ಸೊರಬ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kn">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>knwiki</dbname>
    <base>https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಶೇಷ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಸದಸ್ಯ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಚಿತ್ರ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಹಾಯ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ಸಂಪುಟ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ಸೊರಬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12703</id>
    <revision>
      <id>1376867</id>
      <parentid>1376379</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T12:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prashanth J Achar</username>
        <id>43259</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು */</comment>
      <origin>1376867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7323" sha1="022s6o8my1ty45hac6hjmtvig3m4huk" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=December 2014}}
{{Infobox ಊರು
| name                    = ಸೊರಬ
| native_name             =
| native_name_lang        = kn
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = [[ನಗರ]]
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Karnataka
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Karnataka, India
| coordinates             = {{coord|14.38|N|75.1|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = Country
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1       = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| subdivision_type3       = [[Subdivision (country subdivision)|Subdivision]] 
| subdivision_name3       = [[Sagara Subdivision|Sagara]]
| subdivision_type2       = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2      = [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type          =  
| governing_body          = Town Panchayat 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 580
| population_total        = 7424
| population_as_of        = ೨೦೦೧
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = Languages
| demographics1_title1    = Official
| demographics1_info1     = [[ಕನ್ನಡ]]
| timezone1               = [[India Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code             = 
| registration_plate      = KA-15(Sagara)
| website                 = 
| footnotes               = 
}}

'''ಸೊರಬ'''ವು [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಲೆನಾಡಿನ ಸೆರಗಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ತಾಲೂಕು]]. [[ದಂಡಾವತಿ ನದಿ]] ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಅಂದಾಜು ೫೮೦ [[ಮೀಟರ್]] ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೮೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

==ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು==
ಸೊರಾಬಾವು  14.38 ° N 75.1 ° E ನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದು [[ಸಮುದ್ರ]] ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ  580 [[ಮೀಟರ್]] (1902 ಅಡಿ)ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ &lt;ref&gt;https://books.google.co.in/books?id=krgBAAAAYAAJ&amp;rview=1&amp;vq=soraba&amp;pg=PA481&amp;ci=46,32,889,1408&amp;source=bookclip&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt;. ಸೊರಾಬ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಶಿಕಾರಿಪುರ]] ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಸಾಗರ]] ತಾಲೂಕು, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಸಿದ್ಧಾಪುರ]] ತಾಲೂಕು, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಹಿರೇಕೇರೂರು|ಹಿರೇಕೆರೂರು]] ತಾಲೂಕುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟಿದೆ.

==ಹವಾಮಾನ==
ಇಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನ ಉಷ್ಣವಲಯವಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಕೊಪ್ಪನ್-ಗೈಜರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಎವ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೊರಬದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು 24.6&amp;nbsp;°C ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ  1583 ಮಿಮೀ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ &lt;ref&gt;https://en.climate-data.org/location/492401/&lt;/ref&gt;.

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
೨೦೦೧ರ [[ಜನಗಣತಿ]]ಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿ೨,೦೦,೮೦೯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಮೂದಾಗಿದ್ದು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 11% ರಷ್ಟು 6 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರು &lt;ref&gt;http://www.census2011.co.in/data/subdistrict/5516-sorab-shimoga-karnataka.html&lt;/ref&gt;. ೫೧:೪೯ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಸೊರಬ ಸರಾಸರಿ 78.67% ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು  ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ (ಪುರುಷ ಸಾಕ್ಷರತೆ 85.63% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 71.62%)&lt;ref&gt;http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2914_PART_A_DCHB_SHIMOGA.pdf&lt;/ref&gt;. ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಜೀವನಾಧಾರ ಕೃಷಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿಕರೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಭತ್ತ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆ ಇದಲ್ಲದೆ ಅಡಿಕೆ, ಶುಂಠಿ, ಜೋಳ, ಬಾಳೆ ಕೂಡ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ==
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದು ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಕಾಲೇಜು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು, ಒಂದು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯಾಲಯ(ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್), ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು ಕೂಡ ಇದೆ.

== ಸೊರಬ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು ==
# [[ಗುಡವಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]
# [[ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ]]
# [[ಕುಬೆತೂರು]]

==ಇತರ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು==
# [[ಕೆಳದಿ]], 
# [[ಇಕ್ಕೇರಿ]],
# [[ಜೋಗ ಜಲಪಾತ]],
# [[ಬನವಾಸಿ]]
# [[ಸಿರ್ಸಿ]]

==ಸೊರಬ ತಾಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು==
# [[ಗುಡವಿ]]
# [[ನಡಹಳ್ಳಿ]]
# [[ಹೊಸಬಾಳೆ]]
# [[ಚೀಲನೂರು]]
# [[ಶಿಗ್ಗಾ]]
# [[ಕಾನ್ ಬೈಲ್]]
# [[ಜಡೆ]]
# [[ಹಾಲಗಳಲೆ]]
# ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ
# ಹೊಳೆ ಜೋಳದಗುಡ್ಡೆ
#ದ್ವಾರಹಳ್ಳಿ
#ದುಗ್ಲಿ
#ದುಗ್ಲಿ ಹೊಸೂರು

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;References /&gt;

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸೊರಬ ತಾಲೂಕು]]
[[ವರ್ಗ:ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}}</text>
      <sha1>022s6o8my1ty45hac6hjmtvig3m4huk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸಾಲ್ಮನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23392</id>
    <revision>
      <id>1376886</id>
      <parentid>1366767</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T10:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1376886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130497" sha1="haatqxm3wta6yvb9gya418i4n6f60zo" xml:space="preserve">[[File:Salmon 01 alt.jpg|thumb|350px|ಪ್ರಮುಖ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಜಾತಿಗಳು: ಸಾಕೆಯ್‌, ಚುಮ್‌, ಕರಾವಳಿಯ ಕಟ್‌ತ್ರೋಟ್ ಟ್ರೌಟ್‌, ಚಿನುಕ್‌, ಕೋಹೊ, ಸ್ಟೀಲ್‌ಹೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಪಿಂಕ್]]

'''ಸಾಲ್ಮನ್‌'''  ಎಂಬುದು [[ಸಾಲ್ಮನಿಡೆ]] ವರ್ಗದ ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳ [[ಮೀನು]]ಗಳಿಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು. ಈ ವರ್ಗದ ಇತರ [[ಮೀನು]]ಗಳನ್ನು [[ಟ್ರೌಟ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಟ್ರೌಟ್‌ ವಲಸೆ ಹೋಗದೆ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ''[[ಸಾಲ್ಮೊ]]''  ಕುಲದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಾಗಿದೆ. ಸಾಲ್ಮನ್‌ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌]] (ಒಂದು ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಜಾತಿ ''[[ಸಾಲ್ಮೊ ಸಲಾರ್]]'' ) ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ]] ಎರಡರಲ್ಲೂ ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇದು [[ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲೂ (''[[ಓಂಕೊರಿಂಕಸ್‌]]''  ಕುಲದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಡಜನ್ ಜಾತಿಗಳು) ಇರುತ್ತದೆ.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ [[ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಲು ಕಡಲಿನಿಂದ ನದಿಗೆ ಬರುವವು]]: ಅವು [[ಸಿಹಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿ, [[ಸಾಗರ]]ಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ನಂತರ [[ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ]]ಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಸಿಹಿ ನೀರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ. ಸಿಹಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳೂ ಇವೆ. ಈ ಮೀನುಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೇ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ [[ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ]] ಇದೆ; ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಇದು ನಿಜವೆಂದು ತೋರಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ನೆನೆಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ವಿವಾದಲ್ಲಿದೆ.

==ಜೀವನ ಚಕ್ರ==
[[File:Salmoneggskils.jpg|thumb|ವಿವಿಧ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಂತದ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು.ಕೆಲವು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಲೋಳೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಜೀವಕೋಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಬೆಳೆದಿವೆ, ಕೆಳಗಿನ ಬಲಗಡೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ನಾಳಗಳು ಹಳದಿ ಲೋಳೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಎಡಗಡೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸಣ್ಣ ಲೆನ್ಸು ಸಹ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿದೆ]]
[[File:Salmonlarvakils.jpg|thumb|upright|ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮರಿಯು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವುದು&amp;nbsp;— ಬೆಳೆದಿರುವ ಮರಿಯ ಸುತ್ತ ಉಳಿದ ಹಳದಿ ಲೋಳೆ ಇದೆ — ಹಳದಿ ಲೋಳೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸುತ್ತ ಇರುವ ರಕ್ತನಾಳಗಳು, ಕರುಳು, ಬೆನ್ನುಮ‌ೂಳೆ, ಬಾಲದ ಮುಖ್ಯ ರಕ್ತನಾಳ, ಚೀಲದಂಥ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಕಿವಿರಿನ ಬಿಲ್ಲಿನಾಕಾರದ ರಚನೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.]]
ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಹಳ್ಳಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದುಕೊಂಡು ''ಅಲೆವಿನ್‌''  ಅಥವಾ ''ಸ್ಯಾಕ್ ಮರಿ'' ಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಮರಿಗಳು ಮರೆಮಾಡುವ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಪಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ''ಪಾರ್''  ಆಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಪಾರ್‌ ''ಸ್ಮೋಲ್ಟ್‌'' ‌ಗಳಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವು ಹುಟ್ಟಿದ ಹಳ್ಳದಲ್ಲೇ 6 ತಿಂಗಳಿಂದ ಮ‌ೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಮೋಲ್ಟ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಉಜ್ಜಿ ತೆಗೆಯಬಹುದಾದ ಪೊರೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಾಢ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 10% ಮಾತ್ರ ಈ ಹಂತದವರೆಗೆ ಬದುಕುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title =A Salmon's Life: An Incredible Journey | publisher =U.S. Bureau of Land Management | url =http://www.blm.gov/education/00_resources/articles/Columbia_river_basin/posterback.html | accessdate =2006-11-17 | archive-date =2009-02-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090225075127/http://www.blm.gov/education/00_resources/articles/Columbia_river_basin/posterback.html | url-status =dead }}&lt;/ref&gt; ಸ್ಮೋಲ್ಟ್‌ಗಳ ದೇಹ ರಚನೆಯು ಬದಲಾಗಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಉಪ್ಪು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಮೋಲ್ಟ್‌ಗಳು ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪ್ಪಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ದೇಹ ರಚನೆಯು ಸಾಗರದ [[ಆಸ್ಮೊ-ನಿಯಂತ್ರಣ]]ಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಒಂದರಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ (ಜಾತಿಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ) ಕಾಲ ತೆರೆದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಬುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಕ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದ ಹಳ್ಳಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ. [[ಅಲಸ್ಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ಹಳ್ಳಕ್ಕೆ ಸಾಗುವಾಗ ಹೊಸ ಹಳ್ಳಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ [[ಹಿಮನದಿ]]ಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಸಾಲ್ಮನ್‌ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ನಿಖರವಾದ ವಿಧಾನವು ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವು ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುವ ಚುರುಕಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.  ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಒಂದರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ. (ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಹಿಂದಿರುಗುವ ಮೀನನ್ನು [[UK]] ಮತ್ತು ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಗ್ರಿಲ್ಸ್‌''  ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.) ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಲು ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು [[ಜಾತಿ]]ಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಡುಬ್ಬದಂತಹ ರಚನೆಯಾಗಬಹುದು, ಕೋರೆ ಹಲ್ಲು ಬೆಳೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಒಂದು ''ಕೈಪ್‌''  (ಗಂಡು ಸಾಲ್ಮನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ದವಡೆಯ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಒಂದು ಬಾಗು‌) ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ಹಳ್ಳದೆಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಮೀನುಗಳ ಬೆಳ್ಳಿಯಂಥ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು ಗಾಢ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಸಾಲ್ಮನ್‌ ವಿಸ್ಮಯಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ವೇಗಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ನೂರಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಕೇಂದ್ರ ಇದಾಹೊದ ಚಿನುಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಕ್‌ಯೆ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸುಮಾರು {{convert|900|mi|km}} ದೂರಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ {{convert|7000|ft|m}} ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತವೆ. ಮೀನು ಸಿಹಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಇದ್ದಷ್ಟು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೆಡುತ್ತದೆ. ಅವು ಮೊಟ್ಟೆ ಇಟ್ಟ ನಂತರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೆಡುತ್ತವೆ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ''ಕೆಲ್ಟ್‌'' ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬೆಳೆದ ಮೀನುಗಳು ಮೊಟ್ಟೆ ಇಟ್ಟ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಸೆಮೆಲ್‌ಪ್ಯಾರಿಟಿ]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. 2%ರಿಂದ 4%ನಷ್ಟು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಕೆಲ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತೆ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಲು ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹೆಣ್ಣು ಮೀನುಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ, ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಲು ಬದುಕುಳಿಯುವ ([[ಇಟೆರೊಪ್ಯಾರಿಟಿ]]) ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ನ ಈ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಟ್ಟ ನಂತರದ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಬಹುಶಃ 40ರಿಂದ 50%ನಷ್ಟು).

[[ಮೀನಾಂಡ]]ಗಳನ್ನು ಇಡಲು ಹೆಣ್ಣು ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಅದರ ಬಾಲವನ್ನು (ಕಾಡಲ್ ಫಿನ್) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ-ಒತ್ತಡದ ಜಾಗವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಗ್ರ್ಯಾವಲ್ಅನ್ನು ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಳ್ಳಿ ''ರೆಡ್ಡ್''  ಎನ್ನುವ ಅಷ್ಟೊಂದು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ತೋಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ {{convert|30|sqft|m2}} ಆಳದ ರೆಡ್ಡ್ ಸುಮಾರು 5,000 ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | first = Susan | last = McGrath | title = Spawning Hope | publisher = Audubon Society | url = http://www.audubonmagazine.org/features0309/hope.html | accessdate = 2006-11-17 | archive-date = 2007-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927063039/http://www.audubonmagazine.org/features0309/hope.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಡು ಮೀನುಗಳು ಮೀನಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವೀರ್ಯ ಅಥವಾ ಶುಕ್ಲವನ್ನು ಹಾಕುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಮೀನಿನ ರೆಡ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;USFWS&quot;&gt;{{cite web | title = Pacific Salmon, (Oncorhynchus spp.) | publisher = U.S. Fish and Wildlife Services | url = http://www.fws.gov/species/species_accounts/bio_salm.html | accessdate = 2006-11-17 | archive-date = 2018-11-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181116213131/https://www.fws.gov/species/species_accounts/bio_salm.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಹೆಣ್ಣು ಮೀನು ಮತ್ತೊಂದು ರೆಡ್ಡ್ಅನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಆ ಗುಂಡಿಯ ಪ್ರವಾಹದ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರ್ಯಾವಲ್ಅನ್ನು ಕದಡಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮೀನು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುವುದನ್ನು ಮುಗಿಸುವ ಮೊದಲು ಸುಮಾರು 7 ರೆಡ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;USFWS&quot; /&gt;

[[File:Lake Washington Ship Canal Fish Ladder pamphlet - ocean phase Chinook.jpg|thumb|left|ಸಾಗರ ಹಂತದ ಗಂಡು ಚಿನುಕ್‌]]
[[File:Lake Washington Ship Canal Fish Ladder pamphlet - male freshwater phase Chinook.jpg|thumb|left|ಸಿಹಿನೀರಿನ ಹಂತದ ಗಂಡು ಚಿನುಕ್‌]]

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಈ ಮೀನುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಮರದ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ-ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ವರ್ತುಲಗಲ (ಆನ್ಯುಲಿ) ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಒತ್ತಾಗಿರುವ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ, ಸಮುದ್ರ ನೀರಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮೀನುಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೀನಿನ ದೇಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಮೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಶುಕ್ಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವುದರಿಂದ, ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವುದನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;ಅಳಿವೆಗಳು&lt;/span&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಣ್ಣದಿರುವಾಗ [[ನೆಲದ ಮೇಲಿರುವ]] ಮತ್ತು [[ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕೀಟ]]ಗಳು, [[ಆಂಫಿಪಾಡ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಕಠಿಣಚರ್ಮಿ(ಕ್ರಸ್ಟೇಷನ್)]]‌ಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ನಂತರ ಇತರ ಮೀನುಗಳನ್ನೂ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರ್ಯಾವಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನೀರಿನ ಹೆಚ್ಚು ಆಳದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ. ಆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳೊಳಗಿನ ಭ್ರೂಣಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಲು ತಣ್ಣಗಿನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನೀರಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಭಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಹೂಳು ತುಂಬುವಿಕೆ, ನೀರಿನ ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು, ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ಹಳ್ಳಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹದ ಇಳಿಕೆ ಮೊದಲಾದ ಆವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ-ಮಾಡಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ ಅದರ ಜೀವಿತಾವಧಿಗಿಂತ ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. [[ಅಳಿವೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಜತೆಯ [[ಜೌಗು ಭೂಮಿ]]ಯು ಸಾಲ್ಮನ್‌ ತೆರೆದ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಅವುಗಳಿಗೆ ಜೀವಧಾರಕ ಪೋಷಣ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಜೌಗು ಭೂಮಿಯು ಹೂಳು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಅಳಿವೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

==ಜಾತಿ==
ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭಿನ್ನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

===ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ ಜಾತಿ===
[[File:Salmo salar GLERL 1.jpg|thumb|right|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]
ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ ಜಾತಿಯು ''[[ಸಾಲ್ಮೊ]]''  ಎಂಬ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಅವು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ -
*[[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌]] ಅಥವಾ '''ಸಾಲ್ಮನ್‌'''  (''ಸಾಲ್ಮೊ ಸಲಾರ್'' ) - ಇದು ವರ್ಗೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಸಾಲ್ಮನ್‌.

===ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ ಜಾತಿ===
ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಜಾತಿಯು ''[[ಓಂಕೊರಿಂಕಸ್‌]]''  ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ;
*[[ಚೆರ್ರಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌]] (''ಓಂಕೊರಿಂಕಸ್‌ ಮಾಸು''  ಅಥವಾ ''O. ಮಾಸೊಯ್'' ) ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್, ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕೇಂದ್ರ [[ತೈವಾನ್]]‌ನ ಚಿ ಚಿಯಾ ವ್ಯಾನ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲಾವೃತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Formosan salmon | publisher = Taiwan Journal | url = http://taiwanjournal.nat.gov.tw/ct.asp?xItem=10710&amp;CtNode=122 | accessdate = 2006-12-13 | archive-date = 2007-10-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071013213219/http://taiwanjournal.nat.gov.tw/ct.asp?xItem=10710&amp;CtNode=122 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
*[[ಚಿನುಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌]] (''ಓಂಕೊರಿಂಕಸ್‌ ತ್ಶ್ಯಾವಿಟ್ಸ್ಚಾ'' ) - ಇದನ್ನು USAನಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೌತ್‍‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಎಂದು ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಚಿನುಕ್‌ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವವು. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ {{convert|30|lb|abbr=on}}ನಷ್ಟನ್ನು ಮೀರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Chinook Salmon | publisher = Alaska Department of Fish and Game | url = http://www.adfg.state.ak.us/pubs/notebook/fish/chinook.php | accessdate = 2006-11-17 }}&lt;/ref&gt; ಸುಮಾರು 30 ಪೌಂಡ್‌ ತೂಕದ ಚಿನುಕ್‌ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಟೈಯೀ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿನುಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಕೇಂದ್ರ ಕೆನಾಡಿಯನ್ ಆರ್ಕಟಿಕ್‌ನ ಮ್ಯಾಕೆಂಜೀ ನದಿ ಮತ್ತು ಕುಗ್ಲುಕ್ಟುಕ್‌ನಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;dfo-mpo.gc.ca&quot;&gt;http://www.dfo-mpo.gc.ca/Library/321160.pdf&lt;/ref&gt;
*[[ಚುಮ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]ಅನ್ನು (''ಓಂಕೊರಿಂಕಸ್‌ ಕೇಟಾ'' ) USAಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಡಾಗ್, ಕೇಟಾ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಲಿಕೊ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತಿಯು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:&lt;ref&gt;{{cite web | title = Chum Salmon | publisher = Alaska Department of Fish and Game | url = http://www.adfg.state.ak.us/pubs/notebook/fish/chum.php | accessdate = 2006-11-17 }}&lt;/ref&gt; ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ 0}ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟೊ ನದಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನ [[ಸೀ ಆಫ್ ಜಪಾನ್]]‌‌ನ [[ಕ್ಯುಶು]] ದ್ವೀಪದವರೆಗೆ; ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದ ಕೆನಡಾದ [[ಮ್ಯಾಕೆಂಜೀ ನದಿ]]‌ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಸೈಬೀರಿಯಾದ [[ಲೇನಾ ನದಿ]]ಯವರೆಗೆ.
[[File:Lake Washington Ship Canal Fish Ladder pamphlet - ocean phase Coho.jpg|thumb|right|ಸಾಗರ ಹಂತದ ಗಂಡು ಕೋಹೊ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]
*[[ಕೋಹೊ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]ಅನ್ನು (''ಓಂಕೊರಿಂಕಸ್‌ ಕಿಸುಟ್ಚ್'' ) USAಯಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ವರ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತಿ ಅಲಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆ ಮತ್ತು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇವು ಈಗ ಮ್ಯಾಕೆಂಜೀ ನದಿಯಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;dfo-mpo.gc.ca&quot; /&gt;
*[[ಪಿಂಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]ಅನ್ನು (''ಓಂಕೊರಿಂಕಸ್‌ ಗಾರ್ಬಸ್ಚ'' ) ಅಲಸ್ಕಾದ ಆಗ್ನೇಯ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಪಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಕೊರಿಯಾ]]ದಿಂದ ಉತ್ತರ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾದ [[ಮ್ಯಾಕೆಂಜೀ ನದಿ]]&lt;ref name=&quot;dfo-mpo.gc.ca&quot; /&gt; ಯಿಂದ ಸೈಬೀರಿಯಾದ [[ಲೇನಾ ನದಿ]]ಯವರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರಾವಳಿಯ ಸಣ್ಣ ಹೊಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಸುಮಾರು {{convert|3.5|lb|abbr=on}}ರಿಂದ {{convert|4|lb|abbr=on}}ರಷ್ಟು ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವವು.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Pink Salmon | publisher = Alaska Department of Fish and Game | url = http://www.adfg.state.ak.us/pubs/notebook/fish/pink.php | accessdate = 2006-11-17 }}&lt;/ref&gt;
*[[ಸಾಕೆಯ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]ಅನ್ನು (''ಓಂಕೊರಿಂಕಸ್‌ ನೆರ್ಕಾ'' ) USAಯಲ್ಲಿ ರೆಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ‌.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Sockeye Salmon | publisher = Alaska Department of Fish and Game | url = http://www.adfg.state.ak.us/pubs/notebook/fish/sockeye.php | accessdate = 2006-11-17 }}&lt;/ref&gt; ಈ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ-ವಾಸಿಸುವ ಜಾತಿಗಳು ಪೂರ್ವ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ [[ಕ್ಲ್ಯಾಮತ್ ನದಿ]]   ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನ [[ಜಪಾನ್]]‌ನ ಉತ್ತರದ [[ಹೊಕೈಡೊ ದ್ವೀಪ]]ದಷ್ಟು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದ [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಆರ್ಕಟಿಕ್‌]]‌ನ [[ಬ್ಯಾಥರ್ಸ್ಟ್ ಇನ್ಲೆಟ್]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]]ದ [[ಆನಡಿರ್‌ ನದಿ]]ಯಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ದೊಡ್ಡ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಸಣ್ಣ ಮೀನು, ಸಿಗಡಿ ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ವಿಡ್‌ಗಳನ್ನು ತಿಂದರೂ, ಸಾಕೆಯ್‌‌ಗಳು ಅವುಗಳ ಕಿವಿರುಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಶೋಧಿಸಿ [[ಪ್ಲವಕ(ಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ಟನ್)]]ಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;USFWS&quot; /&gt;

===ನಿಜವಾದ ಸಾಲ್ಮನ್‌===
[[File:Rainbow Trout.jpg|thumb|right|ರೈನ್‌ಬೊ ಟ್ರೌಟ್‌]]
[[File:Lake Washington Ship Canal Fish Ladder pamphlet - ocean phase Steelhead.jpg|thumb|right|ಸಾಗರ ಹಂತದ ಗಂಡು ಸ್ಟೀಲ್‌ಹೆಡ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]
'''ಸ್ಟೀಲ್‌ಹೆಡ್‌'''  ನಿಜವಾದ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಜೀವಿ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಸಾಲ್ಮನಿಡೆ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ; ಎಲ್ಲಾ ಆಧುನಿಕ ಮ‌ೂಲಗಳ ಪಟ್ಟಿಯು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಗೊಂದಲವಿದೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;1990ರ ನಂತರದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಉತ್ತಮ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕಾಗಿ ಪೀಟರ್ ಕೋಟ್ಸ್‌ನ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ISBN 1-86189-295-0&lt;/ref&gt;

*[[ರೈನ್‌ಬೊ ಟ್ರೌಟ್‌]] ಅಥವಾ ಸ್ಟೀಲ್‌ಹೆಡ್‌ ಟ್ರೌಟ್‌ (''ಓಂಕೊರಿಂಕಸ್‌ ಮೈಕಿಸ್'' ) ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವವು. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿನುಕ್‌‌ಗಳಿರುವ ನದಿಗಳಲ್ಲೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಸ್ನೇಕ್, ಸ್ಕೀನಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಸ್ಟೀಲ್‌ಹೆಡ್‌ ಲಾರೆಂಟಿಯನ್ [[ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್]]‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಇತರ ನದಿಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ.

===ಇತರ ಜಾತಿ===
*'''ಲ್ಯಾಂಡ್-ಲಾಕ್ಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌'''  (''ಸಾಲ್ಮೊ ಸಲಾರ್ ಸೆಬಾಗೊ'' ) ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ನ ಈ [[ಉಪಜಾತಿ]]ಯು ವಲಸೆ-ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.  ಕ್ವಿಜಿಯಾವನ್ ಹೊಳೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಲಾಕ್ಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಎಂದರೆ [[ತೈವಾನ್]].
*'''ಕೊಕ್ಯಾನೀ'''  ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕೆಯ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ನ ನೆಲಾವೃತ(ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಲಾಕ್ಡ್) ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.
*ಹಚೆನ್‌''''''  ಅಥವಾ '''ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌'''  (''ಹುಚೊ ಹುಚೊ'' ) - ಇದು ಸಿಹಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಲ್ಮನಿಡ್.

==ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ==
[[File:Becharof Wilderness Salmon.jpg|thumb|right|ಅಲಸ್ಕಾದ ಬೆಚಾರಫ್ ವೈಲ್ಡರ್ನೆಸ್‌ನ ಬೆಚಾರಫ್ ಕ್ರೀಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುತ್ತಿರುವ ಸಾಕೆಯ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]
ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಬಹುಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕರಾವಳಿ ನಿವಾಸಿಗರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ತೀರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಈ ಮೀನಿನಿಂದ ಬರುವ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಆದಾಯದ ಗೌರವಸೂಚಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಜನರು ಸಾಲ್ಮನ್‌ಅನ್ನು ಅವು ಮೊಟ್ಟಯಿಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಈಜಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[ಸೆಲಿಲೊ ಫಾಲ್ಸ್‌]]‌ನ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ]]ಯ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಸ್ಪಾರ್‌ಫಿಶಿಂಗ್]] ತಾಣವು ಆ ನದಿಗೆ ಭಾರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ನಂತರ ಮುಳುಗಿಹೋಯಿತು. ಉತ್ತರ [[ಜಪಾನಿನ]] [[ಐನು]], ನಾಯಿಗಳನ್ನು ತರಬೇತಿ ಮೈದಾನ ''ಎನ್ ಮ್ಯಾಸ್ಸೆ'' ಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರುವಾಗ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಅನ್ನು ಹಿಡಿಯುವು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಲ್ಮನ್‌ [[ಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣವು]] ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು [[ಅಲಸ್ಕಾ]] ಶೇಖರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೇರಳವಾಗಿದೆ. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ನ [[ಮೀನು ಕೃಷಿ]]ಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲ್ಯೂಸಿವ್ ಇಕಾನಮಿಕ್ ಜೋನ್]]‌ನಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;http://aprn.org/2007/12/24/new-research-raises-concern-over-effects-of-farmed-salmon-on-wild-stocks/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620162153/http://aprn.org/2007/12/24/new-research-raises-concern-over-effects-of-farmed-salmon-on-wild-stocks/ |date=2010-06-20 }}
ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸಾಕಿಬೆಳೆಸುವ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;/ref&gt; ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿದ [[ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರ]]ದ&lt;ref&gt;http://media.aprn.org/2008/ann-20080922.mp3|ಈ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಬೇಸಿಗೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಮೀನಿನ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯವು ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳ ಕಷ್ಟಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;/ref&gt; ಭಾರಿ ಜಾಲವೊಂದಿದೆ. ಅಲಸ್ಕಾದ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ]] ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ಅಲಸ್ಕಾದ ಸಾಲ್ಮನ್ [[ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]]ಯು [[ಕೆನೈ ನದಿ]], [[ಕಾಪರ್ ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಕೆನಡಾದ [[ಸ್ಕೀನಾ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೀನುಗಳು [[ವಾಣಿಜ್ಯ]], [[ಜೀವನೋಪಾಯ]] ಮತ್ತು [[ಮನರಂಜನೆಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]]ಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ನೂರಾರು ಮೈಲು ಒಳಪ್ರದೇಶದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾನಾಬಗೆಯ ಜೀವಿಕುಲಗಳಿಗೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್‌ಹೆಡ್‌ಗಳ 435 ಕೃಷಿ ಮಾಡಿ ಬೆಳೆಸಿಲ್ಲದ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 187 ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮಾತ್ರ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ; 113 ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, 1 ಸಂಗ್ರಹವು ನಾಶಗೊಂಡಿದೆ, 12 ಅಪಾಯದಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು 122 ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೀನುಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;(ಜಾನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. 1997)&lt;/ref&gt; ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಈಗ [[ಲೆವಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರ್ಕ್]] ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ 3%ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Endangered Salmon | publisher = U.S. Congressman Jim McDermott | url = http://www.house.gov/mcdermott/issues_salmon.shtml | accessdate = 2006-11-17 | archive-date = 2006-11-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061115041250/http://www.house.gov/mcdermott/issues_salmon.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಕ್ಲ್ಯಾಮತ್ ಅಥವಾ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟೊ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಆದಾಯವು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಡಾಲರ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌-ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತೇ ಹೋಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Cost and Revenue Characteristics of the Salmon Fisheries in California and Oregon | author = Hackett, S., and D. Hansen | url = http://www.dfg.ca.gov/marine/salmonfisheries.asp | accessdate = 2009-06-01 | archive-date = 2009-06-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090604043208/http://www.dfg.ca.gov/marine/salmonfisheries.asp | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳೆರಡೂ  [[ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ಫಿಶ್]]‌ಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.

==ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ==
[[File:Lachsfarm1.jpg|thumb|right|ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅನೇಕ ದ್ವೀಪಗಳುಳ್ಳ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರ.]]
ಸಾಲ್ಮನ್‌ [[ಸಾಕಣೆ]]ಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು U$1 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಲಾಭದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಇತರ ಮೀನು ಜಾತಿಗಳೆಂದರೆ: [[ಟಿಲಪಿಯಾ]], [[ಕ್ಯಾಟ್‌ಫಿಶ್]], [[ಸೀ ಬ್ಯಾಸ್]], [[ಕಾರ್ಪ್]], [[ಬ್ರೀಮ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರೌಟ್‌]]. ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಕೃಷಿಯನ್ನು [[ಚಿಲಿ]], [[ನಾರ್ವೆ]], [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಕೆನಡಾ]] ಮತ್ತು [[ಫೇರೊ ದ್ವೀಪ]]ಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಇವು ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಮ‌ೂಲವಾಗಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳನ್ನು [[ರಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ [[ಟ್ಯಾಸ್ಮೇನಿಯಾ]] ದ್ವೀಪದಲ್ಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳು [[ಮಾಂಸಾಹಾರಿ]]ಗಳು. ಇವು ಇತರ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಕೃಷಿಯು ನಿಸರ್ಗ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಮೇವಿನ ಮೀನು]]ಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಿಗೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಆಹಾರದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಸಾಕುವ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳು ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಪೌಂಡ್ ಸಾಕಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಅನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪೌಂಡ್ [[ಕೃಷಿ ಮಾಡದ ಮೀನು]]ಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮವು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇವು ಮೀನುಗಳ ಅಗತ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಾರಿ ಎಪ್ಪತ್ತೈದು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗಳು [[ಗರಿಷ್ಠ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ]]ವನ್ನು ತಲುಪಿವೆ ಅಥವಾ ಮೀರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Alliance&quot;&gt;[[ಸೀಫುಡ್ ಚಾಯ್ಸಸ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್]] (2005) [http://www.seafoodchoices.com/resources/afishianado_pdfs/Salmon_Spring05.pdf ಇಟ್ಸ್ ಆಲ್ ಎಬೌಟ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924095748/http://www.seafoodchoices.com/resources/afishianado_pdfs/Salmon_Spring05.pdf |date=2015-09-24 }}&lt;/ref&gt; ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಮೇವು ಮೀನುಗಳ ಪಡೆಯುವಿಕೆಯು ನಂತರ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಪರಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳ ಉಳಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಯ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಸಸ್ಯದ [[ಪ್ರೋಟೀನ್‌]]‌‌ಗಳನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಸಾಕಣೆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈ ಪರ್ಯಾಯ ಬಳಕೆಯು ಸಾಕಿಬೆಳೆಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ [[ಒಮೇಗ-3]] ಅಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ತೀವ್ರವಾದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಕೃಷಿಯು ಈಗ ತೆರೆದ-ಬಲೆಯ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ಖರ್ಚನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಶೇಖರಣೆಗೆ ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು [[ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿ]]ಗಳು ಹರಡಬಹುದಾದ ಸಂಭವಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ವ್ರೈಟ್, ಮ್ಯಾಟ್. [http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-12/s-ffd120707.php &quot;ಮೀನು ಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಡ್ರೈವ್ ವೈಲ್ಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ಸ್ ಟುವರ್ಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟಿಂಕ್ಷನ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125114015/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-12/s-ffd120707.php |date=2018-11-25 }}, ''ಯ‌ೂರೆಕ್ಅಲರ್ಟ್'' , ಡಿಸೆಂಬರ್ 13, 2007.&lt;/ref&gt;

ಡ್ರೈ-ಡ್ರೈ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಕೆಜಿ ಸಾಲ್ಮನ್ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು 2–4 ಕೆಜಿಯಷ್ಟು ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಮೀನುಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | first = Rosamond L. | last = Naylor | title = Nature's Subsidies to Shrimp and Salmon Farming | url = http://www.nicholas.duke.edu/solutions/documents/science1998.pdf | format = PDF | publisher = Science; 10/30/98, Vol. 282 Issue 5390, p883 | access-date = 2010-05-20 | archive-date = 2009-03-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090326171021/http://www.nicholas.duke.edu/solutions/documents/science1998.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:Salmon newborn.jpg|thumb|left|ಕೃತಕವಾಗಿ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು ಮರಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಚುಮ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]

ಸುರಕ್ಷಿತ ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ [[ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಅವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುವವರೆಗೆ ಬೆಳೆಸುವುದು. ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ನದಿಗಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು [[ರ‌್ಯಾಂಚಿಂಗ್]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಾರ್ವೆಯವರು ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಇದು [[ಸ್ವೀಡನ್‌]]‌ನಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ವಿರಳವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಲು ಹಿಂದಿರುವಾಗ ಯಾರೂ ಸಹ ಅವನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಕಂಪೆನಿಗಳು ಅವುಗಳ ಹೂಡಿಕೆಯಿಂದ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭಗಳಿಸುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಕುಕ್ ಇನ್ಲೆಟ್ ಅಕ್ವಕಲ್ಚರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]]‌ನಂತಹ ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಗುಂಪುಗಳು, [[ಮಿತಿಮೀರಿದ ಬಳಕೆ]], ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು [[ಆವಾಸಗಳ ನಾಶ]] ಮತ್ತು [[ಛಿದ್ರೀಕರಣ]]ದಿಂದಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬಳಸಿದವು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಈ ರೀತಿಯ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟವುಗಳ ಆನುವಂಶಿಕ &quot;ಸಾರಗುಂದುವಿಕೆ&quot;ಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇವೆ. ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಆವಾಸಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈಗ ಅಧಿಕವಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಅನೇಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಸಾಗರ ರ‌್ಯಾಂಚಿಂಗ್ ಎನ್ನುವ ಮೀನು ಸಂಗ್ರಹದ ಭಿನ್ನ ವಿಧಾನವೊಂದು [[ಅಲಸ್ಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಎಳೆಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳಿರುವ ಹೊಳೆಗಳಿಗಿಂತ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳಕ್ಕೇ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ. ಆಗ ಮೀನುಗಾರರು ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಹುದು.

ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಲು ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇವು ಕೃತಕ ಹೊಳೆಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಅಥವಾ ಒರಟಾದ ಬದಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾವಲ್ ತಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಳೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹತ್ತಿರದ ಹೊಳೆಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ಈ ಕಾಲುವೆಯ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಪೈಪುಗಳಿಂದ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಸರು ಬರದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಯ ಮ‌ೂಲಕ ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರೆಡ್ಡ್‌ಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬಹುದಾದ ಪ್ರವಾಹದ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದಾಗಿ, ಹತ್ತಿರದ ಹೊಳೆಗಿಂತ ಈ ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಹವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ರಾಡಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶುಚಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ರೆಡ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಪ್ರವಾಹವು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವೂ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ರೋಗನಿರೋಧಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಯಾವುದೇ ದುಷ್ಪ್ರೇರಣೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ಕಾಲುವೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೊಳೆಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತವೆ.

ಸಾಕಿಬೆಳೆಸುವ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ [[ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌]],  [[ಆಸ್ತಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಂಥಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌]]‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಮೈಯ ಬಣ್ಣ ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.seafoodmonitor.com/sample/salmon.html |title=Pigments in Salmon Aquaculture: How to Grow a Salmon-colored Salmon |accessdate=2007-08-26 |quote=Astaxanthin (3,3'-hydroxy-β,β-carotene-4,4'-dione) is a carotenoid pigment, one of a large group of organic molecules related to vitamins and widely found in plants. In addition to providing red, orange, and yellow colors to various plant parts and playing a role in photosynthesis, carotenoids are powerful antioxidants, and some (notably various forms of carotene) are essential precursors to vitamin A synthesis in animals. |publisher= |archive-date=2007-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013221146/http://seafoodmonitor.com/sample/salmon.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಪರೋಪಜೀವಿಗಳು==
{{seealso|Fish diseases and parasites}}
[[File:Henneguya salminicola in flesh of coho salmon, BC, Canada.JPG|thumb|ಹೆನ್ನೆಗ್ಯುಯ ಸಾಲ್ಮಿನಿಕೋಲ - ಕೆನಡಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಸಾಲ್ಮನಿಡ್‌ಗಳ ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಮಿಕ್ಸೊಜೋವನ್ ಪರೋಪಜೀವಿ.ಕೋಹೊ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]
ಕೆನಡಾದ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡೊರೋತಿ ಕೈಸರ್ನ ಪ್ರಕಾರ,   [[ಮಿಕ್ಸೊಜೋವ]] ಪರೋಪಜೀವಿ ''[[ಹೆನ್ನೆಗ್ಯುಯ ಸಾಲ್ಮಿನಿಕೋಲ]]'' ವು ಸಾಲ್ಮನಿಡ್‌ಗಳ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕ್ವೀನ್ ಕಾರ್ಲೊಟ್ಟೆ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಲಾದ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೀನು ಪರೋಪಜೀವಿಗಳ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಪೊರೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಮೃದುವಾದ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಚೀಲದಂಥ ರಚನೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಮಿಕ್ಸೋಸ್ಪೊರಿಯನ್ ಗುಂಪಿನ ''ಹೆನ್ನೆಗ್ಯುಯ''  ಮತ್ತು ಇತರ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣ ಜೀವನಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆ ಎರಡು ಪರಪೋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮೀನುಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಟ್ಟ ನಂತರ ಬೀಜಕಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ''ಹೆನ್ನೆಗ್ಯುಯ''  ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಬೀಜಕಗಳು ಅಕಶೇರುಕಗಳಂತೆ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ಹೊಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆ ಪರಪೋಷಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಜ್ಯುವೆನಿಲ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವಾಗ, ಎರಡನೇ ಪರಪೋಷಿಯು ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗೆ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಪರೋಪಜೀವಿಯು ಸಾಲ್ಮನ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಬಾರಿಯ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ಹಂತದವರೆಗೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.  ಟ್ರೌಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವೈರ್ಲಿಂಗ್ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ತರುವ ಮಿಕ್ಸೋಸ್ಪೊರಿಯನ್ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳೂ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಜೀವನಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://el.erdc.usace.army.mil/ansrp/myxobolus_cerebralis.pdf|format=PDF|title=Whirling Disease&amp;nbsp;– ''Myxobolus cerebralis''|accessdate=2007-12-13|first=Danielle M.|last=Crosier|first2=Daniel P.|last2=Molloy|first3=Jerri|last3=Bartholomew|archive-date=2008-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216100913/http://el.erdc.usace.army.mil/ansrp/myxobolus_cerebralis.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ವೈರ್ಲಿಂಗ್ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ''ಹೆನ್ನೆಗ್ಯುಯ'' ಗಳ ಮುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಪರಪೋಷಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾದ ಮೀನುಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡಲು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ.

ಡಾ. ಕೀಸರ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ನನೈಮೊದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು 1980ರ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ''ಹೆನ್ನೆಗ್ಯುಯ ಸಾಲ್ಮಿನಿಕೋಲ'' ದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಡಿದ ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಥೂಲ ಸಮೀಕ್ಷೆ ವರದಿಯು&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Investigation of the Distribution, Detection, and Biology of Henneguya salminicola (Protozoa, Myxozoa), a Parasite of the Flesh of Pacific Salmon|author= N.P. Boyce, Z. Kabata and L. Margolis|year=1985|journal=Canadian Technical Report of Fisheries and Aquatic Sciences |issue=1450|page=55}}&lt;/ref&gt; ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ - &quot;ಜ್ಯುವೆನಿಲ್‌ಗಳಂತೆ ಸಿಹಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾಯಿಲೆ ಹರಡಿಕೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಹೊಗಳು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ, ನಂತರ ಸಾಕೆಯ್‌, ಚಿನುಕ್‌, ಚುಮ್‌ ಮತ್ತು ಪಿಂಕ್.&quot; ಅಲ್ಲದೆ ಈ ವರದಿಯು ಹೀಗೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ - ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರೇಸರ್, ಸ್ಕೀನಾ, ನ್ಯಾಸ್‌ನಂತಹ ದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಹರವಿನ ಮತ್ತು B.C.ಯ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದ ಕರಾವಳಿ ಹೊಳೆಗಳ ಶೇಖರಣೆಗಳು &quot;ಕಡಿಮೆ ಸೋಂಕಿನ ವ್ಯಾಪನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು&quot;. ಈ ವರದಿಯು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದೆ - &quot;''ಹೆನ್ನೆಗ್ಯುಯ'' ವು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿಯಾದರೂ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಾನಿಕರವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀನು ಪರೋಪಜೀವಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಾನವನನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬಿಸಿ ರಕ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ&quot;.

ಕೆನಡಿಯನ್ ಫುಡ್ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಷನ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯೊಂದಿಗಿನ ಮೊಲ್ಲುಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಶೆಲ್‌ಫಿಶ್ ಪ್ರೊಗ್ರ್ಯಾಂ ತಜ್ಞ ಕ್ಲಾಸ್ ಸ್ಕ್ಯಾಲಿಯ ಪ್ರಕಾರ, &quot;''ಹೆನ್ನೆಗ್ಯುಯ ಸಾಲ್ಮಿನಿಕೋಲ'' ವು ದಕ್ಷಿಣ B.C.ಯಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಚೀಲದಂಥ ರಚನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೊಳಗಾದ ಚುಮ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಾರ್ಕ್ಲೆ ಸೌಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ (ದಕ್ಷಿಣ B.C.ಯ ವ್ಯಾಂಕವರ್ ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ) ಕೆಲವು ಸಾಕೆಯ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳ ಮುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದೇನೆ.&quot;

[[ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ''[[ಲೆಪಿಯೋಫ್ಥೈರಸ್ ಸಾಲ್ಮೋನಿಸ್]]''  ಹಾಗೂ ''ಕ್ಯಾಲಿಗಸ್‌ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸಿ''  ಮತ್ತು ''ಕ್ಯಾಲಿಗಸ್‌ ರಾಗರ್‌ಕ್ರೆಸ್ಸೆಯಿ'' ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ''ಕ್ಯಾಲಿಗಸ್‌''  ಜಾತಿಗಳು, ಸಾಕಿಬೆಳೆಸುವ ಮತ್ತು ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ‌.&lt;ref&gt;[http://www.farmedanddangerous.org/uploads/File/Reports/SeaLice_FullReport.pdf ಸೀ ಲೈಸ್ ಆಂಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌: ಎಲಿವೇಟಿಂಗ್ ದ ಡೈಯಲಾಗ್ ಆನ್ ದ ಫಾರ್ಮ್ಡ್-ವೈಲ್ಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸ್ಟೋರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214173552/http://farmedanddangerous.org/uploads/File/Reports/SeaLice_FullReport.pdf |date=2010-12-14 }} ''ವಾಟರ್ಶೆಡ್ ವಾಚ್ ಸಾಲ್ಮನ್ ಸೊಸೈಟಿ'' , 2004.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಬ್ರೇವೊ, S. (2003). &quot;ಚಿಲಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರ-ಪರೋಪಜೀವಿಗಳು&quot;. ಬುಲ್. ಯ‌ೂರ್. ಆಸಾಕ್. ಫಿಶ್ ಪ್ಯಾಥೋಲ್. 23, 197–200.&lt;/ref&gt; ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳು [[ಬಾಹ್ಯಪರೋಪಜೀವಿ]]ಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಲೋಳೆಯ ಪದಾರ್ಥ, ರಕ್ತ, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯು ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆರೆದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳ ಮೈಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಈಜಾಡುವ ಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ಟೋನಿಕ್ ''ನಾಪ್ಲಿ''  ಮತ್ತು ''ಕೊಪೆಪಾಡಿಡ್''  ಲಾರ್ವಾದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ತೆರೆದ-ಬಲೆಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆ-ಕೇಂದ್ರಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ; ತೆರೆದ-ಬಲೆಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆ-ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನದಿ ಅಳಿವೆಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಸರ್ಗ-ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಳೆಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಎಳೆಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಕರವಾಗಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳಿದ್ದರೂ ಬೆಳೆದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಬದುಕಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಣ್ಣ, ತೆಳ್ಳಗಿನ-ಪೊರೆಯ ಜ್ಯುವೆನಿಲ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿ. [[ಕೆನಡಾದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಪರೋಪಜೀವಿಯ ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾದ ಪಿಂಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ನ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಅಂತಹ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80%ನಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;ಮಾರ್ಟಿನ್ ಕ್ರಿಕೊಯಕ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. [http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/318/5857/1772 ವರದಿ: &quot;ಡಿಕ್ಲೈನಿಂಗ್ ವೈಲ್ಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ರಿಲೇಶನ್ ಟು ಪ್ಯಾರಸೈಟ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಫಾರ್ಮ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌&quot;], ''ವಿಜ್ಞಾನ: ಸಂಪುಟ 318, ಸಂಖ್ಯೆ 5857, ಪುಟ '' ''1772 - 1775'' , 14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007.&lt;/ref&gt;

==ನೈಸರ್ಗಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು==
[[File:Dead salmon in spawning season.jpg|thumb|ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಯ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಟ್ಟ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲೇ ಸಾಯುತ್ತವೆ.ಇದು ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಈಗಲ್ ಕ್ರೀಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ.]]

ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕೆನಡಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ನ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಾಯುವ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸ್ನೇಕ್ ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು. ಈ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಅಂಶಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:
*ತೆರೆದ-ಬಲೆಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆಯಿಂದಾಗುವ ರೋಗಗಳ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿ]]ಗಳ, ವರ್ಗಾವಣೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ (2002) ಹೀಗೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ - “ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಾಲ್ಮನಿಡ್ ಸಂಪತ್ತಿನ ಇಳಿಕೆಯು ಇತರ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೂ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು, ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಮುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಅಳಿವೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೀನು ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ನೇರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿವೆ.”&lt;ref&gt;[http://www.saveourskeenasalmon.org/content/scientific-evidence-sea-lice-fishfarms-seriously-harming-wild-stocks ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೀ ಲೈಸ್ ಫ್ರಮ್ ಫಿಶ್‌ಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಸೀರಿಯಸ್ಲಿ ಹಾರ್ಮಿಂಗ್ ವೈಲ್ಡ್ ಸ್ಟಾಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101208234044/http://www.saveourskeenasalmon.org/content/scientific-evidence-sea-lice-fishfarms-seriously-harming-wild-stocks |date=2010-12-08 }}.&lt;/ref&gt; ಕೆನಡಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಹತ್ತಿರದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿ]]ಗಳಿಂದ [[ನಾಶಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ]] ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Science&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/318/5857/1711 |title=Martin Krkosek, Jennifer S. Ford, Alexandra Morton, Subhash Lele, Ransom A. Myers, and Mark A. Lewis Declining Wild Salmon Populations in Relation to Parasites from Farm Salmon. (14 December 2007) '&amp;#39;Science'&amp;#39; 318 (5857), 1772 |doi=10.1126/science.318.5857.1711 |publisher=Sciencemag.org |date=2007-12-14 |accessdate=2010-03-18}}&lt;/ref&gt;
*ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸ್ಮೋಲ್ಟ್‌‌ಗಳಿಗೆ, ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಕೇವಲ ಎಂಟು ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳೂ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಮೋಲ್ಟ್‌ಗಳು ಅತಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಸಹ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿ ಅವುಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ನಾರ್ವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ-ಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ, 2000ರ ನಂತರದ ಅವಧಿಯ ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಪಾಯದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೇ ಆಫ್ ಫಂಡಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ತೀವ್ರ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. 1980ರ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರ ಬಗೆಗಿನ ನಿಜವಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯುವಲ್ಲಿ ನಾವು ವಿಫಲವಾಗಿದ್ದೇವೆ.
*[[ಫೇರೋ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಿತಿಮೀರಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು. ಅನೇಕ [[ಸಮುದ್ರ-ಆಹಾರ ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಗಳು]], ಸಮರ್ಥನೀಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವವುಗಳಿಗೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
*ಸಾಗರ ಮತ್ತು ನದಿಗಳು ಬಿಸಿಯಾಗುವುದು. ಇದು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವುದನ್ನು ತಡಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಸ್ಮೋಲ್ಟ್‌‌ಗಳಾಗುವುದನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಬಹುದು.
*1970 ಮತ್ತು 1980ರ ದಶಕದ ‌[[ಅಲ್ಸರೇಟಿವ್ ಡರ್ಮಲ್ ನೆಕ್ರೋಸಿಸ್]] (UDN) ಸೋಂಕುಗಳು. ಅವು ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ನದಿಗಳ ಬೆಳೆದ-ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದವು.
*ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಆವಾಸಗಳ ನಾಶ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಹೊಳೆ-ಹಳ್ಳ]]ಗಳ ಅವನತಿ ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ತೋಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಅಂಶಗಳ ಇಳಿಕೆ. ಬಹುಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಹೊಳೆಗಳು ಬೀವರ್‌ಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು (ಕೆಳಗಿನ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). [[ಬೀವರ್‌]]‌ಗಳು ನಾಶ ಹೊಂದಿದುರಿಂದಾಗಿ, ಈ ಹೊಳೆಗಳ ಪೋಷಣೆ ಕಾರ್ಯವು ನಿಂತುಹೋಯಿತು.
*ಹೊಳೆಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುವ ಬೆಳೆದ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಇಳಿಕೆ. ಹೊಳೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸತ್ತ ಬೆಳೆದ-ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಹೊಳೆ ಮತ್ತು ನದಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
*ಅಣೆಕಟ್ಟು, ತಡೆಗಟ್ಟು, ಒಡ್ಡು ಮತ್ತು ಇತರ &quot;ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಟ್ಟುವ&quot; ರಚನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ನದಿ ಆವಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳು ಆ ಆವಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ. ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅನೇಕ ನದಿಗಳಿಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಯುವ್ಯ USAಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿದೆ. ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ ಬೇಸಿನ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 400 ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಮಾಸ್‌ಕ್ರಿಪ್, A., ಮಾಂಟ್ಗೊಮೆರಿ, D. [http://www3.interscience.wiley.com/journal/119177268/abstract?CRETRY=1&amp;amp;SRETRY=0 “]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://www3.interscience.wiley.com/journal/119177268/abstract?CRETRY=1&amp;amp;SRETRY=0 ಅರ್ಬನೈಸೇಶನ್, ಫ್ಲಡ್ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ಆಂಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಅಬಂಡೆನ್ಸ್ ಇನ್ ಪ್ಯುಗೆಟ್ ಲೊಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ಸ್”.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} JAWRA ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದ ಅಮೆರಿಕನ್ ವಾಟರ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್.&lt;/ref&gt;
*ಬೆಳಕು, ಪ್ರಖರತೆ, ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹ ಅಥವಾ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಂತಹ ಇತರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳು ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B6T4D-4PW0554-5&amp;_user=582538&amp;_rdoc=1&amp;_fmt=&amp;_orig=search&amp;_sort=d&amp;view=c&amp;_acct=C000029718&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=582538&amp;md5=2b63b3674aab3980392c2ab215901870 |title=Aquaculture : Seasonal downstream movements of juvenile Atlantic salmon, Salmo salar L., with evidence of solitary migration of smolts |publisher=ScienceDirect |date= |accessdate=2010-03-18 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*ಆಧುನಿಕ [[ಮೀನು ಸಾಕಣೆ]] ವಿಧಾನಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ಮಾಲಿನ್ಯ]]ಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಕಶೇರುಕಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಇಳಿಕೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಹಾರ ಲಭ್ಯತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
*ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಪರಭಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ [[ಜಲವಿದ್ಯುತ್]] ಉತ್ಪಾದನೆ, [[ನೀರಾವರಿ]] ಯೋಜನೆಗಳು, [[ಸಾಮಾನು-ಸರಕುಗಳ]] ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹದ ಏರಿಳಿತಗಳಿಲ್ಲದ ನೀರಿನ ಜಲಾಶಯಗಳು ಮೊದಲಾದುವುಗಳಿಂದಾಗಿ ನದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹದ ಇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೋಚಿತ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿನ ಅಡ್ಡಿ.&lt;ref&gt;ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮೆರೈನ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಕಮೀಷನ್ [http://www.psmfc.org/habitat/salmondam.html “ವೆನ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಆರ್ ಡ್ಯಾಮ್ಡ್”.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314145039/http://www.psmfc.org/habitat/salmondam.html |date=2012-03-14 }} ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮೆರೈನ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಕಮೀಷನ್, 1997.&lt;/ref&gt;
*ನದೀತೀರದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು, ಜಾನುವಾರುಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೊಳೆ ದಂಡೆಗಳ ಅಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳಂತಹ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಡಿಮೆ-ಇಳಿಜಾರಿನ ಹೊಳೆ ಆವಾಸಗಳ ಇಳಿಕೆ.&lt;ref&gt;ಬ್ರ್ಯಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್, MJ., ಇರ್ವಿನ್, JR. [http://article.pubs.nrc-cnrc.gc.ca/RPAS/RPViewDoc?_handler_=HandleInitialGet&amp;amp;articleFile=f99-283.pdf&amp;amp;journal=cjfas&amp;amp;volume=57 “][http://article.pubs.nrc-cnrc.gc.ca/RPAS/RPViewDoc?_handler_=HandleInitialGet&amp;amp;articleFile=f99-283.pdf&amp;amp;journal=cjfas&amp;amp;volume=57 ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯ‌ೂಸ್, ಫಿಶಿಂಗ್, ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚೇಂಜ್ ಆಂಡ್ ದ ಡಿಕ್ಲೈನ್ ಆಫ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ರಿವರ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಕೋಹೊ ಸಾಲ್ಮನ್‌”.] ಕೆನಡಿಯನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಆಂಡ್ ಅಕ್ವಟಿಕ್ ಸೈನ್ಸಸ್, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಓರ್, ರೇಮಂಡ್ I. http://www.indiancountrytoday.com/archive/28215419.html &quot;ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೇಕ್ ಲೀಗಲ್ ಹೆಡ್‌ವೇ.&quot; ಇಂಡಿಯನ್ ಕಂಟ್ರಿ ಟುಡೆ&lt;/ref&gt;

ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ವಿಶೇಷ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿವೆ. ಅನೇಕ ಸರಕಾರಗಳು ಮತ್ತು [[NGO]]ಗಳು ಆವಾಸ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
*ಪಶ್ಚಿಮ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಫೆಡೆರೇಶನ್ 1990ರ ಆರಂಭದಿಂದ, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಶಬ್ಧ ತರಂಗಗಳಿಂದ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಸಾಗರ ಸೇನಾವ್ಯೂಹಗಳನ್ನು [[ಬೈ ಡೆಸ್ ಚಾಲಿಯರ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಆಫ್ ಬೆಲ್ಲೆ ಇಸ್ಲೆ]]ಯ ನ್ಯೂಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಬ್ರೇಡರ್‌‌ನಾದ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ರೆಸ್ಟಿಗೌಚ್‍‌ನಂತಹ ನದಿಗಳಿಂದ ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳನ್ನು ಈಗ ಅರ್ಧದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಓಶನ್ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಖಂಡದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರದ ತಳಭಾಗದ ತುದಿಗೆ DFO ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನ ಡಾಲ್‌ಹೌಸಿ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಮೊದಲ ಫಲಿತಾಂಶವು, US ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಿಗೆ &quot;ಆಧಾರ ನದಿ&quot;ಯಾಗಿರುವ ಮೈನೆಯ ಪೆನೋಬ್‌ಸ್ಕಾಟ್ ನದಿಯಿಂದ ಸಾಗಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಅಳಿವೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೆಲವು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಸಮುದ್ರದ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ತೊಂದರೆಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಟ್ಟು ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ಲಾಭವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯೇ ಅಥವಾ ಆ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿದುದರ ಚಿಹ್ನೆಯೇ ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.
*[[NOAA]]ನ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಡೆಡ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ [http://www.nmfs.noaa.gov/pr/species/esa.htm#fish ಅಪಾಯದಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ] ಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, [[ಎಂಡೇಂಜರ್ಡ್ ಸ್ಪೀಸೀಸ್ ಆಕ್ಟ್]].
*[[ಸ್ವೀಡನ್‌]] ಅದರ [[ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿ ಆಕ್ಷನ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್]]‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಒಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ.
*[http://www.stateofthesalmon.org/ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌] [http://www.stateofthesalmon.org/assess/page.asp?pID=70 ಅಪಾಯದಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲ್ಮನ್‌]‌‌ಗಳ ಒಂದು [[IUCN]] ರೆಡ್‌ಲಿಸ್ಟ್ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
*[[ರಷ್ಯಿಯನ್ ಫಾರ್ ಈಸ್ಟ್]]‌ನ [[ಕಾಂಚಟ್ಕ ಪೆನಿನ್ಸುಲ]]ವು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
*[[ಅಲಸ್ಕಾ]]ದ [[ಬಿಯರ್ ಲೇಕ್]] 1962ರಿಂದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ತಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.ciaanet.org/content_sub1.asp?SUB1_ID=21&amp;CAT_ID=5&amp;SUB_ID=10
|title=Project Bear Lake
|publisher=
|accessdate=2007-02-03
|archive-date=2007-09-07
|archive-url=https://web.archive.org/web/20070907191533/http://www.ciaanet.org/content_sub1.asp?SUB1_ID=21&amp;CAT_ID=5&amp;SUB_ID=10
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

==ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಬೀವರ್‌ಗಳು==
‌[[ಬೀವರ್]]ಗಳು ಮ‌ೂಲಮಾದರಿಯ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ]]ಗಳಾಗಿವೆ; ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವ ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬೀವರ್‌ಗಳು ಅವುಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬೀವರ್‌ ಕೊಳಗಳು ಜ್ಯುವೆನಿಲ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆವಾಸವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಇದರ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯು 1818ರ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ    ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ ಬೇಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ‌. 1818ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರವು U.S. ಸರಕಾರದೊಂದಿಗೆ, U.S. ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು ([[1818ರ ಒಪ್ಪಂದ]]ವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಹಡ್ಸನ್ಸ್ ಬೇ ಕಂಪೆನಿ]]ಯು, U.S.ನ ತುಪ್ಪುಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ತುಪ್ಪುಳ-ನೀಡುವವುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವಂತೆ [[ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು-ಹಿಡಿಯುವವರಿಗೆ]] ಆದೇಶ ನೀಡಿತು. ನದಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಿಂದ ಬೀವರ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ, ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಚಲನೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, [[ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ಚಲನೆ]]ಯು ಏಕಾಏಕಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ಬಲಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಬೀವರ್‌ಗಳ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು:&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nwcouncil.org/history/Extinction.asp | title=Extinction | author=Northwest Power and Conservation Council | accessdate=2007-12-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.ingentaconnect.com/content/nrc/er/2004/00000012/00000003/art00001 | title=Sockeye salmon (Oncorhynchus nerka) nursery lake fertilization: Review and summary of results | author=K. D. Hyatt, D. J. McQueen, K. S. Shortreed and D. P. Rankin | accessdate=2007-12-21 | archive-date=2012-10-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121023173730/http://www.ingentaconnect.com/content/nrc/er/2004/00000012/00000003/art00001 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://rocky.ess.washington.edu/grg/publications/pdfs/Pollock.pdf | format=PDF | title=The Importance of Beaver Ponds to Coho Salmon Production in the Stillaguamish River Basin, Washington, USA | author=M. M. Pollock, G. R. Pess and T. J. Beechie | accessdate=2007-12-21 | archive-date=2008-02-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080216100912/http://rocky.ess.washington.edu/grg/publications/pdfs/Pollock.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಮಳೆಗಾಲ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಾದ್ಯಂತ ಸಾಯುವ ಬೆಳೆದ-ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಆಹಾರಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ-ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಜ್ಯುವೆನಿಲ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.
*ಆಳವಾದ ನೀರಿನ ಕೊಳಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಎಳೆಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಹಕ್ಕಿಗಳಂತಹ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
*ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮ‌ೂಲಕ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಅವಶೇಷ ಚಕ್ರದ ಪರಿವರ್ತನೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವುದರ ಮ‌ೂಲಕ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
*ಕಡಿಮೆ-ಶಕ್ತಿಯ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಯುವೆನಿಲ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಪ್ರವಾಹದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ.
*ಅನೇಕ ಭೌತಿಕ ನೆಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಬೀವರ್‌ನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಲವಣತ್ವವು 10ppmಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಅಳಿವೆಯ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ಜವುಗುಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಜ್ಯುವೆನಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ. ಬೀವರ್‌ಗಳು ಮರ್ಟಲ್ ವಲಯದ ಕಾಲುವೆಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ {{convert|2|ft|m}}ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಸಣ್ಣ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಉಬ್ಬವಿಳಿತದಲ್ಲಿ ಮೇಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಜ್ಯುವೆನಿಲ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಬಹುದಾದ ಸಂಭವಗಳಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://skagitwatershed.org/rpapers_overlooked.html |title=An overlooked ecological web |access-date=2010-05-20 |archive-date=2008-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724000846/http://www.skagitwatershed.org/rpapers_overlooked.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಆಹಾರವಾಗಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌==
[[File:Édouard Manet - Stilleben mit Lachs.jpg|thumb|ಎಡ್ವಾರ್ಡ್ ಮ್ಯಾನೆಟ್: ಸ್ಟಿಲ್ ಲೈಫ್ ವಿದ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]

ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಹಾರ. &quot;ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಮೀನು&quot;&lt;ref&gt;{{cite article|url=http://www.food.gov.uk/news/newsarchive/2004/jun/oilyfishdefinition|title=What's an oily fish?|date=2004-06-24|publisher=[[Food Standards Agency]]|access-date=2010-05-20|archive-date=2010-12-10|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20101210005807/http://www.food.gov.uk/news/newsarchive/2004/jun/oilyfishdefinition|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾದ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಅನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಆಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಮೀನು ಹೆಚ್ಚು [[ಪ್ರೋಟೀನ್‌]], ಹೆಚ್ಚು [[ಒಮೆಗ-3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ]] ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು [[D ಜೀವಸತ್ವ]]&lt;ref name=&quot;FactD&quot;&gt;{{cite web|url=http://dietary-supplements.info.nih.gov/factsheets/vitamind.asp|title=Dietary Supplement Fact Sheet: Vitamin D|publisher=National Institutes of Health|accessdate=2007-12-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/5Rl5u0LB5?url=http://dietary-supplements.info.nih.gov/factsheets/vitamind.asp|archivedate=2007-09-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಲ್ಮನ್‌ [[ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌]]‌ನ ಮ‌ೂಲವೂ ಆಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾತಿಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ 23–214 ಮಿಗ್ರಾಂ/100ಗ್ರಾಂನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;cholesterol&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dietaryfiberfood.com/cholesterol-shrimp.php|title=Cholesterol: Cholesterol Content in Seafoods (Tuna, Salmon, Shrimp)|accessdate=2007-12-13|archive-date=2006-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20061220045844/http://www.dietaryfiberfood.com/cholesterol-shrimp.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''[[ಸೈನ್ಸ್]]''  ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಳೆಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಡೈಯಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳ]]ನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. PCB ([[ಪಾಲಿಕ್ಲೋರಿನೇಟೆಡ್ ಬೈಫೀನೈಲ್]]) ಮಟ್ಟವು ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಕಿಬೆಳೆಸುವ ‌ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite article|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/303/5655/226|title=Global Assessment of Organic Contaminants in Farmed Salmon|date=2004-01-09|publisher=[[Science (journal)]]}}&lt;/ref&gt; ಒಮೆಗ-3 ಅಂಶವೂ ಸಹ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಒಮೆಗ-3ರಲ್ಲಿ ಮ‌ೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ - [[ALA]], [[DHA]] ಮತ್ತು [[EPA]]; ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಮಿದುಳಿನ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ರಚನೆಗೆ ಇತರ ಅಂಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾದ DHA ಮತ್ತು EPAಯ ಮುಖ್ಯ ಮ‌ೂಲಗಳಾಗಿವೆ. ಬೆಳೆಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಅನ್ನು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಅದು ಹೊಂದಿರುವ ಒಮೆಗ-3 ಪ್ರಮಾಣವು ALA (ಆಲ್ಫಾ-ಲಿನೋಲೆನಿಕ್ ಆಸಿಡ್) ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ದೇಹವು ALA ಒಮೆಗ-3ಅನ್ನು DHA ಮತ್ತು EPA ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ದರದಲ್ಲಿ (2–15%) ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ 2006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಳೆಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದರಿಂದಾಗುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಸೋಂಕುಕಾರಕಗಳಿಂದ ಆಗುವ ಯಾವುದೇ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/296/15/1885 |title=JAMA - Abstract: Fish Intake, Contaminants, and Human Health: Evaluating the Risks and the Benefits, October 18, 2006, Mozaffarian and Rimm 296 (15): 1885 |doi=10.1001/jama.296.15.1885 |publisher=Jama.ama-assn.org |date=2006-10-18 |accessdate=2010-03-18}}&lt;/ref&gt; ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಒಮೆಗ-3 ಪ್ರಕಾರವು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಗ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.

ಸರಳ [[ಸ್ಥೂಲ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಸೂತ್ರ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಪಂಚ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯಯಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]‌ಗಳು ಸಾಕಿಬೆಳೆಸಿದವುಗಳು (99%ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು) ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯಯಿರುವ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]‌ಗಳು ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವವು (80%ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು). ಬೆಳೆಸಿದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು  85-ರಿಂದ-1ನಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೀರಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | first = Fen | last = Montaigne | title = Everybody Loves Atlantic Salmon: Here's the Catch... | publisher = [[National Geographic]] | url = http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0307/feature5/?fs=www3.nationalgeographic.com | accessdate = 2006-11-17 | archive-date = 2007-03-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070301231621/http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0307/feature5/?fs=www3.nationalgeographic.com | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:Salmon sashimi.jpg|left|thumb|ಹಸಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸ್ಯಾಶಿಮಿ]]

ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮಾಂಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಬಿಳಿ ಮಾಂಸದ ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ. ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣವು ಮಾಂಸದಲ್ಲಿರುವ [[ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌]] ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಆಸ್ತಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌]]‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ  [[ಕ್ಯಾಂಥಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌]]‌ನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ECHealthCommissionOpinion&quot;&gt;{{cite web | title = Opinion of the Scientific Committee on Animal Nutrition on the use of canthaxanthin in feedingstuffs for salmon and trout, laying hens, and other poultry. | pages = 6–7 | publisher = European Commission&amp;nbsp;— Health &amp; Consumer Protection Directorate | url = http://ec.europa.eu/food/fs/sc/scan/out81_en.pdf | format = PDF | accessdate = 2006-11-13 | archive-date = 2006-11-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061116053337/http://ec.europa.eu/food/fs/sc/scan/out81_en.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಈ ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು [[ಕ್ರಿಲ್(ಪುಟ್ಟ ಕಡಲಕಳೆ ಚಿಪ್ಪುಜೀವಿಗಳು)]] ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ [[ಚಿಪ್ಪುಮೀನು]]ಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ಬಿಳಿ-ಮಾಂಸದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡದಿರುವುದು ಏಕೆಂದರೆ ಆಸ್ತಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌ (E161j) ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಥಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌ (E161g)ಅನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ-ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಆಹಾರಕ್ಕೆ, ತಯಾರಿಸಿದ ಆಹಾರವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಈ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌ಅನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸಿಗಡಿ ಪುಡಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧ್ಯತೆಯೆಂದರೆ ಒಣಗಿಸಿದ ಕೆಂಪು ಯೀಸ್ಟ್‌ನ ಬಳಕೆ. ಇದೂ ಸಹ ಅದೇ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನಾದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಆಸ್ತಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌ ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ [[ಆಕ್ಸಿಡೀಕಾರಕ-ವಿರೋಧಿ]]ಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೀನಿನ ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ [[ಮರ ಮಂಡಲ]]ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉದ್ದೀಪನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಫಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕ್ಯಾಂಥಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌ ಅಕ್ಷಿಪಟದ ಮೇಲೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮಾನವನ ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref name=&quot;ECHealthCommissionOpinion&quot; /&gt; ಇಂದು ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌ಗಳ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾಂಥಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌) ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರತಿ ಕೆಜಿ ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ 8&amp;nbsp;ಮಿಗ್ರಾಂನ್ನು ಮೀರುತ್ತಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮೀನು ಉತ್ಪಾದಕರು &quot;ರೋಚ್ ಕಲರ್ ಕಾರ್ಡ್&quot;‌ನಲ್ಲಿ 16 ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಮೀನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪಿಂಕ್ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ, ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಒಂದು ಬಣ್ಣದ ಕಾರ್ಡ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಅಳತೆ ಮಾಪನವು ಆಸ್ತಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌‌ನಿಂದಾಗುವ ಪಿಂಕ್ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ನಿಗದಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಥಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌ನಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನಲ್ಲ‌. ಮಾಂಸದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಂಥಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕರವಾಗಿರುವ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಂಸ್ಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌ ಮಟ್ಟವು 25&amp;nbsp;ಮಿಗ್ರಾಂನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕ್ಯಾಂಥಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿನ್‌ ಮಟ್ಟವು ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ECHealthCommissionOpinion&quot; /&gt;

U.S.ನಲ್ಲಿನ ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಟ್ಟ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮೀನುಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಬೆಳೆಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳೂ ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಟ್ಟ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯಯಿರುತ್ತವೆ. [[ಹೊಗೆಯಾಡಿಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌]] ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ, ಇದು ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ತಣ್ಣಗಿನ [[ಹೊಗೆಯಾಡಿಸಿದ]]ವುಗಳಾಗಿ ಲಭ್ಯ ಇರುತ್ತವೆ. [[ಲಾಕ್ಸ್]] ಎಂಬುದು ತಣ್ಣಗಿನ ಹೊಗೆಯಾಡಿಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಅನ್ನು ಅಥವಾ ಉಪ್ಪುನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ([[ಗ್ರೇವ್‌ಲ್ಯಾಕ್ಸ್]] ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ)ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಟ್ಟ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳು ಕೆಲವು ಚರ್ಮ (ಹಾನಿಕಾರಕವಲ್ಲ) ಮತ್ತು ಮ‌ೂಳೆಗಳನ್ನು (ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಚರ್ಮವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಮ‌ೂಳೆಗಳಿಲ್ಲದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳೂ ಸಹ ಲಭ್ಯಯಿರುತ್ತವೆ.

ಹಸಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮಾಂಸವು ''[[ಆನಿಸ್ಯಾಕಿಸ್]]''  [[ನೆಮಟೋಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಆನಿಸ್ಯಾಕಿಯಾಸಿಸ್]]ಅನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಮುದ್ರದ [[ಪರೋಪಜೀವಿ]]ಗಳಾಗಿವೆ. [[ಶೈತ್ಯೀಕರಣ]]ವು ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು [[ಜಪಾನಿನವರು]] ಹಸಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ಮನ್‌ [[ಮೀನಾಂಡ]]ಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗಷ್ಟೇ [[ಸ್ಯಾಶಿಮಿ]] (ಹಸಿ ಮೀನು) ಮತ್ತು [[ಶುಶಿ]](ಚಿತ್ರಾನ್ನದ ಮಾದರಿ)ಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Atlantic Salmon.png|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ನ ಫೈಲೆಟ್(ಮೀನಿನ ಪಕ್ಕೆಲುಬಿನ ಬಳಿಯ ಮಾಂಸದ ತುಂಡು)
File:Poachedsalmon.jpeg|ಬೇಯಿಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌
File:Smoked Salmon.jpg|ಹೊಗೆಯಾಡಿಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌
File:Salade de jambon cru et saumon fume.jpg|ಹಿಂತೊಡೆ ಮತ್ತು ಹೊಗೆಯಾಡಿಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಸಲಾಡ್
File:ADHOCMarinade.JPG|ಮ್ಯಾರಿನೇಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾಲ್ಮನ್‌
File:Thyme and Garlic Grilled Salmon with Mango Salsa, Rosemary Potatoes and Snow Peas (297986190).jpg|ಸುಟ್ಟು ತಯಾರಿಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌
File:Salmon to buy.jpg|ಮಾರಾಟದ ಸಾಲ್ಮನ್
File:Salmon_roe.jpg|ಜಪಾನ್‌ನ ಶಿಯೊಗಾಮ ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೀನಾಂಡಗಳು (ಇನ್ನೂ ಚರ್ಮದೊಂದಿಗಿರುವ)
&lt;/gallery&gt;

==ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌==
ಸಾಲ್ಮನ್‌ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಪುರಾಣ ಕಥೆ]] ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯದ ಅನೇಕ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳು ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪೂಜ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. [[ಐರಿಷ್ ಪುರಾಣ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಆಫ್ ವಿಸಿಡಮ್]] (ಅಥವಾ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಆಫ್ ನಾಲೆಡ್ಜ್)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.luminarium.org/mythology/ireland/salmonknowledge.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-20 |archive-date=2010-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100324055120/http://www.luminarium.org/mythology/ireland/salmonknowledge.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಒಂದು ಜೀವಿಯು ''[[ದ ಬಾಯ್‌ಹುಡ್ ಡೀಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಫಿಯಾನ್]]''  ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಅದನ್ನು ತಿನ್ನುವವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅದಕ್ಕಾಗಿ [[ಫಿನ್ ಏಸಸ್]] ಎಂಬ ಕವಿಯು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಫಿನ್ ಏಸಸ್ ಆ ಮೀನನ್ನು ಹಿಡಿದು, ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯ [[ಫಿಯಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಮ್‌ಹೈಲ್]]‌ಗೆ ತನಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಫಿಯಾನ್‌ನ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಸಾಲ್ಮನ್‌ನ ರಸದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟಾಗ, ತನ್ನ ಹುಟ್ಟು ಗುಣ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಬೆರಳನ್ನು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವನು ತಿಳಿಯದೆ ಸಾಲ್ಮನ್‌ನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಐರಿಷ್ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯ ಬೇರೊಂದು ಕಡೆ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಅನ್ನು, [[ತ್ವಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕೈರಿಲ್]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.maryjones.us/ctexts/tuan.html |title=The Story of Tuan mac Cairill |publisher=Maryjones.us |date= |accessdate=2010-03-18}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಫಿಂಟಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೊಚ್ರ]] ಇವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವತಾರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ucc.ie/celt/published/G109001/index.html |title=The Colloquy between Fintan and the Hawk of Achill |publisher=Ucc.ie |date= |accessdate=2010-03-18}}&lt;/ref&gt;

ಸಾಲ್ಮನ್‌ [[ವೆಲ್ಶ್ ಪುರಾಣ]]ದಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗದ್ಯ ಕಥೆ ''[[ಕುಲ್ವಿಚ್ ಆಂಡ್ ಓಲ್ವೆನ್]]'' ‌ನಲ್ಲಿ, ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಆಫ್ ಲಿನ್ ಲಿವ್‌ ಎಂಬುದು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಬನ್ ಏಪ್ ಮಾಡ್ರನ್]] ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಅವನ ಸ್ಥಾನ, ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರದ ಇತರ ಪುರಾತನ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ ನಂತರ, [[ರಾಜ ಆರ್ಥುರ್‌]]ನ ಆಳುಗಳು [[ಕೈ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಡ್ವಿರ್]] ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಆಫ್ ಲಿನ್ ಲಿವ್‌‌ನಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಅವರಿಗೆ [[ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್]]‌ನಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾಬನ್‌ನ ಸೆರೆಮನೆಯ ಗೋಡೆಯವರೆಗೆ ಅದರ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಹೋಗಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=May 2009}}

[[ನಾರ್ಸ್ ಪುರಾಣ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಲೋಕಿ]]ಯು ಮೋಸ ಮಾಡಿ ಅಂಧ ದೇವರು [[ಹೂರ್]] ತನ್ನ ಸಹೋದರ [[ಬಾಲ್ಡರ್]]‌ನನ್ನು ಸಾಯಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಲೋಕಿ ನದಿಗೆ ಹಾರಿ ಇತರ [[ದೇವರುಗಳಿಂದ]] ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಬಲೆಯನ್ನು ಬೀಸಿದಾಗ ಆತ ಅದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಿಗಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ [[ಥಾರ್]] ಆತನ ಬಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ನ ಬಾಲದ ತುದಿಯು ದಪ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=May 2009}}

ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪುರಾಣ]]ದಲ್ಲಿ, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ [[ಹೈದಾ]]ದಿಂದ [[ನೂಟ್ಕಾ]]ದವರೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.{{Citation needed|date=May 2009}}

==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ==
* [[ಅಲಸ್ಕಾ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]]
* [[ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆ]]
* [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]
* [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌]]
* [[ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಓಟ]]

==ಆಕರಗಳು==
===ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು===
{{reflist|2}}

===ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ===
*''ಅಟ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌'' , ಕ್ಸ್ಯಾಂಥಿಪ್ಪೆ ಆಗರಟ್ ಆಂಡ್ ದ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಕನ್ಸೋರ್ಟಿಯಮ್, ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್, 2005, ಗಟ್ಟಿ ರಟ್ಟಿನ ಪುಸ್ತಕ, 152 ಪುಟಗಳು, ISBN 0-520-24504-0
*''ಮೇಕಿಂಗ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌: ಆನ್ ಎನ್ವೈರ್ನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್'' , ಜೋಸೆಫ್ E. ಟೈಲರ್ III, ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪ್ರೆಸ್, 1999, 488 ಪುಟಗಳು, ISBN 0-295-98114-8
*''ಟ್ರೌಟ್‌ ಆಂಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕ'' , ರಾಬರ್ಟ್ J. ಬೆಹಂಕೆ, ಜೋಸೆಫ್ R. ಟಾಮೆಲ್ಲೆರಿಯು ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಂದಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ, ದ ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್, 2002, ಗಟ್ಟಿ ರಟ್ಟಿನ ಪುಸ್ತಕ, 359 ಪುಟಗಳು, ISBN 0-7432-2220-2
*''ಕಮ್ ಬ್ಯಾಕ್, ಸಾಲ್ಮನ್‌'' , ಮೋಲಿ ಕೋನ್, ಸೈರಾ ಕ್ಲಬ್ ಬುಕ್ಸ್‌, 48 ಪುಟಗಳು, ISBN 0-87156-572-2 - 'Pigeon Creek'ನ ಪರಿಷ್ಕರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಎಳೆಯರ ಪುಸ್ತಕ.
*''ದ ಸಾಲ್ಮನ್‌: ದೈಯರ್ ಫೈಟ್ ಫಾರ್ ಸರ್ವೈವಲ್'' , ಆಂಥೋನಿ ನೆಟ್ಬಾಯ್, 1973, ಹಫ್ಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್ ಕಂಪೆನಿ, 613 ಪುಟಗಳು, ISBN 0-395-14013-7
*''ಎ ರಿವರ್ ಲಾಸ್ಟ್'' , ಬ್ಲೈನ್ ಹಾರ್ಡನ್, 1996, WW ನಾರ್ಟನ್ ಕಂಪೆನಿ, 255 ಪುಟಗಳು, ISBN 0-393-31690-4. (ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಲೋಕನ).
*''ರಿವರ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್, ಚಾನೆಲ್ ಆಪ್ ಡೆತ್'' , ಕೈತ್ C. ಪೀಟರ್ಸನ್, 1995, ಕಾನ್‌ಫ್ಲುಯೆನ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, 306 ಪುಟಗಳು, ISBN 978-0-87071-496-2. (ಲೋವರ್ ಸ್ನೇಕ್ ನದಿಯ ಮೀನು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಗಳು.)
*''ಸಾಲ್ಮನ್‌'' , ಡಾ. ಪೀಟರ್ ಕೋಟ್ಸ್, 2006, ISBN 1-86189-295-0
*[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/30/AR2007013001757.html NEWS ಜನವರಿ 31, 2007: U.S. ಆರ್ಡರ್ಸ್ ಮಾಡಿಫಿಕೇಶನ್ ಆಫ್ ಕ್ಲ್ಯಾಮತ್ ರಿವರ್ - ಡ್ಯಾಮ್ಸ್ ರಿಮ‌ೂವಲ್ ಮೆ ಪ್ರೂವ್ ಮೋರ್ ಕಾಸ್ಟ್-ಇಫೆಕ್ಟಿವ್ ಫಾರ್ ಅಲೋಯಿಂಗ್ ದ ಪಾಸೇಜ್ ಆಫ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌]
*[http://library.state.ak.us/asp/edocs/2007/04/ocn131181333.pdf  ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಏಜ್ ಆಂಡ್ ಸೆಕ್ಸ್ ಕಾಂಪೊಸಿಶನ್ ಆಂಡ್ ಮೀನ್ ಲೆಂತ್ ಫಾರ್ ದ ಯುಕಾನ್ ರಿವರ್ ಏರಿಯಾ, 2004 / ಶಾವ್ನಾ ಕಾರ್ಪೊವಿಚ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾರಿ ಡ್ಯುಬೋಯ್ಸ್.] [http://library.state.ak.us ಅಲಸ್ಕಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100614215631/http://www.library.state.ak.us/ |date=2010-06-14 }}‌ ನಡೆಸಿದ್ದು.
*[http://www.traffic.org/fisheries-reports/traffic_pub_fisheries7.pdf ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಟೈಲ್ಸ್: ಲಿಂಕೇಜಸ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ರಷ್ಯಿಯನ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಫಿಶರೀಸ್ ಆಂಡ್ ಈಸ್ಟ್ ಏಷ್ಯಿಯನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್. ][http://www.traffic.org/fisheries-reports/traffic_pub_fisheries7.pdf ಶೆಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕೆ. ][http://www.traffic.org/fisheries-reports/traffic_pub_fisheries7.pdf (ನವೆಂಬರ್ 2007). 120 ಪುಟ. ][http://www.traffic.org/fisheries-reports/traffic_pub_fisheries7.pdf ISBN 978-1-85850-230-4].
*''ದ ಸಾಲ್ಮನ್ಸ್ ಟೇಲ್''  - ಜಿಮ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೂಲ್‌ನ ಹನ್ನೆರಡು ಐಯೊನನ್ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು
*[http://www.mensjournal.com/salmon &quot;ಲಾಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511194227/http://www.mensjournal.com/salmon |date=2012-05-11 }} - ಮೆನ್ಸ್ ಜರ್ನಲ್‌ಗೆ G. ಬ್ರೂಸ್ ಕ್ನೆಚ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಲೇಖನ
*[http://www.farmedanddangerous.org/uploads/File/Reports/SeaLice_FullReport.pdf ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿ ಆಂಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌: ಎಲಿವೇಟಿಂಗ್ ದ ಡೈಲಾಗ್ ಆನ್ ದ ಫಾರ್ಮ್ಡ್-ವೈಲ್ಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸ್ಟೋರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214173552/http://farmedanddangerous.org/uploads/File/Reports/SeaLice_FullReport.pdf |date=2010-12-14 }} ''ವಾಟರ್ಶೆಡ್ ವಾಚ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸೊಸೈಟಿ'' , 2004.

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Commons category|Salmonidae}}
{{cookbook}}
*[http://www.nfb.ca/film/Plea_for_the_Wanderer/ ''ಪ್ಲೀ ಫಾರ್ ದ ವಾಂಡರರ್''  - ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ ಬಗೆಗಿನ ಒಂದು NFB ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127220527/http://nfb.ca/film/Plea_for_the_Wanderer/ |date=2010-11-27 }}
* [http://www.biologynews.net/archives/2007/12/13/fish_farms_drive_wild_salmon_populations_toward_extinction.html ''ಫಿಶ್ ಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಡ್ರೈವ್ ವೈಲ್ಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ಸ್ ಟುವರ್ಡ್ ಎಕ್ಸ್ಟಿಂಕ್ಷನ್'' ] - ಬಯೋಲಜಿ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್. ಡಿಸೆಂಬರ್ 13, 2007.
* [http://www.st-andrews.ac.uk/~merg/salmonidparasites.htm ''ಸಾಲ್ಮನಿಡ್ ಪ್ಯಾರಾಸೈಟ್ಸ್'' ] - ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರಿವ್ಸ್ ಮೆರೈನ್ ಇಕಾಲಜಿ ರಿಸರ್ಚ್ ಗ್ರೂಪ್.
*[http://www.watershed-watch.org/ ವಾಟರ್ಶೆಡ್ ವಾಚ್ ಸಾಲ್ಮನ್ ಸೊಸೈಟಿ] - ಸಾಕಿರದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಸಮರ್ಥನಾ ತಂಡ.
* [http://www.watershed-watch.org/programs/aquaculture.html ''ಅಕ್ವಕಲ್ಚರ್ ರಿವಲ್ಯೂಷನ್: ದ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಕೇಸ್ ಫಾರ್ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್'' ] - ವಾಟರ್ಶೆಡ್ ವಾಚ್ ಸಾಲ್ಮನ್ ಸೊಸೈಟಿ. ಚಿಕ್ಕ ವೀಡಿಯೊ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ. ಪ್ರಮುಖ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆ ಉದ್ಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಮುದ್ರ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳ ಮುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
* [http://www.watershed-watch.org/sealice.html ''ವೈಲ್ಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಇನ್ ಟ್ರಬಲ್: ದ ಲಿಂಕ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಫಾರ್ಮ್ಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌, ಸೀ ಲೈಸ್ ಆಂಡ್ ವೈಲ್ಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌'' ] - ವಾಟರ್ಶೆಡ್ ವಾಚ್ ಸಾಲ್ಮನ್ ಸೊಸೈಟಿ. ''ವಾಚಿಂಗ್ ಔಟ್ ಫಾರ್ ವೈಲ್ಡ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌''  ಲೇಖನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ವಿಷಯದೊಂದಿಗೆ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟ-ಪುನಃ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಶೋಧನೆಯ ಆಧಾರದ ಆನಿಮೇಟ್ ಮಾಡಿದ ಸಣ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ.
*[http://darwin.nap.edu/books/0309083117/html/R3.html ಜೆನೆಟಿಕ್ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಆಫ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಇನ್ ಮೈನ್: ಇಂಟೆರಿಮ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ (2002)] ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬುಕ್
*[http://content.lib.washington.edu/salmonweb/index.html ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಲೈಬ್ರರೀಸ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್&amp;nbsp;– ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್] - ಪೆಸಿಫಿಕ್ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ನ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ.
*[http://www.columbia.edu/~kjh2103/Salmon-omics-PDO.pdf ''ಸಾಲ್ಮನ್‌-ಆಮಿಕ್ಸ್: ಇಫೆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಡೆಕಾಡಲ್ ಆಸಿಲೇಶನ್ ಆನ್ ಅಲಸ್ಕನ್ ಚಿನುಕ್‌ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪ್ರೈಸ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326171019/http://www.columbia.edu/~kjh2103/Salmon-omics-PDO.pdf |date=2009-03-26 }} ಕೆವಿನ್ ಹೊ, ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, 2005.
*[http://www.salmonnation.com ಸಾಲ್ಮನ್‌ ನೇಶನ್] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20021125221311/http%3A//www.salmonnation.com/ |date=2002-11-25 }} - ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ಪ್ರದೇಶದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ (CA to AK).
*[http://www.dfo-mpo.gc.ca/Library/321160.pdf ದ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ (''ಓಂಕೊರಿಂಕಸ್‌''  spp.) ಇನ್ ದ ಕೆನಡಿಯನ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಕಟಿಕ್, S. A. ಸ್ಟೆಫೆನ್ಸನ್]
* [http://www.farmedanddangerous.org/page/sealice ''ಸೀ ಲೈಸ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103205837/http://www.farmedanddangerous.org/page/sealice |date=2010-01-03 }} - ಕೋಸ್ಟಲ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಅಕ್ವಕಲ್ಚರ್ ರಿಫಾರ್ಮ್. ಸಾಕಿಬೆಳೆಸಿದ ಮತ್ತು ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಒಂದು ಅವಲೋಕನ.
* [http://www.farmedanddangerous.org/page/salmon-farming-problems ''ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಪ್ರೋಬ್ಲೆಮ್ಸ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501102114/http://www.farmedanddangerous.org/page/salmon-farming-problems |date=2009-05-01 }} - ಕೋಸ್ಟಲ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಅಕ್ವಕಲ್ಚರ್ ರಿಫಾರ್ಮ್. ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಒಂದು ಅವಲೋಕನ.

{{commercial fish topics}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಾಲ್ಮನ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಲ್ಮನಿಡೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಅಲಸ್ಕಾದ ಅಡುಗೆಪದ್ಧತಿ]]
[[ವರ್ಗ:ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೀನು]]
[[ವರ್ಗ:ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಮೀನು]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]]

[[ja:サケ類]]
[[mr:रावस]]
[[uk:Лосось]]</text>
      <sha1>haatqxm3wta6yvb9gya418i4n6f60zo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸತಾರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24074</id>
    <revision>
      <id>1376885</id>
      <parentid>1366070</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T06:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1376885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49150" sha1="fef9ap10ng4pbqk6lh827osl9o29rbf" xml:space="preserve">:''ಇದರ [[ಮಾಥ್/ಪತಂಗ]] [[ಪ್ರಾಕಾರ ವರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ]] , ನೋಡಿ '' [[ಸತಾರ (ಮಾತ್ )]].
{{Infobox Indian Jurisdiction
 | native_name=Satara
 | type= City
 | latd = 17.69139|longd=74.00092
 | locator_position=right
 | state_name=ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
 | district=Satara
 | leader_title=[[Mayor]]
 | leader_name=Mrs. Sujata Bhosale
 | altitude=742
 | population_as_of = 2001
 | population_total = 108043
 | population_density = 266.77
 | collector_name = Vikas Deshmukh (IAS)
 | area_magnitude = 8
 | area_total=10484
 | area_telephone= 02162
 | postal_code= 415 xxx
 | vehicle_code_range= MH-11
 | unlocode=
 | website=www.satara.nic.in
 | footnotes =}}
'''ಸತಾರ '''  {{Audio|Satara.ogg|pronunciation}} ([[ಮರಾಠಿ]] : सातारा) [[ನಗರವು]] , [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]  [[ರಾಜ್ಯದ]] [[ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]]  ಇದೆ. ಈ ಹೆಸರು, ಏಳು (ಸಾತ್ ) ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ (ತಾರಾ ) ಸುತ್ತುವರಿದ ನಗರದಿಂದ ಬಂದುದಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ  2320&amp;nbsp;ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇದೆ. [[ಕೃಷ್ಣ ನದಿಯ]]  (ಮರಾಠಿ :कृष्णा)ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿ [[ವೆನ್ನ]]  (ಮರಾಠಿ :वेण्णा), 67&amp;nbsp;ಮಿ  (ಸುಮಾರು  110&amp;nbsp;ಕಿ ಮಿ )  [[ಪುಣೆ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ/ಚರಿತ್ರೆ ==
ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ವಯ  200 ಬಿಸಿಇ ಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು,ಸತಾರ  ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳ 'ಕರಾದ್'( ಕರ್ಹಕಡ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ )ಆಗಿದೆ.      [[ಪಾಂಡವರು]]  [[ವೈ /ವಾಯಿ]]  ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ 13ನೇ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ,ಆಗಿನ ಕಾಲದ 'ವಿರಾಟನಗರ'ವೂ ಇದಾಗಿತ್ತು.

[[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ II]], ಅಂದರೆ  ಮಹೇಂದ್ರ ಆದಿತ್ಯ   ಕುಮಾರಗುಪ್ತ I ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈತನು [[ಡೆಕ್ಕನ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ   'ಸತಾರ'ವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ  451 AD ಯಿಂದ  455 AD ವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದನು. ಡೆಕ್ಕನ್‌ ^^ನ  [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು]] &quot;[[ಸಾತವಾಹನರ ]]&quot; ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ,ಅಂದರೆ  550 A.D. ಯಿಂದ  750 AD ನಡುವೆ ರಾಜ್ಯವಾಳಿತು.

1296 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮುಘಲರ ದಂಡೆಯಾತ್ರೆ  ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.   1636 ರಲ್ಲಿ  ನಿಜಾಮ್ ಶಾಹಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಕೊನೆಯಾಯಿತು.   1663 ರಲ್ಲಿ [[ಶಿವಾಜಿಯು]]  [[ಪರಲಿ]] ಮತ್ತು  ಸತಾರ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡನು.   [[ಶಿವಾಜಿಯ]] ನಿಧನಾನಂತರ , ಆದರೆ  ಅಜಂಶಾಹ್^^ರನ್ನು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಣೆ ಸಿಗದೆ,ಶರಣಾಗತಿ ಆಗಲು ,ಅವನ ಮೂಲಕ ಕೇಳಲಾಗಿ ಹಾಗು ಆಕ್ರಮಣದ ಗೌರವವನ್ನು ,ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಹತೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವನಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಡಲಾಗಿ,ಆದರೆ ಆ ಸ್ಥಳವೂ ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದು, ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿ 'ಅಜಂ ತಾರಾ'ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.     21ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ 1700 ರಲ್ಲಿ ಸತಾರ ಶರಣಾಯಿತು.  ಸತಾರ ಪತನವಾದ ನಂತರದಲ್ಲೇ , 'ಪರಲಿ'ಯು ಬಂಡವಾಳವಾಯಿತು.    ಜೂನ್ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗೂ ಮುತ್ತಿಗೆ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದು,ನಂತರ ಒಳ್ಳೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯೊಡನೆ ,'ಗರ್ರಿಸೋನ್' ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು.  ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಜ  'ನೌರಸ್ ತಾರಾ' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ -ಪಶ್ಚಿಮ ಮಳೆಗಾಲ ಹೆಚ್ಚು ಭರದಿಂದ ಬೀಳತೊಡಗಿದಂತೆ,ಮೊಘಲರ ಸೈನ್ಯ , ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ-ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕಾಲ್ತೆಗೆಯುವುದರೊಳಗೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.  ಜೀವಹಾನಿ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಹಾನಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿ ,ಸೈನ್ಯವು ಸತಾರದಲ್ಲಿನ 'ಮಾನ್ ' ನದಿಯ ದಡದ ಮೇಲಿನ ಖಾವಸಪುರವನ್ನು ತಲುಪಿತು.ಮಳೆಯಲ್ಲಿ  ಔರಂಗಜೇಬನು ಸತಾರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು. ತದನಂತರ ಕೋಟೆಯನ್ನು [[ಪರಶುರಾಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿ]]ಯು 1706 ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು.  1708 ರಲ್ಲಿ [[ಛತ್ರಪತಿ ಸಾಹು]] ರಾಜನಾಗಿ, ಸತಾರ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆ   ನಿಂತನು.   ಮರಾಠರ ಮಹಾರಾಜ ಛತ್ರಪತಿ    [[ಶಿವಾಜಿ]] ನೆನಪಾಗಿ  ಸತಾರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.   ಇತ್ತೀಚಿನ ಸತಾರಾದ ದೊರೆ , ಛತ್ರಪತಿ  ಉದಯನ್ ರಾಜೇ ಭೋಂಸ್ಲೆ, ಶಿವಾಜಿ  ಮಹಾರಾಜನ ನಂತರದ 13ನೇ ತಲೆಮಾರಿನವನು.

1818 ರಲ್ಲಿನ  [[ಮೂರನೇ ಅಂಗ್ಲೋ -ಮರಾಠ ಯುದ್ಧದ]]  ಗೆಲುವಿನ ನಂತರ , [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]  ಮರಾಠರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು  ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ತಿತುಲರ್ ರಾಜ [[ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್]]^^ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿದನು. ಹಾಗು ಸತಾರದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟನು.ಅದು ಈಗಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು.  ರಾಜಕೀಯದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ,ಅವನು 1839 ರಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ,ಅವನ ಸಹೋದರ 'ಶಹಜಿ ರಾಜ'ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಲಾಯಿತು.    1848 ರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗಂಡು ಮಗನಿಲ್ಲದೆ ಸತ್ತುಹೋದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಸತಾರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಾಂಬೆ  ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ  ಸತಾರವು 'ಪ್ರತಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ'  (ಸಮಾನಾಂತರ ಸರ್ಕಾರ) ಹೆಸರಾಯಿತು. [['ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ {'/0}]]ಚಳುವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಾನಾಂತರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 4.5 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ,ಅಂದರೆ  ಆಗಸ್ಟ್  1943 ರಿಂದ  ಮೇ  1946 ರವರೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.                   ಈ ರೀತಿಯ ಸಮಾನಾಂತರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮಿಡ್ನಾಪುರ ,ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ 'ಬಾಲಿಯ'ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು.  ಕ್ರಾಂತಿಸಿನ್ಹ್ ನಾನಾ ಪಾಟೀಲರು ಈ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಡೆಸಲು ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

== ಭೂಗೋಳ ==

[[ಚಿತ್ರ:Ajinkyatara-wide.jpg‎|800px]]

ಸತಾರವು  ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವುದು, {{coord|17.68|N|73.98|E|}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Satara.html |title=ಫಾಲ್ಲಿಂಗ್  ರೈನ್  ಜೆನಾಮಿಕ್ಸ್     ,  - ಸತಾರವೂ  ಸೇರಿದಂತೆ |access-date=2010-07-27 |archive-date=2007-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504141122/http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Satara.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅದು ಸರಾಸರಿ 742 ಮೀಟರ್(2434 ಅಡಿಗಳು )^^ನಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸತಾರವು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.  [[ಡೆಕ್ಕನ್]]  ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ  [[ಪುಣೆ]] ಜಿಲ್ಲೆಯು ,ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಸೋಲಾಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆ ,ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ  ಸಾಂಗ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ  ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ  ರತ್ನಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ.ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ರಾಯಗಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಿದೆ.  ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 10,480&amp;nbsp;ಕಿ ಮಿ², ಮತ್ತು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯು  2,796,906 (2001)ಇದೆ.

ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದ   [[ರತ್ನಗಿರಿ]] ಕಡೆಯಿಂದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ.   ಮಹಾದೇವೋ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕಪ್ಪುಕಲ್ಲಿನ ಪರ್ವತಗಳು ಸುಮಾರು 10 ಮಿ .ಉತ್ತರದ  [[ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ]]ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವದವರೆಗೆ ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಕೊಯ್ನ ಮತ್ತು  ಕೃಷ್ಣ . ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ  ಕೃಷ್ಣ ನದಿಯೂ ಒಂದು.  ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಳಗೆ ಅಂದಾಜು  172&amp;nbsp;ಕಿ.ಮಿ.ನಷ್ಟು ಕೃಷ್ಣ ಆವರಿಸಿದೆ.   ಕೃಷ್ಣ ನದಿಯು ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ತಪ್ಪಲಿನ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ,ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸುಮಾರು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4500 ಅಡಿಯಿಂದ  ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತಿದೆ.   ಕುಡಲಿ , ಉರ್ಮೊಡಿ , ವೆನ್ನ ಮತ್ತು  ತರಲಿ -ಇವುಗಳು ಕೃಷ್ಣ ನದಿಯ ಸಣ್ಣ,ಸಣ್ಣ,ಹರಿವುಗಳಾಗಿದೆ.( ಉಪನದಿಗಳು.)   ಕೃಷ್ಣ ನದಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪನದಿಯಾದ ಕೊಯ್ನ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.   ಭೀಮ ನದಿಯ ಎರಡು ಉಪನದಿಗಳಾದ ನೀರ  ಮತ್ತು  ಮನಗಂಗ ನದಿಗಳು  ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ.

[[ಚಿತ್ರ:WestSatara.jpg|thumb|left| ಸತಾರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ]]
[[ಚಿತ್ರ:MidWestSatara.jpg|thumb|right| ಸತಾರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ]]

ಸತಾರ ನಗರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ.ಬೇರೆ ಇತರ ನಗರಗಳಂತೆ  : ನಗರ  (ಸ್ಹಾಹಾರ ), ಉಪ-ನಗರ  (ಉಪನಗರ್   ), ಎಂಐಡಿಸಿ  (ಔದ್ಯೋಗಿಕ ವಸಾಹತು ) ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಾಂತರ (ಗ್ರಾಮೀಣ ).

ಸತಾರ ನಗರದಲ್ಲಿನ(ವಿಸ್ತೀರ್ಣ) ಪ್ರದೇಶಗಳು  : ಮಂಗಳ್ವಾರ್ ಪೇಟ್   , ರಾಜ್ವಾಡ   , ಕಮಾನಿ ಹೌದ್ , ಪ್ರತಾಪ್ ಗಂಜ್ ಪೇಟ್ , ಶಿವಾಜಿ ಸರ್ಕಲ್ , ಪೊವಾಯಿ  ನಾಕ , ದೇವಿ  ಚೌಕ , ಮೋತಿ ಚೌಕ , ಖಾನ್ ಅಲಿ , ವಿಶ್ವ ಪಾರ್ಕ್ , ಯಾದೋಗೋಪಾಲ    ಪೇಟ್ , ವ್ಯಂಕಟಪುರ ಪೇಟ್ , ಚಿಮನಪುರ  ಪೇಟ್ ಮುಂತಾದವು.

ಸತಾರ  ಉಪ-ನಗರದ(ವಿಸ್ತೀರ್ಣ) ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ : ಕೃಷನಗರ , ವಿಸ್ವ ಕಂಪ್   , ಸಂಗಮನಗರ್ , ಗೆಂದ ಮಾಲ್ , ಐ.ಟಿ.ಐ. ಮುಂತಾದವು.

ಎಂಐಡಿಸಿ ಸತಾರದ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ)ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ : ಹಳೆಯ  ಎಂಐಡಿಸಿ, ಹೊಸ ಎಂಐಡಿಸಿ ಮತ್ತು   ಡೆಗೊನ್ ಎಂಐಡಿಸಿ

ಸತಾರ ಗ್ರಾಮಾಂತರದ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ)ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ : ಖಿಂದ್ವಾಡಿ , ಲಿಮ್ಬ್ ಖಿಂದ್   , ಶಾಹುಪುರಿ , ಗೋದೋಲಿ ,  ಪಿರ್ವಾಡಿಯಾ ಕೆಲವು ಭಾಗ  , ಖೇಡ್  ಮತ್ತು  ಕನ್ಹೇರ್ ನ ಹಳ್ಳಿಗಳು.

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ/ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆ ==
{{As of|2009}}ಭಾರತದ [[ಜನಗಣತಿ]],&lt;ref&gt;{{GR|India}}&lt;/ref&gt; ಯ ಪ್ರಕಾರ , ಸತಾರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 108,043 ಆಗಿದೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 52 ರಷ್ಟು  ಪುರುಷರು ಮತ್ತು  ಶೇಕಡಾ 48 ರಷ್ಟು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಸತಾರದ  ಸರಾಸರಿ ಅಕ್ಷರಸ್ಥರ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇಕಡಾ 80 ರಷ್ಟಿದ್ದು,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ  ಅಕ್ಷರಸ್ಥರ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇಕಡಾ 59.5 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ: ಗಂಡಸರ ಅಕ್ಷರತೆ ಶೇಕಡಾ 84 ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ , ಹೆಂಗಸರ ಅಕ್ಷರತೆ ಶೇಕಡಾ 76 ರಷ್ಟಿದೆ.   ಸತಾರದಲ್ಲಿನ  ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 10 ರಷ್ಟು ಜನರು  ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಸತಾರ ನಗರದ ಒಳಗಿನ ಮತ್ತು ಸುತ್ತ-ಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ/ಪ್ರವಾಸೀ ಸ್ಥಳಗಳು. ==

ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಮಾಯಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀ ಭವಾನಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಹಾಗು  ಔಂದ್ ಸಹ  ಇದೆ.     ಬಾಂಬೆ  ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ  ಡೆಕ್ಕನ್ ರಾಜ್ಯದ ಏಜನ್ಸಿ ವಿಭಾಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ,' ಔಂದ್' ಒಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ರಾಜರುಗಳ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು.  ಇದು  ಸತಾರದ ಒಂದು ಜಾಗೀರ್ ಆಗಿದ್ದು,  1699ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ   ತ್ರಿಂಬಕ್ ಪಂತ್  ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.ಈತನು ಸಂಭಾಜಿ  ರಾಜೇ ಮತ್ತು  ರಾಜಾರಾಂ  ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೀರಯೋಧನಾಗಿದ್ದನು.   ಔಂದ್^^ನ ರಾಜ , ದಿವಂಗತ ಭಾವನರಾವ್ ಪಂತ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿ, 1938 ರಲ್ಲಿ ಈ   ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.  ಈ  ಮ್ಯೂಸಿಯಂ(ವಿವಿಧ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹ ಶಾಲೆ)  ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ 5,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ.  ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖತಾವ್ ತೆಹ್ಸಿಲ್^^ನ  ಔಂದ್ ಹಳ್ಳಿಯ ಹತ್ತಿರವಿರುವ  ಯಮಾಯಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಇನ್ನೊಂದು ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ 25,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಆಧಾರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇವೆ.

ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು  'ಯಮಾಯಿ ದೇವಿ' ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೇಮದ್ ಪಂತಿ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಜೀವ-ಆಕಾರದ ಮಾರ್ಬಲ್ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ,    
ಭಗವಾನ್  ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರತಿಮೆ ಹಾಗು ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಗ್ಯಾಲರಿ,ಮತ್ತು 200 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ದೀಪಮಾಲ ಇದ್ದು, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೀಪಮಾಲ ಇದಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

''''''[[ಪಂಚಗನಿ]] '' ''' '

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ದಲ್ಲಿ [[ಪಂಚಗನಿ]] ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ.  ಇದು 5 ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ 'ಪಂಚಗನಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.(  ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಪಂಚ ಎಂದರೆ ಐದು ಎಂದರ್ಥ.) ಈ ಎಲ್ಲಾ 5 ಬೆಟ್ಟಗಳು [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ತಪ್ಪಲನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು ,ಏಷಿಯಾದಲ್ಲಿಯೇ   [[ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ತಪ್ಪಲಿನ]] ನಂತರದ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶ ಇದಾಗಿದೆ.  ಈ ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ &quot;ಟೇಬಲ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ &quot;ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು  ಡೆಕ್ಕನ್ ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.ಭೂಮಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.  ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ,[[ಕೊಯ್ನನಗರ]] ದ ಬಳಿ ಇರುವ ಇದು ಭೂಕಂಪನ ಹೊಂದುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.ಹಾಗು ಕೊಯ್ನನಗರ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.  [[ಮುಂಬಯಿ]] ನಿಂದ ಸುಮಾರು 265 ಕಿ.ಮಿ.ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ರುದ್ರರಮಣೀಯ ಕಣಿವೆ,ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ನದಿಗಳ ಪ್ರಪಾತ,ಸುಂದರ ಪರ್ವತಗಳ ಸಾಲು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೊಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವರ್ಷವಿಡೀ  ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಇದು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮುಂಬಯಿ ವಾಲಾಗಳು(ವಾಸಿಗರು) ಪ್ರತೀವಾರದ ಮನರಂಜನೆಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.     ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ , 'ರೆಸಾರ್ಟ್ಸ್' ಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದರ ಮಾಲೀಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆಗೂ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.    ಇದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ [[ವಾಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ  ಗಣೇಶನ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ  ಪಂಚಗನಿಯ ದಿನದ ಉಷ್ಣತೆ ಸುಮಾರು 16 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಇದ್ದು, ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 35 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್^^ವರೆಗೂ ಏರಿರುತ್ತದೆ.   ಪಂಚಗನಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಉನ್ನತ ರೀತಿಯ ಖಾಸಗಿ 'ವಸತಿ-ಭೋಜನಶಾಲೆ' ಗಳಿದ್ದು,ಅನೇಕ [[ಬಾಲಿವುಡ್]]  ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.   ಪಂಚಗನಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು 'ಸಿಲ್ವರ್ ಓಕ್ 'ಮರಗಳಿರುವುದರಿಂದ,ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹಲವಾರು [[ಕ್ಷಯರೋಗ]] ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ,ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ (ಔಷಧೀಯ)ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ .  
ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆ : ಟೇಬಲ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ , ಪಾರ್ಸಿ  ಪಾಯಿಂಟ್ , ಸಿಡ್ನಿ ಪಾಯಿಂಟ್ ಮುಂತಾದವು. ಪಂಚಗನಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯಾತ್ಮದ ಅತಿಯಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಸಹ ಕಲುಷಿತ ಆಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.ಅನಧಿಕೃತ ಹೋಟೇಲುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಆಗಿದೆ. ವಾಹನಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಉಷ್ಣಾಂಶದ ವೈಪರೀತ್ಯ]] ( ಕಡಿಮೆ ತೇವಾಂಶದ ಕಾರಣ )ಉಂಟಾಗಿದೆ.ಹಲವು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಸುತ್ತ-ಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.   
[[ಫ್ರೆಡ್ಡಿ ಮೆರ್ಕ್ಯುರಿ]],ಪಂಚಗನಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಸೈಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ '^^ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆಯೂ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.(1958-1962.)

'''[[ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ]]  (ಮರಾಠಿ:महाबळेश्वर)'''

[[ಚಿತ್ರ:Pratapgad2.jpg|thumb|500px|left|Pratapgad Near Mahabaleshwar|[7]]]

ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ]] ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಪುಣೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 120 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿನಿಂದ 285 ಕಿ.ಮೀ.ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದು ಇದೆ. [[ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ]] ವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಾಗಿದ್ದು, 150&amp;nbsp;ಕಿ.ಮಿ² ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು,ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರೆಲ್ಲರೂ ಹತ್ತಿರದ [[ಪಂಚಗನಿ]]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸದಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಆದನಂತರದಿಂದ  ಮುಂಬಯಿನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ 5 ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರಯಾಣ ಆಗಿದೆ. 
ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ  1438&amp;nbsp;ಮೀಟರ್  (4710&amp;nbsp;ಅಡಿ )ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ.ಇದರ ತುದಿಯನ್ನು  ವಿಲ್ಸನ್ /ಸೂರ್ಯೋದಯ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
[[ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ]] ವು  &quot;ಎಲ್ಲಾ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಣಿ &quot;ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.  ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜರ ಆಡಳಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು 'ಬೇಸಿಗೆಯ ರಾಜಧಾನಿ'ಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ 'ವಿರಾಮದ ರೆಸಾರ್ಟ್' ಮತ್ತು  ನವಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ 'ಮಧುಚಂದ್ರ' ದ ತಾಣವಾಗಿದೆ.   
ಮತ್ತು  [[ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ , ಹಿಂದುಗಳಿಗೆ ಇದು ಪವಿತ್ರ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಆಗಿದೆ.
[[ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ]]ದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಳ್ಳಿಗಳಿದ್ದು, ಮಲ್ಕಾಲಂ  ಪೇಟ್ , ಹಳೆ  &quot;ಕ್ಷೇತ್ರ &quot;[[ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ]]  ಮತ್ತು  ಶಿಂದೋಳ ಹಳ್ಳಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು.  
ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಿನಗಳು  1215 ರಲ್ಲಿ ದೇವೊಗಿರಿಯ ರಾಜ ಸಿಂಘನನು  ಹಳೆ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ  ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ 1829-30 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು, ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ  ಮಲ್ಕಾಲಂ ಪೇಟ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಸ್ಥಳವು  ಪಟೇಶ್ವರ  (ಮರಾಠಿ:पाटेश्वर), [[ಅಜಿಂಕ್ಯತಾರ]]  (ಮರಾಠಿ:अजिंक्यतारा),

[[ಚಿತ್ರ:Satara From Yewteshwar.jpg|thumb]]

ಯವತೇಶ್ವರ  (ಮರಾಠಿ:यवतेश्वर), ಕಾಸ್  ಲೇಕ್    (ಮರಾಠಿ:कास तलाव), ಬಮ್ನೋಲಿ  (ಮರಾಠಿ:बामणोळी),
 
[[ಚಿತ್ರ:Bamnoli backwaters3.jpg|thumb|right]]

[[ಸಜ್ಜನಗಡ]]  (ಮರಾಠಿ:सज्जनगड),

[[ಚಿತ್ರ:Sajjangad.jpg|thumb|left]]

ತೋಸೆಘರ ಜಲಪಾತ   (ಮರಾಠಿ:ठोसेघर धबधबा),

[[ಚಿತ್ರ:ThosegharFall1.jpg|left|thumb|ತ್ಹೊಸೆಘರ್ ಮುಖ್ಯ ನೀರಿನ ಕಾರಂಜಿ.]]

ಚಲ್ಕೆವಾಡಿ  (ಮರಾಠಿ:चाळकेवाडी),

[[ಚಿತ್ರ:Chalkewadi2.jpg|none|thumb|ಚಲ್ಕೆವಡಿ - ವಿಂಡ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಯ./ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಂಗತ]]
ಭೈರೋಬ , ನಟರಾಜ  ಮಂದಿರ  ಮುಂತಾದವು .

'''ಗೋವೆ :'''  ಈ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೊಪ್ಪಲು ಕೃಷ್ಣ ನದಿಯ ದಡದ ಮೇಲಿದ್ದು,   ಕೋಟೇಶ್ವರ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು 16ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮಹಾಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.  ಸತಾರ ನಗರದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 16 ಕಿ.ಮೀ.ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.  
 
'''[[ಕಲ್ಯಾಣಗಡ]] ಅಥವಾ ನಂದಗಿರಿ '''

(ಕೋರೆಗನ್ವ ಟಿ; 18° ಎನ್ , 74° ಇ ; ಆರ್ ಎಸ್ , ಸತಾರ ರಸ್ತೆ , 2 ಎಂ. ಡಬ್ಲ್ಯು ;) ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3,537 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಹಾದೇವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕೊನೆಯ 'ಸ್ಪೂರ್'ನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಖಲೆ ಮತ್ತು ಭದ್ಲೇ ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ , ಕೋರೆಗನ್ವದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 8 ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸತಾರದ ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವದ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ 14 ಮೈಲಿಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.    ಸ್ಪೂರ್^^ನ ಇತರ ಭಾಗದಿಂದ ಇದು ಸಣ್ಣ  ಗಾರ್ಗ್ ಅಥವಾ ಖಿಂದ್^^ನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಗಿನ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು,ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ  ಕಂದನ -   ವಂದನ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ವಸ್ತು  ಸತಾರದಲ್ಲಿದ್ದು,  ಕಂದನ - ವಂದನ ಜೋಡಿಗಿಂತ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ನೋಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಇದು ಸ್ಪೂರ್^^ನ ಕೊನೆಯಾಗಿ  ವಂಗ್ನ ಮತ್ತು ವಸ್ನ  ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿವೆ.  ನಿನಪಾದಲಿಯ ದಹನೇಬುವನಿಂದ ಮಾರುತಿ  ದೇವಸ್ಥಾನವು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಂಡಿತು.   ಅಬ್ದುಲ್  ಕರೀಂ , ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಂತನ ಸಮಾಧಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.  ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪನ್ಹಲದ  ಸಿಲಾಹಾರ ದೊರೆ ಭೋಜ II -ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;ಜೇಮ್ಸ್  ಗ್ರಾಂಟ್  ಡುಫ್ಫ್ಸ್  ಮರಾಠರು   , ಪರಿಮಾಣ  . I, 27. ''ಮರಾಠರ  ಇತಿಹಾಸ   ''  3 ಪರಿಮಾಣಗಳು  . ಲಂಡನ್ , ಲೊಂಗ್ಮಂಸ್ , ರೀಸ್ , ಒರ್ಮೆ , ಬ್ರೌನ್ , ಮತ್ತು  ಗ್ರೀನ್  (1826); ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೆಚ್ಚು ಆವೃತ್ತಿಗಳು , ಐ ಎಸ್ ಬಿ ಎನ್  8170209560 ಐ ಎಸ್ ಬಿ ಎನ್ 1421221373; [https://books.google.com/books?vid=0IHfKb-QJzMBfSIv&amp;amp;id=ZQXGmDs3LlMC&amp;amp;printsec=toc&amp;amp;dq=%22James+Grant+Duff%22+%2BHistory+of+the+Mahrattas%22#PPP1,M1 ಪರಿಮಾಣ . ][https://books.google.com/books?vid=0IHfKb-QJzMBfSIv&amp;amp;id=ZQXGmDs3LlMC&amp;amp;printsec=toc&amp;amp;dq=%22James+Grant+Duff%22+%2BHistory+of+the+Mahrattas%22#PPP1,M1 II  ಆನ್ - ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ .] ಹಾಗು , [https://books.google.com/books?vid=0yn61LmNFJxfrhM8p75j9D&amp;amp;id=e_Pc4ZQMoy0C&amp;amp;dq=%22James+Grant+Duff%22+%2BHistory+of+the+Mahrattas%22 ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ   ಆವೃತ್ತಿ ., ಎಸ್ . ಎಂ . ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್ , ಲಂಡನ್ , ಮುಂತಾದವು ., ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್    ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ  ಪ್ರೆಸ್  (1921) ಆವೃತ್ತಿ . II  ಆನ್ - ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ .]&lt;/ref&gt;.  1673 ರಲ್ಲಿ ಸತಾರದ ಇತರ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು  ಶಿವಾಜಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಗ್ರಾಂಟ್  ಡುಫ್ಫ್ಸ್  ಮರಥಸ್ ,ತೋರಿಸಿದಂತೆ/ಆಧರಿಸಿದಂತೆ  ಆವೃತ್ತಿ . I, 202.&lt;/ref&gt;.  ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು, ಬಾಜಿರಾವ್^^ನ ಜೊತೆ ಹೋರಾಡುವವರೆವಿಗೂ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದು, ಎರಡನೇ ಪೇಶ್ವ (1720-1740)ಆಗಿದ್ದಾನೆ. 1791ರಲ್ಲಿ  ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ವಿವರಿಸುವುದೆಂದರೆ , ಒಂದು ಹಡಗಿನ ಸ್ಥೂಲ ಭಾಗ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ,ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಲು ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧಿಕಾರಿಯ ನೆನಪುಗಳು , 261.].  ಏಪ್ರಿಲ್ 1818 ರಲ್ಲಿ, ಮರಾಠರ ಕೊನೆಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ 'ಜನರಲ್ ಪ್ರಿಟ್ಜ್ಲರ್' ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೋಲಾಯಿತು.  1862ರ ವಿವರಣೆಯಂತೆ, ಒಡೆದು ಹೋದ ಮತ್ತು  ನೆಲೆಸಲಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯು   ಕಡಿದಾದ ಅನುಸಂಧಾನದ,  ಗಟ್ಟಿಯಾದ/ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ  , ನೀರಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದರು.[ಸಿವಿಲ್ ಫೋರ್ಟ್^^ನ ಸರಕಾರೀ ಪಟ್ಟಿ,1862.]

== ಹತ್ತಿರದ  ನಗರಗಳು . ==
* [[ಸಾಂಗ್ಲಿ]]  - 110 ಕಿ ಮಿ 
* [[ಕೊಲ್ಹಾಪುರ್]]  - 128 ಕಿ ಮಿ 
* [[ಪುಣೆ]]  - 110 ಕಿ ಮಿ 
* [[ಮುಂಬಯಿ]]  - 260 ಕಿ ಮಿ

== ಸತಾರವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ? ==
* ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗ  - ಎನ್ ಹೆಚ್ 4 ಹೆದ್ದಾರಿ 
ಎಂ ಎಸ್ ಆರ್ ಟಿ ಸಿ ಯು,   ಮುಂಬಯಿ , ಪುಣೆ , ಸಾಂಗ್ಲಿ -ಮೀರಜ್ ಮತ್ತು  ಕೊಲ್ಹಪುರದಿಂದ ಸತಾರದವರೆಗೆ -ನಗರದೊಳಗಿನ  ಬಸ್^^ಸೇವೆಗಳನ್ನು  ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

*  ರೈಲು ಮಾರ್ಗ - ಸತಾರ  ರೈಲ್ವೇ   ನಿಲ್ದಾಣ 
ಸತಾರವು ತನ್ನ ಅತಿ ವೇಗದ ರೈಲುಗಳಿಂದ  ಅಹಮದಾಬಾದ್ , ಬೆಂಗಳೂರು , ಮೈಸೂರು , ಬರೋಡ , ಸೂರತ್ , ಡೆಲ್ಲಿ , ಮುಂಬಯಿ , ಪುಣೆ , ನಾಗಪುರ್ , ಸಾಂಗ್ಲಿ -ಮೀರಜ್  ಮತ್ತು  ಗೋವಾ  ಮುಂತಾದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ  ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

== ಹತ್ತಿರದ  ರೈಲ್ವೆ  ಜಂಕ್ಷನ್^^ಗಳು ==
* [[ಪುಣೆ]]  - 110 ಕಿ ಮಿ 
* [[ಮೀರಜ್]]  - 110 ಕಿ ಮಿ 
ಪುಣೆ  ಮತ್ತು  ಮೀರಜ್ ಎರಡೂ  ಜಂಕ್ಷನ್^^ಗಳು ಸತಾರ ನಗರದಿಂದ ಸಮದೂರದಲ್ಲಿವೆ.  ಅನೇಕ ರೈಲುಗಳು ಉತ್ತರ ಭಾರದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದು, ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ , ನೀವು ಪುಣೆಯಿಂದ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು   ಸತಾರಾಗೆ ಹೋಗಲು ಮತ್ತೊಂದು ರೈಲನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಬರುವ ಅನೇಕ ರೈಲುಗಳು ಮೀರಜ್^^ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದುದರಿಂದ ,  ಮೀರಜ್^^ನಲ್ಲಿ ನೀವು ರೈಲನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

== ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ==
* [[ಪುಣೆ ಅಂತರ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]  - 110 ಕಿ ಮಿ

== ಗುಣ-ವಿಶೇಷಣವಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ==

* ರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ  ಪ್ರಭುನೆ  ( ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಹುಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನನ.  ಪೆಶವೈ ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿ ಆಗಿದ್ದರು. )
* ಝಾನ್ಸಿರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಬಾಯಿ  (   ಧವದಶಿಯಲ್ಲಿ ಜನನ . ಜಿಲ್ಲೆ ಸತಾರ )
* ಕರ್ಮವೀರ  ಭುರಾವ್  ಪಯ್ಗೊಂಡ  ಪಾಟೀಲ್  (ಕುಬ್ಹೊಜ್^^ನಲ್ಲಿ ಜನನ , ಜಿಲ್ಲೆ . ಕೊಲ್ಹಾಪುರ್ ಮತ್ತು ಅವನು  ಸತಾರದಲ್ಲಿ   4/10/1919 ರಲ್ಲಿ   ರಾಯತ್  ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.  )
* ಕ್ರಾಂತಿಸಿನ್ಹ್  ನಾನಾ  ಪಾಟೀಲ್  (  1942 ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಸರ್ಕರ್^^ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.)
* ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ  ಫುಲೆ  ( ನೈಗೊನ್^^ನಲ್ಲಿ ಜನನ , ತಾಲ್ . ಖಂಡಾಲ , ಜಿಲ್ಲೆ . ಸತಾರ ).
* ಯಶವಂತರಾವ್  ಚವಾಣ್  ( ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಂದನೇ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ .)
* (ಕವಿ  ಯಶವಂತ ) ವೈ .ಡಿ .ಪೆಂಧರ್ಕರ್  ( ಚಪ್ಹಲ್^^ ನಲ್ಲಿ ಜನನ , ತಾಲ್ . ಪಟಾನ್ , ಜಿಲ್ಲೆ   ಸತಾರ.  ಮತ್ತು ಅವನು  ಬಡೋದ  ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದನು  .)
* ವಸಂತ್  ಶಂಕರ್  ಕನೆತ್ಕರ್  (  ರಹಿಮತ್ ಪುರದಲ್ಲಿ ಜನನ   , ತಾಲ್ . ಕೊರೆಗೊನ್ , ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆ .ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಟಕ  ರಾಯ್ಗಡ  ಲ ಜೆವ್ಹ ಜಗ ಯೆತೆ )ಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.
* ಖಶಬ  ಜಾಧವ್  ( ತಾಲ್^^ ನಲ್ಲಿ ಜನನ . ಕರಡ , ಜಿಲ್ಲೆ . ಸತಾರ ಮತ್ತು ಅವನು  1952  ರಲ್ಲಿ 'ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ' ಆಟಗಳ, ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾನೆ.)
* ಗೋಪಾಲ್  ಗಣೇಶ್  ಆಗರ್ಕರ್

== ಶಿಕ್ಷಣ/ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ==
* [http://www.monaschool.com/ ಮೋನ  ಸ್ಕೂಲ್ ,ಸತಾರ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819195451/http://www.monaschool.com/ |date=2010-08-19 }}
* [http://www.rayatshikshan.edu/ ರಾಯತ್  ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ,   ಸತಾರ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150810165804/http://www.rayatshikshan.edu/ |date=2015-08-10 }}
* ಆಬ  ಸಾಹೇಬ್  ಚಿರ್ಮುಲೇ  ವಿದ್ಯಾ  ಮಂದಿರ , ಸತಾರ (ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ )
* ಡಾ.ಜೆ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಐರಾನ್    ಅಕಾಡೆಮಿ , ಸತಾರ 
* ರಘುಕುಲ್  ಎಜುಕೇಶನ್  ಸೊಸೈಟಿಯ  ಇಂಗ್ಲಿಷ್  ಮೀಡಿಯಂ  ಸ್ಕೂಲ್ , ಸತಾರ 
* ಹುತಾತ್ಮ  ಪರಶುರಾಮ  ವಿದ್ಯಾಲಯ , ವಾಡುಜ್ 
* ಶಿವಾಜಿ  ಹೈಸ್ಕೂಲ್ , ವಾಡುಜ್ 
* ಮುಂಬಯಿ  ಕಾಲೇಜ್ [http://www.mumbaicollege.com/sataracampus ]{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಆಫ್  ಹೋಟೆಲ್  ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್   
* ಅನಂತ್  ಇಂಗ್ಲಿಷ್  ಸ್ಕೂಲ್ , ಸತಾರ 
* ನ್ಯೂ  ಇಂಗ್ಲಿಷ್  ಸ್ಕೂಲ್ , ಸತಾರ ( 1899 ರಿಂದ )
* ಕನ್ಯಾಶಾಲಾ   , ಸತಾರ  ( ಗರ್ಲ್ಸ್  ಹೈಸ್ಕೂಲ್  )
* ಕೆ ಎಸ್ ಡಿ  ಶಾನಭಾಗ್  ವಿದ್ಯಾಲಯ , ದೌಲತ್   ನಗರ  , ಸತಾರ 
* ಸೈಂಟ್. ಪಾಲ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ 
* ಶ್ರೀ . ಭವಾನಿ  ವಿದ್ಯಾ  ಮಂದಿರ . ಸತಾರ 
* ನಿರ್ಮಲ  ಕಾನ್ವೆಂಟ್  ಹೈಸ್ಕೂಲ್ , ಸತಾರ 
* ಕರ್ಮವೀರ   ಭುರಾವ್  ಪಾಟೀಲ್  ಕಾಲೇಜ್  ಆಫ್  ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಅಂಡ್  ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ , ಸತಾರ 
* ಶ್ರೀ  ಮುಧಿದೇವಿ  ಶಿಕ್ಷಣ  ಸಂಸ್ಥೆ , ದಯುರ್ [http://www.pskcollegedeur.com ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109175645/http://pskcollegedeur.com/ |date=2016-01-09 }}
* ಶಿವಾಜಿ  ಕಾಲೇಜ್  ಸತಾರ ,
* ವೆನುತೈ  ಮಹಿಳಾ  ಕಾಲೇಜ್  ಆಫ್  ಎಜುಕೇಶನ್ ,ರವಿವರ್  ಪೆತ್ ,ಸತಾರ .[http://www.venutaibedcollege.org ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* ಎಲ್ .ಬಿ .ಎಸ್  .ಕಾಲೇಜ್  ಸತಾರ ,
* ವೈ .ಸಿ . ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್  ಆಫ್  ಸೈನ್ಸ್  ಕಾಲೇಜ್.  ಸತಾರ 
* ಕೆ .ಬಿ .ಪಿ .ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್  ಕಾಲೇಜ್  ಸತಾರ 
* ಎಸ್ .ಪಿ .ಎಸ್ . ಸತಾರ  ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್    ಕಾಲೇಜ್  ಸತಾರ 
* ಗೌರಿ    ಶಂಕರ್  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್  ಆಫ್  ಬಿ ಸಿ ಎ , ಎಂ ಬಿ ಎ ,ಡಿ ಇ ಡಿ , ಡೆಗೊನೆ , ಸತಾರ 
* ಗೌರಿಶಂಕರ್ ನಾಲೆಡ್ಜ್   ಸಿಟಿ , ಸತಾರ 
* ಗೌರಿ ಶಂಕರ್  ಎಜುಕೇಶನಲ್   ಅಂಡ್  ಚಾರಿಟಬಲ್    ಟ್ರಸ್ಟ್  ಲಿಂಬ್  ,ಸತಾರ .
* ಗೌರಿ ಶಂಕರ್  ಎಜುಕೇಶನ್  ಸೊಸೈಟಿ ,ಸತಾರ .

== ಮನರಂಜನೆ ==
'ಶಾಹು  ಕಲಾಮಂದಿರ'ವು ಸ್ಥಳೀಯ ಶ್ರೋತೃಮಂದಿರವಾಗಿದ್ದು,ಇಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತದೆ.  ಮಹಾರಾಜ ಬಿಲ್ಡರ್ಸ್^^ರವರ 7 ಸ್ಟಾರ್  ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್  ಭವಿಷ್ಯದ  ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು,  ಮತ್ತು ಇತರ ಥಿಯೇಟರ್^^ಗಳು  ಸತಾರದಲ್ಲಿವೆ.ಅವುಗಳೆಂದರೆ   
* ಸಮರ್ಥ  ಟಾಕೀಸ್   
* ರಾಧಿಕಾ  ಥಿಯೇಟರ್   
* ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ  ಥಿಯೇಟರ್

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==
* .ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಯಂತೆ ವಂಶವಾಹಿನಿಯಾಗಿ ಬರೋಡಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಬಾಂಬೆ , ಬರೋಡ , ಪೂನ  ಮತ್ತು  ಸತಾರ  ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಗ್ರಹ    ಬಿ .ಎ . ಗುಪ್ತೆ . ಕಲ್ಕತ್ತ  1922.
* ಮಲಿಕ್, ಎಸ್ .ಸಿ .'ಸ್ಟೋನ್ ಏಜ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಬಾಂಬೆ ಅಂಡ್ ಸತಾರ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ಸ್' , ಎಂ. ಸಯಾಜಿರಾವ್  ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ  ಬರೋಡ  1959.
* ಇರಾವತಿ  ಕರ್ವೆ , ಜಯಂತ್  ಸದಾಶಿವ್  ರನ್ದಡಿವೆ - 'ದಿ ಸೋಶಿಯಲ್  ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಎ ಗ್ರೋಯಿಂಗ್ ಟೌನ್ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಸರ್ರೌನ್ಡಿಂಗ್ ಏರಿಯ'. . ಡೆಕ್ಕನ್  ಕಾಲೇಜ್ ,1965, ಪೂನ . ಐ ಎಸ್ ಬಿ ಎನ್  ಬಿ 0000 ಸಿ ಕ್ಯು ಡಬ್ಲ್ಯು3 ಜೆ
* ವಲುನಜ್ಕರ್ , ಟಿ.ಎನ್ .ಸೋಶಿಯಲ್  ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ , ಮೈಗ್ರೇಶನ್ ಅಂಡ್  ಚೇಂಜ್  ಇನ್  ಎ  ವಿಲೇಜ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ , ಡೆಕ್ಕನ್  ಕಾಲೇಜ್  ಪೂನ  1966.

== ಆಕರಗಳು ==
{{reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://satarainfo.in/ ಸತಾರ  | सातारा | ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋಗು ...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510201622/http://satarainfo.in/ |date=2010-05-10 }}
* [http://insatara.in/ ಸತಾರ  ಗೋಸ್  ಗ್ಲೋಬಲ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504043234/http://insatara.in/ |date=2010-05-04 }}
* [http://satara.nic.in/  ಸತಾರಕ್ಕೆ ಸುಸ್ವಾಗತ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516190446/http://satara.nic.in/ |date=2014-05-16 }}
* [http://www.educationinfoindia.com/medical/m_indexkrishnainsttmedi.html ಕೃಷ್ಣ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್  ಆಫ್  ಮೆಡಿಕಲ್  ಸೈನ್ಸ್.   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100916234939/http://www.educationinfoindia.com/medical/m_indexkrishnainsttmedi.html |date=2010-09-16 }}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* ಪಾಲ್  ಹೆಚ್ . ವೊನ್  ತುಚೆರ್ : ನ್ಯಾಶನಾಲಿಸಂ : ಕೇಸ್  ಅಂಡ್  ಕ್ರೈಸಿಸ್    ಇನ್  [[ಮಿಷನ್ಸ್]]  - ಜರ್ಮನ್  ಮಿಷನ್ಸ್  ಇನ್  ಬ್ರಿಟಿಶ್  ಇಂಡಿಯಾ  1939 - 1946. ಡಿಸ್ಸ್ . ಏರ್ಲಂಗೆನ್  1980. ಲೇಖಕರ ಆವೃತ್ತಿ  ಏರ್ಲಂಗೆನ್ /ಜರ್ಮನಿ  1980. [http://gaebler.info/politik/tucher-14.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211045825/http://gaebler.info/politik/tucher-14.htm |date=2010-02-11 }}, [http://gaebler.info/politik/aa.htm#2-2 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718165924/http://gaebler.info/politik/aa.htm#2-2 |date=2011-07-18 }}, [http://gaebler.info/politik/tucher.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303212031/http://gaebler.info/politik/tucher.htm |date=2009-03-03 }} ಮತ್ತು [http://gaebler.info/politik/satara.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927011929/http://gaebler.info/politik/satara.htm |date=2007-09-27 }}  ಸತಾರದಲ್ಲಿ  1940-1946.
* ವಿಲಹೆಲ್ಮ್  ಫಿಲ್ಚ್ನೆರ್ : ''ಲೈಫ್  ಆಫ್  ಎ  ರಿಸರ್ಚರ್     ''  (ಅಧ್ಯಾಯ  XXIII). [[ವಿಲಹೆಲ್ಮ್ ಫಿಲ್ಚ್ನೆರ್]]  ಅವನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1941 ರಿಂದ  ನವೆಂಬರ್  1946 ರವರೆಗೆ  ಸತರಾದಲ್ಲಿನ ಪರೋಲ್ ಕ್ಯಾಂಪ್^^ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನು . ನಂತರದಲ್ಲಿ  ಅವನು, [[ಭಾರತದ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]  [[ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಪೂನ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

{{1911}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ರೈಲ್ವೆ-ನಿಲ್ದಾಣಗಳು .]]


{{Satara-geo-stub}}</text>
      <sha1>fef9ap10ng4pbqk6lh827osl9o29rbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಉಳ್ಳಾಲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33944</id>
    <revision>
      <id>1376881</id>
      <parentid>1338568</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Affan3466</username>
        <id>100575</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಇತಿಹಾಸ */</comment>
      <origin>1376881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10445" sha1="62s7v2wuzgp03vi2lqlowgkp87ue1a5" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ಉಳ್ಳಾಲ
| native_name             = Ullal
| native_name_lang        = kn
| other_name              = Ullal 1
| settlement_type         =  ನಗರ
| image_skyline           = Ullal Queen Abbakka Devi.jpg
| image_alt               = 
| image_caption           = ಉಳ್ಳಾಲ [[ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ]] ಸರ್ಕಲ್
| nickname                = 
| pushpin_map             = India Karnataka
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Karnataka, India
| latd                    = 12.8
| latm                    = 
| lats                    = 
| latNS                   = N
| longd                   = 74.85
| longm                   = 
| longs                   = 
| longEW                  = E
| coordinates_display     = 
| subdivision_type        = ದೇಶ
| subdivision_name        = {{flag|ಭಾರತ}}
| subdivision_type1       = ರಾಜ್ಯ
| subdivision_type2       = ಜಿಲ್ಲೆ
| subdivision_name1       =  {{flag|ಕರ್ನಾಟಕ}}
| subdivision_name2       = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         =  ನಗರಸಭೆ
| governing_body          = ಉಳ್ಳಾಲ ನಗರಸಭೆ
| leader_title            = Council President
| leader_name             = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_total_km2          = 11.8
| area_rank               =
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 5
| population_total        = 53808
| population_as_of        = 2011
| population_footnotes    = 
| population_density_km2  = auto
| population_rank         = 
| population_demonym      = 
| demographics_type1      = ಭಾಷೆಗಳು
| demographics1_title1    = ಅಧಿಕೃತ
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]]
| postal_code             = 575020
| registration_plate      = KA 19
| blank1_name_sec1        = Length of Roads
| blank1_info_sec1        = 
| blank1_name_sec2       = Literacy
| blank1_info_sec2       = 92.87%
| website                 = {{URL|http://www.ullalcity.mrc.gov.in/}}
| footnotes               = 
| blank2_name_sec1       = Number of Wards
| blank2_info_sec1        = 
| blank3_name_sec1     = Total Water Supply
| blank3_info_sec1        = 
| blank4_name_sec1     = Per Capita
 Water  Supply
| blank4_info_sec1    =	
| blank5_name_sec1     = Number of Properties
| blank5_info_sec1        = 
| blank6_name_sec1        = [[ಲೋಕ ಸಭೆ]]
| blank6_info_sec1        = [[:en:Dakshina Kannada (Lok Sabha constituency)|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]
| blank7_name_sec1        = [[ವಿಧಾನ ಸಭೆ]] 
| blank7_info_sec1        = [[m:en:Mangalore (Vidhan Sabha constituency)|ಮಂಗಳೂರು]]
| demographics1_info1     = [[ಕನ್ನಡ]]
| demographics1_info2 = [[ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], [[ತುಳು]]
| demographics1_title2 = Other
}}

'''ಉಳ್ಳಾಲ'''   ಇದು [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ]] ೮ ಕಿ.ಮೀ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ನೇತ್ರಾವತಿ]] [[ನದಿ]]ಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ.ಇದು ೧೬ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಅಬ್ಬಕ್ಕ ರಾಣಿ]]ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.ಇವಳ ಕುಲದೈವವಾದ  ಸೋಮನಾಥ ದೇವರ ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಸಿದ್ದ [[ಮಸೀದಿ|ಮಸೀದಿಯೊಂದು]] ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಉರೂಸ್ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರ ಕಡಲ ಕಿನಾರೆ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://beach-tours.tourtravelworld.com/exoctic-beaches/ullal-beach.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-11-28 |archive-date=2012-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120109071228/http://beach-tours.tourtravelworld.com/exoctic-beaches/ullal-beach.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಕವಿ ಉಲ್ಲಾಳ ಮಂಗೇಶರಾಯರು ಈ ಊರಿನವರು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಪುತ್ತಿಗೆಯ ಚೌಟ ಅರಸುಮನೆತನದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯ ರಾಜರು ಉಳ್ಳಾಲವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿಯ [[ಸೋಮನಾಥ]] ಅವರ ಕುಲದೇವರು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಈ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು. ವಿದೇಶಿಯರ ಬಲವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿದ ಈ ವೀರರಾಣಿ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ]] ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನವಾಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ತರುವಾಯ ಉಲ್ಲಾಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಳಿದ ಆಕೆಯ ಮಗಳು [[ಕಾರ್ಕಳ|ಕಾರ್ಕಳದ]] ಅರಸರೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಸತ್ತಳು. ಆಕೆಯ ಮಗ ಚಿಕ್ಕರಾಯ (1606-28) ಬಿದನೂರು ವೆಂಕಟಪ್ಪನಾಯಕನ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದು [[ಕಾರ್ಕಳ]]ದ ಅರಸನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ (1608). ಭೋಜರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ (1630-44) ಉಳ್ಳಾಲ [[ಬಿದನೂರು]] ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.

== ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ==

ಉಳ್ಳಾಲದಲ್ಲಿ - ಕೋಟೆಪುರ, ಕೋಡಿ,ಅಬ್ಬಕ ನಗರ,ಉಳ್ಳಾಲ ಉಳಿಯ, ಉಳ್ಳಾಲ ಪೇಟೆ, ಮುಕ್ಕಚೇರಿ, ಮಾಸ್ತಿಕಟ್ಟೆ, ಒಂಬತ್ತು ಕೆರೆ, ಮೊಗವೀರ ಪಟ್ಟಣ, ಮದನಿ ನಗರ, ಹಳೆ ಕೋಟೆ ಇದು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರು.

ಉಳ್ಳಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಹಲವು ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಊರಿನಿಂದ ಸು.9ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಉಳ್ಳಾಲ ಅರಸರ ಭದ್ರತಾಣವಾಗಿದ್ದ ಉಚ್ಚಿಲ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಮಣೇಲ ಅರಮನೆ ಇವೆ. ಕಾರ್ಕಳದ ಭೈರರಸ ಒಡೆಯರೂ ಇಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಿಕೆ.

ಸಯ್ಯದ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶರೇಫ಼ುಲ್ ಮದನಿ ದರ್ಗಾ, ಶ್ರೀ ಚೀರುಂಬ ಬಗವಥಿ ದೇವಾಲಯ, ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಕಡಪರ ಜಾರ ದರ್ಗಾ, ಬೇಸಿಗೆ ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಬೀಚ್ ರೆಸಾರ್ಟ್, ರಾಣಿಪುರ ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಚೌಟ ಫೋರ್ಟ್, ಕೆ ಪಂಡ್ಯರಾಜ ಬಲ್ಲಾಳ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ನರ್ಸಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಸಯ್ಯಿದ್ ಮದನಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಂತೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮೀನು ಊಟ ಮತ್ತು ತೈಲ ಸಸ್ಯ ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.udayavani.com/english/news/mangaluru/41309/ullal-all-set-become-first-kerosene-city-karnataka |title=ಉಳ್ಳಾಲ |access-date=2016-11-28 |archive-date=2017-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170102161253/http://www.udayavani.com/english/news/mangaluru/41309/ullal-all-set-become-first-kerosene-city-karnataka |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್‍ಸಿಸ್ಕನ್ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಚರ್ಚ್ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ..

=== ಸೈಯದ್‍ಮಹಮ್ಮದ್ ಷರೀಫ ಮದನೀ ದರ್ಗಾ ===
ಉಲ್ಲಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಸೈಯದ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಷರೀಫ ಮದನೀ ಅವರ ದರ್ಗಾ ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಈ ಸಂತರು ಸು.400 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮದೀನಾದಿಂದ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಮೇಲಂಗಡಿ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅನೇಕ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮೆರೆಸಿ ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಉರುಸ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಮತಗಳ ಜನ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಸಂತರ ಮರಣಾನಂತರ ಕಟ್ಟಿದ ದರ್ಗಾ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಇಂದು ಇರುವ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡ 1970ರ ರಚನೆ. ಈ ದರ್ಗಾದ ಆಡಳಿತವರ್ಗ ಅರಬ್ಬೀ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಉಲ್ಲಾಳ}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
{{ಮಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಥಳಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]</text>
      <sha1>62s7v2wuzgp03vi2lqlowgkp87ue1a5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1376882</id>
      <parentid>1376881</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T05:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Affan3466</username>
        <id>100575</id>
      </contributor>
      <origin>1376882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10528" sha1="17eqan4t54aw8l5bhpnp0gqs118c4c9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ಉಳ್ಳಾಲ
| native_name             = Ullal
| native_name_lang        = kn
| other_name              = Ullal 1
| settlement_type         =  ನಗರ
| image_skyline           = Ullal Queen Abbakka Devi.jpg
| image_alt               = 
| image_caption           = ಉಳ್ಳಾಲ [[ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ]] ಸರ್ಕಲ್
| nickname                = 
| pushpin_map             = India Karnataka
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Karnataka, India
| latd                    = 12.8
| latm                    = 
| lats                    = 
| latNS                   = N
| longd                   = 74.85
| longm                   = 
| longs                   = 
| longEW                  = E
| coordinates_display     = 
| subdivision_type        = ದೇಶ
| subdivision_name        = {{flag|ಭಾರತ}}
| subdivision_type1       = ರಾಜ್ಯ
| subdivision_type2       = ಜಿಲ್ಲೆ
| subdivision_name1       =  {{flag|ಕರ್ನಾಟಕ}}
| subdivision_name2       = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         =  ನಗರಸಭೆ
| governing_body          = ಉಳ್ಳಾಲ ನಗರಸಭೆ
| leader_title            = Council President
| leader_name             = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_total_km2          = 11.8
| area_rank               =
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 5
| population_total        = 53808
| population_as_of        = 2011
| population_footnotes    = 
| population_density_km2  = auto
| population_rank         = 
| population_demonym      = 
| demographics_type1      = ಭಾಷೆಗಳು
| demographics1_title1    = ಅಧಿಕೃತ
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]]
| postal_code             = 575020
| registration_plate      = KA 19
| blank1_name_sec1        = Length of Roads
| blank1_info_sec1        = 
| blank1_name_sec2       = Literacy
| blank1_info_sec2       = 92.87%
| website                 = {{URL|http://www.ullalcity.mrc.gov.in/}}
| footnotes               = 
| blank2_name_sec1       = Number of Wards
| blank2_info_sec1        = 
| blank3_name_sec1     = Total Water Supply
| blank3_info_sec1        = 
| blank4_name_sec1     = Per Capita
 Water  Supply
| blank4_info_sec1    =	
| blank5_name_sec1     = Number of Properties
| blank5_info_sec1        = 
| blank6_name_sec1        = [[ಲೋಕ ಸಭೆ]]
| blank6_info_sec1        = [[:en:Dakshina Kannada (Lok Sabha constituency)|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]
| blank7_name_sec1        = [[ವಿಧಾನ ಸಭೆ]] 
| blank7_info_sec1        = [[m:en:Mangalore (Vidhan Sabha constituency)|ಮಂಗಳೂರು]]
| demographics1_info1     = [[ಕನ್ನಡ]]
| demographics1_info2 = [[ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], [[ತುಳು]]
| demographics1_title2 = Other
}}

'''ಉಳ್ಳಾಲ'''   ಇದು [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ]] ೮ ಕಿ.ಮೀ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ನೇತ್ರಾವತಿ]] [[ನದಿ]]ಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ.ಇದು ೧೬ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಅಬ್ಬಕ್ಕ ರಾಣಿ]]ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.ಇವಳ ಕುಲದೈವವಾದ  ಸೋಮನಾಥ ದೇವರ ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಸಿದ್ದ [[ಮಸೀದಿ|ಮಸೀದಿಯೊಂದು]] ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಉರೂಸ್ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರ ಕಡಲ ಕಿನಾರೆ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರ.&lt;ref&gt;https://www.tripuntold.com/india/karnataka/dakshina-kannada/ullal-beach/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://beach-tours.tourtravelworld.com/exoctic-beaches/ullal-beach.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-11-28 |archive-date=2012-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120109071228/http://beach-tours.tourtravelworld.com/exoctic-beaches/ullal-beach.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಕವಿ ಉಲ್ಲಾಳ ಮಂಗೇಶರಾಯರು ಈ ಊರಿನವರು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಪುತ್ತಿಗೆಯ ಚೌಟ ಅರಸುಮನೆತನದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯ ರಾಜರು ಉಳ್ಳಾಲವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿಯ [[ಸೋಮನಾಥ]] ಅವರ ಕುಲದೇವರು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಈ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು. ವಿದೇಶಿಯರ ಬಲವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿದ ಈ ವೀರರಾಣಿ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ]] ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನವಾಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ತರುವಾಯ ಉಲ್ಲಾಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಳಿದ ಆಕೆಯ ಮಗಳು [[ಕಾರ್ಕಳ|ಕಾರ್ಕಳದ]] ಅರಸರೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಸತ್ತಳು. ಆಕೆಯ ಮಗ ಚಿಕ್ಕರಾಯ (1606-28) ಬಿದನೂರು ವೆಂಕಟಪ್ಪನಾಯಕನ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದು [[ಕಾರ್ಕಳ]]ದ ಅರಸನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ (1608). ಭೋಜರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ (1630-44) ಉಳ್ಳಾಲ [[ಬಿದನೂರು]] ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.

== ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ==

ಉಳ್ಳಾಲದಲ್ಲಿ - ಕೋಟೆಪುರ, ಕೋಡಿ,ಅಬ್ಬಕ ನಗರ,ಉಳ್ಳಾಲ ಉಳಿಯ, ಉಳ್ಳಾಲ ಪೇಟೆ, ಮುಕ್ಕಚೇರಿ, ಮಾಸ್ತಿಕಟ್ಟೆ, ಒಂಬತ್ತು ಕೆರೆ, ಮೊಗವೀರ ಪಟ್ಟಣ, ಮದನಿ ನಗರ, ಹಳೆ ಕೋಟೆ ಇದು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರು.

ಉಳ್ಳಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಹಲವು ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಊರಿನಿಂದ ಸು.9ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಉಳ್ಳಾಲ ಅರಸರ ಭದ್ರತಾಣವಾಗಿದ್ದ ಉಚ್ಚಿಲ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಮಣೇಲ ಅರಮನೆ ಇವೆ. ಕಾರ್ಕಳದ ಭೈರರಸ ಒಡೆಯರೂ ಇಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಿಕೆ.

ಸಯ್ಯದ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶರೇಫ಼ುಲ್ ಮದನಿ ದರ್ಗಾ, ಶ್ರೀ ಚೀರುಂಬ ಬಗವಥಿ ದೇವಾಲಯ, ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಕಡಪರ ಜಾರ ದರ್ಗಾ, ಬೇಸಿಗೆ ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಬೀಚ್ ರೆಸಾರ್ಟ್, ರಾಣಿಪುರ ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಚೌಟ ಫೋರ್ಟ್, ಕೆ ಪಂಡ್ಯರಾಜ ಬಲ್ಲಾಳ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ನರ್ಸಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಸಯ್ಯಿದ್ ಮದನಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಂತೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮೀನು ಊಟ ಮತ್ತು ತೈಲ ಸಸ್ಯ ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.udayavani.com/english/news/mangaluru/41309/ullal-all-set-become-first-kerosene-city-karnataka |title=ಉಳ್ಳಾಲ |access-date=2016-11-28 |archive-date=2017-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170102161253/http://www.udayavani.com/english/news/mangaluru/41309/ullal-all-set-become-first-kerosene-city-karnataka |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್‍ಸಿಸ್ಕನ್ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಚರ್ಚ್ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ..

=== ಸೈಯದ್‍ಮಹಮ್ಮದ್ ಷರೀಫ ಮದನೀ ದರ್ಗಾ ===
ಉಲ್ಲಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಸೈಯದ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಷರೀಫ ಮದನೀ ಅವರ ದರ್ಗಾ ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಈ ಸಂತರು ಸು.400 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮದೀನಾದಿಂದ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಮೇಲಂಗಡಿ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅನೇಕ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮೆರೆಸಿ ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಉರುಸ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಮತಗಳ ಜನ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಸಂತರ ಮರಣಾನಂತರ ಕಟ್ಟಿದ ದರ್ಗಾ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಇಂದು ಇರುವ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡ 1970ರ ರಚನೆ. ಈ ದರ್ಗಾದ ಆಡಳಿತವರ್ಗ ಅರಬ್ಬೀ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಉಲ್ಲಾಳ}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
{{ಮಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಥಳಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]</text>
      <sha1>17eqan4t54aw8l5bhpnp0gqs118c4c9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಜೇಂದ್ರಮಲ್ ಲೋಧಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60485</id>
    <revision>
      <id>1376871</id>
      <parentid>1361413</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T13:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1376871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4131" sha1="ff6ozytobbnhclmlqytyzl0cfp9dzl0" xml:space="preserve">{{Infobox judge
| honorific-prefix = '''ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ''' 
| name=ರಾಜೇಂದ್ರ ಮಲ್ ಲೋಧಾ
| honorific-suffix =
|image       =
|alt         =
|caption     =
| order = ೪೧ನೆಯ
| office = ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
| term_start = ೨೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೪
| term_end = ೨೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೪
| office2 = ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
| term_start2 = ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೮
| term_end2 = ೨೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೪
| nominator =
| appointer = [[ಪ್ರಣಬ್ ಮುಖರ್ಜಿ]] ([[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]])
| predecessor = [[ಪಿ ಸದಾಶಿವಂ]]
| successor = [[ಹೆಚ್. ಎಲ್. ದತ್ತು]]
| office3 = ಪಟ್ನಾ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
| term_start3 = ೧೩ ಮೇ ೨೦೦೮
| term_end3 = ೧೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೮
| office4 = ರಾಜಸ್ಥಾನ ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
| term_start4 = ೨ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೭
| term_end4 = ೧೨ ಮೇ ೨೦೦೮
| office5 = ಮುಂಬಯಿ ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
| term_start5 = ೧೬ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೯೪
| term_end5 = ೧ ಫ಼ೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೦೭
| office6 = ರಾಜಸ್ಥಾನ ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
| term_start6 = ೩೧ ಜನವರಿ ೧೯೯೪
| term_end6 = ೧೫ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೯೪
| birth_date = {{Birth date and age|1949|9|28|df=y}}
| birth_place = [[ಜೋಧಪುರ್]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]]
| death_date =
| death_place =
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| spouse =
| party =
| relations =
| children =
| residence =
| alma_mater =  [[ಜೋಧಪುರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
| occupation =
| profession =
| religion =  [[ಜೈನ ಧರ್ಮ]]
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
}}
'''ರಾಜೇಂದ್ರ ಮಲ್ ಲೋಧಾ''' (ಜನನ ೨೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೪೯) [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ]] ೪೧ನೆಯ [[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು|ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರು]]. ಇದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಲೋಧಾ [[ಪಟ್ನಾ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Justice RM Lodha sworn in as 41st chief justice of Supreme Court|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/justice-r-m-lodha-sworn-in-as-41st-chief-justice-of-supreme-court/|work=IANS|publisher=biharprabha.com|accessdate=27 April 2014|archive-date=27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427205944/http://news.biharprabha.com/2014/04/justice-r-m-lodha-sworn-in-as-41st-chief-justice-of-supreme-court/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇವರು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{s-start}}
{{S-legal}}
{{s-bef|before = [[ಪಿ ಸದಾಶಿವಂ]]}}
{{s-ttl|title =[[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು]] |years = ೨೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೪-೨೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೪}}
{{s-aft|after =  [[ಹೆಚ್. ಎಲ್. ದತ್ತು]]}}
{{s-end}}

{{ಚುಟುಕು}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು]]</text>
      <sha1>ff6ozytobbnhclmlqytyzl0cfp9dzl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಲಾವಿನಿಯಾ ಗ್ರೀನ್ಲಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88287</id>
    <revision>
      <id>1376876</id>
      <parentid>1372229</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T17:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1376876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32945" sha1="b8gpia8bhmi3wgawqiepuby2p0wpsft" xml:space="preserve">{{Infobox writer|name=ಲಾವಿನಿಯಾ ಗ್ರೀನ್ಲಾ|image=Lavinia Greenlaw.jpg|image_size=|alt=|caption=೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್ಲಾ|pseudonym=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|df=y|1962|07|30}}|birth_place=[[ಲಂಡನ್]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]|death_date=&lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --&gt;|death_place=|occupation=|language=|nationality=|citizenship=|education= ಕಿಂಗ್ಸ್ಟನ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್, ಲಂಡನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಕೋರ್ಟೌಲ್ಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ |alma_mater=|period=|subject=&lt;!-- or: |subjects = --&gt;|movement=|notableworks=&quot;ಮೇರಿ ಜಾರ್ಜ್ ಆಫ್ ಆಲ್ನಾರ್ಥೋವರ್&quot;, &quot;ಆಡಿಯೋ ಅಬ್ಸ್ಕ್ಯೂರಾ&quot;|spouse=&lt;!-- or: |spouses = --&gt;|partner=&lt;!-- or: |partners = --&gt;|children=|relatives=|awards= ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೯೭.&lt;br&gt; ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಡು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ರೋಮನ್, ೨೦೦೧. [&lt;br&gt; ಟೆಡ್ ಹ್ಯೂಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೧೧|signature=|signature_alt=}}

'''ಲಾವಿನಿಯಾ ಎಲೈನ್ ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ''' (ಜನನ ೩೦ ಜುಲೈ ೧೯೬೨).&lt;ref&gt;[http://www.debretts.com/people/biographies/browse/g/22775/Lavinia+GREENLAW.aspx &quot;Ms Lavinia Greenlaw&quot;], ''[[Debrett's]]''.&lt;/ref&gt; ಒಬ್ಬ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕವಿಯಿತ್ರಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಬರಹಗಾರರು. ಅವರು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಡು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ರೋಮನ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರು  ಮತ್ತು ಅವರ ಕವನವು ಟಿಎಸ್ ಎಲಿಯಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಟ್‌ಬ್ರೆಡ್ ಕವನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಶಾರ್ಟ್‌ಲಿಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ''ಎ ಡಬಲ್ ಸಾರೋ: ಎ ವರ್ಶನ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾಯ್ಲಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸೆಡೆ'' ಗಾಗಿ ಅವರು ೨೦೧೪ ರ ಕೋಸ್ಟಾ ಕವನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. &lt;ref&gt;[https://dura-dundee.org.uk/2014/06/07/double-sorrow-troilus-and-criseyde/ &quot;A Double Sorrow: A Version of Troilus and Criseyde (Costa Poetry Award Shortlist)&quot;], ''Dundee University Review of the Arts''. Retrieved 23 September 2015.&lt;/ref&gt; ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರಾಯಲ್ ಹಾಲೋವೇಯಲ್ಲಿ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಬರವಣಿಗೆಯ ([[ಕವನ]]) ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;[https://www.royalholloway.ac.uk/about-us/news/lavinia-greenlaw-appointed-chair-of-creative-writing/ &quot;Lavinia Greenlaw appointed Chair of Creative Writing&quot;], Royal Holloway, University of London, 31 May 2017.&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Meeting_with_writers_from_the_UK_2019_(cropped).jpg|thumb| ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ.]]
ಲಾವಿನಿಯಾ ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 December 1997 |title=Poet Lavinia Greenlaw To Read at Library of Congress December 23, 1997 |url=https://www.loc.gov/today/pr/1997/97-213.html |access-date=14 June 2007 |publisher=The Library of Congress}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;Marianne Brace, [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/lavinia-greenlaw-testament-of-middle-youth-521740.html &quot;Lavinia Greenlaw: Testament of middle youth&quot;], ''[[The Independent]]'', 6 January 2006.&lt;/ref&gt; ಅವರು ೧೧ ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ, ಕುಟುಂಬವು ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.  ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;Adam Newey, [http://www.newstatesman.com/node/146489 &quot;Poetry – Essex Girl&quot;], ''[[New Statesman]]'', 13 October 2003.&lt;/ref&gt; ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ &quot;ಮಧ್ಯಂತರ ಸಮಯ&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ ಕಿಂಗ್ಸ್ಟನ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ನಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಓದಲು ಹೋದರು. ನಂತರ ಅವರು ಲಂಡನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಕೋರ್ಟೌಲ್ಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಿಂದ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎಂಎ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ (೧೯೮೫-೧೯೮೬) ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕರಾದ ಆಲಿಸನ್ ಮತ್ತು ಬಸ್ಬಿ (೧೯೮೬-೧೯೮೭), &lt;ref&gt;[http://www.interlitq.org/staff/lavinia_greenlaw/bio.php Biography] at ''The International Literary Quarterly''.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Mohit K. Ray (ed.), ''The Atlantic Companion to Literature in English'', New Delhi: Atlantic Publishers, 2007, pp. 221–222.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಂತರ ಅರ್ಥ್‌ಸ್ಕನ್ (೧೯೮೮-೯೦) ನಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. &lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.com/article-1G2-3438006905/greenlaw-lavinia-elaine.html &quot;Greenlaw, Lavinia (Elaine)&quot;], Encyclopedia.com.&lt;/ref&gt; ಅವರು ಸೌತ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೆಂಟರ್ (೧೯೯೦-೧೯೯೧) ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಬೋರ್ಡ್ (೧೯೯೧-೧೯೯೪) ಗಾಗಿ ಕಲಾ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.

ಫ್ರೀಲ್ಯಾನ್ಸ್ ಕಲಾವಿದ, ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಕರಾಗಿ ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lavinia Greenlaw Bio |url=http://www.laviniagreenlaw.co.uk/lavinia_greenlaw_biography.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205083756/http://www.laviniagreenlaw.co.uk/lavinia_greenlaw_biography.htm |archive-date=5 February 2007 |access-date=14 June 2007}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಸೈನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ (೧೯೯೪-೧೯೯೫) ಮೊದಲ ಕಲಾವಿದ-ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. &lt;ref&gt;[https://literature.britishcouncil.org/writer/lavinia-greenlaw &quot;Lavinia Greenlaw&quot;], [[British Council]], Literature.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನ ಸಾಲಿಸಿಟರ್‌ಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (೧೯೯೭-೧೯೯೮), &lt;ref&gt;[http://www.interlitq.org/staff/lavinia_greenlaw/bio.php Biography] at ''The International Literary Quarterly''.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ency&quot;&gt;[http://www.encyclopedia.com/article-1G2-3438006905/greenlaw-lavinia-elaine.html &quot;Greenlaw, Lavinia (Elaine)&quot;], Encyclopedia.com.&lt;/ref&gt; ] ರಾಯಲ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.com/article-1G2-3438006905/greenlaw-lavinia-elaine.html &quot;Greenlaw, Lavinia (Elaine)&quot;], Encyclopedia.com.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ (೨೦೦೪). &lt;ref&gt;[https://www.haus-fuer-poesie.org/en/poesiefestival-berlin/kuenstler-2017/map/ &quot;Off the Map |Lavinia Greenlaw&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170603194802/http://www.haus-fuer-poesie.org/en/poesiefestival-berlin/kuenstler-2017/map/ |date=2017-06-03 }}, Haus für Poesie.&lt;/ref&gt; ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ವೆಲ್ಕಮ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಎಂಗೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಗೆದ್ದರು. &lt;ref&gt;[http://www.wellcome.ac.uk/News/Media-office/Press-releases/2013/WTP053829.htm &quot;Wellcome Trust awards three new Engagement Fellowships&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513134211/http://www.wellcome.ac.uk/News/Media-office/Press-releases/2013/WTP053829.htm |date=2016-05-13 }}, Wellcome Trust, 3 September 2013.&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ಧ್ವನಿ ಕೆಲಸ ''ಆಡಿಯೋ ಅಬ್ಸ್ಕ್ಯೂರಾವನ್ನು'' ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಟ್ಯಾಂಜೆಲ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಮೂಲಕ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;[http://www.laviniagreenlaw.org/biography/ &quot;Biography&quot;]{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Lavinia Greenlaw website.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಜುಲೈ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲ್ಲಿ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಂಕ್ರಾಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಇದು ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ೨೦೧೧ ರ ಟೆಡ್ ಹ್ಯೂಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಇದನ್ನು &quot;ನೆಲೆಮುರಿಯುವಿಕೆ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು. &lt;ref&gt;Flood, Alison, [https://www.theguardian.com/books/2012/mar/30/lavinia-greenlaw-wins-ted-hughes-award &quot;Lavinia Greenlaw wins Ted Hughes award 2011 for new work in poetry&quot;], ''[[The Guardian]]'', 30 March 2012.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Kaite O'Reilly: [https://kaiteoreilly.wordpress.com/2012/03/31/ted-hughes-award-for-new-work-in-poetry-2011-lavinia-greenlaw/ &quot;Ted Hughes Award for New Work in Poetry 2011: Lavinia Greenlaw&quot;], 31 March 2012.&lt;/ref&gt;

ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ ಕಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೨೦೦೭ ರಿಂದ ೨೦೧೩ ರವರೆಗೆ ಈಸ್ಟ್ ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲ ಬರವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;[https://literature.britishcouncil.org/writer/lavinia-greenlaw &quot;Lavinia Greenlaw&quot;], [[British Council]], Literature.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ (೨೦೧೫-೨೦೧೬) ಮತ್ತು ಫ್ರೀ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಾಟ್ ಬರ್ಲಿನ್ (೨೦೧೭) ನಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ರಾಯಲ್ ಹಾಲೋವೇಯಲ್ಲಿ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಬರವಣಿಗೆಯ (ಕವನ) ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;[http://www.laviniagreenlaw.org/biography/ &quot;Biography&quot;]{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Lavinia Greenlaw website.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.royalholloway.ac.uk/about-us/news/lavinia-greenlaw-appointed-chair-of-creative-writing/ &quot;Lavinia Greenlaw appointed Chair of Creative Writing&quot;], Royal Holloway, University of London, 31 May 2017.&lt;/ref&gt;

೨೦೧೦ ರ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಕವನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಫೋಲಿಯೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;Mark Brown, [https://www.theguardian.com/culture/2013/jul/16/lavinia-greenlaw-chairs-folio-prize?INTCMP=SRCH &quot;Lavinia Greenlaw to chair judging panel for Folio prize&quot;], ''The Guardian'', 16 July 2013.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Mark Brown, [https://www.theguardian.com/books/2014/feb/10/folio-prize-shortlist-eight-book-shortlist-man-booker &quot;Folio Prize announces inaugural shortlist of eight books&quot;], ''The Guardian'', 10 February 2014.&lt;/ref&gt; ಅವರು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್‌ನ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಸೊಸೈಟಿಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;BC&quot;&gt;[https://literature.britishcouncil.org/writer/lavinia-greenlaw &quot;Lavinia Greenlaw&quot;], [[British Council]], Literature.&lt;/ref&gt;

ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಬಹುಪಾಲು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lavinia Greenlaw Bio |url=http://www.laviniagreenlaw.co.uk/lavinia_greenlaw_biography.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205083756/http://www.laviniagreenlaw.co.uk/lavinia_greenlaw_biography.htm |archive-date=5 February 2007 |access-date=14 June 2007}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20070205083756/http://www.laviniagreenlaw.co.uk/lavinia_greenlaw_biography.htm &quot;Lavinia Greenlaw Bio&quot;]. Archived from [http://www.laviniagreenlaw.co.uk/lavinia_greenlaw_biography.htm the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205083756/http://www.laviniagreenlaw.co.uk/lavinia_greenlaw_biography.htm |date=2007-02-05 }} on 5 February 2007&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 June&lt;/span&gt; 2007&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;LGbiography&quot;&gt;[http://www.laviniagreenlaw.org/biography/ &quot;Biography&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810135923/http://www.laviniagreenlaw.org/biography/ |date=2019-08-10 }}, Lavinia Greenlaw website.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Goldsmiths College &gt; Department of English &amp; Comparative Literature |url=http://www.goldsmiths.ac.uk/ecl/staff/l-greenlaw.php |access-date=14 June 2007 |archive-date=14 ಜುಲೈ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714084127/http://www.goldsmiths.ac.uk/ecl/staff/l-greenlaw.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಬರವಣಿಗೆ ==
ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕವಿ, ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು, ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಕಥೆಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ರೇಡಿಯೋ]] ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಕೆಲಸವು ರಿಚರ್ಡ್ ಐರೆಸ್ (ಸ್ಟಾಟ್‌ಸೋಪರ್ ಸ್ಟಟ್‌ಗಾರ್ಟ್ / ಕೊಮಿಸ್ಚೆ ಒಪರ್ ಬರ್ಲಿನ್ / ವೆಲ್ಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಒಪೇರಾ ಹೌಸ್, ೨೦೧೫) ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಒಪೆರಾ ''ಪೀಟರ್ ಪ್ಯಾನ್‌ಗಾಗಿ'' ಲಿಬ್ರೆಟ್ಟೊವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. &lt;ref&gt;[http://www.laviniagreenlaw.org/biography/ &quot;Biography&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810135923/http://www.laviniagreenlaw.org/biography/ |date=2019-08-10 }}, Lavinia Greenlaw website.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.roh.org.uk/people/lavinia-greenlaw &quot;Lavinia Greenlaw&quot;], Royal Opera House.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://wno.org.uk/archive/2014-2015/peter-pan-richard-ayres &quot;Peter Pan Richard Ayres&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206095027/https://wno.org.uk/archive/2014-2015/peter-pan-richard-ayres |date=2022-12-06 }}, WNO. Archived 2014/2015.&lt;/ref&gt; ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ''ಲಂಡನ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಬುಕ್ಸ್'', ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]'' ಮತ್ತು ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್'' ಸೇರಿವೆ ಮತ್ತು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಎ ನ್ಯೂ ದಿವಾನ್: ಎ ಲಿರಿಕಲ್ ಡೈಲಾಗ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಈಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ವೆಸ್ಟ್'' (ಗಿಂಗ್ಕೊ ಲೈಬ್ರರಿ) ಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=A New Divan |url=https://newdivan.org.uk/poet/lavinia-greenlaw/ |access-date=14 January 2022 |publisher=Gingko}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 January 2020 |title=#Riveting Reviews: Rüdiger Görner reviews A NEW DIVAN: A LYRICAL DIALOGUE BETWEEN EAST AND WEST edited by Bill Swainson and Barbara Schwepcke, with forewords by Daniel Barenboim and Mariam C. Said |url=https://www.eurolitnetwork.com/riveting-reviews-ru%CC%88diger-gorner-reviews-a-new-divan-a-lyrical-dialogue-between-east-and-west-edited-by-bill-swainson-and-barbara-schwepcke-with-forewords-by-daniel-barenboim-and-mariam-c-sa/ |access-date=14 January 2022 |publisher=European Literature Network}}&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಕೆಲಸವು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರ, ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸೇರಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lavinia Greenlaw – Poetry Archive |url=http://www.poetryarchive.org/poetryarchive/singlePoet.do?poetId=6167 |access-date=14 June 2007 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Allardice |first=Lisa |date=19 March 2001 |title=A girl in my head |url=http://www.newstatesman.com/200103190042 |access-date=14 June 2007 |website=New Statesman}}&lt;/ref&gt; ವಿಮರ್ಶಕರು ಅವಳ ಕವನವನ್ನು ಅದರ ನಿಖರತೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವೆಂದು ನೋಡಿದ್ದಾರೆ.  ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವು ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಅದು ಅವರನ್ನು &quot;ಪ್ರತಿ ಮರು-ಓದುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲು&quot; ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;[http://www.laviniagreenlaw.org/books/ &quot;Books&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191214111835/http://www.laviniagreenlaw.org/books/ |date=2019-12-14 }}, Lavinia Greenlaw website.&lt;/ref&gt;

ಆಕೆಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು: &quot;ಅವರು [[ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್|ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ಸ್]] ''ನೈಟ್ ಅಂಡ್ ಡೇ'', [[ಹರ್ಮನ್ ಹೆಸ್ಸೆ]] ಅವರ ''ದಿ ಗ್ಲಾಸ್ ಬೀಡ್ ಗೇಮ್'' ಮತ್ತು ಮಲೇರಿಯಾದ ''ಐದು ಫೀವರ್ ಟೇಲ್ಸ್'' ಎಂಬ ಸರಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ರೇಡಿಯೊಗೆ ಹಲವಾರು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಎಮಿಲಿ ಡಿಕಿನ್ಸನ್]] ಮತ್ತು ಎಲಿಜಬೆತ್ ಬಿಷಪ್ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಿಡ್‌ಸಮ್ಮರ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್‌ವಿಂಟರ್‌ಗೆ ಪ್ರವಾಸಗಳು, ಬಾಲ್ಟಿಕ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕತ್ತಲೆಯಾದ ಸ್ಥಳ, ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಬೆಳಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&quot; &lt;ref&gt;[http://www.laviniagreenlaw.org/biography/ &quot;Biography&quot;]{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Lavinia Greenlaw website.&lt;/ref&gt;

ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ ಸಹ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥಿ. ''ಕಿರ್ಕಸ್ ರಿವ್ಯೂಸ್'' ತನ್ನ ೨೦೦೭ ರ ಮುಂಬರುವ-ವಯಸ್ಸಿನ ಪುಸ್ತಕ, ''ದಿ ಇಂಪಾರ್ಟೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಟು ಗರ್ಲ್ಸ್'' ಅನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: &quot;ಗ್ರೀನ್‌ಲಾವ್‌ನ ಗದ್ಯದ ಬಿಗಿಯಾದ, ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಅವಳ ಕವಿಯ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.  ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಮೋಡಿಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.&quot;  ''ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕೆಲವು ಉತ್ತರಗಳು'' (೨೦೨೧), ಭಾಗದ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ, ಭಾಗ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯನ್ನು ''ದಿ ಅಬ್ಸರ್ವರ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಹೆಫ್ಜಿಬಾ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಅವರು &quot;ಒಂದು ಸಂತೋಷ: ಅದರ ಉಲ್ಲೇಖದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಮೀಪಿಸಬಹುದಾದ, ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಸರ್ವಭಕ್ಷಕ&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Anderson |first=Hephzibah |date=1 August 2021 |title=In brief: Annie Stanley, All at Sea; Some Answers Without Questions; Unexplained Deaths |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/books/2021/aug/01/in-brief-annie-stanley-all-at-sea-some-answers-without-questions-unexplained-deaths}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ==
ಲಾವಿನಿಯಾ ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಎರಿಕ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರೈಟರ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಚೋಲ್ಮೊಂಡೆಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಆಥರ್ಸ್ ಟ್ರಾವೆಲಿಂಗ್ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;[http://www.laviniagreenlaw.org/biography/ &quot;Biography&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810135923/http://www.laviniagreenlaw.org/biography/ |date=2019-08-10 }}, Lavinia Greenlaw website.&lt;/ref&gt; ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ವಿನ್ ಬ್ರಾಗ್, ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಬಸ್ಬಿ, ವಿಕ್ಕಿ ಫೆದರ್, ಮೈಕೆಲ್ ಲಾಂಗ್ಲೆ, ಜಾನ್ ಓಸ್ಬೋರ್ನ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ವುಡ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ೨೦ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. &lt;ref&gt;Raphael Costambeys-Kempczynsi, [http://erea.revues.org/59 &quot;'The world is round': mystification and the poetry of Lavinia Greenlaw&quot;], ''E-rea'', 6.1, 2008.&lt;/ref&gt; ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ ಅವರ ಎರಡನೇ ಮುಖ್ಯ ಸಂಗ್ರಹದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕವಿತೆಯಾದ &quot;ಎ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೇರ್ ನ್ಯೂಸ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ಡ್ ಸ್ಲೋ&quot; ಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಏಕ ಕವಿತೆಗಾಗಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. &lt;ref&gt;[http://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-alumni/ &quot;Forward Alumni&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713130038/http://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-alumni/ |date=2019-07-13 }}, Forward Arts Foundation.&lt;/ref&gt;

ಆಕೆಯ ೨೦೦೧ ರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ, ''ಮೇರಿ ಜಾರ್ಜ್ ಆಫ್ ಆಲ್ನಾರ್ಥೋವರ್'', ಗ್ರೀನ್ಲಾಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಡು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ರೋಮನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Guardian Unlimited: Arts blog – film: Lavinia Greenlaw Profile |url=http://blogs.guardian.co.uk/arts//author//lavinia_greenlaw/profile.html |access-date=14 June 2007 |website=Guardian Unlimited |archive-date=23 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110523085506/http://blogs.guardian.co.uk/arts//author//lavinia_greenlaw/profile.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ವಿಟ್‌ಬ್ರೆಡ್ ಬುಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ (ಈಗ ಕೋಸ್ಟಾ ಬುಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ) ಮತ್ತು ಕವನಕ್ಕಾಗಿ ಟಿಎಸ್ ಎಲಿಯಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ಧ್ವನಿ ಕೆಲಸ ''ಆಡಿಯೋ ಅಬ್ಸ್ಕ್ಯೂರಾ'' ೨೦೧೧ ರ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಟೆಡ್ ಹ್ಯೂಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. &lt;ref&gt;Flood, Alison, [https://www.theguardian.com/books/2012/mar/30/lavinia-greenlaw-wins-ted-hughes-award &quot;Lavinia Greenlaw wins Ted Hughes award 2011 for new work in poetry&quot;], ''[[The Guardian]]'', 30 March 2012.&lt;/ref&gt; ಅವಳ ಸಣ್ಣ ಕಥೆ &quot;ವಿ ಆರ್ ವಾಚಿಂಗ್ ಸಮ್ಥಿಂಗ್ ಟೆರಿಬಲ್ ಹ್ಯಾಪನಿಂಗ್&quot; ಬಿಬಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/programmes/p01hmfcs &quot;Front Row's interview with Lavinia Greenlaw&quot;], [[BBC Radio 4]], 27 September 2013.&lt;/ref&gt; ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ.

== ಆಯ್ದ ಕೃತಿಗಳು ==

* ''ದಿ ಕಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಗೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಲಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ಸ್ಪೇಸ್'' (ಕವನ), ಟಾರೆಟ್ ಬುಕ್ಸ್, ೧೯೯೧.
* ''ಲವ್ ಫ್ರಮ್ ಎ ಫಾರಿನ್ ಸಿಟಿ'' (ಕವನ), ಸ್ಲೋ ಡ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೯೨. 
* ''ರಾತ್ರಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ'' (ಕವನ; ವಿಟ್‌ಬ್ರೆಡ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಕವನ ಬಹುಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಶಾರ್ಟ್‌ಲಿಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ), ಫೇಬರ್ ಮತ್ತು ಫೇಬರ್, ೧೯೯೩. 
* ''ಎ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೇರ್ ನ್ಯೂಸ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ಡ್ ಸ್ಲೋ'' (ಕವನ), ಫೇಬರ್, ೧೯೯೭. 
* ''ಮೇರಿ ಜಾರ್ಜ್ ಆಫ್ ಆಲ್‌ನಾರ್ತವರ್'' (ಕಾದಂಬರಿ; ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಡು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ರೋಮನ್ ಎಟ್ರೇಂಜರ್), ಫ್ಲೆಮಿಂಗೊ, ೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೧.
* ''ಮಿನ್ಸ್ಕ್'' (ಕವನ, ಟಿಎಸ್ ಎಲಿಯಟ್, ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಮತ್ತು ವಿಟ್ಬ್ರೆಡ್ ಕವನ ಬಹುಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಶಾರ್ಟ್‌ಲಿಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ). ಫೇಬರ್, ೨೦೦೩. 
* ''ಥಾಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಎ ನೈಟ್ ಸೀ'' ( ಗ್ಯಾರಿ ಫ್ಯಾಬಿಯನ್ ಮಿಲ್ಲರ್ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು). ಮೆರೆಲ್, ೨೦೦೩. 
* ''ಒಂದು ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಯಸ್ಸು'' (ಕಾದಂಬರಿ), ಫೋರ್ತ್ ಎಸ್ಟೇಟ್, ೨೦೦೬.
* ''ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ'' [https://us.macmillan.com/books/9780312428372 (ನೆನಪು.] ಫೇಬರ್, ೨೦೦೭. 
* ''ದಿ ಕ್ಯಾಶುಯಲ್ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್'' (ಕವನ), ಫೇಬರ್, ೨೦೧೧. 
* ''ಪ್ರಯಾಣದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು: ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಂ ಮೋರಿಸ್'' (ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ). ನಾಟಿಂಗ್ ಹಿಲ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, ೨೦೧೧.
* ''ಎ ಡಬಲ್ ದುಃಖ: ಟ್ರಾಯ್ಲಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸೆಡೆ'' (ಕವನ). ಫೇಬರ್, ೨೦೧೪. 
* ''ಇನ್ ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲವ್ಸ್ ಸ್ಲೀಪ್'' (ಕಾದಂಬರಿ). ಫೇಬರ್, ೨೦೧೮. 
* ''ದಿ ಬಿಲ್ಟ್ ಮೊಮೆಂಟ್'' (ಕವನ). ಫೇಬರ್, ೨೦೧೯. 
* ''ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕೆಲವು ಉತ್ತರಗಳು'' (ನೆನಪು/ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ). ಫೇಬರ್, ೨೦೨೧. 

=== ಅನುವಾದಗಳು ===

*
* ಡೇವಿಡ್ ಜೆ. ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟೈನ್   ಎಚ್. ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟೈನ್, ಎಡಿಎಸ್. (೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬). ಆಫ್ಟರ್-ಇಮೇಜ್ಸ್: ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯ. ಅನುವಾದ: ಲಾವಿನಿಯಾ ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ, ಟಾಮ್ ಕುಹ್ನ್, ಆಡ್ರಿಯನ್ ಮಿಚೆಲ್. ಎಂಪಿಟಿ ಬುಕ್ಸ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮-೦-೯೫೪೫೩೬೭-೬-೩. ನೋಶಿ ಗಿಲಾನಿ (೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೮). ಕವಿತೆಗಳು. ಅನುವಾದ: ಲಾವಿನಿಯಾ ಗ್ರೀನ್ಲಾ. ಎನಿಥರ್ಮನ್ ಪ್ರೆಸ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮-೧-೯೦೪೬೩೪-೭೫-೧.

== [[ದೂರದರ್ಶನ]] ==
''ಟಾಪ್ ಆಫ್ ದಿ ಪಾಪ್ಸ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ೧೯೭೬'' &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/b00zwrn7/Top_of_the_Pops_The_Story_of_1976/ ''Top of the Pops: The Story of 1976''], [[BBC Four]], 1 April 2011.&lt;/ref&gt; (೨೦೧೧) ಮತ್ತು ''ದಿ ಜಾಯ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಂಗಲ್'' &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/programmes/b01nzchs ''The Joy of the Single''], BBC Four, 26 November 2012.&lt;/ref&gt; (೨೦೧೨) [[ಬಿಬಿಸಿ]] ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್‌ಲಾ &quot;ಮಾತನಾಡುವ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ&quot; ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}


== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Official website|http://www.laviniagreenlaw.org/}}
* [http://us.macmillan.com/author/laviniagreenlaw Lavinia Greenlaw at FSG]
* [http://www.poetryarchive.org/poetryarchive/singlePoet.do?poetId=6167 Lavinia Greenlaw at the Poetry Archive]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 26 October 2011.
* Charlotte Runcie, [https://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/10653510/Something-borrowed-something-blue.html &quot;Something borrowed, something blue&quot; (interview)], ''The Telegraph'', 23 February 2014.
* [https://pure.royalholloway.ac.uk/portal/en/persons/lavinia-greenlaw(2891ab11-2d2f-4a2b-8322-1fcfa8cc1ded).html &quot;Professor Lavinia Greenlaw&quot;], Royal Holloway, University of London
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>b8gpia8bhmi3wgawqiepuby2p0wpsft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98199</id>
    <revision>
      <id>1376887</id>
      <parentid>1366992</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T11:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1376887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23199" sha1="h91ifs300xa5mipso0qnjf5nbt77plc" xml:space="preserve">'''ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್''' ([[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]: Sindhutai Sapkal), &quot;ಅನಾಥರ ತಾಯಿ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ckpally.tripod.com/mother/ |title=Mother of Orphans |access-date=2018-03-10 |archive-date=2010-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215083930/http://ckpally.tripod.com/mother/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್ ರವರು ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾವಾದಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನಾಥ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಅವರಿಗೆ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಡಿವೈ ಪಾಟೀಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

{{Infobox person
| name        = ಡಾ. ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್
| image       = Dr. Sindhutai Sapkal, Pune on International Women’s Day 2017 (cropped).jpg
| other_names = ಅನಾಥರ ತಾಯಿ
                ಮಾಯಿ(ತಾಯಿ)
| caption     = 
| birth_date  = {{birth date and age|1948|11|14||df=yes}}
| birth_place = ವಾರ್ಧಾ, ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರಾರ್, [[ಭಾರತ]]
| death_date  = 4 January 2022
| death_place = 
| nationality = ಭಾರತೀಯರು
| spouse      = ಶ್ರೀಹರಿ ಸಪ್ಕಾಲ್
| children    = ಒಬ್ಬ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪುತ್ರರು &lt;br&gt; ೧೦೪೨ ದತ್ತು ಮಕ್ಕಳು
| residence   = ಹಡಪ್ಸರ್, [[ಪುಣೆ]]
| known_for   = ಅನಾಥ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ
| father      = ಅಭಿಮಂಜಿ ಸತೆ
}}

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ==
ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್ ರವರು ದಿನಾಂಕ ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೮ ರಂದು ವಾರ್ಧಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಪಿಂಪ್ರಿ ಮೆಘೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಾಂಜಿ ಸತೆ ಅವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಳು ಪಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಕುಟುಂಬದವರು. ಅನಗತ್ಯ ಮಗು ಎಂಬ ಕಾರಣ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವರನ್ನು ''ಚಿಂದಿ'' ಎಂದು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು (ಮರಾಠಿಯ &quot;ಹರಿದ ತುಂಡು ಬಟ್ಟೆ&quot;). ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಸಿಂಧುತಾಯಿಯನ್ನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೊಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಅಭಿಮಂಜೀ ಜಾನುವಾರು ಮೇಯುವಿಕೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಒಪ್ಪಿದ್ದರು, ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಸೀಮಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು 'ಬರಾಡಿ ಮರ'ದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಲೇಟ್ ಆಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ದುರ್ಬಲ ಬಡತನ, ಕುಟುಂಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ೪ನೇ ತರಗತಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sindhutai Sapkal |url=http://www.hbcse.tifr.res.in/events/sindhutai-sapkal |publisher=Homi Bhabha Centre for Science Education,TIFR}}&lt;/ref&gt;

==ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸ==
ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ ವಾರ್ಧಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನವಾರ್ಗಾಂವ್ ಗ್ರಾಮದ ೩೦-ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಧನಕಾಯುವ ವೃತ್ತಿಯ ಶ್ರೀಹರಿ ಸಪ್ಕಾಲ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಹರ್ಬಾಜಿಯನ್ನು ಅವರು ಮದುವೆಯಾದರು. ಆಕೆ ಇಪ್ಪತ್ತರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಹಳ್ಳಿಗರಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ಪಾವತಿಸದೆ, [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಸುವಿನ ಒಣಗಿದ [[ಸಗಣಿ]]ಯನ್ನು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯೊಡನೆ ಅದನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಲಪಂಥೀಯರ ವಿರುದ್ಧ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿ ಚಳವಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಆಂದೋಲನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಕರೆ ತರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅವಳ ನಿಲುವು ಸರಿ ಎಂದು ಅರಿವಾದಾಗ, ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಪರವಾಗಿ ಆದೇಶವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಲಪಂಥೀಯನಿಗೆ ಬೇಸರವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಕುಪಿತಗೊಂಡ ಬಲಪಂಥೀಯನು ಬಡ ಮಹಿಳೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆದ ಅವಮಾನವನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ, ೯ ತಿಂಗಳು ತುಂಬು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ಸಿಂಧುತಾಯಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಇಲ್ಲಸಲ್ಲದ ಆರೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಆಕೆಯು ತನ್ನೋಂದಿಗೆ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಗುವೂ ಕೂಡ ಆತನದ್ದೆ ಎಂಬ ಸುಳ್ಳಾರೋಪ ಮಾಡಿ ಆಕೆಯ ಗಂಡನಿಗೆ ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೋಪಗೊಂಡ ಗಂಡನು ಆಕೆಯನ್ನು ಹಸುಗಳ ದೊಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿಗೆ ಎಳೆತಂದು ಬಲವಾಗಿ ಥಳಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ತನ್ನ ಪ್ರಸವದ ಬೇನೆಯಿಂದಾಗಿ ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೩ ರಂದು ಆಕೆಯ ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಒಂದು ಹಸುವಿನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ, ಆಕೆಯು ತಾನೇ ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದಳು.

ಆಕೆಯ ತಾಯಿ ಆಶ್ರಯಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಆಕೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ರೈಲ್ವೆ ಪ್ಲಾಟ್ ಫಾರಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಕ್ಷೆ ಬೇಡತೊಡಗಿದಳು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆತ್ತವರು ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅನಾಥರಾಗಿ ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಅರಿತುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹಾಗೂ ಆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಿಕ್ಷಾಟಣೆ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದರು. ಅನಾಥರಾಗಿ ಯಾರಾದರೂ ಆಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ತಾಯಿಯಾಗಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವಳ ಪುತ್ರಿ ಮತ್ತು ದತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ನಡುವಿನ ಭೇದ-ಭಾವವನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಆಕೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಗುವನ್ನು [[ಪುಣೆ]] ಟ್ರಸ್ಟ್ ಶ್ರೀಮಂತ್ ದಗ್ಡು ಶೆತ್ ಹಾಲ್ವಾಯಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mother of orphans – Sindhu Tai Sapkal – Part 1 |url=http://www.india-intro.com/blog/fan-musings/502-mother-of-orphans-sindhu-tai-sapkal-part-1.html |publisher=Indya Unlimited |date=9 March 2011 |access-date=10 ಮಾರ್ಚ್ 2018 |archive-date=20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920184004/http://www.india-intro.com/blog/fan-musings/502-mother-of-orphans-sindhu-tai-sapkal-part-1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ನಂತರದ ಕಾರ್ಯಗಳು==
ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್ ರವರು ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ಅನಾಥರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಆಕೆಗೆ 'ಮಾಯಿ' (ತಾಯಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಸುಮಾರು ೧,೦೫೦ ಅನಾಥ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇಲ್ಲಿಯವರೆ ಅವರ ಬೃಹತ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ೨೦೭ ಅಳಿಯಂದಿರು, ೩೬ ಸೊಸೆಯಂದಿರು ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು ೧ ಸಾವಿರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ದತ್ತು ಪಡೆದು ಪೋಷಿಸಿದ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮಕ್ಕಳೂ ಕೂಡ ವಿದ್ಯಾವಂತ ವಕೀಲರು, ವೈದ್ಯರು ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅನಾಥಾಶ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಈಕೆಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಪಿ.ಹೆಚ್.ಡಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ೨೭೩ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಕೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಮನೆ ಮಾಡಲು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಣವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅವರು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಮೊರೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಪುಣೆಯ ಹಾದಪ್ಸಾರ್ನಲ್ಲಿ ಮಂಜರಿ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಸನ್ಮತಿ ಬಾಲ್ ನಿಕೆತನ್' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

೮೦ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವಳ ಪತಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾ ಬಂದನು. ಈಗ ಆತನನ್ನು ಗಂಡನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ, ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ತಾಯಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಯಾರಾದರೂ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಆಕೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆತನನ್ನು ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗು ಎಂದು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾಳೆ! ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ, ಅವರು ಅನಿಯಮಿತ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ಯಾವುದೇ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಯಾರನ್ನೂ ದೂಷಿಸದೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಮಿ ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್'' ಎಂಬ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್ ನ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಕಥೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದಿದೆ. ೫೪ನೇ [[ಲಂಡನ್]] ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ಲ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು.

ಎಂಬತ್ನಾಲ್ಕು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಈ ಆಂದೋಲನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಗಿನ ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವರಾದ ಚೇದಿಲಾಲ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಸರ್ಕಾರವು ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ತನಕ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಅವರು ಒಪ್ಪಿದರು.

==ಕಾರ್ಯಾ ನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು==
*ಸನ್ಮತಿ ಬಾಲ್ ನಿಕೇತನ್, ಬೆಲ್ಹೇಕರ್ ವಾಸ್ತಿ, [[ಪುಣೆ]]ಯ ಹಾಡಪ್ಸರ್
*ಮಮತಾ ಬಾಲ್ ಸದಾನನ್, ಕುಂಬಾರ್ವಲಾನ್, ಸಾಸ್ವಾಡ್
*ಮಾಯಿ ಆಶ್ರಮ ಚಿಕಲ್ದಾರಾ, ಅಮರಾವತಿ
*ಅಭಿಮನ್ ಬಾಲ್ ಭವನ, ವಾರ್ಧಾ
*ಗಂಗಾಧರ್ ಬಾಬ ಛತ್ರಾಲಯ, ಗುಹಾ
*ಸಪ್ತಿಂದೂ ಮಹಿಳಾ ಆಧರ್, ಬಾಲ್ ಸಂಗೋಪನ್ ಆನಿ ಶಿಕ್ಷನ್ ಸಂಸ್ಥಾನ, [[ಪುಣೆ]]

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್ ರವರಿಗೆ ೭೫೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
*೨೦೧೭- ೨೦೧೮ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೮ ರಂದು ಮಹಿಳಾ ದಿನದಂದು ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು '''ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೭''' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms&lt;/ref&gt; ಇದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
*೨೦೧೬- ವೊಕ್ಹಾರ್ಡ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ರವರಿಂದ ''೨೦೧೬ರ ವರ್ಷದ ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ'' ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕಾರ.
*೨೦೧೫ - ''ಅಹಮಡಿಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' ೨೦೧೪&lt;ref&gt;http://www.themuslimtimes.org/2015/03/countries/india/the-2015-ahmadiyya-muslim-prize-for-the-advancement-of-peace-goes-to-sou-sindhutai-sapkal#ixzz3UX1Qxrwk
&lt;/ref&gt;
*೨೦೧೪ - ಬಸವ ಸೇವಾ ಸಂಘ ಪುಣೆನಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ''ಬಸವ ಭೂಷಣ ಪುರಸ್ಕಾರ ೨೦೧೪''.
*೨೦೧೩ - ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ''ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Harmony Foundation to host Mother Teresa awards on Nov 9|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-harmony-foundation-to-host-mother-teresa-awards-on-nov-9-2033089|date=8 November 2014|work=dna|publisher=Diligent Media Corporation Ltd.|accessdate=11 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mother Teresa Awards given to promoters of social justice|url=http://www.catholicnewsagency.com/news/mother-teresa-awards-given-to-promoters-of-social-justice/|publisher=Catholic News Agency|accessdate=14 December 2014|archive-date=4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904070811/http://www.catholicnewsagency.com/news/mother-teresa-awards-given-to-promoters-of-social-justice/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*೨೦೧೩ - ''ಐಕಾನಿಕ್ ತಾಯಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' (ಮೊದಲ ಸ್ವೀಕೃತದಾರರು)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mukherjee confers first National Award for Senior Citizens |url=http://netindian.in/news/2013/10/01/00026217/mukherjee-confers-first-national-award-senior-citizens |publisher=NetIndian |date=1 October 2013 |access-date=10 ಮಾರ್ಚ್ 2018 |archive-date=13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213010845/http://netindian.in/news/2013/10/01/00026217/mukherjee-confers-first-national-award-senior-citizens |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*೨೦೧೨ - ಸಿಎನ್ಎನ್-ಐಬಿಎನ್ ಮತ್ತು ರಿಲಯನ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ನೀಡಿದ ''ರಿಯಲ್ ಹೀರೋಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Real Heroes |url=http://www.realheroes.com/2012-heroes.php |publisher=Reliance Foundation |access-date=2018-03-10 |archive-date=2016-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331051827/http://www.realheroes.com/2012-heroes.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*೨೦೧೨- ಪುಣೆ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನೀಡಿದ ''COEP ಗೌರವ್ ಪುರಸ್ಕಾರ್''.
*೨೦೧೦ - ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ ''ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಹೋಳ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-28/pune/27316600_1_cash-award-child-welfare-social-workers |title=Sindhutai Sapkal to receive state award child welfare |access-date=2018-03-10 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103120413/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-28/pune/27316600_1_cash-award-child-welfare-social-workers |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*೨೦೦೮ - ವಾರ್ಷಿಕ ಮರಾಠಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಲೋಕಸತ್ತಾ ನೀಡಿದ ''ವರ್ಷದ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''
*೧೯೯೬ - ಸುನ್ತಾ ಕಲಾನಿಕೇತನ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ಲೇಟ್ ಸುನೀತಾ ಟ್ರೈಂಬಕ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ), ಟಾಲ್ - ಶ್ರೀರಾಂಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಅಹ್ಮದ್ನಗರದಿಂದ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ದತ್ತಕ್ ಮಾತಾ ಪರ್ಸ್ಕರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪುಣೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sindhutai Sapkal |url=http://www.reminderindia.com/sindhutai-sapkal/ |publisher=reminderindia.com |access-date=2018-03-10 |archive-date=2014-06-17 |archive-url=https://archive.is/20140617233246/http://www.reminderindia.com/sindhutai-sapkal/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*೧೯೯೨ - ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
*ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಹಿರ್ಕನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಮರಾಠಿ: सह्याद्रीची हिरकणी पुरस्कार)
*ರಾಜಾಯಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಮರಾಠಿ:राजाई पुरस्कार)
*ಶಿವಲಿಲಾ ಮಹಿಳಾ ಗೌರವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಮರಾಠಿ:शिवलीला महिला गौरव पुरस्कार)

==ಚಲನಚಿತ್ರ==
೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಮಿ ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್'' ಎಂಬ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ ಸಿಂಧುತಾಯಿ ಸಪ್ಕಾಲ್ ನ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಕಥೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದಿದೆ. ೫೪ನೇ ಲಂಡನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ಲ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-28/pune/27316600_1_cash-award-child-welfare-social-workers |title=Mee Sindhutai will have its world premiere at the 54th London Film Festival |access-date=2018-03-10 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103120413/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-28/pune/27316600_1_cash-award-child-welfare-social-workers |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
[https://www.facebook.com/PresidentOfIndia/photos/a.355886308257701.1073741856.246140099232323/355887321590933/?type=3&amp;theater ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕಾರ] [[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

* http://www.gits4u.com/women/womenf22.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512022513/http://www.gits4u.com/women/womenf22.htm |date=2016-05-12 }}
* http://www.india-intro.com/blog/fan-musings/502-mother-of-orphans-sindhu-tai-sapkal-part-1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160920184004/http://www.india-intro.com/blog/fan-musings/502-mother-of-orphans-sindhu-tai-sapkal-part-1.html |date=2016-09-20 }}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೯೪೮ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜಸೇವಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>h91ifs300xa5mipso0qnjf5nbt77plc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಮೇಶ ಸ. ಚಿ.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118510</id>
    <revision>
      <id>1376868</id>
      <parentid>1361128</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T12:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1376868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12580" sha1="gj637dto27n7nuzwrl4wa5et03wk4y1" xml:space="preserve">ಸ.ಚಿ. ರಮೇಶ [[ಜಾನಪದ]] ಸಂಶೋಧಕರು.   ಇವರು ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಸಪೇಟೆ ತಾಲೂಕಿನ [[ಹಂಪಿ]]ಯ [[ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ  ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kannadauniversity.org/kannada/%E0%B2%A1%E0%B2%BE-%E0%B2%B8-%E0%B2%9A%E0%B2%BF-%E0%B2%B0%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B6/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-09-01 |archive-date=2019-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823084059/http://www.kannadauniversity.org/kannada/%E0%B2%A1%E0%B2%BE-%E0%B2%B8-%E0%B2%9A%E0%B2%BF-%E0%B2%B0%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B6/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯ ಶೋಧನೆ, ಪ್ರಸಾರ ಹಾಗೂ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.  ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂಪಿಯ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ [[ಕುಲಪತಿ]].&lt;ref&gt;http://vismayamadyama.com/ನೂತನ-ಕುಲಪತಿಯಾಗಿ-ಡಾ-ಸ-ಚಿ-ರಮ/{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/ballari/hampi-kannada-university-prof-ramesh-chancellor/articleshow/68100806.cms&lt;/ref&gt;  ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕುಲಸಚಿವರಾಗಿ (ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ), [[ಹಾವೇರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ|ಶಿಗ್ಗಾವಿ]] ತಾಲೂಕಿನ ಗೊಟಗೋಡಿಯ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ೨೦೧೨ ರಿಂದ ೨೦೧೫ರವರೆಗೆ ಪ್ರಭಾರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ಸಲಹಾ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ  ಸೇವೆ ನೀಡಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bookbrahma.com/author/sa-chi-ramesh |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-09-01 |archive-date=2019-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901063929/https://www.bookbrahma.com/author/sa-chi-ramesh |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆ ==
೨೪.೦೨.೧೯೬೧ರಂದು ಜನಿಸಿದ ಇವರು [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ  ಎಂ.ಎ, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಕುರಿತಂತೆ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.  ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಎಂ.ಫಿಲ್, ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.  ಜಾಮಿಯ ಮಿಲಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಎಂ.ಡಿ.ಪಿ. ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ.

== ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ==
# ಜಾನಪದ
# ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ
# ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತನೆ
# ಪರಿಸರ ಚಿಂತನೆ
# ಪಾರಂಪರಿಕ ಕೃಷಿ

== ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕ ==
# '''ಡಾ. [[ಬೆಸಗರಹಳ್ಳಿ ರಾಮಣ್ಣ]]-''' ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,  ಹಂಪಿ, ೧೯೯೬, 
# '''ಸ್ಯಾಸಿ ಚಿನ್ನಮ್ಮ ಕಾವ್ಯ''', ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೧೯೯೬
# '''[[ಬೇಟೆ]] : ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪದಕೋಶ''', ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೦೧
# ಶಬ್ದಾಂಜಲಿ, ಹಾಮಾನ ಸಂಸ್ಮರಣ ಗ್ರಂಥ, ಅಂಶು ಪ್ರಕಾಶನ, ಸದಾಶಿವನಗರ, ಹೊಸಪೇಟೆ ೨೦೦೧
# [[ಶಿಕಾರಿ]] ಪರಂಪರೆ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೦೩
# [[ಮಾಟ]]–ಮಂತ್ರ–ಮೋಡಿ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೦೩
# ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಪುಟ ೩, ಸಂಚಿಕೆ ೧, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೦೪ 
# ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಪುಟ ೩, ಸಂಚಿಕೆ ೨, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೦೫ 
# ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಪುಟ ೪, ಸಂಚಿಕೆ ೧, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೦೫
# ಬುನಾದಿ, ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಲೇಖನಗಳು, ಅಂಶು ಪ್ರಕಾಶನ, ಸದಾಶಿವನಗರ, ಹೊಸಪೇಟೆ ೨೦೦೫
# ಕರಾವು, ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಲೇಖನಗಳು, ಅಂಶು ಪ್ರಕಾಶನ, ಸದಾಶಿವನಗರ, ಹೊಸಪೇಟೆ ೨೦೦೫ 
# ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಪುಟ ೪, ಸಂಚಿಕೆ ೨, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೦೫
# ನೀರು : ಒಂದು ಜಾನಪದ ನೋಟ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೦೫
# ಅಲೆಮಾರಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೦೫
# ಮಾರ‍್ವಾಡಿ ಶೇಠ್, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೧೦.
# ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳು, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೧೦.
# ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಕೋಶ, ಸಂಪುಟ ೧- (ಸಂ), ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೧೧.
# ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಕೋಶ, ಸಂಪುಟ ೨- (ಸಂ), ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೧೧.
# [[ಬಲೀಂದ್ರ]], ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೧೧.
# [[ಕೃಷಿ]] : ಪಾರಂಪರಿಕ ಜ್ಞಾನ- (ಸಂ), ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೨೦೧೧.
# ಜಾನಪದ ಸೆಲೆ- (ಸಂ), ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೨೦೧೧.
# ಜಾನಪದ ವಸ್ತುಕೋಶ (ಸಂ): ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ಸಲಹಾ ಕೇಂದ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಗೊಟಗೋಡಿ ೨೦೧೩
# ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ದೇಶೀ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೋಶ, ಸಂಪುಟ ೧, ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ಸಲಹಾ ಕೇಂದ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ, ಗೊಟಗೋಡಿ ೨೦೧೪
# ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ದೇಶೀ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೋಶ, ಸಂಪುಟ ೨, ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ಸಲಹಾ ಕೇಂದ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಗೊಟಗೋಡಿ ೨೦೧೫
# [[ಹಣತೆ]] (ಸಂ), (ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ) ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆ, ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ಸಲಹಾ ಕೇಂದ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಗೊಟಗೋಡಿ
# ಹಣತೆ (ಸಂ), (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆವೃತ್ತಿ) ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆ, ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ಸಲಹಾ ಕೇಂದ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಗೊಟಗೋಡಿ.

== ಪ್ರಮುಖ  ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು ==
* ಬಳ್ಳಾರಿ ದುರ್ಗಮ್ಮ, ಪ್ರಬುದ್ಧ ಕರ್ನಾಟಕ ೧೯೯೪ 
* ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲಮ್ಮ, ಹಂಪಿ ಪರಂಪರೆ ೧೯೯೬, ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದ ಬಾಗಿನ, ಸಂಜೆವಾಣಿ ೧೯೯೭
* [[ಅಂಟಿಕೆ -ಪಂಟಿಕೆ|ಅಂಟಿಕೆ ಪಂಟಿಕೆ]] ಹಬ್ಬದ ಬಾಗಿನ, ಜಾನಪದ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳು ೨೦೦೦ 
* ಆರಾಧ್ಯ ದೈವಗಳು, ಚಿನ್ಮೂಲಾದ್ರಿ ಚೇತನ ೨೦೦೦ 
* [[ಕುಮಾರರಾಮ]] ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರದ ಸಂಕೇತ, ಸ್ಮೃತಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ೨೦೦೦ 
* [[ಜೇಡ]] : ಫಲ ಸಮೃದ್ಧಿ ಸಂಕೇತ, ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ೨೦೦೧ 
* ಇಲಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ : ಪಾರಂಪರಿಕ ಜ್ಞಾನ, ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ೨೦೦೨ 
* ಜ್ಯೋತಿ ಪದಗಳು, ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ೨೦೦೨ 
* ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ಸ್ಥಳನಾಮ ಅಧ್ಯಯನ, ಪಿ.ಎನ್.ಎಸ್. ಇಂಡಿಯ ೨೦೦೨
* ನೀರಿನ ಬಳಕೆ : ಪಾರಂಪರಿಕ ಜ್ಞಾನ, ಫಾಸಿಲ್ ೨೦೦೨
* ಕೃಷಿ : ಆಧುನಿಕತೆ, ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ ೨೦೦೨
* ಜಾನಪದ ಪಿಹೆಚ್.ಡಿ ನಿಬಂಧಗಳು, ದಶಕದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ೨೦೦೩ 
* ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಟ-ಮಂತ್ರ-ಮೋಡಿ, ೨೦೦೩ 
* ವರಹ : ವಿಜಯನಗರ ಲಾಂಛನದ ಹೊಸ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಅಧ್ಯಯನ ೨೦೦೩
* ಆಚರಣೆ : ದೇಸಿ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆ, ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ೨೦೦೪ 
* ಹಂಪಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಸಂಗೀತ ಪರಿಕರಗಳು, ವಿಜಯನಗರ ಅಧ್ಯಯನ ೨೦೦೪ 
* ಡಾ. ಹಾಮಾನಾ, ತಲೆಮಾರು ೨೦೦೪
* ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಹಂಪಿ, ವಿಜಯನಗರ ಅಧ್ಯಯನ ೨೦೦೫ 
* ಕೊಡೇಕಲ್ಲು ಬಸವಣ್ಣ, ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ೨೦೦೫ 
* ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಗ್ರಾಮ, ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ೨೦೦೫ 
* ಗಾದೆಗಳ ಗರ್ಭದೊಳಗೆ, ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ೨೦೦೫ 
* ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ : ವಿಷ ವರ್ತುಲದ ಜೇಡ, ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ೨೦೦೫ 
* ಜಲ : ಪಾರಂಪರಿಕ ಜ್ಞಾನ, ದ್ರಾವಿಡ ಅಧ್ಯಯನ ೨೦೦೫ 
* ನಾಗಾರಾಧನೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಕೋಶ, ೨೦೧೧ 
* ಬಲೀಂದ್ರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಕೋಶ, ೨೦೧೧ 
* ಕೃಷಿ ಬೆಳೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಕೃಷಿ ಪಾರಂಪರಿಕ ಜ್ಞಾನ, ೨೦೧೧ 
* ಗೀಜಗ : ಜಾನಪದರು ಕಂಡಂತೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ, ೨೦೧೧ 
* ಬುರ್ರಕಥಾ ಈರಮ್ಮ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ ಯೋಜನೆ, ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]</text>
      <sha1>gj637dto27n7nuzwrl4wa5et03wk4y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143022</id>
    <revision>
      <id>1376869</id>
      <parentid>1361303</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T13:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1376869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73906" sha1="68pfr16oypza97f5jka0n0wfrmm6k7p" xml:space="preserve">
'''ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು''' [[ರಾಜನೀತಿ|ರಾಜಕೀಯದ]] ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಆಳಿಕೆ|ಆಡಳಿತ]] ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು [[ರಾಜನೀತಿ|ರಾಜಕೀಯ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆ, ರಾಜಕೀಯ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ [[ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂವಿಧಾನಗಳು]] ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lexico.com/definition/political_science|title=Definition from ''Lexico'' powered by Oxford University Press. Retrieved 23 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230225002/https://www.lexico.com/definition/political_science|archive-date=30 December 2019|access-date=23 February 2020}}&lt;/ref&gt;

ಆಧುನಿಕ ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತುಲನಾತ್ಮಕ ರಾಜಕೀಯ, [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು|ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು]] ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Comparative politics|date=2020|isbn=978-0-19-882060-4|editor-last=Daniele Caramani|edition=Fifth|location=Oxford|oclc=1144813972}}&lt;/ref&gt; ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಉಪವಿಭಾಗಗಳೆಂದರೆ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ]], ದೇಶೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ, ರಾಜಕೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಧಾನ . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/political-science|title=Political Science|last=Roskin|first=Michael G.|date=August 11, 2005|website=Encyclopaedia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131185142/https://www.britannica.com/topic/political-science|archive-date=31 January 2021|access-date=January 30, 2021}}&lt;/ref&gt; ಇದಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕಾನೂನು, [[ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಇತಿಹಾಸ]], [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]], ಮಾನವ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ, ರಾಜಕೀಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ|ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ|ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]], ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ನರವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಹಲವು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕತೆ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾದ, ತರ್ಕಬದ್ಧ ಆಯ್ಕೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ನಡವಳಿಕೆ, [[ರಚನಾಕೌಶಲ್ಯ|ರಚನಾತ್ಮಕವಾದ]], ನಂತರದ ರಚನಾತ್ಮಕತೆ, ವಾಸ್ತವಿಕತೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಬಹುತ್ವವಾದವು ಸೇರಿವೆ. ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ, ಹುಡುಕುವ ರೀತಿಯ ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು  ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು, ದ್ವಿತೀಯ ಮೂಲಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಸಾವ್ರತ್ರಿಕವಾದ ಲೇಖನಗಳು, ಸಮೀಕ್ಷೆ ಸಂಶೋಧನೆ, [[ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಅಂಕಿಅಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]], ಪ್ರಕರಣ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==

=== ಮೂಲ ===
ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ, ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ರಾಜಕೀಯ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ]] ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ಸುಮಾರು ೨,೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಲೇಟೊ|ಪ್ಲೇಟೋನ]] ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಅದರ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. &quot;ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ&quot; ಎಂಬ ಪದಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಶಿಸ್ತು ನೈತಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ರಾಜಕೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ರಾಜಕೀಯ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರ್ಶ ಸ್ಥಿತಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ.

ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಗಮನವು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕುರ್ಚಿಗಳ ರಚನೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. &quot;ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ&quot; ಎಂಬ ಪದನಾಮವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಅಥವಾ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bls.gov/ooh/life-physical-and-social-science/political-scientists.htm#tab-4|title=How to Become a Political Scientist|last=Bureau of Labor Statistics, U.S. Department of Labor|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627210137/https://www.bls.gov/ooh/life-physical-and-social-science/political-scientists.htm#tab-4|archive-date=27 June 2018|access-date=13 September 2016}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಏಕೀಕೃತ ಶಿಸ್ತಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸವು ಪ್ರಮಾಣಕ ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ, ಶಿಸ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವು ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮತ್ತು ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ'' ಅನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೧೯೦೩ ಮತ್ತು ೧೯೦೬ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, [[ರಾಜನೀತಿ|ರಾಜಕೀಯದ]] ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ. ಜರ್ನಲ್ ''ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ತ್ರೈಮಾಸಿಕವನ್ನು'' ೧೮೮೬ ರಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ''ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ'' ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮುನ್ರೋ ಸ್ಮಿತ್ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು &quot;ರಾಜ್ಯದ ವಿಜ್ಞಾನ&quot; ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಇತಿಹಾಸ

===ವರ್ತನೆಯ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಥಿಕತೆ ===
೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನ ನಡವಳಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಶಿಸ್ತಿನ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಪಠ್ಯಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ ಅಧ್ಯಯನದತ್ತ ಗಮನವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಬರ್ಟ್ ಡಾಲ್, ಫಿಲಿಪ್ ಕಾನ್ವರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪಾಲ್ ಲಾಜರ್ಸ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಬೆರೆಲ್ಸನ್ ಅವರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿರೂಪಿದೆ.

೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಶಿಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಪಸ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನುಮಾನಾತ್ಮಕ, ಆಟದ-ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಔಪಚಾರಿಕ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ತಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಂತಹ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮತದಾನದಂತಹ ರಾಜಕೀಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಉಲ್ಬಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ವಿಲಿಯಂ ಹೆಚ್. ರೈಕರ್ ಮತ್ತು ರೋಚೆಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು.
ಮೇಲೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಗತಿಯು ಸಾಧಾರಣ ಮತ್ತು ಅಸಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;Kim Quaile Hill, &quot;In Search of General Theory,&quot; ''Journal of Politics'' '''74''' (October 2012), 917–31.&lt;/ref&gt;

=== ೨೧ನೇ ಶತಮಾನ ===
೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪೆರೆಸ್ಟ್ರೊಯಿಕಾ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಚಳುವಳಿಯ ಬೆಂಬಲಿಗರು ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಗಣಿತೀಕರಣ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆಂದೋಲನದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರು ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ಶಿಸ್ತಿನ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತತೆಗಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=veelUVVHg8MC|title=Perestroika!: The Raucous Rebellion in Political Science|date=30 September 2005|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-13020-1|language=en|access-date=24 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820003122/https://books.google.com/books?id=veelUVVHg8MC|archive-date=20 August 2020}}&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ವಿಕಸನೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮಾನವರು ರಾಜಕೀಯದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಮಾನಸಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಪೂರ್ವಜರ ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪು ರಾಜಕೀಯದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಲು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ರಚನೆಗಳಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜಕೀಯದ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅರಿವಿನ ಪಕ್ಷಪಾತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಇದನ್ನು ವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;AEP&quot;&gt;Michael Bang Petersen. &quot;The evolutionary psychology of mass politics&quot;. In {{Cite book|title=Applied Evolutionary Psychology|last=Roberts|first=S.C.|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-958607-3|editor-last=Roberts|editor-first=S. Craig|doi=10.1093/acprof:oso/9780199586073.001.0001}}&lt;/ref&gt;

== ಅವಲೋಕನ ==
{{image frame|content={{Photomontage
| photo1a = 2011 Philippine State of the Nation Address.jpg{{!}}National and regional politics and government (sometimes referred to as area studies)
| photo1b = Tokyo Tower and surrounding area.jpg{{!}}United States Capitol, United States of America
| photo2a = United Nations General Assembly Hall (3).jpg{{!}}Parliament of Australia, Australia
| photo2b = ANICET-CHARLES-GABRIEL LEMONNIER A READING OF VOLTAIRE.jpg{{!}}Jatiyo Sangsad, Bangladesh
| photo3a = Stockmarket.jpg{{!}}National Diet of Japan
| photo3b = Social Network Analysis Visualization.png{{!}}Parliament of Malaysia, Malaysia
| photo4a = Zal Uchilischa pravovedenia.jpg{{!}}National Assembly, Nigeria
| photo4b = Banderas europeas en la Comisión Europea.jpg{{!}}Parliament of South Africa, South Africa
| size = 300
| spacing = 3
| color = #FFFFFF
| color_border = white
}}|width=312|caption='''Main sub-disciplines of political science''', from top left to right: '''1.''' [[Domestic policy|Domestic politics and government]]; '''2.''' [[Comparative politics]]; '''3.''' [[International relations]]; '''4.''' [[Political theory]]; '''5.''' [[Political economy]]; '''6.''' [[Political methodology]]; '''7.''' [[Public administration]]; '''8.''' [[Public policy]]}}ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ [[ಅಧಿಕಾರ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ)|ಅಧಿಕಾರದ]] ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ವರ್ಗಾವಣೆ, [[ಸರಕಾರ|ಸರ್ಕಾರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು|ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]], ರಾಜಕೀಯ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಆಡಳಿತದ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಿರತೆ, ನ್ಯಾಯ, [[ಸಿರಿ|ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತು]], [[ಶಾಂತಿ]] ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು [[ಆಳಿಕೆ|ಆಡಳಿತ]] ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೀತಿಗಳ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು (ವಿಷಯಗಳು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ, ಅವು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ); ಇತರರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೀತಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ರೂಢಿಗತ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು-ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತುಲನಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Performance of Democracies: Political Institutions and Public Policy|last=Roller|first=Edeltraud|publisher=Oxford University Press|year=2005}}&lt;/ref&gt; ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;Maddocks&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.snhu.edu/about-us/newsroom/social-sciences/what-is-political-science|title=What is Political Science All About?|last=Maddocks|first=Krysten Godfrey|date=26 Jun 2020|website=www.snhu.edu|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925233617/https://www.snhu.edu/about-us/newsroom/social-sciences/what-is-political-science|archive-date=25 September 2021|access-date=2021-09-25}}&lt;/ref&gt; ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು. &lt;ref name=&quot;Maddocks&quot; /&gt;

ಚತುರ್ವೇದಿ ಪ್ರಕಾರ,ಪತ್ರಕರ್ತರು, ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಗುಂಪುಗಳು, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮತದಾರರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒದಗಿಸಬಹುದು. 
{{ನುಡಿಮುತ್ತು|Political scientists may serve as advisers to specific politicians, or even run for office as politicians themselves. Political scientists can be found working in governments, in political parties, or as civil servants. They may be involved with [[non-governmental organizations]] (NGOs) or political movements. In a variety of capacities, people educated and trained in political science can add value and expertise to [[corporation]]s. Private enterprises such as [[think tank]]s, research institutes, polling and [[public relations]] firms often employ political scientists.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chaturvedy |first=J.C. |url=https://books.google.com/books?id=kzV4V59udu8C&amp;pg=PA4 |title=Political Governance: Political theory |publisher=Isha Books |year=2005 |isbn=978-81-8205-317-5 |page=4 |access-date=28 October 2014 |archive-date=4 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904012526/https://books.google.com/books?id=kzV4V59udu8C&amp;pg=PA4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}

=== ದೇಶದ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ===
ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇಶದೊಳಗೆ ರಾಜಕೀಯ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=We the People: An Introduction to American Politics|last=Benjamin Ginsberg|last2=Theodore J. Lowi|last3=Margaret Weir|last4=Caroline J. Tolbert|last5=Robert J. Spit|date=December 2012|publisher=W. W. Norton &amp; Company|isbn=978-0393921106|display-authors=3|author-link4=Caroline Tolbert}}&lt;/ref&gt; ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಅಥವಾ ಚೀನಾದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದು. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/statepeasantinco00jean|title=State and Peasant in Contemporary China: The Political Economy of Village Government|last=Oi|first=Jean C.|publisher=University of California Press|year=1989|page=xvi|author-link=Jean C. Oi|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಂವಿಧಾನಗಳು, [[ಚುನಾವಣೆ|ಚುನಾವಣೆಗಳು]], ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ, ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ, ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಡೇಟಾವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಯೊಬ್ಬರು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಬಹುದು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://aipi-politik.org/kolom-aipi/220-sekelumit-prof-dr-h-c-miriam-budiardjo-m-a|title=Sekelumit Prof. Dr. Miriam Budiardjo|date=25 October 2013|publisher=Indonesian Political Science Association|language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929232141/https://aipi-politik.org/kolom-aipi/220-sekelumit-prof-dr-h-c-miriam-budiardjo-m-a|archive-date=29 September 2020|access-date=1 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು===
ರಾಜಕೀಯ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ, &lt;ref&gt;Acemoglu D., Robinson J.A. [https://www.jstor.org/stable/2677820 &quot;A theory of political transitions.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220510091357/https://www.jstor.org/stable/2677820 |date=10 ಮೇ 2022 }} American Economic Review. 2001 Sep 1:938–63.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Lowell, A. Lawrence. 1910. &quot;[https://www.jstor.org/stable/1944407?seq=7#metadata_info_tab_contents The Physiology of Politics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220505102309/https://www.jstor.org/stable/1944407?seq=7#metadata_info_tab_contents |date=5 ಮೇ 2022 }}.&quot; ''American Political Science Review'' 4: 1–15.&lt;/ref&gt; ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು, &lt;ref&gt;McClelland C.A. [https://www.jstor.org/stable/2600146 &quot;The Anticipation of International Crises: Prospects for Theory and Research.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220510091403/https://www.jstor.org/stable/2600146 |date=10 ಮೇ 2022 }} International Studies Quarterly, Vol. 21, No. 1, Special Issue on International Crisis: Progress and Prospects for Applied Forecasting and Management (March 1977), pp. 15–38&lt;/ref&gt; ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;Scheffer M., Carpenter S.R., Lenton T.M., ''et al.'' [http://science.sciencemag.org/content/338/6105/344 &quot;Anticipating critical transitions.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210813031331/https://science.sciencemag.org/content/338/6105/344 |date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 }} Science. 2012 Oct 19; 338(6105):344–48.&lt;/ref&gt; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸೂಚಕ, ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಏಕಕಾಲಿಕ ಹೆಚ್ಚಳ, ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gorban|first=A.N.|last2=Smirnova|first2=E.V.|last3=Tyukina|first3=T.A.|date=August 2010|title=Correlations, risk and crisis: From physiology to finance|url=https://www.researchgate.net/publication/222687003|journal=Physica A: Statistical Mechanics and Its Applications|volume=389|issue=16|pages=3193–217|arxiv=0905.0129|bibcode=2010PhyA..389.3193G|doi=10.1016/j.physa.2010.03.035|accessdate=23 May 2017|archivedate=3 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220403175014/https://www.researchgate.net/publication/222687003_Correlations_Risk_and_Crisis_From_Physiology_to_Finance}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೪ ರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಮುಂಚಿನ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಒತ್ತಡದ ಅವಧಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳ ಆರಂಭಿಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ೧೯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಯಗಳ ನಡುವಿನ ಒಟ್ಟು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು ೬೪% ರಷ್ಟು) ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪೂರ್ವದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಸರಣದಲ್ಲಿ (೨೯% ರಷ್ಟು) ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Rybnikov|first=S.R.|last2=Rybnikova|first2=N.A.|last3=Portnov|first3=B.A.|date=March 2017|title=Public fears in Ukrainian society: Are crises predictable?|url=https://www.researchgate.net/publication/315918065|journal=Psychology &amp; Developing Societies|volume=29|issue=1|pages=98–123|doi=10.1177/0971333616689398|accessdate=23 May 2017|archivedate=3 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220403174938/https://www.researchgate.net/publication/315918065_Public_Fears_in_Ukrainian_Society_Are_Crises_Predictable}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಾಂತಿಗಳಿಂದ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಊಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;Kuran T. [https://www.jstor.org/stable/30025019 &quot;Sparks and prairie fires: A theory of unanticipated political revolution.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220510091401/https://www.jstor.org/stable/30025019 |date=10 ಮೇ 2022 }} Public Choice, Vol. 61, No. 1 (April 1989), pp. 41–74&lt;/ref&gt;

ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದಾದ ಬಾಹ್ಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳೆರಡೂ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಆಡಳಿತದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಊಹಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳಲ್ಲಿನ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸಿದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Andrew Healy|last2=Neil Malhotra|authorlink2=Neil Malhotra|title=Myopic Voters and Natural Disaster Policy|journal=American Political Science Review|volume=103|issue=3|year=2009|pages=387–406|doi=10.1017/S0003055409990104}}&lt;/ref&gt;

=== ಒ೦ದೇ ಮೂಲದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ===
ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಐದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ:
* ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ
* [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ]]
* ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನು
* ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ
* ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಯೋಜನೆಗಳು ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಳಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ, &lt;ref&gt;Administration for Children and Families (2010) ''[http://www.acf.hhs.gov/programs/opre/other_resrch/pm_guide_eval/index.html The Program Manager's Guide to Evaluation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120825195829/http://www.acf.hhs.gov/programs/opre/other_resrch/pm_guide_eval/index.html |date=25 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 }}. Chapter 2: What is program evaluation?''.&lt;/ref&gt; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರು ತಾವು ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ, ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ, ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅಥವಾ ಆಕ್ಷೇಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಉದ್ದೇಶಿತ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆಯೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಮೊದಲು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಗಣನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಎಷ್ಟು ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆಯೇ, ಉತ್ತಮ ಪರ್ಯಾಯಗಳಿವೆಯೇ, ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿವೆಯೇ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಗುರಿಗಳು ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. 

ನೀತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರು, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ.

== ಉಪಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ==
ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ: &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polisci.washington.edu/what-political-science|title=What is Political Science? {{!}} Department of Political Science {{!}} University of Washington|website=www.polisci.washington.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026132640/https://www.polisci.washington.edu/what-political-science|archive-date=26 October 2021|access-date=2021-09-25}}&lt;/ref&gt;

* ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ : ಮಾನವ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘದ ನೈತಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವಾಗ, ರಾಜಕೀಯ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಡಿಪಾಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
* ತುಲನಾತ್ಮಕ ರಾಜಕೀಯ : ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.
* [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು|ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು]] : ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯೇತರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಟರು ಏಕೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
* ರಾಜಕೀಯ ವಿಧಾನ : ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇಶದ ದೇಶೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಉಪಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಕೆಲವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿಭಾಗಗಳು ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ರಾಜಕೀಯ ನಡವಳಿಕೆ ( ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಗುರುತನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ( [[ಶಾಸಕಾಂಗ|ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಣೆಯ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ೪೨ ಸಂಘಟಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. &lt;ref&gt;[http://www.apsanet.org/content_4596.cfm Organized Sections] APSA{{Subscription required}} {{Webarchive|date=25 November 2010}}&lt;/ref&gt;

== ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳು ==
ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ; ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ರಾಜಕೀಯದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಆನ್ಟೋಲಾಜಿಕಲ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮಾನವ ನಡವಳಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, [[ರಾಜನೀತಿ|ರಾಜಕೀಯದ]] ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಅವಲೋಕನಗಳು ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸಲು ಅಥವಾ ನಕಲು ಮಾಡಲು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸವಾಲಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೂ [[ಪ್ರಯೋಗ|ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ( ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೋಡಿ). &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Cambridge Handbook of Experimental Political Science|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=978-0-521-17455-8|editor-last=Druckman|editor-first=James|editor-link=James N. Druckman|location=New York|editor-last2=Green|editor-first2=Donald|editor-last3=Kuklinski|editor-first3=James|editor-last4=Lupia|editor-first4=Arthur|display-editors=2}}&lt;/ref&gt; ಈ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಮಾಜಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಲೋವೆಲ್ ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದರು &quot;ನಾವು ಪ್ರಯೋಗದ ಅಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದೇವೆ. ರಾಜಕೀಯವು ಒಂದು ಅವಲೋಕನವಾಗಿದೆ, ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ವಿಜ್ಞಾನವಲ್ಲ.&quot; &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಗಣ್ಯರು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ಗುಂಪಿನ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು, ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಣಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಂತೆ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು ಮಾನವ ನಟರನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಭಾಗಶಃ ಮಾತ್ರ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ|ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ]] ಮಾನವೇತರ ಜೀವಿಗಳು ಅಥವಾ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿರುವ]] ನಿರ್ಜೀವ ವಸ್ತುಗಳಂತಹ ಇತರ ವಿಷಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರ|ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ಬಹುತ್ವವು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಧಾನಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಬಳಕೆ, &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nahomi Ichino|last2=Noah L. Nathan|title=Crossing the Line: Local Ethnic Geography and Voting in Ghana|journal=American Political Science Review|volume=107|issue=2|pages=344–361|date=May 2013|doi=10.1017/S0003055412000664}}&lt;/ref&gt; ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=The Progress and Pitfalls of Using Survey Experiments in Political Science|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia|date=February 2020|publisher=Oxford University Press|location=Oxford}}&lt;/ref&gt; ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, &lt;ref&gt;{{Cite book|title=States and Social Revolutions|last=Skocpol|first=Theda|publisher=Cambridge University Press|year=1979|isbn=978-0-521-29499-7}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ, &lt;ref&gt;{{Cite journal|first=James|last=Mahoney|title=The Logic of Process Tracing Tests in the Social Sciences|journal=Sociological Methods &amp; Research|volume=41|issue=4|date=2 March 2012|pages=570–597|doi=10.1177/0049124112437709}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Sherry|last=Zaks|title=Relationships Among Rivals (RAR): A Framework for Analyzing Contending Hypotheses in Process Tracing|journal=Political Analysis|volume=25|issue=3|pages=344–362|date=July 2017|doi=10.1017/pan.2017.12}}&lt;/ref&gt; ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, &lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Kathleen|last=Thelen|title=Historical institutionalism in comparative politics|journal=Annual Review of Political Science|volume=2|pages=369–404|year=1999|doi=10.1146/annurev.polisci.2.1.369}}&lt;/ref&gt; ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, &lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Evelyn Z.|last=Brodkin|title=The Ethnographic Turn in Political Science: Reflections on the State of the Art|journal=PS: Political Science &amp; Politics|volume=50|issue=1|pages=131–134|date=January 2017|doi=10.1017/S1049096516002298}}&lt;/ref&gt; ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ವೀಕ್ಷಣೆ, &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Politics of Resentment|last=Cramer|first=Katherine J.|publisher=University of Chicago Press|year=2016}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನ ಸಂಶೋಧನೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Interview Research in Political Science|publisher=Cornell University Press|year=2013|isbn=978-0801478635|editor-last=Layna Mosley}}&lt;/ref&gt;

ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆಟದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಏಜೆಂಟ್-ಆಧಾರಿತ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Morris P.|last=Fiorina|title=Formal Models in Political Science|journal=American Journal of Political Science|volume=19|issue=1|pages=133–159|date=February 1975|doi=10.2307/2110698|jstor=2110698}}&lt;/ref&gt;

ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ರಾಜಕೀಯ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಶಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಸಿಯನ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಬಹುದು-ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಢಿಗಳು ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಪಕ್ಷಪಾತಗಳು ರಾಜಕೀಯ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಾಗ. ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದು ಅಥವಾ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬಹುದು. &lt;ref name=&quot;wedeen02&quot;&gt;{{Cite journal|first=Lisa|last=Wedeen|authorlink=Lisa Wedeen|title=Conceptualizing Culture: Possibilities for Political Science|journal=The American Political Science Review|volume=95|issue=4|pages=713–728|date=December 2002|doi=10.1017/S0003055402000400}}&lt;/ref&gt; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಆಲ್ಮಂಡ್ ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿ ವರ್ಬಾ ಅವರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಪಿ. ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್‌ರಂತಹ ಲೇಖಕರಿಂದ ಉದಾಹರಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಧಾನವು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಲಿಸಾ ವೆಡೆನ್ ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;wedeen02&quot; /&gt; ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ವಿಧಾನಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದಂತಹ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧಕರು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nicole F. Bernier|last2=Carole Clavier|title=Public health policy research: making the case for a political science approach|journal=Health Promotion International|volume=26|issue=1|pages=109–116|date=1 March 2011|doi=10.1093/heapro/daq079|pmid=21296911}}&lt;/ref&gt;

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು, ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನದಂತೆಯೇ, &quot;ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿನ 'ಎರಡು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ' ನಡುವಿನ ತಪ್ಪು ರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಒಂದು ಶಿಸ್ತು ಎಂದು ವಿವರಿಸಬಹುದು, [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ಮಾನವಿಕ .&quot; &lt;ref name=&quot;Stoner&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/2/4/5/5/8/p245585_index.html|title=Political Science and Political Education|last=Stoner|first=J.R.|date=22 February 2008|publisher=Paper presented at the annual meeting of the APSA Teaching and Learning Conference ([[American Political Science Association|APSA]]), San Jose Marriott, [[San Jose, California]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130234044/http://www.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/2/4/5/5/8/p245585_index.html|archive-date=30 November 2009|access-date=19 October 2011|quote=…although one might allege the same for social science as a whole, political scientists receive funding from and play an active role in both the [[National Science Foundation]] and the [[National Endowment for the Humanities]] [in the United States].}}&lt;/ref&gt; ಹೀಗಾಗಿ, ಕೆಲವು ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲೆ ಅಥವಾ ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು ಒಂದು ವಿಭಾಗ ಅಥವಾ ಮಾನವಿಕ ಅಥವಾ ಉದಾರ ಕಲೆಗಳ ಶಾಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗವಾಗಿರಬಹುದು.  ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಗ್ರೀಸ್|ಹೆಲೆನಿಕ್]] ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನೋದಯ ಚಿಂತನೆಯ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚಿಂತನೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಜೊತೆಗೆ &quot; ಆಧುನಿಕತೆ &quot; ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು (ಉದಾ, ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆ ).

ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಎ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. MA ಅಥವಾ MAT ಮತ್ತು PhD ಅಥವಾ EdD ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ''ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ'' ಎಂಬ ಪದವು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] ಬೇರೆಡೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ; ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಹೊರಗಿನವರು, ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ''ರಾಜಕೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು,'' ''ರಾಜಕೀಯ'' ಅಥವಾ ''ಸರ್ಕಾರದ ವಿಶಾಲವಾದ ಶಿಸ್ತಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.'' ''ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವು'' ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ''ರಾಜಕೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು'' ವಿಶಾಲವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಪದವಿ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳ ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆಯು ಅವುಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ.{{Fact|date=January 2021}} ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಪದವಿಗಳು) ಪದವಿಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯವೇನಲ್ಲ. [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ]] ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇತರ ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವೃತ್ತಿಪರ ಪದವಿಗಳಾಗಿವೆ; ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಶಿಸ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಆ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಬಹುದು. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Rd3DDiQm3M8C&amp;pg=PA77|title=Graduate education in government|last=Vernardakis|first=George|publisher=University Press of America|year=1998|isbn=978-0-7618-1171-8|page=77|quote=…existing practices at Harvard University, the University of California at Berkeley, and the University of Michigan.|access-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904012526/https://books.google.com/books?id=Rd3DDiQm3M8C&amp;pg=PA77|archive-date=4 September 2015}}&lt;/ref&gt;

ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವ ಸಮಾಜವು ಪೈ ಸಿಗ್ಮಾ ಆಲ್ಫಾ ಆಗಿದೆ.

== ಬರವಣಿಗೆ ==
ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಬರಹಗಳಿವೆ; ಸೇರಿದಂತೆ ಆದರೆ ಇವುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ: &lt;ref&gt;{{Citation|last=Schmidt|first=Diane E.|title=Political Inquiry|date=2019-01-14|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781351252843-1|journal=Writing in Political Science|pages=1–25|place=New York|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781351252843-1|isbn=9781351252843|access-date=2021-09-25|archivedate=3 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220403174950/https://www.taylorfrancis.com/chapters/mono/10.4324/9781351252843-1/political-inquiry-diane-schmidt}}&lt;/ref&gt;

* ವಾದ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳು
* ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬರವಣಿಗೆ
* ಲೇಖನಗಳು, ಪಠ್ಯಗಳು, ಘಟನೆಗಳ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಪೇಪರ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು

ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಬರವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳು, ಇದು ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://writingcenter.unc.edu/tips-and-tools/political-science/|title=Political Science|website=The Writing Center • University of North Carolina at Chapel Hill|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925233648/https://writingcenter.unc.edu/tips-and-tools/political-science/|archive-date=25 September 2021|access-date=2021-09-25}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ ==

* ''[https://web.archive.org/web/20140716091610/http://www.apsanet.org/content_34140.cfm The Evolution of Political Science]'' (November 2006). APSR Centennial Volume of ''American Political Science Review''. ''Apsanet''. 4 February 2009.
* ''European Political Processes: Essays and Readings'' (1968). [Compiled and] ed., with original essays, by Henry S. Albinski [and] Lawrence K. Pettit. Boston: Allyn &amp; Bacon. vii, 448 p.
* ''Oxford Handbooks of Political Science''
* Abbott, Kenneth W., and Duncan Snidal. &quot;Hard and soft law in international governance.&quot; International organization 54.3 (2000): 421–456.
* Atchison, Amy L, editor. Political Science Is for Everybody : An Introduction to Political Science. University of Toronto Press, 2021.
* Badie, Bertrand, et al. International Encyclopedia of Political Science. SAGE, 2011.
* Blatt, Jessica. Race and the Making of American Political Science. University of Pennsylvania Press, 2018.
* Bleich, Erik. &quot;What is Islamophobia and how much is there? Theorizing and measuring an emerging comparative concept.&quot; American behavioral scientist 55.12 (2011): 1581–1600.
* Bornschier, V. (1996). Western society in transition. New Brunswick, N.J.: Transaction.
* Bornschier, V. (2005). Culture and politics in economic development. London: Routledge (Routledge frontiers of political economy, 67).
* Bornschier, V. (2016). Hegemonic decline, West European unification, and the future structure of the core. Journal of World-Systems Research, 1, 69–96. https://doi.org/10.5195/jwsr.1995.42
* Bornschier, V., &amp; Chase-Dunn, C. K. (1985) Transnational corporations and underdevelopment. New York: Praeger.
* Brand, Ulrich, and Markus Wissen. &quot;Crisis and continuity of capitalist society-nature relationships: The imperial mode of living and the limits to environmental governance.&quot; Review of International Political Economy 20.4 (2013): 687–711.
* Brand, Ulrich, and Markus Wissen. The limits to capitalist nature: Theorizing and overcoming the imperial mode of living. Rowman &amp; Littlefield, 2018.
* Brand, Ulrich. &quot;Green economy–the next oxymoron? No lessons learned from failures of implementing sustainable development.&quot; GAIA-Ecological Perspectives for Science and Society 21.1 (2012): 28–32.
* Caramani, Daniele, editor. Comparative Politics. Fifth ed., Oxford University Press, 2020.
* Elsenhans, H. (2011). The rise and demise of the capitalist world system. Leipzig: Leipziger Universitätsverlag.
* Elsenhans, H. (2014). Saving capitalism from the capitalists: world capitalism and global history. Los Angeles: Sage.
* Elsenhans, H. (2016). Hartmut Elsenhans and a critique of capitalism: conversations on theory and policy implications. Edited by N. Wilcock and C. Scholz. Houndmills, Basingstoke, Hampshire: Palgrave Macmillan. {{doi|10.1007/978-1-137-56464-1}}.
* Elsenhans, H. (2021). Development, capitalism, and rent: the political economy of Hartmut Elsenhans. Edited by H. Warnecke-Berger. Cham, Switzerland: Palgrave Macmillan. {{doi|10.1007/978-3-030-62605-1}}.
* Elsenhans, H., &amp; Babones, S. (2020). BRICS or Bust? Stanford University Press.
* Gerardo L. Munck and Richard Snyder, eds. (2007) ''Passion, Craft, and Method in Comparative Politics.'' Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press.
* Goodin, R.E.; Klingemann, Hans-Dieter (1996). ''A New Handbook of Political Science''. Oxford and New York: [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ(ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್)|Oxford University Press]]. {{ISBN|0-19-829471-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-19-829471-9|0-19-829471-9]].
* Goodin, Robert E, editor. The Oxford Handbook of Political Science. Oxford University Press, 2011.
* Grinin, L., Korotayev, A. and Tausch A. (2016) ''Economic Cycles, Crises, and the Global Periphery''. Springer International Publishing, Heidelberg, New York, Dordrecht, London, {{ISBN|978-3-319-17780-9}};
* Hayek, F. A. (1960). The constitution of liberty. Chicago: University of Chicago Press.
* Hochschild, Jennifer L. Race and Class in Political Science. Michigan Journal of Race and Law. 2005;11 (1) :99-114.
* Inglehart, Ronald F. Religion's sudden decline: what's causing it, and what comes next?. Oxford University Press, USA, 2021.
* Inglehart, Ronald, Pippa Norris, and Inglehart Ronald. Rising tide: Gender equality and cultural change around the world. Cambridge University Press, 2003.
* Katznelson, Ira, et al. Political Science: The State of the Discipline. W.W. Norton, 2002.
* Kellstedt, Paul M, and Guy D Whitten. The Fundamentals of Political Science Research. Third edition., Third ed., Cambridge University Press, 2018.
* Kohler, Gernot, et al. Globalization : Critical Perspectives. Nova Science Publishers, New York, 2003. With contributions by Samir Amin, Immanuel Wallerstein, Christopher Chase-Dunn, Kimmo Kiljunen, Andre Gunder Frank, et al.
* Klingemann, Hans-Dieter, ed. (2007) ''The State of Political Science in Western Europe''. Opladen: Barbara Budrich Publishers. {{ISBN|978-3-86649-045-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-86649-045-1|978-3-86649-045-1]].
* Lowndes, Vivien, et al., editors. Theory and Methods in Political Science. Fourth ed., Palgrave Macmillan, 2018.
* Noel, Hans (2010-10-14 | DOI https://doi.org/10.2202/1540-8884.1393) [http://www.degruyter.com/view/j/for.2010.8.3_20120105083456/for.2010.8.3/for.2010.8.3.1393/for.2010.8.3.1393.xml &quot;Ten Things Political Scientists Know that You Don’t&quot;] ''The Forum'': Vol. 8: Iss. 3, Article 12. de Gruyter.
* Morlino, Leonardo, et al. Political Science : A Global Perspective. Sage, 2017.
* Norris, Pippa. &quot;Cancel Culture: Myth or Reality?.&quot; Political Studies (2021): 00323217211037023.
* Norris, Pippa. Democratic deficit: Critical citizens revisited. Cambridge University Press, 2011.
* Roskin, M.; Cord, R.L.; Medeiros, J.A.; Jones, W.S. (2007). ''Political Science: An Introduction''. 10th ed. New York: Pearson Prentice Hall. {{ISBN|978-0-13-242575-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-13-242575-9|978-0-13-242575-9]].
* Rosenberger, Sieglinde, and Birgit Sauer. Politics, Religion and Gender : Framing and Regulating the Veil. Routledge, 2012.
* Schram, S.F.; Caterino, B., eds. (2006). ''[https://books.google.com/books?id=kyJ5GJ7DeMQC Making Political Science Matter: Debating Knowledge, Research, and Method]''. New York and London: New York University Press. Google Books 4 February 2009.
* Senghaas, D. (1985). The European experience: a historical critique of development theory. Leamington Spa, Warwickshire: Berg.
* Senghaas, D. (2013). Dieter Senghaas: pioneer of peace and development research. Berlin: Springer (Springerbriefs on pioneers in science and practice, 6). {{doi|10.1007/978-3-642-34114-4}}.
* Shively, W. Phillips. Power &amp; Choice : An Introduction to Political Science. Fifteenth ed., Rowman &amp; Littlefield, 2019.
* Solomon, Hussein. Islamic State and the Coming Global Confrontation. Palgrave Macmillan, 2016.
* Tausch, A.; Prager, F. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=tZywCwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false Towards a Socio-Liberal Theory of World Development]''. Basingstoke: Macmillan; New York: St. Martin's Press and Springer.
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YmjiswEACAAJ|title=The political algebra of global value change. General models and implications for the Muslim world. With Almas Heshmati and Hichem Karoui|last=Tausch|first=Arno|publisher=Nova Science Publishers, New York|year=2015|isbn=978-1629488998|edition=1st|author-link=Arno Tausch}}
* Tausch, Arno, For a globally visible political science in the 21st Century. Bibliometric analyses and strategic consequences (October 26, 2021). Available at SSRN: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3950846
* Taylor, C. L., &amp; Russett, B. M. (Eds.). (2020). Karl W. Deutsch: Pioneer in the Theory of International Relations. Springer.
* Van Evera, Stephen. Guide to Methods for Students of Political Science. Cornell University Press, 1997.
* Zippelius, Reinhold (2003). ''Geschichte der Staatsideen (History of political Ideas)'', 10th ed. Munich: C.H. Beck. {{ISBN|3-406-49494-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/3-406-49494-3|3-406-49494-3]].
* Zippelius, Reinhold (2010). ''Allgemeine Staatslehre, Politikwissenschaft (Political Science)'',16th ed. Munich: C.H. Beck. {{ISBN|978-3-406-60342-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-3-406-60342-6|978-3-406-60342-6]].

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

=== ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ===

* [https://web.archive.org/web/20131002032919/http://www.ecpr.eu/ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕನ್ಸೋರ್ಟಿಯಂ ಫಾರ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್]
* [https://web.archive.org/web/20160415202647/http://icrhs.tsukuba.ac.jp/en/ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ICR).]
* [https://web.archive.org/web/20120306094555/http://iapss.org/ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘ]
* [http://www.ipsa.org/ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]
* [http://www.isanet.org/ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]
* [https://web.archive.org/web/20121025031651/http://www.mpsanet.org/ ಮಿಡ್ವೆಸ್ಟ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]
* [http://www.psa.ac.uk/ UK ನ ರಾಜಕೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಂಘ]
* [https://web.archive.org/web/20141219111720/http://spsa.net/ ಸದರ್ನ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]

=== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ ===

* [http://ipsaportal.unina.it/ IPSAPortal: ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಟಾಪ್ 300 ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150227123603/http://ipsaportal.unina.it/ |date=2015-02-27 }}
* [https://ooir.org/index.php?category=polisci ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ (OOIR): ಇತ್ತೀಚಿನ ಪೇಪರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಇನ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್]
* [http://www.politicalscience.org/ PROL: ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ (ಪೂರ್ವಪ್ರಕಟಿತ ಸಂಶೋಧನೆ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092151/http://www.politicalscience.org/ |date=2016-03-04 }}

=== ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು ===

* {{Cite web|url=http://guides.lib.umich.edu/content.php?pid=17084|title=Political Science|last=Library|website=Research Guides|publisher=[[University of Michigan]]|location=United States|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707175200/http://guides.lib.umich.edu/content.php?pid=17084|archive-date=7 July 2014|access-date=15 February 2014}}
* {{Cite web|url=http://ox.libguides.com/politics|title=Political Science|last=Bodleian Libraries|authorlink=Bodleian Libraries|website=LibGuides|publisher=University of Oxford|location=United Kingdom|archive-url=https://web.archive.org/web/20140218121858/http://ox.libguides.com/politics|archive-date=18 February 2014|access-date=15 February 2014}}
* {{Cite web|url=http://libguides.princeton.edu/politics|title=Politics Research Guide|last=Library|website=LibGuides|publisher=[[Princeton University]]|location=New Jersey, United States|archive-url=https://web.archive.org/web/20140723120001/http://libguides.princeton.edu/politics|archive-date=23 July 2014|access-date=15 February 2014}}
* {{Cite web|url=http://researchguides.library.syr.edu/polisci|title=Political Science|last=Libraries|website=Research Guides|publisher=[[Syracuse University]]|location=New York, United States|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708232448/http://researchguides.library.syr.edu/polisci|archive-date=8 July 2014|access-date=15 February 2014}}
* {{Cite web|url=http://guides.library.tamu.edu/politicalscience?hs=a|title=Political Science|last=University Libraries|website=Research Guides|publisher=[[Texas A&amp;M University]]|location=United States|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021070243/http://guides.library.tamu.edu/politicalscience?hs=a|archive-date=21 October 2014|access-date=15 February 2014}}
{{ಸಮಾಜ-ವಿಜ್ಞಾನಗಳು-ಅಡಿಲೇಖ}}{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]]</text>
      <sha1>68pfr16oypza97f5jka0n0wfrmm6k7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ ಮೊಲ್ಲರ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146349</id>
    <revision>
      <id>1376878</id>
      <parentid>1373347</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T17:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1376878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89426" sha1="mxmtlw2caf4jwpkdf6va78908ql2gnw" xml:space="preserve">{{Infobox person|image=Lillian Moller Gilbreth, 1921.jpg|image_upright=0.9|caption=Gilbreth in 1921|birth_date={{Birth date|1878|5|24}}|birth_name=Lillie Evelyn Moller{{sfnp|Lancaster|2004|p=[https://archive.org/details/makingtimelillia00lanc/page/21 21]}}|birth_place=Oakland, California, U.S.|death_date={{Death date and age|1972|1|2|1878|5|24}}|death_place=Phoenix, Arizona, U.S.|occupation=Industrial psychologist&lt;br&gt;Ergonomics expert&lt;br&gt;Management consultant&lt;br&gt;Professor|known_for=Seminal contributions to human factors|human factors engineering and ergonomics;&lt;br&gt;Therblig|alma_mater=University of California, Berkeley&lt;br/&gt;Brown University|spouse=Frank Bunker Gilbreth|children=12, including Ernestine Gilbreth Carey, Frank Bunker Gilbreth Jr., and Robert Moller Gilbreth|Robert M. Gilbreth|awards= National Academy of Engineering (elected 1965)&lt;br&gt;Hoover Medal (1966)|signature=}}
'''ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ ಎವೆಲಿನ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್''' (  ಮೇ ೨೪, ೧೮೭೮ - ಜನವರಿ ೨, ೧೯೭೨) ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಸಲಹೆಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಮಯ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆಯನ್ನು ೧೯೪೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ &quot;ಜೀವನದ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭೆ&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Guide to the Management Gurus|last=Carol Kennedy|date=2007-01-01|publisher=Random House Business|isbn=9781905211029|oclc=655247876}}&lt;/ref&gt; ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್, ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಹಾಗೇ ಮೊದಲ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ|ಕೈಗಾರಿಕಾ/ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಅವಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಪತಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಬಂಕರ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ದಕ್ಷತೆಯ ಪರಿಣಿತರು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಂಶಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ. ''ಚೀಪರ್ ಬೈ ದಿ ಡಜನ್'' (೧೯೪೮) ಮತ್ತು ''ಬೆಲ್ಲೆಸ್ ಆನ್ ದೇರ್ ಟೋಸ್'' (೧೯೫೦), ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ( ಎರ್ನೆಸ್ಟೈನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್ ಜೂನಿಯರ್ ) ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಇದು  ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಜೀವನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು  ಸಮಯ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Ferguson-Dozen&quot;&gt;{{Cite web|url=http://gilbrethnetwork.tripod.com/dozen.html|title=That Most Famous Dozen|last=David Ferguson|publisher=The Gilbreth Network|access-date=2015-09-23|archive-date=2019-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425104533/http://gilbrethnetwork.tripod.com/dozen.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;   ನಂತರ ಎರಡೂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Ferguson-Dozen&quot; /&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಲಿಲ್ಲಿ ಎವೆಲಿನ್ ಮೊಲ್ಲರ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಓಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಮೇ ೨೪, ೧೮೭೮ ರಂದು ಅನ್ನಿಯಲ್ಲಿ  ಜನಿಸಿದರು, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಲಿಯಂ ಮೊಲ್ಲರ್, ಬಿಲ್ಡರ್ ಸರಬರಾಜು ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಕುಟುಂಬದ  ಉಳಿದಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯಳು.  ಅವರ ಮೊದಲ ಮಗು ಅನ್ನಾ ಅಡಿಲೇಡ್ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.  ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರು, ಜರ್ಮನ್ ವಂಶಸ್ಥರು. ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಮೊಲ್ಲರ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗ್ರೇಡ್ ಮಟ್ಟಗಳ ಮೂಲಕ ವೇಗವಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಓಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ವರ್ಗದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಮತ್ತು ಮೇ ೧೮೯೬ ರಲ್ಲಿ ಅನುಕರಣೀಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.

ಮೊಲ್ಲರ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸಿದ್ದರೂ, ಅವಳ ತಂದೆ ತನ್ನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡಲು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅವರು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲೇಜು ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತಾ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗುವ ಸಲುವಾಗಿ  ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಮನವೊಲಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಿಂದ ಕಳೆದುಹೋದ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದಳು. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಮೊಲ್ಲರ್ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ೩೦೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಬರ್ಕ್ಲಿ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಪಟ್ಟಣದ ಮೇಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ತರಗತಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಹಲವು ಟೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳಿರಲಿಲ್ಲ; ಪುರುಷರು ಹತ್ತಿರದ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಹೌಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯಿಂದ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮೊಲ್ಲರ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ತರಗತಿಯ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. ನಂತರ  ಅವಳ ತಂದೆ  ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಿದರು. ಅವಳು ಮನೆಯಿಂದ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಕಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ  ಮತ್ತು ಅವಳ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರಿಗೆ ಅವರ ಮನೆಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಪಡೆದರು, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಹ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಕವಿತೆಗಾಗಿ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಆಕೆಯ ಹಿರಿಯ ವರ್ಷದ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಐಡೆ ವೀಲರ್ ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಭಾಷಣಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿರಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಮೇ ೧೬, ೧೯೦೦ ರಂದು, ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾದರು. ಆಕೆಯ ಭಾಷಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ &quot;ಲೈಫ್: ಎ ಮೀನ್ಸ್ ಆರ್ ಎನ್ ಎಂಡ್&quot;.

ಮೊಲ್ಲರ್ ಪದವಿಯ ನಂತರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಬದಲು ವೃತ್ತಿಪರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪದವೀಧರರಿಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹೆಸರು ಎಂದು ಅವಳು ಭಾವಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಈಗ ಲಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಬಯಸಿದ್ದಳು ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ]] ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಲು ಅವಳು ಮನೆಯನ್ನು ತೊರೆದಳು. ಆಕೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗೇಲಿ ಅವರು ಬ್ರ್ಯಾಂಡರ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪದವೀಧರರ ದಾಖಲಾತಿಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು, ಆದರೆ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಅವರು ಜಾರ್ಜ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ವುಡ್ಬೆರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಥೋರ್ನ್ಡಿಕ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನವು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಪ್ಲೆರೈಸಿಯಿಂದ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ತಂದೆ ಮನೆಗೆ ಕರೆತಂದರೂ, ಅವಳು ತನ್ನ ನಂತರದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದಳು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಗೇಲಿ ಅವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಬೆನ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಅವರ ನಾಟಕ ''ಬಾರ್ತಲೋಮ್ಯೂ ಫೇರ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ೧೯೦೨ ರ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಮೊಲ್ಲರ್‌ರವರು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್‌ಡಿಗಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಆದರೆ ೧೯೦೩ ರ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪಿನ]] ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ೧೯೦೪ ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಬಂಕರ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ಗೆ]] ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಅವರು ೧೯೧೧  ಬರ್ಕ್ಲಿಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ಗಾಗಿ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ೧೯೧೪ ರಲ್ಲಿ ದಿ ಸೈಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್: ದಿ ಫಂಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೈಂಡ್ ಇನ್ ಡಿಟರ್ಮಿನಿಂಗ್, ಟೀಚಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಇನ್ಸ್ಟಾಲಿಂಗ್ ಮೆಥಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೀಸ್ಟ್ ವೇಸ್ಟ್ ಎಂದು ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.

ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ನಂತರ, ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಅನಂತರ ಪಿಎಚ್‌ಡಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಗಳಿಸಿದಳು. ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಇದು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರು. ಅವರ ಪ್ರಬಂಧದ ವಿಷಯವು ಸಮರ್ಥ ಬೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ''ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.

== ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ==
ಲಿಲಿಯನ್ ಮೊಲ್ಲರ್ ಫ್ರಾಂಕ್ ಬಂಕರ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರನ್ನು ಜೂನ್ ೧೯೦೩ ರಲ್ಲಿ [[ಬಾಸ್ಟನ್|ಬೋಸ್ಟನ್]], ಮಸ್ಸಚುಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್ಗೆ]] ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಅವರ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ. ಅವರು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಚೇರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ದಂಪತಿಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯, ೧೯೦೪ ರಂದು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಓಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು,ಅನಂತರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.  ನಂತರ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ಗೆ ತೆರಳಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಮಾಂಟ್ಕ್ಲೇರ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು.

ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ಸ್ ಹನ್ನೆರಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬದ ಪೋಷಕರಾದರು. ೧೯೧೨ ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು;  ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು, ಮಗು ಜನಿಸಿತು; ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಮಂದಿ ಅರ್ನೆಸ್ಟೈನ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್, ಫ್ರಾಂಕ್ ಬಂಕರ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಜೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಮೊಲ್ಲರ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Ferguson-Dozen&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYTObit&quot;&gt;{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE3DB1F30F933A15751C0A9679C8B63&amp;scp=1&amp;sq=%22Frank+Gilbreth%2C+Jr.%22|title=Frank Gilbreth Jr., 89, Author Of 'Cheaper by the Dozen'|last=Saxon|first=Wolfgang|date=2001-02-20|work=The New York Times|access-date=2008-07-09|quote=Frank Bunker Gilbreth Jr., a journalist whose life-with-father memoir ''Cheaper by the Dozen'' became a best seller and a popular movie of the same title, died on Sunday in Charleston, S.C., where he had lived for the last 50 years. He was 89 and also had a home in Nantucket, Mass.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cheaperbelles.tripod.com/tree.html|title=Gilbreth Family Tree|publisher=Cheaper and Belles|access-date=2011-04-18|archive-date=2011-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007150512/http://cheaperbelles.tripod.com/tree.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಫ್ರಾಂಕ್ ಜೂನ್ ೧೪, ೧೯೨೪ ರಂದು ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಮರಣಹೊಂದಿದ ನಂತರ, ಲಿಲ್ಲಿಯನ್  ಮರುಮದುವೆ ಆಗಲೇಯಿಲ್ಲ.

== ವೃತ್ತಿ ==
ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ|ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು]] [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ]] ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆ, ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಲಹಾ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಈಗ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದರು.  ಕೆಲಸದ ಮಾನಸಿಕ ಆಯಾಮಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅವರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಮೊದಲ ಅಮೇರಿಕನ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆದರು. (೧೯೧೧ ರಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಟ್ಮೌತ್ ಕಾಲೇಜ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು).

ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್, ಎನ್ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್, ಅವರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್ ಏಕ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಹ-ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುಶಃ ಮಹಿಳಾ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಕಾಳಜಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಜಂಟಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ ಅನ್ನು  ಸಹ-ಲೇಖಕಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ರುಜುವಾತುಗಳು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹಾಜರಾಗದ ಅವರ ಪತಿಗಿಂತ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜಂಟಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದರು.

ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿನ್ಸ್ಲೋ ಟೇಲರ್ ಅವರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವಿಚಾರಗಳು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಸುಲಭವಲ್ಲ  ಎಂದು ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ಸ್ ಖಚಿತವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು; ಅವುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. [26] ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ಸ್ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ|ಟೇಲರಿಸಂನ]] ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು; ಈ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಇತರ ಯಶಸ್ವಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/humanfactorinwo00hartgoog|title=The Human Factor in Works Management|last=Hartness|first=James|publisher=McGraw-Hill|year=1912|location=New York and London|page=[https://archive.org/details/humanfactorinwo00hartgoog/page/n172 159] pages|quote=James Hartness Human Factor in Works Management.|author-link=James Hartness}} Republished in 1974. See: {{Cite book|title=The Human Factor in Works Management|last=Hartness, James|publisher=Hive Publishing Company|year=1974|isbn=978-0879600471|edition=|series=Hive management history series|volume=46|location=Easton, Pennsylvania}}).&lt;/ref&gt;

=== ಸಮಯ, ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಆಯಾಸ ಅಧ್ಯಯನ ===
ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿಯು, ಇನ್ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್‌ನ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್ ಫರ್ಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ಸ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿಧಾನವನ್ನು ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು &quot;ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗ&quot; ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ತಂತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಅದು ಕೆಲಸದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲು ಮೋಷನ್-ಪಿಕ್ಚರ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ಬಳಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅವಲೋಕನಗಳು ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ಸ್ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಯಾಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು.  ಆಯಾಸ ಅಧ್ಯಯನದ ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ದಕ್ಷತಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Dempsey2006&quot;&gt;{{Cite book|title=International Encyclopedia of Ergonomics and Human Factors|last=Dempsey|first=P.G.|publisher=CRC Press|year=2006|isbn=978-0-415-30430-6|editor-last=Waldemar Karwowski|edition=2nd|volume=3|pages=3354–3356|chapter=Scientific Management Influences on Ergonomic Analysis Techniques|chapter-url=https://books.google.com/books?id=CqSA2DVm6nsC&amp;pg=PA3355}}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ, ಗಿಲ್‌ಬ್ರೆತ್ಸ್ ಸುಧಾರಿತ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ವಿರಾಮಗಳಂತಹ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳದ ದಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಮಾನವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಸಲಹೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳಂತಹ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳದ ಮಾನಸಿಕ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಪನೆಗಳು.&lt;ref name=&quot;Graham1999&quot;/&gt;

=== ದೇಶೀಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ===
ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ತನ್ನ ಪತಿ   ಸಾಯುವವರೆಗೂ (೧೯೨೪) ಸಹಕರಿಸಿದಳು. ನಂತರ,  ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ತಯಾರಕರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ, ಬರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಕಲಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅವಳು ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮರಣದವರೆಗೂ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ನಂತರ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದಳು. ಜೊತೆಗೆ, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ತನ್ನ ಮನೆಗೆಲಸದ ಕಡೆಗೆ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಹರಿಸಿದಳು. ಅವಳ ಮಕ್ಕಳು ಒಮ್ಮೆ ಅವಳ ಅಡುಗೆಮನೆಯನ್ನು &quot;ಅಸಮರ್ಥತೆಯ ಮಾದರಿ&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Graham1999&quot;/&gt;

ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಮುದಾಯದೊಳಗಿನ ತಾರತಮ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಗೃಹ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ತ್ರೀ-ಸ್ನೇಹಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದಳು.&lt;ref name=&quot;Graham1999&quot;&gt;{{Cite journal|last=Graham|first=Laurel D.|date=1999|title=Domesticating Efficiency: Lillian Gilbreth's Scientific Management of Homemakers, 1924-1930|jstor=3175321|journal=Signs|volume=24|issue=3|pages=633–675|doi=10.1086/495368}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಮನೆಯ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು &quot;ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಸಂಬಳದ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮನೆಗೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಡಿಮೆ, ಸರಳ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/handbookofameric00howa/page/220|title=Handbook of American Women's History|last=De Léon|first=Michael A.|date=2000|publisher=Sage Publications|isbn=0761916350|editor-last=Angela M. Howard and Frances M. Kavenik|edition=Second|location=Thousand Oaks, California|page=[https://archive.org/details/handbookofameric00howa/page/220 220]}}&lt;/ref&gt; ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Kitchen&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.slate.com/articles/life/design/2012/10/lillian_gilbreth_s_kitchen_practical_how_it_reinvented_the_modern_kitchen.html|title=The Woman Who Invented the Kitchen|last=Lange|first=Alexandra|date=2012-10-25|work=Slate|access-date=2016-09-20|language=en-US|issn=1091-2339}}&lt;/ref&gt;

ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಆಧುನಿಕ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು, &quot;ಕೆಲಸದ ತ್ರಿಕೋನ&quot; ಮತ್ತು ರೇಖೀಯ-ಅಡುಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಇಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Kitchen&quot;/&gt; ೧೯೨೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬರೋ ಗ್ಯಾಸ್ ಕಂಪನಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಮೇರಿ ಇ. ದಿಲ್ಲನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಗ್ಯಾಸ್ ಚಾಲಿತ ಉಪಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಮತ್ತು ''ಕಿಚನ್ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್'' ಎಂಬ ದಕ್ಷ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ದಿಲ್ಲನ್ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಟೀಕೆಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಮೂರು ತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕೆಲಸದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳ ಸರಿಯಾದ ಮತ್ತು ಏಕರೂಪದ ಎತ್ತರ; ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳ; ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ &quot;ಕೆಲಸದ ವೃತ್ತಾಕಾರ ರೂಟಿಂಗ್&quot;, ಊಟ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಶ್ರಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www2.theiet.org/resources/library/archives/research/wes/WES_Vol_3a.html|title=The Woman Engineer Vol 3|website=www2.theiet.org|access-date=2020-05-26}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Kitchen&quot; /&gt;

ರೆಫ್ರಿಜಿರೇಟರ್ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ (ಬಟರ್ ಟ್ರೇ ಮತ್ತು ಎಗ್ ಕೀಪರ್ ಸೇರಿದಂತೆ) ಕಪಾಟನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಾಲು-ಪೆಡಲ್ ಕಸದ ಕ್ಯಾನ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವರು ಸಲ್ಲುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ವಾಲ್-ಲೈಟ್ ಸ್ವಿಚ್‌ಗಳು ಈಗ ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Graham1999&quot;/&gt; ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ತನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಪೇಟೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕ್ಯಾನ್ ಓಪನರ್ ಅನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ತೊಳೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಮೆದುಗೊಳವೆಗಾಗಿ. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಜನರಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು &quot;ಅಡುಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಸ್ಟೌವ್‌ಗಳು, ಸಿಂಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಡಿಗೆ ನೆಲೆವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಎತ್ತರವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ೪೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದರು&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.asme.org/career-education/articles/management-professional-practice/lillian-moller-gilbreth|title=The American Society of Mechanical Engineers|last=Giges|first=Nancy|date=May 2012|website=Lillian Moller Gilbreth|access-date=2016-09-20}}&lt;/ref&gt;

[[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ I]] ರ ನಂತರ, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ಸ್ ಯುದ್ಧ-ಅನುಭವಿ ಅಂಗವಿಕಲರ ಪುನರ್ವಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವರ್ತಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಫ್ರಾಂಕ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಲಿಲಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಗ್ರಾಹಕರು ಜಾನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರರಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಲಿಲಿಯನ್ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಕಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಕಣ್ಣಿನ ಆಯಾಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ಚೆಕ್‌ಗಳ ನಕಲಿ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಲೈಟ್ ಫಿಕ್ಚರ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಪರಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Madame Curie Complex|last=Des Jardins|first=Julie|publisher=The Feminist Press|year=2010|isbn=9781558616134|location=New York City|pages=78–79}}&lt;/ref&gt;

೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ಸನ್ &amp; ಜಾನ್ಸನ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಠೆ [[ಮುಟ್ಟಿನ ಬಟ್ಟೆ|ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್‌ಗಳ]] ಬಗ್ಗೆ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಲು ಅವಳನ್ನು ಸಲಹೆಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಾಗ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mum.org/gilbret1.htm|title=Report of Gilbreth, Inc.: The perfect menstrual pad, January 1, 1927|publisher=Museum of Menstruation|access-date=2011-04-16}}&lt;/ref&gt; ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಜಾನ್ಸನ್ &amp; ಜಾನ್ಸನ್ ಕಂಪೆನಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ವರ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮಾಪನ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ದೇಹಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಅವಳ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ತಾಯಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಅವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಿತ್ರಣವು ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;&quot;Planned Motion in the Home,&quot; ''The Gilbreth Management Desk'' pamphlet, N-File, Gilbreth Collection at Purdue University, as cited in {{Harvard citation text|Graham|1998}}&lt;/ref&gt;  ಜಾನ್ಸನ್‌ಮತ್ತು ಜಾನ್ಸನ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಕೆಲಸದ ಜೊತೆಗೆ, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ೧೯೩೩ ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೋ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಫೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಐಬಿಎಮ್ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಡೆಸ್ಕ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.

=== ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:Lillian_Moller_Gilbreth.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Lillian_Moller_Gilbreth.jpg/220px-Lillian_Moller_Gilbreth.jpg|left|thumb| ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್]]
ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಹಲವಾರು ಸರ್ಕಾರಿ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಸಲಹಾ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ  ಅಲ್ಟ್ರುಸಾ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯ]] ಚಾರ್ಟರ್ ಸದಸ್ಯರಾದರು, ಇದು ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ೧೯೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://altrusanewyorkcity.tripod.com/id7.html|title=History|last=Altrusa International New York Club|website=altrusanewyorkcity.tripod.com|access-date=2019-04-01|archive-date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401042841/http://altrusanewyorkcity.tripod.com/id7.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸವು ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಹೂವರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲೌ ಹೆನ್ರಿ ಹೂವರ್ ಅವರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸ್ನೇಹದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇಬ್ಬರೂ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರು &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780060598235/page/181|title=Belles On Their Toes|last=Gilbreth|first=Frank B.|last2=Carey, Ernestine Gilbreth|date=2003-12-16|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-059823-5|page=[https://archive.org/details/isbn_9780060598235/page/181 181]}}&lt;/ref&gt; (ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಹೂವರ್ನ ಮಹಿಳಾ ಶಾಖೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು).

೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ ಗರ್ಲ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್‌ಗೆ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಸೇರಲು ಲೌ ಹೂವರ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು, ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ಮಹಾ ಖಿನ್ನತೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹೂವರ್, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರನ್ನು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪರಿಹಾರದ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ &quot;ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ&quot; ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಹೂವರ್ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ತುರ್ತು ಸಮಿತಿಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ವಿಶ್ವ ಸಮರ II ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ವಾರ್ ಮ್ಯಾನ್‌ಪವರ್ ಕಮಿಷನ್, ವಾರ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಕಚೇರಿ, ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ನೌಕಾಪಡೆಯಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು) ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆಕೆಯ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ವಾರ್ಫೇರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು [[ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್ ಟ್ರೂಮನ್|ಹ್ಯಾರಿ ಟ್ರೂಮನ್ರ]] ಸಿವಿಲ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಅಡ್ವೈಸರಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=CD appropriations face further cut|journal=Bulletin of the Atomic Scientists|date=September 1951|volume=7|issue=9|page=285|publisher=Educational Foundation for Nuclear Science, Inc.|issn=0096-3402}}&lt;/ref&gt; [[ಕೊರಿಯನ್ ಯುದ್ಧ|ಕೊರಿಯನ್ ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ  ಮಹಿಳೆಯರ ರಕ್ಷಣಾ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/womensarmycorps100wash|title=The History of the Women's Army Corps, 1945–1978|last=Morden|first=Betty J.|publisher=Government Printing Office|year=1990|isbn=9780160020025|location=Washington, D.C.|pages=[https://archive.org/details/womensarmycorps100wash/page/72 72]}}&lt;/ref&gt;

=== ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ===
ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬರ್ಕ್ಲಿಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ, ಅವರು ಶಿಕ್ಷಕರ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪ್ರಬಂಧವು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲಾ ಬೋಧನೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿ ೧೯೧೩ ರಿಂದ ೧೯೧೬ ರವರೆಗೆ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ]] ಎರಡು ವಾರಗಳ ಅವಧಿಯ ಬೇಸಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಕಲಿಸಿದರು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವಳು ಔಪಚಾರಿಕ ಚಲನೆ-ಅಧ್ಯಯನ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದಳು. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಜುಲೈ ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಗ್|ಪ್ರೇಗ್ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮೊದಲ ಪ್ರೇಗ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಮೊದಲ ಕೋರ್ಸ್ ಜನವರಿ ೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರ ತರಗತಿಗಳು &quot;ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಕೆಲಸದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಲು&quot; ನೀಡಿತು.  ಕೋರ್ಸ್‌ವರ್ಕ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ]] ಅನ್ವಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ೧೯೩೦ ರವರೆಗೆ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಮಾಂಟ್‌ಕ್ಲೇರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ ಒಟ್ಟು ಏಳು ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.

ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಲು, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ ಕೂಟಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಹಾಗೆಯೇ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಹಾರ್ವರ್ಡ್]], ಯೇಲ್, ಕೋಲ್ಗೇಟ್, ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|ಎಮ್‌ಐಟಿ]], [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ಮತ್ತು ಪರ್ಡ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಂತಹ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ. ೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ನಂತರ ಪರ್ಡ್ಯೂನಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ವಾರ್ಷಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರ್ಡ್ಯೂಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದರು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದರು. ಅವರು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಡ್ಯೂದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ತನ್ನ ಸಮಯವನ್ನು ಪರ್ಡ್ಯೂನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಗಳು, [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ|ಗೃಹ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಮತ್ತು ಡೀನ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಮಾರ್ವಿನ್ ಮುಂಡೆಲ್ ಅವರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರು ಪರ್ಡ್ಯೂಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಕೃಷಿ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ &quot;ಕೆಲಸ ಸರಳೀಕರಣ&quot; ಎಂಬ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಲನೆಯ-ಅಧ್ಯಯನ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು. ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಡ್ಯೂನ ಅಧ್ಯಾಪಕರಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. 

ಪರ್ಡ್ಯೂನಿಂದ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ, ಅವರು ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.  ಅವರು ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿ ನೆವಾರ್ಕ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.njit.edu/news/2004/2004-016.php|title=Want to Learn More About Pioneering Female Engineer Lillian Gilbreth, Subject of the Once-Again Rising Best-Seller, Cheaper by the Dozen?|date=2004-02-13|publisher=New Jersey Institute of Technology|access-date=2022-10-29|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224100017/http://www.njit.edu/news/2004/2004-016.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಪ್ ವಿಸಿಟಿಂಗ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ಬ್ರೈನ್ ಮಾವರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಮತ್ತು ರಟ್ಜರ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಹ ಕಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/biographicaldict00ogil_0|title=The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century, Volume 1|last=Ogilvie, Marilyn Bailey|last2=Joy Harvey|publisher=Routledge|year=2000|isbn=978-0-415-92038-4|location=New York|page=[https://archive.org/details/biographicaldict00ogil_0/page/n542 502]|author-link=Marilyn Bailey Ogilvie|author-link2=Joy Harvey|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರೈನ್ ಮಾವ್ರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ಅನ್ನಿ ಗಿಲ್ಲೆಸ್ಪಿ ಶಾ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು, ಅವರು ನಂತರ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಜೀವಮಾನದ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.engineeringhalloffame.org/profile-shaw.html|title=Scottish Engineering Hall of Fame|website=www.engineeringhalloffame.org|access-date=2021-01-02}}&lt;/ref&gt; ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ, ಎಂಬತ್ತಾರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ]] ನಿವಾಸಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Portraits of Pioneers in Psychology|last=Kimble|first=Gregory A.|last2=Boneau, C.|last3=Wertheimer, Alan Michael|publisher=Psychology Press|year=1996|isbn=978-0-8058-2198-7|volume=2|page=113}}&lt;/ref&gt; ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯ ಆರೋಗ್ಯವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಫಲವಾದಾಗ, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ತನ್ನ ಸಕ್ರಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಹೋಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.

== ಸಾವು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ==
ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರ ತೊಂಬತ್ತಮೂರನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ಫೀನಿಕ್ಸ್,ಅರಿಜೋನ|ಅರಿಜೋನಾದ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜನವರಿ ೨, ೧೯೭೨ ರಂದು ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ನಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=09tNAAAAIBAJ&amp;pg=7135,47401&amp;dq=dr+lillian+gilbreth+dies&amp;hl=en|title=Dr. Lillian Gilbreth Dies|date=January 3, 1972|access-date=2008-07-09|publisher= Associated Press|quote=The real-life mother in the book and movie. 'Cheaper by the Dozen,' Dr. Lillian Moller Gilbreth, died Sunday at a local nursing home. She was 93.}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ಚಿತಾಭಸ್ಮವು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಚದುರಿಹೋಗಿತ್ತು.

ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. &quot;ಅಮೆರಿಕದ ಮೊದಲ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮಹಿಳೆ&quot;  ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವರು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಸಮಯ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ತಂದರು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ತಮ್ಮ ನಿರ್ವಹಣಾ ತಂತ್ರಗಳು, ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ &quot;ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಅಂಶ&quot; ವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದವು.  ಸಮಯ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರ ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅವರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರ ಪುಸ್ತಕ ''ದಿ ಸೈಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್'' (೧೯೧೪), ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಚಿಂತನೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಮೊದಲನೆಯದು. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಂಡಾರಗಳು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ ಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿವೆ,&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot;&gt;{{Cite web|url=http://siris-archives.si.edu/ipac20/ipac.jsp?uri=full=3100001~!238649!0|title=Frank and Lillian Gilbreth Collection, 1907–2000|publisher=Smithsonian Institution Research Information System|access-date=2011-04-16}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಪರ್ಡ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು, ವೆಸ್ಟ್ ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archives.lib.purdue.edu/repositories/2/resources/1105|title=The Frank and Lillian Gilbreth Papers|publisher=Purdue University|access-date=2018-03-12}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} See also: {{Cite web|url=https://archives.lib.purdue.edu/repositories/2/resources/1106|title=The Frank and Lillian Gilbreth Library of Management Research and Professional Papers|publisher=Purdue University|access-date=2018-03-12}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} See also: {{Cite web|url=http://www.lib.purdue.edu/spcol/manuscripts/fblg/|title=The Frank and Lillian Gilbreth Library of Management: The N-File|publisher=Purdue University Libraries|archive-url=https://web.archive.org/web/20110307063646/http://www.lib.purdue.edu/spcol/manuscripts/fblg/|archive-date=2011-03-07|access-date=2011-04-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archives.lib.purdue.edu/repositories/2/resources/1329|title=Collection of Materials Related to Lillian Gilbreth|publisher=Purdue University|access-date=2018-03-12}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} See also: {{Cite web|url=https://archives.lib.purdue.edu/repositories/2/resources/558|title=The Frank and Lillian Gilbreth Films Collection|publisher=Purdue University|access-date=2018-03-12|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218152311/https://archives.lib.purdue.edu/repositories/2/resources/558|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಕೂಡ ಮಹಿಳೆಯರ ಪರವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರವರ್ತಕ ಕೆಲಸವು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ವಿವಿಧ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅವರ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಡ್ಯೂ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪಿಎಚ್‌ಡಿಯನ್ನು ಮಹಿಳೆಗೆ ನೀಡಿತು.

ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವ ಅಮೇರಿಕನ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಲಿಲಿಯನ್ ಎಮ್. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;NAE&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nae.edu/Activities/Projects20676/31202.aspx|title=National Academy of Engineering Armstrong Endowment for Young Engineers - Gilbreth Lectures|date=April 2011|publisher=National Academy of Engineering}}&lt;/ref&gt; ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ನೀಡುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವವೆಂದರೆ ಫ್ರಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಲಿಲಿಯನ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಇದು &quot;ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮನುಕುಲದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iienet2.org/Details.aspx?id=598|title=The Frank and Lillian Gilbreth Industrial Engineering Award|publisher=Institute of Industrial Engineers|access-date=2011-04-16}}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಪರ್ಡ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಲಿಲಿಯನ್ ಎಂ. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ಡ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Purdue&quot;&gt;{{Cite web|url=https://engineering.purdue.edu/Engr/People/Awards/Institutional/ptAwardListing?group_id=32816|title=Purdue College of Engineering -- Distinguished Professors|publisher=Purdue University|access-date=2011-04-16}}&lt;/ref&gt; ಮಹಿಳಾ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಮಹಿಳಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಲಿಲಿಯನ್ ಮೊಲ್ಲರ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಸ್ಮಾರಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;SWESchollie&quot;&gt;{{Cite web|url=http://societyofwomenengineers.swe.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=230&amp;Itemid=128|title=SWE - Undergraduate Scholarships|publisher=Society of Women Engineers|access-date=2011-04-16|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629231617/http://societyofwomenengineers.swe.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=230&amp;Itemid=128|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರ ಮಗ ಫ್ರಾಂಕ್ ಜೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಅರ್ನೆಸ್ಟೈನ್ ಅವರ ಬೆಸ್ಟ್ ಸೆಲ್ಲರ್ ''ಬೈ ದಿ ಡಜನ್'' (೧೯೪೮), ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಮಿರ್ನಾ ಲಾಯ್ ಲಿಲಿಯನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್ ವೆಬ್ ಫ್ರಾಂಕ್ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಫ್ರಾಂಕ್ ಜೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಅರ್ನೆಸ್ಟೈನ್ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕದ ಉತ್ತರಭಾಗ, ''ಬೆಲ್ಲೆಸ್ ಆನ್ ದೇರ್ ಟೋಸ್'' (೧೯೫೦) ಅನ್ನು ೧೯೫೨  ಚಲನಚಿತ್ರದ ಉತ್ತರಭಾಗವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಫ್ರಾಂಕ್ ಜೂನಿಯರ್ ಕೂಡ ''ಟೈಮ್ ಔಟ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯಾಪಿನೆಸ್'' (೧೯೭೨) ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಪರ್ಡ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಲಿಯನ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ಇಂಟರ್ ಡಿಸಿಪ್ಲಿನರಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[https://engineering.purdue.edu/Engr/Research/GilbrethFellowships &quot;Lillian Gilbreth Postdoctoral Fellowships at Purdue Engineering&quot;]. Purdue University. Retrieved 2019-03-12.&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ==
ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.

* ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್‌ರವರು ರಟ್ಜರ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಸ್ಮಿತ್ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಂತಹ ಶಾಲೆಗಳಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರು ಗೌರವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1944/11/30/archives/norden-is-honored-for-his-inventions-creator-of-bombsight-and.html|title=Norden Is Honored For His Inventions... Other Award Winners Include E.G. Budd, R.E. Flanders and Dr. Lillian Gilbreth|date=1944-11-30|work=The New York Times|access-date=2012-09-29|quote=Dr. Lillian Moller Gilbreth, management engineer, received the Gantt Memorial...}}&lt;/ref&gt;
* ಆಕೆಯ ಭಾವಚಿತ್ರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ನೇತಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;NPG&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.npg.si.edu/cexh/nwomen/gilbreth2.htm|title=American Women: A selection from the National Portrait Gallery - Lillian Moller Gilbreth|publisher=National Portrait Gallery|archive-url=https://web.archive.org/web/20100613093314/http://www.npg.si.edu/cexh/nwomen/gilbreth2.htm|archive-date=2010-06-13|access-date=2011-04-16}}&lt;/ref&gt;
* ಲಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪರ್ಡ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. 
* ೧೯೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಲಿಲಿಯನ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರು ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌ನ ಗೌರವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. 
* ಅವರು ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.theiet.org/resources/library/archives/research/wes/WES_Vol_11.html|title=The Woman Engineer|website=www.theiet.org|access-date=2018-11-06}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಹಿಳಾ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಸೇರಿದರು.
* ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಅದರ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರಾದರು.&lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt; 
* ೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ  ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್‌ರವರು ಮೊದಲ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದರು, ಇದನ್ನು ಅವರ ದಿವಂಗತ ಪತಿ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;SWETimeline&quot;&gt;{{Cite web|url=http://societyofwomenengineers.swe.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1&amp;Itemid=2|title=The SWE Story... timeline of achievement|publisher=[[Society of Women Engineers]]|access-date=2022-10-29|archive-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407204333/http://societyofwomenengineers.swe.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1&amp;Itemid=2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟರ್ ಬೋರ್ಡ್‌ನ ಪರ್ಡ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧ್ಯಾಯವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವ ಸಮಾಜವಾಗಿದ್ದು, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರನ್ನು ಗೌರವ ಸದಸ್ಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://purduemortarboard.com/archive/|title=Archive|date=2016-06-15|website=Mortar Board|language=en-US|access-date=2021-09-20|archive-date=2021-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920221259/https://purduemortarboard.com/archive/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿಗೆ (ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ) ಹೆನ್ರಿ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಗ್ಯಾಂಟ್ ಪದಕವನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt; 
* ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ವುಮೆನ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ನ ಮೊದಲ ಗೌರವ ಸದಸ್ಯರಾದರು.&lt;ref name=&quot;SWETimeline&quot; /&gt;
* ೧೯೫೧ ರಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ವ್ಯಾಲೇಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;Michael C. Wood, John Cunningham Wood (2003). ''Frank and Lillian Gilbreth: Critical Evaluations in Business and...'' p. 175.&lt;/ref&gt;
* ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘವು ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಅವರನ್ನು ೧೯೫೪ ವರ್ಷದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Calalum&quot;&gt;{{Cite web|url=http://alumni.berkeley.edu/services/alumni-awards/alumnus-year|title=Alumnus/a of the Year Recipients|date=27 January 2010|publisher=Cal Alumni Association|access-date=2011-04-23|archive-date=2011-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002052943/http://alumni.berkeley.edu/services/alumni-awards/alumnus-year|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾದರು. 
* ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಹೂವರ್ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾದರು. {{Efn|The Hoover Medal, an engineering prize awarded jointly by five engineering societies, was awarded to Gilbreth for her &quot;contributions to motion study and to the recognition of the principle that management engineering and human relations are intertwined&quot; and &quot;her unselfish application of energy and creative efforts in modifying industrial and home environments for the handicapped has resulted in full employment of their capabilities and elevation of their self-esteem&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asme.org/about-asme/honors-awards/unit-awards/hoover-medal/past|title=ASME - Past Hoover Medal Recipients |publisher=[[American Society of Mechanical Engineers]]| access-date=2018-03-13}}&lt;/ref&gt;}}
* ಆಕೆಯನ್ನು ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಹಿಳಾ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಗೌರವ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
* ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಯುಎಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. 
* ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಯು ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ೪೦-ಸೆಂಟ್ ಗ್ರೇಟ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸರಣಿಯ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.usps.com/cpim/ftp/pubs/pub512/welcome.htm|title=Women On Stamps - Publication 512|date=April 2003|publisher= United States Postal Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20060428213716/http://www.usps.com/cpim/ftp/pubs/pub512/welcome.htm|archive-date=2006-04-28}}&lt;/ref&gt; {{Efn|Although the American Psychological Association identified Gilbreth as the first psychologist to be so commemorated, psychologists Dr. Gary Brucato and Dr. [[John D. Hogan]] later questioned this claim, noting that [[John Dewey]] had appeared on an American stamp in 1968, seventeen years earlier; however, Brocato and Hogan also emphasized that Gilbreth was the first female psychologist to be so honored.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Brucato Jr.|first=Gary|author2=John D. Hogan |title=Psychologists on postage stamps|journal=The General Psychologist|date=Spring 1999|volume=34|issue=1|pages=65}}&lt;/ref&gt; A comprehensive international list of psychologists on stamps (compiled by psychology historian [[Ludy T. Benjamin]]) indicates that Gilbreth was the second female psychologist commemorated by a postage stamp in all the world, preceded only by [[Maria Montessori]] in [[India]] in 1970.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Benjamin|first=Ludy T.|title=Why Can't Psychology Get a Stamp?|journal=Journal of Applied Psychoanalytic Studies|year=2003|volume=5|issue=4|pages=443–454|doi=10.1023/A:1026071631669}}&lt;/ref&gt;}}
* ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಯುಎಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;[https://www.womenofthehall.org/inductee/lillian-moller-gilbreth/ National Women's Hall of Fame, Lillian Moller Gilbreth]&lt;/ref&gt;

== ಆಯ್ದ ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳು ==

* ''ಎ ಪ್ರೈಮರ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್'' (೧೯೧೨), ಫ್ರಾಂಕ್ ಬಿ. ಗಿಲ್‌ಬ್ರೆತ್ ಜೊತೆ ಸಹ-ಲೇಖಕ. 
* ''ದಿ ಸೈಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್: ದಿ ಫಂಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೈಂಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಾಲಿಂಗ್ ಮೆಥಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೀಸ್ಟ್ ವೇಸ್ಟ್'' (೧೯೧೪). 
* ''ಮೋಷನ್ ಮಾಡೆಲ್ಸ್'' (೧೯೧೫) ಫ್ರಾಂಕ್ ಬಿ. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ. 
* ''ಅನ್ವಯಿಕ ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನ; ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸನ್ನದ್ಧತೆಗೆ ಸಮರ್ಥ ವಿಧಾನದ ಕುರಿತು ಪೇಪರ್‌ಗಳ ಸಂಗ್ರಹ.'' (೧೯೧೭) ಫ್ರಾಂಕ್ ಬಿ. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ. 
* ''ಆಯಾಸ ಅಧ್ಯಯನ: ಮಾನವೀಯತೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅನಗತ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ನಿರ್ಮೂಲನೆ; ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ]'' (೧೯೧೬) ಫ್ರಾಂಕ್ ಬಿ. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/fatiguestudyeli01gilbgoog|title=Fatigue Study: The Elimination of Humanity's Greatest Unnecessary Waste: A First Step in Motion Study|last=Frank Bunker Gilbreth|last2=Lillian Moller Gilbreth|publisher=Sturgis and Walton Company|year=1916}}&lt;/ref&gt; ಅವರೊಂದಿಗೆ.
* ಫ್ರಾಂಕ್ ಬಿ. ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ''ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಮೋಷನ್ ಸ್ಟಡಿ'' (೧೯೨೦). 
* ''ದಿ ಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಒನ್ ಬೆಸ್ಟ್ ವೇ: ಎ ಸ್ಕೆಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಫ್ರಾಂಕ್ ಬಂಕರ್ ಗಿಲ್ಬ್ರೆತ್'' (೧೯೨೫).
* ''ದಿ ಹೋಮ್ ಮೇಕರ್ ಅಂಡ್ ಹರ್ ಜಾಬ್'' (೧೯೨೭).
* ''ನಾರ್ಮಲ್ ಲೈವ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಡಿಸೇಬಲ್ಡ್'' (೧೯೪೮), ಎಡ್ನಾ ಯೋಸ್ಟ್ ಜೊತೆ
* ''ದಿ ಫೋರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್‌ಪವರ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್'' (೧೯೪೭), ಆಲಿಸ್ ರೈಸ್ ಕುಕ್ ಜೊತೆ.
* ''ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಹೋಮ್: ಹ್ಯಾಪಿಯರ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಥ್ರೂ ಸೇವಿಂಗ್ ಟೈಮ್ ಅಂಡ್ ಎನರ್ಜಿ'' (೧೯೫೪), ಆರ್ಫಾ ಮೇ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಎಲೀನರ್ ಕ್ಲೈಮರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ.
* ''ಆಸ್ ಐ ರಿಮೆಂಬರ್: ಆನ್ ಆಟೋಬಯೋಗ್ರಫಿ'' (೧೯೯೮), ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

* {{Cite journal|last=Graham|first=Laurel D|year=1994|title=Critical Biography Without Subjects and Objects: An Encounter with Dr. Lillian Moller Gilbreth|journal=The Sociological Quarterly|volume=35|issue=4|pages=621–643|doi=10.1111/j.1533-8525.1994.tb00420.x}}
* {{Cite book|title=Managing On Her Own: Dr. Lillian Gilbreth and Women's Work in the Interwar Era|last=Graham|first=Laurel D.|publisher=Engineering &amp; Management Press|year=1998|isbn=978-0-89806-185-7|location=Norcross, Georgia}}
* {{Cite book|title=Indiana's 200: The People Who Shaped the Hoosier State|last=Gugin|first=Linda C.|last2=St. Clair|first2=James E.|publisher=Indiana Historical Society Press|year=2015|isbn=978-0-87195-387-2|location=Indianapolis|pages=131–33}}
* {{Cite journal|last=Lancaster|first=Jane|title=O Pioneer|journal=Brown Alumni Monthly|volume=96|issue=5|date=February 1996|url=http://brownalumnimagazine.com/storydetail.cfm?Id=541|accessdate=2002-09-23|archive-date=2002-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20020923121255/http://brownalumnimagazine.com/storyDetail.cfm?ID=541|url-status=dead}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/makingtimelillia00lanc|title=Making Time: Lillian Moller Gilbreth, A Life Beyond 'Cheaper by the Dozen'|last=Lancaster|first=Jane|publisher=Northeastern University Press|year=2004|isbn=978-1-55553-612-1}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/womenofsciencer000kass/page/157|title=Women of Science: Righting the Record|publisher=Indiana University Press|year=1990|isbn=0253208130|editor-last=Kass-Simon|editor-first=G.|location=Bloomington and Indianapolis|pages=[https://archive.org/details/womenofsciencer000kass/page/157 157–64]|chapter=Lillian Moller Gilbreth and the Rise of Modern Industrial Engineering|editor-last2=Farnes|editor-first2=Patricia}}
* {{Cite journal|last=Sullivan|first=Sherry|year=1995|title=Management's Unsung Theorist: An Examination of the Works of Lillian M. Gilbreth|journal=Biography|volume=18|pages=31–41|doi=10.1353/bio.2010.0256}}
* {{Cite journal|last=Weber|first=Catherine E. Forrest|title=Dr. Lillian Gilbreth and the One Best Way|journal=Traces of Indiana and Midwestern History|volume=9|issue=3|pages=38–45|publisher=[[Indiana Historical Society]]|location=Indianapolis|date=1997}}
* {{Cite book|title=Frank and Lillian Gilbreth: Critical Evaluations in Business and Management|last=Wood|first=Michael C.|publisher=Routledge|year=2003|isbn=978-0-415-30946-2|volume=1}}
* {{Cite book|title=American Women in Science|last=Yost|first=Edna|publisher=Frederick A. Stokes|year=1943|location=Philadelphia|chapter=Lillian Moller Gilbreth}}
* {{Cite book|title=Frank and Lillian Gilbreth, Partners for Life|last=Yost|first=Edna|publisher=Rutgers University Press|year=1949|location=Piscataway, New Jersey}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ ==

* {{Cite book|title=The Writings of the Gilbreths|last=Gilbreth, Frank|last2=Lillian Gilbreth|publisher=Richard D. Irwin|year=1953|editor-last=William R. Spriegel|editor-link=William Spriegel|location=Homewood, Illinois|editor-last2=Clark E. Myers}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* Works by Lillian Moller Gilbreth at Project Gutenberg
* Works by or about Lillian Moller Gilbreth at Internet Archive
* [http://www.worksimp.com/articles/widening%20horizons%20-%20gilbreth.htm Widening Horizons - Dr. Lillian m. Gilbreth]
* [http://www.sdsc.edu/ScienceWomen/gilbreth.html Biography]
* [https://web.archive.org/web/20160507001347/http://collections.lib.purdue.edu/fa/pdf/Gilbreth_papers_MSP7.pdf Biography and Index to Purdue University Library's vast holdings of Gilbreth papers]
* [https://web.archive.org/web/20090330154758/http://blogs2.startribune.com/blogs/oldnews/archives/285 A 1955 newspaper interview with Gilbreth]
* {{Cite web|url=http://www.thegilbreths.com|title=The Gilbreths: An Extraordinary American Family}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, comprehensive family and professional history.
* [https://web.archive.org/web/20130730095648/http://invention.smithsonian.org/video/vid-popup.aspx?clip=1&amp;id=610 Podcast] (with [https://web.archive.org/web/20130404224958/http://invention.smithsonian.org/video/transcript.aspx?id=610 transcript] of interview with Gilbreth's biographer Jane Lancaster, from the Lemelson Center
* [https://www.reuther.wayne.edu/audio/by/title/gilbreth_keynote_speech Lillian Gilbreth Keynote Speech, Society of Women Engineers National Convention, 1957] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170404231424/http://reuther.wayne.edu/audio/by/title/gilbreth_keynote_speech |date=2017-04-04 }}
* [https://www.asme.org/topics-resources/content/lillian-moller-gilbreth]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>mxmtlw2caf4jwpkdf6va78908ql2gnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಲಿಂಗೊನ್ಬೆರಿ ಜಾಮ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173708</id>
    <revision>
      <id>1376877</id>
      <parentid>1362605</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T17:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1376877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6888" sha1="19ycqxdna5dj8ii5b62xe0onx7j6nv0" xml:space="preserve">{{Infobox food|name=ಲಿಂಗೊನ್‌ಬೆರಿ ಜಾಮ್&lt;br&gt;
Lingonberry jam|image=[[ಚಿತ್ರ:Blodpudding-2.jpg|200px]]|caption=ಬೇಯಿಸಿದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಸೌತೆಕಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಬ್ಲಡ್ ಪುಡಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಲಿಂಗೊನ್‌ಬೆರಿ ಜಾಮ್|alternate_name=|country=|region=[[Northern Europe|Northern]], [[Central Europe|Central]] and [[Eastern Europe]]|creator=|course=|type=[[Spread (food)|Spread]]|served=|main_ingredient=[[Vaccinium vitis-idaea|Lingonberries]], [[sugar]]|variations=|calories=|other=}}
[[ಚಿತ್ರ:LingonberryJam.jpeg|thumb| ಟೋಸ್ಟ್ ಮೇಲೆ ಲಿಂಗೊನ್‌ಬೆರಿ ಜಾಮ್]]
'''ಲಿಂಗೊನ್‌ಬೆರಿ ಜಾಮ್''' {{Efn|{{langx|sv|lingonsylt}}, {{langx|no|tyttebærsyltetøy}}, {{langx|da|tyttebærsyltetøj}}, {{langx|et|pohlamoos}}, {{langx|fi|puolukkahillo}}, {{langx|de|Preiselbeermarmelade}}, {{langx|lv|brūkleņu ievārījums}}, {{langx|lt|bruknių uogienė}}}} [[ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್|ಉತ್ತರ ಯುರೋಪಿಯನ್]] ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗೊನ್‌ಬೆರಿಗಳುಯುರೇಷಿಯಾದಿಂದ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದವರೆಗೆ [[ಉತ್ತರ ಗೋಲಾರ್ಧ|ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಾದ್ಯಂತ]] ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಟಂಡ್ರಾದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಪೊದೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. &lt;ref name=&quot;Hall&quot;&gt;{{Cite book |last=Hall |first=Joan Houston |url=https://books.google.com/books?id=i33BWgxbvXgC&amp;pg=PA47 |title=Dictionary of American Regional English |publisher=[[Harvard University Press]] |year=2002 |isbn=0-674-00884-7 |page=47 |access-date=2007-11-16}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Vaccinium vitis-idaea'' L. |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2457314 |access-date=December 1, 2019 |website=theplantlist.org}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Mustamakkara2019.jpg|thumb| ಟ್ಯಾಂಪೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರವಾದ ''ಮುಸ್ತಮಕ್ಕರದೊಂದಿಗೆ'' ಲಿಂಗೊನ್‌ಬೆರಿ ಜಾಮ್.]]
ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಲಿಂಗೊನ್‌ಬೆರ್ರಿಗಳನ್ನು ಜಾಮ್ ಮತ್ತು ಜ್ಯೂಸ್‌ನಂತೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು. ಲಿಂಗೊನ್ಬೆರಿ ಜಾಮ್ ಅನ್ನು ಮಾಂಸದ ತುಂಡುಗಳು, ಗೋಮಾಂಸ ಸ್ಟ್ಯೂ ಅಥವಾ ಯಕೃತ್ತಿನ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ( ''ಮಕ್ಸಲಾಟಿಕೊ'' ನಂತಹ) ನಂತಹ ಮಾಂಸ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಬಹುದು; ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಹುರಿದ ಹೆರಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಕ್ರೊಪ್ಕಾಕೋರ್'', ''ಪಿಟೆಪಾಲ್ಟ್'', ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಪ್ಯಾನ್‌ಕೇಕ್‌ಗಳು, [[ಪ್ಯಾನ್‍ಕೇಕ್|ಪಾಲಕ್ ಪ್ಯಾನ್‌ಕೇಕ್‌ಗಳು]], ''ಕಾಲ್ಡೋಲ್ಮಾರ್'', ''ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಪನ್ನಕ'', ''ಮುಸ್ತಮಕ್ಕರ'' ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಪುಡಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಿಂಗನ್‌ಬೆರ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾಮ್ ಅನ್ನು ಓಟ್ ಮೀಲ್ ಗಂಜಿ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ]] ಜೊತೆ), ಹಿಸುಕಿದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lingonberries |url=http://www.swedishfood.com/lingonberries |access-date=December 1, 2019 |website=swedishfood.com |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200816183702/https://swedishfood.com/lingonberries |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಸಂಯೋಜನೆ ==
ಉತ್ತಮವಾದ ಲಿಂಗೊನ್ಬೆರಿ ಜಾಮ್ ಅನ್ನು ಹಣ್ಣುಗಳು, [[ಸಕ್ಕರೆ]] ಮತ್ತು ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ಗದ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು [[ಸೇಬು|ಸೇಬುಗಳೊಂದಿಗೆ]] ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಸಿಹಿಯಾದ ಲಿಂಗೊನ್‌ಬೆರಿಗಳು ( ''rårörda lingon'' ) ಅಥವಾ ( ''rørte tyttebær'' ) ಅನ್ನು ಕುದಿಸದೆ ಕೇವಲ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ತಾಜಾವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗೊನ್‌ಬೆರ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೆಂಜೊಯಿಕ್ ಆಮ್ಲದಿಂದಾಗಿ, ಹಣ್ಣುಗಳು ಯಾವುದೇ ಸಂರಕ್ಷಕಗಳಿಲ್ಲದೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sweetened lingonberries - Rårörda lingon |url=http://www.swedishfood.com/swedish-food-recipes-side-dishes/476-lingonberries-sweetened |access-date=December 1, 2019 |website=swedishfood.com |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201151900/https://www.swedishfood.com/swedish-food-recipes-side-dishes/476-lingonberries-sweetened |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 October 2014 |title=Rørte tyttebær |url=https://nordicdiner.net/rorte-tyttebaer/ |access-date=December 1, 2019 |website=nordicdiner.net}}&lt;/ref&gt;

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{Notelist}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಖಾದ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಖಾದ್ಯ/ತಿನಿಸು]]
[[ವರ್ಗ:ನಾರ್ವೆ ಖಾದ್ಯಗಳು]]</text>
      <sha1>19ycqxdna5dj8ii5b62xe0onx7j6nv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಮೇಶ್ವರಿ ವರ್ಮಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176973</id>
    <revision>
      <id>1376875</id>
      <parentid>1361670</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T14:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1376875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15615" sha1="qf5vzmtvccdqd3m17r1jbj168db39nw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix   = ಪ್ರೊ.
| name               = ರಾಮೇಶ್ವರಿ ವರ್ಮ
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date and age|1936|10|21}}
| birth_place        = [[ಮೈಸೂರು]], ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ
| education          = ಬಿಎ (ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ), ಎಂಎ (ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ), ಬಿಎಡ್
| alma_mater         = [[ಎಲ್ಫಿನ್ ಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮುಂಬಯಿ]], [[ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
| occupation         = ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ, ಶಿಕ್ಷಕಿ, ನಿರ್ದೇಶಕಿ
| years_active       = 1950–ಇಂದಿಗೂ
| employer           = ಸಮತಂತೋ
| known_for          = ರಂಗಭೂಮಿ, ಮಹಿಳಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಸಂವೇದನಾತ್ಮಕ ಅಭಿನಯ
| spouse             = ಪ್ರೊ. ಬಾಲಗೋಪಾಲ ವರ್ಮ (1968-1999)
| children           = ಸೌಮ್ಯ ವರ್ಮ (ಪುತ್ರಿ)
| parents            = 
| mother             = ಜಯಲಕ್ಷಮ್ಮ
| father             = [[ಪಿ.ಆರ್.ರಾಮಯ್ಯ]]
| family             = ಪಿ.ಆರ್. ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ (ಅಣ್ಣ), ಪಾಲಹಳ್ಳಿ ವಿಶ್ವನಾಥ್ (ತಮ್ಮ)
}}
'''ರಾಮೇಶ್ವರಿ ವರ್ಮ (&quot;ರಾಮಿ&quot;)''' ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಸಿನಿಮಾರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದೆ. [[ಚಿಗುರಿದ ಕನಸು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಿಗುರಿದ ಕನಸು]], [[ನಾಯಿ ನೆರಳು]], [[ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸೆಳೆದಿವೆ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಮಹಿಳಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದ ಕುರಿತಂತೆ ತಮ್ಮ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದವರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದ ರಂಗಭೂಮಿ|url=https://vijaykarnataka.com/news/mysuru/engineer-rangotsava-seminar/articleshow/46979649.cms|website=Vijay Karnataka|access-date=2025-11-28|language=kn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ಹೆಣ್ಣನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬದಲಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ: ಹಿರಿಯ ನಟಿ ರಾಮೇಶ್ವರಿ ವರ್ಮ|url=https://www.varthabharati.in/article/2020_03_01/234417|website=www.varthabharati.in|date=2020-03-01|access-date=2025-11-28|language=kn|last=ವಾರ್ತಾಭಾರತಿ}}&lt;/ref&gt;

== ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿನ್ನಲೆ ==
ರಾಮೇಶ್ವರಿ ವರ್ಮ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=ತಾಯಿನಾಡು ರಾಮಯ್ಯನವರ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಕಥೆ|url=https://www.kannadapress.com/2021/08/21/heegondu-kutumbada-kathe-a-kannada-book-by-p-vishvanath/|website=Kannada Press|date=2021-08-21|access-date=2025-11-28|language=en-US|first=ಕನ್ನಡಪ್ರೆಸ್ ಕಾಮ್|last=ವರದಿ}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ತಂದೆ [[ಪಿ.ಆರ್.ರಾಮಯ್ಯ]], 1928ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[ತಾಯಿನಾಡು (ದಿನಪತ್ರಿಕೆ)|ತಾಯಿನಾಡು]] ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ-ಸಂಪಾದಕರು ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು. ಅವರ ತಾಯಿ ಸಮಾಜಸೇವಕಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಉಪ-ಮಹಾಪೌರೂ ಆಗಿದ್ದ ಪಿ.ಆರ್.ಜಯಲಕ್ಷಮ್ಮ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ನಮ್ಮ ಮಾನಸ ಸಂಪುಟ ೨ ಸಂಚಿಕೆ ೫|url=http://archive.org/details/cvc.nammamanasasampu0000raje.sep2008|publisher=ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಎಚ್ ಎಸ್|date=2008|language=kn|others=|last=ನಮ್ಮ ಮಾನಸ ಬಳಗ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ಪಿ. ಆರ್. ಜಯಲಕ್ಷಮ್ಮ|url=https://www.sallapa.com/2024/11/blog-post_48.html|website=www.sallapa.com|access-date=2025-11-28|language=kn}}&lt;/ref&gt; 

ರಾಮೇಶ್ವರಿಯವರಿಗೆ ಮೂವರು ಸಹೋದರರು: ಅಣ್ಣ [[ಪಿ.ಆರ್.ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ]] (ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ), ತಮ್ಮ [[ಪಾಳಹಳ್ಳಿ ವಿಶ್ವನಾಥ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ಹೀಗೊಂದು ಕುಟುಂಬದ ಕಥೆ|url=https://www.bookbrahma.com/book/higondu-kutumbada-kathe|website=www.bookbrahma.com|access-date=2025-11-28|language=en}}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; (ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನಕಾರ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ) ಮತ್ತು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ.

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
ರಾಮೇಶ್ವರಿ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆಯ ಸೈಂಟ್ ಥೆರೇಸಾ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. [[ಎಲ್ಫಿನ್ ಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮುಂಬಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಿಎ. ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಬಿಎಡ್ ಪದವಿಯನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ [[ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಎಂಎ (ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ) ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.  

ನಂತರ [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. 

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ, ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪಾಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಮೊದಲನೇ ವಿವಾಹವಾಗಿ, ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯಾದರು&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ. ಬಾಲಗೋಪಾಲವರ್ಮರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RSKEa6WsE4Q|title=HOME TOUR-ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಮದುವೆ ಆದ ಚಿಗುರಿದ ಕನಸು &quot;ಅಜ್ಜಿ&quot; ರಾಮೇಶ್ವರಿ ವರ್ಮಾ ಅವರ ಮನೆ-ಲೈಫ್-Rameshwari Varma|website=ಕಲಾಮಾಧ್ಯಮ (ಯುಟ್ಯೂಬ್)}}&lt;/ref&gt;

ಇವರ ಮಗಳು, ಸೌಮ್ಯ ವರ್ಮ, ಸಿಂಗಾಪೂರ್‍‍ನ ಲಸಾಲ್(LASALLE) ಕಲಾಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Soumya Varma|url=https://artsequator.com/author/soumya-varma/|website=ArtsEquator|access-date=2025-11-28|language=en-US|first=Soumya|last=Varma}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ==

=== ಶಿಕ್ಷಕಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಿ ===
ಬಿಎಡ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ (ಮೊಡೆಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ). ನಂತರ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯನಿಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ‘‘ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ’’ದ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=About UOM {{!}} UNIVERSITY OF MYSORE {{!}} ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|url=https://uni-mysore.ac.in/dept_category.php?dept_id=15&amp;cat_id=51%2F|website=uni-mysore.ac.in|access-date=2025-11-28|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ರಂಗಭೂಮಿ ===

* ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕಲಾವಿದರು (೧೯೬೪)
* ನಗರದ ಟೌನ್ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ನಾಟಕ ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ನೂರಾರು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. 
* '''ಸಮತೆಂತೋ''' (ಸರಸ್ವತಿಪುರದ ಮಧ್ಯದ ತೆಂಗಿನ ತೋಟ) ರಂಗಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯೆ - ೧೯೬೭&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ರಂಗ ಪರಂಪರೆ ಬೆಳೆಸಿದ ‘ಸಮತೆಂತೋ’|url=https://www.varthabharati.in/ankana/samathento-which-developed-the-theater-legacy-1947567|website=www.varthabharati.in|date=2023-07-14|access-date=2025-11-28|language=kn|last=ವಾರ್ತಾಭಾರತಿ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ - ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್|url=https://kn.wikisource.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%88%E0%B2%B8%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%81_%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B2%AF_%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B6/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1_%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%AE%E0%B2%BF|website=kn.wikisource.org|access-date=2025-11-28|language=kn}}&lt;/ref&gt;
* [[ಬಿ. ವಿ. ಕಾರಂತ್]], [[ಪ್ರಸನ್ನ]], ಸತ್ಯು, [[ಪರ್ವತವಾಣಿ]], ನ. ರತ್ನ (ನಟೇಶ್ ರತ್ನ), ಸಿಂಧುವಳ್ಳಿ ಅನಂತಮೂರ್ತಿ, ಉಮೇಶ್ ಮುಂತಾದವರೊಂದಿಗೆ ರಂಗಭೂಮಿ ಕೆಲಸ&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=ರಂಗಭೂಮಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾದರೂ, ವೃತ್ತಿ ಪರತೆ ಇರಲಿ|url=https://vijaykarnataka.com/news/mysuru/-/articleshow/55250336.cms|website=Vijay Karnataka|access-date=2025-11-28|language=kn}}&lt;/ref&gt;
* ''ರುಡಾಲಿ''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ದಿಟ್ಟ ಹೆಣ್ಣಿನ ಗಟ್ಟಿ ಕಥೆ ‘ರುಡಾಲಿ’|url=https://www.prajavani.net/metro/%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F-%E0%B2%B9%E0%B3%86%E0%B2%A3%E0%B3%8D%E0%B2%A3%E0%B2%BF%E0%B2%A8-%E0%B2%97%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF-%E0%B2%95%E0%B2%A5%E0%B3%86-%E2%80%98%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A1%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E2%80%99-1743245|website=Prajavani|access-date=2025-11-28|language=kn|last=ವೈ.ಕೆ.ಸಂಧ್ಯಾಶರ್ಮ}}&lt;/ref&gt;, ''ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು'', ''ಸೊನಾಟ'', ''ಮೀಡಿಯಾ'' ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.

=== ಚಲನಚಿತ್ರ ===
ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳು:

* ಚಿಗುರಿದ ಕನಸು
* ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Prashanth JC : ಪ್ರಶಾಂತ್ ಜಚಿ: ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ|url=https://pacchiee.blogspot.com/2011/08/blog-post.html|website=Prashanth JC|date=2011-08-05|access-date=2025-11-28|last=Prashanth}}&lt;/ref&gt;
* ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು
* ನಾಯಿ ನೆರಳು

== ಗೌರವಗಳು ==

* ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೬ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೧೯೯೭
* ದಸರಾ ರಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೨೧&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ಮೈಸೂರು ದಸರಾಕ್ಕೆ ರಂಗೋತ್ಸವದ ಮೆರಗು|url=https://kannada.oneindia.com/news/mysuru/rangaayana-will-performed-dramas-at-the-mysuru-dasara-mahotsava-236280.html|website=https://kannada.oneindia.com|date=2021-10-06|access-date=2025-11-28|language=kn|first=Lavakumar B.|last=M|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೨೩ (ಬಿಟ್ಟೇನೆಂದರು ಬಿಡದು - ಈ ಮಾಯೆ)
* ಗಾನಭಾರತಿ ಗೌರವ
* ರಂಗಾಯಣ ದಸರಾ ರಂಗ ಗೌರವ

== ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ==

* '''ಅಂತರಂಗ ಅನುಸಂಧಾನ''' - ಡಾ. ಹೇಮಲತಾ ಎಚ್.ಎಂ. ಮತ್ತು ಡಾ. ಚಂದ್ರಮತಿ ಸೋಂದಾ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ರಾಮೇಶ್ವರಿ ವರ್ಮ|url=https://www.sallapa.com/2022/10/blog-post_21.html|website=www.sallapa.com|access-date=2025-11-28|language=kn}}&lt;/ref&gt;
* ಪರಿವರ್ತನ ರಂಗಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ
* '''ಬಿಟ್ಟೇನೆಂದರು ಬಿಡದು - ಈ ಮಾಯೆ''' ರಂಗಭೂಮಿಯ ನನ್ನ ಅಂಟು-ನಂಟು - ರಾಮೇಶ್ವರಿ ವರ್ಮ (ಸಂಪಾದಕರು: ದೀಪಾ ಮೈಸೂರು) &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ವಾರ್ತೆ|first=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ|title=ಮೊದಲ ಓದು: ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅಪ್ರತಿಮ ಸಾಧಕಿ ‘ರಾಮಿ’|url=https://www.prajavani.net/art-culture/books/bittendaru-bidadi-maye-book-review-2892821|access-date=2025-11-28|website=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ|language=kn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ರಾಮಿ ರಂಗ ಪಯಣದ ದಾಖಲೆ|url=https://www.varthabharati.in/ranga-prasanga/news-2010845|website=www.varthabharati.in|date=2024-05-17|access-date=2025-11-28|language=kn|first=ಗಣೇಶ|last=ಅಮೀನಗಡ}}&lt;/ref&gt;
* ಗುಜರಾತ್‌ ಹಿಂಸಾಕಾಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯರು - ಪ್ರತಿಭಟನೆ&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ಅಚಲ ತಿಂಗಳ ಪತ್ರಿಕೆ - ಮೇ - 2002|url=http://archive.org/details/achala-tingala-patrike-may-2002|publisher=ಜಾಗೃತಿ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ|date=2002|last=ಎನ್ ಗಾಯತ್ರಿ|last2=ನೇಮಿಚಂದ್ರ|last3=ದೇವಿ|last4=ಬಿ. ಎನ್‌. ಸುಮಿತ್ರಾಬಾಯಿ}}&lt;/ref&gt; 

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ರಂಗಭೂಮಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಂಗಭೂಮಿ]]
* [[ತಾಯಿನಾಡು (ದಿನಪತ್ರಿಕೆ)]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗಭೂಮಿ]]
[[ವರ್ಗ:ರಂಗಭೂಮಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>qf5vzmtvccdqd3m17r1jbj168db39nw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179199</id>
    <revision>
      <id>1376870</id>
      <parentid>1374254</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T13:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shkuru Afshar</username>
        <id>80531</id>
      </contributor>
      <comment>Replaced with a better picture</comment>
      <origin>1376870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145208" sha1="59atd5w4n9xmxfpp104vxxl8y85awr9" xml:space="preserve">{{Infobox Australian place
| type                   = city
| name                   = Canberra
| native_name            = {{nativename|xul|Kanbarra}}
| state                  = act
| image                  = {{multiple image
 |total_width            = 280
 |border                 = infobox
 |perrow                 = 1/3/2/1
 |caption_align          = center
 |image1                 = Canberra panorama from Mount Ainslie.jpg
 |alt1                   = Canberra viewed from Mount Ainslie
 |caption1               = Canberra viewed from [[Mount Ainslie]]
 |image2                 = National Carillon, Canberra ACT (2).jpg
 |alt2                   = National Carillon
 |caption2               = [[National Carillon]]
 |image3                 = Australian War Memorial Canberra, ACT (2).jpg
 |alt3                   = Australian War Memorial
 |caption3               = [[Australian War Memorial]]
 |image4                 = Torre Telstra, Canberra - panoramio (cropped).jpg
 |alt4                   = Black Mountain Tower
 |caption4               = [[Telstra Tower]]
 |image5                 = Parliament House, National Library of Australia, Canberra, 2023 (2).jpg
 |alt5                   = National Library of Australia
 |caption5               = [[National Library of Australia]]
 |image6                 = National Gallery from SW, Canberra Australia.jpg
 |alt6                   = National Gallery of Australia
 |caption6               = [[National Gallery of Australia]]
 |image7                 = Old and new Parliament Houses; Canberra Australia.jpg
 |alt7                   = Old Parliament House &amp; New Parliament House
 |caption7               = [[Parliament House, Canberra|Capital Hill]] and [[Old Parliament House, Canberra|Old Parliament House]]
 }}
| caption                = 
| coordinates            = {{Coord|35|17|35|S|149|07|37|E|display=inline,title}}
| relief                 = yes
| force_national_map     = 
| alternative_location_map = Australia#Australian Capital Territory#Oceania
| pushpin_label_position = left
| pop                    = 484,630
| pop_year               = June 2025
| pop_footnotes          = &lt;ref name=ABSGCCSA&gt;{{cite web |title=Regional population, 2024-25 |date=31 March 2026 |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2024-25 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=1 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| poprank                = 8th
| density                = 
| density_footnotes      = 
| est                    = {{start date and age|1912|03|12|df=yes}}
| elevation              = 578
| elevation_footnotes    = &lt;ref&gt;{{cite web |title=GFS / BOM data for CANBERRA AIRPORT |url=http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |access-date=16 June 2018 |archive-date=9 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709190756/http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area                   = 2,358
| area_footnotes  = 
| timezone        = AEST
| utc             = +10:00
| timezone-dst    = AEDT
| utc-dst         = +11:00
| dist1     = 285
| dir1      = SW
| location1 = [[Sydney]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&amp;placename=sydney&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and SYDNEY |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044625/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&amp;placename=sydney&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist2     = 669
| dir2      = NE
| location2 = [[Melbourne]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&amp;placename=melbourne&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and MELBOURNE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044626/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&amp;placename=melbourne&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist3     = 1160
| dir3      = E
| location3 = [[Adelaide]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=163285&amp;placename=ADELAIDE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and ADELAIDE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044620/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=163285&amp;placename=ADELAIDE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist4     = 1232
| dir4      = SSW
| location4 = [[Brisbane]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&amp;placename=BRISBANE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and BRISBANE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044623/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&amp;placename=BRISBANE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist5     = 3632
| dir5      = ESE
| location5 = [[Perth]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&amp;placename=perth&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and PERTH |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044628/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&amp;placename=perth&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| local_map = &lt;!--needs to be fixed, it displays Africa--&gt;
| local_map_caption = Interactive city map
| zoom = 10
| region = 
| county = 
| stategov = [[Brindabella electorate|Brindabella]]
| stategov2 = [[Ginninderra electorate|Ginninderra]]
| stategov3 = [[Kurrajong electorate|Kurrajong]]
| stategov4 = [[Murrumbidgee electorate|Murrumbidgee]]
| stategov5 = [[Yerrabi electorate|Yerrabi]]
| fedgov    = [[Division of Canberra|Canberra]]
| fedgov2   = [[Division of Fenner|Fenner]]
| fedgov3   = [[Division of Bean|Bean]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aec.gov.au/Electorates/Redistributions/2017/act/final-report/files/act-2018-final-report.pdf |title=Redistribution of the Australian Capital Territory into electoral divisions |author=Augmented Electoral Commission for the Australian Capital Territory |date=July 2018 |quote=The electoral divisions described in this report came into effect from Friday 13 July 2018 ... However, members of the House of Representatives will not represent or contest these electoral divisions until ... a general election. |access-date=16 September 2018 |archive-date=16 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916130414/https://www.aec.gov.au/Electorates/Redistributions/2017/act/final-report/files/act-2018-final-report.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| logo      = 
| url       = 
| maxtemp   = 20.4
| mintemp   = 7.0
| rainfall  = 579.5
}}

'''ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ''' [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿನ ರಾಜಧಾನಿ. [[ಸಿಡ್ನಿ]]ಯಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 190 ಮೈ. [[ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿ]]ನಿಂದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 418 ಮೈ. ಆಡ್‍ಲೇಡ್‍ನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 760 ಮೈ. ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸು.70 ಮೈ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪,೮೪,೩೬೦ (೨೦೨೫)
==ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ==
[[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.]] ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರರಾಜಧಾನಿಗಳಂತೆ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಲು ಆರಿಸಿ ಯೋಜಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನವಸತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಬಿಳಿಯರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು 1820ರಲ್ಲಿ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಫಲವತ್ತಾದ ಮೈದಾನವೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಯೂ ಇರುವುವೆಂಬುದು ಅವರು ನೀಡಿದ ವರದಿ. 1824ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಖಾಯಂ ಆಗಿ ನೆಲಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ಚರ್ಚ್ ಭಾಗಶಃ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದು 1845ರಲ್ಲಿ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಂತ ಕಷ್ಟಸಹಿಷ್ಣು ತೃಪ್ತಜೀವಿಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಸಂಯುಕ್ತರಾಷ್ಟ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೊಡನೆಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ ಯಾವುದಿರಬೇಕೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ್ದು 1901ರಲ್ಲಿ, 1900 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿತವಾದ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿತ್ತಾದರೂ ಅದನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಯಿಂದ 100 ಮೈ. ಒಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ರಾಯಲ್ ಆಯೋಗಗಳು ರಾಜಧಾನಿಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದುವು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟು ಯಾಸ್ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆರಿಸಿತು. ಅನಂತರ ನಗರದ ನಿವೇಶನದ ಆಯ್ಕೆ ನಡೆಯಿತಲ್ಲದೆ ಸುಮಾರು 900 ಚ.ಮೈ. ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.
==ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ== 
ರಾಜಧಾನಿಯ ಆಲೇಖ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೊಂದನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿದಾತ ಷಿಕಾಗೋವಿನ ವಾಲ್ಟರ್ ಬಿ.ಗ್ರಿಫಿನ್ (1876-1937). ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ 1913ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತಾದರೂ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಅದು ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು 1915ರಿಂದ 1920ರ 1920ರ ವರೆಗೆ ಗ್ರಿಫಿನನೇ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.ಯುದ್ಧದ ಅನಂತರ ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ತ್ವರೆಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಲಾಪಗಳೆಲ್ಲ ಅದರ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು 1925ರಲ್ಲಿ. ಯಾರ್ಕಿನ ಡ್ಯೂಕ್ (ಅನಂತರ 6ನೆಯ ಜಾರ್ಜ್) ನೂತನ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಭವನವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ (1927). ಅನಂತರ ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿನಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ನೌಕರರ ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಮನೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕ್ಯಾನ್‍ಬರದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿದುವು. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ್ದು 1930ರಲ್ಲಿ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದ ಶಾಖೆಯೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ್ದು 1936ರಲ್ಲಿ. ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದಿಂದಾಗಿ ನಗರದ ಪ್ರಗತಿ ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಯುದ್ಧಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಏಕಸ್ವ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಲ್ಲಿ 1941ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ 1943ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅನಂತರವೇ. 8,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳೂ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳ ಭವನಗಳೂ 1946ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಶಾಲಕಟ್ಟಡಗಳೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು. ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳೂ ಅಂಗಡಿಗಳೂ ತಲೆ ಎತ್ತಿದುವು. ರಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನೂರಾರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿನಿಂದ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರಕ್ಕೆ ವರ್ಗವಾಗಿ ಬಂದರು. ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ನೌಕರರನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಜಧಾನಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು 1958ರಲ್ಲಿ. ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಆಯೋಗ ನೀಡಿದ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ತತ್ತ್ವಶಃ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ರಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ ನಗರದ ಸೌಂದರ್ಯಾಭಿವರ್ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಹೃದಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಣ ತಟಾಕಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಈ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಳು.
==ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ==
ಕ್ಯಾನ್‍ಬರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೆ ಅಲ್ಲದೆ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನ, ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ, ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ-ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚೌಬೀನೆ ವಿಭಾಗ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಅಂಗರಚನಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೌಂಟ್‍ಸ್ಟ್ರಾಮ್ಲೊ ಖಗೋಳವೀಕ್ಷಣಾಲಯ, ಕೃಷಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮೊದಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಒಳನಾಡಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳುಂಟು. ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರದಿಂದ ಸಿಡ್ನಿ ಮತ್ತು ಮೆಲ್‍ಬರ್ನ್‍ಗಳಿಗೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಗೂ ಹೋಗಿ ಬರಲು ವಿಮಾನ ಸೌಲಭ್ಯವುಂಟು.
=== ಹವಾಮಾನ ===
[[//es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Climate_chart_of_Canberra.svg|link=https://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Climate_chart_of_Canberra.svg|thumb|200x200px|ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾ ಹವಾಮಾನ ನಕ್ಷೆ.]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶುಷ್ಕ [[ಸಾಗರ]] ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು , ಅದರ ಅಕ್ಷಾಂಶ, ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಿಂದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ಋತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕರಾವಳಿ ನಗರಗಳ ಹವಾಮಾನವು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮಧ್ಯಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ಬಿಸಿ, ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಶೀತ, ಮೋಡ ಕವಿದ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಿಮಪಾತದೊಂದಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಧಿಕ ತಾಪಮಾನವು &amp;nbsp;ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 1968 ರಂದು 42.2 °C ಆಗಿತ್ತು,  ಆದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು &amp;nbsp;ಜುಲೈ 11, 1971 ರಂದು −10.0 °C ಆಗಿತ್ತು.  ಜನವರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ತಿಂಗಳು, &amp;nbsp;ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ 27.7 °C, ಹತ್ತು ದಿನಗಳು 30 &amp;nbsp;°C ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 35 &amp;nbsp;°C ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಳನಾಡಿನ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ತಾಪಮಾನವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜನವರಿಯ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ 13 &amp;nbsp;°C ಆಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾದ ತಿಂಗಳು ಜುಲೈ ಆಗಿದೆ, ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ 11.2 &amp;nbsp;°C ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ −0.2 &amp;nbsp;°C. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 99 ದಿನಗಳ ಹಿಮಪಾತವಿರುತ್ತದೆ , ಅದರಲ್ಲಿ 95 ದಿನಗಳು ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. 
ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಮಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ 108 ಮಳೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 629 ಮಿಮೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ . [24]  ಮಾರ್ಚ್  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 23 ಬಿರುಗಾಳಿ ದಿನಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 19 ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಮಪಾತವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪ, ಮತ್ತು ಅದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. 
{{Weather box|location=Aeropuerto de Canberra|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=42.0|Feb record high C=42.2|Mar record high C=37.5|Apr record high C=32.6|May record high C=24.5|Jun record high C=20.1|Jul record high C=19.7|Aug record high C=24.0|Sep record high C=28.6|Oct record high C=32.7|Nov record high C=39.9|Dec record high C=39.2|year record high C=42.2|Jan high C=28.0|Feb high C=27.1|Mar high C=24.5|Apr high C=20.0|May high C=15.6|Jun high C=12.3|Jul high C=11.4|Aug high C=13.0|Sep high C=16.2|Oct high C=19.4|Nov high C=22.7|Dec high C=26.1|year high C=|Jan mean C=20.6|Feb mean C=20.1|Mar mean C=17.6|Apr mean C=13.4|May mean C=9.4|Jun mean C=6.7|Jul mean C=5.7|Aug mean C=7.0|Sep mean C=9.8|Oct mean C=12.8|Nov mean C=15.8|Dec mean C=18.8|year mean C=|Jan low C=13.2|Feb low C=13.1|Mar low C=10.7|Apr low C=6.7|May low C=3.2|Jun low C=1.0|Jul low C=-0.1|Aug low C=1.0|Sep low C=3.3|Oct low C=6.1|Nov low C=8.8|Dec low C=11.4|year low C=|Jan record low C=1.6|Feb record low C=3.0|Mar record low C=-1.1|Apr record low C=-3.7|May record low C=-7.5|Jun record low C=-8.5|Jul record low C=-10.0|Aug record low C=-8.5|Sep record low C=-6.9|Oct record low C=-3.4|Nov record low C=-1.8|Dec record low C=0.3|year record low C=-10.0|Jan precipitation mm=58.5|Feb precipitation mm=56.4|Mar precipitation mm=50.7|Apr precipitation mm=46.0|May precipitation mm=44.4|Jun precipitation mm=40.4|Jul precipitation mm=41.4|Aug precipitation mm=46.2|Sep precipitation mm=52.0|Oct precipitation mm=62.4|Nov precipitation mm=64.4|Dec precipitation mm=53.8|year precipitation mm=616.4|Jan precipitation days=7.3|Feb precipitation days=6.7|Mar precipitation days=6.9|Apr precipitation days=7.3|May precipitation days=8.4|Jun precipitation days=9.8|Jul precipitation days=10.5|Aug precipitation days=11.1|Sep precipitation days=10.2|Oct precipitation days=10.4|Nov precipitation days=9.8|Dec precipitation days=7.8|year precipitation days=106.2|Jan sun=294.5|Feb sun=254.3|Mar sun=251.1|Apr sun=219|May sun=186|Jun sun=156|Jul sun=179.8|Aug sun=217|Sep sun=231|Oct sun=266.6|Nov sun=267|Dec sun=291.4|year sun=2813.7|source 1=Climate averages for Canberra Airport Comparison (1939–2010)&lt;ref&gt;{{Cita web |url= https://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |título= Climate statistics for Australian locations: Canberra Airport Comparison |editorial=[[Bureau of Meteorology]] |fechaacceso=3 de septiembre de 2011 }}&lt;/ref&gt;|date=Septiembre de 2011|source 2=Special climate statements and climate summaries for more recent extremes&lt;ref&gt;
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/statements/scs36b.pdf |título=Special climate statement 36 – Unseasonal cold in southeast Australia |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=13 de enero de 2012 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201209.summary.shtml |título=ACT in September 2012 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=2 de octubre de 2012 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201212.summary.shtml |título=ACT in December 2012 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=2 de enero de 2013 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
*{{Cita web |título=Special Climate Statement 43 – extreme heat in January 2013 |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/statements/scs43e.pdf |editorial=Bureau of Meteorology |formato=PDF |fechaacceso=2 de febrero de 2013 |fecha=1 de febrero de 2013}}
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201310.summary.shtml |título=ACT in October 2013 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=1 de noviembre de 2013 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://ogimet.com/cgi-bin/gsynres?ind=94926&amp;ano=2024&amp;mes=9&amp;day=16&amp;hora=23&amp;min=0&amp;ndays=30|título=94926:   Canberra (Australia)|fechaacceso=17 de septiembre de 2024|apellido= |nombre= |enlaceautor= |fecha=16 de septiembre de 2024 |formato= |obra= |editor= |editorial= OGIMET|ubicación= |idioma= |cita=}}&lt;/ref&gt;}}

=== ನಗರ ರಚನೆ ===
[[File:Canberra Government House.jpg|thumb|Canberra's [[Government House, Canberra|Government House]], the official residence of the [[Governor-General of Australia]]]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎಂಬುದು ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ವಾಲ್ಟರ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಆಧುನಿಕ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ನಗರ ಯೋಜನೆಯು 1912 ರ ಹಿಂದಿನದು. ನಗರವನ್ನು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ . ಆದ್ದರಿಂದ, ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ '','' ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದೇಶ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರದೇಶ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರದೇಶ, ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
[[File:Parliament House, National Library of Australia, Canberra, 2023.jpg|thumb|Various civic landmarks line [[Lake Burley Griffin]]. Pictured is the [[National Library of Australia|National Library]] and [[Parliament House, Canberra|Parliament House]] (background)]]
ನಗರವು 1963 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಕೃತಕ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . [[ಸರೋವರ]]ದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಭವನವಿದೆ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಬೀದಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮುಖವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಂಸತ್ತು ಭವನ ಸುತ್ತಲೂ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗಳು, ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳು, [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳು, ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ಗಳಿವೆ. ಸಂಸತ್ತು ಭವನವು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಸರೋವರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ನಗರ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ), ವಸತಿ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ನಗರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಒಂದು.

ಇದಲ್ಲದೆ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಚೌಕಗಳು, ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಳು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಉಪನಗರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಆದ ಚೌಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ವಿರಾಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

* '''1920 ಮತ್ತು 30 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮತ್ತು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ''' , ಈಗ 15 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
* 1920 ರಿಂದ 1960 ರವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ '''ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ , 12 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು'''
* '''1963 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಜನವಸತಿಯಾದ ವೊಡೆನ್ ಕಣಿವೆ''' , 13 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* '''ಬೆಲ್ಕೊನ್ನೆನ್''' , 1967 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ, 25 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* '''ವೆಸ್ಟನ್ ಕ್ರೀಕ್''' , ಮೊದಲ ವಸಾಹತುಗಳು 1969 ರಲ್ಲಿ, 8 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* '''1974 ರಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್''' , 19 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಕೊನೆಯ '''ಗುಂಗಾಹ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು 7 ನೆರೆಹೊರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.'''

ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. 1967 ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಂಡವಾಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯೋಗವು &quot;ಯೋಜನೆ Y&quot; ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು &quot;ಪಟ್ಟಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇವು ಚೌಕಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಾಗಿವೆ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ , Y ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ನಿಕಟವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಬಳಿ ಇವೆ. ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ. ಅನೇಕ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಿಗೆ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು , ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರು , ಆರಂಭಿಕ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಅಥವಾ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ . ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಡಫಿಯಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪೇಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿಗಳ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಯರ್ರಲುಮ್ಲಾ, ಡೀಕಿನ್ ಮತ್ತು ಓ'ಮ್ಯಾಲಿ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಫಿಶ್ವಿಕ್, ಮಿಚೆಲ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಮ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.

ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ರಾಜಧಾನಿಯ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ತ್ರಿಕೋನ ವಿನ್ಯಾಸ. ಈ ತ್ರಿಕೋನವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ, ಕಿಂಗ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.  ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸಂಸತ್ತು ಭವನ, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಸರೋವರ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಂತಹ ನಗರದ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅನೇಕ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಈ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗ್ರಿಫಿನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಇದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸ್ಮರಣಾರ್ಥಗಳು, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .

ನಗರದ ಅಲ್ಪ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಸಂಸತ್ ಭವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಉದ್ಯಾನಗಳ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ. ಎರಡನೆಯದು, 1950 ರಿಂದ 1970 ರವರೆಗೆ, ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ತೆರೆದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವಿವಿಧ ಮರಗಳ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೆಡಲಾಯಿತು . 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ಯಾಲರಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಸೇರ್ಪಡೆಯೆಂದರೆ 1988 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸಂಸತ್ ಭವನ.

=== ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ತನ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾದ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ (ACT) ಒಳಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ನಗರದ ಭೂದೃಶ್ಯವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅಂಶಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸರಾಗವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
[[File:Inner-canberra 01MJC.png|right|thumb|Inner Canberra demonstrates some aspects of the Griffin plan, in particular the [[Parliamentary Triangle, Canberra|Parliamentary Triangle]].]]
[[File:Canberra Civic Centre-1.jpg|thumb|An aerial view of the [[Civic, Australian Capital Territory|Civic Centre]] from [[Mount Ainslie]]]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖೆಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೌಂಟೇನ್, ಮೌಂಟ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಹಿಲ್‌ಗಳು ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಎತ್ತರಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ರೋಲಿಂಗ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವಿದೆ, ಇದು ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವ ಕೃತಕ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ . ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಿ ರಚಿಸಲಾದ ಈ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ವಾಲ್ಟರ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವು ಮನರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಂದರವಾದ ಬೋರ್ಡ್‌ವಾಕ್‌ಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಜಲ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು . ನಗರವನ್ನು ಉದ್ಯಾನ ನಗರ ಚಳವಳಿಯ ತತ್ವಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಗರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಕಿಂಗ್ ಟ್ರೇಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ, ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಜ್ ನದಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ನಗರದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿಯು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸುತ್ತುವರೆದು, ಸುಂದರವಾದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಜ್ ನದಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಹೊರಾಂಗಣ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪಾದಯಾತ್ರೆ , ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಬೊರೇಟಂ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅರ್ಬೊರೇಟಂ 250 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮರಗಳ ವಿಶಾಲ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರ್ಬೊರೇಟಂನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಅದ್ಭುತ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಆನಂದಿಸಲು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪೊದೆಗಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದು , ಇದು ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಮದ್ಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಟಿಡ್ಬಿನ್‌ಬಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಗರಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪೊದೆಗಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಒರಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಕಲ್ಲಿನ ಹೊರಹರಿವುಗಳು, ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯು ಅದರ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ತ್ರಿಜ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಗಳು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಾಗ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ನಗರ ಯೋಜನಾ ತತ್ವಗಳು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ.
[[File:Canberra Map-MJC.png|thumb|right|The location of Canberra within the [[Australian Capital Territory|ACT]]. Canberra's main districts are shown in yellow: [[Canberra Central]] (marked as North Canberra and South Canberra), [[Woden Valley]], [[Belconnen]], [[Weston Creek]], [[Tuggeranong]], and [[Gungahlin]].]]
{{wide image|Canberra From Black Mountain Tower.jpg|800px|Panorama of Canberra and Lake Burley Griffin set against the backdrop of distant New South Wales, taken from the [[Telstra Tower]]}}
{{overlay
|image = Canberra viewed from Mount Ainslie.jpg
|width = 870
|height = 582
|columns = 4
|legend1title = Points of Interest Looking South from [[Mount Ainslie]]
|overlay1 = War Memorial
|overlay1left = 500
|overlay1top = 530
|overlay1link = Australian War Memorial
|overlay2 = Anzac Parade
|overlay2left = 430
|overlay2top = 470
|overlay2link = Anzac Parade, Canberra
|overlay3 = Old Parliament House
|overlay3left = 375
|overlay3top = 245
|overlay3link = Old Parliament House, Canberra
|overlay4 = New Parliament House
|overlay4left = 375
|overlay4top = 195
|overlay4link = Parliament House, Canberra
|overlay5 = National Gallery
|overlay5left = 110
|overlay5top = 260
|overlay5link = National Gallery of Australia
|overlay6 = High Court
|overlay6left = 230
|overlay6top = 275
|overlay6link = High Court of Australia
|overlay7 = Questacon
|overlay7left = 540
|overlay7top = 250
|overlay7link = Questacon
|overlay8 = National Library
|overlay8left = 735
|overlay8top = 248
|overlay8link = National Library of Australia
|overlay9 = Edmund Barton Building
|overlay9left = 30
|overlay9top = 270
|overlay9link = Edmund Barton Building
|overlay10 = Brindabella Ranges
|overlay10colour = green
|overlay10left = 210
|overlay10top = 55
|overlay10link = Brindabella Range
|overlay11 = Lovett Tower
|overlay11colour = red
|overlay11left = 530
|overlay11top = 125
|overlay11link = Lovett Tower
|overlay12 = Ben Chifley Building
|overlay12left = 75
|overlay12top = 330
|overlay12link = Australian Security Intelligence Organisation
|overlay13 = Lake Burley Griffin
|overlay13colour = blue
|overlay13left = 810
|overlay13top = 310
|overlay13link = Lake Burley Griffin
|overlay14 = Limestone Avenue
|overlay14colour = red
|overlay14left = 650
|overlay14top = 525
|overlay14link = Limestone Avenue, Canberra
|overlay15 = Fairbairn Avenue
|overlay15left = 205
|overlay15top = 525
|overlay15link = Fairbairn Avenue
|overlay16 = Parkes Way
|overlay16left = 420
|overlay16top = 350
|overlay16link = Parkes Way
|overlay17 = R G Casey Building
|overlay17left = 125
|overlay17top = 202
|overlay17link = Department of Foreign Affairs and Trade (Australia)
|overlay18 = John Gorton Building
|overlay18left = 220
|overlay18top = 240
|overlay18link = John Gorton Building
|overlay19 = King Edward Terrace
|overlay19left = 420
|overlay19top = 275
|overlay20 = Presbyterian Church of Saint Andrew
|overlay20left = 175
|overlay20top = 200
|overlay21 = St John's Anglican Church
|overlay21left = 635
|overlay21top = 375
|overlay21link = St John the Baptist Church, Reid
}}
=== ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ===
[[File:Canberra SPOT 1088.jpg|thumb|The Canberra region seen from space]]
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ನೂರಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಳಪಾಯವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಿಲೂರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಡೆವೋನಿಯನ್ ಅವಧಿಗಳ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ತೀವ್ರವಾದ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಬಂಡೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಿಸರಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದು ನಾವು ನೋಡುವ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಶಿಲಾ ಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಚನೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಳುಗಲ್ಲು, ಹೂಳುಗಲ್ಲು ಮತ್ತು [[ಜೇಡಿಮಣ್ಣು|ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ]] ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಸಂಚಿತ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿದೆ . ಈ ಕೆಸರುಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು 430 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಿಲೂರಿಯನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ಕೆಸರುಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಈಗ ನಗರದ ಬಹುಭಾಗದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಈ ಬಂಡೆಗಳು ರಸ್ತೆ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೊರಹರಿವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಚನೆಯ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳು , ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಶಿಲೆಗಳು ಇವೆ. ಈ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳು ಡೆವೊನಿಯನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು 380 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದವು, ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದ ಆಳದಿಂದ ಕರಗಿದ ಬಂಡೆಗಳು ಮೇಲೇರಲು ಕಾರಣವಾದ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಚಲನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ . ಈ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೌಂಟೇನ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಹಿಲ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಭೂದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ . ಸೆಡಿಮೆಂಟರಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಬಸಾಲ್ಟ್‌ಗಳಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಶಿಲೆಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಶಿಲೆಗಳು ಹಲವಾರು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟಗಳ ಕಂತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ , ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಶಿಲಾ ರಚನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಗಳ ನಂತರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶವು ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಸವೆತದ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು . ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು, ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.

ಸರಿಸುಮಾರು 2.6 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ 11,700 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ಲೆಸ್ಟೊಸೀನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ , ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶವು ಹಲವಾರು ಹಿಮಯುಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಹಿಮನದಿಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತಲುಪದಿದ್ದರೂ, ಈ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನವು ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಫ್ರೀಜ್-ಥಾ ಚಕ್ರಗಳಂತಹ ಪೆರಿಗ್ಲೇಶಿಯಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಶಿಲೆಯ ಹವಾಮಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ . ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರವು ಮೂಲ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮಣ್ಣು ಮಧ್ಯಮ ಫಲವತ್ತಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಕಳಪೆಯಾಗಿ ನೀರು ಬಸಿದು ಹೋಗುವ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಬಹುದು.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಂತಹ ನಗರ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರದೇಶದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನವು ಹಿಂದಿನ ಪರಿಸರಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ .

=== ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ -ಪರಿವರ್ತಿತ ಪರಿಸರಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಸರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ . ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗಗಳು ಉಳಿದಿವೆ, ಇದು ನಗರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಉಳಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿವೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ ಸಸ್ಯ ಸಮುದಾಯವೆಂದರೆ ತೆರೆದ ನೀಲಗಿರಿ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶ, ಇದನ್ನು ಬಾಕ್ಸ್‌ವುಡ್ ಅರಣ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶವು ನೀಲಗಿರಿ ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ಲೇಕ್ಲಿಯ ಕೆಂಪು ಗಮ್ ( ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್ ಬ್ಲೇಕ್ಲಿ ) ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಗಮ್ (ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್ ಮೆಲ್ಲಿಯೊಡೋರಾ), ಇದು ಮೇಲಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅರಣ್ಯದ ಕೆಳಭಾಗವು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಹುಲ್ಲುಗಳು, ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶಗಳು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಮೂಲ [[ನೀಲಗಿರಿ]] ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳು ಪ್ರಮುಖ ವನ್ಯಜೀವಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಗರದ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನೆಡುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ನಿರ್ಮಿತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೂ ಸೇರಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಾಂಗರೂ]]ಗಳು, ವಾಲಬೀಸ್, ಪೊಸಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಕಿಡ್ನಾಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಗರದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಗ್ಪೀಸ್, ಕೂಕಬುರಾಸ್, ರೊಸೆಲ್ಲಾಗಳು ಮತ್ತು ಹನಿಕ್ರೀಪರ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು, ಹಂಸಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಲಿಕನ್‌ಗಳಂತಹ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ತಾಣಗಳಿವೆ.

[[ಸರೀಸೃಪ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಉಭಯಚರಗಳು|ಉಭಯಚರ]]ಗಳು ಸಹ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೂ ಅವು [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ . [[ಹಲ್ಲಿ]]ಗಳು, [[ಹಾವು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಪ್ಪೆ]]ಗಳು ಕಾಡುಗಳು, [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು]]ಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ, [[ಕೀಟ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಕೀಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಂಬಲಾಗದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ, ಆದರೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೇನುನೊಣಗಳು, [[ಚಿಟ್ಟೆ]]ಗಳು, [[ಇರುವೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಜೀರುಂಡೆ]]ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕ ಕೀಟ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕೀಟಗಳು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ , ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ಕಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇರಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಉಳಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಶ್ರೀಮಂತ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

== ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ==

=== ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ===
[[File:Entrance to the ACT Legislative Assembly building July 2022.jpg|thumb|ACT Legislative Assembly&lt;br /&gt;and the statue ''Ethos'' (Tom Bass, 1961)]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಗರ ಪರಿಷತ್ತು ಅಥವಾ ಪುರಸಭೆ ಸರ್ಕಾರವಿಲ್ಲ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯು ನಗರಕ್ಕೆ ನಗರ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರ ಎರಡರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ನಗರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾದ 25 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಬೃಂದಾಬೆಲ್ಲಾ, ಗಿನ್ನಿಂಡೆರಾ, ಕುರ್ರಾಜೋಂಗ್, ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಗಿ ಮತ್ತು ಯೆರಾಬಿ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಐದು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯ (ಎಂಎಲ್‌ಎ) ಸದಸ್ಯರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಫೆಡರಲ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ACT ಯಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,  ಲಿಬರಲ್‌ಗಳು ACT ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 1995 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವೆ 6.5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು . 2001 ರಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿತು. 2004 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಹೋಪ್ ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು 17 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 9 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯ ಮೊದಲ ಬಹುಮತದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.  2008 ರಿಂದ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಲೇಬರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಆಳುತ್ತಿದೆ .  2022 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಬಾರ್ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಅಥಾರಿಟಿಯ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಅಥವಾ ನಗರಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ,  ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್, ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್, ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳು, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಭೂ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅಥವಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖೆಗಳು (ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ನೇಚರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ). [205] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ (ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರ) ಕಾಯ್ದೆ 1988,  ನ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಟೆರಿಟರಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. 

=== ಫೆಡರಲ್ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ 1949 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಫೆಡರಲ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು , ಅದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಡಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.  ಆದಾಗ್ಯೂ, 1966 ರವರೆಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಗೆ ಲೆಕ್ಕಿಸಲಿಲ್ಲ.  1974 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಂಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.[208] 1996 ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ 1998 ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು 2019 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬೀನ್ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು ಹೊಂದಿತ್ತು , ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಾಮದಾಯಕ ಅಂತರದಿಂದ.  1990 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಫೆಡರಲ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಏಳು ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗೆದ್ದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಅದರ ಸರಾಸರಿ ಲಾಭವು 15 ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳಾಗಿದೆ. 2022 ರ ಚುನಾವಣೆಯವರೆಗೆ ALP ಮತ್ತು ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷವು ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಲಾ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೇವಿಡ್ ಪೊಕಾಕ್ ಲಿಬರಲ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಜೆಡ್ ಸೆಸೆಲ್ಜಾ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.

=== ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫೆಡರಲ್ ಪೊಲೀಸ್ (AFP) ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳಂತೆಯೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ .  AFP ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಸಮುದಾಯ ಪೊಲೀಸ್ ವಿಭಾಗವಾದ ACT ಪೊಲೀಸ್ ಮೂಲಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 

ಅಪರಾಧಗಳ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತಿರುವ ಜನರನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  2009 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚುವ ಮೊದಲು, ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೆಲ್ಕಾನೆನ್ ಧಾರಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮ್ಯಾಕೊನೊಚಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 2008 ರಂದು ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಹೋಪ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ನಿರ್ಮಾಣದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ US$130 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು.  ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಣ್ಣ ನಾಗರಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿವಿಧ ಕಾನೂನು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ . 

2019 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  2016 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅಪರಾಧಗಳು ಆಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳು, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಕಳ್ಳತನ. ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 2,304 ಮತ್ತು 966 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ (100,000 ಜನರಿಗೆ 580 ಮತ್ತು 243). ನರಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಅಪರಾಧಗಳು - ಕೊಲೆ, ಕೊಲೆ ಯತ್ನ ಮತ್ತು ನರಹತ್ಯೆ, ಆದರೆ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗೆ ಪಿತೂರಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ - 100,000 ಜನರಿಗೆ 1.0 ರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 100,000 ಜನರಿಗೆ 1.9 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ದರಗಳು (100,000 ಜನರಿಗೆ 64.4) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ (100,000 ಜನರಿಗೆ 98.5) ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ, 2017 ರ ಅಪರಾಧ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದರೋಡೆಗಳು, ಕಳ್ಳತನಗಳು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ.

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
[[File:Belconnen Apartments - DSC07473-HDR.jpg|thumb|High-density residential apartments in [[Belconnen]]; Canberra has one of the fastest growing populations in the nation]]
೨೦೨೫ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ೪,೮೪,೩೬೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ &amp;nbsp;ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 560 ನಿವಾಸಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 2.0% ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲದವರು ಮತ್ತು 32.5  % ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು.   ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.8 % ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ಮತ್ತು 2.9 % ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ  ಜನಿಸಿದವರು . ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಪಾಲು (71.2 %) ಜನರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯುವ, ಚಲನಶೀಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ. ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 35 ವರ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು  ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 17.9% ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು.  15 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 43% ರಷ್ಟು ಜನರು ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಡಿಪ್ಲೊಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 26.3  % ಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಿ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.

27.5  % ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ , ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ . 9.7  % ಜನರು ಕ್ರೈಸ್ತೇತರರು ಮತ್ತು 43.5  % ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

2002 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪರಾಧಗಳು ಆಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಮೋಟಾರ್ ವಾಹನ ಕಳ್ಳತನಗಳು. ಇವು &amp;nbsp;ಕ್ರಮವಾಗಿ 1,961 ಜನರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು 100,000 ಕ್ಕೆ 630 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನರಹತ್ಯೆಗಳು 100,000 ಕ್ಕೆ 1.5 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 4.9 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ&amp;nbsp; ಸರಾಸರಿ ದರಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದವು. 

=== ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ===
[[File:ANU School of Art, Canberra.jpg|thumb|right|[[Australian National University|ANU]] School of Art (formerly the Canberra High School)]]
ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ಆಕ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ (ANU) ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (UC). ANU ಅನ್ನು 1946 ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ, ಲಂಡನ್ ಮೂಲದ ''ಟೈಮ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಮತ್ತು ''ಶಾಂಘೈ ಜಿಯಾವೊ ಟಾಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಿಂದ'' ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ .  ANU ಮತ್ತು UC ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಿಯೋಲೋವಾ, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ವಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಎರಡು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿವೆ: ನಗರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಗ್ನಾಡೌ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಆಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಹೌಸ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸ್ಟರ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಆಗಿದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳೆಂದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ (ADFA) ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾಲೇಜು, ಇದು ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕೂಡ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

=== ಆರೋಗ್ಯ ===
[[File:Canberra Hospital February 2018.jpg|thumb|The [[Canberra Hospital]]]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಹಿಂದೆ ವೊಡೆನ್ ವ್ಯಾಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಗ್ಯಾರನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 500 ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲ್ವರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು 174 ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಬೋಧನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಜಾನ್ ಕರ್ಟಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಡೀಕಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಾನ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ. ರಾಯಲ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಟನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಗಣನೀಯ ವಿವಾದದ ನಂತರ 1997 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು.

== ಆರ್ಥಿಕತೆ ==
2021 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]] ದರವು 3.8  % ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರವಾದ 5.1  % ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಕಡಿಮೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ , ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 
[[File:ACT Government, Canberra.jpg|thumb|Just under a third of Canberrans are employed in the public sector, working in government departments such as the [[Government of the Australian Capital Territory|ACT Government]]]]
ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸರಾಸರಿ ವಾರದ ಆದಾಯ 1,204 &amp;nbsp;ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ $805 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಜೂನ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಮನೆ ಬೆಲೆ $352,500 ಆಗಿತ್ತು , ಇದು ಸಿಡ್ನಿ , ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಮತ್ತು [[ಪರ್ತ್, ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಪರ್ತ್‌]]ಗಿಂತ&amp;nbsp; ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ , ಆದರೆ ಇತರ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.  ತರುವಾಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ $375,000 ತಲುಪಿದವು  ನವೆಂಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ $411,305.  ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ವಾರದ ಬಾಡಿಗೆ ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ .ಸರಾಸರಿ ವಾರದ ಬಾಡಿಗೆ $450 ಆಗಿದ್ದು , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ $375 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 
[[File:50 Marcus Clarke Street Feb 2016.jpg|left|thumb|The [[Civic, Australian Capital Territory|Civic]] is home to various administrative departments, such as the [[Department of Education, Skills and Employment]]]]
[[File:Bunda Street July 2021.jpg|left|thumb|[[Bunda Street]] in Canberra's shopping district; tourism, retail and hospitality are also major employers.]]
ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ, ಇದು &amp;nbsp;2003/04 ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ 26.1% ರಷ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು &amp;nbsp;ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾನ್‌ನ 40% ಜನರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apps.treasury.act.gov.au/__data/assets/pdf_file/0010/399979/GSP.pdf/_recache |publisher=ACT Government |title=CMTED Brief |access-date=29 March 2020 |archive-date=12 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312155536/https://apps.treasury.act.gov.au/__data/assets/pdf_file/0010/399979/GSP.pdf/_recache |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EDA ACT Economic Indicators&quot;&gt;{{cite web |url=https://app.remplan.com.au/eda-australiancapitalterritory/economy/industries/employment?state=pBPJF7!zqpdU432PIpMAxgHbd5omIpFefArbs1rWD4UyEABnslfkI00mvCxMa |publisher=EDA Australia |title=EDA ACT Economic Indicators |access-date=29 March 2020 |archive-date=29 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329020321/https://app.remplan.com.au/eda-australiancapitalterritory/economy/industries/employment%3Fstate%3DpBPJF7!zqpdU432PIpMAxgHbd5omIpFefArbs1rWD4UyEABnslfkI00mvCxMa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;2021 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಶೇಕಡಾವಾರು 25.6% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ . ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಸಂಸದೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ , ಹಣಕಾಸು  , ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಖಜಾನೆ ಮುಂತಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ನೌಕರರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ . ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ನೆಲೆಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪಡೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಸಂವಹನ ಕೇಂದ್ರವಾದ HMAS ಹರ್ಮನ್. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದಿನ RAAF ಫೇರ್‌ಬೈರ್ನ್ ವಾಯುನೆಲೆಯನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಂದ VIP ವಿಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಹಲವಾರು ''ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್'' ವಿತರಕರು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ QSP, ಟವರ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ರೂಲ್‌ಬರ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ದಿ ಡಿಸ್ಟಿಲರಿ ಸೇರಿವೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ಸೇವೆಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ವೆಸ್ಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಕೊನೆನ್, ಇದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮನುಕಾ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಿಟಿ ವಾಕ್, ಗರೆಮಾ ಪ್ಲೇಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.

== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳು ==
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿ ಐಕಾನ್ ವಾಟರ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಆಕ್ಟೆವ್‌ಎಜಿಎಲ್ ಎಸಿಟಿಇಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮತ್ತು ಎಜಿಎಲ್ ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳ ಚಿಲ್ಲರೆ ಪೂರೈಕೆದಾರವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನೀರು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಎಸಿಟಿ ಎಂಬ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೀರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕಾಟರ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಕೋರಿನ್, ಬೆಂಡೋರಾ ಮತ್ತು ಕಾಟರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್‌ಬೆಯಾನ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಗೂಗಾಂಗ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು . ಗೂಗಾಂಗ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಐಕಾನ್ ವಾಟರ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಎರಡು ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಫಿಶ್ವಿಕ್ ಮತ್ತು ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ . 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಿಡ್‌ನಿಂದ ಹೋಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಫಿಶ್ವಿಕ್ ಸಬ್‌ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ (ಕ್ವೀನ್‌ಬೆಯಾನ್ ಮೂಲಕ) ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [  ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾದ ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯ ಬಳಿಯ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಪವರ್‌ಹೌಸ್‌ನಿಂದ ಮೊದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ 1957 ರಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.  ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಲ್ಕು ಸೌರ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು 2014 ಮತ್ತು 2017 ರ ನಡುವೆ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ: ರಾಯಲ್ಲಾ (20 MW ನಾಮಮಾತ್ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, 2014),  ಮೌಂಟ್ ಮಜುರಾ (2.3 MW, 2016), ಮುಗ್ಗಾ ಲೇನ್ (13 MW, 2017)  ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ಡೇಲ್ (11 MW, 2017)  ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಫಲಕಗಳು ಅಥವಾ ಸೌರ ಬಿಸಿನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 2015 ಮತ್ತು 2016 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಫೀಡ್-ಇನ್ ಸುಂಕದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಸೌರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 26.3 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಮತ್ತು 34,910 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 25.2 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಮತ್ತು 28,815 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಗ್ರಿಡ್‌ಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಿದವು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ). 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪವನ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳಿಲ್ಲ , ಆದರೆ ಹತ್ತಿರದ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಅಥವಾ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ 140.7-ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ವಿಂಡ್ ಫಾರ್ಮ್. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರವು 2013 ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವ 90% ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು 2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು, ಗುರಿಯನ್ನು 210 ರಿಂದ 550 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.  ಫೆಬ್ರವರಿ 2015 ರಲ್ಲಿ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು 200 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು; ಇವು 2017 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು.  ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಂದ ಇನ್ನೂ 200 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಖರೀದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು .  2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುಡಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಅಥವಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು 23 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಫೀಡ್-ಇನ್ ಸುಂಕದ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರವು 2014 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. 

ACT ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರವೇಶ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (2014-15 ರಲ್ಲಿ 94% ಮನೆಗಳು). 

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
[[File:National Film and Sound Archive, Canberra, 2022, 03 (2).jpg|thumb|[[National Film and Sound Archive]]]]

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು , ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು , ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು , ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು, ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಶಾಪಿಂಗ್, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .

=== ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ===
[[File:National Museum of Australia 03.jpg|left|thumb|The [[National Museum of Australia]] established in 2001 records Australia's social history and is one of Canberra's more architecturally daring buildings.]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ, ನೀವು ನಗರ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಸೇರಿದೆ , ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪಡೆಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಯುದ್ಧಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದವರಿಗೆ ಗೌರವವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ANZAC ಪೆರೇಡ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು, ಇದು ವಿಶಾಲವಾದ ಬೀದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್''' ಮತ್ತು '''ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್''' ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ''' ಗ್ಯಾಲರಿಯು '''ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು''' , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹವು ಪೊಲಾಕ್ ಮತ್ತು ರೂಬೆನ್ಸ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ . ಹಳೆಯ ಸಂಸತ್ ಭವನವು ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ , ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ''' ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೂ ಸಹ . ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 220 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕಪಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು 2005 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಹೌಸ್, ನಂತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮಿಂಟ್. ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಕುಕ್ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾರಿಲ್ಲನ್‌ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಲ್‌ಸ್ಟ್ರಾ ಟವರ್ , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೃಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೈನೋಸಾರ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸೇರಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ನೀವು ಪೌರಾಣಿಕ ಟೈರನ್ನೊಸಾರಸ್ ರೆಕ್ಸ್‌ನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಹ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಹುದು .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ಕೂಡ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಹೌಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವಗಳು, ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಲೆವೆಲಿನ್ ಹಾಲ್ (ANU ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ). ಚೈಲ್ಡರ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್ 1928 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರೆಪರ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಟೋನ್‌ಫೆಸ್ಟ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಜೋಡಿ ಕೂಲಿಸಂನ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡಿಕ್ಸನ್, ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಲವಾರು ಬಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿವೆ. ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾನಪದ ಉತ್ಸವ, ರಾಯಲ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದರ್ಶನ (ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೃಷಿ ಮೇಳ), ಸಮ್ಮರ್‌ನಾಟ್ಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಶೋ, ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಸೆಲೆಬ್ರೇಟ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಉತ್ಸವ ಸೇರಿವೆ, ಇದು ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ರಜಾದಿನವಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾನ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಉತ್ಸವವೆಂದರೆ ''ಫ್ಲೋರಿಯಾಡ್'' , ಇದು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಡುವೆ), ಇದರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ನಗರವು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸವವು ಸಂಗೀತ, ವಿರಾಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು 1998 ರಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ 75 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ದ್ವಿಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ವರ್ಷವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

=== ಮಾಧ್ಯಮ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ವಾಣಿಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯೂರೋಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕಾ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pressgallery.net.au/|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219215056/https://pressgallery.net.au/|archive-date=19 December 2025|url-status=live|title=Federal Parliamentary Press Gallery|access-date=11 February 2026}}&lt;/ref&gt;  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಗುಂಪು. ಬಾರ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಭೋಜನಕೂಟಗಳನ್ನು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕಾರಣಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ 1926 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ದಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಟೈಮ್ಸ್ ಎಂಬ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಇದೆ .  ಸಿಟಿನ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವೀಕ್ಲಿ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಬಿಎಂಎ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಉಚಿತ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಬಿಎಂಎ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು 1992 ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು; ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಂಚಿಕೆಯು ನಿರ್ವಾಣದ ನೆವರ್‌ಮೈಂಡ್ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು . 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು AM ಮತ್ತು FM ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು (AM/FM ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೋ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ (2CA ಮತ್ತು 2CC) ಮತ್ತು ಆಸ್ಟೆರಿಯೊ/ARN (104.7 ಮತ್ತು ಮಿಕ್ಸ್ 106.3). ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಇವೆ.

DAB+ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಹ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ , ಕೆಲವು AM/FM ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಡಿಜಿಟಲ್-ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು (DAB+ ಟ್ರಯಲ್ ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್) ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಐದು ಉಚಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು:

* ಎಬಿಸಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ (ಎಬಿಸಿ)
* ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ (ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್)
* ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 10 ಸದರ್ನ್ NSW &amp; ACT (CTC) - ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 10 ಒಡೆತನದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿಲ್ದಾಣ.
* ಸೆವೆನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸದರ್ನ್ NSW &amp; ACT (CBN) - ಸ್ಟೇಷನ್ ಸೆವೆನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
* WIN ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸದರ್ನ್ NSW &amp; ACT (WIN) - ನೈನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ


ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾಲವು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಚಾನೆಲ್ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬಹು-ಚಾನೆಲ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ

WIN ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ 6:00 ಗಂಟೆಗೆ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ WIN News ಅನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸುದ್ದಿ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ ವೊಲೊಂಗೊಂಗ್‌ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ 10 ದಿನವಿಡೀ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಅದರ ಹೋಬಾರ್ಟ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಇದು ನೈನ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ವಾರದ ಸಂಜೆ 6:00 ಗಂಟೆಗೆ ಸಿಡ್ನಿಯಿಂದ ನೈನ್ ನ್ಯೂಸ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.

ಸೆವೆನ್ ಪ್ರಸಾರಗಳು ದಿನವಿಡೀ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

೧೯೮೯ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಎಬಿಸಿ, ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ (ಸಿಟಿಸಿ) ಮಾತ್ರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ನಂತರ ಅದು ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಟೆನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಗಿ, ನಂತರ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಟೆನ್ ಆಗಿ, ನಂತರ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಚಾನೆಲ್ ೯/ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ ನೈನ್ ಆಗಿ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಚಾನೆಲ್ ೧೦ ಆಗಿ, ಆ ವರ್ಷ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರೈಮ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ (ಈಗ ಪ್ರೈಮ್ ೭) ಮತ್ತು ವಿನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ . 

ಫಾಕ್ಸ್‌ಟೆಲ್ ( ಉಪಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ) ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕಂಪನಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಎಸಿಟಿ (ಕೇಬಲ್ ಮೂಲಕ) ಪೇ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ . 

== ಕ್ರೀಡೆ ==
[[File:BruceStadium19032005.JPG|right|thumb|A rugby league match at [[Canberra Stadium]]]]
ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರೈಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಸಿಟಿ ಬ್ರಂಬೀಸ್ , ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಡುತ್ತವೆ ; ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾಗಿವೆ.  ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ ,  ಇದು ನಗರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 2000 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 2003 ರ ರಗ್ಬಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಾಗಿ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು . 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ತಂಡವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆದ ಎ-ಲೀಗ್ ಮಹಿಳಾ (ಹಿಂದೆ ಡಬ್ಲ್ಯೂ-ಲೀಗ್) ನಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2011–12 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು.  2024–25 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ತಂಡವು ಎ-ಲೀಗ್ ಪುರುಷರ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ .

ನಗರವು ಯಶಸ್ವಿ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡವಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವರು ಕಳೆದ ಹನ್ನೊಂದು ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2015 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.
[[File:PM's 11 Cricket at Manuka Oval.jpg|thumb|The annual Prime Minister's XI cricket match at [[Manuka Oval]]]]
ನೆಟ್‌ಬಾಲ್ , ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ, ಐಸ್ ಹಾಕಿ , ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ತಂಡಗಳಿವೆ .

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ XI ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಮನುಕಾ ಓವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ  ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸಿಟಿ ಐರನ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಫ್ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಸೇರಿವೆ.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಿಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ 1981 ರಿಂದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಾಗಿ ಬಿಡ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ .  ಲೀಗ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರೂ, AFL ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಗ್ರೇಟರ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸಿಡ್ನಿ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ನ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ,  ಅವರು ಪ್ರತಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮನುಕಾ ಓವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹೋಮ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ.

ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮ್ಯಾರಥಾನ್  ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸಿಟಿ ಐರನ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಫ್ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಸೇರಿವೆ.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ (AIS) ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಬ್ರೂಸ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯ ಜೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. AIS 1981 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗಣ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. 2000 ಸಿಡ್ನಿ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಪದಕ ವಿಜೇತರು AIS ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದರು. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ಅಂಡಾಕಾರಗಳು, ಗಾಲ್ಫ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು, ಸ್ಕೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಈಜುಕೊಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮಹಿಳಾ ಟೆನಿಸ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ನೆಲೆಯಾದ ಲೈನೆಹ್ಯಾಮ್‌ನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮನರಂಜನಾ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸೈಕ್ಲಿಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಾದ್ಯಂತ ಸೈಕಲ್‌ವೇಗಳ ಜಾಲ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೇಚರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ವಾಕಿಂಗ್, ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಬೈಕಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನೌಕಾಯಾನ, ರೋಯಿಂಗ್, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಬೋಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಜಲ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ .  ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರ್ಯಾಲಿಯು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, 2000 ರಿಂದ 2002 ರವರೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ 400 ಫಾರ್ ವಿ 8 ಸೂಪರ್‌ಕಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು.

ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್ ಬಳಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಜನರಿಗೆ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವೆಂದರೆ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲೂ ಸುಮಾರು 5 ಕಿಮೀ &quot;ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಸೇತುವೆಯವರೆಗೆ ನಡಿಗೆ/ಓಟ&quot;, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಸರೋವರದ ಪಕ್ಕದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ನಡಿಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಾರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. 2020 ರಲ್ಲಿ COVID-19 ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ವಾಕರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಓಟಗಾರರಿಗೆ 'ಕ್ಲಾಕ್‌ವೈಸ್ COVID- ವೈಸ್' ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

== ಸಾರಿಗೆ ==
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ನಗರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು , ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 8 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಮಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಿಡ್ನಿ , ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ , ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ , ಅಡಿಲೇಡ್ ಮತ್ತು ಪರ್ತ್‌ಗೆ ದೇಶೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ . ಇದು ಒಂದು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಗಳು ವಿರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ನೇರವಲ್ಲದವು, ಆದ್ದರಿಂದ ಲೇಓವರ್ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. 
[[File:Highways into Canberra (6768361501).jpg|thumb|The [[Glenloch Interchange]] connects the [[Tuggeranong Parkway]] with [[Parkes Way]]]]
[[File:ACTION (BUS 680) Volgren Optimus bodied Scania K360UA 6x2-2 (Euro VI) at the intersection of Alinga St and Northbourne Ave (1).jpg|thumb|[[ACTION]] [[Volgren]] bodied [[Scania K-series|Scania K360UA]]]]
ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ACTION ''('' ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ''ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಇಂಟರ್ನಲ್ ಆಮ್ನಿಬಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ) ನಿಂದ'' ಬಸ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ ಜಾಲವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆಧುನಿಕ ಇಂಟರ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಏಳು ಇಂಟರ್‌ಟೌನ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸೊ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ನಗರವನ್ನು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಬಸ್ ಕಂಪನಿಗಳು, ಖಾಸಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಬೋರ್ಡರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' ಮತ್ತು ''ಡೀನ್ಸ್ ಬಸ್‌ಲೈನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು'' ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ . ''ಏರಿಯಲ್ ಕನ್ಸಾಲಿಡೇಟೆಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್'' ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕಾರು ಬಾಡಿಗೆ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಏರಿಯಲ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾಕ್ಯಾಬ್ಸ್ ''ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ'' ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು , 1959 ರಿಂದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆಯ ಕುರಿತಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ 4.6% ಜನರು ಮಾತ್ರ ಬಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ , ಆದರೆ 5.5 % ಜನರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಅಥವಾ ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ,  ಇದು ಯಾವುದೇ ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ

''ಕಂಟ್ರಿಲಿಂಕ್'' ಎಂಬುದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣವು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಂಟ್ರಿಲಿಂಕ್ ಬಸ್ ಸೇವೆಯು ಪ್ರಯಾಣದ ಈ ಹಂತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿಯ ನಡುವೆ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು,  ಆದರೆ 2000 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಾರಿಗೆ ಸಚಿವ ಜಾನ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಅವರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ.  ನಗರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗುಂಗಾಹ್ಲಿನ್‌ನ ಉತ್ತರ ಬರೋಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಲಘು ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ( ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮೆಟ್ರೋ ) 20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಕಾರು, ಆಧುನಿಕ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ ಜಾಲವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇಗಳು, ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ, ಎರಡು ಪಥದ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ, ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ 80-100 ಕಿಮೀ/ಗಂಟೆ ವೇಗ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ CBD ಯನ್ನು ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟನ್ ಕ್ರೀಕ್ ''ಬೈಪಾಸ್'' . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಸ್ತೆ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಫೆಡರಲ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಗೆ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಬಾರ್ಟನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಮೂಲಕ ಏಳು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯೂಮ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕೊಸ್ಸಿಯುಸ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಸ್ನೋಯಿ ಪರ್ವತಗಳು ಮೊನಾರೊ ಫ್ರೀವೇ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಜನಪ್ರಿಯ ರಜಾ ತಾಣವಾದ ಬೇಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಬೇ ಕೂಡ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಫ್ರೀವೇ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[http://www.wikimapia.org/#y=-35310000&amp;x=149130000&amp;z=11&amp;l=1&amp;m=a WikiSatellite view of Canberra at WikiMapia]
*[http://www.visitcanberra.com.au/ Official Tourism Website]
*[http://www.act.gov.au/ The ACT Government webpage]
**[http://www.actmapi.act.gov.au/ Canberra region map] – all districts
*[https://web.archive.org/web/20121219012913/http://www.australia.com/explore/cities/canberra.aspx Canberra] – Tourism Australia
*[https://web.archive.org/web/20130218210206/http://www.canberra100.com.au/ Canberra 100 – Celebrating Canberra's 100th anniversary]
*[https://www.arts.act.gov.au/public-art/list List of public art in Australian Capital Territory]
*{{OSM relation|5342034}}
*[https://www.youtube.com/watch?v=lfyfQD-p4B8 Canberra in the 1920s] - A compilation of  footage from [[National Film and Sound Archive]] (NFSA)
*[https://www.youtube.com/watch?v=42cw_9Fyvqw A Guide to Canberra (1958)] - Film from NFSA
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>59atd5w4n9xmxfpp104vxxl8y85awr9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1376872</id>
      <parentid>1376870</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T13:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shkuru Afshar</username>
        <id>80531</id>
      </contributor>
      <comment>Replaced with a better picture</comment>
      <origin>1376872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145217" sha1="n0bq0ye4efjm8xdwl8c7a8es2zkguvz" xml:space="preserve">{{Infobox Australian place
| type                   = city
| name                   = Canberra
| native_name            = {{nativename|xul|Kanbarra}}
| state                  = act
| image                  = {{multiple image
 |total_width            = 280
 |border                 = infobox
 |perrow                 = 1/3/2/1
 |caption_align          = center
 |image1                 = Canberra panorama from Mount Ainslie.jpg
 |alt1                   = Canberra viewed from Mount Ainslie
 |caption1               = Canberra viewed from [[Mount Ainslie]]
 |image2                 = National Carillon, Canberra ACT (2).jpg
 |alt2                   = National Carillon
 |caption2               = [[National Carillon]]
 |image3                 = Australian War Memorial Canberra, ACT (2).jpg
 |alt3                   = Australian War Memorial
 |caption3               = [[Australian War Memorial]]
 |image4                 = Torre Telstra, Canberra - panoramio (cropped).jpg
 |alt4                   = Black Mountain Tower
 |caption4               = [[Telstra Tower]]
 |image5                 = Parliament House, National Library of Australia, Canberra, 2023 (2).jpg
 |alt5                   = National Library of Australia
 |caption5               = [[National Library of Australia]]
 |image6                 = National Gallery from SW, Canberra Australia.jpg
 |alt6                   = National Gallery of Australia
 |caption6               = [[National Gallery of Australia]]
 |image7                 = Old and new Parliament Houses; Canberra Australia.jpg
 |alt7                   = Old Parliament House &amp; New Parliament House
 |caption7               = [[Parliament House, Canberra|Capital Hill]] and [[Old Parliament House, Canberra|Old Parliament House]]
 }}
| caption                = 
| coordinates            = {{Coord|35|17|35|S|149|07|37|E|display=inline,title}}
| relief                 = yes
| force_national_map     = 
| alternative_location_map = Australia#Australian Capital Territory#Oceania
| pushpin_label_position = left
| pop                    = 484,630
| pop_year               = June 2025
| pop_footnotes          = &lt;ref name=ABSGCCSA&gt;{{cite web |title=Regional population, 2024-25 |date=31 March 2026 |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2024-25 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=1 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| poprank                = 8th
| density                = 
| density_footnotes      = 
| est                    = {{start date and age|1912|03|12|df=yes}}
| elevation              = 578
| elevation_footnotes    = &lt;ref&gt;{{cite web |title=GFS / BOM data for CANBERRA AIRPORT |url=http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |access-date=16 June 2018 |archive-date=9 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709190756/http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area                   = 2,358
| area_footnotes  = 
| timezone        = AEST
| utc             = +10:00
| timezone-dst    = AEDT
| utc-dst         = +11:00
| dist1     = 285
| dir1      = SW
| location1 = [[Sydney]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&amp;placename=sydney&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and SYDNEY |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044625/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&amp;placename=sydney&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist2     = 669
| dir2      = NE
| location2 = [[Melbourne]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&amp;placename=melbourne&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and MELBOURNE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044626/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&amp;placename=melbourne&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist3     = 1160
| dir3      = E
| location3 = [[Adelaide]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=163285&amp;placename=ADELAIDE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and ADELAIDE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044620/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=163285&amp;placename=ADELAIDE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist4     = 1232
| dir4      = SSW
| location4 = [[Brisbane]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&amp;placename=BRISBANE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and BRISBANE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044623/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&amp;placename=BRISBANE&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| dist5     = 3632
| dir5      = ESE
| location5 = [[Perth]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&amp;placename=perth&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and PERTH |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044628/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&amp;placename=perth&amp;placetype=0&amp;state=0&amp;place1=CANBERRA&amp;place1long=149.133331&amp;place1lat=-35.299999 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| local_map = &lt;!--needs to be fixed, it displays Africa--&gt;
| local_map_caption = Interactive city map
| zoom = 10
| region = 
| county = 
| stategov = [[Brindabella electorate|Brindabella]]
| stategov2 = [[Ginninderra electorate|Ginninderra]]
| stategov3 = [[Kurrajong electorate|Kurrajong]]
| stategov4 = [[Murrumbidgee electorate|Murrumbidgee]]
| stategov5 = [[Yerrabi electorate|Yerrabi]]
| fedgov    = [[Division of Canberra|Canberra]]
| fedgov2   = [[Division of Fenner|Fenner]]
| fedgov3   = [[Division of Bean|Bean]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aec.gov.au/Electorates/Redistributions/2017/act/final-report/files/act-2018-final-report.pdf |title=Redistribution of the Australian Capital Territory into electoral divisions |author=Augmented Electoral Commission for the Australian Capital Territory |date=July 2018 |quote=The electoral divisions described in this report came into effect from Friday 13 July 2018 ... However, members of the House of Representatives will not represent or contest these electoral divisions until ... a general election. |access-date=16 September 2018 |archive-date=16 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916130414/https://www.aec.gov.au/Electorates/Redistributions/2017/act/final-report/files/act-2018-final-report.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| logo      = 
| url       = 
| maxtemp   = 20.4
| mintemp   = 7.0
| rainfall  = 579.5
}}

'''ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ''' [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿನ ರಾಜಧಾನಿ. [[ಸಿಡ್ನಿ]]ಯಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 190 ಮೈ. [[ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿ]]ನಿಂದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 418 ಮೈ. ಆಡ್‍ಲೇಡ್‍ನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 760 ಮೈ. ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸು.70 ಮೈ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪,೮೪,೩೬೦ (೨೦೨೫)
==ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ==
[[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.]] ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರರಾಜಧಾನಿಗಳಂತೆ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಲು ಆರಿಸಿ ಯೋಜಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನವಸತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಬಿಳಿಯರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು 1820ರಲ್ಲಿ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಫಲವತ್ತಾದ ಮೈದಾನವೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಯೂ ಇರುವುವೆಂಬುದು ಅವರು ನೀಡಿದ ವರದಿ. 1824ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಖಾಯಂ ಆಗಿ ನೆಲಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ಚರ್ಚ್ ಭಾಗಶಃ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದು 1845ರಲ್ಲಿ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಂತ ಕಷ್ಟಸಹಿಷ್ಣು ತೃಪ್ತಜೀವಿಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಸಂಯುಕ್ತರಾಷ್ಟ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೊಡನೆಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ ಯಾವುದಿರಬೇಕೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ್ದು 1901ರಲ್ಲಿ, 1900 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿತವಾದ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿತ್ತಾದರೂ ಅದನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಯಿಂದ 100 ಮೈ. ಒಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ರಾಯಲ್ ಆಯೋಗಗಳು ರಾಜಧಾನಿಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದುವು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟು ಯಾಸ್ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆರಿಸಿತು. ಅನಂತರ ನಗರದ ನಿವೇಶನದ ಆಯ್ಕೆ ನಡೆಯಿತಲ್ಲದೆ ಸುಮಾರು 900 ಚ.ಮೈ. ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.
==ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ== 
ರಾಜಧಾನಿಯ ಆಲೇಖ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೊಂದನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿದಾತ ಷಿಕಾಗೋವಿನ ವಾಲ್ಟರ್ ಬಿ.ಗ್ರಿಫಿನ್ (1876-1937). ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ 1913ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತಾದರೂ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಅದು ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು 1915ರಿಂದ 1920ರ 1920ರ ವರೆಗೆ ಗ್ರಿಫಿನನೇ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.ಯುದ್ಧದ ಅನಂತರ ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ತ್ವರೆಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಲಾಪಗಳೆಲ್ಲ ಅದರ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು 1925ರಲ್ಲಿ. ಯಾರ್ಕಿನ ಡ್ಯೂಕ್ (ಅನಂತರ 6ನೆಯ ಜಾರ್ಜ್) ನೂತನ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಭವನವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ (1927). ಅನಂತರ ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿನಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ನೌಕರರ ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಮನೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕ್ಯಾನ್‍ಬರದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿದುವು. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ್ದು 1930ರಲ್ಲಿ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದ ಶಾಖೆಯೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ್ದು 1936ರಲ್ಲಿ. ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದಿಂದಾಗಿ ನಗರದ ಪ್ರಗತಿ ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಯುದ್ಧಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಏಕಸ್ವ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಲ್ಲಿ 1941ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ 1943ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅನಂತರವೇ. 8,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳೂ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳ ಭವನಗಳೂ 1946ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಶಾಲಕಟ್ಟಡಗಳೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು. ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳೂ ಅಂಗಡಿಗಳೂ ತಲೆ ಎತ್ತಿದುವು. ರಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನೂರಾರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿನಿಂದ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರಕ್ಕೆ ವರ್ಗವಾಗಿ ಬಂದರು. ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ನೌಕರರನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಜಧಾನಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು 1958ರಲ್ಲಿ. ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಆಯೋಗ ನೀಡಿದ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ತತ್ತ್ವಶಃ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ರಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ ನಗರದ ಸೌಂದರ್ಯಾಭಿವರ್ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಹೃದಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಣ ತಟಾಕಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಈ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಳು.
==ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ==
ಕ್ಯಾನ್‍ಬರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೆ ಅಲ್ಲದೆ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನ, ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ, ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ-ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚೌಬೀನೆ ವಿಭಾಗ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಅಂಗರಚನಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೌಂಟ್‍ಸ್ಟ್ರಾಮ್ಲೊ ಖಗೋಳವೀಕ್ಷಣಾಲಯ, ಕೃಷಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮೊದಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಒಳನಾಡಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳುಂಟು. ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರದಿಂದ ಸಿಡ್ನಿ ಮತ್ತು ಮೆಲ್‍ಬರ್ನ್‍ಗಳಿಗೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಗೂ ಹೋಗಿ ಬರಲು ವಿಮಾನ ಸೌಲಭ್ಯವುಂಟು.
=== ಹವಾಮಾನ ===
[[//es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Climate_chart_of_Canberra.svg|link=https://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Climate_chart_of_Canberra.svg|thumb|200x200px|ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾ ಹವಾಮಾನ ನಕ್ಷೆ.]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶುಷ್ಕ [[ಸಾಗರ]] ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು , ಅದರ ಅಕ್ಷಾಂಶ, ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಿಂದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ಋತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕರಾವಳಿ ನಗರಗಳ ಹವಾಮಾನವು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮಧ್ಯಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ಬಿಸಿ, ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಶೀತ, ಮೋಡ ಕವಿದ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಿಮಪಾತದೊಂದಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಧಿಕ ತಾಪಮಾನವು &amp;nbsp;ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 1968 ರಂದು 42.2 °C ಆಗಿತ್ತು,  ಆದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು &amp;nbsp;ಜುಲೈ 11, 1971 ರಂದು −10.0 °C ಆಗಿತ್ತು.  ಜನವರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ತಿಂಗಳು, &amp;nbsp;ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ 27.7 °C, ಹತ್ತು ದಿನಗಳು 30 &amp;nbsp;°C ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 35 &amp;nbsp;°C ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಳನಾಡಿನ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ತಾಪಮಾನವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜನವರಿಯ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ 13 &amp;nbsp;°C ಆಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾದ ತಿಂಗಳು ಜುಲೈ ಆಗಿದೆ, ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ 11.2 &amp;nbsp;°C ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ −0.2 &amp;nbsp;°C. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 99 ದಿನಗಳ ಹಿಮಪಾತವಿರುತ್ತದೆ , ಅದರಲ್ಲಿ 95 ದಿನಗಳು ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. 
ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಮಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ 108 ಮಳೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 629 ಮಿಮೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ . [24]  ಮಾರ್ಚ್  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 23 ಬಿರುಗಾಳಿ ದಿನಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 19 ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಮಪಾತವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪ, ಮತ್ತು ಅದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. 
{{Weather box|location=Aeropuerto de Canberra|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=42.0|Feb record high C=42.2|Mar record high C=37.5|Apr record high C=32.6|May record high C=24.5|Jun record high C=20.1|Jul record high C=19.7|Aug record high C=24.0|Sep record high C=28.6|Oct record high C=32.7|Nov record high C=39.9|Dec record high C=39.2|year record high C=42.2|Jan high C=28.0|Feb high C=27.1|Mar high C=24.5|Apr high C=20.0|May high C=15.6|Jun high C=12.3|Jul high C=11.4|Aug high C=13.0|Sep high C=16.2|Oct high C=19.4|Nov high C=22.7|Dec high C=26.1|year high C=|Jan mean C=20.6|Feb mean C=20.1|Mar mean C=17.6|Apr mean C=13.4|May mean C=9.4|Jun mean C=6.7|Jul mean C=5.7|Aug mean C=7.0|Sep mean C=9.8|Oct mean C=12.8|Nov mean C=15.8|Dec mean C=18.8|year mean C=|Jan low C=13.2|Feb low C=13.1|Mar low C=10.7|Apr low C=6.7|May low C=3.2|Jun low C=1.0|Jul low C=-0.1|Aug low C=1.0|Sep low C=3.3|Oct low C=6.1|Nov low C=8.8|Dec low C=11.4|year low C=|Jan record low C=1.6|Feb record low C=3.0|Mar record low C=-1.1|Apr record low C=-3.7|May record low C=-7.5|Jun record low C=-8.5|Jul record low C=-10.0|Aug record low C=-8.5|Sep record low C=-6.9|Oct record low C=-3.4|Nov record low C=-1.8|Dec record low C=0.3|year record low C=-10.0|Jan precipitation mm=58.5|Feb precipitation mm=56.4|Mar precipitation mm=50.7|Apr precipitation mm=46.0|May precipitation mm=44.4|Jun precipitation mm=40.4|Jul precipitation mm=41.4|Aug precipitation mm=46.2|Sep precipitation mm=52.0|Oct precipitation mm=62.4|Nov precipitation mm=64.4|Dec precipitation mm=53.8|year precipitation mm=616.4|Jan precipitation days=7.3|Feb precipitation days=6.7|Mar precipitation days=6.9|Apr precipitation days=7.3|May precipitation days=8.4|Jun precipitation days=9.8|Jul precipitation days=10.5|Aug precipitation days=11.1|Sep precipitation days=10.2|Oct precipitation days=10.4|Nov precipitation days=9.8|Dec precipitation days=7.8|year precipitation days=106.2|Jan sun=294.5|Feb sun=254.3|Mar sun=251.1|Apr sun=219|May sun=186|Jun sun=156|Jul sun=179.8|Aug sun=217|Sep sun=231|Oct sun=266.6|Nov sun=267|Dec sun=291.4|year sun=2813.7|source 1=Climate averages for Canberra Airport Comparison (1939–2010)&lt;ref&gt;{{Cita web |url= https://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |título= Climate statistics for Australian locations: Canberra Airport Comparison |editorial=[[Bureau of Meteorology]] |fechaacceso=3 de septiembre de 2011 }}&lt;/ref&gt;|date=Septiembre de 2011|source 2=Special climate statements and climate summaries for more recent extremes&lt;ref&gt;
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/statements/scs36b.pdf |título=Special climate statement 36 – Unseasonal cold in southeast Australia |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=13 de enero de 2012 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201209.summary.shtml |título=ACT in September 2012 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=2 de octubre de 2012 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201212.summary.shtml |título=ACT in December 2012 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=2 de enero de 2013 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
*{{Cita web |título=Special Climate Statement 43 – extreme heat in January 2013 |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/statements/scs43e.pdf |editorial=Bureau of Meteorology |formato=PDF |fechaacceso=2 de febrero de 2013 |fecha=1 de febrero de 2013}}
*{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201310.summary.shtml |título=ACT in October 2013 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=1 de noviembre de 2013 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://ogimet.com/cgi-bin/gsynres?ind=94926&amp;ano=2024&amp;mes=9&amp;day=16&amp;hora=23&amp;min=0&amp;ndays=30|título=94926:   Canberra (Australia)|fechaacceso=17 de septiembre de 2024|apellido= |nombre= |enlaceautor= |fecha=16 de septiembre de 2024 |formato= |obra= |editor= |editorial= OGIMET|ubicación= |idioma= |cita=}}&lt;/ref&gt;}}

=== ನಗರ ರಚನೆ ===
[[File:Canberra Government House.jpg|thumb|Canberra's [[Government House, Canberra|Government House]], the official residence of the [[Governor-General of Australia]]]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎಂಬುದು ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ವಾಲ್ಟರ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಆಧುನಿಕ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ನಗರ ಯೋಜನೆಯು 1912 ರ ಹಿಂದಿನದು. ನಗರವನ್ನು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ . ಆದ್ದರಿಂದ, ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ '','' ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದೇಶ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರದೇಶ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರದೇಶ, ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
[[File:Parliament House, National Library of Australia, Canberra, 2023.jpg|thumb|Various civic landmarks line [[Lake Burley Griffin]]. Pictured is the [[National Library of Australia|National Library]] and [[Parliament House, Canberra|Parliament House]] (background)]]
ನಗರವು 1963 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಕೃತಕ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . [[ಸರೋವರ]]ದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಭವನವಿದೆ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಬೀದಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮುಖವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಂಸತ್ತು ಭವನ ಸುತ್ತಲೂ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗಳು, ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳು, [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳು, ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ಗಳಿವೆ. ಸಂಸತ್ತು ಭವನವು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಸರೋವರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ನಗರ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ), ವಸತಿ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ನಗರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಒಂದು.

ಇದಲ್ಲದೆ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಚೌಕಗಳು, ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಳು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಉಪನಗರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಆದ ಚೌಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ವಿರಾಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

* '''1920 ಮತ್ತು 30 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮತ್ತು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ''' , ಈಗ 15 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
* 1920 ರಿಂದ 1960 ರವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ '''ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ , 12 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು'''
* '''1963 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಜನವಸತಿಯಾದ ವೊಡೆನ್ ಕಣಿವೆ''' , 13 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* '''ಬೆಲ್ಕೊನ್ನೆನ್''' , 1967 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ, 25 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* '''ವೆಸ್ಟನ್ ಕ್ರೀಕ್''' , ಮೊದಲ ವಸಾಹತುಗಳು 1969 ರಲ್ಲಿ, 8 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* '''1974 ರಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್''' , 19 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು
* 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಕೊನೆಯ '''ಗುಂಗಾಹ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು 7 ನೆರೆಹೊರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.'''

ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. 1967 ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಂಡವಾಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯೋಗವು &quot;ಯೋಜನೆ Y&quot; ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು &quot;ಪಟ್ಟಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇವು ಚೌಕಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಾಗಿವೆ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ , Y ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ನಿಕಟವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಬಳಿ ಇವೆ. ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ. ಅನೇಕ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಿಗೆ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು , ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರು , ಆರಂಭಿಕ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಅಥವಾ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ . ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಡಫಿಯಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪೇಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿಗಳ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಯರ್ರಲುಮ್ಲಾ, ಡೀಕಿನ್ ಮತ್ತು ಓ'ಮ್ಯಾಲಿ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಫಿಶ್ವಿಕ್, ಮಿಚೆಲ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಮ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.

ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ರಾಜಧಾನಿಯ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ತ್ರಿಕೋನ ವಿನ್ಯಾಸ. ಈ ತ್ರಿಕೋನವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ, ಕಿಂಗ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.  ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸಂಸತ್ತು ಭವನ, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಸರೋವರ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಂತಹ ನಗರದ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅನೇಕ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಈ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗ್ರಿಫಿನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಇದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸ್ಮರಣಾರ್ಥಗಳು, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .

ನಗರದ ಅಲ್ಪ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಸಂಸತ್ ಭವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಉದ್ಯಾನಗಳ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ. ಎರಡನೆಯದು, 1950 ರಿಂದ 1970 ರವರೆಗೆ, ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ತೆರೆದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವಿವಿಧ ಮರಗಳ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೆಡಲಾಯಿತು . 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ಯಾಲರಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಸೇರ್ಪಡೆಯೆಂದರೆ 1988 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸಂಸತ್ ಭವನ.

=== ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ತನ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾದ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ (ACT) ಒಳಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ನಗರದ ಭೂದೃಶ್ಯವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅಂಶಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸರಾಗವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
[[File:Inner-canberra 01MJC.png|right|thumb|Inner Canberra demonstrates some aspects of the Griffin plan, in particular the [[Parliamentary Triangle, Canberra|Parliamentary Triangle]].]]
[[File:Canberra Civic Centre-1.jpg|thumb|An aerial view of the [[Civic, Australian Capital Territory|Civic Centre]] from [[Mount Ainslie]]]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖೆಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೌಂಟೇನ್, ಮೌಂಟ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಹಿಲ್‌ಗಳು ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಎತ್ತರಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ರೋಲಿಂಗ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವಿದೆ, ಇದು ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವ ಕೃತಕ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ . ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಿ ರಚಿಸಲಾದ ಈ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ವಾಲ್ಟರ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವು ಮನರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಂದರವಾದ ಬೋರ್ಡ್‌ವಾಕ್‌ಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಜಲ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು . ನಗರವನ್ನು ಉದ್ಯಾನ ನಗರ ಚಳವಳಿಯ ತತ್ವಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಗರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಕಿಂಗ್ ಟ್ರೇಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ, ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಜ್ ನದಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ನಗರದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿಯು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸುತ್ತುವರೆದು, ಸುಂದರವಾದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಜ್ ನದಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಹೊರಾಂಗಣ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪಾದಯಾತ್ರೆ , ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಬೊರೇಟಂ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅರ್ಬೊರೇಟಂ 250 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮರಗಳ ವಿಶಾಲ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರ್ಬೊರೇಟಂನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಅದ್ಭುತ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಆನಂದಿಸಲು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪೊದೆಗಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದು , ಇದು ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಮದ್ಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಟಿಡ್ಬಿನ್‌ಬಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಗರಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪೊದೆಗಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಒರಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಕಲ್ಲಿನ ಹೊರಹರಿವುಗಳು, ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯು ಅದರ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ತ್ರಿಜ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಗಳು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಾಗ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ನಗರ ಯೋಜನಾ ತತ್ವಗಳು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ.
[[File:Canberra Map-MJC.png|thumb|right|The location of Canberra within the [[Australian Capital Territory|ACT]]. Canberra's main districts are shown in yellow: [[Canberra Central]] (marked as North Canberra and South Canberra), [[Woden Valley]], [[Belconnen]], [[Weston Creek]], [[Tuggeranong]], and [[Gungahlin]].]]
{{wide image|Canberra From Black Mountain Tower.jpg|800px|Panorama of Canberra and Lake Burley Griffin set against the backdrop of distant New South Wales, taken from the [[Telstra Tower]]}}
{{overlay
|image = Canberra viewed from Mount Ainslie.jpg
|width = 870
|height = 582
|columns = 4
|legend1title = Points of Interest Looking South from [[Mount Ainslie]]
|overlay1 = War Memorial
|overlay1left = 500
|overlay1top = 530
|overlay1link = Australian War Memorial
|overlay2 = Anzac Parade
|overlay2left = 430
|overlay2top = 470
|overlay2link = Anzac Parade, Canberra
|overlay3 = Old Parliament House
|overlay3left = 375
|overlay3top = 245
|overlay3link = Old Parliament House, Canberra
|overlay4 = New Parliament House
|overlay4left = 375
|overlay4top = 195
|overlay4link = Parliament House, Canberra
|overlay5 = National Gallery
|overlay5left = 110
|overlay5top = 260
|overlay5link = National Gallery of Australia
|overlay6 = High Court
|overlay6left = 230
|overlay6top = 275
|overlay6link = High Court of Australia
|overlay7 = Questacon
|overlay7left = 540
|overlay7top = 250
|overlay7link = Questacon
|overlay8 = National Library
|overlay8left = 735
|overlay8top = 248
|overlay8link = National Library of Australia
|overlay9 = Edmund Barton Building
|overlay9left = 30
|overlay9top = 270
|overlay9link = Edmund Barton Building
|overlay10 = Brindabella Ranges
|overlay10colour = green
|overlay10left = 210
|overlay10top = 55
|overlay10link = Brindabella Range
|overlay11 = Lovett Tower
|overlay11colour = red
|overlay11left = 530
|overlay11top = 125
|overlay11link = Lovett Tower
|overlay12 = Ben Chifley Building
|overlay12left = 75
|overlay12top = 330
|overlay12link = Australian Security Intelligence Organisation
|overlay13 = Lake Burley Griffin
|overlay13colour = blue
|overlay13left = 810
|overlay13top = 310
|overlay13link = Lake Burley Griffin
|overlay14 = Limestone Avenue
|overlay14colour = red
|overlay14left = 650
|overlay14top = 525
|overlay14link = Limestone Avenue, Canberra
|overlay15 = Fairbairn Avenue
|overlay15left = 205
|overlay15top = 525
|overlay15link = Fairbairn Avenue
|overlay16 = Parkes Way
|overlay16left = 420
|overlay16top = 350
|overlay16link = Parkes Way
|overlay17 = R G Casey Building
|overlay17left = 125
|overlay17top = 202
|overlay17link = Department of Foreign Affairs and Trade (Australia)
|overlay18 = John Gorton Building
|overlay18left = 220
|overlay18top = 240
|overlay18link = John Gorton Building
|overlay19 = King Edward Terrace
|overlay19left = 420
|overlay19top = 275
|overlay20 = Presbyterian Church of Saint Andrew
|overlay20left = 175
|overlay20top = 200
|overlay21 = St John's Anglican Church
|overlay21left = 635
|overlay21top = 375
|overlay21link = St John the Baptist Church, Reid
}}
=== ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ===
[[File:Canberra SPOT 1088.jpg|thumb|The Canberra region seen from space]]
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ನೂರಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಳಪಾಯವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಿಲೂರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಡೆವೋನಿಯನ್ ಅವಧಿಗಳ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ತೀವ್ರವಾದ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಬಂಡೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಿಸರಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದು ನಾವು ನೋಡುವ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಶಿಲಾ ಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಚನೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಳುಗಲ್ಲು, ಹೂಳುಗಲ್ಲು ಮತ್ತು [[ಜೇಡಿಮಣ್ಣು|ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ]] ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಸಂಚಿತ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿದೆ . ಈ ಕೆಸರುಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು 430 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಿಲೂರಿಯನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ಕೆಸರುಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಈಗ ನಗರದ ಬಹುಭಾಗದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಈ ಬಂಡೆಗಳು ರಸ್ತೆ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೊರಹರಿವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಚನೆಯ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳು , ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಶಿಲೆಗಳು ಇವೆ. ಈ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳು ಡೆವೊನಿಯನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು 380 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದವು, ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದ ಆಳದಿಂದ ಕರಗಿದ ಬಂಡೆಗಳು ಮೇಲೇರಲು ಕಾರಣವಾದ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಚಲನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ . ಈ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೌಂಟೇನ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಹಿಲ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಭೂದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ . ಸೆಡಿಮೆಂಟರಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಬಸಾಲ್ಟ್‌ಗಳಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಶಿಲೆಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಶಿಲೆಗಳು ಹಲವಾರು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟಗಳ ಕಂತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ , ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಶಿಲಾ ರಚನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಗಳ ನಂತರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶವು ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಸವೆತದ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು . ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು, ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.

ಸರಿಸುಮಾರು 2.6 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ 11,700 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ಲೆಸ್ಟೊಸೀನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ , ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶವು ಹಲವಾರು ಹಿಮಯುಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಹಿಮನದಿಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತಲುಪದಿದ್ದರೂ, ಈ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನವು ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಫ್ರೀಜ್-ಥಾ ಚಕ್ರಗಳಂತಹ ಪೆರಿಗ್ಲೇಶಿಯಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಶಿಲೆಯ ಹವಾಮಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ . ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರವು ಮೂಲ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮಣ್ಣು ಮಧ್ಯಮ ಫಲವತ್ತಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಕಳಪೆಯಾಗಿ ನೀರು ಬಸಿದು ಹೋಗುವ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಬಹುದು.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಂತಹ ನಗರ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರದೇಶದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನವು ಹಿಂದಿನ ಪರಿಸರಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ .

=== ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ -ಪರಿವರ್ತಿತ ಪರಿಸರಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಸರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ . ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗಗಳು ಉಳಿದಿವೆ, ಇದು ನಗರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಉಳಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿವೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ ಸಸ್ಯ ಸಮುದಾಯವೆಂದರೆ ತೆರೆದ ನೀಲಗಿರಿ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶ, ಇದನ್ನು ಬಾಕ್ಸ್‌ವುಡ್ ಅರಣ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶವು ನೀಲಗಿರಿ ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ಲೇಕ್ಲಿಯ ಕೆಂಪು ಗಮ್ ( ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್ ಬ್ಲೇಕ್ಲಿ ) ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಗಮ್ (ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್ ಮೆಲ್ಲಿಯೊಡೋರಾ), ಇದು ಮೇಲಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅರಣ್ಯದ ಕೆಳಭಾಗವು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಹುಲ್ಲುಗಳು, ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶಗಳು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಮೂಲ [[ನೀಲಗಿರಿ]] ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳು ಪ್ರಮುಖ ವನ್ಯಜೀವಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಗರದ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನೆಡುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ನಿರ್ಮಿತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೂ ಸೇರಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಾಂಗರೂ]]ಗಳು, ವಾಲಬೀಸ್, ಪೊಸಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಕಿಡ್ನಾಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಗರದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಗ್ಪೀಸ್, ಕೂಕಬುರಾಸ್, ರೊಸೆಲ್ಲಾಗಳು ಮತ್ತು ಹನಿಕ್ರೀಪರ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು, ಹಂಸಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಲಿಕನ್‌ಗಳಂತಹ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ತಾಣಗಳಿವೆ.

[[ಸರೀಸೃಪ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಉಭಯಚರಗಳು|ಉಭಯಚರ]]ಗಳು ಸಹ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೂ ಅವು [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ . [[ಹಲ್ಲಿ]]ಗಳು, [[ಹಾವು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಪ್ಪೆ]]ಗಳು ಕಾಡುಗಳು, [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು]]ಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ, [[ಕೀಟ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಕೀಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಂಬಲಾಗದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ, ಆದರೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೇನುನೊಣಗಳು, [[ಚಿಟ್ಟೆ]]ಗಳು, [[ಇರುವೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಜೀರುಂಡೆ]]ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕ ಕೀಟ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕೀಟಗಳು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ , ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ಕಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇರಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಉಳಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಶ್ರೀಮಂತ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

== ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ==

=== ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ===
[[File:Entrance to the ACT Legislative Assembly building July 2022.jpg|thumb|ACT Legislative Assembly&lt;br /&gt;and the statue ''Ethos'' (Tom Bass, 1961)]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಗರ ಪರಿಷತ್ತು ಅಥವಾ ಪುರಸಭೆ ಸರ್ಕಾರವಿಲ್ಲ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯು ನಗರಕ್ಕೆ ನಗರ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರ ಎರಡರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ನಗರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾದ 25 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಬೃಂದಾಬೆಲ್ಲಾ, ಗಿನ್ನಿಂಡೆರಾ, ಕುರ್ರಾಜೋಂಗ್, ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಗಿ ಮತ್ತು ಯೆರಾಬಿ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಐದು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯ (ಎಂಎಲ್‌ಎ) ಸದಸ್ಯರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಫೆಡರಲ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ACT ಯಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,  ಲಿಬರಲ್‌ಗಳು ACT ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 1995 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವೆ 6.5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು . 2001 ರಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿತು. 2004 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಹೋಪ್ ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು 17 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 9 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯ ಮೊದಲ ಬಹುಮತದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.  2008 ರಿಂದ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಲೇಬರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಆಳುತ್ತಿದೆ .  2022 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಬಾರ್ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಅಥಾರಿಟಿಯ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಅಥವಾ ನಗರಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ,  ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್, ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್, ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳು, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಭೂ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅಥವಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖೆಗಳು (ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ನೇಚರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ). [205] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ (ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರ) ಕಾಯ್ದೆ 1988,  ನ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಟೆರಿಟರಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. 

=== ಫೆಡರಲ್ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ 1949 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಫೆಡರಲ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು , ಅದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಡಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.  ಆದಾಗ್ಯೂ, 1966 ರವರೆಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಗೆ ಲೆಕ್ಕಿಸಲಿಲ್ಲ.  1974 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಂಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.[208] 1996 ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ 1998 ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು 2019 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬೀನ್ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು ಹೊಂದಿತ್ತು , ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಾಮದಾಯಕ ಅಂತರದಿಂದ.  1990 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಫೆಡರಲ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಏಳು ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗೆದ್ದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಅದರ ಸರಾಸರಿ ಲಾಭವು 15 ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳಾಗಿದೆ. 2022 ರ ಚುನಾವಣೆಯವರೆಗೆ ALP ಮತ್ತು ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷವು ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಲಾ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೇವಿಡ್ ಪೊಕಾಕ್ ಲಿಬರಲ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಜೆಡ್ ಸೆಸೆಲ್ಜಾ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.

=== ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫೆಡರಲ್ ಪೊಲೀಸ್ (AFP) ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳಂತೆಯೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ .  AFP ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಸಮುದಾಯ ಪೊಲೀಸ್ ವಿಭಾಗವಾದ ACT ಪೊಲೀಸ್ ಮೂಲಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 

ಅಪರಾಧಗಳ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತಿರುವ ಜನರನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  2009 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚುವ ಮೊದಲು, ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೆಲ್ಕಾನೆನ್ ಧಾರಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮ್ಯಾಕೊನೊಚಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 2008 ರಂದು ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಹೋಪ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ನಿರ್ಮಾಣದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ US$130 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು.  ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಣ್ಣ ನಾಗರಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿವಿಧ ಕಾನೂನು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ . 

2019 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  2016 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅಪರಾಧಗಳು ಆಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳು, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಕಳ್ಳತನ. ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 2,304 ಮತ್ತು 966 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ (100,000 ಜನರಿಗೆ 580 ಮತ್ತು 243). ನರಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಅಪರಾಧಗಳು - ಕೊಲೆ, ಕೊಲೆ ಯತ್ನ ಮತ್ತು ನರಹತ್ಯೆ, ಆದರೆ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗೆ ಪಿತೂರಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ - 100,000 ಜನರಿಗೆ 1.0 ರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 100,000 ಜನರಿಗೆ 1.9 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ದರಗಳು (100,000 ಜನರಿಗೆ 64.4) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ (100,000 ಜನರಿಗೆ 98.5) ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ, 2017 ರ ಅಪರಾಧ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದರೋಡೆಗಳು, ಕಳ್ಳತನಗಳು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ.

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
[[File:Belconnen Apartments - DSC07473-HDR.jpg|thumb|High-density residential apartments in [[Belconnen]]; Canberra has one of the fastest growing populations in the nation]]
೨೦೨೫ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ೪,೮೪,೩೬೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ &amp;nbsp;ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 560 ನಿವಾಸಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 2.0% ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲದವರು ಮತ್ತು 32.5  % ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು.   ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.8 % ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ಮತ್ತು 2.9 % ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ  ಜನಿಸಿದವರು . ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಪಾಲು (71.2 %) ಜನರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯುವ, ಚಲನಶೀಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ. ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 35 ವರ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು  ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 17.9% ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು.  15 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 43% ರಷ್ಟು ಜನರು ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಡಿಪ್ಲೊಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 26.3  % ಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಿ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.

27.5  % ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ , ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ . 9.7  % ಜನರು ಕ್ರೈಸ್ತೇತರರು ಮತ್ತು 43.5  % ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

2002 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪರಾಧಗಳು ಆಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಮೋಟಾರ್ ವಾಹನ ಕಳ್ಳತನಗಳು. ಇವು &amp;nbsp;ಕ್ರಮವಾಗಿ 1,961 ಜನರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು 100,000 ಕ್ಕೆ 630 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನರಹತ್ಯೆಗಳು 100,000 ಕ್ಕೆ 1.5 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 4.9 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ&amp;nbsp; ಸರಾಸರಿ ದರಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದವು. 

=== ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ===
[[File:ANU School of Art, Canberra.jpg|thumb|right|[[Australian National University|ANU]] School of Art (formerly the Canberra High School)]]
ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ಆಕ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ (ANU) ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (UC). ANU ಅನ್ನು 1946 ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ, ಲಂಡನ್ ಮೂಲದ ''ಟೈಮ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಮತ್ತು ''ಶಾಂಘೈ ಜಿಯಾವೊ ಟಾಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಿಂದ'' ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ .  ANU ಮತ್ತು UC ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಿಯೋಲೋವಾ, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ವಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಎರಡು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿವೆ: ನಗರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಗ್ನಾಡೌ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಆಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಹೌಸ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸ್ಟರ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಆಗಿದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳೆಂದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ (ADFA) ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾಲೇಜು, ಇದು ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕೂಡ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

=== ಆರೋಗ್ಯ ===
[[File:Canberra Hospital February 2018.jpg|thumb|The [[Canberra Hospital]]]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಹಿಂದೆ ವೊಡೆನ್ ವ್ಯಾಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಗ್ಯಾರನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 500 ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲ್ವರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು 174 ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಬೋಧನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಜಾನ್ ಕರ್ಟಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಡೀಕಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಾನ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ. ರಾಯಲ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಟನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಗಣನೀಯ ವಿವಾದದ ನಂತರ 1997 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು.

== ಆರ್ಥಿಕತೆ ==
2021 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]] ದರವು 3.8  % ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರವಾದ 5.1  % ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಕಡಿಮೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ , ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 
[[File:ACT Government, Canberra.jpg|thumb|Just under a third of Canberrans are employed in the public sector, working in government departments such as the [[Government of the Australian Capital Territory|ACT Government]]]]
ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸರಾಸರಿ ವಾರದ ಆದಾಯ 1,204 &amp;nbsp;ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ $805 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಜೂನ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಮನೆ ಬೆಲೆ $352,500 ಆಗಿತ್ತು , ಇದು ಸಿಡ್ನಿ , ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಮತ್ತು [[ಪರ್ತ್, ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಪರ್ತ್‌]]ಗಿಂತ&amp;nbsp; ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ , ಆದರೆ ಇತರ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.  ತರುವಾಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ $375,000 ತಲುಪಿದವು  ನವೆಂಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ $411,305.  ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ವಾರದ ಬಾಡಿಗೆ ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ .ಸರಾಸರಿ ವಾರದ ಬಾಡಿಗೆ $450 ಆಗಿದ್ದು , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ $375 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 
[[File:50 Marcus Clarke Street Feb 2016.jpg|left|thumb|The [[Civic, Australian Capital Territory|Civic]] is home to various administrative departments, such as the [[Department of Education, Skills and Employment]]]]
[[File:Bunda Street July 2021.jpg|left|thumb|[[Bunda Street]] in Canberra's shopping district; tourism, retail and hospitality are also major employers.]]
ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ, ಇದು &amp;nbsp;2003/04 ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ 26.1% ರಷ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು &amp;nbsp;ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾನ್‌ನ 40% ಜನರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apps.treasury.act.gov.au/__data/assets/pdf_file/0010/399979/GSP.pdf/_recache |publisher=ACT Government |title=CMTED Brief |access-date=29 March 2020 |archive-date=12 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312155536/https://apps.treasury.act.gov.au/__data/assets/pdf_file/0010/399979/GSP.pdf/_recache |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EDA ACT Economic Indicators&quot;&gt;{{cite web |url=https://app.remplan.com.au/eda-australiancapitalterritory/economy/industries/employment?state=pBPJF7!zqpdU432PIpMAxgHbd5omIpFefArbs1rWD4UyEABnslfkI00mvCxMa |publisher=EDA Australia |title=EDA ACT Economic Indicators |access-date=29 March 2020 |archive-date=29 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329020321/https://app.remplan.com.au/eda-australiancapitalterritory/economy/industries/employment%3Fstate%3DpBPJF7!zqpdU432PIpMAxgHbd5omIpFefArbs1rWD4UyEABnslfkI00mvCxMa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;2021 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಶೇಕಡಾವಾರು 25.6% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ . ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಸಂಸದೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ , ಹಣಕಾಸು  , ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಖಜಾನೆ ಮುಂತಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ನೌಕರರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ . ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ನೆಲೆಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪಡೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಸಂವಹನ ಕೇಂದ್ರವಾದ HMAS ಹರ್ಮನ್. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದಿನ RAAF ಫೇರ್‌ಬೈರ್ನ್ ವಾಯುನೆಲೆಯನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಂದ VIP ವಿಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಹಲವಾರು ''ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್'' ವಿತರಕರು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ QSP, ಟವರ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ರೂಲ್‌ಬರ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ದಿ ಡಿಸ್ಟಿಲರಿ ಸೇರಿವೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ಸೇವೆಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ವೆಸ್ಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಕೊನೆನ್, ಇದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮನುಕಾ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಿಟಿ ವಾಕ್, ಗರೆಮಾ ಪ್ಲೇಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.

== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳು ==
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿ ಐಕಾನ್ ವಾಟರ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಆಕ್ಟೆವ್‌ಎಜಿಎಲ್ ಎಸಿಟಿಇಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮತ್ತು ಎಜಿಎಲ್ ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳ ಚಿಲ್ಲರೆ ಪೂರೈಕೆದಾರವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನೀರು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಎಸಿಟಿ ಎಂಬ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೀರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕಾಟರ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಕೋರಿನ್, ಬೆಂಡೋರಾ ಮತ್ತು ಕಾಟರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್‌ಬೆಯಾನ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಗೂಗಾಂಗ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು . ಗೂಗಾಂಗ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಐಕಾನ್ ವಾಟರ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಎರಡು ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಫಿಶ್ವಿಕ್ ಮತ್ತು ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ . 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಿಡ್‌ನಿಂದ ಹೋಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಫಿಶ್ವಿಕ್ ಸಬ್‌ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ (ಕ್ವೀನ್‌ಬೆಯಾನ್ ಮೂಲಕ) ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [  ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾದ ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯ ಬಳಿಯ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಪವರ್‌ಹೌಸ್‌ನಿಂದ ಮೊದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ 1957 ರಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.  ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಲ್ಕು ಸೌರ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು 2014 ಮತ್ತು 2017 ರ ನಡುವೆ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ: ರಾಯಲ್ಲಾ (20 MW ನಾಮಮಾತ್ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, 2014),  ಮೌಂಟ್ ಮಜುರಾ (2.3 MW, 2016), ಮುಗ್ಗಾ ಲೇನ್ (13 MW, 2017)  ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ಡೇಲ್ (11 MW, 2017)  ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಫಲಕಗಳು ಅಥವಾ ಸೌರ ಬಿಸಿನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 2015 ಮತ್ತು 2016 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಫೀಡ್-ಇನ್ ಸುಂಕದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಸೌರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 26.3 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಮತ್ತು 34,910 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 25.2 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಮತ್ತು 28,815 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಗ್ರಿಡ್‌ಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಿದವು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ). 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪವನ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳಿಲ್ಲ , ಆದರೆ ಹತ್ತಿರದ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಅಥವಾ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ 140.7-ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ವಿಂಡ್ ಫಾರ್ಮ್. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರವು 2013 ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವ 90% ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು 2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು, ಗುರಿಯನ್ನು 210 ರಿಂದ 550 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.  ಫೆಬ್ರವರಿ 2015 ರಲ್ಲಿ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು 200 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು; ಇವು 2017 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು.  ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಂದ ಇನ್ನೂ 200 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಖರೀದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು .  2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುಡಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಅಥವಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು 23 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಫೀಡ್-ಇನ್ ಸುಂಕದ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರವು 2014 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. 

ACT ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರವೇಶ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (2014-15 ರಲ್ಲಿ 94% ಮನೆಗಳು). 

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
[[File:National Film and Sound Archive, Canberra, 2022, 03 (2).jpg|thumb|[[National Film and Sound Archive]]]]

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು , ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು , ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು , ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು, ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಶಾಪಿಂಗ್, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .

=== ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:NatMusAus Main Entrance Strip.jpg|left|thumb|The [[National Museum of Australia]] established in 2001 records Australia's social history and is one of Canberra's more architecturally daring buildings.]]
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ, ನೀವು ನಗರ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಸೇರಿದೆ , ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪಡೆಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಯುದ್ಧಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದವರಿಗೆ ಗೌರವವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ANZAC ಪೆರೇಡ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು, ಇದು ವಿಶಾಲವಾದ ಬೀದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್''' ಮತ್ತು '''ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್''' ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ''' ಗ್ಯಾಲರಿಯು '''ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು''' , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹವು ಪೊಲಾಕ್ ಮತ್ತು ರೂಬೆನ್ಸ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ . ಹಳೆಯ ಸಂಸತ್ ಭವನವು ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ , ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ''' ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೂ ಸಹ . ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 220 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕಪಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು 2005 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಹೌಸ್, ನಂತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮಿಂಟ್. ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಕುಕ್ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾರಿಲ್ಲನ್‌ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಲ್‌ಸ್ಟ್ರಾ ಟವರ್ , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೃಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೈನೋಸಾರ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸೇರಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ನೀವು ಪೌರಾಣಿಕ ಟೈರನ್ನೊಸಾರಸ್ ರೆಕ್ಸ್‌ನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಹ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಹುದು .

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ಕೂಡ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಹೌಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವಗಳು, ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಲೆವೆಲಿನ್ ಹಾಲ್ (ANU ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ). ಚೈಲ್ಡರ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್ 1928 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರೆಪರ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಟೋನ್‌ಫೆಸ್ಟ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಜೋಡಿ ಕೂಲಿಸಂನ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡಿಕ್ಸನ್, ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಲವಾರು ಬಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿವೆ. ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾನಪದ ಉತ್ಸವ, ರಾಯಲ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದರ್ಶನ (ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೃಷಿ ಮೇಳ), ಸಮ್ಮರ್‌ನಾಟ್ಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಶೋ, ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಸೆಲೆಬ್ರೇಟ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಉತ್ಸವ ಸೇರಿವೆ, ಇದು ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ರಜಾದಿನವಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾನ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಉತ್ಸವವೆಂದರೆ ''ಫ್ಲೋರಿಯಾಡ್'' , ಇದು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಡುವೆ), ಇದರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ನಗರವು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸವವು ಸಂಗೀತ, ವಿರಾಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು 1998 ರಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ 75 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ದ್ವಿಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ವರ್ಷವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

=== ಮಾಧ್ಯಮ ===
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ವಾಣಿಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯೂರೋಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕಾ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pressgallery.net.au/|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219215056/https://pressgallery.net.au/|archive-date=19 December 2025|url-status=live|title=Federal Parliamentary Press Gallery|access-date=11 February 2026}}&lt;/ref&gt;  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಗುಂಪು. ಬಾರ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಭೋಜನಕೂಟಗಳನ್ನು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕಾರಣಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ 1926 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ದಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಟೈಮ್ಸ್ ಎಂಬ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಇದೆ .  ಸಿಟಿನ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವೀಕ್ಲಿ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಬಿಎಂಎ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಉಚಿತ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಬಿಎಂಎ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು 1992 ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು; ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಂಚಿಕೆಯು ನಿರ್ವಾಣದ ನೆವರ್‌ಮೈಂಡ್ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು . 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು AM ಮತ್ತು FM ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು (AM/FM ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೋ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ (2CA ಮತ್ತು 2CC) ಮತ್ತು ಆಸ್ಟೆರಿಯೊ/ARN (104.7 ಮತ್ತು ಮಿಕ್ಸ್ 106.3). ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಇವೆ.

DAB+ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಹ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ , ಕೆಲವು AM/FM ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಡಿಜಿಟಲ್-ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು (DAB+ ಟ್ರಯಲ್ ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್) ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಐದು ಉಚಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು:

* ಎಬಿಸಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ (ಎಬಿಸಿ)
* ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ (ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್)
* ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 10 ಸದರ್ನ್ NSW &amp; ACT (CTC) - ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 10 ಒಡೆತನದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿಲ್ದಾಣ.
* ಸೆವೆನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸದರ್ನ್ NSW &amp; ACT (CBN) - ಸ್ಟೇಷನ್ ಸೆವೆನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
* WIN ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸದರ್ನ್ NSW &amp; ACT (WIN) - ನೈನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ


ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾಲವು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಚಾನೆಲ್ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬಹು-ಚಾನೆಲ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ

WIN ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ 6:00 ಗಂಟೆಗೆ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ WIN News ಅನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸುದ್ದಿ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ ವೊಲೊಂಗೊಂಗ್‌ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ 10 ದಿನವಿಡೀ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಅದರ ಹೋಬಾರ್ಟ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಇದು ನೈನ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ವಾರದ ಸಂಜೆ 6:00 ಗಂಟೆಗೆ ಸಿಡ್ನಿಯಿಂದ ನೈನ್ ನ್ಯೂಸ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.

ಸೆವೆನ್ ಪ್ರಸಾರಗಳು ದಿನವಿಡೀ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

೧೯೮೯ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಎಬಿಸಿ, ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ (ಸಿಟಿಸಿ) ಮಾತ್ರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ನಂತರ ಅದು ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಟೆನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಗಿ, ನಂತರ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಟೆನ್ ಆಗಿ, ನಂತರ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಚಾನೆಲ್ ೯/ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ ನೈನ್ ಆಗಿ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಚಾನೆಲ್ ೧೦ ಆಗಿ, ಆ ವರ್ಷ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರೈಮ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ (ಈಗ ಪ್ರೈಮ್ ೭) ಮತ್ತು ವಿನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ . 

ಫಾಕ್ಸ್‌ಟೆಲ್ ( ಉಪಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ) ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕಂಪನಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಎಸಿಟಿ (ಕೇಬಲ್ ಮೂಲಕ) ಪೇ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ . 

== ಕ್ರೀಡೆ ==
[[File:BruceStadium19032005.JPG|right|thumb|A rugby league match at [[Canberra Stadium]]]]
ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರೈಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಸಿಟಿ ಬ್ರಂಬೀಸ್ , ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಡುತ್ತವೆ ; ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾಗಿವೆ.  ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ ,  ಇದು ನಗರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 2000 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 2003 ರ ರಗ್ಬಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಾಗಿ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು . 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ತಂಡವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆದ ಎ-ಲೀಗ್ ಮಹಿಳಾ (ಹಿಂದೆ ಡಬ್ಲ್ಯೂ-ಲೀಗ್) ನಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2011–12 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು.  2024–25 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ತಂಡವು ಎ-ಲೀಗ್ ಪುರುಷರ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ .

ನಗರವು ಯಶಸ್ವಿ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡವಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವರು ಕಳೆದ ಹನ್ನೊಂದು ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2015 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.
[[File:PM's 11 Cricket at Manuka Oval.jpg|thumb|The annual Prime Minister's XI cricket match at [[Manuka Oval]]]]
ನೆಟ್‌ಬಾಲ್ , ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ, ಐಸ್ ಹಾಕಿ , ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ತಂಡಗಳಿವೆ .

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ XI ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಮನುಕಾ ಓವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ  ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸಿಟಿ ಐರನ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಫ್ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಸೇರಿವೆ.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಿಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ 1981 ರಿಂದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಾಗಿ ಬಿಡ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ .  ಲೀಗ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರೂ, AFL ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಗ್ರೇಟರ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸಿಡ್ನಿ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ನ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ,  ಅವರು ಪ್ರತಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮನುಕಾ ಓವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹೋಮ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ.

ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮ್ಯಾರಥಾನ್  ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸಿಟಿ ಐರನ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಫ್ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಸೇರಿವೆ.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ (AIS) ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಬ್ರೂಸ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯ ಜೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. AIS 1981 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗಣ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. 2000 ಸಿಡ್ನಿ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಪದಕ ವಿಜೇತರು AIS ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದರು. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ಅಂಡಾಕಾರಗಳು, ಗಾಲ್ಫ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು, ಸ್ಕೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಈಜುಕೊಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮಹಿಳಾ ಟೆನಿಸ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ನೆಲೆಯಾದ ಲೈನೆಹ್ಯಾಮ್‌ನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮನರಂಜನಾ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸೈಕ್ಲಿಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಾದ್ಯಂತ ಸೈಕಲ್‌ವೇಗಳ ಜಾಲ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೇಚರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ವಾಕಿಂಗ್, ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಬೈಕಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನೌಕಾಯಾನ, ರೋಯಿಂಗ್, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಬೋಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಜಲ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ .  ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರ್ಯಾಲಿಯು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, 2000 ರಿಂದ 2002 ರವರೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ 400 ಫಾರ್ ವಿ 8 ಸೂಪರ್‌ಕಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು.

ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್ ಬಳಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಜನರಿಗೆ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವೆಂದರೆ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲೂ ಸುಮಾರು 5 ಕಿಮೀ &quot;ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಸೇತುವೆಯವರೆಗೆ ನಡಿಗೆ/ಓಟ&quot;, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಸರೋವರದ ಪಕ್ಕದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ನಡಿಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಾರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. 2020 ರಲ್ಲಿ COVID-19 ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ವಾಕರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಓಟಗಾರರಿಗೆ 'ಕ್ಲಾಕ್‌ವೈಸ್ COVID- ವೈಸ್' ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

== ಸಾರಿಗೆ ==
ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ನಗರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು , ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 8 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಮಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಿಡ್ನಿ , ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ , ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ , ಅಡಿಲೇಡ್ ಮತ್ತು ಪರ್ತ್‌ಗೆ ದೇಶೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ . ಇದು ಒಂದು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಗಳು ವಿರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ನೇರವಲ್ಲದವು, ಆದ್ದರಿಂದ ಲೇಓವರ್ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. 
[[File:Highways into Canberra (6768361501).jpg|thumb|The [[Glenloch Interchange]] connects the [[Tuggeranong Parkway]] with [[Parkes Way]]]]
[[File:ACTION (BUS 680) Volgren Optimus bodied Scania K360UA 6x2-2 (Euro VI) at the intersection of Alinga St and Northbourne Ave (1).jpg|thumb|[[ACTION]] [[Volgren]] bodied [[Scania K-series|Scania K360UA]]]]
ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ACTION ''('' ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ''ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಇಂಟರ್ನಲ್ ಆಮ್ನಿಬಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ) ನಿಂದ'' ಬಸ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ ಜಾಲವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆಧುನಿಕ ಇಂಟರ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಏಳು ಇಂಟರ್‌ಟೌನ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸೊ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ನಗರವನ್ನು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಬಸ್ ಕಂಪನಿಗಳು, ಖಾಸಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಬೋರ್ಡರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' ಮತ್ತು ''ಡೀನ್ಸ್ ಬಸ್‌ಲೈನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು'' ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ . ''ಏರಿಯಲ್ ಕನ್ಸಾಲಿಡೇಟೆಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್'' ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕಾರು ಬಾಡಿಗೆ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಏರಿಯಲ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾಕ್ಯಾಬ್ಸ್ ''ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ'' ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು , 1959 ರಿಂದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆಯ ಕುರಿತಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ 4.6% ಜನರು ಮಾತ್ರ ಬಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ , ಆದರೆ 5.5 % ಜನರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಅಥವಾ ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ,  ಇದು ಯಾವುದೇ ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ

''ಕಂಟ್ರಿಲಿಂಕ್'' ಎಂಬುದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣವು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಂಟ್ರಿಲಿಂಕ್ ಬಸ್ ಸೇವೆಯು ಪ್ರಯಾಣದ ಈ ಹಂತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿಯ ನಡುವೆ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು,  ಆದರೆ 2000 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಾರಿಗೆ ಸಚಿವ ಜಾನ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಅವರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ.  ನಗರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗುಂಗಾಹ್ಲಿನ್‌ನ ಉತ್ತರ ಬರೋಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಲಘು ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ( ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮೆಟ್ರೋ ) 20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 

ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಕಾರು, ಆಧುನಿಕ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ ಜಾಲವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇಗಳು, ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ, ಎರಡು ಪಥದ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ, ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ 80-100 ಕಿಮೀ/ಗಂಟೆ ವೇಗ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ CBD ಯನ್ನು ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟನ್ ಕ್ರೀಕ್ ''ಬೈಪಾಸ್'' . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಸ್ತೆ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಫೆಡರಲ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಗೆ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಬಾರ್ಟನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಮೂಲಕ ಏಳು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯೂಮ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕೊಸ್ಸಿಯುಸ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಸ್ನೋಯಿ ಪರ್ವತಗಳು ಮೊನಾರೊ ಫ್ರೀವೇ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಜನಪ್ರಿಯ ರಜಾ ತಾಣವಾದ ಬೇಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಬೇ ಕೂಡ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಫ್ರೀವೇ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[http://www.wikimapia.org/#y=-35310000&amp;x=149130000&amp;z=11&amp;l=1&amp;m=a WikiSatellite view of Canberra at WikiMapia]
*[http://www.visitcanberra.com.au/ Official Tourism Website]
*[http://www.act.gov.au/ The ACT Government webpage]
**[http://www.actmapi.act.gov.au/ Canberra region map] – all districts
*[https://web.archive.org/web/20121219012913/http://www.australia.com/explore/cities/canberra.aspx Canberra] – Tourism Australia
*[https://web.archive.org/web/20130218210206/http://www.canberra100.com.au/ Canberra 100 – Celebrating Canberra's 100th anniversary]
*[https://www.arts.act.gov.au/public-art/list List of public art in Australian Capital Territory]
*{{OSM relation|5342034}}
*[https://www.youtube.com/watch?v=lfyfQD-p4B8 Canberra in the 1920s] - A compilation of  footage from [[National Film and Sound Archive]] (NFSA)
*[https://www.youtube.com/watch?v=42cw_9Fyvqw A Guide to Canberra (1958)] - Film from NFSA
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>n0bq0ye4efjm8xdwl8c7a8es2zkguvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಆರ್. ಚಂದ್ರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179720</id>
    <revision>
      <id>1376866</id>
      <parentid>1376862</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T11:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>34672</id>
      </contributor>
      <origin>1376866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33291" sha1="okie04kiq44593d1m4r6mi3w1blgtgm" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ಆರ್. ಚಂದ್ರು
| image              = RChandru.jpg
| birth_date         = {{birth date and age|1980|02|07|df=yes}}
| birth_place        = ಕೇಶಾವರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ
| citizenship        = ಭಾರತೀಯ
| education          = ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (ಬಿ.ಕಾಂ)
| occupation         = {{hlist|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ | ಬರಹಗಾರ | ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ }}
| years_active       = 2007– ಪ್ರಸ್ತುತ
| known_for          = ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಬರಹಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ವಿತರಕ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 12 ಯಶಸ್ವಿ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇವರು ಪ್ರಸಿದ್ದ ರಾಗಿದ್ದಾರೆ
| spouse             = ಯಮುನಾ
| children           = 3
| mother             = ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಮ್ಮ
| father             = ಎಂ. ರಾಮಯ್ಯ
| awards             = ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರರಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಕನ್ನಡ (ತಾಜ್ ಮಹಲ್ - 2008), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು (ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ - 2013), ಪಿಆರ್‌ಸಿಎಲ್ (PRCL) ಸಮ್ಮೋಹನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಜೈಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ (JIFF) 2015ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಣಯಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ (ಕನ್ನಡ - 2008) ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ.
| honours            = ಮಣಿಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ 2025ರಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
| website            = www.rchandrustudios.com
| image_size         = 
}}

'''ಡಾ. ಆರ್. ಚಂದ್ರು''' ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಒಬ್ಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ವಿತರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಹಾಗೂ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಆಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿರುವ ಇವರು, ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮುಂಚೂಣಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುದೀರ್ಘ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರು ಅವರು ಪ್ರೇಮಕಥೆ, ಆಕ್ಷನ್, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಡ್ರಾಮಾ ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಬಜೆಟ್‌ನ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯಾ ಮನರಂಜನಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿ ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1980 ರಂದು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಕೇಶವವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಎಂ. ರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ವಿನಮ್ರ ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸಾಧಾರಣ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಬಲವಾದ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.

ಆರ್ ಚಂದ್ರು ಅವರು ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಹಿರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್|ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್]] ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಭಾಗೀರಥಿ ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು 2008 ರಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಂದ ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದರು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ಸೃಜನಶೀಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.

ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರು [[ಅಜಯ್ ರಾವ್]] ಮತ್ತು [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]] ನಟಿಸಿದ ತಾಜ್ ಮಹಲ್ (2008) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ]] ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ಯುವ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಅಗಾಧ ಯಶಸ್ಸು ಅವರಿಗೆ &quot;ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಚಂದ್ರು &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sebastian |first=Shilpa |date=2017-12-04 |title=Breaking through every brass gate |url=https://www.thehindu.com/entertainment/director-r-chandru-on-taj-mahal/article21259155.ece |access-date=2026-07-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; &quot; ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು, ಇದು ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.

ಅವರ ಪ್ರಗತಿಯ ನಂತರ, ಚಂದ್ರು ಪ್ರೇಮ್ ಕಹಾನಿ, [[ಮೈಲಾರಿ (ಚಲನ ಚಿತ್ರ)|ಮೈಲಾರಿ]], &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Producers make a beeline on Chandru |url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2008/chandru-taj-mahal-120808.html |access-date=6 August 2022 |website=Fimlibeat}}&lt;/ref&gt; [[ಕೋ ಕೋ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೋ ಕೋ]], [[ಚಾರ್ ಮಿನಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಾರ್ಮಿನಾರ್]], ಬ್ರಹ್ಮ, [[ಮಳೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಲೆ]], [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ]], [[ಕನಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕನಕ]], ಐ ಲವ್ ಯು, ಮತ್ತು ಬಹುಭಾಷಾ ಆಕ್ಷನ್ ಚಮತ್ಕಾರ [[ಕಬ್ಜ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಬ್ಜಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಯಾಣದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಅವರು ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕಗಳು, &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Films directed by R. Chandru |url=https://letterboxd.com/director/r-chandru/ |access-date=2026-07-15 |website=letterboxd.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ಕುಟುಂಬ ಮನರಂಜನಾ ಚಿತ್ರಗಳು, ಆಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖತೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lakshminarayana |first=Shruti Indira |title=Review: Mylari is a good entertainer |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-mylari/20101224.htm |access-date=2022-08-06 |website=Rediff |language=en}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕಥೆ ಹೇಳುವಿಕೆ, ಸ್ಮರಣೀಯ ಸಂಗೀತ, ದೃಶ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿವೆ, ಇದು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಕೆಲವೇ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=R. Chandru - Movies, Biography, News, Age &amp; Photos |url=https://in.bookmyshow.com/person/r-chandru/34718/in.bookmyshow.com/person/r.-chandru/34718 |access-date=2026-07-15 |website=BookMyShow |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Breaking through every brass gate |url=https://www.thehindu.com/entertainment/director-r-chandru-on-taj-mahal/article21259155.ece |access-date=6 August 2022 |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

ಕರುನಾಡ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವರಾಜಕುಮಾರ್]], ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್ [[ಉಪೇಂದ್ರ]], ಅಭಿನಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಿಚ್ಚ [[ಸುದೀಪ್]], ವಿ. [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]], [[ಅಜಯ್ ರಾವ್]], [[ದುನಿಯಾ ವಿಜಯ್]], ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್ (ಲವ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್, [[ಕೃಷ್ಣ (ಕನ್ನಡ ನಟ)|ದರ್ಲಿಂಗೆ ಬಾಬು]], [[ಶ್ರೀನಗರ ಕಿಟ್ಟಿ (ನಟ)|ಶ್ರೀನಗರ ರೇವಣಸಿದ್ದಪ್ಪ]] ), ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ., ಸಂದೀಪ್ ಕಿಶನ್, ಶ್ರೀಹರಿ, [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ|ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]], [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]], [[ರಂಗಾಯಣ ರಘು]], [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]], ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್, [[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್|ಪಿ. ರವಿಶಂಕರ್ ,]] ಮುರಳಿ ಶರ್ಮಾ, ನವಾಬ್ ಶಾ, ಜಾನ್ ಕೊಕ್ಕೆನ್, ಪ್ರದೀಪ್ ರಾವತ್, ನಾಸರ್, ಸಯಾಜಿ ಶಿಂಧೆ, ದೇವ್ ಗಿಲ್, ಕಬೀರ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ದುಹಾನ್ ಸಿಂಗ್, [[ಕೋಟ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್|ಕೋಟ]] ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಕೃಷ್ಣಾ ರಾವ್, ಸುಂದೀಪ್ ಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ [[ಪ್ರಮೋದ್ ಶೆಟ್ಟಿ (ನಟ)|. ಶೆಟ್ಟಿ]], ಬಿ. ಸುರೇಶ, ಅವಿನಾಶ್, ಶರಣ್, ಲಕ್ಕಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್, ತಾಹಾ ಶಾ, ಎಂ. ಕಾಮರಾಜ್, ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಅಖ್ತರ್ ಸೈಫಿ, ಮೋಹನ್ ಜುನೇಜಾ, ಮತ್ತು ಸುಚೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್, ಹಾಗೂ ನಟಿಯರಾದ [[ಶ್ರಿಯಾ ಶರಣ್|ಶ್ರಿಯಾ ಸರಣ್]], [[ರಚಿತಾ ರಾಮ್]], [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]], [[ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್]], ಸದಾ, ಮೇಘನಾ ಗಾಂವ್ಕರ್, [[ಪ್ರಿಯಾಮಣಿ]], [[ಹರಿಪ್ರಿಯಾ]], ಮಾನ್ವಿತಾ ಕಾಮತ್, ಶೀಲಾ ಕೌರ್, ಸೋನು ಗೌಡ, [[ಮೇಘನಾ ರಾಜ್]], [[ಅಮೂಲ್ಯ (ನಟಿ)|ಅಮೂಲ್ಯ]], ಸಂಜನಾ ಗಲ್ರಾಣಿ, ನಂದಿತಾ ರಾಜ್, ತಾರಾ ಅನುರಾಧಾ, ಸುಧಾ, ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಂ, ರೋಜಾ ಮಣಿರತ್ನಂ, ರೋಜಾ - ಆರ್. ಚಂದ್ರು ತಾನೊಬ್ಬ 'ಸ್ಟಾರ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್' ಅಂತ ಪ್ರೂವ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದೇಶನದ ಜೊತೆಗೆ, ಚಂದ್ರು ಅವರು ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿತರಕರಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm1318567/ |access-date=2026-07-15 |website=www.imdb.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Charminar is a true story: R Chandru |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/charminar-is-a-true-story-r-chandru/articleshow/18348535.cms |access-date=6 August 2022 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Show must go on, but with precautions: Kabza director R Chandru |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/apr/20/show-must-go-on-but-with-precautions-kabza-director-r-chandru-2132482.html |access-date=2022-08-06 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-10-07 |title=Upendra's Kabza: Director R Chandru has plans to helm a sequel? |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/upendra-s-kabza-director-r-chandru-has-plans-helm-sequel-566927 |access-date=2022-08-06 |website=PINKVILLA |language=en}}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;

== ಆರ್.ಸಿ. ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ==
'''[https://www.rchandrustudios.com ಆರ್‌ಸಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]''' ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸೃಜನಶೀಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಯಶಸ್ವಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ '''ಆರ್. ಚಂದ್ರು''' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ, ಉತ್ಸಾಹ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ನಿರಂತರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೋ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-23 |title=RC Studios New Projects launched by CM Siddaramaiah ಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದ ರಾಮಯ್ಯ ರವರಿಂದ ಶುರುವಾಯ್ತು R.ಚಂದ್ರುರವರ 5 ಚಿತ್ರಗಳು. |url=https://www.dailynewskarnataka.in/dailynews/cinema-news/rc-studios-new-projects-launched-by-cm-siddaramaiah-%e0%b2%ae%e0%b2%be%e0%b2%a8%e0%b3%8d%e0%b2%af-%e0%b2%ae%e0%b3%81%e0%b2%96%e0%b3%8d%e0%b2%af%e0%b2%ae%e0%b2%82%e0%b2%a4%e0%b3%8d%e0%b2%b0%e0%b2%bf/ |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

'''ಜನವರಿ 24, 2024''' ರಂದು &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2024-01-25 |title=R. Chandru launches RC Studios and reveals an ambitious film lineup, including the 'Kabzaa' sequel |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/r-chandru-launches-rc-studios-and-reveals-an-ambitious-film-lineup-including-the-kabzaa-sequel/articleshow/107143493.cms |access-date=2026-07-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;, '''ಕರ್ನಾಟಕದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ]]''', &lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=Chittara |date=2024-01-25 |title=RC Studios Launch event |url=https://chittaranews.com/rc-studios-launch-event/ |access-date=2026-07-15 |website=Chittara news |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ 'ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್' '''[[ಉಪೇಂದ್ರ]]''' ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವಾರು ಗಣ್ಯರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಾರಾಬಳಗದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮನರಂಜನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಭವ್ಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು &lt;ref&gt;{{Cite web |title=RC Studios launches 5 projects announced by Filmmaker R Chandru in the presence of Chief Minister of Karnataka Siddaramaiah |url=https://www.aninews.in/news/business/business/rc-studios-launches-5-projects-announced-by-filmmaker-r-chandru-in-the-presence-of-chief-minister-of-karnataka-siddaramaiah20240125163246/ |access-date=2026-07-15 |website=ANI News |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=ಆರ್‌ಸಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ ಸಿಎಂ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ; ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಹಾಜರಿ, ಚಂದ್ರುಗೆ ಶಬ್ಬಾಸ್‌ಗಿರಿ |url=https://kannada.asianetnews.com/sandalwood/chief-minister-siddaramaiah-launches-kabzaa-fame-movie-director-r-chandru-rc-studios-srb-s7tnwk |access-date=2026-07-15 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Parvathaneni |first=RamBabu |date=2024-01-22 |title=RC studios investing over 400 Crores on Pan India movies |url=https://www.cinejosh.com/news/1/104825/rc-studios-investing-over-400-crores-on-pan-india-movies.html |access-date=2026-07-15 |website=cinejosh.com |language=english}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ==
ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ, ಉದ್ಯಮದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2026-05-27 |title=Shivarajkumar to team up with R Chandru |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2026/May/27/shivarajkumar-to-team-up-with-r-chandru |access-date=2026-07-15 |website=Cinema Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

'''ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಯಶಸ್ಸು:''' ಅವರು ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಾಜ್ ಮಹಲ್ (2008) ಚಿತ್ರದ &quot;ಖುಷಿಯಾಗಿದೇ ಯೇಕೋ ನಿನ್ನಿಂದಲೆ&quot; ಎಂಬ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಗೀತೆಗಾಗಿ '''ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]]''' ಗೆದ್ದರು &lt;ref&gt;{{Citation |title=56th Filmfare Awards South |date=2026-05-14 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=56th_Filmfare_Awards_South&amp;oldid=1354162754 |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು '''ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ''' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sebastian |first=Shilpa |date=2017-12-04 |title=Breaking through every brass gate |url=https://www.thehindu.com/entertainment/director-r-chandru-on-taj-mahal/article21259155.ece |access-date=2026-07-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

'''ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು''' &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2015-01-05 |title=Karantaka State Film Awards announced |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/karantaka-state-film-awards-announced/articleshow/45756810.cms |access-date=2026-07-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ''':''' ಅವರ ೨೦೧೩ ರ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕ ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ ಎರಡು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ '''[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]]''' ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು — ವಿಶೇಷವಾಗಿ '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ''' ಮತ್ತು '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಪಕ''' ( '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮನರಂಜನಾ ಚಲನಚಿತ್ರ''' ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-12-25 |title=Charminar – ಚಾರ್‌ಮಿನಾರ್ (2013/೨೦೧೩) |url=https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/2013/12/25/charminar-2013/ |access-date=2026-07-15 |website=Kannada Movies Info |language=en}}&lt;/ref&gt; — ಇದನ್ನು ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ]] ಅವರಿಂದ ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt3006554/awards/ |access-date=2026-07-15 |website=www.imdb.com}}&lt;/ref&gt;

'''ಪಿಆರ್‌ಸಿಎಲ್ ಸಮ್ಮೋಹನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ:''' ಚಾರ್ಮಿನಾರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಸಾಧಾರಣ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಡಿ. ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ|ಡಿವಿ ಸದಾನಂದ ಗೌಡ]] ಅವರಿಂದ '''ಪಿಆರ್‌ಸಿಎಲ್ ಸಮ್ಮೋಹನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು''' ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.

'''ಟಾಲಿವುಡ್ ಮನ್ನಣೆ:''' ಸ್ಯಾಂಡಲ್‌ವುಡ್‌ನ ಆಚೆಗೆ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ 2015 ರ ತೆಲುಗು ನಿರ್ದೇಶನದ ಕೃಷ್ಣಮ್ಮ ಕಲಿಪಿಂಡಿ ಇದ್ದರಿನಿ ಜೈಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ (JIFF) '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು''' ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.

'''ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ :''' &lt;ref&gt;{{Cite web |last=M |first=Narayana |date=2026-02-06 |title=ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಇನ್ಮುಂದೆ ಡಾ. ಆರ್. ಚಂದ್ರು |url=https://kannada.filmibeat.com/news/r-chandru-honoured-with-honorary-doctorate-for-contribution-to-cinema-culture-and-social-service-108649.html |access-date=2026-07-15 |website=https://kannada.filmibeat.com |language=kn}}&lt;/ref&gt; ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಮಣಿಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2025 ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ '''ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು''' ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ʻಕಬ್ಜʼ ನಿರ್ದೇಶಕ ಆರ್‌.ಚಂದ್ರುಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ ಘೋಷಣೆ! |url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/kabza-movie-director-r-chandru-receives-honorary-doctorate-on-45th-birthday/articleshow/128120025.cms |access-date=2026-07-15 |website=Vijay Karnataka |language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಆರ್. ಚಂದ್ರು '''ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5, 2010 ರಂದು''' '''ಯಮುನಾ''' &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hooli |first=By: Shekhar H. |date=2010-09-06 |title=Taj Mahal fame R Chandru ties the knot with Yamuna |url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2010/rchandru-ties-knot-yamuna-060910.html |access-date=2026-07-15 |website=https://www.filmibeat.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗೆ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೇಶವವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದದ್ದು ಅವರ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಕೆಲಸದ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವರ ವಿನಮ್ರ ಆರಂಭವು ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಲೇ ಇದೆ, ಇದು ಕುಟುಂಬ, ಭಾವನೆಗಳು, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=R. Chandru |url=https://grokipedia.com/page/R._Chandru |access-date=2026-07-15 |website=Grokipedia |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರು ತಾಜ್ ಮಹಲ್ (2008) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶನದ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ನಂತರ ಪ್ರೇಮ್ ಕಹಾನಿ (2009), ಮೈಲಾರಿ (2010), ಕೋ ಕೋ (2012), ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ (2013), ಬ್ರಹ್ಮ (2014), ಕೃಷ್ಣಮ್ಮ ಕಲಿಪಿಂದಿ ಇದ್ದರಿನಿ (ತೆಲುಗು, 2015), ಮಳೆ (2015), ಲಕ್ಷ್ಮಣ (2016), ಕನಕ (2018), ಐ ಲವ್ ಯೂ (2019), ಮತ್ತು ಬಹುಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವದ ಕಬ್ಜ (2023) ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ವಿ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ/ನಿರ್ಮಾಪಕರೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರಿಗೆ ದೊರಕಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R Chandru Movies List: Kannada Director{{!}} Writer |url=https://chiloka.com/celebrity/r-chandru/filmography |access-date=2026-07-16 |website=chiloka.com}}&lt;/ref&gt;

== ಮುಂಬರುವ ಯೋಜನೆಗಳು ==
ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರ್‌ಸಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿನಿಮೀಯ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2024-01-27 |title=Kabzaa director R Chandru announces five ambitious films |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kabzaa-director-r-chandru-announces-five-ambitious-films/articleshow/107182952.cms |access-date=2026-07-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಮುಂಬರುವ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಫಾದರ್, ಡಾಗ್, ಶ್ರೀ ರಾಮ ಬಾಣ ಚರಿತ, ಪಿಒಕೆ (ಪಾಕ್ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರ), ಮತ್ತು ಕಬ್ಜಾ 2 ಸೇರಿವೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Information |first=Film |date=2024-01-24 |title=R. Chandru Launches 5 Films {{!}} 24 January, 2024 |url=https://filminformation.com/featured/r-chandru-launches-5-films-24-january-2024/ |access-date=2026-07-15 |website=Film Information |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಕಥೆ ಹೇಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ಮೌಲ್ಯದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವತ್ತ ಅವರ ನಿರಂತರ ಗಮನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2024-01-24 |title=R Chandru announces five new projects in multiple languages |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2024/Jan/24/r-chandru-announces-five-new-projectsin-multiple-languages |access-date=2026-07-15 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Imdb name|id=1318567}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಥೆಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೮೦ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>okie04kiq44593d1m4r6mi3w1blgtgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1376879</id>
      <parentid>1376866</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T04:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pavanaja</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>1376879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33455" sha1="k9v26k4o9ylmr7va1me0lhbg5ii2jab" xml:space="preserve">{{ಅಳಿಸುವಿಕೆ|ಜಾಹೀರಾತು ಮಾದರಿಯ ಅತಿಯಾದ ಹೊಗಳಿಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಲೇಖನ}}

{{Infobox person
| name               = ಆರ್. ಚಂದ್ರು
| image              = RChandru.jpg
| birth_date         = {{birth date and age|1980|02|07|df=yes}}
| birth_place        = ಕೇಶಾವರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ
| citizenship        = ಭಾರತೀಯ
| education          = ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (ಬಿ.ಕಾಂ)
| occupation         = {{hlist|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ | ಬರಹಗಾರ | ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ }}
| years_active       = 2007– ಪ್ರಸ್ತುತ
| known_for          = ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಬರಹಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ವಿತರಕ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 12 ಯಶಸ್ವಿ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇವರು ಪ್ರಸಿದ್ದ ರಾಗಿದ್ದಾರೆ
| spouse             = ಯಮುನಾ
| children           = 3
| mother             = ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಮ್ಮ
| father             = ಎಂ. ರಾಮಯ್ಯ
| awards             = ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರರಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಕನ್ನಡ (ತಾಜ್ ಮಹಲ್ - 2008), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು (ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ - 2013), ಪಿಆರ್‌ಸಿಎಲ್ (PRCL) ಸಮ್ಮೋಹನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಜೈಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ (JIFF) 2015ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಣಯಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ (ಕನ್ನಡ - 2008) ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ.
| honours            = ಮಣಿಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ 2025ರಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
| website            = www.rchandrustudios.com
| image_size         = 
}}

'''ಡಾ. ಆರ್. ಚಂದ್ರು''' ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಒಬ್ಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ವಿತರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಹಾಗೂ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಆಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿರುವ ಇವರು, ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮುಂಚೂಣಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುದೀರ್ಘ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರು ಅವರು ಪ್ರೇಮಕಥೆ, ಆಕ್ಷನ್, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಡ್ರಾಮಾ ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಬಜೆಟ್‌ನ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯಾ ಮನರಂಜನಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿ ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1980 ರಂದು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಕೇಶವವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಎಂ. ರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ವಿನಮ್ರ ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸಾಧಾರಣ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಬಲವಾದ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.

ಆರ್ ಚಂದ್ರು ಅವರು ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಹಿರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್|ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್]] ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಭಾಗೀರಥಿ ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು 2008 ರಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಂದ ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದರು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ಸೃಜನಶೀಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.

ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರು [[ಅಜಯ್ ರಾವ್]] ಮತ್ತು [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]] ನಟಿಸಿದ ತಾಜ್ ಮಹಲ್ (2008) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ]] ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ಯುವ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಅಗಾಧ ಯಶಸ್ಸು ಅವರಿಗೆ &quot;ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಚಂದ್ರು &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sebastian |first=Shilpa |date=2017-12-04 |title=Breaking through every brass gate |url=https://www.thehindu.com/entertainment/director-r-chandru-on-taj-mahal/article21259155.ece |access-date=2026-07-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; &quot; ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು, ಇದು ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.

ಅವರ ಪ್ರಗತಿಯ ನಂತರ, ಚಂದ್ರು ಪ್ರೇಮ್ ಕಹಾನಿ, [[ಮೈಲಾರಿ (ಚಲನ ಚಿತ್ರ)|ಮೈಲಾರಿ]], &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Producers make a beeline on Chandru |url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2008/chandru-taj-mahal-120808.html |access-date=6 August 2022 |website=Fimlibeat}}&lt;/ref&gt; [[ಕೋ ಕೋ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೋ ಕೋ]], [[ಚಾರ್ ಮಿನಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಾರ್ಮಿನಾರ್]], ಬ್ರಹ್ಮ, [[ಮಳೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಲೆ]], [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ]], [[ಕನಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕನಕ]], ಐ ಲವ್ ಯು, ಮತ್ತು ಬಹುಭಾಷಾ ಆಕ್ಷನ್ ಚಮತ್ಕಾರ [[ಕಬ್ಜ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಬ್ಜಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಯಾಣದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಅವರು ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕಗಳು, &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Films directed by R. Chandru |url=https://letterboxd.com/director/r-chandru/ |access-date=2026-07-15 |website=letterboxd.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ಕುಟುಂಬ ಮನರಂಜನಾ ಚಿತ್ರಗಳು, ಆಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖತೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lakshminarayana |first=Shruti Indira |title=Review: Mylari is a good entertainer |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-mylari/20101224.htm |access-date=2022-08-06 |website=Rediff |language=en}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕಥೆ ಹೇಳುವಿಕೆ, ಸ್ಮರಣೀಯ ಸಂಗೀತ, ದೃಶ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿವೆ, ಇದು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಕೆಲವೇ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=R. Chandru - Movies, Biography, News, Age &amp; Photos |url=https://in.bookmyshow.com/person/r-chandru/34718/in.bookmyshow.com/person/r.-chandru/34718 |access-date=2026-07-15 |website=BookMyShow |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Breaking through every brass gate |url=https://www.thehindu.com/entertainment/director-r-chandru-on-taj-mahal/article21259155.ece |access-date=6 August 2022 |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

ಕರುನಾಡ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವರಾಜಕುಮಾರ್]], ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್ [[ಉಪೇಂದ್ರ]], ಅಭಿನಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಿಚ್ಚ [[ಸುದೀಪ್]], ವಿ. [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]], [[ಅಜಯ್ ರಾವ್]], [[ದುನಿಯಾ ವಿಜಯ್]], ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್ (ಲವ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್, [[ಕೃಷ್ಣ (ಕನ್ನಡ ನಟ)|ದರ್ಲಿಂಗೆ ಬಾಬು]], [[ಶ್ರೀನಗರ ಕಿಟ್ಟಿ (ನಟ)|ಶ್ರೀನಗರ ರೇವಣಸಿದ್ದಪ್ಪ]] ), ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ., ಸಂದೀಪ್ ಕಿಶನ್, ಶ್ರೀಹರಿ, [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ|ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]], [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]], [[ರಂಗಾಯಣ ರಘು]], [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]], ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್, [[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್|ಪಿ. ರವಿಶಂಕರ್ ,]] ಮುರಳಿ ಶರ್ಮಾ, ನವಾಬ್ ಶಾ, ಜಾನ್ ಕೊಕ್ಕೆನ್, ಪ್ರದೀಪ್ ರಾವತ್, ನಾಸರ್, ಸಯಾಜಿ ಶಿಂಧೆ, ದೇವ್ ಗಿಲ್, ಕಬೀರ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ದುಹಾನ್ ಸಿಂಗ್, [[ಕೋಟ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್|ಕೋಟ]] ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಕೃಷ್ಣಾ ರಾವ್, ಸುಂದೀಪ್ ಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ [[ಪ್ರಮೋದ್ ಶೆಟ್ಟಿ (ನಟ)|. ಶೆಟ್ಟಿ]], ಬಿ. ಸುರೇಶ, ಅವಿನಾಶ್, ಶರಣ್, ಲಕ್ಕಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್, ತಾಹಾ ಶಾ, ಎಂ. ಕಾಮರಾಜ್, ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಅಖ್ತರ್ ಸೈಫಿ, ಮೋಹನ್ ಜುನೇಜಾ, ಮತ್ತು ಸುಚೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್, ಹಾಗೂ ನಟಿಯರಾದ [[ಶ್ರಿಯಾ ಶರಣ್|ಶ್ರಿಯಾ ಸರಣ್]], [[ರಚಿತಾ ರಾಮ್]], [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]], [[ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್]], ಸದಾ, ಮೇಘನಾ ಗಾಂವ್ಕರ್, [[ಪ್ರಿಯಾಮಣಿ]], [[ಹರಿಪ್ರಿಯಾ]], ಮಾನ್ವಿತಾ ಕಾಮತ್, ಶೀಲಾ ಕೌರ್, ಸೋನು ಗೌಡ, [[ಮೇಘನಾ ರಾಜ್]], [[ಅಮೂಲ್ಯ (ನಟಿ)|ಅಮೂಲ್ಯ]], ಸಂಜನಾ ಗಲ್ರಾಣಿ, ನಂದಿತಾ ರಾಜ್, ತಾರಾ ಅನುರಾಧಾ, ಸುಧಾ, ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಂ, ರೋಜಾ ಮಣಿರತ್ನಂ, ರೋಜಾ - ಆರ್. ಚಂದ್ರು ತಾನೊಬ್ಬ 'ಸ್ಟಾರ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್' ಅಂತ ಪ್ರೂವ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದೇಶನದ ಜೊತೆಗೆ, ಚಂದ್ರು ಅವರು ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿತರಕರಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm1318567/ |access-date=2026-07-15 |website=www.imdb.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Charminar is a true story: R Chandru |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/charminar-is-a-true-story-r-chandru/articleshow/18348535.cms |access-date=6 August 2022 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Show must go on, but with precautions: Kabza director R Chandru |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/apr/20/show-must-go-on-but-with-precautions-kabza-director-r-chandru-2132482.html |access-date=2022-08-06 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-10-07 |title=Upendra's Kabza: Director R Chandru has plans to helm a sequel? |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/upendra-s-kabza-director-r-chandru-has-plans-helm-sequel-566927 |access-date=2022-08-06 |website=PINKVILLA |language=en}}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;

== ಆರ್.ಸಿ. ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ==
'''[https://www.rchandrustudios.com ಆರ್‌ಸಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]''' ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸೃಜನಶೀಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಯಶಸ್ವಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ '''ಆರ್. ಚಂದ್ರು''' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ, ಉತ್ಸಾಹ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ನಿರಂತರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೋ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-23 |title=RC Studios New Projects launched by CM Siddaramaiah ಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದ ರಾಮಯ್ಯ ರವರಿಂದ ಶುರುವಾಯ್ತು R.ಚಂದ್ರುರವರ 5 ಚಿತ್ರಗಳು. |url=https://www.dailynewskarnataka.in/dailynews/cinema-news/rc-studios-new-projects-launched-by-cm-siddaramaiah-%e0%b2%ae%e0%b2%be%e0%b2%a8%e0%b3%8d%e0%b2%af-%e0%b2%ae%e0%b3%81%e0%b2%96%e0%b3%8d%e0%b2%af%e0%b2%ae%e0%b2%82%e0%b2%a4%e0%b3%8d%e0%b2%b0%e0%b2%bf/ |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;

'''ಜನವರಿ 24, 2024''' ರಂದು &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2024-01-25 |title=R. Chandru launches RC Studios and reveals an ambitious film lineup, including the 'Kabzaa' sequel |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/r-chandru-launches-rc-studios-and-reveals-an-ambitious-film-lineup-including-the-kabzaa-sequel/articleshow/107143493.cms |access-date=2026-07-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;, '''ಕರ್ನಾಟಕದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ]]''', &lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=Chittara |date=2024-01-25 |title=RC Studios Launch event |url=https://chittaranews.com/rc-studios-launch-event/ |access-date=2026-07-15 |website=Chittara news |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ 'ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್' '''[[ಉಪೇಂದ್ರ]]''' ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವಾರು ಗಣ್ಯರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಾರಾಬಳಗದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮನರಂಜನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಭವ್ಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು &lt;ref&gt;{{Cite web |title=RC Studios launches 5 projects announced by Filmmaker R Chandru in the presence of Chief Minister of Karnataka Siddaramaiah |url=https://www.aninews.in/news/business/business/rc-studios-launches-5-projects-announced-by-filmmaker-r-chandru-in-the-presence-of-chief-minister-of-karnataka-siddaramaiah20240125163246/ |access-date=2026-07-15 |website=ANI News |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=ಆರ್‌ಸಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ ಸಿಎಂ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ; ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಹಾಜರಿ, ಚಂದ್ರುಗೆ ಶಬ್ಬಾಸ್‌ಗಿರಿ |url=https://kannada.asianetnews.com/sandalwood/chief-minister-siddaramaiah-launches-kabzaa-fame-movie-director-r-chandru-rc-studios-srb-s7tnwk |access-date=2026-07-15 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Parvathaneni |first=RamBabu |date=2024-01-22 |title=RC studios investing over 400 Crores on Pan India movies |url=https://www.cinejosh.com/news/1/104825/rc-studios-investing-over-400-crores-on-pan-india-movies.html |access-date=2026-07-15 |website=cinejosh.com |language=english}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ==
ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ, ಉದ್ಯಮದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2026-05-27 |title=Shivarajkumar to team up with R Chandru |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2026/May/27/shivarajkumar-to-team-up-with-r-chandru |access-date=2026-07-15 |website=Cinema Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

'''ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಯಶಸ್ಸು:''' ಅವರು ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಾಜ್ ಮಹಲ್ (2008) ಚಿತ್ರದ &quot;ಖುಷಿಯಾಗಿದೇ ಯೇಕೋ ನಿನ್ನಿಂದಲೆ&quot; ಎಂಬ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಗೀತೆಗಾಗಿ '''ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]]''' ಗೆದ್ದರು &lt;ref&gt;{{Citation |title=56th Filmfare Awards South |date=2026-05-14 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=56th_Filmfare_Awards_South&amp;oldid=1354162754 |access-date=2026-07-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು '''ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ''' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sebastian |first=Shilpa |date=2017-12-04 |title=Breaking through every brass gate |url=https://www.thehindu.com/entertainment/director-r-chandru-on-taj-mahal/article21259155.ece |access-date=2026-07-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

'''ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು''' &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2015-01-05 |title=Karantaka State Film Awards announced |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/karantaka-state-film-awards-announced/articleshow/45756810.cms |access-date=2026-07-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ''':''' ಅವರ ೨೦೧೩ ರ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕ ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ ಎರಡು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ '''[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]]''' ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು — ವಿಶೇಷವಾಗಿ '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ''' ಮತ್ತು '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಪಕ''' ( '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮನರಂಜನಾ ಚಲನಚಿತ್ರ''' ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-12-25 |title=Charminar – ಚಾರ್‌ಮಿನಾರ್ (2013/೨೦೧೩) |url=https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/2013/12/25/charminar-2013/ |access-date=2026-07-15 |website=Kannada Movies Info |language=en}}&lt;/ref&gt; — ಇದನ್ನು ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ]] ಅವರಿಂದ ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt3006554/awards/ |access-date=2026-07-15 |website=www.imdb.com}}&lt;/ref&gt;

'''ಪಿಆರ್‌ಸಿಎಲ್ ಸಮ್ಮೋಹನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ:''' ಚಾರ್ಮಿನಾರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಸಾಧಾರಣ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಡಿ. ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ|ಡಿವಿ ಸದಾನಂದ ಗೌಡ]] ಅವರಿಂದ '''ಪಿಆರ್‌ಸಿಎಲ್ ಸಮ್ಮೋಹನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು''' ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.

'''ಟಾಲಿವುಡ್ ಮನ್ನಣೆ:''' ಸ್ಯಾಂಡಲ್‌ವುಡ್‌ನ ಆಚೆಗೆ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ 2015 ರ ತೆಲುಗು ನಿರ್ದೇಶನದ ಕೃಷ್ಣಮ್ಮ ಕಲಿಪಿಂಡಿ ಇದ್ದರಿನಿ ಜೈಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ (JIFF) '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು''' ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.

'''ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ :''' &lt;ref&gt;{{Cite web |last=M |first=Narayana |date=2026-02-06 |title=ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಇನ್ಮುಂದೆ ಡಾ. ಆರ್. ಚಂದ್ರು |url=https://kannada.filmibeat.com/news/r-chandru-honoured-with-honorary-doctorate-for-contribution-to-cinema-culture-and-social-service-108649.html |access-date=2026-07-15 |website=https://kannada.filmibeat.com |language=kn}}&lt;/ref&gt; ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಮಣಿಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2025 ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ '''ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು''' ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ʻಕಬ್ಜʼ ನಿರ್ದೇಶಕ ಆರ್‌.ಚಂದ್ರುಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ ಘೋಷಣೆ! |url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/kabza-movie-director-r-chandru-receives-honorary-doctorate-on-45th-birthday/articleshow/128120025.cms |access-date=2026-07-15 |website=Vijay Karnataka |language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಆರ್. ಚಂದ್ರು '''ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5, 2010 ರಂದು''' '''ಯಮುನಾ''' &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hooli |first=By: Shekhar H. |date=2010-09-06 |title=Taj Mahal fame R Chandru ties the knot with Yamuna |url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2010/rchandru-ties-knot-yamuna-060910.html |access-date=2026-07-15 |website=https://www.filmibeat.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗೆ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೇಶವವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದದ್ದು ಅವರ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಕೆಲಸದ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವರ ವಿನಮ್ರ ಆರಂಭವು ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಲೇ ಇದೆ, ಇದು ಕುಟುಂಬ, ಭಾವನೆಗಳು, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=R. Chandru |url=https://grokipedia.com/page/R._Chandru |access-date=2026-07-15 |website=Grokipedia |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರು ತಾಜ್ ಮಹಲ್ (2008) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶನದ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ನಂತರ ಪ್ರೇಮ್ ಕಹಾನಿ (2009), ಮೈಲಾರಿ (2010), ಕೋ ಕೋ (2012), ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ (2013), ಬ್ರಹ್ಮ (2014), ಕೃಷ್ಣಮ್ಮ ಕಲಿಪಿಂದಿ ಇದ್ದರಿನಿ (ತೆಲುಗು, 2015), ಮಳೆ (2015), ಲಕ್ಷ್ಮಣ (2016), ಕನಕ (2018), ಐ ಲವ್ ಯೂ (2019), ಮತ್ತು ಬಹುಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವದ ಕಬ್ಜ (2023) ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ವಿ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ/ನಿರ್ಮಾಪಕರೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರಿಗೆ ದೊರಕಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R Chandru Movies List: Kannada Director{{!}} Writer |url=https://chiloka.com/celebrity/r-chandru/filmography |access-date=2026-07-16 |website=chiloka.com}}&lt;/ref&gt;

== ಮುಂಬರುವ ಯೋಜನೆಗಳು ==
ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರ್‌ಸಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿನಿಮೀಯ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2024-01-27 |title=Kabzaa director R Chandru announces five ambitious films |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kabzaa-director-r-chandru-announces-five-ambitious-films/articleshow/107182952.cms |access-date=2026-07-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಮುಂಬರುವ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಫಾದರ್, ಡಾಗ್, ಶ್ರೀ ರಾಮ ಬಾಣ ಚರಿತ, ಪಿಒಕೆ (ಪಾಕ್ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರ), ಮತ್ತು ಕಬ್ಜಾ 2 ಸೇರಿವೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Information |first=Film |date=2024-01-24 |title=R. Chandru Launches 5 Films {{!}} 24 January, 2024 |url=https://filminformation.com/featured/r-chandru-launches-5-films-24-january-2024/ |access-date=2026-07-15 |website=Film Information |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಕಥೆ ಹೇಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ಮೌಲ್ಯದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವತ್ತ ಅವರ ನಿರಂತರ ಗಮನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2024-01-24 |title=R Chandru announces five new projects in multiple languages |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2024/Jan/24/r-chandru-announces-five-new-projectsin-multiple-languages |access-date=2026-07-15 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Imdb name|id=1318567}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಥೆಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೮೦ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>k9v26k4o9ylmr7va1me0lhbg5ii2jab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:TRISHA GOWDA S</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179722</id>
    <revision>
      <id>1376873</id>
      <timestamp>2026-07-16T13:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1376873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="iit4gb2xjhavnu91daeh506ze7sostz" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=TRISHA GOWDA S}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>iit4gb2xjhavnu91daeh506ze7sostz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:TRISHA GOWDA S</title>
    <ns>2</ns>
    <id>179723</id>
    <revision>
      <id>1376874</id>
      <timestamp>2026-07-16T13:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TRISHA GOWDA S</username>
        <id>100570</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ನನ್ನ ಹೆಸರು ತ್ರಿಷಾ ಎಸ್. ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ '''ವಿದ್ಯಾಶ್ರೀ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್'''ನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು **ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಯಶವಂತಪುರ ಕ್ಯಾಂಪಸ್)**ನಲ್ಲಿ '''ಬಿ...</comment>
      <origin>1376874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="5gjz99eyddwwo86r3vvwb1du9cs5cf3" xml:space="preserve">ನನ್ನ ಹೆಸರು ತ್ರಿಷಾ ಎಸ್. ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ '''ವಿದ್ಯಾಶ್ರೀ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್'''ನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು **ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಯಶವಂತಪುರ ಕ್ಯಾಂಪಸ್)**ನಲ್ಲಿ '''ಬಿ.ಕಾಂ (ಆನರ್ಸ್)''' ಪದವಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಶಿಕ್ಷಣದ ಜೊತೆಗೆ ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ '''ಖೋ-ಖೋ ತಂಡದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ (Team Captain)''' ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿ '''ಪದಕವನ್ನು''' ಗೆದ್ದಿದ್ದೇನೆ. ನಾಯಕತ್ವ, ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಮನೋಭಾವ ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ '''Christ University Commerce Association (CUCA)''' ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ '''ನಾಟ್ಯರ್ಪಣ (Natyarpana)''' ನೃತ್ಯ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅಲ್ಲದೆ, '''ಬಹುರೂಪಿ ಕನ್ನಡ ಕ್ಲಬ್'''ನ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿಯೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಕಲಿಕೆ, ನಾಯಕತ್ವ, ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ನನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರ '''ಚಿಕನ್ ಬಿರಿಯಾನಿ'''. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ.</text>
      <sha1>5gjz99eyddwwo86r3vvwb1du9cs5cf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಅಭಿಷೇಕ್ ಕೊಟಬಾಗಿ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179724</id>
    <revision>
      <id>1376880</id>
      <timestamp>2026-07-17T05:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1376880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="403" sha1="erxl9ksldguofnrymxg3lpsx0tmkcx7" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಅಭಿಷೇಕ್ ಕೊಟಬಾಗಿ}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೭, ೧೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>erxl9ksldguofnrymxg3lpsx0tmkcx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದಿ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ವನಿತಾಸದ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179725</id>
    <revision>
      <id>1376883</id>
      <timestamp>2026-07-17T06:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mouna Changappa</username>
        <id>97163</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: == ದಿ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ವನಿತಾಸ್ ==  ದಿ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ವನಿತಾಸ್ (ಜಪಾನೀಸ್: ヴァニタスの手記カルテ, ಹೆಪ್‌ಬರ್ನ್: ವನಿತಾಸು ನೋ ಕರುಟೆ) ಜಪಾನೀಸ್ ಮಂಗಾ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಜುನ್ ಮೊಚಿಜುಕಿ ಬರೆದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದ...</comment>
      <origin>1376883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27872" sha1="oi948lo1zn80z328k5jhwb0f4nnig9z" xml:space="preserve">== ದಿ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ವನಿತಾಸ್ == 
ದಿ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ವನಿತಾಸ್ (ಜಪಾನೀಸ್: ヴァニタスの手記カルテ, ಹೆಪ್‌ಬರ್ನ್: ವನಿತಾಸು ನೋ ಕರುಟೆ) ಜಪಾನೀಸ್ ಮಂಗಾ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಜುನ್ ಮೊಚಿಜುಕಿ ಬರೆದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 ರಿಂದ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಎನಿಕ್ಸ್‌ನ ಶೋನೆನ್ ಮಂಗಾ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಮಾಸಿಕ ಗಂಗನ್ ಜೋಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಮಂಗಾವನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಯೆನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.

ದಿ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ವನಿತಾಸ್ ಕಾಲ್ಪನಿಕ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಮ್ಪಂಕ್ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕಥೆಯು ಯುವ ವನಿತಾಸ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಂಪೈರ್ ನೋಯೆ ಆರ್ಕಿವಿಸ್ಟ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ವನಿತಾಸ್ ಅವರ ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವನಿತಾಸ್ ಎಂಬ ಗ್ರಿಮೊಯಿರ್ ಮೂಲಕ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ. ಮೊಚಿಝುಕಿ ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯ ನಂತರ ಮತ್ತು ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ವನಿತಾಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇರಿತರಾದರು. ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಹೋರಾಟದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಕೃತಿಯಾದ ಪಂಡೋರಾ ಹಾರ್ಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬೋನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನಿಮೆ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯ ರೂಪಾಂತರವು ಜುಲೈ 2021 ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 2022 ರವರೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.

ಜೂನ್ 2021 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ದಿ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್ 5.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಮಂಗಾವನ್ನು ಅದರ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಅನುಕ್ರಮಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನಿಮೆ ರೂಪಾಂತರವು ಅದರ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಅಂಶಗಳಿಗಾಗಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
== ಕಥಾವಸ್ತು ==
ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ ವಾಯುನೌಕೆಯ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ ನೋಯ್ ಆರ್ಕಿವಿಸ್ಟ್ ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್ ಎಂಬ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ ವೈದ್ಯನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾನವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಮಾಲ್ನೋಮೆನ್ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ಅವರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪರಭಕ್ಷಕವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಪುಸ್ತಕ, ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ ಸಮಾಜವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ವ್ಯಾಂಪೈರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ರೆಡ್ ಮೂನ್‌ನಿಂದ ದ್ವೇಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲ ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್, ವ್ಯಾಂಪೈರ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ಲೂ ಮೂನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ನೋಯ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಚಾರ್ಲಾಟನ್ ಎಂಬ ಕೆಲವು ಅಪರಿಚಿತ ಶಕ್ತಿಯ ಬೆದರಿಕೆ ಅಡಗಿದೆ, ಅದು ಅನಾರೋಗ್ಯದ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿಗಳನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
== ಪ್ರೊಡಕ್ಶನ‍್ ==
ತನ್ನ ಮಂಗಾ ಪಂಡೋರಾ ಹಾರ್ಟ್ಸ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಜುನ್ ಮೊಚಿಜುಕಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಳು. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್ ಪಾತ್ರವು ಅವಳು ಮೊದಲು ಗರ್ಭಧರಿಸಿದ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮಾಂಟ್ ಸೇಂಟ್-ಮೈಕೆಲ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಒಂದು ದ್ವೀಪವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಒಂಟಿ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿಯ ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು ಅವಳು ಪರಿಗಣಿಸಿದಳು; ಈ ಆರಂಭಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯು ತರುವಾಯ ಸರಣಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್ ಮತ್ತು ನೋಯ್ ಅವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿತು. ಮೊಚಿಜುಕಿ ತನ್ನ ನಂತರದ-ಪಂಡೋರಾ ಹಾರ್ಟ್ಸ್ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೂ ಅವಳ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರು ಅವಳ ಅನುಭವದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಅಭ್ಯಾಸವು ಅವಳ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವಳು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-interview-4&lt;/ref&gt; ಲೇಖಕಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಕಾರದ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವಳ ಹಿಂದಿನ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದ ಸ್ಟೀಮ್‌ಪಂಕ್ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-manganews-5&lt;/ref&gt;

ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಮೊಚಿಜುಕಿಯ ಪ್ರಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು 1994 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ ವಿತ್ ದಿ ವ್ಯಾಂಪೈರ್, ಇದು ಆನ್ ರೈಸ್ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ, ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿಗಳ ದುರಂತ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ರಕ್ತ ಹೀರುವ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಅನಿಸಿಕೆಗಳಿಂದ ಅವಳು ಆಕರ್ಷಿತಳಾದಳು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಒಬ್ಬ ಯುವಕ ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯ ನಡುವಿನ ಚಲನಶೀಲತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ಕಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಳ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು, ಇದು ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಳ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಅವಳು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ವಿದೇಶಿ ನಗರವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದು ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು; ಜಪಾನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋಗೆ ಅವಳನ್ನು ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನಗರದ ಮೇಲಿನ ಅವಳ ಪ್ರೀತಿಯು ನೋಯ್‌ನ ಸ್ವಂತ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಗಾವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪಲಾಡಿನ್‌ಗಳು ಚಾರ್ಲೆಮ್ಯಾಗ್ನೆ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ; ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ದಂತಕಥೆಯ ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿರಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಸಂಬಂಧದ ಚಲನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವುದನ್ನು ಮೊಚಿಜುಕಿ ಆನಂದಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-interview-4&lt;/ref&gt; ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ ಕಥೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅನ್ವೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು, ಅದು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವಳು ನಂಬಿದ್ದಳು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-manganews-5&lt;/ref&gt;

ಆರಂಭಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್ ಒಬ್ಬ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ ಮತ್ತು ನೋಯ್ ಮನುಷ್ಯ. ಷರ್ಲಾಕ್ ಹೋಮ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಮೊಚಿಜುಕಿ, ವನಿತಾಸ್‌ಗೆ ಹೋಮ್ಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತು ನೋಯೆಗೆ ಡಾ. ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಕೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವೆಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು, ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ; ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರಗಳ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಲಹೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ವನಿತಾಸ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ನೇಹಿತನ ಟೀಕೆಯು ಅವನ ಎರಡು-ಹಂತದ ಸೈಡ್ ಬ್ಯಾಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನೋಯೆ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಆರಂಭಿಕ ಡ್ರಾಫ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು; ಅವರು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡಕವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಜೋಡಿಯ ನೇರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ನಾಯಕರ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಸ್ವಭಾವಗಳಿಂದಾಗಿ, ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮೊಚಿಜುಕಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಮುಖದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿರೀಕರಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅವಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನಃ ರಚಿಸಿದಳು. ಖಳನಾಯಕರನ್ನು ರಚಿಸುವ ಬದಲು, ಎಲ್ಲಾ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಹೀನ ಸಾವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಪಂಡೋರಾ ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವಳು ಗ್ರಹಿಸಿದ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-interview-4&lt;/ref&gt;
== ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ==
ಬೋನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನಿಮೆ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕಾಗಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ನವೋಕಿ ಅಮಾನೋ ನಿರ್ಮಾಣದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್-ಬರವಣಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸರಣಿ ಸಂಯೋಜಕ ಬರಹಗಾರ ಡೆಕೊ ಅಕಾವೊ ಕಥೆಯನ್ನು ಕಂತುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ ನೀಲನಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸ್ಟೋರಿಬೋರ್ಡ್ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಟೊಮೊಯುಕಿ ಇಟಮುರಾ ಮೂಲ ವಸ್ತುವಿಗೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಂಗಾದ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ತಂಡವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲೂಯೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಟದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವಂತಹ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆಕ್ಷನ್ ಅನುಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಟೋರಿಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಟಮುರಾ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದರು. ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ, ಬಣ್ಣ ಕಲಾವಿದ ಇಜುಮಿ ಟಕಿಜಾವಾ ಮಂಗಾಗೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಬಣ್ಣಗಳೊಂದಿಗೆ 3D ಅನಿಮೇಷನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-anninter-6&lt;/ref&gt;
ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದರೂ, &quot;ಶೋಜೊ ಮಂಗಾ ತರಹದ&quot; ಅಂಶಗಳು ಸರಣಿಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಇಟಮುರಾ ಗಮನಿಸಿದರು. ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸುಂದರಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅದನ್ನು ಅವರು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಅನಿಮೇಟ್ ಮಾಡಲು, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅನಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕತ್ತಲೆ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಅವರ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಿಂದಾಗಿ, ವನಿತಾಸ್ ಮತ್ತು ನೋಯೆ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೂರವಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಿರಳವಾಗಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಇಟಮುರಾ ಅವರನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ತುಂಬಾ ಪರಿಚಿತರಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಮೋಡಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-anninter-6&lt;/ref&gt;

ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರಗಳಾದ ವನಿತಾಸ್ ಮತ್ತು ನೋಯೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಟ್ಸುಕಿ ಹನೇ ಮತ್ತು ಕೈಟೊ ಇಶಿಕಾವಾ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-anninter-6&lt;/ref&gt; ಇಬ್ಬರೂ ನಟರ ಅಭಿನಯವು ಪರಸ್ಪರರ ಪಾತ್ರೀಕರಣಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇಟಮುರಾ ಗಮನಿಸಿದರು: ಹನೇ ವನಿತಾಸ್‌ನ ತಂಪಾದ, ತಂಪಾದ ಮತ್ತು ಮಾದಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಇಶಿಕಾವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೊಕ್ (ನೇರ ಮನುಷ್ಯ) ಪಾತ್ರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು. &quot;ಇದು ರಹಸ್ಯ&quot; ದಂತಹ ಸರಳ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಲೈಂಗಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ ಹ್ಯಾನೆ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜೀನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಇನೋರಿ ಮಿನೇಸ್, ಅವರ ಪಾತ್ರವು ತನಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ರಕ್ಷಕಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನೇಕ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದರು. ನೋಯ್ ಡೊಮಿನಿಕ್ ರಕ್ತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಜೀನ್ ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್ ರಕ್ತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪಾತ್ರಗಳು ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ ಲೈಂಗಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-7&lt;/ref&gt;
== ಥೀಮ್‌ಗಳು ==
ಈ ಸರಣಿಯು ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಗುರುತಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಮೊಚಿಜುಕಿ ಪಂಡೋರಾ ಹಾರ್ಟ್ಸ್ ಅಥವಾ ಅವಳ ಇತರ ಕೃತಿ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್-ಶೆಲ್ ಗಿಂತ ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇವೆರಡೂ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವುದನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಈ ಆಳಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಗುರುತಿನ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣತೆಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ, ಅವನಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಳು; ಇದು ಶುದ್ಧ, ದಯೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಬಲವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೋಯ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅವಳು ಎರಡನ್ನೂ ಪೂರಕವಾಗಿ ನೋಡಿದಳು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-manganews-5&lt;/ref&gt; ಶಾಪಗ್ರಸ್ತ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಗ್ರಿಮೊಯಿರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್‌ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಮಂಗಾಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೊಚಿಜುಕಿ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಗುರುತಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-8&lt;/ref&gt;

ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿಗಳ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರುಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಜಪಾನಿನ ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ಗಳು, ಅನಿಮೆ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಮಂಗಾದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಅವಳ ಸ್ವಂತ ಆವಿಷ್ಕಾರವಲ್ಲ ಎಂದು ಮೊಚಿಜುಕಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿರೂಪಣಾ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅವಳು ಅದನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದಳು. ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್ ಒಬ್ಬ ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ ರಕ್ಷಕನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವನು ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದನ್ನು ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲು ಅವಳಿಗೆ ಒಂದು ವಿಧಾನದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅವಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅವಳ ಓದುಗರು ಅದನ್ನು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವಳು ಅನುಮಾನಿಸಿದಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹುಡುಕಿದಳು, ಇದು ನಿಜವಾದ ಹೆಸರಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಬಳಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-manganews-5&lt;/ref&gt; ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್ ಮರಳು ಗಡಿಯಾರದ ಆಕಾರದ ಕಿವಿಯೋಲೆಯನ್ನು ಸಹ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ, ಬರಹಗಾರ ಡೆಕೊ ಅಕಾವೊ ಅದಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿದರು, ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನಂತರ ಮಂಗಾದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್‌ನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆಯಿಂದ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-9&lt;/ref&gt; ಅನಿಮೆ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಕಿವಿಯೋಲೆಯು ಅವನ ಮರಣ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿತು, ಇದು ಲೇಖಕರ ಉದ್ದೇಶಿತ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಹ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-10&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Case_Study_of_Vanitas#cite_note-11&lt;/ref&gt;
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==</text>
      <sha1>oi948lo1zn80z328k5jhwb0f4nnig9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರೆಡ್ ಬುಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179726</id>
    <revision>
      <id>1376884</id>
      <timestamp>2026-07-17T06:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathyaprasad Pai</username>
        <id>96929</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಎಂಬುದು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಕಂಪನಿ ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಜಿಎಂಬಿಹೆಚ್ ರಚಿಸಿದ ಮತ್ತು ಒಡೆತನದ ಶಕ್ತಿ ಪಾನೀಯಗಳ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು 2023 ರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಪಾನೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ 13% ರಷ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್...</comment>
      <origin>1376884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11401" sha1="pzbuwc1lax69j6gl7qlpmqqjqwe8esr" xml:space="preserve">ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಎಂಬುದು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಕಂಪನಿ ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಜಿಎಂಬಿಹೆಚ್ ರಚಿಸಿದ ಮತ್ತು ಒಡೆತನದ ಶಕ್ತಿ ಪಾನೀಯಗಳ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು 2023 ರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಪಾನೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ 13% ರಷ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು &lt;ref&gt;https://www.cnbc.com/2023/11/15/red-bull-f1-dominance-boosts-energy-drink-sales.html&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ ಮತ್ತು ಪೆಪ್ಸಿಯ ನಂತರ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತ ತಂಪು ಪಾನೀಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ಆಗಿತ್ತು. &lt;ref&gt;https://www.beveragedaily.com/Article/2021/08/20/Coca-Cola-tops-soft-drinks-brand-rankings&lt;/ref&gt; 1987 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ, 100 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಗಳು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಮಾರಾಟವಾಗಿವೆ, &lt;ref&gt;https://www.redbull.com/int-en/energydrink/red-bull-is-safe&lt;/ref&gt; 2025 ರಲ್ಲಿ 13.9 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref&gt;https://www.redbull.com/gb-en/energydrink/questions/how-many-cans-does-red-bull-sell-world-wide&lt;/ref&gt;

ಮೂಲತಃ ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಎನರ್ಜಿ ಡ್ರಿಂಕ್ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸುವಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು, ಈ ಪಾನೀಯವು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಬದಲು, ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳ ಮೂಲಕ &quot;ಬ್ರಾಂಡ್ ಪುರಾಣ&quot;ವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ &lt;ref&gt;https://doi.org/10.69554%2FJZWD9402&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170802044012/https://masstoclass.wordpress.com/2015/12/15/ueber-brands-and-the-art-of-myth-making/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780749470036&lt;/ref&gt;

ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಅನ್ನು ಕ್ರೇಟಿಂಗ್ ಡೇಂಗ್ ಎಂಬ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಾನೀಯದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಚಲಿಯೊ ಯೂವಿಧ್ಯಾ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://www.phable.io/phable-labs/the-electrifying-story-behind-red-bull-a-global-phenomenon-rooted-in-an-unexpected-past#:~:text=Humble%20Beginnings%20in%20Thailand:%20Krating,rather%20than%20a%20lifestyle%20product.&lt;/ref&gt; ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಉದ್ಯಮಿ ಡೀಟ್ರಿಚ್ ಮಾಟೆಸ್ಚಿಟ್ಜ್ ಕ್ರೇಟಿಂಗ್ ಡೇಂಗ್‌ನ ಡಬ್ಬಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಅದು ತನ್ನ ಜೆಟ್ ಲ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ಚಾಲಿಯೊ ಜೊತೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮೇಟೆಸ್ಚಿಟ್ಜ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪಾನೀಯವನ್ನು ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ಅಭಿರುಚಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=VrO3O0h6I0wC&lt;/ref&gt; 1984 ರಲ್ಲಿ, ಇಬ್ಬರೂ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಸಾಲ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಫುಶ್ಲ್ ಆಮ್ ಸೀನಲ್ಲಿ ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಜಿಎಂಬಿಹೆಚ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;https://www.bloomberg.com/profile/company/495680Z:AV&lt;/ref&gt;

=ಇತಿಹಾಸ=
1976 ರಲ್ಲಿ, ಥಾಯ್ ಉದ್ಯಮಿ ಚಲಿಯೊ ಯೂವಿಧ್ಯಾ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೇಟಿಂಗ್ ಡೇಂಗ್ ಎಂಬ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, &lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/business/2020/nov/23/red-bull-pays-out-550m-to-founders-including-family-of-drinks-inventor&lt;/ref&gt; ಇದರ ಅರ್ಥ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ &quot;ರೆಡ್ ಗೌರ್&quot;. ಇದು ಥಾಯ್ ಟ್ರಕ್ ಚಾಲಕರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. 1982 ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ತಯಾರಕ ಬ್ಲೆಂಡಾಕ್ಸ್ (ನಂತರ ಪ್ರಾಕ್ಟರ್ &amp; ಗ್ಯಾಂಬಲ್ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು) ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ, ಡೈಟ್ರಿಚ್ ಮ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಚಿಟ್ಜ್ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಟಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್‌ನ ಮಾಲೀಕ ಚಾಲಿಯೊ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಅವರ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ರೇಟಿಂಗ್ ಡೇಂಗ್ ತನ್ನ ಜೆಟ್ ಲ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಮ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಚಿಟ್ಜ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.economist.com/people/displayStory.cfm?story_id=1120373&lt;/ref&gt; 1984 ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಚಿಟ್ಜ್ ಚಾಲಿಯೊ ಜೊತೆ ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಜಿಎಂಬಿಹೆಚ್ ಅನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಕಂಪನಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪಾಲುದಾರರು US$500,000 ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಚಾಲಿಯೊ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಚಿಟ್ಜ್ ಇಬ್ಬರೂ ಹೊಸ ಕಂಪನಿಯ 49 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಉಳಿದ ಎರಡು ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಅವರು ಚಾಲಿಯೊ ಅವರ ಮಗ ಚಾಲೆರ್ಮ್‌ಗೆ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಮ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಚಿಟ್ಜ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20121102225404/http://www.forbes.com/global/2005/0328/028_print.html&lt;/ref&gt; ಈ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮೊದಲು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1987 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;http://energydrink.redbull.com/company&lt;/ref&gt;

ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಶಕ್ತಿ ಪಾನೀಯಗಳು ನೀಲಿ ಕಾಲರ್ ಕೆಲಸಗಾರರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಈ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಟ್ರೆಂಡಿ, ದುಬಾರಿ ಪಾನೀಯವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾನಗೊಳಿಸಿತು, ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸ್ಕೀ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. &lt;ref&gt;http://www.bangkokpost.com/business/news/808868/red-bull-still-charging-ahead&lt;/ref&gt; ಬೆಲೆ ನಿಗದಿಯು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು, ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಪಾನೀಯವಾಗಿ &lt;ref&gt;https://www.npr.org/2012/10/15/162963633/red-bulls-brand-as-powerful-as-its-beverage?t=1641699362666&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2022-10-28/red-bull-founder-dietrich-mateschitz-s-recipe-premium-prices-smart-marketing&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಕ್ರೇಟಿಂಗ್ ಡೇಂಗ್ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;https://sg.finance.yahoo.com/news/why-2-different-red-bull-040000076.html&lt;/ref&gt; ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಪಾನೀಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ, ಬೆಲೆ ವರ್ಣಪಟಲದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;http://www.bangkokpost.com/business/news/808868/red-bull-still-charging-ahead&lt;/ref&gt; ರೆಡ್ ಬುಲ್‌ಗೆ ಬಳಸುವ ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;http://www.bangkokpost.com/business/news/808868/red-bull-still-charging-ahead&lt;/ref&gt;

1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಉತ್ಪನ್ನವು ಹಂಗೇರಿ, ಸ್ಲೊವೇನಿಯಾ, ಜರ್ಮನಿ, ಜೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್, ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. &lt;ref&gt;http://www.fundinguniverse.com/company-histories/Red-Bull-GmbH-Company-History.html&lt;/ref&gt; ಇದು 1994 ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಯುಕೆ, 1996 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮೂಲಕ), &lt;ref&gt;https://jobs.redbull.com/pl-pl/locations/red-bull-north-america?lang=en-us&lt;/ref&gt; 2000 ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. &lt;ref&gt;http://www.fundinguniverse.com/company-histories/Red-Bull-GmbH-Company-History.html&lt;/ref&gt; 2008 ರಲ್ಲಿ, ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಚಾಲಿಯೊ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಟೆಸ್ಚಿಟ್ಜ್ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ವಿಶ್ವದ 250 ನೇ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿತು, ಅವರ ನಿವ್ವಳ ಮೌಲ್ಯ US$4 ಬಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_The-Worlds-Billionaires_CountryOfPrmRes_23.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20080309002020/http://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_The-Worlds-Billionaires_CountryOfPrmRes.html&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>pzbuwc1lax69j6gl7qlpmqqjqwe8esr</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>