ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 15085 1377232 1354625 2026-07-26T00:42:14Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377232 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox}} '''ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್''' ಒಂದು [[ವಿಕಿರಣ]]ಶೀಲ [[ಮೂಲಧಾತು]].ಇದನ್ನು [[೧೯೩೯]]ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ನ [[ಮಾರ್ಗೆರೈಟ್ ಪಿಯರೆ]]ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿರ [[ಸಮಸ್ಥಾನಿ]] ಕೇವಲ ೨೧ ನಿಮಿಷಗಳ [[ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯ]] ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕ್ಷಾರ ಲೋಹ . ಇದು ಒಂದು ವೇಲೆನ್ಸಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಲೋಹ. ಈ ಅಂಶವು 87 ರ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಆವರ್ತಕ ಕೋಷ್ಟಕದ ಮೊದಲ ಗುಂಪು/ಸಂಕೀರ್ಣ, s-ಬ್ಲಾಕ್, 7 ನೇ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದೆ.  ಈ ಮೂಲಧಾತು] ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಹ್ನೆ Fr ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದೆ/ಮೂಲತಃ ಏಕ-ಸೀಸಿಯಮ್ (ಏಕ-ಸೀಸಿಯಮ್, ಆಕ್ಟಿನಿಯಮ್ K (ಆಕ್ಟಿನಿಯಮ್ K)) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸೀಸಿಯಮ್ ನಂತರ , ಕನಿಷ್ಠ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋನೆಜಿಟಿವಿಟಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅಂಶ ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಲೋಹವಾಗಿದೆ . ಇದು ಅಸ್ಟಟೈನ್ , ರೇಡಿಯಮ್ ಮತ್ತು ರೇಡಾನ್ ಆಗಿ ಕೊಳೆಯುತ್ತದೆ. == ಮೊದಲ ಆವಿಷ್ಕಾರ == ಈ ಮೂಲಧಾತುವನ್ನು ಮೊದಲು 1939 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಕ್ಯೂರಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಪೆರಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು . ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಆಕ್ಟಿನಿಯಮ್ -227 ರ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದರು,  ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು . == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಕೋಣೆಯ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಘನವಸ್ತುವಾಗಿದೆ . ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂಲಧಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್ ಅತ್ಯಂತ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿರವಾದ ಐಸೊಟೋಪ್ ಕೇವಲ 22 ನಿಮಿಷಗಳ ಅರ್ಧ-ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಎರಡನೇ ಕನಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿರ ಐಸೊಟೋಪ್, ಅಸ್ಟಟೈನ್, 8.5 ಗಂಟೆಗಳ ಅರ್ಧ-ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಐಸೊಟೋಪ್‌ಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಅಸ್ಟಟೈನ್, [[ರೇಡಿಯಮ್]] ಅಥವಾ ರೇಡಾನ್‌ಗೆ ಕೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಕೃತಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ಮೂಲಧಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಂನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಸೀಸಿಯಮ್‌ನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್ ಒಂದೇ ವೇಲೆನ್ಸಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರ ಲೋಹವಾಗಿದೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ಲೋಹಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಾನ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಂಶದ ಕರಗುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಂನ ಮೇಲ್ಮೈ ಒತ್ತಡವು 0.05092 N/m ಆಗಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಂನ ತೀವ್ರ ವಿಕಿರಣಶೀಲತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅದರ ಕರಗುವ ಬಿಂದುವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇದರ ಕರಗುವ ಬಿಂದು ಸರಿಸುಮಾರು 27 ^° C (80 ° F, 300 K). ಇದರ ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುವೂ ಸರಿಸುಮಾರು 677 ^° C ಆಗಿದೆ. == ಪರಮಾಣು == ಈ ಅಂಶದ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ 87. ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ: (223.0) ಅಮು, ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 136.  ಪರಮಾಣು ಕಕ್ಷೆಯ ಪೌಲಿಂಗ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋನೆಜಿಟಿವಿಟಿ: 0.7 (ಪೌಲಿಂಗ್ ಘಟಕಗಳು, ಮೊದಲ ಅಯಾನೀಕರಣ ಶಕ್ತಿ: 380 ಕಿಲೋಜೌಲ್‌ಗಳು/ಮೋಲ್ ⁻¹ '''ಪರಮಾಣುವಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟಗಳು''' {| class="wikitable" |- align="center" |ಮಟ್ಟ |ಮಟ್ಟದ ಶಕ್ತಿ ಮೌಲ್ಯ |- |ಮೊದಲ ಹಂತ |2 |- |ಎರಡನೇ ಹಂತ |8 |- |ಮೂರನೇ ಹಂತ |18 |- |ನಾಲ್ಕನೇ ಹಂತ |32 |- |ಐದನೇ ಹಂತ |18 |- |ಆರನೇ ಹಂತ |8 |- |ಏಳನೇ ಹಂತ |1 |} == ಲಭ್ಯತೆ == ಆಕ್ಟಿನಿಯಂ-227 ರ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್-223, ಯುರೇನಿಯಂ ಮತ್ತು ಥೋರಿಯಂ ಅದಿರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಾಡಿನ ಅಂಶವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ . == ಸಂಕಲನ == ಚಿನ್ನವನ್ನು ಪರಮಾಣು ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್-210 ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. 197Au + 18O → 210Fr + 5 n ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸ್ಟೋನಿ ಬ್ರೂಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪರಮಾಣು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ವಿಧಾನವು 209, 210 ಮತ್ತು 211 ರ ಪರಮಾಣು ತೂಕದ ಐಸೊಟೋಪ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಐಸೊಟೋಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೋ-ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಟ್ರಾಪ್ (MOT) ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಐಸೊಟೋಪ್‌ಗಳ ಅನುಪಾತವು ಬಳಸುವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಕಿರಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. == ಐಸೊಟೋಪ್‌ಗಳು == ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಂ 199 ರಿಂದ 232 ರವರೆಗಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 34 ಐಸೊಟೋಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 7 ಮೆಟಾಸ್ಟೇಬಲ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಐಸೋಮರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್-223 ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್-221 ಮಾತ್ರ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಂನ ಐಸೊಟೋಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್-223 21.8 (22) ನಿಮಿಷಗಳ ಅರ್ಧ-ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ  , ಇದು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ [[ಐಸೊಟೋಪ್]] ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಕೃತಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಐಸೊಟೋಪ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಐಸೊಟೋಪ್ ಆಗಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್-223 ಆಕ್ಟಿನಿಯಮ್ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯ ಐದನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್-223 ಬೀಟಾ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ರೇಡಿಯಂ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. [[ನೆಪ್ಚೂನಿಯಮ್]] ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯು ಒಂಬತ್ತನೇ ಐಸೊಟೋಪ್, ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್-221 ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಐಸೊಟೋಪ್‌ನ ಅರ್ಧ-ಜೀವಿತಾವಧಿ 4.8 ನಿಮಿಷಗಳು. ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್-221 ಆಲ್ಫಾ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ (ಕೊಳೆಯುವ ಶಕ್ತಿ 6.457Me V) ಅಸ್ಟಟೈನ್-217 ಗೆ ಕೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್-215 ಐಸೊಟೋಪ್ ನೆಲದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 0.12 (μs) ಮೈಕ್ರೋಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳ ಅರ್ಧ-ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಆಲ್ಫಾ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಅಸ್ಟಟೈನ್-211 ಗೆ ಕೊಳೆಯುತ್ತದೆ). == ಬಳಕೆ == ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಂನ ಧಾತುರೂಪದ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ವಿರಳತೆಯು ಅದನ್ನು ಅಪರೂಪದ ಲೋಹವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇದನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==external links == * [http://www.periodicvideos.com/videos/087.htm Francium] at ''[[The Periodic Table of Videos]]'' (University of Nottingham) * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Fr/index.html WebElements.com – Francium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516062148/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Fr/index.html |date=2008-05-16 }} * [https://web.archive.org/web/19981203125538/http://fr.physics.sunysb.edu/francium_news/frconten.htm Stony Brook University Physics Dept.] * [[Eric Scerri|Scerri, Eric]] (2013). ''A Tale of Seven Elements'', Oxford University Press, Oxford, {{ISBN|9780195391312}} {{ಆವರ್ತ ಕೋಷ್ಟಕ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೂಲಧಾತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಮೂಲಧಾತುಗಳು]] in53hgmr91q7r199xazlp5jchk2qa2n 0 15926 1377222 1353068 2026-07-25T16:35:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377222 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ಪಶುಪತಿನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ | image = 108 Night View Of Pasupatinath Temple.jpg | alt = | caption = ಪಶುಪತಿನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ರಾತ್ರಿ ನೋಟ | map_caption = ಪಶುಪತಿನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ [[ನೇಪಾಳ]] | coordinates = {{coord|27|42|35|N|85|20|55|E|type:landmark_region:NP|display=inline,title}} | native_name = पशुपतिनाथ मन्दिर | country = [[ನೇಪಾಳ]] | province = ರಾಜ್ಯ 3 | district = ಕಠ್ಮಂಡು | locale = ಕಠ್ಮಂಡುu | elevation_m = | primary_deity = [[ಶಿವ]] | important_festivals= [[ಶಿವರಾತ್ರಿ]], ಟೀಜ್, ಬಾಲಾ ಚತುರ್ದಶಿ | architecture = ಪಗೋಡಾ | number_of_temples = 492 | location =ಗೌಶಾಲ, ಕಠ್ಮಂಡು | inscriptions = ಅಜ್ಞಾತ | date_built = 16 ನೇ ಶತಮಾನ | creator = ಅಜ್ಞಾತ | website = [http://www.pashupati.org.np// pashupati.org.np] }} '''ಪಶುಪತಿನಾಥ ಮಂದಿರ''' ಅಂದರೆ [[ಶಿವ]] [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳಿಗಳ]] ಕುಲದೈವ. ಗುಡಿಯೊಳಗೆ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲ. ಪಶುಪತಿನಾಥನ ಗರ್ಭಾಂಕಣದ ಮುಂದೆ ಬೆಳ್ಳಿ ತಗಡು ಹೊದಿಸಿದ ನಂದಿ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಗುಡಿಯ ಮುಂದೆ ಸಣ್ಣದಾದ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ನದಿಯನ್ನು ಅವರು ಪವಿತ್ರ ಗಂಗೆಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಜಲವನ್ನು ಜನ ತೀರ್ಥದಂತೆ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಅದೇ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಶವಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿ ವಿಸರ್ಜಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Newsblaze.com">{{cite web |url=http://newsblaze.com/story/20090108153226zzzz.nb/topstory.html |title=Hindu Shrine: Pashupatinath in Nepal |publisher=Newsblaze.com |date=2009-01-08 |accessdate=2011-10-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072357/http://newsblaze.com/story/20090108153226zzzz.nb/topstory.html |url-status=dead }}</ref><ref name="SAARC Tourism">{{cite web |url=http://nepal.saarctourism.org/pashupatinath-temple.html |title=SAARC tourism |publisher=Nepal.saarctourism.org |date= |accessdate=2011-10-30 |archive-date=2010-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722213803/http://nepal.saarctourism.org/pashupatinath-temple.html |url-status=dead }}</ref> ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಈ ಪಶುಪತಿನಾಥನ ಅರ್ಚಕರು ಕನ್ನಡಿಗರು. ಇದು ತಲತಲಾಂತರದಿಂದ ನಡೆದು ಬಂದ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ. [[ಕಠ್ಮಂಡು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಈ ಗುಡಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸ್ವಯಂಭುನಾಥ, ಬುದ್ಧನಾಥ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಹಲವಾರು ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಗುಡಿಯಲ್ಲಂತೂ ಮಾಂಸವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಎಡೆಯಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪರಿಪಾಠವಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Pashupatinath Temple expects over 7 Lakhs Devotees on Mahashivratri|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/pashupatinath-temple-expects-over-7-lakhs-devotees-on-mahashivratri/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=23 February 2014|archive-date=25 ಜುಲೈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725112338/http://news.biharprabha.com/2014/02/pashupatinath-temple-expects-over-7-lakhs-devotees-on-mahashivratri/|url-status=dead}}</ref> {{wide image|Pashupati dec 20 2009.jpg|990px|Pashupatinath Temple Panorama of the Pashupatinath Temple from the other bank of Bagmati river, [[Kathmandu]], [[Nepal]].}} {{Hinduism small}} [[ಚಿತ್ರ:Pashupatinathskc.JPG |thumb|right|200px|ಪಶುಪತಿನಾಥ ಮಂದಿರ]] [[File:Pashupatinath Entrance Bull.JPG|thumb|200px|The western entrance of main temple courtyard]] <gallery class="center" caption="ಪಶುಪತಿನಾಥ ಮಂದಿರ"> Pashupatinath-Arya Ghats-06-Blumenschnuere-2007-gje.jpg Pashupatinath-Arya Ghats-24-Totenbettung am Bagmati-2013-gje.jpg Pashupatinath-Arya Ghats-28-Totenbettung am Bagmati-2013-gje.jpg Pashupatinath-Surya Ghats-08-Rauch-2007-gje.jpg Pashupatinath-Surya Ghats-14-2007-gje.jpg Pashupatinath-Surya Ghats-24-Endstadium-2007-gje.jpg Pashupatinath-Surya Ghats-38-2013-gje.jpg Pashupatinath-Surya Ghats-50-2015-gje.jpg </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Commons category|Pashupatinath temple}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಿವ ಮಂದಿರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೇಪಾಳ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] 008tt9hq2gy5qcbalalmbrzb7unhfww 0 19451 1377228 1374983 2026-07-25T18:59:42Z ~2026-34563-26 99950 /* ಮಹದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಜನ್ಮ ವೃತ್ತಾಂತ */ 1377228 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = town |native_name = {{PAGENAME}} / ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ |other_name = ಶ್ರೀ ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರ ಹನೂರು ಕ್ಷೇತ್ರ |district = [[ಚಾಮರಾಜನಗರ]] |state_name = ಕರ್ನಾಟಕ |nearest_city = ಹನೂರು |parliament_const = |assembly_const = |civic_agency = |skyline = |skyline_caption = ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ |latd = 12|latm = 1|lats = 50.73 |longd= 77|longm= 35|longs= 34.65 |locator_position = right |area_total = |area_magnitude = |altitude = |population_total = |population_as_of = |population_density = |sex_ratio = |literacy = |area_telephone = |postal_code = |vehicle_code_range = |climate= |website=www.mmhills.com }} [[File:M_M_Hills.JPG |thumb|right|300px| ಮಹದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] [[File:ಶ್ರೀ ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ - ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರ.JPG|thumb|ಶ್ರೀ ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ - ಮುಖ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರ]] [[File:ಶ್ರೀ ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ - ತಾಳಬೆಟ್ಟ.JPG|thumb|ಶ್ರೀ ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ - ತಾಳಬೆಟ್ಟ.]] [[File:ಶ್ರೀ ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ - ಗರ್ಭಗುಡಿ.JPG|thumb|ಶ್ರೀ ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ - ಗರ್ಭಗುಡಿ]] [[File:ಶ್ರೀ ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ - ಮುಖ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರ.jpg|thumb|ಶ್ರೀ ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ - ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರ]] '''ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ''' ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯ ಗಡಿಜಿಲ್ಲೆ [[ಚಾಮರಾಜನಗರ]]ದ [[ಹನೂರು]] ತಾಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಕಾರಣ ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳ ಭಾಗದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಬೆಟ್ಟ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ-ತಮಿಳುನಾಡು ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಭಾಗವೂ ಕೂಡ. ==ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗ== ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ೧೫೦ ಕಿ ಮೀ ಹಾಗೂ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೨೧೦ ಕಿ ಮೀ ದೂರವಿದೆ ಈ [[ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ]]. ಹಾಲುಮತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಹದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮುಖ್ಯವಾದ ಭಕ್ತಿಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಶಿವನ ಆರಾಧಾನಾ ಕೇಂದ್ರವೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರನ್ನು ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರಾಂಗಣ ಹಾಗೂ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳು ಸೇರಿ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ತಾಳು ಬೆಟ್ಟ, ಹಳೆಯೂರು, ಇಂಡಿಗನಾಥ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜಾಗಗಳಿವೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩೦೦೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ, ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ==ಪರಿಚಯ== * [[ಶ್ರೀ ಮಲೈ ಮಹದೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ]] ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮಡಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪೂಜಾರಿಗಳಾಗಿರುವರು ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಎಣ್ಣೆಮಜ್ಜನ ಸೇವೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಈ ಎಣ್ಣೆಮಜ್ಜನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಉಪ್ಪಾರ ಶೆಟ್ಟರಾದ ಶ್ರೀ ಸರಗೂರು ಮೂಗಪ್ಪನವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟದ ಈಗಿನ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಾಲುಮತಸ್ಥ ಕುರುಬಗೌಡರಾದ ಆಲಾಂಬಾಡಿ ಪಾಳೇಗಾರರಾದ[[ಜುಂಜೇ ಗೌಡ]] ಶ್ರೀಮಂತ [[ಕುರುಬ ಗೌಡರು]] ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮಹದೇಶ್ವರರು ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ (?) ಬಾಳಿದ್ದ ಸಂತ ಶರಣರಾಗಿದ್ದು ಅವರನ್ನು ಶಿವ ಸ್ವರೂಪಿ ಹಾಗೂ ಶಿವನ ಅವತಾರವೆಂದೇ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. * ಸುಮಾರು ಆರುನೂರು ವರ್ಷಗಳ(?) ಹಿಂದೆ ಮಹದೇಶ್ವರರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಈಗಲೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ತಮ್ಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಳಗಿನ ಲಿಂಗ ಯಾರಿಂದಲೂ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಸ್ವಯಂಭು ಅಥವಾ ತಾನಾಗೇ ಉಧ್ಭವವಾಗಿರುವಂತಹುದು. * ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರರು ಹುಲಿಯನ್ನೇ ತಮ್ಮ ವಾಹನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತ ಆರ್ತ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗಿ ಸಂತರು ಶರಣರುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಚಾರಗಳು ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಜಾನಪದ ಗಾಯನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರಿಂದ ಮಹದೇಶ್ವರರನ್ನು ಹುಲಿವಾಹನ ಮಹದೇಶ್ವರ ಎಂದೂ ಭಕ್ತವರ್ಗ ಸಂಭೋದಿಸುವುದುಂಟು. ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಹುಲಿವಾಹನ ಮಹದೇಶ್ವರ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮೂರ್ತಿಯಿದೆ. * ವಿಶೇಷ ಸಂಧರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿವಾಹನ ಅಲಂಕಾರವಿರುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದ [[ಜಾನಪದ]] ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹದೇಶ್ವರ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ, ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮಹದೇಶ್ವರ ಗೀತೆಗಳೆಂತಲೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಮಹದೇಶ್ವರ ಭಕ್ತರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಲೋಕಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆಯೊಂದು ದೊರಕಿದಂತಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಯ ಪೈಕಿ "ಚೆಲ್ಲಿದರು ಮಲ್ಲಿಗೆಯಾ..." ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ==[[Akash|ಮಹದೇಶ್ವರ]] ಸ್ವಾಮಿಯ ಜನ್ಮ ವೃತ್ತಾಂತ== * ಮಹದೇಶ್ವರ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಸಾಲು ಜಾನಪದ ಕಥೆಯ ಅನುಸಾರ ಮಹದೇಶ್ವರರ ಪಾಲಕರು ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಮೂರ್ತಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರಾಜಮ್ಮ ಎಂಬ ದಂಪತಿಗಳು. ಅವರು ಮೂಲತಃ ಆದಿಜಾಂಬವ ಮಾದಾರ (ಮಾದಿಗ) ಕುಲದವರು. ಮಹದೇಶ್ವರರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶ್ರೀಶೈಲದ [[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜು]]ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದಾದ ನಂತರ [[ಸುತ್ತೂರು]],[[ಕುಂತೂರು]] ಮಠಗಳ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಈಗಿನ ಮಹದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದು ತಮ್ಮ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳ ಅದೇ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಬೀಡು ಬಿಟ್ಟರಂತೆ. * ಬಾಲ ಯೋಗಿ ಮಹದೇಶ್ವರರು ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಹುಲಿಯನ್ನೇ ವಾಹನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದುದು ಜಾನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಾರ್ಥ ದೇಶ ಸಂಚಾರ ಮಾಡಿ, ಹಲವರ ಸಂಕಷ್ಟ ಪರಿಹರಿಸಿದ ಪವಾಡಪುರುಷ ಮಹದೇಶ್ವರರು ಹರದನಹಳ್ಳಿ ಮಠದ ಮೂರನೇ ಮಠಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. * ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಹಾಗು ಭೂಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಈ ಸ್ಥಳ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾಗಿದ್ದು ವಾಸಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ವಿಪರೀತ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾವಳಿಯಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ಸಂತರು, ಯೋಗಿಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಬೀಡು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಲ್ಲದ ದಟ್ಟ ಕಾಡು ಅದಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅದು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ದೇಶದ ಅನೇಕ ಯೋಗಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆಂದು ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ. * ಆದರೆ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಮಾಯಾ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಂತ್ರವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕರತಲಾಮಲಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ '[[ಶ್ರವಣ]]' ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸ. ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಾಧು ಸಂತರಿಗೆ ತನ್ನ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ತೊಂದರೆ ಮಾಡಿ ಅವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಭಂಗವುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದೇ ಅವನ ಕಾಯಕ. * ಮಹದೇಶ್ವರರು ಶ್ರವಣನಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಆತನ ಮಾಯಾ ತಂತ್ರವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಾಶ ಮಾಡಿ, ಆತನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಧು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯಗೊಳಿಸಿದರು ಎನ್ನುವುದು ಜಾನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಶ್ರವಣನ ಕಪಿಮುಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾಗಿ ದಿನ ಕಳೆದಿದ್ದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮುನಿಗಳಿದ್ದ ಸ್ಥಳವೇ ಇಂದು '[[ತಾವಸೆರೆ]]'ಯಾಗಿದೆ. ರಾಕ್ಷಸ ಶ್ರವಣ ಬದುಕಿದ್ದ ಜಾಗವನ್ನು '[[ಶ್ರವಣ ಬೋಲಿ]]' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. * ಮಹದೇಶ್ವರರು ಈಗಿನ ಮಹದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಾಲುಮತದ ಕುರುಬಗೌಡ ಜನಾಂಗದ ಸಾವುಕಾರ ಶ್ರೀ ಜುಂಜೇಗೌಡರು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಮತ್ತು ಇದೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಮಠವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದುದಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಜನರನ್ನು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಆದಿವಾಸಿ]], [[ಗಿರಿಜನ]]ಗಳನ್ನು ಸುಶಿಕ್ಷಿತ, ಸಭ್ಯ ಜನಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಮಠ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದು ಮಹದೇಶ್ವರರ ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಾರ್ಥ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. * ಮಹದೇಶ್ವರರ ಕಥಾನಕದಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಏಳು ಮಲೆ(ಬೆಟ್ಟ)ಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಜಾನಪದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ೭೭ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ- ಆನೆಮಲೆ, ಜೇನುಮಲೆ, ಕಾನುಮಲೆ, ಪಚ್ಚೆಮಲೆ, ಪವಳಮಲೆ, ಪೊನ್ನಾಚಿಮಲೆ,ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮಲೆ,ವಿಭೂತಿಮಲೆ, ಕೊಂಗುಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಮಹದೇಶ್ವರರ ಭಕ್ತ ಸಂಕುಲ== * ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಹಳೆ ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಾಮರಾಜನಗರ]], [[ಮೈಸೂರು]], [[ಮಂಡ್ಯ]], [[ರಾಮನಗರ]]ಬೆಂಗಳೂರು [[ತುಮಕೂರು]] ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಲವಾರು ದಲಿತರು, [[ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬಗೌಡರು|ಹಾಲುಮತ,ಉಪ್ಪಾರ,ಕುರುಬಗೌಡರು,ಕುಂಬಾರ, ಮಡಿವಾಳ,ಲಿಂಗಾಯಿತ]],ಗಾಣಿಗ ಕುಲದವರು,ನಾಯಕ,[[ಒಕ್ಕಲಿಗ/ವಕ್ಕಲಿಗ]],ವನ್ನಿಯಾರ್ ಕುಲ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಗೌಂಡರ್, ಶೆಟ್ಟರ, ಕುರುಬ ಗೌಡರ (ಹಾಲಮತ ಗೌಡರು ), ಭೋವಿಜನಾಂಗ, ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಗಿರಿಜನರ, ಸೋಲಿಗರ, ಹಾಗೂ ಇತರ ಹಲವು ವಂಶಗಳ ಮನೆತನಗಳ ಕುಲದೈವ/ಮನೆದೇವರು ಮಹದೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ. * ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ ವಿಂಗಡಣೆಯಾಗಿ ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ ಪೂರ್ತಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪರಿಣಾಮ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತಗೊಂಡಿತು ಹಾಗು ಆಡಳಿತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಸುಪರ್ದಿಯ [[ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆ]]ಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಯಿತು. {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಟ್ಟಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪರ್ವತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] qnbefvu1smdp63wuva6wrf9kg83xzew 0 22629 1377233 1373226 2026-07-26T00:42:21Z Dostojewskij 21814 ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ಜನನ ➯ ವರ್ಗ:೧೯೮೯ ಜನನ 1377233 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor |image=Daniel Radcliffe SDCC 2014.jpg |imagesize= |caption= ಡೇನಿಯಲ್ ರಾಡ್ಕ್ಲಿಫ್ಫ್ ಸ್ಯಾನ್ ಡೀಗೊ ಸಿಮೊನ್ಚ್ ಕಾನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ಸ್ಯಾನ್ ಡೀಗೊ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ. |birthname=ಡೇನಿಯಲ್ ಜಾಕೋಬ್ ರಾಡ್ಕ್ಲಿಫ್ಫ್. <!-- Yes, it's "Jacob". See ref after name. --> |birthdate={{birth date and age|1989|7|23|df=yes-}} |birthplace=[[Hammersmith]], [[ಲಂಡನ್]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ |occupation=Actor |yearsactive=1999 – ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ }} '''ಡೇನಿಯಲ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್''' <ref name="gofbio">{{cite web|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=Daniel Jacob Radcliffe (actor bio)|publisher=HarryPotter.Warnerbros|date=|url=http://harrypotter.warnerbros.co.uk/gobletoffire/master/index.html|accessdate=5 June 2007}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/eb/topic-1378521/Daniel-Radcliffe Daniel Radcliffe, or Daniel Jacob Radcliffe (British actor) - Britannica Online Encyclopedia]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (ಜನನ 1989ರ ಜುಲೈ 23)<ref name="danradcliffe.com">{{Cite web |url=http://www.danradcliffe.com/biography.html |title=DanRadcliffe.com: Daniel Radcliffe Biography |access-date=2010-02-23 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106125038/http://www.danradcliffe.com/biography.html |url-status=dead }}</ref> ಒಬ್ಬ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] [[ನಟ]], ಜನಪ್ರಿಯ [[ಪುಸ್ತಕ ಶ್ರೇಣಿ]]ಯ ಫೀಚರ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಸರಣಿ[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್|ಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌]]. ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್, [[ITV ಚಲನಚಿತ್ರ]] ''[[ಮೈ ಬಾಯ್ ಜಾಕ್]]'' ಹಾಗೂ ಈತನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಡ್ರಾಮಾ ಡೆಸ್ಕ್ ಅವಾರ್ಡ್‌]]ಗೆ ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ನಾಟಕ ''[[ಇಕೂಸ್]]'' ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಹಲವಾರು ಟಿವಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite book|last=Griffiths|first=Peter|title=Life's magic as Daniel Radcliffe turns 18|url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL2368089020070723|publisher=Reuters|date=23 July 2007|accessdate=29 October 2008}}</ref> ==ಆರಂಭದ ಜೀವನ== ಡೇನಿಯಲ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನ್‌]]ನ [[ಹ್ಯಾಮರ್ಸ್ಮಿತ್]] ನಗರದ [[ಕ್ವೀನ್ ಚಾರ್ಲೊಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ,<ref name="danradcliffe.com" /> ಇವನು, ಒಬ್ಬ [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಪಂಡಿತ]] ಅಲನ್ ಜಾರ್ಜ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಮತ್ತು ''[[ದಿ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಲಿನ್ಲೆ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್]]'' ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ''ವಾಕ್ ಅವೇ ಅಂಡ್ ಐ ಸ್ಟಂಬಲ್ '' ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಹಲವಾರು [[BBC]] ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಟಿ ಮರ್ಸಿಯಾ ಜೀನ್ನಿನೆ ಗ್ರೇಷಮ್ ಇವರುಗಳ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Radcliffe2">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Top of the form|pages=26|publisher=The Jewish Chronicle|date=20 December 1968|url=|accessdate=12 January 2007}}</ref><ref name="Radcliffe1">{{cite news|last=Kasriel|first=Alex|coauthors=Emily Rhodes|title=A nice Jewish wizard: Harry Potter is Jewish — and his grandmother is very proud of him|pages=2|publisher=[[The Jewish Chronicle]]|date=22 December 2006|url=http://www.thejc.com/home.aspx?AId=47922&ATypeId=1&search=true2&srchstr=PATRICIA+JACOBSON&srchtxt=1&srchhead=1&srchauthor=1&srchsandp=1&scsrch=0|access-date=17 ಜುಲೈ 2021|archive-date=25 ಜನವರಿ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080125121324/http://www.thejc.com/home.aspx?AId=47922&ATypeId=1&search=true2&srchstr=PATRICIA+JACOBSON&srchtxt=1&srchhead=1&srchauthor=1&srchsandp=1&scsrch=0|url-status=bot: unknown}}</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ನ ತಾಯಿ [[ಎಸೆಕ್ಸ್‌]]ನ [[Westcliff-on-Sea]] ಪ್ರದೇಶದ ಯಹೂದಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ (ಆಕೆಯ ಮನೆತನದ ಹೆಸರು "[[Gershon]]ನಿಂದ [[Anglicise]]d ಆಗಿತ್ತು ");<ref name="Radcliffe1" /><ref name="bravo">{{cite episode|title=Daniel Radcliffe|episodelink=Inside the Actors Studio|series=Inside the Actors Studio|serieslink=Inside the Actors Studio|network=[[Bravo (television network)|Bravo]]|airdate=1 December 2008|season=|number=}}; can be viewed at https://www.youtube.com/watch?v=KRbVy-p5_NQ</ref><ref name="interf">{{cite news|first=Nate|last=Bloom|authorlink=|author=|coauthors=|title=Young and Rich (bottom of page)|url=http://www.interfaithfamily.com/site/apps/nl/content2.asp?c=ekLSK5MLIrG&b=297399&ct=3724107|format=|work=|publisher=InterfaithFamily.com|id=|pages=|page=|date=|accessdate=24 July 2007|language=|quote=|archive-date=22 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070622104602/http://www.interfaithfamily.com/site/apps/nl/content2.asp?c=ekLSK5MLIrG&b=297399&ct=3724107|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗೂ ಆತನ ತಂದೆಯು ಮೂಲತಃ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Radcliffe3">{{cite news|last=Horn|first=Steve|coauthors=|title=On the Set of Harry Potter and the Prisoner of Azkaban|pages=|publisher=RupertGrint.net/IGN Films|date=13 February 2004|url=http://www.rupertgrint.net/press/Interviews/2004ign.php|accessdate=5 June 2007|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927140459/http://www.rupertgrint.net/press/Interviews/2004ign.php|url-status=dead}}</ref><ref name="todayshow">{{cite episode|title=Daniel Radcliffe|episodelink=The Today Show (Australian TV program)|series=The Today Show|serieslink=Today (Australian TV program)|The Today Show|network=|airdate=6 December 2006|season=|number=}}; can be viewed at https://www.youtube.com/watch?v=qp7IIvZuGdU</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ತನ್ನ ಐದನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಆಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು.<ref name="agefive">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Faces of the week: DANIEL RADCLIFFE|pages=|publisher=BBC News|date=2 March 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/6413257.stm|accessdate=1 September 2007}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 1999ರಲ್ಲಿ, BBCಯು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿದ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿಕೆನ್ಸನ್‌]] ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ''[[ಡೇವಿಡ್ ಕಾಪರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗನ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="dcref1">{{cite news|last=Roberts|first=Sheila|coauthors=|title=Daniel Radcliffe Interview, December Boys|pages=|publisher=Movies Online|date=10 September 2007|url=http://www.moviesonline.ca/movienews_12913.html|accessdate=10 September 2007|archive-date=16 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151116031523/http://www.moviesonline.ca/movienews_12913.html|url-status=dead}}</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಲ೦ಡನ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ''[[ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ ಪಾಕೆಟ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾಗ, [[ಡೇವಿಡ್ ಹೆಮನ್]] ಎ೦ಬ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಆತನನ್ನು 2000ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ನ ಪಾತ್ರದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವ೦ತೆ ಹೇಳಿದನು.<ref name="play2000">{{cite news|last=McLean|first=Craig|coauthors=|title=Hobnobs & broomsticks|pages=|publisher=Sunday Herald|date=15 July 2007|url=http://www.sundayherald.com/life/people/display.var.1546220.0.0.php|accessdate=15 July 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070718083907/http://www.sundayherald.com/life/people/display.var.1546220.0.0.php|archivedate=18 July 2007}}</ref><ref name="play2001">{{cite news|last=Koltnow|first=Barry|coauthors=|title=One enchanted night at theater, Radcliffe became Harry Potter|pages=|publisher=East Valley Tribune|date=8 July 2007|url=http://www.eastvalleytribune.com/story/92834?source=rss&dest=STY-92834|accessdate=15 July 2007|archive-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011092955/http://eastvalleytribune.com/story/92834?source=rss&dest=STY-92834|url-status=dead}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದ ನಂತರ, ಆತನನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ-ಬ೦ಡವಾಳದ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ [[ಜೆ.ಕೆ. ರೋಲಿ೦ಗ್‌]]ರವರ ಪುಸ್ತಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವತಃ ರೌಲಿ೦ಗ್‌ರವರೆ " ಡಾನ್ ರಾಡಕ್ಲಿಫ್ಅನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ [[ಕ್ರಿಸ್ ಕೊಲ೦ಬಸ್‌]]ಗೆ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಈತನಿಗಿ೦ತ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೂಚಿಸಿ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಳು.<ref>{{cite web|first=Paul|last=Sussman|url=http://premium.edition.cnn.com/2000/WORLD/europe/08/22/potter.casting.02/|title=British child actor 'a splendid Harry Potter'|work=CNN.com|date=23 August 2000|accessdate=20 October 2007|archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140926042509/http://edition.cnn.com/2000/WORLD/europe/08/22/potter.casting.02/|url-status=dead}}</ref> ರಾಡಕ್ಲಿಫ್ ರಾಡಕ್ಲಿಫ್ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ 2001ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಟೈಲರ್ ಆಫ್ ಪನಾಮ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪೀರ್ಸ್ ಬ್ರಾಸ್ನನ್‌]]ನ ಸಹನಟನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು ಹಾಗು ಅದರ ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಚಲನಚಿತ್ರ, ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್]]'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Daniel Radcliffe 2009.jpg|thumb|200px|೨೦೦೯]] ರಾಡಕ್ಲಿಫ್ ಅದರ ನಂತರ ಒ೦ದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಐದು ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು ಅವೆಂದರೆ:''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ಚೇ೦ಬರ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್]] '' (2002)ರಲ್ಲಿ, ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಪ್ರಿಸ್ನರ್ ಆಫ್ ಅಝ್ಕಾಬಾನ್]]'' (2004)ರಲ್ಲಿ, ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಗೋಬ್ಲೆಟ್ ಆಫ್ ಫೈರ್]]'' (2005)ರಲ್ಲಿ, ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಫಿಯೋನಿಕ್ಸ್]]'' (2007) ರಲ್ಲಿ ಹಾಗು ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಹಾಫ್-ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್]]'' (2009). ಏಳನೆ ಹಾಗು ಎ೦ಟನೇ <ref>[http://www.hpana.com/news.19790.html Report: Daniel Radcliffe signed for final two 'Potter' films] ''[[HPANA]].'' Retrieved on 2 March 2007.</ref> ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದನು;''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಡೆತ್ಲಿ ಹಾಲೋಸ್]]'' ಭಾಗ I ಹಾಗು II, 2010 ಹಾಗು 2011ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ರಾಡಕ್ಲಿಫ್ ಕೊನೆಯ ಚಲಚಿತ್ರವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿ೦ಗಡನೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ "ಬಹಳ ಸಂತೋಷ" ಪಟ್ಟನು, ಏಕೆ೦ದರೆ ಅಂತ್ಯದ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ವಿಂಗಡಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಆತ ನಂಬುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="parts">{{cite news|last=Jones|first=Alan|coauthors=|title=Daniel Radcliffe Exclusive Interview, Harry Potter and the Half-Blood Prince|pages=|publisher=Roll Credits Online|date=8 July 2009|url=http://www.rollcreditsonline.com/component/content/article/34-highlights/467-ftharrypotterhalfbloodprincedanielradcliffe.html|accessdate=9 July 2009|archive-date=12 ಜುಲೈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090712041906/http://www.rollcreditsonline.com/component/content/article/34-highlights/467-ftharrypotterhalfbloodprincedanielradcliffe.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಪ೦ಚದಾದ್ಯ೦ತ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಫಲಿತಾ೦ಶವನ್ನು ನೀಡಿದವು. 2002ರಲ್ಲಿ, ವೆಸ್ಟ್ ಎ೦ಡ್ ನಿರ್ಮಾಣದ [[ಕೆನ್ನೆತ್ ಬ್ರನಾಗ್]]ರ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ದಿ ಪ್ಲೇ ವಾಟ್ ಐ ರೋಟ್]]'' ರಲ್ಲಿ ಅಥಿತಿ ನಟನಾಗಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದನು (ಆತನು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಹಾಗು ದಿ ಚೇ೦ಬರ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಲಾಖರ್ಟ್ ರಾಗಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದನು).<ref name="dcref1" /> 2006ರಲ್ಲಿ, ಆತನು ಬಾಲ ನಟನಿಂದ ಪ್ರಬುದ್ಧ ನಟನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊ೦ಡನು, ದೂರದರ್ಶನ ಶ್ರೇಣಿಗಳಾದ ''[[Extras]]'' ನಲ್ಲಿ ಆತನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಹಾಸ್ಯ ನಟನಾಗಿ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಂದು ಸ್ವತ೦ತ್ರ ನಾಟಕ ''[[ಡಿಸೆ೦ಬರ್ ಬಾಯ್ಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಆ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಆರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ <ref name="sixweeks">{{cite news|last=Reuven|first=Shmuel|coauthors=|title=Daniel Radcliffe is one of the December Boys|pages=|publisher=JewReview.net|date=13 September 2007|url=http://www.jewreview.net/article.php?id=1623|accessdate=13 September 2007|archive-date=13 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113130400/http://www.jewreview.net/article.php?id=1623|url-status=dead}}</ref> ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗು [[ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರಾಸ್‌]]ರಿಂದ 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆ೦ಬರ್ 14ರಂದು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಭಾಷೆಯ ತರಬೇತುದಾರರ ಜೊತೆಗೆ ಆರು ತಿ೦ಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನು.<ref name="sixweeks" /> ಆತನು ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಕಾರಣ ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು, ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದ ಬದಲು ಆತ ಸಹ ನಟನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದನು.<ref name="centralc">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Daniel Radcliffe December Boys Interview|pages=|publisher=STV.TV|year=2007|url=http://www.stv.tv/content/out/film/videointerviews/display.html?id=opencms:/out/films/new_interviews/Daniel_Radcliffex_December_Boy_20071005|accessdate=8 October 2007|archive-date=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012164343/http://www.stv.tv/content/out/film/videointerviews/display.html?id=opencms%3A%2Fout%2Ffilms%2Fnew_interviews%2FDaniel_Radcliffex_December_Boy_20071005|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ, ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ 2007ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರಂದು ಪುನಃ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ [[ಪೀಟರ್ ಶಾಫರ್]]ನ ನಾಟಕ ''[[ಈಕ್ವಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [[ಸ್ಟೇಬಲ್ ಬಾಯ್]], ಕುದುರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವ ಅಲಾನ್ ಸ್ಟ್ರಾ೦ಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದನು. ಆ ಪಾತ್ರವು ಮಾದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೊದಲೇ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿತು ಹಾಗು £2 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳ ಮುಂಗಡ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು,ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ನಾಟಕದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವಸ್ತ್ರನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು.<ref name="equus">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Naked stage role for Potter star|pages=|publisher=BBC News|date=28 July 2006|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5223520.stm|accessdate=5 June 2007}}</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ನ ಅಭಿನಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಕೇಳಿ ಬ೦ದವು,<ref name="reviews1">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=RADCLIFFE'S WOMEN NERVES|pages=|publisher=Contact Music|date=5 June 2007|url=http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/radcliffes%20women%20nerves_1033227|accessdate=5 June 2007|archive-date=15 ಜುಲೈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090715172830/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/radcliffes%20women%20nerves_1033227|url-status=dead}}</ref> ಟೀಕೆಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಹಾಗು ಆತನ ವಿರೋಧಿ-ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆತನ ನಟನೆಯ ತೀವ್ರತೆಯು ಒಳ್ಳೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದವು.<ref>{{cite news|last=Burchell|first=Kenzie|coauthors=|title=Moving the Magic|pages=|publisher=MSNBC.com|date=28 February 2007|url=http://www.msnbc.msn.com/id/17383712/site/newsweek/|accessdate=5 June 2007|archive-date=18 ಮಾರ್ಚ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070318003305/http://www.msnbc.msn.com/id/17383712/site/newsweek/|url-status=dead}}</ref> ''ಈಕ್ವಸ್ '' ನಲ್ಲಿಯ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಅಭಿನಯವು 2007ರ ಜೂನ್ 9ರಂದು ಆಯಿತು. ಆ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ]] [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾ೦ತರವಾಗಿ ಅದರ 2008ರ ಸೆಪ್ಟೆ೦ಬರ್ 25ರಂದು ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ರಿಫಿತ್ಸ್ ನ ಜೊತೆಗೆ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಅಲಾನ್ ಸ್ಟ್ರಾ೦ಗ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನಃ ಅಭಿನಯಿಸಿದನು, ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ರಿಫಿತ್ಸ್ ಸಹ ಲ೦ಡನ್‌ನ ಈಕ್ವಸ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ನ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ನಾನ್ ಡರ್ಸ್ಲೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು.<ref name="equus08">{{cite news|last=Vineyard|first=Jennifer|coauthors=|title=Radcliffe To Bare All On Broadway As ‘Equus’ Eyes Late ‘08 Opening|pages=|publisher=MTV Movies Blog|date=4 September 2007|url=http://moviesblog.mtv.com/2007/09/04/radcliffe-to-bare-all-on-broadway-as-equus-eyes-late-08-opening/|accessdate=5 September 2007|archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070907133417/http://moviesblog.mtv.com/2007/09/04/radcliffe-to-bare-all-on-broadway-as-equus-eyes-late-08-opening/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Nathan|first=John|coauthors=|title=London Equus — Starring Radcliffe and Griffiths — Closes 9 June|pages=|publisher=Playbill|date=9 June 2007|url=http://www.playbill.com/news/article/108659.html|accessdate=9 June 2007}}</ref> ಆತನು ಅಮೇರಿಕಾದ ವೀಕ್ಷಕರ ಹಾಗು ಲ೦ಡನ್‌ನ ವೀಕ್ಷಕರ ಮಧ್ಯೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೊದಲೇ ಆತನು ಬ್ರಾಡ್ವೇನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Nichols|first=Michelle|coauthors=|title=Radcliffe nervous about baring all on Broadway|pages=|publisher=Reuters|date=5 September 2007|url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSN0521724920070905?src=090507_1743_ARTICLE_PROMO_also_on_reuters|accessdate=6 September 2007}}</ref> 2007ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಆತನು [[ಐಟಿವಿ]] ನಾಟಕ ''[[ಮೈ ಬಾಯ್ ಜಾಕ್]]'', ಇದು [[ರುಡಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿ೦ಗ್]] ರ ಮಗ [[ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಾಪ೦ಚಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ನೈಜ ಕಥೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ, ಅದು ಯುಕೆ ಯಲ್ಲಿ [[ರಿಮೆ೦ಬರೆನ್ಸ್ ಡೇ]]ಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 2008ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಯಿತು.<ref name="sixweeks" /><ref name="nov07">{{cite news|title=100 best autumn arts events|pages=|publisher=The Sunday Times|date=2 September 2007|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/whats_on/listings/article2350320.ece|accessdate=1 September 2007|location=London|archive-date=6 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706190835/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/whats_on/listings/article2350320.ece|url-status=dead}}</ref> ಆ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, [[World War I]]-era ದ ವೀರ ಯೋಧ ಹಾಗು ಲೇಖಕ[[ರುಡ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿ೦ಗ್‌]]ರ ಮಗ ಜಾಕ್ ಕಿಪ್ಲಿ೦ಗ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಮಾಡಿದನು.<ref name="mn-itv-mbj">{{cite news|last=|first=Jenna|coauthors=|title=Radcliffe to star in new ITV drama|pages=|publisher=MuggleNet|year=2006|url=http://mugglenet.com/app/news/full_story/306|accessdate=5 June 2007|archive-date=29 ಮೇ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070529045942/http://mugglenet.com/app/news/full_story/306|url-status=dead}}</ref><ref name="Cattral">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Sexy Samantha will play Harry Potter's mum|pages=|publisher=Now|date=5 June 2007|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celeb_news/Celebrity_news_Kim_Cattrall_will_play_Daniel_Radcliffes_mum_article_122946.html|accessdate=5 June 2007}}</ref> ಆ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಆತ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ:<ref>http://www.danradcliffe.us/galleries/MyBoyJack/danradmbj081207.jpg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212737/http://www.danradcliffe.us/galleries/MyBoyJack/danradmbj081207.jpg |date=2007-09-27 }}, Daniel Radcliffe.com, retrieved 2007-08-15</ref> <blockquote>'' ನನ್ನ ವಯಸ್ಸಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ಯುವಕರಿಗೆ, ಪ್ರಥಮ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ ಕೇವಲ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸ ಪುಸ್ತಕದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. '' '' ಆದರೆ ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಹ ವಿಷಯದ ಬಗೆಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಎಂದೆದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. '' </blockquote> ಹದಿನಾರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಅತೀ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನ ರಾಜಮನೆತನದವನಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಭಾವಚಿತ್ರ ಬ್ರಿಟನ್ ನ[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟ್ರೈಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದನು. 2006ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 13ರಂದು ಆತನ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು,[[ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಪೀರ್ಸನ್ ವ್ರೈಟ್]] ಇವರು ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಲ೦ಡನ್ ನ [[ರಾಯಲ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಥಿಯೇಟರ್]]ನಲ್ಲಿಯ ಹೊಸ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಯಿತು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ಈಗಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟ್ರೈಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="portrait">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Daniel Radcliffe drawing acquired by National Portrait Gallery|pages=|publisher=National Portrait Gallery|date=11 April 2006|url=http://www.npg.org.uk/live/prelharrypotter.asp|accessdate=5 June 2007|archive-date=23 ಮೇ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523003133/http://www.npg.org.uk/live/prelharrypotter.asp|url-status=dead}}</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಅವನ ಭಾವಚಿತ್ರವು ರಚನೆಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದನು. 2007ರ ಜುಲೈ 9ರಂದು ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಹಾಗು ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಚಿತ್ರತಂಡದ ಸದಸ್ಯರುಗಳಾದ [[ರುಪರ್ಟ್ ಗ್ರಿ೦ಟ್]] ಹಾಗು [[ಎಮ್ಮ ವಾಟ್ಸನ್]] ಅವರ ಕೈಗಳ, ಪಾದಗಳ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು [[ಹಾಲಿವುಡ್]] ನಲ್ಲಿರುವ[[ಗ್ರಾಮನ್ಸ್ ಚೈನೀಸ್ ಥಿಯೇಟರ್‌]]ನ ಮುಂದೆ ಒತ್ತಿದರು.<ref name="grauman">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Hollywood Blvd Celebrates Potter's 'Wands Of Fame'|pages=|publisher=CBS2.com|date=9 July 2007|url=http://cbs2.com/topstories/local_story_190124828.html|accessdate=10 July 2007|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927183346/http://cbs2.com/topstories/local_story_190124828.html|url-status=dead}}</ref> 2007ರ ಡಿಸೆ೦ಬರ್ 28ರ ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದಂತೆ, ಮರಣ ಹೊ೦ದಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಪತ್ರಕಾರ [[ಡಾನ್ ಎಲ್ಡನ್]]ರ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಮು೦ಬರುವ ''ಜರ್ನಿ'' ಅಥವಾ ''ದಿ ಜರ್ನಿ ಈಸ್ ದಿ ಡೆಸ್ಟಿನೇಶನ್'' ನ ಬಗ್ಗೆ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ವರ್ಣಿಸಲಿದ್ದಾನೆ.<ref>[https://www.nytimes.com/2007/12/27/arts/design/27foto.html?ex=1199422800&amp;en=522603df32e7498d&amp;ei=5070&amp;emc=eta1 Photographs, Art and Lessons, Taken From a Life Cut Short - New York Times]</ref> ಎಲ್ಡನ್‌ನ ತಾಯಿ, ಕ್ಯಾತಿ, ನಟರಾದ [[ಹೀತ್ ಲೆಡ್ಜರ್]], [[ರೆಯಾನ್ ಫಿಲಿಪ್]] ಹಾಗು [[ಜಾಕ್ವಿನ್ ಫಿಯೋನಿಕ್ಸ್]] ಇವರುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು "ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಶಕ್ತಿ ಯಲ್ಲಿ" ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುವ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಅನ್ನು ಆರಿಸಿದಳು.<ref>[http://film.guardian.co.uk/news/story/0,,2233408,00.html Wizard to play the magician of Somalia|UK news|The Observer]</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== [[ಚಿತ್ರ:Daniel Radcliffe at BAFTAS.jpg‎|thumb|150px|2008ರ BAFTA ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್]] ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಹುಡುಗರ ಶಾಲೆಯಾದ [[ಸಸ್ಸೆಕ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ,<ref name="Sussex">{{cite web|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=SUSSEX HOUSE SCHOOL|publisher=Isbi Schools|date=|url=http://www.isbi.com/isbi-viewschool/1158-SUSSEX_HOUSE_SCHOOL.html|accessdate=5 June 2007|archive-date=20 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070620102309/http://www.isbi.com/isbi-viewschool/1158-SUSSEX_HOUSE_SCHOOL.html|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗು ಆತನ AS ಲೆವೆಲ್‌ಗೆ ಸ್ವತ೦ತ್ರ [[ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲ೦ಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್]]ಗೆ ಸೇರಿದನು.<ref name="sixweeks" /> ಆತನು 2006ರಲ್ಲಿ [[AS-ಲೆವೆಲ್]] ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಎ ಗ್ರೇಡ್ ಅನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು, ನಂತರ ಶಿಕ್ಷಣದಿ೦ದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ದೂರವಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.<ref name="exams">{{cite news|last=|first=GERI|coauthors=|title=Dan & Emma ace exams|pages=|publisher=Hpana|date=24 August 2006|url=http://hpana.com/news.19561.html|accessdate=5 June 2007}}</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು [[ಅಥೀಸ್ಟ್]] ಎಂದು,<ref>{{Cite book|last=Singh|first=Anita|title=Daniel Radcliffe: a cool nerd|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/harry-potter/5734000/Daniel-Radcliffe-a-cool-nerd.html|publisher=''[[The Daily Telegraph]]''|date=4 June 2009|accessdate=6 June 2009}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ "ಜೆವಿಶ್ ಆಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ತನಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref name="dantheman">{{Cite book|last=McLean|first=Craig|title=Dan the Man|url=https://www.theguardian.com/film/2009/jul/04/daniel-radcliffe-harry-potter-jk-rowling|publisher=''[[The Guardian]]''|date=4 July 2009|accessdate=11 July 2009}}</ref><ref name="dailybeast">{{cite news|last=Sessums|first=Kevin|coauthors=|title=Dirty Harry|pages=|publisher=The Daily Beast|date=26 January 2009|url=http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2009-01-26/dirty-harry/full/|accessdate=30 January 2009}}</ref><ref>{{cite news|first=Nate|last=Bloom|authorlink=|author=|coauthors=|title=Young and Rich (bottom of page)|url=http://www.interfaithfamily.com/site/apps/nl/content2.asp?c=ekLSK5MLIrG&b=297399&ct=3724107|format=|work=|publisher=InterfaithFamily.com|id=|pages=|page=|date=|accessdate=24 July 2007|language=|quote=Radcliffe says he is not religious at all...and while he may not be religious, it appears that he had the procedure that almost all Jewish boys have when they are eight days old.|archive-date=22 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070622104602/http://www.interfaithfamily.com/site/apps/nl/content2.asp?c=ekLSK5MLIrG&b=297399&ct=3724107|url-status=dead}}</ref> ಆತನು ಸ೦ಗೀತದಲ್ಲಿ[[ಪ೦ಕ್ ರಾಕ್]]ನ ಅಭಿಮಾನಿ ಹಾಗು [[ಸೆಕ್ಸ್ ಪಿಸ್ಟೋಲ್]] ಹಾಗು [[ದಿ ಲಿಬೆರ್ಟಿನ್ಸ್]] ನಿ೦ದ [[ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮ೦ಕೀಸ್]] ರವರೆಗೆ ಇರುವ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಹಾರ್ಡ್-ಫೈ]],<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ToPH8YPy840 ''Hard-Fi on Popworld again'' ] video interview with Simon Amstell</ref> [[ಜಾಕ್ ಪೆನೇಟ್]] ಹಾಗು [[ಕೇಟ್ ನಾಶ್]]ನ ಹಲವು ಬ್ಯಾ೦ಡ್ ಗಳನ್ನು ಆತ ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="music">{{cite news|last=Radcliffe|first=Daniel|coauthors=|title=Daniel Radcliffe's Playlist (From iTunes)|pages=|publisher=HarryPotterTrio.com|date=|url=http://www.harrypottertrio.com/music_dan.php|accessdate=5 June 2007|archive-date=23 ಮೇ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523224808/http://harrypottertrio.com/music_dan.php|url-status=dead}}</ref> ಆತನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾ೦ಡ್ ಎಂದರೆ [[The Hold Steady]].<ref name="favband">{{cite news|title=Harry Potter reveals his favourite band|pages=|publisher=NME|date=20 July 2007|url=http://www.nme.com/news/the-hold-steady/29811|accessdate=20 July 2007}}</ref> ನವೆ೦ಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ,ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಹಲವಾರು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು [[ಪೆನ್ ನೇಮ್]] ಜಾಕೋಬ್ ಗರ್ಶೋನ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದನು.<ref name="dantheman" /><ref>{{Cite book|title=Harry Potter actor Daniel Radcliffe's 'secret life as a published poet'|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/harry-potter/5799717/Harry-Potter-actor-Daniel-Radcliffes-secret-life-as-a-published-poet.html|publisher=''[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]''|date=11 July 2009|accessdate=11 July 2009}}</ref> 2009ರ ''[[ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್‌‌ದ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಲಿಬೆರಲ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ತನ್ನ ಅಭಿಮತವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು, ಇದರಿ೦ದಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿ ಈತನು ಗುರುತಿಸಿಕೊ೦ಡನು.|ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್‌‌''[[ದ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ [[ಲಿಬೆರಲ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್]] ಪಾರ್ಟಿಗೆ ತನ್ನ ಅಭಿಮತವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು, ಇದರಿ೦ದಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿ ಈತನು ಗುರುತಿಸಿಕೊ೦ಡನು.<ref name="libdem">[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/2552551/Harry-Potter-star-Daniel-Radcliffe-talks-politics-with-gay-mag-Attitude-and-admits-to-backing-Lib-Dems.html Harry Potter star Daniel Radcliffe talks politics with gay mag Attitude and admits to backing Lib Dems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221202314/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/2552551/Harry-Potter-star-Daniel-Radcliffe-talks-politics-with-gay-mag-Attitude-and-admits-to-backing-Lib-Dems.html |date=2011-02-21 }} ''The Sun'' Retrieved 28 July 2009</ref>]]'' ]]'' ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ 2006ರ [[ಸ೦ಡೆ ಟೈಮ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊ೦ಡನು, ಅದು ಆತನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು GB£ 14ಮಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟು ಅ೦ದಾಜಿಸಿತು,|''ಸ೦ಡೆ ಟೈಮ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊ೦ಡನು, ಅದು ಆತನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು [[GB£]] 14ಮಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟು ಅ೦ದಾಜಿಸಿತು,]] ಇದರಿ೦ದಾಗಿ ಆತನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿ೦ಗಡಮ್ ನ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮ೦ತ ಯುವ ಜನರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊ೦ಡನು.<ref name="fortune">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Daniel Radcliffe|pages=|publisher=TimesOnline|year=2006|url=http://www.timesonline.co.uk/richlist/person/0,,39471,00.html|accessdate=5 June 2007|location=London}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆತನು 2007ರ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಯುವ ಜನರ [[ಶ್ರೀಮ೦ತರ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊ೦ಡನು,ಇದರಲ್ಲಿ £17 ಮಿಲಿಯನ್ ಸ೦ಪತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಶ್ರೀಮ೦ತ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು.<ref>{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Young People's Rich List: Daniel Radcliffe|pages=|publisher=Times Online|date=|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/specials/rich_list/rich_list_search/|accessdate=5 June 2007|location=London|archive-date=6 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706182513/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/specials/rich_list/rich_list_search/|url-status=dead}}</ref> ಆತನು ಸುಮಾರು £250,000 ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಾಟರ್ ಚಿತ್ರದಿ೦ದ ಪಡೆದನು, ಸುಮಾರು £5.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆ ಚಿತ್ರದಿ೦ದ, ಹಾಗು £8 ಮಿಲಿಯನ್ ಗಿ೦ತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಹಾಗು ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಫಿಯೋನೊಕ್ಸ್‌]]'' ನಿ೦ದ ಪಡೆದನು. ಆತನ ಬಳಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಸ೦ಪತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ,ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ನಿಗೆ ದುಬಾರಿ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಾವುವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ [[ಪುಸ್ತಕ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಏಕೆ೦ದರೆ ಆತನಿಗೆ "ಓದುವ ಹವ್ಯಾಸ ಬಹಳ ಇತ್ತು".<ref name="wealth">{{cite news|last=Stead|first=Andrew|coauthors=|title=Daniel Radcliffe richest UK teen, £23.5 million in the bank, more to come|pages=|publisher=ABC Money.uk|date=23 November 2005|url=http://www.abcmoney.co.uk/news/2320051400.htm|accessdate=16 July 2007|archive-date=16 ಜುಲೈ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070716063716/http://www.abcmoney.co.uk/news/2320051400.htm|url-status=dead}}</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಹಲವಾರು ಚಾರಿಟಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕನಾಗಿದ್ದ, ಅದರಲ್ಲಿ [[ಸಿಟ್ಟಿ೦ಗ್ ಬರ್ನ್]]ನಲ್ಲಿನ Demelza House Children's Hospice, ತನ್ನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು [[ಕೆಂಟ್‌]]ಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಕೋರಿದನು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2005ರಲ್ಲಿ, ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ 2005ರ ಸುನಾಮಿಗೆ ತುತ್ತಾದ ಜನರಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತನ್ನ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರವನ್ನು ಒಳಗೊ೦ಡ ಟಿ-ಷರ್ಟ್ "ಹೊಗ್ವರ್ಟ್ ಕ್ರೆವ್" ಅನ್ನು ಹರಾಜು ಮಾಡಿದನು. ಆತನ ಟಿ-ಷರ್ಟ್ ಶ್ರೀಲ೦ಕಾ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಸ೦ಗ್ರಹಿಸಿದ ಸುನಾಮಿಯ ಬಟ್ಟೆ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆತನು ಆ ಟಿ-ಷರ್ಟ್ ಅನ್ನು ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅ೦ಡ್ ದಿ ಗೋಬ್ಲೆಟ್ ಆಫ್ ಫೈರ್]]'' ಚಿತ್ರದ ಸ೦ಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಈ ಟಿ-ಷರ್ಟ್‌ಗಳು ಕಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಕ್ರಿವ್‌ನ ಸದಸ್ಯರುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು. ಆತನ ಟಿ-ಷರ್ಟ್ £520 ಅಥವಾ $811.80ರ ಬೆಲೆಗೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು. ಆತನು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]]ನ ಉತ್ಸುಕ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದನು <ref name="cricket1">{{cite news|last=Pidd|first=Helen|coauthors=|title='If the script says have sex, I have sex'|pages=|publisher=Guardian Unlimited|date=7 September 2007|url=http://arts.guardian.co.uk/filmandmusic/story/0,,2163370,00.html|accessdate=7 September 2007}}</ref> ಹಾಗು ತನ್ನ ಹದಿನೆ೦ಟನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸ೦ದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಇ೦ಗ್ಲೆ೦ಡ್ ಮತ್ತು ಇ೦ಡಿಯಾ ನಡುವಿನ [[ಟೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾಚ್]]ಗೆ ಹಾಜರಾದನು. ಆತನು ಆತನು ಆಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನದ೦ದು ಇ೦ಡಿಯಾದ ಬ್ಯಾಟಿ೦ಗ್ ಮಾಸ್ಟರ್ [[ಸಚಿನ್ ತೆ೦ಡೂಲ್ಕರ್]] ಹಾಗು ಇ೦ಗ್ಲೆ೦ಡ್‌ನ ಆರ೦ಭಿಕ ಆಟಗಾರ [[ಅಂಡ್ರಿವ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್]]ರ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Delhi_Times/Quidditchs_out_cricket_is_in/articleshow/2236189.cms The Times of India - Quidditch's out, cricket is in, retrieved 2007-07-27]</ref> ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದನು:<ref>http://www.hindu.com/2007/07/25/stories/2007072551451800.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112151255/http://www.hindu.com/2007/07/25/stories/2007072551451800.htm |date=2012-01-12 }}, The Hindu - Tendulkar casts a spell on Radcliffe, retrieved 2007-07-25</ref> <blockquote>''ನಾನು ನನ್ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ೦ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ನನಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರು ಸ್ಟ್ರಾಸ್ ಅವರು ಬ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಹಿಡಿದು ನನ್ನ ಹಿ೦ದೆ ಓಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೆ ಎ೦ದರು. '' ''ವೆಸ್ಟ್ ಇ೦ಡೀಸ್‌ನ ಸರಣಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಡಲಾಗದ ಆಂಡ್ರಿವ್ ಹಾಗು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಒಬ್ಬ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ,"ನಾನು ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆತನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನೋಡಿದ್ದರೆ ಬಹುಶಃ ಆತನಿಗೆ ಏನೋ ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು". '' </blockquote> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ನರರೋಗದ ಒಂದು ವಿಧವಾದ [[ಡಿಸ್ಪ್ರಾಕ್ಸಿಯ]] ಸಮಸ್ಯೆಯಿ೦ದ ತಾನು ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡನು.<ref>http://www.eonline.com/uberblog/b24227_daniel_radcliffes_dyspraxia_diagnosis.html Daniel Radcliffe's Dyspraxia Diagnosis</ref> ==ಸ್ಟೇಜ್ ಮತ್ತು ಪರದೆಯ ಗೌರವಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Radcliffe2.jpg|thumb|200px|2008ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್]] ===ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು=== {|ವರ್ಗ="ವಿಕಿಟೇಬಲ್" ಶೈಲಿ="ಅಕ್ಷರ-ಗಾತ್ರ: 90%;" ಅಂಚು="2" ಸೆಲ್‌ಪ್ಯಾಡಿಂಗ್="4" ಹಿನ್ನೆಲೆ: #f9f9f9; |- align="ಕೇಂದ್ರ" ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#B0C4DE;" | ವರ್ಷ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#B0C4DE;" | ಚಿತ್ರ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#B0C4DE;" | ಪಾತ್ರ ! style="background:#B0C4DE;" | Notes |- | rowspan="2"| 2001 |''[[The Tailor of Panama]]'' |''Mark Pendel'' |Supporting role |- ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್ |rowspan="5"|[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್]] |U.S. title: ''Harry Potter and the Sorcerer's Stone'' |- |rowspan="1"|2002 ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಛೆಂಬರ್ ಅಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್ | |- | rowspan="5"| 2004 ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಪ್ರಿಸನರ್ ಆಫ್ ಅಜ್ಕಾಬಾನ್ | |- |rowspan="1"|2005 ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಗೋಬ್ಲೆಟ್ ಆಫ್ ಫೈರ್ | |- |rowspan="2"| 2007 ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್ | |- |''[[ಡಿಸೆಂಬರ್ ಬಾಯ್ಸ್]]'' ನಕ್ಷೆಗಳು |A 17 year-old orphan |- | rowspan="3"| 2009 ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಹಾಫ್-ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ |rowspan="3"| Harry Potter | |- |rowspan="1"|2010 |''[[Harry Potter and the Deathly Hallows Part I]]'' |Release Date USA and UK 19 November 2010 |- |rowspan="2"| 2007 |''[[Harry Potter and the Deathly Hallows Part II]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣ |- |''[[The Journey is the Destination]]'' | ಡ್ಯಾನ್ ಎಲ್ಡನ್ (ಹದಿಹರೆಯದವ) | Currently Filming by parts. |- |} ===ದೂರದರ್ಶನ=== * 1999: ''[[ಡೇವಿಡ್ ಕಾಪರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್ ಕಾಪರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌ನ ಬಾಲ್ಯದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * 2005: ''Foley and McColl: This Way Up'' ಟ್ರಾಫಿಕ್ ವಾರ್ಡನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * 2006: ''[[ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾಸ್]]'' ಆತ ಸ್ಕೌಟ್ ಬಾಯ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * 2007: ''[[ಮೈ ಬಾಯ್ ಜಾಕ್]]'' ಜಾಕ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * 2010: ''[[ದ ಸಿಂಪ್ಸನ್ಸ್]]'' ಅಸ್ ಎಡ್ಮಂದ್, ಟ್ರೀ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಹಾರರ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ===ಹಂತಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಾವಧಿ=== * 2002: ''[[The Play What I Wrote]]'' as Guest ([[West End theatre]], Wyndham Theatre) * 2007: ''[[Equus]]'' as Alan Strang ([[West End theatre]], [[Gielgud Theatre]]) * 2008: ''Equus'' as Alan Strang ([[Broadway theatre]], [[Broadhurst Theatre]]) * 2010: ''How To Succeed in Business Without Really Trying'' ([[Broadway theatre]]) ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ===ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು=== '''2009''' * ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ([[ಡ್ರಾಮಾ ಡೆಸ್ಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ ಪಾತ್ರಗಳ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಡ್ರಾಮಾ ಲೀಗ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) '''2008''' * ಉ(2008 MTV ಮೂವೀ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ U.S.) (Alongside [[Katie Leung]]) * ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುವ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ನಟ ([[ಎಂಪೈರ್ ಅವಾರ್ಡ್]]) '''2006''' * ಉತ್ತಮ ಯುವ ನಟ([[ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್]] ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) * ವರ್ಷದ ನಟ (AOL Moviefone Moviegoer Awards) * ಯುವ ನಟನ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ನಾಯಕ ನಟ ([[MTV ಮೂವೀ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ಆನ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟೀಮ್ (with [[Emma Watson]] and [[Rupert Grint]]; MTV Movie Awards) '''2005''' * ಯುವ ನಟನಿಗೆ ನೀಡುವ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ಯುವ ನಟ ([[ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]] ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) '''2003''' * ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುವ ನಟನಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟಿಂ ಎನ್ಸೆಂಬಲ್ (ಫೋನಿಕ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) * ಮರೆಯಲಾಗದ ದೃಶ್ಯ (ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಚಿತ್ರದ ಮತ್ತು ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್ ನ "Harry Battles The Basilisk" ) ([[ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂವೀಗೋರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) '''2001''' * ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುವ ನಟನಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ({0}ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್{/0}) * ಉತ್ತಮ ಯುವ ನಟ ([[ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) * ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ ಪುರುಷ ನಟ([[MTV ಮೂವೀ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ಹೊಸನಟ (ಫೋನಿಕ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) * ಉತ್ತಮ ಹೊಸ ನಟ ( [[ಎಮ್ಮಾ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ರುಪರ್ಟ್ ಗ್ರಿಂಟ್]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ; [[ಸೋನಿ ಎರಿಕ್ಸನ್ ಎಂಪೈರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ([[ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂವೀಗೊರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಫೀಚರ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ನ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುವ ನಟನಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಯಂಗ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] ) * ಫೀಚರ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ನ ಉತ್ತಮ ಎನ್ಸೆಬಲ್ ( [[ಎಮ್ಮಾ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ರುಪರ್ಟ್ ಗ್ರಿಂಟ್]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ; ಯಂಗ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) ===ಗೆಲುವುಗಳು=== '''2009''' * ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಮುಖ್ಯ ನಟ (Broadway.com ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ) * ಫೇವರೇಟ್ ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ (Broadway.com ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ) '''2008''' * Dewynters ಲಂಡನ್ ವರ್ಷದ ಹೊಸ ನಟ (Whatsonstage.com Theatregoers’ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, UK) '''2007''' * ಉತ್ತಮ ನಟ (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂವೀ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, UK) '''2006''' * ಉತ್ತಮ ನಟ (ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]]) * ಉತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (ಗೋಲ್ಡ್): ಒಟ್ಟೊ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, 2006 * ಉತ್ತಮ ನಟ/ಚಲನ (SyFy Portal's [[SyFy Genre Awards]]) '''2005''' * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವ ನಟ ([[SyFy Portal]]'s [[SyFy Genre Awards]]) '''೨೦೦೪''' * ಟಾಪ್ 10 ಬಾಲ ನಟರು ([[RTL ದೂರದರ್ಶನ]], ಜರ್ಮನಿ) * ಬೆಸ್ಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಥ್ರೂ ಮೇಲ್ ಆಕ್ಟರ್ (ಸ್ಟಾರ್ ಚಾನಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, ಜಪಾನ್) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೂನಿಯರ್ ಅಚೀವರ್(for viewers' favorite under-16 guest on the show [[Relly Awards]]) * ವರ್ಷದ ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆ ([[ITV]] ಸೆಲಿಬ್ರಿಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) * ಉತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (K-ಝೋನ್ ಮಕ್ಕ, [[ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ/ನಟ ([[ಡಚ್]] ಕಿಡ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) '''2003''' * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವ ನಟ ([[SyFy ಪೋರ್ಟಲ್‌]]ನ [[SyFy ಜೆನ್ರೆ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ರೋಡ್‌ಶೋ ಸಿನೆಮಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, ಜಪಾನ್) '''2002''' * ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿ (''[[ಟೈಮ್ ಫಾರ್ ಕಿಡ್ಸ್]]'' ) * Targa d'Oro ("ಗೋಲ್ಡ್ ಪ್ಲೇಟ್", [[ಡೇವಿಡ್ ಡಿ ಡೊನಟೆಲ್ಲೊ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆ ( ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಶೋ ಬಿಸಿನೆಸ್‍ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಸರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಯರೆರಾಸ್ ಅವಾರ್ಡ್) '''2001''' * ಮೇಲ್ ಯೂತ್ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ದ ಇಯರ್ ([[ಹಾಲಿವುಡ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್]]) ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * [[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರ ಸದಸ್ಯರ ಪಟ್ಟಿ]] ==ಆಕರಗಳು== {{reflist|2}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== * ''ಡೇನಿಯಲ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್'' (2004, ISBN 1-58415-250-8) * ''ಡೇನಿಯಲ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್:ನೋ ಆರ್ಡಿನರಿ ವಿಝರ್ಡ್'' (2005, ISBN 1-4169-1390-4) ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commonscat}} {{wikiquote|Daniel Radcliffe}} * {{imdb|0705356}} * [http://www.danradcliffe.co.uk/ DanRadcliffe.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611142820/http://www.danradcliffe.co.uk/ |date=2010-06-11 }} Unofficial site; works directly with Warner Bros., Radcliffe's publicist, and Radcliffe's family * [http://www.danradcliffe.com/ DanRadcliffe.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923133933/http://www.danradcliffe.com/ |date=2010-09-23 }} Unofficial site; works directly with Warner Bros., Radcliffe's publicist, and Radcliffe's family {{Persondata |NAME=Radcliffe, Daniel Jacob |ALTERNATIVE NAMES= |SHORT DESCRIPTION=British actor |DATE OF BIRTH=23 July 1989 |PLACE OF BIRTH=[[ಲಂಡನ್]], ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Radcliffe, Daniel}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರೀಶ್ವರವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಹ್ಯಾಮರ್ಸ್ಮಿತ್]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] aktli89ciu3fun7pw6bi1rrejxyo847 0 23249 1377210 1352222 2026-07-25T12:35:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377210 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ನೀಲಗಿರಿ |image = Eucalyptus terticornis buds, capsules and foliage.jpeg |image_caption = Buds, capsules and foliage of ''[[Eucalyptus terticornis|E. terticornis]]'' |regnum =plantae |unranked_divisio = [[Flowering plant|Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicot]]s |unranked_ordo = [[Rosid]]s |ordo = [[Myrtales]] |familia = [[Myrtaceae]] |subfamilia = [[Myrtoideae]] |tribus = [[Eucalypteae]] |genus = '''''Eucalyptus''''' |genus_authority = [[Charles Louis L'Héritier de Brutelle|L'Hér.]] |synonyms = ''Aromadendron'' <small>Andrews ex Steud.</small><br /> ''Eucalypton'' <small>St.-Lag.</small><br /> ''Eudesmia'' <small>R.Br.</small><br /> ''Symphyomyrtus'' <small>Schauer</small><ref>{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?4477 |title=''Eucalyptus'' L'Hér. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2009-01-27 |accessdate=2010-02-28}}</ref> |range_map = Distribution.eucalyptus.png |range_map_caption = Natural range |subdivision_ranks = Species |subdivision = About ೭೦೦; see the [[List of Eucalyptus species]] }} '''ನೀಲಗಿರಿ'''ಯು ({{pron-en|ˌjuːkəˈlɪptəs}}<ref>ಸನ್‌ಸೆಟ್‌ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ ಬುಕ್‌'','' ೧೯೯೫:೬೦೬–೬೦೭</ref> ) [[ಮಿರ್ಟ್‌ಲ್‌‌]] ಕುಟುಂಬವಾದ [[ಮಿರ್ಟೇಸಿ|ಮಿರ್ಟೇಸಿಯಲ್ಲಿನ]] [[ಹೂಬಿಡುವ]] [[ಮರ|ಮರಗಳ]] (ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ಪೊದೆಸಸ್ಯಗಳ) ಒಂದು ಬಹುವಿಧದ [[ಕುಲ|ಕುಲವಾಗಿದೆ]]. ಈ ಕುಲದ ಸದಸ್ಯ ಮರಗಳನ್ನು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ]] ಮರದ ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿರುವ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯ ೭೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇವು [[ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ]] ಮಗ್ಗುಲಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್‌ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ|ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್‌ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದಷ್ಟು]] ದೂರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಾತಿಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ೧೫ ಜಾತಿಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಕೇವಲ ೯ ಜಾತಿಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. [[ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳು]], [[ಯುರೋಪ್‌]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌ ನೆಲಸುತ್ತು ರೇವು]], [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]], [[ಚೀನಾ]] ಹಾಗೂ [[ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡವನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಉಷ್ಣವಲಯ]] ಹಾಗೂ [[ಉಪೋಷ್ಣವಲಯ|ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದಾದ್ಯಂತ]] ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "[[ನೀಲಗಿರಿ ಮರ|ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು]]" ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೂರು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ [[ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ]] ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯು ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ''[[ಕೊರಿಂಬಿಯಾ]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಆಂಗೊಫೋರಾ]]'' ಗಳು ಉಳಿದ ಎರಡು ಕುಲಗಳಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳು, ಇತರವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, '''ಅಂಟು ಮರಗಳು''' ಎಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳು [[ತೊಗಟೆ|ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿನ]] ಯಾವುದೇ ಮುರಿತದಿಂದ ಹೇರಳವಾದ [[ಸಸ್ಯರಸ|ಸಸ್ಯರಸವನ್ನು]] ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಗೀಚಿದಂಥ ಅಂಟು]]). ಈ ಕುಲದ 'ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌' ಎಂಬ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಾಮವನ್ನು [[ಗ್ರೀಕ್‌]] ಪದಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರೀಕ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ευ (''ಯೂ'' ) ಎಂದರೆ "ಚೆನ್ನಾಗಿ" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಹಾಗೂ καλυπτος (''ಕಲಿಪ್ಟಸ್‌'' ) ಎಂದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ "ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದ್ದು, ಇದು [[ಹೂವನ್ನು]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ [[ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆ|ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯ]] ಮೇಲಿನ [[ಬೀಜಕಣಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳ|ಬೀಜಕಣಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳಕ್ಕೆ]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=NJ6PyhVuecwC |title=The Names of Plants |first=D. |last=Gledhill |edition=4 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521866453 |year=2008 |page=158}}</ref> ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯು [[ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ|ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ]] ಸಂಶೋಧಕರು ಹಾಗೂ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ. ಇದೊಂದು ವೇಗವಾಗಿ-ಬೆಳೆಯುವ ಕಾಡಿನ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ [[ತೈಲ|ತೈಲವನ್ನು]] ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ [[ಕೀಟನಾಶಕ|ಕೀಟನಾಶಕವಾಗಿ]] ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ಹೀರುವ ಗುಣವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಜೌಗುನೆಲ|ಜೌಗುನೆಲಗಳನ್ನು]] [[ಒಣಗಿಸಲು]], ತನ್ಮೂಲಕ [[ಮಲೇರಿಯಾ|ಮಲೇರಿಯಾದ]] ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ ನೀಲಗಿರಿಯ ಮರಗಳನ್ನು, ಬಡಜನತೆಯ<ref name="Peruvian" /><ref name="Timbuktu" />{{Rp|22|date=May 2009}} ಮೇಲೆ ಅವು ಬೀರುವ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ಲಾಘಿಸುವುದೂ ಉಂಟು ಮತ್ತು [[ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ]] ನೀರು-ಚೂಷಕಗಳಾಗಿರುವ<ref name="invasive" /> ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ಕಾಣುವುದೂ ಉಂಟು. ಇದು ಅವುಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತಾದ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="SantosProblems" /> == ವಿವರಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Tasmania logging 08 Mighty tree.jpg|left|thumb|180px|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಟಾಸ್ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕಾಡು ಮರವಾದ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ರೆಗ್ನಾನ್ಸ್‌‌, ಕಿರೀಟದ ಆಯಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] [[ಚಿತ್ರ:TocumwalTownBeach.jpg|right|thumb|180px|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನ್ಯೂ ಸೌತ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಟೋಕಮ್‌ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮರ್ರೆ ನದಿಯ ಬಳಿಯ, ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಕ್ಯಾಮಲ್ಡ್ಯುಲೆನ್ಸಿಸ್ ಜಾತಿಯ ಬಲಿತಿಲ್ಲದ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶದ ಮರಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ ಕಿರೀಟದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] [[ಚಿತ್ರ:Eucalyptus cretata.jpg|right|thumb|180px|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ನನಲ್ಲಿರುವ, ತಾರುಣ್ಯದ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಕ್ರಿಟೇಟಾ ಜಾತಿಯು ಕೆಳಗೆ ಕವಲೊಡೆಯುವ ‘ಮ್ಯಾಲಿ’ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] [[ಚಿತ್ರ:Eucalyptus angustissima1.jpg|thumb|left|180px|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಅಂಗುಸ್ಟಿಸ್ಸಿಮಾ ಜಾತಿಯು ಪೊದೆಸಸ್ಯದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] [[ಚಿತ್ರ:Eucalyptus platypus.jpg|thumb|right|180px|ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ಲಾಟಿಪಸ್‌ ಜಾತಿಯು ‘ಮಾರ್ಲಾಕ್‌’ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] === ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ === ಬಲಿತಿರುವ ಒಂದು ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯು ಒಂದು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಪೊದೆಸಸ್ಯದ ಅಥವಾ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮರದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾಳಬಹುದು. [[ಜಾತಿಗಳನ್ನು]] ವಿಭಜಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂಥ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೂರು ಬೆಳೆಯುವ ಸ್ವಭಾವ ರೀತಿಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ಗಾತ್ರದ ವರ್ಗಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಣವಾಗಿ "[[ಕಾಡು]] ಮರಗಳು" ಏಕ-ಕಾಂಡದವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಕಿರೀಟ|ಕಿರೀಟವನ್ನು]] ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮರದ ಎತ್ತರದ ಒಂದು ಕಿರುಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. "[[ಕಾಡುಪ್ರದೇಶ|ಕಾಡುಪ್ರದೇಶದ]] ಮರಗಳು" ಏಕ-ಕಾಂಡದವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ನೆಲದ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಒಂದು ಕಿರು ಅಂತರದಷ್ಟು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಅವು ಕವಲೊಡೆಯಬಹುದು. "[[ಮ್ಯಾಲಿಗಳು]]" ನೆಲದ ಮಟ್ಟದಿಂದಲೇ ಬಹು-ಕಾಂಡದವಾಗಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ...{{convert|10|m|ft|abbr=on}}ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ವೇಳೆ ಅವು ಸಣ್ಣರೆಂಬೆಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದವಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಿಡಿಯಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಸ್ಯಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಒಂದು ತೆರೆದಿರುವ ಇಲ್ಲವೇ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ರಚನೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ಅನೇಕ ಮ್ಯಾಲಿ ಮರಗಳು ತುಂಬಾ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ-ಬೆಳೆಯುವ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಅಂಥವುಗಳನ್ನು ಒಂದು [[ಪೊದೆಸಸ್ಯ|ಪೊದೆಸಸ್ಯವಾಗಿ]] ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರದ ಇತರ ಎರಡು ಸ್ವರೂಪಗಳು [[ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದು, "ಮ್ಯಾಲೆಟ್‌" ಹಾಗೂ "ಮಾರ್ಲಾಕ್‌" ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "[[ಮ್ಯಾಲೆಟ್‌]]" ಸ್ವರೂಪವು ಚಿಕ್ಕದರಿಂದ ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದವರೆಗಿನ ಒಂದು ಮರವಾಗಿದ್ದು, ಅದು [[ಲಿಗ್ನೋಟ್ಯೂಬರ್‌‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ಉದ್ದವಾದ ಕಾಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಲಂಬಾಕಾರವಾಗಿ ಕವಲೊಡೆಯುವ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅನೇಕವೇಳೆ ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತಿರುವ ಒಂದು ದಟ್ಟವಾದ [[ತುದಿಯ ಕಿರೀಟ|ತುದಿಯ ಕಿರೀಟದ]] ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟಾಲಿಸ್‌]]'', ''[[E. ಆಸ್ಟ್ರಿಂಜೆನ್ಸ್‌]]'', ''[[E. ಸ್ಪಾಥುಲೇಟಾ]]'', ''[[E. ಗಾರ್ಡ್‌ನೆರಿ]]'', ''[[E. ಡಯೆಲ್ಸೀ]]'', ''[[E. ಫಾರೆಸ್ಟಿಯಾನಾ]]'', ''[[E. ಸಾಲ್ಯೂಬ್ರಿಸ್‌]]'', ''[[E. ಕ್ಲಿವಿಕೋಲಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[E. ಓರ್ನಾಟಾ]]'' ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಬಲಿತ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮಾದರಿಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಳೆಯುವ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಲೆಟ್‌ಗಳ ನಯವಾದ [[ತೊಗಟೆ|ತೊಗಟೆಯು]] ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಒಂದು ಸ್ಯಾಟಿನ್ನಿನಂಥ ನವಿರು ಮತ್ತು ಹೊಳಪನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಬಿಳಿ, ಕೆನೆ, ಬೂದು, ಹಸಿರು ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ''[[ಮಾರ್ಲಾಕ್‌]]'' ಎಂಬ ಪದವು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಾಡು ಮರಗಳಲ್ಲಿ'' ಇದನ್ನು [[ಲಿಗ್ನೋಟ್ಯೂಬರ್‌‌|ಲಿಗ್ನೋಟ್ಯೂಬರ್‌‌ಗಳಿಲ್ಲದ]], ಆದರೆ ಒಂದು ಮ್ಯಾಲೆಟ್‌ಗಿಂತ ಕುಳ್ಳಗಿನ, ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ-ಕವಲೊಡೆಯುವ ಕಾಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚೂ-ಕಮ್ಮಿ ಅಪ್ಪಟವಾದ ಗುಂಪುಗಳು ಅಥವಾ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ''[[E. ಪ್ಲಾಟಿಪಸ್‌]]'', ''[[E. ವೆಸಿಕ್ಯುಲೋಸಾ]]'' ಮತ್ತು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರದ ''[[E. ಸ್ಟೊಯೇಟೀ]]'' ಮೊದಲಾದವುಗಳ ತೋಪುಗಳು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. "ಮೋರೆಲ್‌" ಎಂಬ ಪದವು ಹುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವ್ಯತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೋಧಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ [[ಚಿನ್ನ ದೊರೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ]] ಮರಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮರಗಳು ಒಂದು ಉದ್ದವಾದ, ನೆಟ್ಟಗಿನ ಕಾಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರ ತೊಗಟೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒರಟಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ''[[E. ಲಾಂಗಿಕಾರ್ನಿಸ್‌]]'' (ಕೆಂಪು ಮೋರೆಲ್‌) ಮತ್ತು ''[[E. ಮೆಲನೊಕ್ಸೈಲಾನ್‌‌‌]]''ಗಳಿಗಾಗಿ (ಕಪ್ಪು ಮೋರೆಲ್‌) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರದ ಗಾತ್ರಗಳು ಈ ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿರುವುದರ [[ರೂಢಿ|ರೂಢಿಯನ್ನು]] ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ: * ಸಣ್ಣದು —..{{convert|10|m|ft|abbr=on}}ರವರೆಗಿನ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು * ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ್ದು —...{{convert|10|-|30|m|ft|abbr=on}}ನಷ್ಟಿರುವುದು * ಎತ್ತರದ್ದು —...{{convert|30|-|60|m|ft|abbr=on}}ನಷ್ಟಿರುವುದು * ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ್ದು —...{{convert|60|m|ft|abbr=on}}ಗಿಂತ ಮೀರಿದ್ದು === ಎಲೆಗಳು === ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲಾ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಗಳು [[ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ|ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ]] ಕೆಲವೊಂದು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಜಾತಿಗಳು ಶುಷ್ಕ ಋತುವಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[ಮಿರ್ಟ್‌ಲ್‌‌]] ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಎಲೆಗಳು ತೈಲ ಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಹೇರಳವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುವ ತೈಲಗಳು ಈ ಕುಲದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಲೆಯಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ತೂಗುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ನೆರಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೇಪೆಹಾಕಿದಂತಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Apple box leaf and flowerbuds.jpg|thumb|left|ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಆಂಗೋಫೋರಾಯ್ಡೆಸ್‌ ಜಾತಿಯ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಮೊಗ್ಗಿನ ಗೊಂಚಲು]] [[ಚಿತ್ರ:Eucalyptus tetragona - glaucous leaves close.jpg|right|thumb|180px|ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಟೆಟ್ರಾಗೊನಾ ಜಾತಿಯು, ಮಾಸಲು ಬೂದು ಹಸುರಿನ ಎಲೆಗಳು &amp; ಹಾಗೂ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಸಸ್ಯವೊಂದರ ಮೇಲಿನ ಎಲೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಶೂಲಶಿರದ]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು [[ಎಲೆಯ ತೊಟ್ಟನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ]]. ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ [[ಒಂದರ ನಂತರ ಇನ್ನೊಂದು ಬರುವ]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿರುವ ಎಲೆಗಳು, ಮೇಣದಂಥ ಅಥವಾ ಹೊಳಪು ಹಸಿರು ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಎಳೆಸಸಿಗಳ ಎಲೆಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ [[ಅಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ]], [[ಆಸನ್ನ]] ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ಮಾಸಲು ಬೂದು ಹಸುರಿನ]] ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಮಾದರಿಯ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಡದ ಅನೇಕ ನಿದರ್ಶನಗಳೂ ಇವೆ. ''[[E. ಮೆಲನೊಫ್ಲೋಯಿಯಾ]]'' ಹಾಗೂ ''E. ಸೆಟೊಸಾ'' ದಂಥ ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳು, ಸಸ್ಯವು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಮೇಲೂ ತಾರುಣ್ಯದ ಎಲೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ''[[E. ಮ್ಯಾಕ್ರೊಕಾರ್ಪಾ]]'', ''[[E. ರೋಡಾಂಥಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[E. ಕ್ರೂಸಿಸ್‌‌‌]]'' ನಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳು ಈ ಆಜೀವ-ಪರ್ಯಂತದ ತಾರುಣ್ಯದ ಎಲೆಯ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಾಗಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿ ಬಹುಜನರಿಂದ ಬಯಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ''[[E. ಪೆಟ್ರಿಯಾ]]'', ''[[E. ಡಂಡಾಸೀ]]'' ಮತ್ತು ''[[E. ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಡೌನಿಯಾನಾ]]'' ದಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಚೀವನಚಕ್ರದಾದ್ಯಂತ ಹೊಳೆಯುವ ಹಸಿರು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಹುಪಾಲು ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ಅಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಮಾದರಿಯ ಎಲೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಯನ್ನು ''[[E. ಕೇಸಿಯಾ]]'' ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಬೇಧವು ಎಳೆಸಸಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಹಸಿರು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಕಿರೀಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆಗುಂದಿದ ಮಾಸಲು ಬೂದು ಹಸಿರಿನ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ತಾರುಣ್ಯದ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಎಲೆಯ ಹಂತಗಳ ನಡುವಿನ ವೈದೃಶ್ಯದರ್ಶನವು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಬಾಳುವಂಥದ್ದಾಗಿದೆ. ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಸಸ್ಯವೊಂದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಯ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವೆಂದರೆ: ‘ಎಳೆಸಸಿ’, ‘ತಾರುಣ್ಯದ’, ‘ನಡುವಿನ’ ಮತ್ತು ‘ವಯಸ್ಕ’ ಹಂತಗಳು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹಂತಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಬಿಂದುವು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಎಲೆಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ರೂಪುಗೊಂಡಾಗಿನ ನಡುವಿನ ಹಂತವು, ತಾರುಣ್ಯದ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಹಂತಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="FieldGuide">ಬ್ರೂಕರ್‌ &amp; ಕ್ಲೀನಿಗ್‌ (೨೦೦೧)</ref> ಕೆಲವೇ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲೂ, ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿರುವ ಕಾಂಡವೊಂದರ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಎಲೆಗಳು ಜೋಡಿಯಾಗಿರುವ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅನುಕ್ರಮಿಕ ಜೋಡಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬಕೋನದಲ್ಲಿ (ಕತ್ತರಿ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ) ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕಿರಿದಾದ-ಎಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''[[E. ಓಲಿಯೋಸಾ]]'' ದಲ್ಲಿ, ಎರಡನೇ ಎಲೆ ಜೋಡಿಯ ನಂತರದ ಎಳೆಸಸಿ ಎಲೆಗಳು ಪತ್ತೆಮಾಡಬಹುದಾದ ಒಂದು [[ಸುರುಳಿ|ಸುರುಳಿಯ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐದು-ಪಾರ್ಶ್ವದ ಕಾಂಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಅನೇಕವೇಳೆ ಗೊಂಚಲುಗೊಂಚಲಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಗೆಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಗೆಣ್ಣುಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದಾದ ಸುರುಳಿಯ ಹಂತದ ನಂತರ, ಕಾಂಡದ ಕೆಲವೊಂದು ಎಲೆ-ಬಿಡುವ ಮೇಲ್ಮೈಗಳ ಲೀನವಾಗುವಿಕೆಯ ಅಥವಾ ಹೀರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಎಲೆಯ ಜೋಡಣೆಯು ಕತ್ತರಿ ಮಾದರಿಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ. ಅಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ವಯಸ್ಕ ಎಲೆಗೊಂಚಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಡದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಎಲೆಯ ಜೋಡಿಗಳು, ಕಾಂಡದ ಅಸಮನಾದ ಉದ್ದವಾಗುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಒಂದರ ನಂತರ ಇನ್ನೊಂದು ಬರುವ ವಯಸ್ಕ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Eucalyptus leucoxylon1.jpg|left|thumb|ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಲ್ಯೂಕೋಗ್ಸೈಲಾನ್‌ ಪ್ರಭೇದಬೀಜಕಣಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳದ ಇರುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 'ರೋಸಿಯಾ'ವು ಹೂವುಗಳು &amp; ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] [[File:Yellow Box blossoms and gumnuts.jpg|right|thumb|ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ಕೋಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಮೆಲ್ಲಿಯೋಡೋರಾ]] === ಹೂವುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Eucalyptus erythrocorys operculum.jpg|thumb|right|E. ಎರಿತ್ರೋಕೋರಿಸ್‌ನ ಹೂವಿನ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಳಗಳು]] ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಜಾತಿಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು (ಬೀಜಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ "ಅಂಟುಕಾಯಿಗಳು"). ಹೂವುಗಳು ತುಪ್ಪುಳಿನಂತಿರುವ ಅನೇಕ [[ಕೇಸರ|ಕೇಸರಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವು ಬಿಳಿ, ಕೆನೆ, ಹಳದಿ, ನಸುಗೆಂಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರಬಹುದು; ಮೊಗ್ಗಿನಲ್ಲಿ ಕೇಸರಗಳು ಒಂದು [[ಬೀಜಕಣಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳ]] ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಮುಚ್ಚಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಬೀಜಕಣಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳವು ಬೆಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರದ ದಳಗಳು ಅಥವಾ ಪುಷ್ಪದಳಗಳು ಅಥವಾ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಹೂವುಗಳು ಪುಷ್ಪದಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಅನೇಕ ಆಕರ್ಷಕ ಕೇಸರಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೇಸರಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ, ಬೀಜಕಣಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳವು ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿ, ಹೂವಿನ ಬಟ್ಟಲಿನ-ರೀತಿಯ ತಳಭಾಗದಿಂದ ಸೀಳಿಕೊಂಡು ಆಚೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಇದು ಕುಲವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಗ್ರೀಕ್‌ ಭಾಷೆಯ ''ಯೂ-'' ಅಂದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ, ಮತ್ತು ''ಕಲುಪ್ಟೋಸ್‌'' ಅಂದರೆ ಆವರಿಸು, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ "ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪದಗಳಿಂದ ''ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದ್ದು, ಬೀಜಕಣಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ಅದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ದಾರುವಿನಂಥ ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ಬೀಜಕೋಶಗಳು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕವಾಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳು ವಯಸ್ಕ ಎಲೆಗೊಂಚಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶುರುಮಾಡುವವರೆಗೂ ಹೂಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಸಿನೆರಿಯಾ]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಪೆರಿನಿಯಾನಾ]]'' ಇದಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಪವಾದಗಳಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Eucalyptus sideroxylon - bark.jpg|left|thumb|200px|ಸೈಡೆರೊಗ್ಸೈಲಾನ್‌ನ ಗಾಢವಾದ, ಬಿರುಕುಳ್ಳ ‘ಕಬ್ಬಿಣದಂಥ ತೊಗಟೆ’]] === ತೊಗಟೆ === [[ಚಿತ್ರ:Apple box bark.jpg|thumb|ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಆಂಗೋಫೋರಾಯ್ಡೆಸ್‌, ಸೇಬು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ತೊಗಟೆಯ ವಿವರ]] ''ನೀಲಗಿರಿ'' ತೊಗಟೆಯ ಕಾಣಿಸುವಿಕೆಯು ಸಸ್ಯದ ವಯಸ್ಸು, ತೊಗಟೆಯು ಉದುರಿದ ರೀತಿ, ತೊಗಟೆಯ ನಾರುಗಳ ಉದ್ದ, ಸುಕ್ಕುಬೀಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮಟ್ಟ, ದಪ್ಪನಾಗಿರುವಿಕೆ, ಗಡಸುತನ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಎಲ್ಲಾ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳೂ ತೊಗಟೆಯ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಪದರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗುವ ಕಾಂಡಗಳ ವ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೊರಗಿನ ಪದರವು ಸಾಯುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪತನಶೀಲವಾಗಿರುವ ಇದು, ಉದ್ದನೆಯ ಪಟ್ಟಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ (''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಷೀಥಿಯಾನಾ]]'' ದಲ್ಲಿರುವಂತೆ) ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಗಾತ್ರದ ತೆಳುವಾದ ಬಿಲ್ಲೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ (''[[E. ಡೈವರ್ಸಿಕಲರ್‌]]'', ''[[E. ಕಾಸ್ಮೋಫಿಲ್ಲಾ]]'' ಅಥವಾ ''[[E. ಕ್ಲಾಡೊಕ್ಯಾಲಿಕ್ಸ್‌‌]]'' ) ಇರಬಹುದು. ಇವು ಅಂಟುಗಳು ಅಥವಾ ನುಣುಪಾದ-ತೊಗಟೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಾತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂಟಿನ ತೊಗಟೆಯು ಕಳೆಗುಂದಿದ್ದಾಗಿರಬಹುದು, ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಸ್ಯಾಟಿನ್ನಿನಂತೆ ಇರಬಹುದು (''[[E. ಓರ್ನಾಟಾ]]'' ದಲ್ಲಿರುವಂತೆ) ಅಥವಾ ಮಬ್ಬಾಗಿರಬಹುದು (''[[E. ಕಾಸ್ಮೋಫಿಲ್ಲಾ]]'' ). ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸತ್ತ ತೊಗಟೆಯು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹವಾಗುಣಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರುವುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೊರಗಿನ ಪದರವು ಕ್ರಮೇಣ ಚೂರುಚೂರಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರದ ತಾಳುಗಳ ಅಥವಾ ಕಾಂಡಗಳ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಒರಟಾಗಿರುವ-ತೊಗಟೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸದೆಯೇ ಉದುರುತ್ತದೆ - ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ''[[E. ಮಾರ್ಜಿನೇಟಾ]]'', ''[[E. ಜ್ಯಾಕ್ಸೋನೀ]]'', ''[[E. ಆಬ್ಲಿಕಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[E. ಪೊರೋಸಾ]]'' ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Eucalyptus deglupta-trees.jpg|thumb|right|200px|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಸ್ಥಳಜನ್ಯ ಜಾತಿಯಾದ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಡೆಗ್ಲುಪ್ಟಾದ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿರುವ ಬಣ್ಣದ ತೊಗಟೆ]] ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳು ‘ಅರ್ಧ-ತೊಗಟೆಗಳು’ ಅಥವಾ ‘ಕಪ್ಪುಬೊಡ್ಡೆಗಳು’ ಆಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ತೊಗಟೆಯು ಕಾಂಡಗಳ ಅಥವಾ ದಿಂಡುಗಳ ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ - ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ''[[E. ಬ್ರಾಕಿಕ್ಯಾಲಿಕ್ಸ್‌]]'', ''[[E. ಓಕ್ರೋಫ್ಲೋಯಿಯಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[E. ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟಾಲಿಸ್‌]]'' — ಅಥವಾ ಕೇವಲ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕಪ್ಪಾದ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ; ''[[E. ಕ್ಲೆಲಾಂಡೀ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ''[[E. ಯಂಗಿಯಾನಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[E. ವಿಮಿನಾಲಿಸ್‌‌‌]]'' ಗಳಲ್ಲಿ, ಬುಡದ ಒರಟಾಗಿರುವ ತೊಗಟೆಯು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತೆಳುವಾದ ಪಟ್ಟಿಯಂತಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಅದು ನಯವಾದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ದಿಂಡುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧ-ತೊಗಟೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಯವಾದ-ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಲಿಗಳ ನಯವಾದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ತೊಗಟೆಯು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''[[E. ಡೆಗ್ಲುಪ್ಟಾ]]''.<ref name="FieldGuide" /> [[ಚಿತ್ರ:Eucalyptus bark.jpg|right|thumb|200px|ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಕ್ವಾಂಡ್ರಾಂಗ್ಯುಲೇಟಾ, ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಂಥ ತೊಗಟೆ]] ==== ತೊಗಟೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ==== * [[ನಾರುನಾರಾದ ತೊಗಟೆ]] — ಇದ್ದು ಉದ್ದನೆಯ ನಾರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದನೆಯ ತುಣುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜಗ್ಗಿ ಕಿತ್ತುಹಾಕಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ದಪ್ಪಗಿದ್ದು ಒಂದು ಸ್ಪಂಜಿನಂಥ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. * [[ಕಬ್ಬಿಣದಂಥ ತೊಗಟೆ]] — ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ, ಒರಟಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ಸುಕ್ಕುಸುಕ್ಕುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಒಣಗಿದ [[ರಾಳ|ರಾಳವು]] (ಮರದಿಂದ ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು [[ಸಸ್ಯರಸ]]) ಇದರ ಮೇಲೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ಒಂದು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. * ಚೌಕುಳಿಯಾಗಿಸಿದ ತೊಗಟೆ — ಇದು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ತೆಳುವಾದ ಬಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ಒಡೆದುಕೊಂಡಿರುವ ತೊಗಟೆಯಾಗಿದೆ. ಅವು [[ಕಾರ್ಕಿನಂಥ]] ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತೆಳುವಾದ ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಉದುರಿಸಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. * ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ತೊಗಟೆ— ಇದು ಗಿಡ್ಡನೆಯ ನಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ತೊಗಟೆಗಳು ಶಬಲ ರಚನೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. * ತೆಳುಪಟ್ಟಿಯಂಥ ತೊಗಟೆ — ಉದ್ದನೆಯ ತೆಳುವಾದ ತುಣುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವ ತೊಗಟೆಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ವಿರಳವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅವು ಉದ್ದನೆಯ ತೆಳುವಾದ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ದೃಢವಾದ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಅಥವಾ ತಿರುಚಿದ ಸುರುಳಿಗಳಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. == ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರಜಾತಿತ್ವ == ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯ ೭೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಜಾತಿಗಳು]] ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ; ಜಾತಿಗಳ ಒಂದು ಸಮಗ್ರಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ '''[[ನೀಲಗಿರಿ ಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]''' ಯನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿ. ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳು [[ತಳೀಯವಾಗಿ]] ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಡುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಕುಲ|ಕುಲದ]] ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಿಂದ [[ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿವೆ]] ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಅವುಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನೇಕವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಜಾತಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಅನೇಕವೇಳೆ ಪರಸ್ಪರರೊಂದಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ [[ಜೀನು]] ವಿನಿಮಯವು ಇನ್ನೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳು ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಡುವಿನ ನಮೂನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳು ತಮ್ಮ [[ಸ್ವರೂಪ|ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಕ್ತವಾದಂತೆ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಳೀಯವಾಗಿ ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಇತರ ಜಾತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಶ್ರತಳಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಮೊದಲ ಸಂಗ್ರಹದಂತೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ''E. ಕ್ರೈಸಾಂಥಾ'' (''E. ಪ್ರೆಸ್ಸಿಯಾನಾ'' × ''E. ಸೆಪ್ಯುಕ್ರಾಲಿಸ್‌'' ) ಮತ್ತು ''E.'' "ರಿವ್ಯಾಲಿಸ್‌" (''E. ಮಾರ್ಜಿನೇಟಾ'' × ''E. ಮೆಗಾಕಾರ್ಪಾ'' ) ಇವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರತಳಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಇತರ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಕಟಿತ ಜಾತಿಗಳು ಮಿಶ್ರತಳಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ''E. ಎರಿಥ್ರಾಂಡ್ರಾ'' ವು ''E. ಆಂಗ್ಯುಲೋಸಾ'' × ''E. ಟೆರಾಪ್ಟೆರಾ'' ದ ಸಂಕರೀಕರಣದ ಫಲವಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ವ್ಯಾಪಕ ಹರಡಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="FieldGuide" /> == ಸಂಬಂಧಿತ ಕುಲಗಳು == ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮರಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕುಲವಾದ ''[[ಆಂಗೊಫೋರಾ]]'' ಕೂಡಾ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ತಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿದ್ದ ಹೊಸ ಪುರಾವೆಯು ೧೯೯೫ರ ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವೊಂದು ಎದ್ದುಕಾಣುವ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಜಾತಿಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇತರ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ''ಆಂಗೊಫೋರಾ'' ದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು; ''[[ಕೊರಿಂಬಿಯಾ]]'' ಎಂಬ ಹೊಸ [[ಕುಲ|ಕುಲದೊಳಗೆ]] ಅವು ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಈ ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳೂ ಸಜಾತೀಯವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ''ಆಂಗೊಫೋರಾ'', ''ಕೊರಿಂಬಿಯಾ'' ಮತ್ತು ''ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌‌'' ಈ ಮೂರು ಕುಲಗಳ ಸದಸ್ಯರು "ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು" ಎಂದು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ಈ ಒಕ್ಕೂಟವು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Tasmania logging 16 Styx a tree in danger.jpg|thumb|right|200px|ಟಾಸ್ಮೇನಿಯಾದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ರೆಗ್ನಾನ್ಸ್‌‌ ಜಾತಿಯ ಮರವು 80 ಮೀಟರುಗಳ ಎತ್ತರವನ್ನೂ ಮೀರಿರುವುದು]] == ಎತ್ತರದ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿ == ಹಲವಾರು ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಬೆಟ್ಟದ ನೀಲಗಿರಿ ಮರವಾದ ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ರೆಗ್ನಾನ್ಸ್‌‌]]'', ಎಲ್ಲಾ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳ ([[ಆವೃತಬೀಜಿಗಳು‌]]) ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ್ದಾಗಿದೆ; ಇಂದು, [[ಸೆಂಚುರಿಯನ್‌]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿರುವ, ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ್ದಾಗಿರುವ ಮಾದರಿಯು...{{convert|99.6|m|ft|abbr=on}}ನಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿದೆ. <ref name="tallest">{{cite web|url=http://www.gianttrees.com.au/tall.htm |title=Tasmania's Ten Tallest Giants|publisher=Tasmanian Giant Trees Consultative Committee|accessdate=2009-01-07}}</ref> ಕೇವಲ [[ಕರಾವಳಿ ಮಂಜತ್ತಿಮರ|ಕರಾವಳಿ ಮಂಜತ್ತಿಮರವು]] ಎತ್ತರದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕರಾವಳಿ ಡಗ್ಲಸ್‌-ಫರ್‌]] ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ; ಅವು [[ಶಂಕುಮರ|ಶಂಕುಮರಗಳಾಗಿವೆ]] ([[ಅನಾವೃತ ಬೀಜಿ]]). ನೀಲಗಿರಿ ಮರದ ಇತರ ಆರು ಜಾತಿಗಳು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ೮೦ ಮೀಟರುಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಆಬ್ಲಿಕಾ]]'', ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಡೆಲಿಗೇಟೆನ್ಸಿಸ್‌]]'', ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಡೈವರ್ಸಿಕಲರ್‌‌‌]]'', ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ನಿಟೆನ್ಸ್‌]]'', ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಗ್ಲಾಬ್ಯುಲಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ವಿಮಿನಾಲಿಸ್‌]]''. == ಸಹಿಷ್ಣುತೆ == ಬಹುತೇಕ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಹಿಮವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ –೩&nbsp;°Cನಿಂದ –೫&nbsp;°Cನಷ್ಟರವರೆಗೆ ಕೆಳಗಿರುವ ಲಘುವಾದ ಹಿಮವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಅವು ಸಹಿಸುತ್ತವೆ; ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಪಾಸಿಫ್ಲೋರಾ]]'' ದಂಥ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಗ್ಗದ ಮರಗಳು ಹಿಮದ ಅಂಟುಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇವು ಸುಮಾರು –೨೦&nbsp;°Cವರೆಗಿನ ಶೀತ ಮತ್ತು ಹಿಮವನ್ನು ತಾಳಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ''E. ಪಾಸಿಫ್ಲೋರಾ ಉಪಜಾತಿ. ನಿಫೊಫಿಲಾ'' ಹಾಗೂ ''E. ಪಾಸಿಫ್ಲೋರಾ ಉಪಜಾತಿ. ಡೆಬ್ಯೂಝೆವಿಲ್ಲೆ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಉಪಜಾತಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಗ್ಗದಿರುವ ಮರಗಳಾಗಿದ್ದು, ತೀರಾ ತೀವ್ರವಾಗಿರುವ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನೂ ಅವು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವುಗಳಾಗಿವೆ. ಹಲವಾರು ಇತರ ಜಾತಿಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಧ್ಯ [[ಟಾಸ್ಮೇನಿಯಾ|ಟಾಸ್ಮೇನಿಯಾದ]] ಉನ್ನತ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಕಾಕ್ಸಿಫೆರಾ]]'', ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಸಬ್‌ಕ್ರೇನ್ಯುಲೇಟಾ]]'', ಮತ್ತು ''[[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಗನ್ನೀ]]'' ಯಂಥವು ಪರಮಾವಧಿಯ ಶೀತ-ಸಹಿಷ್ಣು ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಶೀತಕರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನೆಡಲ್ಪಟ್ಟ [[ತಳೀಯವಾಗಿ]] ಸಹಿಷ್ಣುವಾಗಿರುವ ತಳಿಗಳಿಂದ ಇವನ್ನು ಬೀಜಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Koala-ag1.jpg|thumb|left|220px|ನೀಲಗಿರಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವ ಫ್ಯಾಸ್ಕೋಲಾರ್ಕ್ಟಸ್‌ ಸಿನೆರಿಯಸ್‌ ಕೋಲಾ ಕರಡಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Sawfly larvae - Pergidae sp.jpg|thumb|left|ಗರಗಸ ನೊಣದ ಬಾಲದ ಮರಿಗಳು ನೀಲಗಿರಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದು]] ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಎಲೆಗಳಿಂದ ಸಾರತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು [[ಸಾರತೈಲ|ಸಾರತೈಲವು]] ಶಕ್ತಿಯುತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೋಂಕುನಿವಾರಕಗಳಾಗಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಇದು ವಿಷಮಯವಾಗಬಲ್ಲದು. ಹಲವಾರು [[ಹೊಟ್ಟೆಚೀಲ ಹೊಂದಿರುವ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ|ಹೊಟ್ಟೆಚೀಲ ಹೊಂದಿರುವ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು]], ಅದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ [[ಕೋಲಾ ಕರಡಿ|ಕೋಲಾ ಕರಡಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು [[ಶಿಶುಕೋಶಿ|ಶಿಶುಕೋಶಿಗಳು]], ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಿಷ್ಣುಗಳಾಗಿವೆ. ಫಾರ್ಮೈಲೀಕೃತ [[ಫ್ಲೋರೋಗ್ಲುಸಿನಾಲ್‌]] ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಇತರ ಹೆಚ್ಚು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ವಿಷಗಳೊಂದಿಗಿನ ಈ ತೈಲಗಳ ನಿಕಟವಾದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವು, ಎಲೆಗಳ ವಾಸನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಹಾರದ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಕೋಲಾ ಕರಡಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಹೊಟ್ಟೆಚೀಲದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ]] ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾ ಕರಡಿಗಳಿಗೆ ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಎಲೆಯ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಹೂವುಗಳು ಒಂದು ಮಹಾನ್‌ ಯಥೇಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಮಕರಂದ|ಮಕರಂದವನ್ನು]] ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. [[ಕೀಟ|ಕೀಟಗಳು]], ಪಕ್ಷಿಗಳು, [[ಬಾವಲಿ|ಬಾವಲಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಶಿಶುಕೋಶಿ|ಶಿಶುಕೋಶಿಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ [[ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಕ|ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಕಗಳಿಗಾಗಿ]] ಈ ಮಕರಂದವು ಆಹಾರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ತೈಲಗಳು ಹಾಗೂ ಫೀನಾಲಿಕ್‌ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಮರಗಳು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ-ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಅವು ಕೀಟದ ಪಿಡುಗನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ [[ಉದ್ದಮೀಸೆ ಕೊರೆಗ ಜೀರುಂಡೆ|ಉದ್ದಮೀಸೆ ಕೊರೆಗ ಜೀರುಂಡೆಯಾದ]] ''[[ಫೋರಾಕ್ಯಾಂಥಾ ಸೆಮಿಪಂಕ್ಟೇಟಾ]]'' ಮತ್ತು "[[ಗಂಟೆ ತಿಗಣೆಗಳು]] ಎಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಗಿಡಹೇನಿನ-ರೀತಿಯ [[ಸೈಲಿಡ್‌|ಸೈಲಿಡ್‌ಗಳು]] ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಕೀಟಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಕಡೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಕೀಟದ ಪಿಡುಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. == ಬೆಂಕಿ == ಬೆಚ್ಚನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಷ್ಪೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ತೈಲವು [[ಪೊದೆ|ಪೊದೆಯಿಂದ]] ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎದ್ದು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲ್ಮೈನ ದೂರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದ ನೀಲಿ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ''ನೀಲಗಿರಿ'' ತೈಲವು ಅತೀವವಾಗಿ ದಹ್ಯವಾಗಿದೆ (ಸುಲಭವಾಗಿ ಉರಿಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಭಾವ) (ಮರಗಳು ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ<ref name="SantosProblems">{{Cite web |url=http://library.csustan.edu/bsantos/section3.htm |title=Section Three: Problems, Cares, Economics, and Species |work=The Eucalyptus of California |first=Robert L. |last=Santos |publisher=California State University |year=1997 |access-date=2010-05-06 |archive-date=2010-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602175115/http://library.csustan.edu/bsantos/section3.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.robertsward.com/eucmore.htm |title=Eucalytus Roulette (con't) |publisher=Robert Sward: Poet, Novelist and Workshop Leader |access-date=2010-05-06 |archive-date=2007-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070726134311/http://www.robertsward.com/eucmore.htm |url-status=dead }}</ref>) ಮತ್ತು [[ಪೊದೆ ಬೆಂಕಿ|ಪೊದೆ ಬೆಂಕಿಗಳು]] ಮರದ ಕಿರೀಟಗಳ ತೈಲ-ಭರಿತ ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿ ಸಾಗಬಲ್ಲವು. ಸತ್ತ ತೊಗಟೆ ಹಾಗೂ ಬಿದ್ದ ಕೊಂಬೆಗಳು ಕೂಡಾ ದಹ್ಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ತೊಗಟೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಕುರುಚಲು ಎಳೆಕೊಂಬೆ|ಕುರುಚಲು ಎಳೆಕೊಂಬೆಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಲಿಗ್ನೋಟ್ಯೂಬರ್‌‌‌|ಲಿಗ್ನೋಟ್ಯೂಬರ್‌‌‌ಗಳ]] ಮೂಲಕ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಮರುಕಳಿಸುವ ಬೆಂಕಿಗಳಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Eucalyptus forest2.jpg|thumb|280px|left|ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಸುವುದರ ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಕಾಡು]] [[ಚಿತ್ರ:San Diego Firestorm 2007.jpg|thumb|280px|right|2007ರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಕಾಳ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಅತೀವವಾದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಹಾಗೂ ಬಿಸಿಯಿಂದಾಗಿ ಬಗ್ಗಿಹೋಗಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು. ಸ್ಯಾನ್‌ ಡಿಯೆಗೊ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸ್ಯಾನ್‌ ಡಿಯೆಗಿಟೊ ರಿವರ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಕೊಂಡಿವೆ]] ೩೫ರಿಂದ ೫೦ ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವೇ ಹೊರತು, [[ಗೋಂಡ್ವಾನಾ|ಗೋಂಡ್ವಾನಾದಿಂದ]] [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ-ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ-ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾಗಳು]] ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಹಳ ಕಾಲದ ನಂತರ ಅಲ್ಲ. ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇದ್ದಿಲಿನ ಸಂಚಯನಗಳಲ್ಲಿನ (ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸಹ ಬೆಂಕಿಯು ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ) ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳದೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವಿಕೆಯು ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿತಾದರೂ, ಸುಮಾರು ೨೦ ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನವರೆಗೂ ತೃತೀಯಕ ಮಳೆಕಾಡಿನ ಒಂದು ಕಿರುಭಾಗವಾಗಿಯೇ ಅವು ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಖಂಡದ ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಒಣಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಬರಿದಾಗುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಮುಕ್ತವಾದ ಕಾಡಿನ ಬಗೆಯ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ''[[ಸರ್ವೆಮರ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಜಾಲಿಮರ]]'' ದ ಜಾತಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಕಂಡುಬಂತು. ಸುಮಾರು ೫೦ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮೊದಲ ಮಾನವರ ಆಗಮನವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಬೆಂಕಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವಂತಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು-ಪ್ರೀತಿಸುವ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶದ ಪೈಕಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ೭೦%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಎರಡು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಯ ಮರಗಳಾದ, ಆಲ್ಪೈನ್‌ ಆಷ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ''[[E. ಡೆಲಿಗೇಟೆನ್ಸಿಸ್‌]]'' ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಬೆಟ್ಟದ ನೀಲಗಿರಿ ಮರವಾದ ''[[E. ರೆಗ್ನಾನ್ಸ್‌‌]]'' - ಇವು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೀಜದಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ|ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ೨೦೦೩ರ ಅದೇ ಪೊದೆಬೆಂಕಿಯು ಸಾವಿರಾರು ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಷ್ಟು ನಾಶಗೊಂಡ ಆಷ್‌ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಷ್‌ ಕಾಡು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆಷ್‌ ಮರಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಅದು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಸಸ್ಯದ ತೋಪುಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಡಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಒಂದು ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಪಾಠವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಬಹುಪಾಲು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಕೆಲವೊಂದು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. == ಸಾಗುವಳಿ, ಉಪಯೋಗಗಳು, ಮತ್ತು ಪರಿಸರೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Eucalyptus niphophila - Mount Ginini - Namadgi National Park.jpg|thumb|ನಿಮದ್ಗಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ನಿಫೊಫಿಲಾ]] ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಅನೇಕ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಉಪಯೋಗಗಳ ದೆಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವು [[ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ]] ಮುಖ್ಯವಾದ ಮರಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಂಥ]] ಕೆಲವೊಂದು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮರಗಳು [[ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ|ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾಗಿವೆ]] ಎಂಬ ಕಳವಳಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಆಫ್ರಿಕಾದ<ref name="Timbuktu">[[ವರ್ಲ್ಡ್‌ವಾಚ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]]. (೨೦೦೭) ''[[ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]: ಅವರ್‌ ಅರ್ಬನ್‌ ಫ್ಯೂಚರ್‌''.</ref>{{Rp|22|date=May 2009}} [[ಟಿಂಬಕ್ಟು]], ಮತ್ತು [[ಪೆರು]] ದೇಶದ [[ಆಂಡೀಸ್‌‌|ಆಂಡೀಸ್‌‌ನಂಥ]]<ref name="Peruvian">ಲುಝಾರ್‌ J. (೨೦೦೭). ದಿ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್‌ ಇಕಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಎ "ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಿಷನ್‌": ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ ಇನ್‌ ದಿ ಸದರ್ನ್‌ ಪೆರುವಿಯನ್‌. ''ಎಥ್ನೊಬಾಟನಿ ರಿಸರ್ಚ್‌ &amp; ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌''.</ref> ಬಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಒಂದು [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆ|ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಯಾಗಿ]] ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="invasive" /> [[ಕ್ಯಾರಿ ಮರ]] ಮತ್ತು [[ಹಳದಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ|ಹಳದಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ]] ಪ್ರಭೇದಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಮರಗಳ ಅತಿಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ದಾರು ಆಗಿದೆ. ಬೇರಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಚ್ಚಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವು ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. [[ಅಲಂಕಾರಿಕ]] ಮರ, ಮರದ ದಿಮ್ಮಿ, ಉರುವಲು ಹಾಗೂ [[ತಿರುಳುಮರ|ತಿರುಳುಮರದ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅವು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ನಾರಿನ ಇಳುವರಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ವಿಶ್ವದ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತಿರುಳು ಒದಗಿಸುವ ಜಾತಿಯಾಗಿ ಅದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬೇಲಿಯ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಇದ್ದಿಲಿನಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು [[ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ|ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳಿಗಾಗಿರುವ]] [[ಸೆಲ್ಯುಲೋಸಿನ]] ಸಾರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯವರೆಗಿನ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವು [[ಗಾಳಿತಡೆ|ಗಾಳಿತಡೆಕಾರಕಗಳಾಗಿ]] ಬಳಕೆಯಾಗಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು [[ಸವಕಳಿ|ಸವಕಳಿಯ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬಾಷ್ಪ ವಿಸರ್ಜನೆ|ಬಾಷ್ಪ ವಿಸರ್ಜನೆಯ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಜಲಸ್ತರ|ಜಲಸ್ತರವನ್ನು]] ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಹಾಗೂ [[ಮಣ್ಣಿನ ಉಪ್ಪುಗೂಡಿಕೆ|ಮಣ್ಣಿನ ಉಪ್ಪುಗೂಡಿಕೆಯನ್ನು]] ತಗ್ಗಿಸಲು ಅವುಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗಿದೆ (ಅಥವಾ ಮರು-ನೆಡಲಾಗಿದೆ). ಆಲ್ಜೀರಿಯಾ, ಲೆಬನಾನ್‌, ಸಿಸಿಲಿ<ref>{{cite web | url=http://www.botanical.com/botanical/mgmh/e/eucaly14.html | title=A Modern Herbal:Eucalyptus | author=Mrs. M. Grieve | accessdate=2005-01-27}}</ref> ಮೊದಲಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ [[ಯುರೋಪ್‌]], ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ಒಣಗಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಮಲೇರಿಯಾ|ಮಲೇರಿಯಾವನ್ನು]] ತಗ್ಗಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿಯೂ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Santos, Robert L | url=http://wwwlibrary.csustan.edu/bsantos/section2.htm#FIGHTING | title=Section Two: Physical Properties and Uses | work=The Eucalyptus of California | publisher=California State University | year=1997 | access-date=2010-05-06 | archive-date=2011-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110716165743/http://wwwlibrary.csustan.edu/bsantos/section2.htm#FIGHTING | url-status=dead }}</ref> ಬಸಿಯುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಒಣಗಿಸುವಿಕೆಯು [[ಸೊಳ್ಳೆ|ಸೊಳ್ಳೆಯ]] [[ಬಾಲದ ಮರಿ|ಬಾಲದ ಮರಿಗಳಿಗೆ]] ಒಂದು ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ [[ಜೌಗುನೆಲ|ಜೌಗುನೆಲಗಳನ್ನು]] ನಿರ್ಮೂಲನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಕಾರಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಇದು ನಾಶಪಡಿಸಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಈ ಒಣಗಿಸುವಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀಲಗಿರಿ ಬೇರುಗಳು...{{convert|2.5|m|ft|abbr=on}}ನಷ್ಟು ಉದ್ದದವರೆಗಿನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು [[ಭೂಮಿಯಡಿ ಇರುವ ವಲಯ|ಭೂಮಿಯಡಿ ಇರುವ ವಲಯವನ್ನು]] ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ಮಳೆನೀರು ಅಥವಾ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮಣ್ಣನ್ನು ಮತ್ತೆ ತೇವಗೊಳಿಸಬಲ್ಲವು. [[ನೀಲಗಿರಿ ತೈಲ|ನೀಲಗಿರಿ ತೈಲವನ್ನು]] ಅದರ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ [[ಆವಿ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ]] ಮತ್ತು ಈ ತೈಲವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುವಿಕೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ಆಹಾರ|ಆಹಾರದ]] ಪೂರಕಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು]], [[ಕೆಮ್ಮಿನ ಪೆಪ್ಪರ್‌ಮೆಂಟುಗಳಲ್ಲಿ]] ಹಾಗೂ ರಕ್ತ/ಮೂಗು ಕಟ್ಟಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ತೈಲವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೀಟ ನಿವಾರಕ ಗುಣಗಳನ್ನೂ (ಜಾನ್‌ ೧೯೯೧ a, b; ೧೯೯೨) ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಸೊಳ್ಳೆ ನಿವಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಘಟಕವಾಗಿದೆ (ಫ್ರಾಡಿನ್‌ & ಡೇ ೨೦೦೨).<ref>http://www.cdc.gov/od/oc/media/pressrel.r050428.htm</ref> ಕೆಲವೊಂದು ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳ [[ಮಕರಂದ|ಮಕರಂದವು]] ಉನ್ನತ-ಗುಣಮಟ್ಟದ [[ಏಕಪುಷ್ಪೀಯ ಜೇನನ್ನು]] ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಮರದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ]] ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಗಾಳಿವಾದ್ಯ|ಗಾಳಿವಾದ್ಯವಾದ]] [[ಡಿಗೆರಿಡೂ|ಡಿಗೆರಿಡೂಗಳನ್ನು]] ತಯಾರಿಸಲೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರದ ಕಾಂಡವನ್ನು ಗೆದ್ದಲುಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳವಾಗಿಸಿ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ರೀತಿ ಕೊರೆಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಸರಿಯಾದ ಗಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಆಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ರೇಷ್ಮೆ]] ಮತ್ತು [[ಉಣ್ಣೆ|ಉಣ್ಣೆಯಂಥ]] [[ಪ್ರೋಟೀನು]] ನಾರುಗಳ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ [[ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ|ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು]] ತಯಾರಿಸಲು ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸಸ್ಯದ ಭಾಗವನ್ನು [[ನೀರಿನ]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದನ್ನು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಬಣ್ಣಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯು ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಹಸಿರು, ಕಂದುಬಣ್ಣ, ಚಾಕೊಲೇಟ್‌ ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ತುಕ್ಕು ಕೆಂಪಿನ ಬಣ್ಣದಾದ್ಯಂತ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>ಇಂಡಿಯಾ ಫ್ಲಿಂಟ್‌, ಬಟಾನಿಕಲ್‌ ಆಲ್‌ಕೆಮಿಸ್ಟ್‌. "ದಿ ಸೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌." http://www.indiaflint.com/page6.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100614044746/http://www.indiaflint.com/page6.htm |date=2010-06-14 }}</ref> ಸಂಸ್ಕರಣದ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು [[ಹಸಿಗೊಬ್ಬರ|ಹಸಿಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ]] ಅಥವಾ [[ರಸಗೊಬ್ಬರ|ರಸಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ]] ಕ್ಷೇಮಕರವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.{{Citation needed|date=August 2007}} == ನೆಡುತೋಪು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == [[ಸರ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌‌]] ಎಂಬ [[ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿ|ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿಯೊಬ್ಬ]] ೧೭೭೦ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ [[ಕುಕ್‌]] ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಯಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯನ್ನು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ]] ವಿಶ್ವದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಪರಿಚಯಿಸಿದ. ತರುವಾಯ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ: [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]], [[ಬ್ರೆಝಿಲ್‌]], [[ಈಕ್ವೆಡಾರ್‌]], [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]], [[ಎಥಿಯೋಪಿಯಾ]], [[ಮೊರೊಕೋ]], [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಉಗಾಂಡಾ]], [[ಇಸ್ರೇಲ್‌]], [[ಗ್ಯಾಲೀಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಚಿಲಿ]]. [[ಸ್ಪೇನ್‌]] ದೇಶದಲ್ಲಿ, ''ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು'' [[ತಿರುಳುಮರ|ತಿರುಳುಮರದ]] [[ನೆಡುತೋಪು|ನೆಡುತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ]] ನೆಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಗರಗಸದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕೆಲಸಗಾರಿಕೆ, ತಿರುಳು, ಇದ್ದಿಲು ಸಂಬಂಧಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲಸಗಳಂಥ ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಗಳು ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು [[ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ|ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾಗಿ]] ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತಿವೆ. ವನ್ಯಜೀವಿಕುಲದ ಮುಚ್ಚುದಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬೆಳೆಗಳ ಸರದಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಗೈರುಹಾಜರಿಯು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅನುಕೂಲಕರ ವಾತಾವರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ''ನೀಲಗಿರಿ'' ನೆಡುತೋಪುಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ [[ಓಕ್‌]] ಕಾಡುಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಿವೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಏಕಫಸಲಿನ ಕೃಷಿಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಸಸ್ತನಿ|ಸಸ್ತನಿಗಳು]] ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ [[ಓಕ್‌ ಮರದ ಹಣ್ಣು|ಓಕ್‌ ಮರದ ಹಣ್ಣುಗಳು]] ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ನಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಕಳವಳಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಓಕ್‌ ಮರಗಳಲ್ಲಿನ ಪೊಟರೆಗಳು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ-ಪುಟ್ಟ ಸಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೇನು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ತಾಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಏಕಫಸಲಿನ ಕೃಷಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅದೂ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದ್ದು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೆಡುತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿದು ಉರುಳಿಸಲಾದ ಮರಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದೂ ಸಹ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆಯಾ ಋತುವಿಗೆ ತಕ್ಕಂತಿರುವ ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲೊಂದು-ಇಲ್ಲೊಂದು ಎಂಬಂತೆ ವಿರಳವಾಗಿರುವ ಮರಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಲು ಹುಲ್ಲಿನ ಬೆಂಕಿಯೊಂದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಓಕ್‌ ಮರಗಳು ಹಲವು ವೇಳೆ ಬೆಂಕಿ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ನೀಲಗಿರಿಯ ಕಾಡು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಎಲೆಗಳು ತಯಾರಿಸುವ ತೈಲಗಳು ಬಾಷ್ಪಶೀಲವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಅಧಿಕವಾಗಿ ದಹನಶೀಲ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೇಲಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ [[ಕಸ|ಕಸದಲ್ಲಿ]] [[ಫೀನಾಲಿಕ್‌ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವು [[ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳಿಂದ]] ತಮ್ಮ ವಿಘಟನೆಯಾಗದಂತೆ ತಡೆಯುವುದರಿಂದ, ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿನ ಶುಷ್ಕ, ದಹನಶೀಲ ಇಂಧನವಾಗಿ ಕಸವು ಸಂಚಯನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Reid">ರೀಡ್‌, J.B. &amp; ಪಾಟ್ಸ್‌, B.M. (೨೦೦೫). ಯೂಕಲಿಪ್ಟ್‌ ಬಯಾಲಜಿ. ರೀಡ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು'' (ಸಂಪಾದಿತ) ಕೃತಿಯಾದ ವೆಜಿಟೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಟಾಸ್ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿರುವುದು, ಪುಟಗಳು ೧೯೮-೨೨೩. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರ್ಕಾರ.</ref> ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳ ದಟ್ಟವಾದ ನೆಡುವಿಕೆಗಳು ಮಹಾಕ್ಷೋಭೆಯ ಬೆಂಕಿಯ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗಬಹುದು. ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕುಳಿಯುವ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು, [[ಕುರುಚಲು ಎಳೆಕೊಂಬೆ|ಕುರುಚಲು ಎಳೆಕೊಂಬೆಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಲಿಗ್ನೋಟ್ಯೂಬರ್‌|ಲಿಗ್ನೋಟ್ಯೂಬರ್‌ಗಳಿಂದ]]<ref name="Reid" /> ಮತ್ತೆಹುಟ್ಟುವ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಅಥವಾ [[ಸೆರೋಟಿನ್‌ಯುಕ್ತ]] ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. === ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ === '''ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ''' ೧೮೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಹೊನ್ನುಗ್ಗಲಿನ]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಜನರಿಂದ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಮರಗಳು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಕ್ಕೆ]] ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಬಹುಭಾಗವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೦೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತೇಜನದೊಂದಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ನೆಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು [[ರೈಲುಹಾದಿಯ ಅಡ್ಡಮರ|ರೈಲುಹಾದಿಯ ಅಡ್ಡಮರಗಳಿಗೆ]] ಬೇಕಾಗುವ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಯ ಒಂದು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಮೂಲವನ್ನು ಅವು ಒದಗಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ರೈಲುಹಾದಿಯ ಅಡ್ಡಮರದ ಬಳಕೆಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀಲಗಿರಿ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಡಿದಿಮ್ಮಿಗಳು ಒಣಗುವಾಗ ಸುರುಳಿಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಒಣಗಿದ ಅಡಿದಿಮ್ಮಿಗಳು ಎಷ್ಟೊಂದು ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದವೆಂದರೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ [[ರೈಲುಹಾದಿಯ ಗುಬ್ಬಿಮೊಳೆ|ರೈಲುಹಾದಿಯ ಗುಬ್ಬಿಮೊಳೆಗಳನ್ನು]] ಹೊಡೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. <blockquote>"ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ನೀಲಗಿರಿಯ ಭರವಸೆಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಳೆಯ ಸಹಜಾರಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ಹೋದವು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಮರಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ, ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು-ಹಳತಾದ ನೀಲಗಿರಿ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದುದುರಿಂದ ಇದೊಂದು ತಪ್ಪಾಗಿತ್ತು. ಕಟಾವಿಗೆ ಇದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಕಿರಿಯ ಬೆಳೆಯು ಮಾಡಿದಂತೆ ಹಳೆಯದಾದ ಮರಗಳು ಸೀಳಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸುರುಟಿಕೊಂಡು ಡೊಂಕಾಗಲಿಲ್ಲ. ಎರಡೂ ಬಗೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಅಗಾಧವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ನೀಲಗಿರಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ದುರವಸ್ಥೆಗೀಡುಮಾಡಿತು"<ref>{{Cite web |url=http://www.library.csustan.edu/bsantos/euctoc.htm |first=Robert L. |last=Santos |publisher=California State University |work=The Eucalyptus of California |title=Seeds of Good or Seeds of Evil? |year=1997 |access-date=2010-05-06 |archive-date=2006-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060910202158/http://www.library.csustan.edu/bsantos/euctoc.htm |url-status=dead }}</ref></blockquote> ನೀಲಗಿರಿಯನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೀಲಿ ಅಂಟು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ''[[E. ಗ್ಲಾಬ್ಯುಲಸ್‌]]'' ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮರಗಳಿಲ್ಲದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ [[ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗ|ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿನ]] ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ, ಕಿತ್ತಳೆಯ ತೋಪುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ತೋಟಗಳಿಗೆ ಗಾಳಿತಡೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದಾಗ, ಅವು ಬೆಲೆಬಾಳುವಂಥಾದ್ದು ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಎಂದು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತಾದ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ನೆರಳು ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮರಗಳಾಗಿಯೂ ಅವು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಕಾಡುಗಳು ಸ್ಥಳೀಕ ಸಸ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿವೆ. ಬೆಂಕಿಯು ಕೂಡಾ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ೩,೦೦೦ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ ೨೫ ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ೧೯೯೧ರ [[ಓಕ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಬೆಂಕಿಯ ಬಿರುಗಾಳಿ|ಓಕ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಬೆಂಕಿಯ ಬಿರುಗಾಳಿಗೆ]], ಮನೆಗಳಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದ ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಚೋದಕ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Ted |title=America's Largest Weed |publisher=Audubon Magazine |month=January |year=2002 |url=http://magazine.audubon.org/incite/incite0201.html |access-date=2010-05-06 |archive-date=2006-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060708221528/http://magazine.audubon.org/incite/incite0201.html |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಕೆಲವೊಂದು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ''ನೀಲಗಿರಿ ಮರದ'' ಕಾಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಕ ಮರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಪುನರ್‌ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಸಹ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ಮರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡುವ ಕೀಟದ ಪಿಡುಗುಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಿರುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಶಂಕೆಗೂ ಅವರು ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Tree Wars: The Secret Life of Eucalyptus |first=Heather |last=Henter |month=January |year=2005 |publisher=University of California, San Diego |work=Alumni |url=http://alumni.ucsd.edu/magazine/vol2no1/features/wars.htm |access-date=2010-05-06 |archive-date=2009-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090317055602/http://alumni.ucsd.edu/magazine/vol2no1/features/wars.htm |url-status=dead }}</ref> ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯುತ್ತವೆ. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]], [[ಓರೆಗಾಂವ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯಾ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ]] ಭಾಗಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಶನಗಳಾಗಿವೆ. === ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ === '''ಉರುಗ್ವೆ''' ಸರಿಸುಮಾರು ೧೮೯೬ರಲ್ಲಿ, [[ಆಂಟೋನಿಯೋ ಲ್ಯೂಸಿಚ್‌]] ಎಂಬಾತ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯನ್ನು [[ಉರುಗ್ವೆ]] ದೇಶದೊಳಗೆ, ಈಗ [[ಮಾಲ್ಡೊನ್ಯಾಡೊ ವಿಭಾಗ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಪರಿಚಯಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಅದು ಈಗ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಶುಷ್ಕ ಮರಳಿನ ದಿನ್ನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮರಗಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. (ಇತರ ಅನೇಕ ಮರಗಳನ್ನೂ ಸಹ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[ಜಾಲಿಮರ]] ಮತ್ತು [[ಪೈನ್‌ ಮರ|ಪೈನ್‌ ಮರಗಳನ್ನು]] ಲ್ಯೂಸಿಚ್‌ ಪರಿಚಯಿಸಿದ. ಆದರೆ ಅವು ಅಷ್ಟೊಂದು ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿ ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.) '''ಬ್ರೆಜಿಲ್‌''' [[ಮರದ ದಿಮ್ಮಿ|ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗೆ]] ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಇದ್ದಿಲು]] ಉದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯು ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರೆಝಿಲ್‌‌|ಬ್ರೆಝಿಲ್‌‌ಗೆ]] ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇಂದು ಸುಮಾರು ೫ ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳು ನೆಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮರದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯು ಇದ್ದಿಲು ಹಾಗೂ ತಿರುಳು ಮತ್ತು ಕಾಗದದ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಅತೀವವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಅಲ್ಪಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಳೆಗಳ ಸರದಿಯು ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಗೆಯು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವಾರು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಡುಗಳು ದಿಮ್ಮಿಗಳಾಗಿ ಕಡಿಯಲ್ಪಡದಂತೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದಾಗ, ನೆಡುತೋಪುಗಳು ಊರ್ಜಿತವಾಗಬಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಮರುನೆಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಣ್ಣು ತಾಳಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ನೆಡುತೋಪುಗಳು [[ಗಾಳಿತಡೆಗಳ]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ<ref name="Brazil">{{cite web|url=http://lamar.colostate.edu/~binkley/Brazileucalyptus.htm|title=Brazil Eucalyptus Potential Productivity|publisher=Colorado State University|access-date=2010-05-06|archive-date=2012-12-12|archive-url=https://archive.is/20121212024604/http://lamar.colostate.edu/~binkley/Brazileucalyptus.htm|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ ೪೦ ಘನ ಮೀಟರುಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಟ್ಟಗಳ ವಿಶ್ವ-ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಬ್ರೆಝಿಲ್‌ನ ನೆಡುತೋಪುಗಳು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಕಟಾವು ಕಾರ್ಯವು ೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ಸಿಗುವ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವಿನಿಂದಾಗಿ, ವರ್ಷದಿಂದ-ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸುಸಂಗತವಾಗಿ ಸುಧಾರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ ೧೦೦ ಘನ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲದು. ಬ್ರೆಝಿಲ್‌ ದೇಶವು ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯ ದುಂಡನೆಯ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ತಿರುಳಿನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ದೇಶದ{{Clarify me|date=May 2009}} ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಬದ್ಧತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಸದರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅದು ವಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಬ್ರೆಝಿಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಕ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಯಾರಕರು [[ಇದ್ದಿಲು]] ಮೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯ ಮೇಲೆ ಅತೀವವಾದ ನೆಚ್ಚಿಕೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿಲಿನ ಬೆಲೆಯು ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಮೇಲೇರಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ನೆಡುತೋಪುಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು [[ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ|ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿಯಂಥ]] ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಯ ಸ್ವತ್ತಿನ ಕಂಪನಿಗಳು ಅಥವಾ [[ಅರಾಕ್ರುಝ್‌ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೋರಾ ಎನ್ಸೋ|ಸ್ಟೋರಾ ಎನ್ಸೋನಂಥ]] ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌ ತಯಾರಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು ೧ ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು, ಹಾಗೂ ೨೦೦೫ರ ವೇಳೆಗೆ ೩.೫ ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಝಿಲ್‌ ದೇಶವು ರಫ್ತುಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ.{{Clarify me|date=June 2009}} ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿನ ಈ ಹೆಚ್ಚಳವು ಕೃಷಿವಲಯಕ್ಕೆ ಬೃಹತ್‌ ಮೊತ್ತಗಳ ವಿದೇಶೀ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೆಳೆದು ತಂದಿದೆ. ಬ್ರೆಝಿಲ್‌ನ ತಿರುಳು ಮತ್ತು ಕಾಗದದ ಉದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದೇಶೀ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕು‌]] ಹಾಗೂ [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕು|ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು]] ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಬ್ರೆಝಿಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮವು ತಿರುಳು ಮತ್ತು ಕಾಗದದ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ೧೯೯೩ರಿಂದ ಇದುವರೆಗೂ ೧೨ ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ದಶಕದೊಳಗಾಗಿ ಈ ವಲಯದೊಳಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ೧೪ ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದೆ.{{When|date=May 2009}} ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ೨೦೦ ಶತಕೋಟಿ USDಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಹಿವಾಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉದ್ಯಮವು ೩%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ವಿದೇಶೀ TIMOಗಳ (ಟಿಂಬರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್ಸ್‌) ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಾಜರಿ ಅಥವಾ ಅಸ್ತಿತ್ವವು, ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಮರುಭರವಸೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. TIMOನ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸ್ವತ್ತುಗಳು ೨ ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಪೈಕಿ ೮ ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತವು ೨೦೧೨ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬ್ರೆಝಿಲ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಬೇಕಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾವು ೨೦೧೦ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ನೀಲಗಿರಿ ದುಂಡು-ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಪೈಕಿ ೫೫%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಆಫ್ರಿಕಾ === '''ಎಥಿಯೋಪಿಯ''' ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯು ೧೮೯೪ ಅಥವಾ ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[IIನೇ ಮೆನೆಲಿಕ್‌‌|IIನೇ ಮೆನೆಲಿಕ್‌‌ನ]] ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸಲಹೆಗಾರ ಮಾಂಡಾನ್‌-ವಿಡೈಲ್‌ಹೆಟ್‌ನಿಂದ ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನವನಾದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ಓ'ಬ್ರಿಯಾನ್‌ನಿಂದ [[ಎಥಿಯೋಪಿಯಾ|ಎಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ತನ್ನ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾದ [[ಆಡಿಸ್‌ ಅಬಾಬಾ|ಆಡಿಸ್‌ ಅಬಾಬಾದ]] ಸುತ್ತಲೂ [[ಉರುವಲಿಗಾಗಿ]] ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಅರಣ್ಯನಾಶ|ಅರಣ್ಯನಾಶವಾಗಿದ್ದರಿಂದ]], ಈ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ನೀಲಗಿರಿಯ ನೆಡುವಿಕೆಗೆ IIನೇ ಮೆನೆಲಿಕ್‌ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ. [[ರಿಚರ್ಡ್‌ R.K. ಪ್ಯಾನ್‌ಖರ್ಸ್ಟ್‌]] ಎಂಬಾತನ ಪ್ರಕಾರ, "ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದುದು, ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಮನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೆಡವಿದಾಗ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದುದು ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಿತ್ತು; ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ಕಟಾವು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಬಿರುಸಾದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೇ ಈ ಮರವು ತನ್ನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು".<ref>ಪ್ಯಾನ್‌ಖರ್ಸ್ಟ್ ಪುಟ ೨೪೬</ref> ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳ ನೆಡುತೋಪುಗಳು ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ [[ಡೆಬ್ರೆ ಮಾರ್ಕೋಸ್‌‌|ಡೆಬ್ರೆ ಮಾರ್ಕೋಸ್‌‌ನಂಥ]], ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಇತರ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬಿದವು. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಡಿಸ್‌ ಅಬಾಬಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಜಾತಿಯೆಂದರೆ ''[[E. ಗ್ಲಾಬ್ಯುಲಸ್‌]]'' ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, ''[[E. ಮೆಲ್ಲಿಯೋಡೋರಾ]]'' ಹಾಗೂ ''[[E. ರೋಸ್ಟ್ರೇಟಾ]]'' ಜಾತಿಗಳೂ ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು ಎಂದು ಪ್ಯಾನ್‌ಖರ್ಸ್ಟ್ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ೧೯೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಎಥಿಯೋಪಿಯಾ ಕುರಿತು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಡೇವಿಡ್‌ ಬಕ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ, "ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು [[ಷೋವಾನ್‌]] ಭೂಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ -- ಮತ್ತು ಒಂದು ಆಹ್ಲಾದಕರ -- ಅಂಶವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸ್ಥಳೀಕ 'ಸೀಡರ್‌' ''[[ಜ್ಯೂನಿಪೆರಸ್‌ ಪ್ರೊಸೆರಾ]]'' ) ಮರಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಿವೆ."<ref>ಡೇವಿಡ್‌ ಬಕ್ಸ್‌ಟನ್‌, ''ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಎಥಿಯೋಪಿಯಾ'', ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿ (ಲಂಡನ್‌: ಬೆನ್‌, ೧೯೫೭), ಪುಟ ೪೮</ref> ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯು ತೋರಿಸುವ ದಾಹದ ಲಕ್ಷಣವು "ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಿಗಳು ಒಣಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ" ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆಯಿದ್ದುದರಿಂದ ಈ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವು ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟು, ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಂತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮರಗಳನ್ನು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಕಡಿದು, ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು [[ಉಪ್ಪುನೇರಳೆ]] ಮರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕುರಿತು ಪ್ಯಾನ್‌ಖರ್ಸ್ಟ್ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, "ಅದೇನೇ ಆದರೂ ಆ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಒಂದು ಸತ್ತ ಪತ್ರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ನಿಯಮವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು; ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಯು ಇಲ್ಲವಾದರೂ, ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪುನೇರಳೆ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.<ref>ಪ್ಯಾನ್‌ಖರ್ಸ್ಟ್ ಪುಟ ೨೪೭</ref> ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಆಡಿಸ್‌ ಅಬಾಬಾದ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣ ನಿರೂಪಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯಂತೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. '''ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌''' ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌‌ನ ಮೂಲ ಸ್ಥಳೀಕ ಕಾಡಿನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವು ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, [[ಆಂಡಾಸಿಬೆ-ಮಂಟಾಡಿಯಾ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌‌|ಆಂಡಾಸಿಬೆ-ಮಂಟಾಡಿಯಾ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌‌ನಂಥ]] ಉಳಿದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡುತ್ತಿದೆ. '''ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ''' ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮರದ ದಿಮ್ಮಿ]] ಹಾಗೂ [[ಉರುವಲಿಗಾಗಿ]], ಆದರೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಸಹ ಹಲವಾರು ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಜಾತಿಗಳು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದೊಳಗೆ]] ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಮರಗಳು ಒದಗಿಸುವ [[ಜೇನುತುಪ್ಪ|ಜೇನುತುಪ್ಪದ]] ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವು [[ಜೇನುಸಾಕಣೆಗಾರ|ಜೇನುಸಾಕಣೆಗಾರರ]] ವಲಯದಲ್ಲೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.<ref name="palgrave">ಪಾಲ್‌ಗ್ರೇವ್‌, K. C. ೨೦೦೨: ''ಟ್ರೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಆಫ್ರಿಕಾ''. ಸ್ಟ್ರೂಯಿಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌, ಕೇಪ್‌ಟೌನ್‌.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ನೀರು-ಹೀರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಗಳಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅವು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಮರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನೂ ಅವು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಸ್ಥಳೀಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref name="invasive">VOA. (೨೦೦೫) [https://web.archive.org/web/20060330130041/http://www.voanews.com/english/archive/2005-03/2005-03-22-voa19.cfm ಸೌತ್‌ ಆಫ್ರಿಕಾ ವಾಟರ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಕ್ಲಿಯರ್ಸ್‌ ವಾಟರ್‌-ಗಜ್ಲಿಂಗ್‌ ಏಲಿಯನ್‌ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್‌ ಇನ್‌ಫೆಸ್ಟೇಷನ್ಸ್‌].</ref> ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯ [[ಎಳೆಸಸಿ|ಎಳೆಸಸಿಗಳು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳಜನ್ಯ [[ಹುಲ್ಲು|ಹುಲ್ಲುಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಬೆಂಕಿಯೊಂದರ ನಂತರ ಹುಲ್ಲಿನ ಹೊದಿಕೆಯು ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಒಂದು ಬೀಜದ-ಪಾತಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದು. ಈ ಕೆಳಗಿನ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಜಾತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯವಾಗಿಸಲ್ಪಡುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ: ''[[E. ಕ್ಯಾಮಲ್ಡ್ಯುಲೆನ್ಸಿಸ್‌]]'', ''[[E. ಕ್ಲಾಡೊಕ್ಯಾಲಿಕ್ಸ್‌‌]]'', ''[[E. ಡೈವರ್ಸಿಕಲರ್‌]]'', ''[[E. ಗ್ರಾಂಡಿಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[E. ಲೆಹ್‌ಮನ್ನೀ]]''.<ref name="palgrave" /> '''ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ''' ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯ ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿ ಹಾಗೂ ಉರುವಲಿಗಾಗಿ [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ|ಜಿಂಬಾಬ್ವೆಯೊಳಗೆ]] ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ''[[E. ರೋಬಸ್ಟಾ]]'' ಹಾಗೂ ''[[E. ಟೆರೆಟಿಕಾರ್ನಿಸ್‌]]'' ಜಾತಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ದೇಶೀಯವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="palgrave" /> === ಯುರೋಪ್‌ === ಯುರೋಪಿಗೆ ಸೇರಿದ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌‌]], [[ಅಝೋರ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಯಾಲೀಷಿಯಾ|ಗ್ಯಾಲೀಷಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ]], ಅನೇಕ ಓಕ್‌ ಕಾಡುಗಳು ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳಿಂದ ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇವು ತಿರುಳುಮರಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ವನ್ಯಜೀವಿಕುಲದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು. [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ]], ಕೇವಲ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ನೀಲಗಿರಿಯ ಆಗಮನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಲೇರಿಯಾವನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಜೌಗಾದ ನೆಲವನ್ನು ಒಣಗಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ನೆಡುತೋಪುಗಳು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಇಟಲಿಯ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಗಾಳಿತಡೆಗಳಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದ್ದ ಇದು, [[ಸಾರ್ಡಿನಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಸಿಲಿ]] ದ್ವೀಪಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶದ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅವುಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಬೀರುವ ಹಾಗೂ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಜೇನುತುಪ್ಪ|ಜೇನುತುಪ್ಪಕ್ಕಾಗಿಯೂ]] ಅವುಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ, ಬೆಲೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ನೀಲಗಿರಿಯ ಪ್ರಭೇದವೆಣದರೆ [[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಕ್ಯಾಮಲ್ಡ್ಯುಲೆನ್ಸಿಸ್‌]].<ref>http://www.europaoggi.it/content/view/791/114/</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಯುರೋಪನ್‌ ಆರಂಭಿಕ ಪರಿಶೋಧಕರು ಹಾಗೂ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಕಾಣಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದಾದರೂ, ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನದ ಅವುಗಳ ಯಾವುದೇ ಸಂಗ್ರಹಗಳೂ ೧೭೭೦ರವರೆಗೂ ಆದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಜೋಸೆಫ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಡೇನಿಯೆಲ್‌ ಸೊಲ್ಯಾಂಡರ್‌]] ಎಂಬಿಬ್ಬರು [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌‌ ಕುಕ್‌]] ಎಂಬಾತನೊಂದಿಗೆ [[ಬಾಟನಿ ಕೊಲ್ಲಿ|ಬಾಟನಿ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಬಂದಿಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ''E. ಗಮ್ಮಿಫೆರಾ'' ದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ, ''ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌‌'' ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ [[ಎಂಡೀವರ್‌ ನದಿ|ಎಂಡೀವರ್‌ ನದಿಯ]] ಸಮೀಪ ''E. ಪ್ಲಾಟಿಫಿಲ್ಲಾ'' ವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು; ಈ ಎರಡು ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲಿಲ್ಲ. ೧೭೭೭ರಲ್ಲಿ, ಕುಕ್‌ನ ಮೂರನೇ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಯಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ [[ಟಾಸ್ಮೇನಿಯಾ|ಟಾಸ್ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ]] [[ಬ್ರೂನಿ ದ್ವೀಪ|ಬ್ರೂನಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ]] ಡೇವಿಡ್‌ ನೆಲ್ಸನ್‌ ಎಂಬಾತ ಒಂದು ನೀಲಗಿರಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ. ಈ ಮಾದರಿಯನ್ನು [[ಲಂಡನ್‌|ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿನ]] [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ]] ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಎಲ್‌'ಹೆರಿಟಿಯರ್‌]] ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿ ಇದಕ್ಕೆ ''ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಆಬ್ಲಿಕಾ'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟ. ಹೂವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೂವಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೂಬಿಡುವ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ [[ಕೇಸರಗಳ]] ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಉದುರುವ, ಹೂವಿನ ಮೊಗ್ಗಿನ [[ಬೀಜಕಣಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳ|ಬೀಜಕಣಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳಕ್ಕೆ]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ, "ಚೆನ್ನಾಗಿ" ಮತ್ತು "ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವ ''ಯೂ'' ಮತ್ತು ''ಕಲಿಪ್ಟಸ್‌'' ಎಂಬ ಗ್ರೀಕ್‌ ಮೂಲಪದಗಳಿಂದ ಅವನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಎಲ್ಲಾ ನೀಲಗಿರಿಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಎಲ್‌'ಹೆರಿಟಿಯರ್‌ ಆರಿಸಿದ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಘಟನೆಯಂತಿತ್ತು. ''ಆಬ್ಲಿಕಾ'' ಎಂಬ ಹೆಸರು "ಆಬ್ಲಿಕ್‌" (ಓರೆಯಾದ) ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವ ''ಆಬ್ಲಿಕಸ್‌'' ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪದದಿಂದ ಜನ್ಯವಾಯಿತು. ಆಬ್ಲಿಕ್ ಎಂಬ ಪದವು ಒಂದು [[ಎಲೆ|ಎಲೆಯ]] ತಳಭಾಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ [[ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನದ]] ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲೆಯ ಅಲುಗಿನ ಎರಡು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳು ಅಸಮನಾದ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲೆಯ ತೊಟ್ಟನ್ನು ಅವು ಸಂಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ''E. ಆಬ್ಲಿಕಾ'' ೧೭೮೮-೮೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಆಗಿನ ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವಣ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿಗಳು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಬಹುಪಾಲು [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌]] ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಬಹುಪಾಲು ಜಾತಿಗಳು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ [[ಸಿಡ್ನಿ]] ವಲಯದ ಮರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಅಥವಾ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ''E. ಪಿಲ್ಯುಲ್ಯಾರಿಸ್‌'', ''E. ಸ್ಯಾಲಿಗ್ನಾ'' ಮತ್ತು ''E. ಟೆರೆಟಿಕಾರ್ನಿಸ್‌'' ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿವೆ. [[ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ಲ್ಯಾಬಿಲ್ಲಾರ್ಡಿಯೇರ್‌]] ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿಯಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ''ನೀಲಗಿರಿ'' ಯು ಯೇಟ್‌ (''[[E. ಕಾರ್ನುಟಾ]]'' ) ಆಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಆತ ಈಗ [[ಎಸ್ಪೆರಾನ್ಸ್‌‌]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೧೭೯೨ರಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ.<ref name="FieldGuide" /> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಲವಾರು ಮಹಾನ್‌ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ [[ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್‌ ವಾನ್‌ ಮ್ಯೂಯೆಲ್ಲರ್‌]], ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ''ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳ'' ಕುರಿತಾದ ಇವರ ಕೆಲಸವು, ೧೮೬೭ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಬೆಂಥಾಮ್‌‌|ಜಾರ್ಜ್‌ ಬೆಂಥಾಮ್‌‌ನ]] ''ಫ್ಲೋರಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯೆನ್ಸಿಸ್‌'' ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಕುಲದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಮಗ್ರ ದಾಖಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಈ ಕೃತಿಯು ಇಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತಿನ ಕುರಿತಾದ ಏಕೈಕ ಗ್ರಂಥವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ದಾಖಲೆಯು ಸದರಿ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಹಾಗೂ ಮುಂಚಿನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬೆಂಥಾಮ್‌ ಐದು ಸರಣಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದು, ಅವನ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು ಕೇಸರಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಾಗಕೋಶಗಳು (ಮ್ಯೂಯೆಲ್ಲರ್‌, ೧೮೭೯-೮೪), ಜೋಸೆಫ್‌ ಹೆನ್ರಿ ಮೇಡನ್‌ನಿಂದ (೧೯೦೩-೩೩) ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿಲಿಯಂ ಫಾರಿಸ್‌ ಬ್ಲೇಕೆಲಿಯಿಂದ (೧೯೩೪) ನಡೆದ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಇದು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಪರಾಗಕೋಶದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗುವಲ್ಲಿ ತೀರಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕೆಲಸವು ಮೊಗ್ಗುಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಎಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ತೊಗಟೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕರೆನ್ಸಿ ಕ್ರೀಕ್‌ ಅರ್ಬೊರೇಟಂ]] * [[ಯೂಕಲಿಪ್ಟಾಲ್‌]] * [[ನೀಲಗಿರಿ ತೈಲ]] * [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ == <gallery> File:E.sideroxylon, branchlets, stems, leaves, capsules & buds.jpg|ಬೀಜಕಣಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳದ ಇರುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಣ್ಣು (ಕೋಶಗಳು) & ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಸೈಡೆರ್‌ಗ್ಸೈಲಾನ್‌ ಜಾತಿ. File:Bach_dan.jpg|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಪೂರ್ವ ಜಿಪ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಕಾಡು. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಆಲ್ಬೆನ್ಸ್‌ (ಬಿಳಿಯ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ). File:Eucalyptus forest3.jpg|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಪೂರ್ವ ಜಿಪ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಕಾಡು. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಆಲ್ಬೆನ್ಸ್‌ (ಬಿಳಿಯ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ). File:Eucalypt forest.jpg|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಪೂರ್ವ ಜಿಪ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಕಾಡು. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಆಲ್ಬೆನ್ಸ್‌ (ಬಿಳಿಯ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ). File:Eucalyptustreewithsun.JPG|ತನ್ನ ಕೊಂಬೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ನುಸುಳಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ನೀಲಗಿರಿ ಮರ. File:Applebox.JPG|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ರೆಡ್‌ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಬ್ರಿಜ್‌ಸಿಯಾನಾ (ಸೇಬಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ). File:euc.uk.600pix.jpg|ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗಿರುವ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಗನ್ನೀ ಜಾತಿ. ಕಾಂಡದ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗವು ಐವಿ ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. File:Eucalyptus cinera x pulverulenta.jpg|ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಸಿನೆರಿಯಾ x ಪಲ್ವೆರುಲೆಂಟಾ - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನದ ತೋಟ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ File:Eucalyptus gall.jpg|ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಗಾಲ್‌ File:CPonte Eucalyptus.jpg|ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಗ್ರಾಂಡಿಸ್‌ ಅಜೆಂಟೀನಾದ ಬ್ಯೂನೋಸ್‌ ಐರೆಸ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯ. File:Eucalipto Galicia.JPG|ವಾಯವ್ಯ ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಗ್ಯಾಲೀಷಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ವಿವೆರಿಯೋ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ನೆಡುತೋಪು. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಗ್ಲಾಬ್ಯುಲಸ್‌ File:Snow Gum1.JPG|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಹಿಮದ ಅಂಟು (E. ಪಾಸಿಫ್ಲೋರಾ) File:Eucalyptus rubida.jpg|ನ್ಯೂ ಸೌತ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌‌ನ ಬುರ್ರಾದಲ್ಲಿರುವ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ರುಬಿಡಾ (ಮೋಂಬತ್ತಿ ತೊಗಟೆಯ ಅಂಟು)‌. File:Heathcote_National_Park_tree.jpg|ಹೀತ್‌ಕೋಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮರವು ಒಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. File:Coast Eucalyptus.JPG|ನ್ಯೂ ಸೌತ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದ ತೀರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕೊರಿಂಬಿಯಾ ಮ್ಯಾಕ್ಯುಲೇಟಾ ಮರಗಳು File:Eucalyptus Chapmaniana 5198.JPG|ಲಂಡನ್‌ನ ಕ್ಯೂ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಚಾಪ್ಮಾನಿಯಾನಾ (ಬೊಗೊಂಗ್‌ ಅಂಟು) File:Sherbrooke forest Victoria 220rs.jpg|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಷೇರ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ರೆಗ್ನಾನ್ಸ್‌‌ ಮರಗಳು </gallery> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == {{sourcesstart}} * {{Cite book |last=Boland |first=D.J. |coauthors=Brooker, M.I.H., McDonald, M.W., [[George Chippendale|Chippendale, G.M.]], Hall, N., Hyland, B.P.M., Kleinig, D.A. |title=Forest Trees of Australia |publisher=CSIRO Publishing |location=Collingwood, Victoria |year=2006}} ೫ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ISBN ೦-೬೪೩-೦೬೯೬೯-೦ * {{Cite book |last=Brooker |first=M.I.H. |coauthors=Kleinig, D.A. |title=Field Guide to Eucalyptus |publisher=Bloomings |location=Melbourne |year=2006}} ಮೂರನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ISBN ೧-೮೭೬೪೭೩-೫೨-೫ ಸಂಪುಟ ೧. ಸೌತ್‌-ಈಸ್ಟರ್ನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ. * {{Cite book |first=Richard |last=Pankhurst |title=Economic History of Ethiopia |location=Addis Ababa |publisher=Haile Selassie I University |year=1968}} {{sourcesend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Wikispecies}}{{sisterlinks}} * [http://www.anbg.gov.au/cpbr/cd-keys/Euclid/sample/html/index.htm EUCLID ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091013213333/http://www.anbg.gov.au/cpbr/cd-keys/Euclid/sample/html/index.htm |date=2009-10-13 }}, CSIRO * [http://asgap.org.au/eucalypt.html ದಿ ಯೂಕಲಿಪ್ಟ್‌ ಪೇಜ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090424071227/http://asgap.org.au/eucalypt.html |date=2009-04-24 }} * [http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/PlantNet/Euc/ ಯೂಕಲಿಂಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609184028/http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/PlantNet/Euc/ |date=2010-06-09 }} * [http://www.dn.com.au ಕರೆನ್ಸಿ ಕ್ರೀಕ್‌ ಅರ್ಬೊರೇಟಂ - ಯೂಕಲಿಪ್ಟ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190313225044/http://www.dn.com.au/ |date=2019-03-13 }} * [http://www.eucalyptus.com.br/index_eng.html ''ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌'' ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಬುಕ್‌ & ನ್ಯೂಸ್‌ಲೆಟರ್‌] ಬೈ [http://www.celso-foelkel.com.br/english.html ಸೆಲ್ಸೋ ಫೋಲ್ಕೆಲ್‌] (೨೦೦೫ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ) * [http://www.cirrusimage.com/tree_Eucalyptus.htm ''ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಗ್ಲಾಬ್ಯುಲಸ್‌'' ] ವರ್ಗೀಕರಣದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು: ಮರ, ಎಲೆಗಳು, ತೊಗಟೆ * ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಕ್ರಾಪ್ಸ್‌[http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Eucalyptus.html ] ಡ್ಯೂಕ್‌, ಜೇಮ್ಸ್‌‌ A. ೧೯೮೩. * [http://www.library.csustan.edu/bsantos/euctoc.htm ದಿ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ: ಸೀಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಗುಡ್‌ ಆರ್‌ ಸೀಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇವಿಲ್‌?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060910202158/http://www.library.csustan.edu/bsantos/euctoc.htm |date=2006-09-10 }} ಸ್ಯಾಂಟೋಸ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌. ೧೯೯೭ ಡೆನೇರ್‌, CA : ಆಲಿ-ಕೇಸ್‌ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ * [http://www.oocities.com/RainForest/7813/euca_1.htm ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಮಾನೋಕಲ್ಚರ್‌: ದಿ ಕೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಪ್ಲಾಂಟೇಷನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಥೈಲೆಂಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603061927/http://www.oocities.com/rainforest/7813/euca_1.htm |date=2010-06-03 }} ಎ ಪೇಪರ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಮಾನೋಕಲ್ಚರ್ಸ್‌: ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ಸ್‌ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌, ಜೂನ್‌ ೨-೬ ೧೯೯೬, ಸಾಂಗ್‌ಖ್ಲಾ, ಥೈಲೆಂಡ್‌, ಪ್ರಿಪೇರ್ಡ್‌ ಬೈ ಅರೀರಾಟ್‌ ಕಿಟ್ಟಿಸಿರಿ, ರೂರಲ್‌ ರೀಕನ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ (RRAFA), ಬ್ಯಾಂಗ್‌ಕಾಕ್‌, ಥೈಲೆಂಡ್‌ * [http://git-forestry-blog.blogspot.com/ EUCALYPTOLOGICS: ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಆನ್‌ ''ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌'' ಕಲ್ಟಿವೇಷನ್‌ ಅರೌಂಡ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌] ಇಗ್ಲೇಷಿಯಸ್‌ ಟ್ರಾಬ್ಯಾಡೊ, ಗುಸ್ಟಾವೊ (೨೦೦೭ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ) * [http://content.herbalgram.org/abc/herbalgram/search.asp?p=1&amp;s=eucalyptus&amp;m=all ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬಟಾನಿಕಲ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219143750/http://content.herbalgram.org/abc/herbalgram/search.asp?p=1&s=eucalyptus&m=all |date=2008-02-19 }} ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌, ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ಎಸೆನ್ಷಿಯಲ್‌ ಆಯಿಲ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಫ್ರಂ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬಟಾನಿಕಲ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ * [http://www.israel21c.org/bin/en.jsp?enDispWho=Articles%5El2368&amp;enPage=BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=object&amp;enVersion=0&amp;enZone=Health ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್‌ ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್‌ ರಿಸರ್ಚರ್ಸ್‌ ವಿತ್‌ ಟ್ರೀ-ಸೇವಿಂಗ್‌ ಸಲೂಷನ್‌] === ಔಷಧೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ನೀಲಗಿರಿ ಸಾರತೈಲ === * http://www.botanical.com/botanical/mgmh/e/eucaly14.html * http://www.henriettesherbal.com/eclectic/bpc1911/eucalyptus_oleu.html {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೀಲಗಿರಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮರಗಳು]] 0jkfl2uswcxfea0di4asgn58r2ncp4b 0 23344 1377234 1354978 2026-07-26T03:18:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377234 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Berlinermauer.jpg|thumb|right|300px| 1986ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗಿನ ಕುಖ್ಯಾತ ’ಡೆತ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್’ ಬಗೆಗಿನ ಗೋಡೆಗೀಚುಗಳ ನೋಟ.]] [[ಚಿತ್ರ:Berlin-wall-map en.svg|thumb|ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ತಾಣದ ನಕ್ಷೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Berlin satellite image with Berlin wall.jpg|thumb|ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ. ಗೋಡೆಯ ತಾಣವನ್ನು ಹಳದಿಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Deutschland Besatzungszonen - 1945 1946.svg|thumb|ಜರ್ಮನಿಯ ಆಕ್ರಮಿತ ವಲಯಗಳ ಗಡಿಗಳು, ಫೆಬ್ರುವರಿ 21, 1947ರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ. ಓಡರ್-ನೀಸ್ ರೇಖೆಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಪೋಲಿಶ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯೆತ್ ಆಡಳಿತ/ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿರುವುವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಬರ್ಲಿನ್ ಸೋವಿಯೆತ್ ವಲಯದೊಳಗಿರುವ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Kennedy in Berlin.jpg|thumb|right|ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ ಜೂನ್ 26, 1963ರಂದು ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಗೆ ಭೇಟಿ.]] '''ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆ''' ({{lang-de|Berliner Mauer}}) ಜರ್ಮನ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ (GDR, [[ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ]])ಯು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್]] ನಗರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರೆದು, ಅದನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಬೇರಾಗಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. ಈ ಗೋಡೆಯು ಬೃಹತ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಡೆಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಲವಾರು ಕಾವಲುಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿತ್ತು (ನಂತರ ಇದನ್ನು "ಡೆತ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು) ಮತ್ತು ಇದು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವ ಕಂದಕಗಳು, "[[ಫಕೀರನ ಹಾಸಿಗೆಗಳು]]" ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಭದ್ರತಾವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ==ಇತಿವೃತ್ತ== * ಪ್ರತ್ಯೇಕವೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವೂ ಆಗಿದ್ದ [[ಜರ್ಮನ್ ಒಳ ಗಡಿ]]ಯು (the IGB) ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡೂ ಗಡಿಗಳು[[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಬಣ]]ಗಳ ನಡುವಿನ [[ಕಬ್ಬಿಣದ ತೆರೆ]]ಯ ಸಂಕೇತವಾದವು. ಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, 3.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು [[ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಬಣ ವಲಸೆ ಪ್ರತಿಬಂಧ]]ದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು GDRನಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. * ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಿಂದ [[ವಲಸೆ ಬಂದವರು]] ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. 1961ರಿಂದ 1989ರವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಗೋಡೆಯು ಈ ರೀತಿಯ ಎಲ್ಲ ವಲಸೆಯನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಕಾಲು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದವರೆಗೆ GDR ಅನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web |author=Monday, Nov. 20, 1989 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959058,00.html |title=Freedom! - TIME |publisher=TIME<! |date=1989-11-20 |accessdate=2009-11-09 |archive-date=2013-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825012437/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959058,00.html |url-status=dead }}</ref> * ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಸುಮಾರು 5,000 ಜನರು ಗೋಡೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 100ರಿಂದ 200 ಎಂದು ಊಹೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ "[[ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್-ವಿರೋಧಿ]] ಸುರಕ್ಷಾ ಗೋಡೆ" ({{lang-de|Antifaschistischer Schutzwall}}) ಎಂದು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ GDR ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕರೆದರು, ಮತ್ತು ಇದು ನೆರೆಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ]]ಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ನಾಜೀ-ಮುಕ್ತ]]ವಾಗಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿತ್ತು. * ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್ ನಗರದ ಸರ್ಕಾರವು ಅದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "[[ವಾಲ್ ಆಫ್ ಶೇಮ್(ಲಜ್ಜಾಸ್ಪದ ಗೋಡೆ)]]"{{ndash}} ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪದವನ್ನು ಮೇಯರ್ [[ವಿಲ್ಲೀ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಟ್]]{{ndash}} ಗೋಡೆಯು [[ಚಲನೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಿರುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿದರು. * 1989ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ನಿರಂಕುಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉದಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಬಣ]]ದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸರಣಿರೂಪದ ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾದವು. ನೆರೆಯ [[ಪೋಲಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಹಂಗರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೋವಿಯೆತ್]]-ಪರ ರಾಜಕೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ಉಂತಾದ ಹಲವಾರು ವಾರಗಳವರೆಗಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೌರ ಅಶಾಂತಿಯ ನಂತರ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಸರ್ಕಾರವು ನವೆಂಬರ್ 9, 1989ರಂದು ಎಲ್ಲಾ GDR ನಾಗರಿಕರೂ ಕೂಡ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. * ಉತ್ಸವದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರ ಹಲವಾರು ಗುಂಪುಗಳು ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಧಾವಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸಡಗರದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಮುಂದಿನ ಹಲವು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಆನಂದಾತಿಶಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಅನ್ವೇಷಕರು ಗೋಡೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋದರು; * ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಔದ್ಯಮಿಕ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಮ್ಡು ಗೋಡೆಯ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಬಳಸಿಕೊಂದವು. ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಪತನವು [[ಜರ್ಮನ್ ಮರು-ಏಕೀಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3, 1990ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಯಿತು. == ಹಿನ್ನೆಲೆ == === ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಜರ್ಮನಿ === * [[ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಮಾಪ್ತಿ]]ಯಾದ ನಂತರ, [[ಓಡರ್-ನೀಸ್ ರೇಖೆ]]ಯ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗಕ್ಕಿದ್ದ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದ [[ನಾಜೀ ಜರ್ಮನಿ]]ಯನ್ನು ([[ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಮ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಪ್ರಕಾರ)ನಾಲ್ಕು ವಿವಿಧ ಸುಪರ್ದುಗಳಿಗೊಳಪಟ್ಟ ವಲಯಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ನಾಲ್ಕು ವಿವಿಧ [[ಮಿತ್ರಪಕ್ಷ ಬಲ]]ಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದವು: * ಇವು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]], [[ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]. ಸೋವಿಯೆತ್ ವಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ರಾಜಧಾನಿ ಬರ್ಲಿನ್ ಅನ್ನು [[ಅಲೈಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]]ನ ಪೀಠವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದೇ ರೀತಿ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="miller4">{{Harvnb|Miller|2000|p=4-5}}</ref> * ಎರಡು ವರ್ಷಗಳೊಳಗೇ ಸೋವಿಯೆತ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಲಗಳ ನಡುವೆ ರಾಜಕೀಯ ಬಿರುಕುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಪುರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ, ಮತ್ತು ಸೋವಿಯೆತ್‌ರು ಈಗಾಗಲೆ ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡಿದ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸವಿಸ್ತಾರ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸೋವಿಯೆತ್‌ನವರು ಒಪ್ಪದಿದ್ದುದು ಕೂಡಾ ಶಾಮೀಲಾಗಿದ್ದವು.<ref name="miller16">{{Harvnb|Miller|2000|p=16}}</ref> * ಬ್ರಿಟನ್, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಬೆನೆಲಕ್ಸ್]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸೋವಿಯೆತ್‌ನದಲ್ಲದ ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಒಂದು ವಲಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಷಲ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್]] ಅನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾದವು. === ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಬಣ ಮತ್ತು ಬರ್ಲಿನ್ ಏರ್‌ಲಿಫ್ಟ್ === * ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಸೋವಿಯೆತ್ ನಾಯಕ [[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್]] ತನ್ನ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯೆತ್‌ಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿದ್ದ ದೇಶಗಳ ಸುರಕ್ಷಾ ಪಟ್ಟಿಯಾದ [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲಾಕ್(ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಬಣ)]]ವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು, ಇದು ಪೋಲಂಡ್, ಹಂಗರಿ ಮತ್ತು ಜೆಕೋಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಆತನು ನಿಶ್ಯಕ್ತವಾದ ಸೋವಿಯೆತ್ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜರ್ಮನಿಯ ಜತೆಗೇ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದನು.<ref name="miller10">{{Harvnb|Miller|2000|p=10}}</ref> 1945ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಸ್ಟಾಲಿನ್ನನು ಜರ್ಮನ್ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕರಿಗೆ ತಾನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಕ್ರಮಿತ ವಲಯದ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಂದಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ಬಯಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಒಳಗಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವುದೆಂದೂ, ಸೋವಿಯೆತ್ ವಲಯದೊಳಗೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಕೃತ ಜರ್ಮನಿ ಬರುವ ಕಾಲ ದೂರವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದನು.<ref name="miller13">{{Harvnb|Miller|2000|p=13}}</ref> * ಸೋವಿಯೆತ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಮುಖ್ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಸೋವಿಯೆತ್‌ನ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳೆಲ್ಲ ತನ್ನವೇ ಎಂಬಂತೆ ನಟಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref name="wettig94">{{Harvnb|Wettig|2008|p=95-5}}</ref> ಸ್ವತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="wettig96" /><ref>ರಾಜಕೀಯ ಕ್ರಮವಿಧಿಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು ಮಂತ್ರಿಗಳು-ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ಬ್ರಿಟನ್, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಕ್ರಮಿತ ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದಿತು. (ಟರ್ನರ್, ಹೆನ್ರಿ ಆಶ್‌ಬೀ. ''The Two Germanies Since 1945: East and West'', Yale University Press, 1987, ISBN 0-300-03865-8, ಪುಟ 20)</ref> * ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ನೀಡಲಾದ ವಿವರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಬೇರೆ ದಾರಿ ಹಿಡಿದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಛೀಮಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬೀಳದಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸೆರೆವಾಸ, ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳೇ ಮೊದಲಾದ ರೀತಿಯ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಿತು.<ref name="wettig94" /> * [[ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸಮ್-ಲೆನಿನಿಸಮ್]]ಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದನ್ನು ಶಾಲಾಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ಗಳು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಜನತೆಯ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಡಲೋಸುಗ ರೂಪಿಸಿದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸಲಕರಣೆಯು <ref name="turner47">{{Harvnb|Turner|1987|p=47}}</ref> ಸೋವಿಯೆತ್ ರಹಸ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ [[SMERSH]] ಅನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="wettig96">{{Harvnb|Wettig|2008|p=96}}</ref> * 1948ರಲ್ಲಿ, ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೊಸ ಜರ್ಮನ್ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಬಗೆಗಿನ ವಿವಾದಗಳ ನಂತರ, ಸ್ಟಾಲಿನ್ [[ಬರ್ಲಿನ್ ದಿಗ್ಬಂಧ]]ವನ್ನು ಹಾಕುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಹಾರ, ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜುಗಳು ಬಂದಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ತಡೆಹಾಕಿದನು.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=33}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಬ್ರಿಟನ್, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್, ಕೆನಡಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮಹಾ "ಬರ್ಲಿನ್ ಏರ್‌ಲಿಫ್ಟ್"(ಬರ್ಲಿನ್ ವಾಯು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ)ಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತಿತರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡತೊಡಗಿದವು.<ref>{{Harvnb|Miller|2000|p=65-70}}</ref> * ಸೋವಿಯೆತ್‌ನವರು ಪಶ್ಚಿಮದ ನೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1948ರ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ಭಂಗಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರಾದರೂ ಇದರಿಂದ ಭಾರೀ ನಷ್ಟಗಳನ್ನನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು,<ref name="turner29">{{Harvnb|Turner|1987|p=29}}</ref> ಮತ್ತು ಇದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು 300,000ದಷ್ಟು ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಜನರು ವಾಯು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಮುಂದುವರೆಯಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.<ref>ಫ್ರಿಶ್-ಬೌರ್ನಜೆಲ್, ರೆನಾಟಾ, ''Confronting the German Question: Germans on the East-West Divide'', Berg Publishers, 1990, ISBN 0-85496-684-6, ಪುಟ 143</ref> * ಮೇ 1949ರಲ್ಲಿ ದಿಗ್ಬಂಧನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಸ್ಟಾಲಿನ್, ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ನೌಕಾಸಾಗಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು.<ref name="Gaddis 2005, p. 34">{{Harvnb|Gaddis|2005|p=34}}</ref><ref>{{Harvnb|Miller|2000|p=180-81}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7, 1949ರಂದು [[ಜರ್ಮನ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ (ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ)]]ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ರಹಸ್ಯ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದರ ಮೂಲಕ ಸೋವಿಯೆತ್‌ನ ವಿದೇಶ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮಂತ್ರಾಲಯವು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಿತೇ ವಿನಾ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನಲ್ಲ. ಸೋವಿಯೆತ್‌ನವರಿಗೆ ಆಕ್ರಮಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪರಿಮಿತ ಅಧಿಕಾರವಿದ್ದು, ಅವರು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ, ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿದರು.<ref name="wettig179">{{Harvnb|Wettig|2008|p=179}}</ref><ref>ಅಭಿನಂದನಾ ತಂತಿಸಂದೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ "ಜಾಗತಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದಿಗಳು ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ತೊಡಗಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ." ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. (Wettig, Gerhard, ''Stalin and the Cold War in Europe'', Rowman &amp; Littlefield, 2008, ISBN 0-7425-5542-9, page 179)</ref> * ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆರ್ಥಿಕವ್ಯವಸ್ಥೆ]] (''{{lang|de|"Soziale Marktwirtschaft"}}'' ಜರ್ಮನ್)ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ]] ಬಂಡವಾಳಶಾಹೀ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದುನಿಂತಿದ್ದ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ]] ಸಂಸತ್ತಿನ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ([[ಫೆಡರಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಜರ್ಮನಿ]])ಯಿಂದ ಬಹಳವೇ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. * 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಲೇ ಹೋದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ "[[ಆರ್ಥಿಕ ಚಮತ್ಕಾರ]]"ಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. (''{{lang|de|"Wirtschaftswunder"}}'' ). ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜೀವನಮಟ್ಟವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೇ ಬಹಳ ಮಂದಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ವಲಸೆಹೋಗಲು ಬಯಸತೊಡಗಿದರು. === 1950ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗೆ ವಲಸೆ === * ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಸೋವಿಯೆತ್ ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲಾಕ್]]ನ ಹೊಸದಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸೀಮೆಗಳವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರಲ್ಲದೆ ಸೋವಿಯೆತ್‌ನವರು ಜಾಗ ಖಾಲಿಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.<ref name="thackeray188">{{Harvnb|Thackeray|2004|p=188}}</ref> ಜರ್ಮನಿಯ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಲಯಗಳ ನಡುವಣ ಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ಗಡಿಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ನಾಗರಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 1950ರಲ್ಲಿ 197,000; 1951ರಲ್ಲಿ 165,000 ಮತ್ತು 1953ರಲ್ಲಿ 331,000ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{lang|de|[http://www.stmas.bayern.de/migration/aussiedler/aussstat.pdf Bayerisches Staatsministerium für Arbeit und Sozialordnung, Familie und Frauen, ''Statistik Spätaussiedler Dezember 2007'']}}, p.3 (in German)</ref><ref name="loescher60">{{Harvnb|Loescher|2001|p=60}}</ref> * 1953ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಮುಂದೆ ಹೆಚ್ಚಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ [[ಸೋವಿಯೆತೀಕರಣ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಭಾವನೆಗೆ 1952ರ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 1953ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್]]ನ ಸಂಶಯಗ್ರಸ್ತ ಕ್ರಮಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="loescher68">{{Harvnb|Loescher|2001|p=68}}</ref> 1953ರ ಮೊದಲ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿಯೇ 226,೦೦೦ ಜನರು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು.<ref name="dale17">{{Harvnb|Dale|2005|p=17}}</ref> == ಜರ್ಮನ್ ಒಳ ಗಡಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ == * 1950ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಸೋವಿಯೆತ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಂದೋಲನಗಳನ್ನು ಮಟ್ಟಹಾಕುವ ಕ್ರಮಗಳು, [[ವಲಸೆ]]ಯ ನಿಯಂತ್ರಣವೇ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲಾಕ್]]ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಅನುಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="dowty114">{{Harvnb|Dowty|1989|p=114}}</ref> ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿಂದ ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕಿಂತ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲಾಕ್ ದೇಶಗಳನ್ನು ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕಿಸಿತು, * ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಈ ಹಿಂದೆ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗಳ ನಡುವೆ ಗಡಿಗಳೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದುದರಿಂದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಅಲ್ಲಿಂದಿಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಿಂದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿಬರುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿತ್ತು.<ref name= "dowty116">{{Harvnb|Dowty|1989|p=116}}</ref> 1952ರವರೆಗೂ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಯ ಆಕ್ರಮಿತ ವಲಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸೀಮಾರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟಬಹುದಾಗಿತ್ತು.<ref name="dowty121">{{Harvnb|Dowty|1989|p=121}}</ref> * ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 1952ರಂದು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ನಾಯಕರು ಸೋವಿಯೆತ್ ನೇತಾರ [[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್]]ನನ್ನು ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು; ಚರ್ಚೆಗಳ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಲಿನ್ನನ ವಿದೇಶ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ವ್ಯಾಶಿಸ್ಲಾವ್ ಮೊಲೊಟೋವ್]], GDRನಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಏಜೆಂಟುಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನವಲನಗಳಿಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪಾಸ್(ಅನುಮತಿಪತ್ರ)ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನಿರಿಸಿದನು. * ಇದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಪರಿಸ್ಠಿತಿಯು "ಅಸಹನೀಯ"ವಾಗಿರುವುದೆಂದು ಹೇಳಿದನು. ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗಡಿಯ ಭದ್ರತಾವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ ಆತನು, "ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ರೇಖೆಯನ್ನು ಗಡಿರೇಖೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು - ಇದು ಬರೇ ಒಂದು ಗಡಿರೇಖ್ಹೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ್ದು... ಜರ್ಮನರು ಭದ್ರತಾ ರೇಖೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನೀಡಿಯಾದರೂ ಕಾಯುವರು."<ref name="harrison240">{{Harvnb|Harrison|2003|p=240-fn}}</ref> * ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಎರಡೂ ಜರ್ಮನ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ [[ಜರ್ಮನ್ ಒಳ ಗಡಿ]]ಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳುತಂತಿಯ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯು ಸೋವಿಯೆತ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯಗಳ ನಡುವಿನ ವಾಹನಗಳ ಓಡಾಟವು ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಇನ್ನೂ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಿತು. * ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬರ್ಲಿನ್ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರ ಪಾಲಿಗೆ GDRನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವುದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾದಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ನಡುವಣ ಘರ್ಷಣೆಯ ಬಿಂದುವಾಯಿತು. 1955ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯೆತ್‌ನವರು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಪೌರ ಆಂದೋಲನದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದ ಆಡಳಿತವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref name="harrison98">{{Harvnb|Harrison|2003|p=98}}</ref> ಮೊದಮೊದಲು, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯು ತನ್ನ ಕಡೆ ನೆಲೆಸಿರುವವರು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ’ಭೇಟಿ’ ನೀಡಲು ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. * ಆದರೆ, ಈ ಸರ್ಕಾರದಡಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ದೇಶ ತೊರೆದು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ, ಹೊಸ ಜರ್ಮನ್ ರಾಜ್ಯವು ಕಾನೂನುಪ್ರಕಾರ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಭೇಟಿಗಳನ್ನೂ 1956ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು.<ref name="dowty121" /> ಸೋವಿಯೆತ್ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಪೆರ್‌ವುಖಿನ್ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, "ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳಶಾಹೀ ಪ್ರಪಂಚಗಳ ನಡುವೆ ತೆರೆದಿರುವ ಮತ್ತು ಮೂಲವಾಗಿ ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಗಡಿರೇಖೆಯಿಂದಾಗಿ ಜನತೆಯು ನಗರದ ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಮಗರಿವಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಹೋಲಿಸಲು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಇದು ಗಣತಂತ್ರವಿರುವ (ಪೂರ್ವ)ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಪಕ್ಷದ ಕಡೆ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಾಲುವುದಿಲ್ಲ."<ref name="harrison99" /> === ಬರ್ಲಿನ್ ವಲಸೆಯ ಲೋಪದೋಷ === * [[ಜರ್ಮನ್ ಒಳ ಗಡಿ]]ಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 1952ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತಾದರೂ,<ref name="harrison99">{{Harvnb|Harrison|2003|p=99}}</ref> ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಗಡಿಯು ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಬಲಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತಿತ್ತು.<ref name="dowty121" /> ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಬರ್ಲಿನ್ ಮುಖ್ಯ ಹಾದಿಯಾಯಿತು.<ref>ಪಾಲ್ ಮ್ಯಾಡ್ರೆಲ್, ''Spying on Science: Western Intelligence in Divided Germany 1945–1961'', p. 56. [[Oxford University Press]], 2006</ref> * ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 1957ರಂದು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯು ಹೊಸ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದರ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಊಹಿಸಲಾಗದಂತಹ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯುಂಟಾಗಿ ಬರ್ಲಿನ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಶೇಕಡಾ 60ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿ ಶೇಕಡಾ 90ರಷ್ಟಾಯಿತು.<ref name="harrison99" /> ಪೂರ್ಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಲೆಳಸಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡವರಿಗೆ ಭಾರೀ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ದೈಹಿಕ ಪ್ರತಿಬಂಧಗಳು ಇಲ್ಲದುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ [[ಸಬ್‌ವೇ]] ಟ್ರೇನುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದುದರಿಂದಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಕ್ರಮಗಳು ನಿಷ್ಫಲವಾದವು.<ref name="dowty122">{{Harvnb|Dowty|1989|p=122}}</ref> * ಬರ್ಲಿನ್ ವಲಯದ ಗಡಿಯು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ "[[ಪಾರುಗಂಡಿ]]"ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲಕ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ನಾಗರಿಕರು ಇನ್ನೂ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವಂತಿತ್ತು.<ref name="harrison99" /> 1961ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತೆರಳಿದ್ದ 3.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಟ್ಟು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ಶೇಕಡಾ 20 ಇಪ್ಪತ್ತರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="dowty122" /> === ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಸೋರಿಕೆ === * ವಲಸೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಯುವವಯಸ್ಸಿನವರೂ ಸುಶಿಕ್ಷಿತರೂ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಶಂಕೆಯಂತೆ "[[ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನ]]"ಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="thackeray188" /> ಆಗಿನ [[CPSU]]ನ Director on Relations with Communist and Workers Parties of Socialist Countries ಆಗಿದ್ದ [[ಯೂರಿ ಆಂದ್ರೊಪೊವ್]], ಆಗಸ್ಟ್ 28, 1958ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸಮಿತಿಗೆ ತುರ್ತಾದ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ಬರೆದು ನಿರಾಶ್ರಿತರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 50%ನಷ್ಟು ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು.<ref name="harrison100">{{Harvnb|Harrison|2003|p=100}}</ref> * ಆಂದ್ರೊಪೊವ್ ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ನಾಯಕರು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ನೆಲವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಕಾರಣ ನೀಡಿದರೂ ಕೂಡ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಂದ ದೊರಕಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಈ ಕಾರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿರುವುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು.<ref name="harrison100" /> ಆತನು "ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪಲಾಯನವು ಬಹಳ ಕಳವಳಕಾರೀ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತ್the flight of the intelligentsia has reached a particularly critical phase."<ref name="harrison100" /> * 1960ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆ ಭಾರೀ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಲಸೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯುಳ್ಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೇವಲ 61%ರಷ್ಟು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 70.5%ನಷ್ಟಿದ್ದಿತು.<ref name="dowty122" /> ಈ ನಷ್ಟವು ಇಂಜಿನಿಯರುಗಳು, ತಂತ್ರಜ್ಞರು, ವೈದ್ಯರು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಪರಿಣತರಂತಹ ವೃತ್ತಿಪರರಲ್ಲಿ ಅಸಹಜವಾಗಿ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಿತು.<ref name="dowty122" /> ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಸುಮಾರು $7 ಬಿಲಿಯನ್‌ನಿಂದ $9 ಬಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಹಾಕಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಉಲ್‌ಬ್ರಿಖ್ಟ್]] ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯು ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಾರರ ನಷ್ಟವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಡುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ $17 ಬಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕಾಗಿದೆಯೆಂದು ವಾದಿಸಿದನು.<ref name="dowty122" /> * ಇದರ ಜತೆಗೇ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಯುವಜನತೆಯ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22.5 ಬಿಲಿಯನ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಗಳಷ್ಟು ನಷ್ಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>ವೋಕರ್ ರೋಲ್ಫ್ ಬರ್ಗ್‌ಹಾನ್, ''Modern Germany: Society, Economy and Politics in the Twentieth Century'', p. 227. [[Cambridge University Press]], 1987</ref> ವೃತ್ತಿಪರರ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನವು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವೆಂದರೆ, ಜರ್ಮನ್ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಭದ್ರಪಡಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="pearson75">{{Harvnb|Pearson|1998|p=75}}</ref> == ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭ, 1961 == [[ಚಿತ್ರ:Berlin Wall 1961-11-20.jpg|thumb|ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೆಲಸಗಾರರು ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿರುವುದು,ನವೆಂಬರ್ 20, 1961.]] * ಜೂನ್ 15, 1961ರಂದು, [[ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಯೂನಿಟಿ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ಫಸ್ಟ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಮತ್ತು [[GDR ಸ್ಟೇಟ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]]ನ ಚೇರ್ಮನ್ ಆಗಿದ್ದ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಉಲ್‌ಬ್ರಿಖ್ಟ್]] ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರೆಸ್ ಕೂಟ ವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತ, ''{{lang|de|"Niemand hat die Absicht, eine Mauer zu errichten!"}}'' (ಗೋಡೆಯೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಉದ್ದೇಶ ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ!) ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಇದು ಮೊದಲನೆ ಬಾರಿಗೆ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ''{{lang|de|Mauer}}'' (ಗೋಡೆ)ಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿತ್ತು. * [[ನಿಕಿಟಾ ಕ್ರುಶ್ಚೇವ್]] ಮತ್ತು ಉಲ್‌ಬ್ರಿಖ್ಟ್‌ರ ನಡುವೆ ಅದೇ ವರ್ಷ ಆಗಸ್ಟ್ 1ರಂದು ನಡೆದ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯು ಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವು ಕ್ರುಶ್ಚೇವ್‌ರ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದಿತೆನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://einestages.spiegel.de/static/topicalbumbackground/4246/_wir_lassen_euch_jetzt_ein_zwei_wochen_zeit.html Wiegrefe, Klaus. ][http://einestages.spiegel.de/static/topicalbumbackground/4246/_wir_lassen_euch_jetzt_ein_zwei_wochen_zeit.html "Wir lassen euch jetzt ein, zwei Wochen Zeit"], {{lang|de|''Spiegel Online - einestages''}}, May 2009</ref><ref>[https://www.welt.de/politik/article3828831/Das-Gespraech-zwischen-Ulbricht-und-Chruschtschow.html Record of the conversation]</ref> ಶನಿವಾರ, ಆಗಸ್ಟ್ 12, 1961ರಂದು GDRನ ನಾಯಕರು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದ {{lang|de|Döllnsee}}ನ ಸರ್ಕಾರೀ ಅತಿಥಿಗೃಹವೊಂದರ ಉದ್ಯಾನವನಕೂಟವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿ {{lang|de|Ulbricht}} ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. * ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಸೇನೆಯ ತುಕಡಿಗಳು ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು; ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ 13ರ ಭಾನುವಾರದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಸೇನಾತುಕಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಾರರು ಗಡಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಹನಗಳು ಹೋಗಲು ದುಸ್ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಹಾಳುಗೆಡವುವ ಮತ್ತು ಮೂರು ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯಗಳ 156 ಕಿಲೋಮೀಟರು(97 ಮೈಲಿ)ಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ 43 ಕಿಲೋಮೀಟರು(27 ಮೈಲು)ಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಳ್ಳುತಂತಿಯ ತೊಡಕುಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. * ಈ ತಡೆಗಟ್ಟು ಎಲ್ಲೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ನೆಲವನ್ನು ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಬಾರದೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕೊಂಚ ಹಿಂದಕ್ಕೆ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ನೆಲದಲ್ಲಿಯೇ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಸರಿಯಾದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದರ ಮೊದಲ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಸರಿಯಾದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. * ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಆರ್ಮಿ]] (NVA) ಮತ್ತು [[ಕಾಂಬ್ಯಾಟ್ ಗ್ರೂಪ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಕ್ಲಾಸ್]] (KdA)ನ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಗೋಡೆಯ ಮುಂದೆ ಕಾವಲಾಗಿರಿಸಿ ಯಾರಾದರೂ ದಾಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕುವ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. * ಇದರ ಜತೆಗೇ ಸರಪಳಿ ಬೇಲಿಗಳು, ಗೋಡೆಗಳು, ಮೈನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರತಿಬಂಧಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗಳ ನಡುವಣ ಜರ್ಮನ್ ಒಳಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 1961ರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ವಿಡಂಬನೆ ಮಾಡುತ್ತ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್ ಒಂದು ಆಗ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಕೌಬಾಯ್ ಹಾಡಾಗಿದ್ದ "[[ಡೋಂಟ್ ಫೆನ್ಸ್ ಮಿ ಇನ್]]"(ನನ್ನನ್ನು ಬೇಲಿಕಟ್ಟಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಬೇಡ) ಎಂಬುದನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. === ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳು === * ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ-ಪೂರ್ವ ವಲಯದ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಬೃಹತ್ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವುದು ನಿಂತುಹೋಗುವಂತಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಕುಟುಂಬಗಳು ಛಿದ್ರವಾದವು, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ನವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್ ಶತ್ರು ವಲಯದ ಆವೃತ ವಲಯವಾಗುಳಿಯಿತು. * ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನರು ಗೋಡೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುತ್ತ ತಮ್ಮ ಮೇಯರ್ ({{lang|de|[[Oberbürgermeister]]}}) ಮೈಕೆಲ್ ಆಬೊಟ್‌ರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಲು ವಿಫಲವಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಗೂಢಚರ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಹರಿವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಗೋಡೆಯೊಂದರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬಹುದೆಂದು ಊಹೆ ಮಾಡಿದ್ದವಾದರೂ ಈ ಗೋಡೆಯ ತಾಣವು ನಗರದ ಪರಿಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. * ಜುಲೈ 25, 1961ರಂದು ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಯು.ಎಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನವರು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದೆಂಬ ಆಶಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು <ref>[http://uspoliticsguide.com/US-Politics-Directory/US-Politcal-Historical-Speeches/JFK-Berlin-Wall.htm US Politics Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306110820/http://uspoliticsguide.com/US-Politics-Directory/US-Politcal-Historical-Speeches/JFK-Berlin-Wall.htm |date=2010-03-06 }} - speech transcript</ref>; ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದರಿಂದ ಅವಮಾನಕರ ಪತನವುಂಟಾಗುವುದು ಸುನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿತ್ತು. * ಇದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವರ ಆಡಳಿತವರ್ಗವು ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿನೀತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತಾದರೂ ಇದು ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಗೋಡೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಮ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿತು. * ಮುಳ್ಳುತಂತಿಯ ಬೇಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ, ಯು.ಎಸ್. ಸರ್ಕಾರವು ಸೋವಿಯೆತ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಾನು ಗೋಡೆಯನ್ನು "ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವನದ ಭಾಗ"ವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾಗಿಯೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿ ಸವಾಲೊಡ್ಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ತಿಳಿಸಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Berlin-Baby-Wall-1968.jpg|thumb|left|ಪೂರ್ವದೆಡೆಯಿಂದ, 1968. ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರಿಗೆ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ "ಬೇಬಿ ವಾಲ್" ಅತಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಠಳವಾಗಿದ್ದಿತು]] {{Listen | filename = Jfk berlin address high.ogg | title = ''Ich bin ein Berliner'' (I am a Berliner) speech | description = Speech from the [[Rathaus Schöneberg]] by John F. Kennedy, June 26, 1963. Duration 9:22. | format = [[Ogg]] | type = speech }} * ಯು.ಎಸ್. ಮತ್ತು ಯುಕೆ ಮೂಲಗಳು ಸೋವಿಯೆತ್ ವಲಯವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದಂತೆ ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಲಾಗುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರಾದರೂ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡರು. * ಅವರು ಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದಾಗಿ GDR/ಸೋವಿಯೆತ್ ಇದೀ ಬರ್ಲಿನ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ತೆರೆಬಿದ್ದಿತೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು; ಈ ರೀತಿಯ ಯೋಜನೆಗಳೇನಾದರೂ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ಯೋಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಬರ್ಲಿನ್ ಬಗ್ಗೆ ಸೋವಿಯೆತ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಘರ್ಷಣೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದವೆಂದು ಕಟ್ಟಕಡೆಯದಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಟೇಲರ್, ಫ್ರೆಡರಿಕ್. ''The Berlin Wall: 13 August 1961 - 9 November 1989''. Bloomsbury 2006</ref> * ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಗೋಡೆಯು ಒಂದು "ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಗೋಡೆ"ಯಾಗಿದ್ದು ({{lang-de|"antifaschistischer Schutzwall"}}) ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಯಿಂದ ಒದಗಬಹುದಾದ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ವಾದಿಸಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20080409133940/http://www.goethe.de/ges/ztg/thm/ddg/en1748571.htm Goethe-Institut - Topics - German-German History Goethe-Institut]</ref> ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಏಜೆಂಟುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಇನ್ನೊಂದು ಅಧಿಕೃತ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಿತು.<ref>''{{lang|de|"Die Regierungen der Warschauer Vertragsstaaten wenden sich an die Volkskammer und an die Regierung der DDR mit dem Vorschlag, an der Westberliner Grenze eine solche Ordnung einzuführen, durch die der Wühltätigkeit gegen die Länder des sozialistischen Lagers zuverlässig der Weg verlegt und ringsum das ganze Gebiet West-Berlins eine verlässliche Bewachung gewährleistet wird."}}'' {{lang|de|[https://www.welt.de/print-welt/article252861/Berlin_wird_geteilt.html Die Welt: Berlin wird geteilt]}}</ref> *ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನವರು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರೀ ಸಹಾಯಧನದ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸಲಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವರೆಂಬುದು ಇನ್ನೊಂದು ಭಿನ್ನವಾದ ವಿವರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಈ ರೀತಿಯ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಗುಮಾನಿಯಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಪಯಣಿಸುವ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರಿಗೆ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಬರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಜನರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತಡೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>[{{Cite web |url=http://www.zlb.de/projekte/millennium/original_html/nd_1961_1408.GIF.html |title={{de icon}} Neues Deutschland: Normales Leben in Berlin, August 14, 1961 |access-date=2010-05-14 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718025112/http://www.zlb.de/projekte/millennium/original_html/nd_1961_1408.GIF.html |url-status=dead }} {{de icon}} Neues Deutschland: Normales Leben in Berlin, August 14, 1961]</ref> * ಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದಾಗಿ ಬೇರಾದ ಕುಟುಂಬಗಳು ಬಹಳ ತೊಂದರೆಗೀಡಾಗುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಗೋಡೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಮಾರ್ಗವೆಂಬ ಭಾವನೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. 1955ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ [[SED]] ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯದ ಕಿರುಪುಸ್ತಿಕೆಯೊಂದು [['ಗಣತಂತ್ರದಿಂದ ದೂರಹಾರುವಿಕೆ']]ಯ ಗಂಭೀರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿತು.: {{quotation|Both from the moral standpoint as well as in terms of the interests of the whole German nation, leaving the GDR is an act of political and moral backwardness and depravity. Those who let themselves be recruited objectively serve West German Reaction and militarism, whether they know it or not. Is it not despicable when for the sake of a few alluring job offers or other false promises about a "guaranteed future" one leaves a country in which the seed for a new and more beautiful life is sprouting, and is already showing the first fruits, for the place that favors a new war and destruction? Is it not an act of political depravity when citizens, whether young people, workers, or members of the intelligentsia, leave and betray what our people have created through common labor in our republic to offer themselves to the American or British secret services or work for the West German factory owners, [[Junker]]s, or militarists? Does not leaving the land of progress for the morass of an historically outdated social order demonstrate political backwardness and blindness?... [W]orkers throughout Germany will demand punishment for those who today leave the German Democratic Republic, the strong bastion of the fight for peace, to serve the deadly enemy of the German people, the imperialists and militarists.<ref>English translation of {{lang|de|"[http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/notiz3.htm Wer die Deutsche Demokratische Republik verläßt, stellt sich auf die Seite der Kriegstreiber]"}} ("He Who Leaves the German Democratic Republic Joins the Warmongers", ''{{lang|de|Notizbuch des Agitators}}'' ("Agitator's Notebook"), Berlin: Socialist Unity Party's Agitation Department, November 1955.</ref>}} === ಅನುಷಂಗಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === * ಕೆನಡಿ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಸಲಹೆಗಾರನ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸೋವಿಯೆತರ ಬಗ್ಗೆ ದೃಢವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಜನರಲ್ [[ಲೂಶಿಯಸ್ ಡಿ. ಕ್ಲೇ]] ಎಂಬಾತನನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿ, ರಾಯಭಾರಿಯ ಪದವಿಯೊಂದಿಗೆ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. * ಅವರು ಹಾಗೂ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ [[ಲಿಂಡನ್ ಬ್. ಜಾನ್ಸನ್]] ಆಗಸ್ಟ್ 19, 1961ರ ಶನಿವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ [[ಟೆಂಪೆಲ್‌ಹಾಫ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್]]ಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ಅವರು ಮೂರೂ [[ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಸೇನಾದಳ]]ದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರವೊಂದಕ್ಕೆ ಬಂದರು&nbsp; — ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಯುಕೆ, ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದವು ([[Forces Françaises à Berlin]]). * ಆಗಸ್ಟ್ 16ರಂದು ಕೆನಡಿಯು ಅವರೆಲ್ಲ ಮತ್ತೆ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತರಾಗಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 19ರಷ್ಟರ ಹೊತ್ತಿಗೆಲ್ಲ, ಫಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಟ್‌ಲ್ ಗ್ರೂಪ್, 18ನೇ ಇನ್‌ಫೆಂಟ್ರಿ (ಕರ್ನಲ್ ಗ್ಲೋವರ್ ಎಸ್. ಜಾನ್ಸ್ ಜೂನಿಯರ್‌ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ)ಯನ್ನು ಜಾಗರೂಕವಾಗಿರುವಂತೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>See also [[Hackworth]], About Face</ref> * ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಯು.ಎಸ್.ನ ತುಕಡಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಹಾಯ್ದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನೆಡೆಗೆ ಸಾಗಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಮುಂಚೂಣಿಯ ಅಂಶಗಳಾದ ಐದು ಪಥಸಂಚಲನ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿಸಿದ್ದ 1500 ಸೈನಿಕರನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ 491 ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರೇಲರ್‌ಗಳು - 06:34ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೆಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್-ಮರೀನ್‌ಬಾರ್ನ್ ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟವು. * [[ಮರೀನ್‌ಬಾರ್ನ್]] ಎಂಬ [[ಹೆಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್]]ನ ನೆರೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ/ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರತಾದಳದ ಗಾರ್ಡುಗಳು ಯು.ಎಸ್.ನವರನ್ನು ಎಣಿಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ಹಾದಿಯು 160 ಕಿಲೋಮೀಟರು(100&nbsp;ಮೈಲಿ)ಗಳಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾಗಿದ್ದು, ಮರೀನ್‌ಬಾರ್ನ್‌ನಿಂದ ಬರ್ಲಿನ್‌ವರೆಗೆ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 177&nbsp;ಕಿಲೋಮೀಟರು(110&nbsp;ಮೈಲಿ)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. * ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಪೊಲೀಸರು ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ [[ಆಟೋಬಾನ್]]ನ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಮರಗಳೆಡೆಗಳಿಂದ ಇವರನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ರಕ್ಷಣಾದಳದ ಮೊದಲ ಭಾಗವು ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕೊಂಚ ಮೊದಲು ಬಂದಿಳಿದಾಗ ಅವರನ್ನು ಕ್ಲೇ ಮತ್ತು ಜಾನ್ಸನ್ ಎದುರುಗೊಂಡರು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಥಸಂಚಲನ ನಡೆಸುವಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಜನತೆಯು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡರು. * ಆಗಸ್ಟ್ 21ರಂದು 04:00ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಲಿಂಡನ್ ಜಾನ್ಸನ್‌ರವರು ತನ್ನ ಭೀತಿಯನ್ನು ಕಳೆದು ಮರು ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್ ಅನ್ನು ಜನರಲ್ ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಓ. ಹಾರ್ಟೆಲ್‌ ಮತ್ತು 4,224 ಮಂದಿ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರ ಕೈಗೊಪ್ಪಿಸಿ ತೆರಳಿದರು. * ಮುಂದಿನ ಮೂರೂವರೆ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ, ಪ್ರತೀ ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಹೊಸ ತುಕಡಿಯೊಂದನ್ನು ನಿಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತುಕಡಿಯೂ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಜಾಹೀರುಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆಟೋಬಾನ್ ಮೂಲಕವೇ ಪಯಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಿತು. * ಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ಎರಡೂ ಜರ್ಮನ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ತೊಡಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಬೃಹತ್ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಲಸೆಗೆ ತಡೆಗಾಲು ಹಾಕುವುದರ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದ ಮೇಲಿನ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು: * ಗೋಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಹನೆಯಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಕರೆನ್ಸಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದುಂಟಾದ ತೊಂದರೆಗಳು ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ನಿವಾರಣೆಯಾದವು. GDRನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಣತೊಡಗಿತು. ಆದರೆ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಇಡೀ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಬಣದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಯಿತು. * ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಬಲಗಳು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವರೆಂದು ಶಂಕಿಸಲಾದ ಕೆಲವರನ್ನು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಗಡಿಯ ಕಾವಲುಪಡೆಯವರು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಂದ ನಂತರ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಸತೊಡಗಿದವು. ಈ ರೀತಿಯ ಸಾವುಗಳನ್ನು ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಲೆ]]ಯ ಕೃತ್ಯಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. == ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು == === ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Karte berliner mauer en.jpg|thumb|ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗ ಹಾಗೂ ಅದರ ಗಡಿನಿಯಂತ್ರಣ ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟುಗಳು(1989)]] * ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯು {{Convert|140|km|mi}}ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಾಗಿತ್ತು. ಜೂನ್ 1962ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎರಡನೆಯ, ಸಮಾನಾಂತರವಾದ {{Convert|100|m|yd}} ಬೇಲಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಗಡಿಯೊಳಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಬೇಲಿಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಮನೆಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಹಾಗೂ * ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ [[ಮನುಷ್ಯರದಲ್ಲದ ಭೂಮಿ]](ನೋ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್)ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿ, ''ದ ಡೆತ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ನೋ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೆದಕಿದ ಗಾರೆಯನ್ನು ಹಾಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಕಾಲ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರಲು ಮತ್ತು ಯಾವ ಕಾವಲಾಳುಗಳು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು;<ref name="ineuropa" /> * ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ಜಾಗವಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲದ್ಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗೋಡೆಯ ಕಾವಲುಪಡೆಯವರು ಗುರಿಯಿಡಲು ಅಡ್ಡಿತಡೆಯಿಲ್ಲದ ಮುಕ್ತಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದುವುದರ ಮೂಲಕ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು: # ತಂತಿ ಬೇಲಿ (1961) # ಸುಧಾರಿತ ತಂತಿ ಬೇಲಿ (1962–1965) # ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಡೆ (1965–1975) # ''{{lang|de|Grenzmauer 75}}'' (ಗಡಿ ಗೋಡೆ 75) (1975–1989) * The "ನಾಲ್ಕನೇ ಪೀಳಿಗೆಯ ಗೋಡೆ"ಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ "{{lang|de|Stützwandelement UL 12.11}}" (ಗೋಡೆಯ ಅಂಶವಾದ UL 12.11ನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಗೋಡೆಯ ಕೊನೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಿತು. Begun in 1975<ref>{{cite web|author=Heiko Burkhardt |url=http://www.dailysoft.com/berlinwall/history/facts.htm |title=Facts of Berlin Wall - History of Berlin Wall |publisher=Dailysoft.com |date= |accessdate=2009-11-09}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1980ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿದ ಈ ಗೋಡೆಯು<ref name="cgqmzv">{{cite web |author=P. Dousset; A. Souquet; S. Lelarge |url=http://www.wall-berlin.org/gb/mur.htm |title=Berlin Wall |publisher=Web.archive.org |date= |accessdate=2009-11-09 |archive-date=2006-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060913215115/http://www.wall-berlin.org/gb/mur.htm |url-status=bot: unknown }}</ref> ಬಲಪಡಿಸಿದ ಮತ್ತು {{Convert|3.6|m|ft}} ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ {{Convert|1.2|m|ft}} ಅಗಲವಾಗಿದ್ದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ನ 45,000 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾಗಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ತಗುಲಿದ ಒಟ್ಟು ಖರ್ಚು 16,155,000 [[ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್]] ಥವಾ ಸುಮಾರು 3,638,000 [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳು]].<ref>{{cite web|author=Heiko Burkhardt |url=http://www.dailysoft.com/berlinwall/history/facts_02.htm |title=Fourth Generation of Berlin Wall - History of Berlin Wall |publisher=Dailysoft.com |date= |accessdate=2009-11-09}}</ref> * ಈ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಉಪಬಂಧಗಳನ್ನು ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವವರು ತಮ್ಮ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಡೆಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹಾದುಹೋಗಬಾರದೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[[Rise and Fall of the Berlin Wall]]. [[History Channel]], 2009. DVD-ROM.</ref> ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯೆತ್‌ನ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಾಹನಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಸುಮಾರುಮಟ್ಟಿಗೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು.<ref>"Rise and Fall of the Berlin Wall". ''History Channel'', 2009. DVD-ROM.</ref> * ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ದಾಟಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ನುಣುಪು ಮೇಲ್ಮೈಯುಳ್ಳ ಪೈಪುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಜಾಲರಿ [[ಬೇಲಿ]], ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಬೇಲಿ, ವಾಹನ-ಮಾರಕ ಕಂದಕಗಳು, [[ಮುಳ್ಳುತಂತಿಗಳು]], ಉದ್ದ ಸರಪಣಿಯ ನಾಯಿಗಳು, "ಡೆತ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್‍"ನ ಮೇಲೆ ಬಾಲ್ಕನಿಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂಗಾಡುತ್ತಿದ್ದ "[[ಮೊಳೆಗಳ ಹಾಸಿಗೆಗಳು]]", 116ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಕಾವಲುಗೋಪುರಗಳು]],<ref>{{cite web |author=Popiolek |url=http://www.die-berliner-mauer.de/en/fakten.html |title=The Berlin wall : History of Berlin Wall : Facts |publisher=Die-berliner-mauer.de |date= |accessdate=2009-11-09 |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012011801/http://die-berliner-mauer.de/en/fakten.html |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು 20 [[ಬಂಕರ್]]ಗಳು ಇದ್ದವು. * ಗೋಡೆಯ ಈ ಆವೃತ್ತಿಯೇ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವು, ಮತ್ತು ಬರ್ಲಿನ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚೆದೆಲ್ಲೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವ ಗೋಡೆಯ [[ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಚೂರುಗಳು]] ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹಲವಾರು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನ್ ಒಳ ಗಡಿ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತಾದರೂ ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಗೆ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮೈನ್‌ಗಳಾಗಲೀ [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಗನ್‌ಗಳಾಗಲೀ]] ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref name="ineuropa">According to Hagen Koch, former [[Stasi]]-officer, in [[Geert Mak]]'s documentary [[In Europa]], episode [http://www.ineuropa.nl/programmas/36788896/afleveringen/40824233/ ''1961 - DDR'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210209113951/http://v.youku.com/v_show/id_XNTEzNDkyMDY4.html |date=2021-02-09 }}, ಜನವರಿ 25, 2009</ref> === ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳು === * ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಒಳಗೇ ಇದ್ದ ವಲಯ-ವಲಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸರಹದ್ದುಗಳಲ್ಲದೆ, ಗೋಡೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ ಅನ್ನು ಈಗಿನ ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್]]ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಗಡಿಯಾರದ ಮುಳ್ಳಿನ ಚಾಲನೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ದಿಕ್ಕಿನಂತೆ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಇಂದಿನ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳು ಹಿಂದಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಗಡಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿದ್ದವು: * '''[[ಓಬರ್‌ಹೇವೆಲ್]] :''' [[ಮುಹ್ಲೆನ್‌ಬೆಕರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] <small>(ಕೆಲಭಾಗ ಮಾತ್ರ)</small>, [[ಗ್ಲೀನಿಕ್/ನಾರ್ಡ್‌ಬಾಹ್‌ನ್]], [[ಹೋಹೆನ್ ನ್ಯೂಯೆಂಡಾರ್ಫ್]], [[ಹೆನ್ನಿಗ್ಸ್‌ಡಾರ್ಫ್]] * '''[[ಹೇವೆಲ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] :''' [[ಶಾನ್‌ವಾಲ್ಡ್-ಗ್ಲೇನ್]], [[ಫಾಲ್ಕೆನ್‌ಸೀ]], [[ಡಾಲ್‌ಗೋ-ಡೋಬೆರಿಟ್ಸ್]] * '''[[ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಮ್]]''' (ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್) * '''[[ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಮ್-ಮಿಟ್ಟೆಲ್‌ಮಾರ್ಕ್]] :''' [[ಸ್ಟಾಹ್‌ನ್ಸ್‌ಡಾರ್ಫ್]], [[ಕ್ಲೇನ್‌ಮ್ಯಾಶ್‌ನೋವ್]], [[ಟೆಲ್‌ಟೋವ್]] * '''[[ಟೆಲ್‌ಟೋವ್-ಫ್ಲ್ಯಾಮಿಂಗ್]] :''' [[ಗ್ರೋಬೀರೆನ್]], [[ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್-ಮಾಹ್ಲೋವ್]] * '''[[ಡಾಹ್‍ಮ್-ಸ್ಪ್ರೀವಾಲ್ಡ್]] :''' [[ಶೋನ್‌ಫೆಲ್ಡ್]] <small>(ಕೆಲಭಾಗ)</small> == ಅಧಿಕೃತ ದಾಟುವಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಕೆ == * ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಒಂಬತ್ತು ಗಡಿದಾಟುವಿಕೆಗಳಿದ್ದು, ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನರುಗಳು, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನರು, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿದೇಶೀಯರು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದಿಂದ ನಿಯಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದ್ದವು. * ಇದರ ಜತೆಗೇ ಅವಶ್ಯವಿದ್ದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ GDR ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮಾಜವಾದೀ ದೇಶಗಳ ನಾಗರಿಕರೂ ಕೂಡ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಹೇಟಿ ನೀಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ದಾಟುವಿಕೆಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿಯಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು (ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನರು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನರುಗಳು, * ಇತರ ದೇಶಗಳವರು). ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದೆಂದರೆ [[ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಚಾರ್ಲೀ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ, ವಾಹನ ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿಗಳ ತಪಾಸಣಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ, ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಸಿಬ್ಬಂದಿವರ್ಗ ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ [[ಫ್ರೀಡರಿಕ್‌ಸ್ಟ್ರೇಬ್]] ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಮರ್‌ಸ್ಟ್ರೇಬ್‌ನ ಮೂಲೆ.<ref name="harrison206">{{Harvnb|Harrison|2003|p=206-14}}</ref> * ಹಲವಾರು ಇತರ ಗಡಿದಾಟುಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಗಳ ನಡುವೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನವರು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ನೆರೆಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ([[ಪೋಲಂಡ್]], [[ಜೆಕೋಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾ]], [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]]), ಮತ್ತು ಅನುಮತಿಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. * After the 1972ರ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಕಸದ ಗುಂಡಿಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹೊಸ ಗಡಿದಾಟುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದರ ಜತೆಗೇ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ [[ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೇವ್]](ಇತರ ದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಬೇರಾಗಿರುವ ದೇಶದ ಭಾಗ)ಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ಗಡಿದಾಟುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು(ನೋಡಿ ''[[ಸ್ಟೀನ್‌ಸ್ಟೂಕೆನ್]]'' ). [[ಚಿತ್ರ:Berlin - You are leaving.jpg|thumb|ಅಮೆರಿಕನ್ ವಲಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ’ಯು ಆರ್ ಲೀವಿಂಗ್’ ಸೂಚನಾಫಲಕ.]] *ನಾಲ್ಕು [[ಆಟೋಬಾನ್]]ಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್ ಇಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದೆಂದರೆ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೆಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಮರೀನ್‌ಬಾರ್ನ್ ಎಂಬ ಊರುಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ (ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಆಲ್ಫಾ), ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್ ಅನ್ನು ನೈರುತ್ಯ ಜರ್ಮನಿಯ ಡ್ರೇಲಿಂಡೆನ್ ಮೂಲಕ (ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳಿಗಾಗಿ ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಬ್ರಾವೋ) ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಬರ್ಲಿನ್-ಹೆಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ಆಟೋಬಾನ್]]. * ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ರೇಲ್ವೇ ಮೂಲಕ(ನಾಲ್ಕು ದಾರಿಗಳು) ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮೂಲಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ನೌಕಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗಾಗಿ ದೋಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹೋಗಿಬರಬಹುದಾಗಿದ್ದಿತು. ಜರ್ಮನರಲ್ಲದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರು ಗಡಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ [[ಫ್ರೀಡರಿಕ್‌ಸ್ಟ್ರೇಬ್ ಸ್ಟೇಶನ್]] ಮತ್ತು [[ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಚಾರ್ಲೀ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಟಬಹುದಾಗಿತ್ತು. * ಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗ, ಬರ್ಲಿನ್‍ನ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲಗಳಾದ [[ಎಸ್-ಬಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಯು-ಬಾನ್]]ಗಳು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="cgqmzv" /> ಕೆಲವು ದಾರಿಗಳು ಅರ್ಧಕ್ಕೇ ಭಾಗವಾದವು; ಹಲವಾರು ಸ್ಟೇಶನ್ನುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. *ಮೂರು ಪಶ್ಚಿಮದ ರೇಲ್ವೇಲೈನುಗಳು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವೇ ಭಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಟ್ರೇನುಗಳು ಪೂರ್ವದ ಸ್ಟೇಶನ್ನುಗಳ ( ''{{lang|de|Geisterbahnhöfe}},'' ಅಥವಾ [[ಘೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೇಶನ್‌ಗಳು]]s) ಮೂಲಕ ನಿಲ್ಲದೆಯೇ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಜಾಲಗಳೆರಡೂ {{lang|de|Friedrichstraße}}ನಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಇದು ಗಡಿದಾಟುವ ಅನುಮತಿ ಹೊಂದಿದ್ದವರಿಗೆ (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರು) ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಿತು. === ಯಾರು ದಾಟಬಹುದಾಗಿತ್ತು === * ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಾಗರಿಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ದೂತಾವಾಸಕ್ಕೆ ವೀಸಾ ಅರ್ಜಿಯೊಂದನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. * ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದ ಹಗಲುಭೇಟಿಗಳಿಗೆ ವಿಸಾವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅರ್ಜಿಯಿಲ್ಲದೇ ಸರಳ ವಿಧಾನವೊಂದರ ಮೂಲಕ ಗಡಿದಾಟುವಿಕೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣವನ್ನು ನೀಡದೆಯೇ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. * 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪೂರ್ವಭಾಗಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡಲು ಬಯಸುವ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕನಿಷ್ಠ DM 25ನ್ನಾದರೂ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಕರೆನ್ಸಿಗೆ 1:1ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ವಿನಿಮಯ ದರದಲ್ಲಿ ಬದಲಿ ಮಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದಿತು. ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧವಿದ್ದಿತಾದರೂ, ಕ್ವಾಪಾಸು ತೆರಳುವಾಗ ಖರ್ಚು ಮಾಡದೇ ಉಳಿದ ಹಣವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು. * ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು DM 5 ಬೆಲೆಯುಳ್ಳ ವೀಸಾವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು; ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನವರು ಈ ಹಣವನ್ನು ತೆರಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.ಮೊದಮೊದಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನವರು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವಂತೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗಾಗಿ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಗಡಿಪ್ರವೇಶಗಳನ್ನೂ 26 ಆಗಸ್ಟ್ 1961ರಿಂದ 17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1963ರವರೆಗೆ ಮುಚ್ಚಿಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. * 1963ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ನಡುವೆ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು ನಡೆದು, ಆ ವರ್ಷ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಭೇಟಿಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಉಂಟಾದವು(''{{lang|de|Passierscheinregelung}}'' ). ಇದೇ ರೀತಿಯ ಬಹಳ ಸೀಮಿತ ಏರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು 1964, 1965 ಮತ್ತು 1966ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. * 1971ರಲ್ಲಿ [[Four Power Agreement on Berlin]]ನ ನಂತರ ನಡೆದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪಶಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನವರು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ವೀಸಾಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದೂ, ಇವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನರ ಬಗ್ಗೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ತಾಳೆಮಾಡಲಾಗುವುದೆಂದೂ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆಯಾಯಿತು. * ಆದರೆ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇದಾದ ನಂತರವೂ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಮೊದಲು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ನವರು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಂತೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈ ನಿಯಮವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಗೋಡೆಯ ಪತನವಾಗುವವರೆಗೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದಿತಾದರೂ, ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ ಸಡಿಲಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * 1965ರ ಆರಂಭದಿಂದ ವಯಸ್ಸಾದ ಪೆನ್ಷನರುಗಳು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. * ಮುಖ್ಯ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಬಂಧುಬಳಗದವರು ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. * ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯವಾಗಿದ್ದವರು ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು (ಉದಾ. ಕಲಾವಿದರು, ಟ್ರಕ್ ಚಾಲಕರು, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಲೇಖಕರು ಇತ್ಯಾದಿ.) * ಆದರೆ, ಪ್ರತಿ ಭೇಟಿಗಾಗಿಯೂ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅರ್ಜಿಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದು, ಅನುಮತಿ ಸಿಗುವುದು ಖಾತ್ರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜತೆಗೇ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ದೊರಕಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, GDR ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದ [[ಈಸ್ಟ್ ಜರ್ಮನ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್]]ಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ [[ಡ್ಯೂಶ್ ಮಾರ್ಕ್]]ಗಳಿಗೆ (DM) ಬದಲಾಯಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು * ಇದರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ತೊಡಕುಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ GDR ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣ DM ಮೊತ್ತವೊಂದನ್ನು ನೀಡುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನ್ ಪದ್ಧತಿಯು (''[[Begrüßungsgeld]]'', ಅಥವಾ ಸ್ವಾಗತಧನ) ಆರಂಭವಾಯಿತು. * ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರಿಗಿದ್ದಂತೆಯೇ ಇತರ ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿದ್ದವು, ಅದರೆ ಇಅದಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತಹ ಅಪವಾದಗಳು (ಏನಾದರೂ ಇದ್ದಲ್ಲಿ) ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. * ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಸಿವಿಲಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ವೀಸಾ ಅಥವಾ ವಿನಿಮಯ ಮೊತ್ತದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹೊರಹೋಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸೋವಿಯೆತ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಗಸ್ತಿನವರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹೊರಹೋಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು. * ಇದು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ [[ಫೋರ್ ಪವರ್ಸ್]] ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿತ್ತು. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ಕಾಳಜಿಗೆ ಅವರು ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟುವಾಗ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿದ್ದ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ನೀತಿಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಿಂದ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶ, ಹೊರಹೋಗುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ GDRನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; * ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದವರ ಪ್ರಕಾರ ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿತ್ತೇ ಹೊರತು GDRಗಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ,[[ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಮ್]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಸೋವಿಯೆತ್ ಪಡೆಗಳ ಕಮ್ಯಾಂಡರ್‌ನ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ [[Military Liaison Missions]]ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ನೇಮಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯಾಣ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. * ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವಾಗ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾರಗಗಳಲ್ಲಿ ನೀತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು: ;ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್ ನಡುವಣ ರಹದಾರಿ * '''ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗ:''' ಹೆಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್-ಬರ್ಲಿನ್ ಆಟೋಬಾನ್ (A2) (ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಆಲ್ಫಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಾವೋ, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ). ಈ ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೋವಿಯೆತ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಎರಡೂ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಾಗ ತಮ್ಮ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. * '''ರೈಲುಮಾರ್ಗ:''' ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷೀಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿವಿಲಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್ ನಡುವಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಟ್ರೇನ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದಂತೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಲಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ್ನು GDRನ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೀಮಾಶುಲ್ಕ ವಿಭಾಗಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಪಡೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವಿದ್ದ ಸ್ಟೇಶನ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಅಧಿಕೃತ (ಕರ್ತವ್ಯ) ಟ್ರೇನುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸತೊಡಗಿದರು. GDRನ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಈ ಟ್ರೇನುಗಳು ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಹೊರಗೇ ಇದ್ದ ಹೆಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಬ್ ನೀಟ್ಸೀಗಳ ನಡುವಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಧಿಕೃತ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೂಡ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಲಭ್ಯತೆಯಿದ್ದಾಗ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಡ್ಯೂಟಿ ಟ್ರೇನುಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಟ್ರೇನುಗಳು ರಾತ್ರಿಹೊತ್ತು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾರ್ ಪ್ರಯಾಣದಂತೆಯೇ ಡ್ಯೂಟಿ ಟ್ರೇನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಸೋವಿಯೆತ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ;ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ * [[ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಚಾರ್ಲೀ]] (ಪಾದಚಾರಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತ) ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಂತೆಯೆ GDRನ ತಮ್ಮ ದೂತಾವಾಸಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೂ ವಿಶೇಷ ಕಾಯಿದೆಕ್ರಮಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಅನುಮೋದಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇಡೀ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಪಡೆಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಅನಿಯಮಿತ ಓಡಾಟದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ತಳ್ಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ಪಡೆಗಳೋಂದಿಗೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿತರಾಗಿಲ್ಲದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷ ಬಲಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆಗಳು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ತೆರಳಲು ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿಂದ ಬರಲು ಎಲ್ಲಾ ನಿಯೋಜಿತ ಪ್ರಯಾಣಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅಥವಾ ನಿರ್ಗಮಿಸಲು [[ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಚಾರ್ಲೀ]] ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಫ್ರೀಡೆರಿಕ್‌ಸ್ಟ್ರೇಬ್ ಟ್ರೇನ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಅನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಂತಲ್ಲದೆ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಅಧೀನವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. === ದಾಟುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Conrad-schumann.jpg|thumb|NVA ಅಧಿಕಾರಿ ಕಾನ್ರಾಡ್ ಶೂಮನ್ ಗೋಡೆಯ 1961ರ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಪರಾರಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು.]] ಗೋಡೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 5,000 ಮಂದಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. ಗೋಡೆಯನ್ನು ದಾಟುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೀಡಾದ, ಅಥವಾ ಗೋಡೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ದೆಸೆಯಿಂದ ಸತ್ತುಹೋದ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದನಿಯೆತ್ತಿರುವ [[ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಚಾರ್ಲೀ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್]]ನ ನಿರ್ದೇಶಕರೂ, ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರ ವಿಧವೆಯೂ ಆಗಿರುವ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಹಿಲ್ಡರ್‌ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್]]ರ ಪ್ರಕಾರ ಅಂದಾಜು ಸಾವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref>[http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/de/Start/Index/id/593792 Chronik der Mauer: Todesopfer an der Berliner Mauer] (in German)</ref><ref name="Chronik">[http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/de/Common/Document/field/file/id/45997 Forschungsprojekt „Die Todesopfer an der Berliner Mauer, 1961-1989“: BILANZ (Stand: 7. ][http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/de/Common/Document/field/file/id/45997 August 2008) (in German)]</ref> [[ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಮ್]]ನ [[Center for Contemporary Historical Research]] ([[ZZF]])ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡವೊಂದು 136 ಸಾವುಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/de/Start/Index/id/593792 Center for Contemporary Historical Research (Zentrum für Zeithistorische Forschung Potsdam e.][http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/de/Start/Index/id/593792 V) in German]</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು 98 ಮಂದಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತೆಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದ್ದವು. ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಗಡಿಯ ಕಾವಲುಪಡೆಯವರಿಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವವರ ಜತೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ [[ಗುಂಡಿಕ್ಕುವ ಆದೇಶಗಳನ್ನು]] ನೀಡಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಇವು "ಕೊಲ್ಲಲೆಂದು ಗುಂಡಿಕ್ಕು"ವ ಆದೇಶಗಳಲ್ಲ. GDR ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಎರಡನೆಯ ವಿಧದ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಸಂಶೋಧಕರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1973ರ ಆದೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಪಡೆಯವರಿಗೆ ಗೋಡೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವವರು ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದೂ ಅವರಿಗೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕುವುದು ಅವಶ್ಯಕವೆಂದೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು: "ನಿಮ್ಮ ಕೋವಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಹಿಂಜರಿಯದಿರಿ, ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ತಂಡಗಳು ಗಡಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸರಿಯೆ, ಈ ಉಪಾಯವನ್ನು ಈ ದೇಶದ್ರೋಹಿಗಳು ಸದಾ ಬಳಸುತ್ತ ಬಂದಿರುವರು."<ref name="BBCSept2007">{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6943093.stm | publisher=BBC|date=2007-08-12 | accessdate=2007-08-12 | quote=A newly discovered order is the firmest evidence yet that the communist regime gave explicit shoot-to-kill orders, says Germany's director of Stasi files. | title=E German 'licence to kill' found}}</ref> ಮೊದಮೊದಲ ಯಶಸ್ವೀ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಳ್ಳುತಂತಿಯ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಹಾರುವುದೋ ಅಥವಾ ಗಡಿರೇಖೆಯ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟುಗಳ ಕಿಟಕಿಗಳಿಂದ ಆಚೆ ಹಾರುವುದೋ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ, ಗೋಡೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಇವೆಲ್ಲಾ ನಿಂತುಹೋದವು. ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗೋಡೆಯ ಬಳಿಯ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿಹೂಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟಡದ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ಹಲಗೆಗಳನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಮೊಳೆಬಡಿದು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 15, 1961ರಂದು [[ಕಾನ್ರಾಡ್ ಶೂಮನ್]] ಎಂಬ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಗಡಿಯ ಕಾವಲು ಸೈನಿಕ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಮುಳ್ಳುತಂತಿಗಳನ್ನು ಹಾರಿ ಪರಾರಿಯಾದನು.<ref>"Conrad Schumann, 56, Symbol of E. Berlin escapes"; North Sports Final Edition Associated Press. ''Chicago Tribune'', Chicago, Ill.: Jun 23, 1998. pg. 8</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 1963ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇನ್ನೊಂದು ನಾಟಕೀಯವಾದ ಪರಾರಿಯನ್ನು ವುಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಎಂಗೆಲ್ಸ್ ಎಂಬ 19 ವಯಸ್ಸಿನ [[Nationale Volksarmee]]ಯ ಸಿವಿಲಿಯನ್ ಕೆಲಸಗಾರನು ಕೈಗೊಂಡನು. ತಾನು ನಿಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ನೆಲೆಯಿಂದ ಸೋವಿಯೆತ್‌ನ [[ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವಾಹಕ]]ವೊಂದನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ಎಂಗೆಲ್ಸ್ ಅದನ್ನು ಗೋಡೆಯನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಓಡಿಸಿದನು. ಆತನ ಮೇಲೆ ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯವರು ಗುಂಡುಹಾರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡನು. ಆದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನ್ ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಬ್ಬನು ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತನ್ನ ಬಂದೂಕಿನಿಂದ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಗಡಿಯ ಕಾವಲಿನವರ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದನು. ಈ ಪೊಲೀಸನು ಮುಳ್ಳುತಂತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ ವಾಹನದಿಂದ ಎಂಗೆಲ್ಸ್‌ನನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದನು.<ref>Hertle, Hans-Hermann (2008). ''The Berlin Wall: Monument of the Cold War''. Ch. Links Verlag, p. 72. ISBN 1-58648-683-7</ref> [[ಚಿತ್ರ:Berlin-Memorial to the Victims of the Wall-1982.jpg|thumb|left|ಗೋಡೆಯು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡವರ ಸ್ಮಾರಕ, ಗೋಡೆಗೀಚುಗಳೊಂದಿಗೆ, 1982]] ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು: ಗೋಡೆಯ ಕೆಳಗಡೆ ಉದ್ದನೆಯ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವುದು, ಅನುಕೂಲಕರ ಹವಾಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದುಕೊಂಡು ಬಿಸಿಗಾಳಿಯ ಬಲೂನುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು, ಏರಿಯಲ್ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜಾರಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು, [[ಅತಿಹಗುರ]] ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದಂತೆ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾರೊಂದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಆರಂಭದ ಭದ್ರತಾವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅತಿವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಪಲಾಯನಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಕಂಬಿಗಳನ್ನು ಇಡಿಸಿದಾಗ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಜನರು (ಮುಂದಿನ ಸೀಟುಗಳಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಡಿಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೀರ್ವರು) ಲೋಹದ ಕಂಬಿಯನ್ನು ತಾಕುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೆ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮತ್ತು ವಿಂಡ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಗಳು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಕಾರೊಂದನ್ನು ಕಂಬಿಯಡಿ ನುಗ್ಗಿಸಿದರು. ಮಲಗಿಕೊಂಡೇ ಇದ್ದ ಅವರು ಕಾರನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ಇದಾದ ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಾದಿಡ್ಡಿಯಾದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಗೋಡೆಗಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಜನರು ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸು ಪರಾರಿಯಾದರು, ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಪಲಾಯನಗಳಿಗೆ [[ಗಿರ್‌ಮನ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆ]] ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೂಗರ್ ಎಂಬಾತ ನಡೆಸಿದ ಉಡ್ಡಯನ ಪರಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆತನು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ Gesellschaft für Sport und Technikನ ಹಗುರ ವಿಮಾನವಾದ [[Zlin Z 42]]M ಅನ್ನು [[RAF Gatow]]ನಲ್ಲಿ ತಂದು ಇಳಿಸಿದನು. DDR-WOH ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಇದ್ದ ಆತನ ವಿಮಾನದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಳಚಿ ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ [[RAF]]ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಹಾಸ್ಯಭರಿತವಾದ "ನೀವು ಇಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು" ಮತ್ತು "ಬೇಗನೆ ಮರಳಿಬನ್ನಿ" ಮೊದಲಾದ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪೇಂಟ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. DDR-WOH ಇಂದಿಗೂ ಹಾರುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ [[D-EWOH]] ಎಂದು ಬದಲಾಗಿದೆ. ದಾಟುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವಾತ ಗಾಯಗೊಂಡು ಡೆತ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಪಶ್ಚಿಮದ ಗೋಡೆಗೆ ಅವರು ಎಷ್ಟೇ ಹತ್ತಿರವಿರಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮದವರು ಎಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಗಡಿಭದ್ರತಾಪಡೆಯವರಾದ ’ಗ್ರೆಪೋ’ಗಳು ಗುಂಡಿಕ್ಕಲು ಆರಂಭಿಸಿಬಿಡುವರೋ ಎಂಬ ಭೀತಿಯಿಂದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಗಾರ್ಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನಬಾರಿ ಇಂತಹ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರನ್ನು ಈ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಹರಿದು ಸಾಯಲು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಈ ರೀತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಕುಖ್ಯಾತ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿ ಸೋತವನು [[ಪೀಟರ್ ಫೆಖ್ಟರ್]] (ವಯಸ್ಸು 18). ಆತನನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 17, 1962ರಂದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮದ ಕೆಣ್ಣೆದುರೇ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ರಕ್ತಸುರಿದು ಸಾಯಲು ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫೆಖ್ಟರ್‌ನ ಸಾವಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಚಾರದ ಫಲವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ನಾಯಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿಕ್ಕುವುದರ ವಿರುದ್ದ ನಿರ್ಬಂಧನೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿ "ಪಲಾಯನ ಮಾಡಬಹುದಾದ"ವರಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ದೊರಕಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref>ಟೇಲರ್, ಫ್ರೆಡರಿಕ್. ''The Berlin Wall: A World Divided 1961-1989'', London: Harper Perennial, 2006.</ref> ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಯತ್ನಿಸಿ ಗುಂಡಿಕ್ಕಲಾದ ಕೊನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಫೆಬ್ರುವರಿ 6, 1989ರಂದು [[ಕ್ರಿಸ್ ಗ್ವೆಫ್ರಾಯ್]]. == "ಶ್ರೀಯುತ ಗೋರ್ಬಚೇವ್, ಈ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿ!" == [[ಚಿತ್ರ:ReaganBerlinWall.jpg|thumb|ರೊನಾಲ್ಡ್ ರೇಗನ್ ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಬಳಿ, ಜೂನ್ 1987: “ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕುರುಳಿಸಿ!”]] {{Listen |filename = Reagan Brandenburg Gate speech.ogg |title = ''Tear down this wall'' |description = Complete speech by [[Ronald Reagan]] at the [[Brandenburg Gate]], June 12, 1987 |format = [[Ogg]]}} {{Main|Tear down this wall}} ಜೂನ್ 12, 1987ರಂದು ಬರ್ಲಿನ್‌ನ 750ನೆಯ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ <ref name="USATODAY">{{cite web |url=http://www.usatoday.com/news/world/2007-06-12-reagan-speech_N.htm |title=Reagan's 'tear down this wall' speech turns 20 - USATODAY.com |accessdate=2008-02-19 |work=}}</ref>, [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಗೇಟ್]]ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತ [[ರೊನಾಲ್ಡ್ ರೇಗನ್]] ಆಗಿನ [[ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ]]ದ [[ಜನರಲ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ [[ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಗೋರ್ಬಚೇವ್]]ರಿಗೆ [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲಾಕ್]]ನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕುವಂತೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು: {{quote|We welcome change and openness; for we believe that freedom and security go together, that the advance of human liberty can only strengthen the cause of world peace. There is one sign the Soviets can make that would be unmistakable, that would advance dramatically the cause of freedom and peace. General Secretary Gorbachev, if you seek [[peace]], if you seek prosperity for the Soviet Union and [[eastern Europe]], if you seek [[liberalization]], come here to this gate. Mr. Gorbachev, open this gate. Mr. Gorbachev, tear down this wall!<ref name="text">{{cite web|url=http://www.reaganfoundation.org/reagan/speeches/wall.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080622043537/http://www.reaganfoundation.org/reagan/speeches/wall.asp|archivedate=2008-06-22|title=Remarks at the Brandenberg Gate|accessdate=2008-02-09|publisher=Ronald Reagan Presidential Foundation}}</ref>}} == ಪತನ == [[ಚಿತ್ರ:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|thumb|right|ಜರ್ಮನರು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿರುವುದು,1989; ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕಿತ್ತೆಳೆದು ಹಾಕಲಾಯಿತು.]] [[ಚಿತ್ರ:BerlinWall-BrandenburgGate.jpg|thumb|right|ಬ್ರ್ಯಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಗೇಟ್‌ನ ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆ, 10 ನವೆಂಬರ್ 1989]] ಆಗಸ್ಟ್ 23, 1989ರಂದು [[ಹಂಗರಿ]]ಯು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿಯ ಭದ್ರತಾವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು, ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ 13,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಮೈಕೆಲ್ ಮಯರ್ "The picnic that brought down the Berlin Wall" [http://www.latimes.com/news/opinion/la-oe-meyer13-2009sep13,0,6751343.story LAtimes.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923182446/http://www.latimes.com/news/opinion/la-oe-meyer13-2009sep13,0,6751343.story |date=2009-09-23 }}</ref> ಇದು ಘಟನಾಸರಣಿಯನ್ನೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಹಂಗೇರಿಯನ್ನರು ಈನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರನ್ನು ಗಡಿ ದಾಟುವುದರಿಂದ ತಡೆಹಿಡಿದು ಅವರನ್ನು ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್‌ಗೆ ಹಿಂದೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಈ ಈಸ್ಟ್ ಜರ್ಮನರು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನ್ ದೂತಾವಾಸಕ್ಕೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಮರಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಹಂಗರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವವರು ಮರಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೆರೆಯ ಜೆಕೋಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇಂತಹದೇ ಘಟನೆಯೊಂದು ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೋಗಲು ಬಿಟ್ಟರಾದರೂ ಅವರು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಟ್ರೇನೊಂದನ್ನು ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ಕಡ್ಡಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಇದಾದ ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಒಳಗೇ ಬೃಹತ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಡೆದವು. (''ನೋಡಿ [[ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಸೋಮವಾರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು]]''.) ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ನೇತಾರನಾಗಿದ್ದ [[ಎರಿಚ್ ಹೊನೆಕರ್]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 18, 1989ರಂದು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ [[ಈಗನ್ ಕ್ರೆನ್‍ಜ್]] ಬಂದರು. ಆ ವರ್ಷ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊನೆಕರ್ ಗೋಡೆಯು ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬದಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯು "ಮುಂದಿನ ನೂರು ವರ್ಷ"ಗಳವರೆಗೂ ನಿಂತಿರುವುದೆಂದು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದಿದ್ದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1989ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಮೊದಮೊದಲು ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವಲಸೆಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು {{lang|de|''"Wir wollen raus!"}}'' ("ನಮಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಬೇಕು!") ಎಂದು ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರು. '' ''ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು '' {{lang|de|"Wir bleiben hier"}}'', ("ನಾವು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವೆವು!") ಎಂದು ಘೋಷಣೆ ಕೂಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. '' ''ಇದು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1989ರ ಅಂತ್ಯದ "[[ಶಾಂತಿಯುತ ಕ್ರಾಂತಿ]]" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸುವ ಆಂದೋಲನದ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು.<ref name="unknown 2009">{{cite web |url=http://www.mauerfall09.de/ |title={{lang|de|20 Jahre Mauerfall}} |accessdate=2009-04-09 |author=unknown |year=2009 |publisher={{lang|de|Kulturprojekte Berlin GmbH}} |archive-date=2009-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415161657/http://www.mauerfall09.de/ |url-status=dead }}</ref> '' ''ನವೆಂಬರ್ 4ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅಂದು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ (ಹೆನ್‌ಸ್ಲಿನ್, 07) [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ಪ್ಲಾತ್ಸ್ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಸೇರಿದರು.'' ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಂಖೆಯು ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು ಅವರು ಹೊಸ ಕ್ರೆನ್‌ಜ್ ಸರ್ಕಾರದ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಜೆಕೋಸ್ಲೊವಾಕ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಜೆಕೋಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾ ಮೂಲಕ ಹೊರಹೋಗಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿಸಲು, ನವೆಂಬರ್ 9ರಂದು ಕ್ರೆನ್‌ಜ್‌ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಟ್‌ಬ್ಯೂರೋ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿರೇಖೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊರತೆರಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಅದೇ ದಿನ, ಮಂತ್ರಾಲಯ ಆಡಳಿತವು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ ಖಾಸಗೀ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 17, 1989ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕಾಗಿದ್ದಿತು. ಪಾಲಿಟ್‌ಬ್ಯೂರೋನ ವಕ್ತಾರನಾಗಿದ್ದ [[ಗುಂಟರ್ ಶ್ಯಾಬೋವ್‌ಸ್ಕಿ]]ಗೆ ಇದನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ಆತನು ಹೊಸ ನೀತಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆತನಿಗೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Schabowski">Sarotte, Mary Elise (Nov 1, 2009) [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/30/AR2009103001846.html "How it went down: The little accident that toppled history"] Washington Post. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 2007-09-02.</ref> ನವೆಂಬರ್ 9ರ ಪ್ರೆಸ್ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸಿಗೆ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದ ಮೊದಲು ಆತನಿಗೆ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಸರಿಯಾದ ಅನುಮತಿಯೊಡನೆ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಬಿಡಲಾಗುವುದೆಂದು ಬರೆದಿರುವ ಚೀಟಿಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತಾದರೂ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಮುಂದಿನ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನೂ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕೆಲವೇ ಘಂಟೆಗಳ ಮುನ್ನ ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಗಡಿಯ ಭದ್ರತಾಪಡೆಗೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾರನೆಯ ದಿನದಿಂದ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದಿತು - ಆದರೆ, ಯಾರೂ ಶ್ಯಾಬೋವ್‌ಸ್ಕಿಗೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರೆಸ್‌ಭೇಟಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆತನು ಈ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಓದಿದನು. ANSA ಸುದ್ದಿಏಜೆನ್ಸಿಯ ಬರ್ಲಿನ್ ಬಾತ್ಮೀದಾರನಾಗಿದ್ದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪತ್ರಕರ್ತ ರಿಕಾರ್ಡೋ ಎಹ್‌ರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಆತನನ್ನು ಈ ನಿಯಮಗಳು ಎಂದಿನಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವವೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಶ್ಯಾಬೋವ್‌ಸ್ಕಿ ತನಗೆ ದೊರಕಿದ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅಂದೇ ಇರಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡು "ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತಡವಿಲ್ಲದೆ, ಈಗಿಂದೀಗಲೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಪರ್ತಕರ್ತರು ಆತನನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಆತನು ಈ ನಿಯಮಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಗಡಿದಾಟಿ ತೆರಳುವುದನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯತನಕ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರದ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು.<ref>ವಾಕರ್, ಮಾರ್ಕಸ್ (Oct 21, 2009) [http://online.wsj.com/article/SB125597721400194603.html "Did Brinkmannship Fell Berlin's Wall? ][http://online.wsj.com/article/SB125597721400194603.html Brinkmann Says It Did]" The Wall Street Journal.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Bundesarchiv Bild 183-1989-1110-018, Berlin, Checkpoint Charlie, Nacht des Mauerfalls.jpg|thumb|left|ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಚಾರ್ಲೀ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು, 10 ನವೆಂಬರ್ 1989]] ಇದಾದ ಕೂಡಲೇ ARD ಎಂಬ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನ್ ದೂರದರ್ಶನ ಚ್ಯಾನೆಲ್ ಶ್ಯಾಬೋವ್‌ಸ್ಕಿಯ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದ ಅಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಿತು. ಸುದ್ದಿಪ್ರಸಾರಕರೊಬ್ಬರು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು: "ಈ ನವೆಂಬರ್ ಒಂಬತ್ತು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಿನವಾಗಿದೆ." "ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯು ಈಗಿಂದೀಗಲೇ ತನ್ನ ಗಡಿಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತೆರೆದಿವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ."<ref name="Schabowski" /> ಈ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಗೋಡೆಯ ಬಳಿ ಸೇರಲು ಆರಂಭವಾದರು ಮತ್ತು ಗಡಿಯ ಭದ್ರತಾಪಡೆಯವರು ಆ ಕೂಡಲೇ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.<ref name="Schabowski" /> ಅಚ್ಚರಿಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುತೋಚದಂತಾದ ಗಾರ್ಡುಗಳು ಈ ತೊಂದರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾರೂ ಮಾರಕ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿ ಅದರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುವುದು ನಿಚ್ಚಳವಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಬಹಳ ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು ಶಕ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಗುಂಪನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ಇದ್ದ ಗಾರ್ಡುಗಳು ಕೊನೆಗೂ ಸೋತು ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‍ಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ, ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಗುರುತುಪತ್ರ ತಪಾಸಣೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಹೊರಬಿಟ್ಟರು. ಆನಂದತುಂದಿಲರಾದ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರನ್ನು ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಜನತೆಯು ಉತ್ಸವದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು. === ನಿರ್ಮೂಲನ === [[ಚಿತ್ರ:berlin fallofwall emerson.jpg|thumb|left|ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಗಾರ್ಡ್ ಒಬ್ಬಾತ ಪಶ್ಚಿಮದವನ ಜತೆಗೆ ಗೋಡೆಯ ಮುರಿದ ಭಾಗವೊಂದರ ಮೂಲಕ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದು.ನವೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯಭಾಗ 1989.]] [[ಚಿತ್ರ:Crane removed part of Wall Brandenburg Gate.jpg|thumb|left| ಡಿಸೆಂಬರ್ 21, 1989ರಂದು ಕ್ರೇನ್ ಒಂದು ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಕಿತ್ತು ತೆಗೆಯುತ್ತಿರುವುದು]] ನವೆಂಬರ್ 9ನ್ನು ಗೋಡೆ ಪತನವಾದ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಆ ಕೂಡಲೇ ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಂದು ಸಂಜೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಮುಂದಿನ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಜನರು ದೊಡ್ಡ ಸುತ್ತಿಗೆಗಳು ಇಲ್ಲವೆ ಉಳಿ,ಚಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದು ಗೋಡೆಯ ದೊಡ್ಡದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡತೊಡಗಿ ಹಲವಾರು ಅನಧಿಕೃತ ಗಡಿದಾಟುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಇಂಥಾ ಜನರಿಗೆ "Mauerspechte" (ಗೋಡೆಯ ಮರಕುಟಿಗಗಳು) ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು.. ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮುಂದಿನ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಹೊಸ [[ಗಡಿದಾಟು]]ಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ([[ಫಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಮೆರ್ ಪ್ಲಾಟ್ಸ್]], [[ಗ್ಲೀನಿಕೆರ್ ಬ್ರಕ್]], [[ಬರ್‌ನಾಯರ್ ಸ್ಟ್ರೇಬ್]]) ತೆರೆಯುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಆ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಗುಂಪುಗಳು ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಹಳೆಯ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೂಡಿಸಲು ಗೋಡೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ಬುಲ್‌ಡೋಜರ್‌ಗಳನ್ನು ಹರ್ಷೋದ್ಗಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಫುಟೇಜುಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ "ಗೋಡೆಯ ಕೆಳಗುರುಳಿಸುವಿಕೆ" ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇವು ನಿಜವಾಗಿ ಹೊಸ ಗಡಿದಾಟುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ. 1990ರ ನಡುಭಾಗದವರೆಗೂ ಹೊಸ ಗಡಿದಾಟುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವುದು ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 22, 1989ರಂದು ತೆರೆಯಲಾದ [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಗೇಟ್]] ಕೂಡ ಶಾಮೀಲಾಗಿದ್ದಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Bundesarchiv Bild 183-1990-0105-029, Berlin, Loch in Mauer am Reichstag.jpg|thumb|right|ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನರು ಗೋಡೆಯ ರಂಧ್ರವೊಂದರ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಗಾರ್ಡುಗಳನ್ನು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಇಣುಕಿ ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನರು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನರುಗಳುಗಳಿಗೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 23ರಿಂದ ವಿಸಾ-ರಹಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಅವರು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳು ಅಥವಾ ವರಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ವೀಸಾ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತೀದಿನವೂ ಕನಿಷ್ಠ 25 [[DM]]ರಂತೆ ತಾವು ಇರಬೇಕೆಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ದಿನಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನೂ ಜಮಾ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮನಬಂದಾಗ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನವೆಂಬರ್ 9 ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 23ರವರೆಗಿನ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಓಡಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Berlin wall 1990.jpg|left|thumb|ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಬಹುಬೇಗನೆ ಕೆತ್ತಿ ತೆಗೆದುಹಾಗಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1990]] ನವೆಂಬರ್ 9ರ ಸಂಜೆ ನಾಗರಿಕರು ಗೋಡೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಗಳು, ಮತ್ತುಹಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ ತೆರೆಯಲಾದ ಹೊಸ ಗಡಿದಾಟುಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ವಿದೇಶೀಯರು ಗೋಡೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಬೇಗ ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಾಯಿತೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ನವೆಂಬರ್ 9ರ ನಂತರ ಕೆಲಕಾಲದವರೆಗೂ ಗೋಡೆಯು ಮೇಲೆ ಕಾವಲು ಕಾಯಲಾಯಿತಾದರೂ ಇದರ ತೀವ್ರತೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಲಿತ್ತು. ಮೊದಲ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಲಿಟರಿ "ಗೋಡೆ ಕುಟಿಗ"ರಿಂದಾದ ಹಾನಿಯನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಲು ಕೂಡಾ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಕಡೆಮೆಯಾದವು, ಕಾವಲುಪಡೆಯವರು ಹೆಚ್ಚು ಅಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರತೊಡಗಿದರು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಗೋಡೆಯ ಅವಸಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಈ ಕಿಂಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅನಧಿಕೃತ ಗಡಿದಾಟುವಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಹನಶೀಲರಾಗಿದ್ದರು. ಜೂನ್ 13, 1990ರಂದು ಬರ್ನಾಯರ್ ಸ್ಟ್ರೇಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಲಿಟರಿಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಜುಲೈ 1ರಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನ್ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ದಿನ, ಎಲ್ಲಾ ''ಕಾನೂನುಬದ್ಧ'' ಗಡಿನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ರದ್ದಾಗಿಹೋದವು, ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಲಕಾಲ ಮುನ್ನವೇ ಜರ್ಮನ್ ಒಳ ಗಡಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದಂತಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಿತ್ತುಹಾಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕಗಳು ([[Bundeswehr]]ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಣವಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ) ನವೆಂಬರ್ 1991ರವರೆಗೂ ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕಾವಲುಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿ ಉಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Berlin wall at Potsdamer Platz March 2009.jpg|left|thumb| ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಮೆರ್ ಪ್ಲಾತ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಸಣ್ಣ ಭಾಗ, ಮಾರ್ಚ್ 2009]] ಗೋಡೆಯ ಪತನವು ಜರ್ಮನ್ ಏಕೀಕರಣದ ಕಡೆಗಿನ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3, 1990ರಂದು ಸಂಪನ್ನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. === ವಿರೋಧ === ಅಂದಿನ ಯು.ಎಸ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರು-ಏಕೀಕೃತ ಜರ್ಮನಿಯ ಭವಿಷ್ಯದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಆಳವಾದ ತಲ್ಲಣವಿದ್ದಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1989ರಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]] [[ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್]] [[ಸೋವಿಯೆತ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಗೋರ್ಬಚೇವ್]]ರ ಬಳಿ ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಬೀಳಗೊಡಬಾರದೆಂದೂ, ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="Hindu2009.9.15" /><ref name="Times2009.9.11">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article6829735.ece |title=Thatcher told Gorbachev Britain did not want German reunification |accessdate=2009-11-08 |date=September 11, 2009 |work=Michael Binyon |publisher=Times |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716101355/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article6829735.ece |url-status=dead }}</ref> {{cquote|We do not want a united Germany. This would lead to a change to postwar borders, and we cannot allow that because such a development would undermine the stability of the whole international situation and could endanger our security.<ref name="Hindu2009.9.15">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/09/15/stories/2009091553501100.htm |title=How Margaret Thatcher pleaded with Gorbachev not to let the Berlin Wall fall out of london |accessdate=2009-11-08 |date=September 15, 2009 |work=Hasan Suroor |publisher=Hindu |archive-date=2013-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130719125911/http://www.hindu.com/2009/09/15/stories/2009091553501100.htm |url-status=dead }}</ref>}} ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಪತನದ ನಂತರ, [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಫ್ರಾನ್‌ಸ್ವಾ ಮಿಟೆರಾನ್]] ಥ್ಯಾಚರ್‌ರವರಿಗೆ ಏಕೀಕೃತ ಜರ್ಮನಿಯು [[ಅಡಾಲ್ಫ್ಹ್ ಹಿಟ್ಲರ್]]ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದೂ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಯುರೋಪ್ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುವುದೆಂದೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು.<ref name="Times2009.9.10">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article6828556.ece |title=United Germany might allow another Hitler, Mitterrand told Thatcher |accessdate=2009-11-09 |date=September 10, 2009 |work=Helen Nugent |publisher=Times |archive-date=2011-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512174119/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article6828556.ece |url-status=dead }}</ref> === ಉತ್ಸವಗಳು === ಡಿಸೆಂಬರ್ 25, 1989ರಂದು, [[ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್ ಬರ್ನ್‌ಸ್ಟೀನ್]] ಗೋಡೆಯ ಪತನದ ಹರ್ಷಾಚರಣೆಯ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಠಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತ [[ಬೀಥೋವನ್ನನ]] [[9ನೇ ಸಿಂಫನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ (''[[ಓಡ್ ಟು ಜಾಯ್]]'' ) "ಜಾಯ್" ''({{lang|de|Freude}})'' ಎಂಬ ಪದದ ಬದಲಾಗಿ "ಫ್ರೀಡಮ್" ''({{lang|de|Freiheit}})'' ಅನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದನು. ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಯರ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್, ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗಳಿಂದಲೂ ಆರಿಸಲಾಗಿದ್ದಿತು.<ref name="Naxos 2072038">{{cite web |url=http://www.naxos.com/catalogue/item.asp?item_code=2072038 |title=Ode To Freedom - Beethoven: Symphony No. 9 (NTSC)|accessdate = 2006-11-26 |author=Naxos |authorlink=Naxos Records |year=2006 |work=Naxos.com Classical Music Catalogue}} This is the publisher's catalogue entry for a DVD of Bernstein's Christmas 1989 "Ode to Freedom" concert. David Hasselhoff sang during the fall of the Berlin wall.</ref> 21 ಜುಲೈ 1990ರಂದು [[ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಮೆರ್ ಪ್ಲಾತ್ಸ್]]ನ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ರೋಜರ್ ವಾಟರ್ಸ್]] [[ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್]] ಆಲ್ಬಂ ''[[ದ ವಾಲ್]]'' ಅನ್ನು [[ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು]], ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗವು [[ಬಾನ್ ಜೋವಿ]], [[ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯನ್ಸ್]], [[ಬ್ರಯಾನ್ ಆಡಮ್ಸ್]], [[ಸೈನೇಡ್ ಓ’ ಕಾನರ್]], [[ಥಾಮಸ್ ಡಾಲ್ಬೀ]], [[ಜೋನೀ ಮಿಚೆಲ್]], [[ಮೇರಿಯಾನ್ ಫೇತ್‌ಫುಲ್]], [[ಲೆವಾನ್ ಹೆಲ್ಮ್]], [[ರಿಕ್ ಡ್ಯಾಂಕೋ]] ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾನ್ ಮಾರಿಸನ್]] ಮುಂತಾದವರನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು. [[ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯಾಸೆಲ್‌ಹಾಫ್]] ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಆಗ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ತನ್ನ ಹಾಡು "[[ಲುಕಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಫ್ರೀಡಮ್]]" ಅನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಹಲವಾರು ವರುಷಗಳಿಂದಲೂ [[ವರ್ನರ್ ಶುಲ್ಜ್]] ಮುಂತಾದ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಮಾಜೀ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು [[ನವೆಂಬರ್ 9]] ಸರಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜರ್ಮನ್ ರಜಾದಿನವಾಗುವುದೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಇದು ಒಂದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಚರ್ಚಾವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/0,1518,316977,00.html |title=Debatte: Thierse fordert neuen Nationalfeiertag |date=2004-09-07 |accessdate=2009-02-22 |author=Jörg Aberger |publisher=Spiegel Online}}</ref> ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಶಾಂತಿಯುತ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಉತ್ತುಂಗವಾಗಿರುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನವೆಂಬರ್ 9 [[1848ರ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯು ಕೊನೆಗೊಂಡ ದಿನಾಂಕವೂ, 1918ರಲ್ಲಿ ಕೈಸರ್ [[ವಿಲ್‍ಹೆಲ್ಮ್ II]] ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪ್ರಥಮ ಜರ್ಮನ್ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ [[ವೀಮರ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ದಿನವೂ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಜತೆಗೇ ನವೆಂಬರ್ 9 1923ರ [[ಬೀರ್ ಹಾಲ್ ವಿಪ್ಲವ]] ದ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವೂ, 1938ರಲ್ಲಿ ನಾಜಿಗಳು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕುಖ್ಯಾತ ''[[ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಾಷ್ತ್]]'' [[ಪೋಗ್ರೋಮ್]]ಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ದಿನಾಂಕವೂ ಆಗಿದೆ. [[ನೊಬೆಲ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ [[ಎಲೀ ವೀಸೆಲ್]] ಮೊದಲ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತ "ಅವರು ನವೆಂಬರ್ 9 ಈಗಾಗಲೆ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ಮರೆತಿದ್ದಾರೆ - 51 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ದಿನವು ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಾಶ್ತ್‌ನ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ."<ref name="Wiesel 1989">{{cite |title=New York Times |date=1989-11-17}} - ಎಲೀ ವೀಸೆಲ್, "Op-Ed in response to the fall of the wall"</ref> ಏಕೀಕರಣವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿರದುದ್ದರಿಂದ; ಅದೇ ದಿನವನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನ್ ಯುನಿಟಿ ಡೇ]]ಯಾಗಿ ಆರಿಸಲಾಯಿತು. === 20ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆ === ನವೆಂಬರ್ 9, 2009ರಂದು ಬರ್ಲಿನ್ [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಗೇಟ್]]ನ ಸುತ್ತ ಉತ್ಸವದ ಸಂಜೆಯನ್ನಾಚರಿಸಲು ಪ್ರಪಂಚದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ಗಣ್ಯರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ "ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್" ಅನ್ನು ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಪತನದ 20ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿತು. ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳುಳ್ಳ ಎಂಟು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ 1000 ಫೋಮ್ ಡೊಮಿನೋ ಬಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಗೋಡೆಯಿದ್ದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಿಂದ ಅವನ್ನು ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಉರುಳಿಸಲಾಗಿ ಅವು ಬ್ರಾಂಡನ್‌ಬರ್ಗ್ ಗೇಟಿನ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಸೇರುವಂತೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಶಿಖರಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref name="unknown 2009" /> ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸದ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು [[Twitter]] ಬಳಕೆದಾರರು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ [http://www.berlintwitterwall.com/ Berlin Twitter Wall] ಅನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಚೀನೀಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಗುಂಪುಗಳು ಇದನ್ನು [[ಗ್ರೇಟ್ ಫೈರ್‌ವಾಲ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ]]ದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. Berlin Twitter Wall ಅನ್ನು ಚೀನೀ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsf.org/spip.php?page=article&id_article=34897 |title=RSF.org |access-date=2021-08-10 |archive-date=2009-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091108121553/http://www.rsf.org/spip.php?page=article&id_article=34897 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.theglobeandmail.com/blogs/points-east/mr-hu-tear-down-this-firewall/article1338387/ TheGlobeAndMail.com]</ref><ref>[http://www.montrealgazette.com/technology/BERLIN+WALL+CHINA+MARKS+DATE/2193355/story.html MontrealGazette.com]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನ್ ದೂತಾವಾಸವು ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ "ಗೋಡೆಗಳಿಲ್ಲದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ" ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವನ್ನುಳ್ಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯವು ಇಂದಿನ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಪತನದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಿತು. 2009ರ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು "ಫ್ರೀಡಮ್ ವಿದೌಟ್ ವಾಲ್ಸ್" ಪ್ರಚಾರ ಆಂದೋಲನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.germany.info/withoutwalls |title=Freedom Without Walls |accessdate=2009-04-09 |author=unknown |year=2009 |publisher=Embassy of the Federal Republic of Germany, Washington, DC |archive-date=2010-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228094243/http://www.germany.info/withoutwalls |url-status=dead }}</ref> ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''Mauerreise'' (ಗೋಡೆಯ ಪಯಣ) ಎಂಬ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಮೇ 2009ರಲ್ಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು: ಕೊರಿಯಾ, ಸೈಪ್ರೆಸ್, ಯೆಮೆನ್ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಬದುಕು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಗಡಿರೇಖೆಯ ಅನುಭವಗಳಿಂದಲೇ ರೂಪಿತವಾಗಿರುವ ಇನ್ನಿತರ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಕಲಾವಿದರು, ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನರಿಗೆ 「ಗೋಡೆ」ಯ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಒಂದು ಬರಿದಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ವಾಸ್ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.goethe.de/ges/prj/mar/enindex.htm |title=The Wall in the World 2009 - 20th anniversary of the Fall of the Wall - Goethe-Institut |publisher=Goethe.de |date= |accessdate=2009-11-09}}</ref> ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಪತನದ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ, Twinityಯು ವರ್ಚುಅಲ್ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿದ್ದ ಅಳತೆಯದೇ ಗೋಡೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.twinity.com/en/wall |title=The Berlin Wall in Twinity |accessdate=2009-11-09 |year=2009 |publisher=Twinity |archive-date=2009-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091026144819/http://www.twinity.com/en/wall |url-status=dead }}</ref> ನವೆಂಬರ್ 5ರಂದು ನಡೆದ [[MTV Europe Music Awards]]ನಲ್ಲಿ, [[U2]] ಮತ್ತು [[Tokio Hotel]] ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. U2 ’ಎಟ್ ದ ಬ್ರಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಗೇಟ್’ ಮತ್ತು Tokio Hotel "ವರ್ಲ್ಡ್ ಬಿಹೈಂಡ್ ಮೈ ವಾಲ್" ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. [[ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]]ನ ಪಟ್ಟಣವಾದ [[ಕಲಾಂಡಿಯಾ]]ದ [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನೀಯರು]] ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಪತನದ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದನ್ನೇರ್ಪಡಿಸಿ [[ಇಸ್ರೇಲೀ ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತಡೆಗೋಡೆ]]ಯ ಕೆಲಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಡೆದುಹಾಕಿದರು.<ref>[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2009/11/2009119151639325464.html Aljazeera.net]</ref> == ಪರಂಪರೆ == <gallery> File:Berlin_Wall_(13-8-2006).jpg|ಫ್ರೀಡರಿಕ್‌ಶೇನ್‌ನ ಆಸ್ಟ್‌ಬಾನ್‌ಹಾಫ್‌ನ ಬಳಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಗೋಡೆಯ ಭಾಗ, ಆಗಸ್ಟ್ 2006 File:Berlin wall 1.jpg| ಟಾಪಾಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ಟೆರರ್ ಬಳಿಯ ಗೋಡೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು, ಆಗಸ್ಟ್ 2007 File:Checkpoint Charlie Memorial.JPG|ದಾಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಸಾವಿಗೀಡಾದವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲುಬೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ.ಈ ಸ್ಮಾರಕವು 2004ರಿಂದ 2005ರವರೆಗೆ ಇದ್ದು ನಂತರ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. File:Berlin Wall plaque.JPG|ಗೋಡೆಯಿದ್ದ ಕಡೆ ಈಗಿರುವ ನುಣುಪುಗಲ್ಲಿನ ಸರಣಿಗೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ.ಫಲಕದ ಮೇಲೆ "BERLINER MAUER 1961–1989" ಎಂದು ಬರೆದಿದೆ File:BERLINER MAUER 1961–1989 plaque.jpg|ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಚಾರ್ಲೀಯ "BERLINER MAUER 1961–1989" ಫಲಕವು ಗೋಡೆಯಿದ್ದ ಜಾಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. File:HPIM1753.JPG|ಬರಹವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಗುರುತಿನ ನುಣುಪುಗಲ್ಲು </gallery> ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ನಾಶ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಅದಿದ್ದ ಮೂಲ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಅವಶೇಷಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಅಪರೂಪ. ಮೂರು ಉದ್ದವಾದ ಭಾಗಗಳು ಇನ್ನೂ ನಿಂತುಕೊಂಡಿವೆ: [[ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಚಾರ್ಲೀ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಮೆರ್ ಪ್ಲಾತ್ಸ್]]ಗಳ ನಡುದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ, ಮಾಜೀ [[Gestapo]] ಕೆಂದ್ರಕಚೇರಿಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಟಾಪಾಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ಟೆರರ್]]ನ ಮೊದಲನೆಯ (ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗಿನ) 80-ಮೀಟರುಗಳ (263 ಅಡಿ) ಗೋಡೆಯ ಭಾಗ ; [[ಓಬರ್‌ಬಾಂಬ್ರಕ್]]ನ ಬಳಿಯ [[ಸ್ಪ್ರೀ]] ನದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ [[ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]] ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿರುವ ಎರಡನೇ ಗೋಡೆಯ (ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾದ) ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದನೆಯ ಭಾಗ; ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಭಾಗವು ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಮರುನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಉತ್ತರದೆಡೆಗೆ [[ಬರ್ನಾಯರ್ ಸ್ಟ್ರೇಬ್]]ನಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1999ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಒಂಟಿ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕಾವಲುಗೋಪುರಗಳು ಕೂಡ ನಗರದ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇವಾವುದೂ ಗೋಡೆಯ ಮೂಲ ನೋಟವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಯಸಿ ಬರುವವರಿಂದ ತೀವ್ರ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ. ಗೋಡೆಯ ಕೆಲಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಯ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದೆಲ್ಲೆಡೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ]]ಗಳ ಜತೆ ಮತ್ತು ಹೊರತಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಈ ಭಾಗಗಳು ಇಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಹರಾಜು ಸೇವೆಯಾದ [[eBay]] ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಸ್ಮರ್ಣಿಕೆಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಸೈನಿಕರು ಕಾಯುವಾಗ ಕಂಡುಬರದಿದ್ದ [[ಗೋಡೆಗೀಚು]]ಗಳು ಇಂದು ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ತುಂಬಿಹೋಗಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಗೋಡೆಗೀಚುಗಳು ಬರೇ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಪ್ರವಾಸೀ ಜಾಗಗಳ ಜತೆಗೇ ನಗರದ ಸರ್ಕಾರವು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಗೋಡೆಯಿದ್ದ ಜಾಗಗಳನ್ನು ನುಣುಪಾದ ಕಲ್ಲುತುಂಡುಗಳ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡೆ "ಮೊದಲ" ಗೊಡೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಮೆರ್ ಪ್ಲಾತ್ಸ್ ಬಳಿ ಮಾತ್ರ ಎರಡೂ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರಿಗೆ ತಡೆಗೋಡೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಅರಿವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. === ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು === ಪತನದ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಖಾಸಗೀ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಒಂದು [[ಚೆಕ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಚಾರ್ಲೀ]] ಬಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗೋಡೆಯೊಂದರ 200-ಮೀಟರ್ (656&nbsp;ಅಡಿ) ಉದ್ದದ ಭಾಗವನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿತಾದರೂ ಅದು ಮೂಲ ಗೋಡೆಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲುಬೆಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಲೆಳಸಿ ಸತ್ತವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004ರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿ ಜುಲೈ 2005ರಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | author=Furlong, Ray | title=Berlin Wall memorial is torn down | publisher=BBC News|date=July 5, 2005 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4651823.stm | accessdate = 2006-02-23}}</ref> === ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳು === ಏಕೀಕರಣದ ನಂತರದ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಜರ್ಮನಿಯ ಜನರು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತುಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ಜನರ ನಡುವಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, (ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ''[[ಓಸ್ಸಿಸ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ವೆಸ್ಸಿ]]ಸ್'' ), ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ''Mauer im Kopf'' (ತಲೆಯೊಳಗಿರುವ ಗೋಡೆ) ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2004ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದು ಶೇಕಡಾ 25 ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನರು ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 12 ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನರು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಗಳು ಮತ್ತೆ "ಗೋಡೆ"ಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಬೇರಾಗಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | author=Reuters | title=One in 5 Germans wants Berlin Wall rebuilt | publisher=MSNBC | date=September 8, 2004 | url=http://www.msnbc.msn.com/id/5942091/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060613190725/http://www.msnbc.msn.com/id/5942091/ | archivedate=2006-06-13 | accessdate = 2006-02-23}}</ref> ಗೋಡೆಯ ಪತನದ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದು ಹತ್ತನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಭಾಗ ಜನತೆ ಮಾತ್ರ ಏಕೀಕರಣದಿಂದ ಸಂತಸಗೊಂಡಿಲ್ಲ (ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 8; ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 12) ಎಂಬ ಸೂಚನೆಗಳು ದೊರಕಿದವು. ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮಗಳ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನುವರೆಗೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಜರ್ಮನರು ಇದೇ ರೀತಿ ತಮ್ಮದೇಶದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳ ಬಗೆಗೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | author=ZDF "Wochenjournal" | title=Große Zustimmung zur Wiedervereinigung | publisher=ZDF | date=November 5, 2009 | url=http://wochenjournal.zdf.de/ZDFde/inhalt/11/0,1872,7925355,00.html | accessdate=2006-11-06 | archive-date=2009-12-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091214050606/http://wochenjournal.zdf.de/ZDFde/inhalt/11/0%2C1872%2C7925355%2C00.html | url-status=dead }}</ref> ರಷ್ಯಾದ VTsIOM ನಡೆಸಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಷ್ಯನ್ನರಿಗೆ ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರಾರೆಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಶೇಕಡಾ ಹತ್ತರಷ್ಟು ಜನರು ಬರ್ಲಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳೇ ಅದನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದರೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಶೇಕಡಾ ಆರರಷ್ಟು ಜನರು ಅದನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಬಲಗಳು ಕಟ್ಟಿದ್ದೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ ನಾಲ್ಕು ಜನರು ಇದು [[ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ "ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಹೆಜ್ಜೆ"ಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಶೇಕಡಾ ಐವತ್ತೆಂಟು ಜನರು ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರಾರೆಂದು ತಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವೆಂಬ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದರೆ, ಶೇಕಡಾ 24ರಷ್ಟು ಜನ ಮಾತ್ರ ಸರಿಯಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಗಿನ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ ಎಂಬ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://uk.reuters.com/article/idUKTRE5A44NS20091105?feedType=nl&feedName=ukoddlyenough |title=Reuters.com |access-date=2024-09-15 |archive-date=2010-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116020725/http://uk.reuters.com/article/idUKTRE5A44NS20091105?feedType=nl&feedName=ukoddlyenough |url-status=dead }}</ref> === ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಗೋಡೆಯ ಭಾಗಗಳು === ಗೋಡೆಯನ್ನು ಉರುಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಅರೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಇಂಥ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ಗಳ ಲಾಬಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್, ಡಿಸಿ]] ಬಳಿಯ [[ಪೆಂಟಗನ್]] ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಸರ್ಕಾರೀ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಬರ್ಲಿನ್ ಗಡಿಯ ದಾಟುವಿಕೆಗಳು]] * [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡೆನ್‍ಬರ್ಗ್ ಗೇಟ್]] * [[ಶೀತಲ ಸಮರ]] * [[ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕುಸಿತ]], 1991 * [[ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಬಣ]] * ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು: "ದ ಬಾಯ್ ಎಂಡ್ ದ ವಾಲ್" ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್-ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಣ, 1965<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0058412/ IMDb.com]</ref> **''[[ಡರ್ ಟನೆಲ್]]'', ಸುರಂಗವೊಂದರ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸ್ಥಳಾಂತರಣ **''[[ಬರ್ಲಿನ್ ಟನೆಲ್ 21]]'', ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಸುರಂಗವೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಥಾಮಸ್]] ನಾಯಕನಟನಾಗಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ. **''[[ದ ಲೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ಅದರ್ಸ್]]'', ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನ್ ಸ್ತಾಸಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿವಿಜೇತ ಜರ್ಮನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ, 2006 **''[[ದ ಟನೆಲ್]]'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 1962ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ NBC News Specialನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ. * [[ಕಬ್ಬಿಣದ ತೆರೆ]] * [[ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಗೋಡೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಆಪರೇಶನ್ ಗೋಲ್ಡ್]] * [[ಆಸ್ಟಾಲ್‌ಜೀ]] * ಕೊರಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಡೆ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದವಾದ [[Panmunjeom]], ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಸಮರದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆ * [[ಮಾದರಿ ಸ್ಠಳಾಂತರೀಕರಣ]] * [[ಆಧುನೀಕೋತ್ತರ]] * [[ಹಂಗರಿಯ ಗಡಿಭಾಗದ ಬೇಲಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಿರುವುದು]] * [[ಶೈßಬೆಫೆಲ್]] * [[ಐಕಮತ್ಯ ಆಂದೋಲನ]] * [[ಯು.ಎಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯೆತ್ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳ ನಡುವೆ ವೈಷಮ್ಯ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1961]] * [[ದ ಬರ್ಲಿನ್ ವಾಲ್l (ಆರ್ಕೇಡ್ ಗೇಮ್)]] * [[ದ ವಾಲ್ - ಲೈವ್ ಇನ್ ಬರ್ಲಿನ್]],[[ರೋಜರ್ ವಾಟರ್ಸ್]]ರವರ ಒಂದು ರಾಕ್ ಒಪೆರಾ/ಗಾನಗೋಷ್ಠಿ. == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಆಕರಗಳು == <references></references> * {{Citation|last=Böcker|first=Anita|title=Regulation of Migration: International Experiences|publisher=Het Spinhuis|year=1998|isbn=9055890952}} * {{cite book | authorlink = William F. Buckley, Jr. | last = Buckley | first = William F., Jr. | title = The Fall of the Berlin Wall| location = [[Hoboken, New Jersey]] | publisher = [[John Wiley and Sons]] | year = 2004 | isbn = 0-471-26736-8 }} * {{cite book| first = Curtis | last = Cate| title = The Ides of August: The Berlin Wall Crisis—1961 | location = New York City| publisher = M. Evans | year = 1978 }} * [[ಚೈಲ್ಡ್ಸ್]], ಡೇವಿಡ್ ಎಚ್, (2001) ''The Fall of the GDR: Germany's Road To Unity'', Longman,[http://www.pearsoned.co.uk/Bookshop/detail.asp?item=100000000004463 Pearsoned.co.uk] 2001. ISBN13:9780582315693, ISBN10: 0582315697 * ಚೈಲ್ಡ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್, ''The GDR: Moscow's German Ally'', (Second Edition 1988, First Edition 1983, George Allen & Unwin, London) ISBN 0-04-354029-5, 9780043540299. * ಚೈಲ್ಡ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್, (2001) ''The Fall of the GDR'', Longman. ISBN 0-582-31569-7 [http://www.amazon.co.uk/Fall-Themes-Modern-German-History/dp/0582315697 Amazon.co.uk] * ಚೈಲ್ಡ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್, (2000) ''The Two Red Flags: European Social Democracy & Soviet Communism Since 1945'', Routledge. [http://www.informaworld.com/smpp/title~db=all~content=t732627883 Informaworld.com] * ಚೈಲ್ಡ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್, (1991) ''Germany in the Twentieth Century'', (From pre-1918 to the restoration of German unity), Batsford, Third edition. ISBN 0 713467959 * ಚೈಲ್ಡ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್, (1987) ''East Germany to the 1990s Can It Resist Glasnost?'',[http://openlibrary.org/b/OL16520921M/East_Germany_to_the_1990s ] The Economist Intelligence Unit. ISBN 0-85058-245-8, 9780850582451. [http://www.worldcat.org/search?q=au%3A%22Childs%2C+David%2C%22&amp;qt=hot_author Worldcat.org] * {{Citation|last=Dale|first=Gareth|title=Popular Protest in East Germany, 1945-1989: Judgements on the Street|publisher=Routledge|year=2005|isbn=071465408}} * {{Citation|last=Dowty|first=Alan|title=Closed Borders: The Contemporary Assault on Freedom of Movement|publisher=Yale University Press|year=1989|isbn=0300044984}} * {{Citation|last=Gaddis|first=John Lewis|title=The Cold War: A New History|year=2005|publisher=Penguin Press|isbn=1594200629}} * {{Citation|last=Harrison|first=Hope Millard|title=Driving the Soviets Up the Wall: Soviet-East German Relations, 1953-1961|publisher=[[Princeton University Press]]|year=2003|isbn=0691096783}} * {{cite book | first = Honoré M. | last = Catudal | title = [[John F. Kennedy|Kennedy]] and the Berlin Wall Crisis | location = [[West Berlin]] | publisher = Berlin Verlag | year = 1980 }} * {{cite book | author = Hertle, Hans-Hermann | title = The Berlin Wall | location = Bonn | publisher = Federal Centre for Political Education | year = 2007 }} * {{cite web | author = [[John F. Kennedy|Kennedy, John F.]] | url = http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/Speeches/JFK/003POF03BerlinCrisis07251961.htm | title = July 25, 1961 speech | accessdate = 2009-10-20 | archive-date = 2009-04-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090429042056/http://www.jfklibrary.org/Historical%2BResources/Archives/Reference%2BDesk/Speeches/JFK/003POF03BerlinCrisis07251961.htm | url-status = dead }} * {{Citation|last1=Loescher|first=Gil|title=The UNHCR and World Politics: A Perilous Path|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=0198297165}} * {{cite book | author = [[Rory Maclean|Maclean, Rory]] | title = Stalin's Nose: Across the Face of Europe | location = London | publisher = HarperCollins | year = 1992 }} * {{citation |last=Miller|first=Roger Gene|title=To Save a City: The Berlin Airlift, 1948-1949|publisher=Texas A&M University Press|year=2000|isbn=0890969671}} * {{Citation|last=Mynz|first=Rainer|title=Where Did They All Come From? Typology and Geography of European Mass Migration In the Twentieth Century; European Population Conference Congress European de Démographie|publisher=United Nations Population Division|year=1995}} * {{Citation|last=Pearson|first=Raymond|title=The Rise and Fall of the Soviet Empire|publisher=Macmillan|year=1998|isbn=0312174071}} * {{cite book | author = [[Peter Schneider (writer)|Schneider, Peter]]| title = The Wall Jumper | location = London | publisher = Penguin Classics | year = 2005 }} * ಟೇಲರ್, ಫ್ರೆಡರಿಕ್. The Berlin Wall: 13 August 1961 - 9 November 1989. Bloomsbury 2006 * {{Citation|last=Thackeray|first=Frank W.|title=Events that changed Germany|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2004|isbn=0313328145}} * {{cite book | author = Friedrich, Thomas (writer),and Harry Hampel (photos) | title = Wo die Mauer War/Where was the Wall? | location = Berlin | publisher = Nicolai | year = 1996 | isbn = 3875846958 }} * {{Citation|last=Turner|first=Henry Ashby|title=The Two Germanies Since 1945: East and West|publisher=Yale University Press|year=1987|isbn=0300038658}} * {{Citation|last=Wettig|first=Gerhard|title=Stalin and the Cold War in Europe|publisher=Rowman & Littlefield|year=2008|isbn=0742555429}} * Luftbildatlas. Entlang der Berliner Mauer. Karten, Pläne und Fotos. Hans Wolfgang Hoffmann / Philipp Meuser (eds.) Berlin 2009. ISBN 978-3-938666-84-5 == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Berlin Wall}} * [http://humanexperience.stanford.edu/berlinwall Scholars Reflect on the 20th Anniversary of the Fall of the Berlin Wall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018203313/http://humanexperience.stanford.edu/berlinwall |date=2011-10-18 }} * [http://www.dw-world.de/popups/popup_single_mediaplayer/0,,4418618_type_video_struct_1432_contentId_4440098,00.html Explore the former inner German border with DW's animated video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111127020640/http://www.dw-world.de/popups/popup_single_mediaplayer/0,,4418618_type_video_struct_1432_contentId_4440098,00.html |date=2011-11-27 }} * [https://www.theguardian.com/berlin-wall-20-years-on Berlin Wall: 20 years on] video series from ''[[The Guardian]]'' * [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&amp;fuseaction=topics.categoryview&amp;categoryid=BE949EBA-AC3C-D7AF-5B98808A1EBD6B9E The CWIHP Collection on the Rise and Fall of the Berlin Wall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605123859/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=topics.categoryview&categoryid=BE949EBA-AC3C-D7AF-5B98808A1EBD6B9E |date=2011-06-05 }} * {{en icon}} [https://web.archive.org/web/20091016014732/http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/10__Press__Facts/03__Infocus/04__Without__Walls/__Main__S.html Freedom Without Walls: German Missions in the United States] Looking Back at the Fall of the Berlin Wall - official homepage * [http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/de/Start/Index/id/652147/ Chronicle of the Wall] ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮಲ್ಟಿ-ಮೀಡಿಯಾ ಮೂಲ * [http://www.timesonline.co.uk/tol/system/topicRoot/The_Berlin_Wall/ The Berlin Wall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903100320/http://www.timesonline.co.uk/tol/system/topicRoot/The_Berlin_Wall/ |date=2011-09-03 }} Original reports and pictures from The Times * [http://www.berlin.de/mauer/index.en.html The Berlin Wall] Official Website Berlin.de * {{de icon}} [http://www.chronik-der-mauer.de/index.php Chronik der Mauer] Chronicle of the Wall * {{de icon}} {{en icon}} [http://www.innerdeutsche-grenze.info/ Information Berlin Wall and East-Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112223844/http://www.innerdeutsche-grenze.info/ |date=2011-11-12 }} * [http://www.die-berliner-mauer.de/en/index.html Retracing the Berlin Wall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070410144553/http://www.die-berliner-mauer.de/en/index.html |date=2007-04-10 }} * [http://www.berliner-mauer-dokumentationszentrum.de/ Bernauer Straße Memorial website] * {{de icon}} [http://www.passkontrolle-ddr.de/ Information on the East German border system] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429230943/http://www.passkontrolle-ddr.de/ |date=2007-04-29 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=O2GRQP7K0iY&amp;feature=related Escape from GDR, a five-part documentary on YouTube on tunnelling under the Berlin] * [http://www.western-allies-berlin.com/ Allied Forces in Berlin (FR, UK & US Berlin Brigade)] * [https://www.theguardian.com/wall/ Photographs of time of the Fall as well as updates on the current situation in Germany]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.theberlinobserver.com/1stBG18thinf.html Reports on reinforcements to Berlin Brigade] * [https://web.archive.org/web/20060219134229/http://www.jfklibrary.org/jfk_berlin_crisis_speech.html JFK speech clarifying limits of American protection] * [http://home.att.net/~rw.rynerson/index2.htm "Berlin 1969" includes sections on Helmstedt-Berlin rail operations.] * [http://home.att.net/~rails_to_berlin/home.htm Includes articles on rail transport for Berlin during the Cold War. (large files)] * [http://www.berlin-life.com/berlin/wall Berlin Life: A concise but thorough history of the wall] * [http://berlinwall.soaringdevelopment.com/ Berlin Wall: Past and Present] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415014826/http://berlinwall.soaringdevelopment.com/ |date=2011-04-15 }} * [http://www.thelivesofothers.com/ The Lives of Others official website] * [http://www.aish.com/societyWork/society/When_the_Berlin_Wall_Came_Tumbling_Down.asp Important Berlin Wall Dates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100905191325/http://www.aish.com/societyWork/society/When_the_Berlin_Wall_Came_Tumbling_Down.asp |date=2010-09-05 }} * [http://www.brianrose.com/lostborder.htm The Lost Border: Photographs of the Iron Curtain] * [http://www.goethe.de/ges/pok/dos/dos/mau/enindex.htm Dossier: The Fall of the Wall – New Perspectives on 1989] * [http://www.germany.info/withoutwalls Freedom Without Walls, 20th Anniversary Public Diplomacy Campaign by the German Embassy Washington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101228094243/http://www.germany.info/withoutwalls |date=2010-12-28 }} === ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಅನುಭವಗಳು === * [http://www.britishpathe.com/workspace.php?id=1281&amp;display=list Berlin Wall newsreel archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114225402/http://www.britishpathe.com/workspace.php?id=1281&display=list |date=2012-01-14 }} at [[British Pathe]] [[Adobe Flash]] [[video]]) * [https://www.wir-waren-so-frei.de/ Moments in Time 1989/1990] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202160558/http://www.wir-waren-so-frei.de/ |date=2010-12-02 }} Internet Archive presenting personal films and photos of the time of the Fall of the Berlin Wall and the German reunification, mostly licenced under CC * [http://netzspannung.org/database/113713/en Berlin, Cyber City]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Mixed Reality Installation realized by media artists [http://fleischmann-strauss.de/ M. Fleischmann & W. Strauss]. {{youtube|BYmnVTvGssg}} * [http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/de/Start/Index/id/659901 {{de icon}} Comprehensive Gallery (1961 to 1990) from the website Chronicle of the Wall] * [http://galleries.fototagger.com/link.php?action=detail&amp;id=546 Gallery of annotated photographs of the Berlin Wall] * [http://www.e-cityvisit.com/thewall.html Virtual e-Tours "The Wall"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221149/http://www.e-cityvisit.com/thewall.html |date=2015-09-23 }} Shockwave Player required * [http://rosset.org/photography/berlin/berlin.htm {{fr icon}} Photos of the Berlin Wall by Georges Rosset] * [http://www.berlinphotos.co.uk/html/the_wall.html Photos of the Berlin Wall 1989 to 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614232249/http://www.berlinphotos.co.uk/html/the_wall.html |date=2007-06-14 }} * [http://www.berlin-wall.net/photogallery.htm Gallery at berlin-wall.net] * [http://www.panorama-cities.net/berlin/berlin_wall.html Berlin Wall] Panorama of the East Side Gallery * [http://czechdaily.wordpress.com/2007/09/11/one-saturday-in-berlin/ One Day In Berlin: Tracing The Wall] * [http://www.dailysoft.com/berlinwall/ Berlin Wall Online], Chronicle of the Berlin Wall history includes an archive of photographs and texts * [http://www.andreas.com/berlin.html Personal Account of the Fall of the Berlin Wall] * [http://berlinwall.soaringdevelopment.com/ Berlin Wall, Past and Present] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415014826/http://berlinwall.soaringdevelopment.com/ |date=2011-04-15 }}, ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ವಿವರಗಳು, ವಿಡಿಯೋಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳು. * [http://germany.info/wallstories Personal Accounts of November 9, 1989]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://staff-www.uni-marburg.de/~nail/mauer.htm {{de icon}} Photos of the Berlin Wall 1962-1990] * [http://www.flickr.com/groups/52809934@N00/ Large collection of images in Berlin Wall group] at [[Flickr]] {{Cold War}} {{Coord|52|30|58|N|13|22|37|E|type:landmark_scale:100000_region:DE-BE|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶೀತಲ ಸಮರ]] [[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಇತಿಹಾಸ]] 80ucm7ufg69vykqy3fpiw7kk2sbi7he 10 23498 1377255 1255542 2026-04-20T13:31:32Z en>Paine Ellsworth 0 follow up to page move - retarget and add [[WP:RCAT|rcat template]]s 1377255 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Parameter]] {{Rcat shell| {{R from move}} {{R from template shortcut}} }} 7s8mokgsoussxh3gkyodvsagezu2kca 1377256 1377255 2026-07-26T06:01:57Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Para]] 1377255 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Parameter]] {{Rcat shell| {{R from move}} {{R from template shortcut}} }} 7s8mokgsoussxh3gkyodvsagezu2kca 0 24708 1377229 1371108 2026-07-25T19:03:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377229 wikitext text/x-wiki {{For|the magazine about archaeology|Archaeology (magazine)}} [[File:Dolina-Pano-3.jpg|thumb|right|2008ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಅಟಪ್ಯುಯೆರ್ಕ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್‌ನ ಗ್ರ್ಯಾನ್ ಡೋಲಿನ‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಉತ್ಖನನ]] '''ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ(Archaeology)''' ಅಥವಾ '''archeology''' (ಗ್ರೀಕ್‌ನಲ್ಲಿ {{lang|grc|ἀρχαιολογία}}, ''archaiologia'' &nbsp;– {{lang|grc|ἀρχαῖος}}, ''arkhaīos'', "ಪುರಾತನ"; ಮತ್ತು {{lang|grc|-λογία}}, ''-logiā'', "-logy")ವು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಮಾನವ ಸಮಾಜಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬಗೆಗಿನ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೈಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಜೈವಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅವರು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಪರಿಸರದ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪುನಸ್ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾರ್ಯಸರಣಿಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವಕುಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Renfrew_Bahn1991">ರೆನ್‌ಫ್ರೆವ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಹ್ನ್ (2004 [1991]:13)</ref> [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಪವಿಭಾಗವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Haviland_et_al_2005">ಕಲ್ಚರಲ್ ಆಂಥ್ರೊಪಾಲಜಿ ದಿ ಹ್ಯೂಮನ್ ಚಾಲೆಂಜ್ (2005)</ref> ಆದರೆ [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು 2.5 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಲ್ಲಿನ ಉಪಕರಣಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದಂದಿನಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳವರೆಗಿನ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>ವೈನ್ರೈಟ್, ಮಾರ್ಟಿನ್. "ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿಸ್ಟ್ಸ್ ಡಿಗ್ ಇನ್ಟು ಗ್ರೀನ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಪೀಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್" - [https://www.theguardian.com/science/2008/dec/08/archaeologists-greenham-science-politics ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' ]</ref> ಇದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಸಮಾಜಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಅತಿಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಆಗಮನದವರೆಗಿನ ಒಟ್ಟು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಸುಮಾರು 99%ರಷ್ಟನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Renfrew_Bahn1991" /> ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಅನೇಕ, ವಿವಿಧ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವು ಮಾನವ ವಿಕಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ.<ref name="thinking_from_things">{{Citation | last1 = Wylie | first1 = Alison | title = Thinking from things: essays in the philosophy of archaeology | year = 2002 | publisher = University of California Press | location = Berkeley | isbn = 0-520-22361-6 | page = 31 }}</ref> ಇದು ಸಮೀಕ್ಷೆ, ಉತ್ಖನನ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿಯಲು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ತಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ-ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಚರಿತ್ರೆ, ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ,<ref name="Aldenderfer_Maschner1996">ಆಲ್ಡೆಂಡರ್ಫರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸ್ಚ್ನರ್ (1996)</ref> ಭೂವಿಜ್ಞಾನ,<ref name="Gladfelter1977">‌ಗ್ಲ್ಯಾಡ್‌ಫೆಲ್ಟರ್ (1977)</ref><ref name="Watters1992">ವಾಟ್ಟರ್ಸ್ (1992)</ref><ref name="Watters2000">ವಾಟ್ಟರ್ಸ್ (2000)</ref> ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಪ್ರಾಚೀನ-ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಾಗ್ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ, ಪ್ರಾಚೀನ-ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಪ್ರಾಚೀನ-ಜನಾಂಗೀಯ-ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ(ಪೇಲಿಯೊಎನ್ನೊಬಾಟನಿ) ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ-ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ-ವಸ್ತು ಶೋಧನೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಅದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಅಧ್ಯಯನವಾಯಿತು. ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಅನೇಕ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ; ಉದಾ. ಕಡಲತಡಿಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸ್ತ್ರೀಸಮಾನತಾವಾದಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ-ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ. ಅಲ್ಲದೆ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತಹ ಹಲವಾರು ವಿವಿಧ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿವೆ. ಇಂದು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ನಕಲಿ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪುರಾತನ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳ ಲೂಟಿಮಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅವಶೇಷಗಳ ಉತ್ಖನನಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ == {{main|History of archaeology}} (ಇಟಲಿಯ ಕಡಲತೀರದ ನಗರ)ಅಂಕೋನದ ಸಂಚಾರೀ ವಿದ್ವಾಂಸ ಸಿರಿಯಾಕೊ ಪಿಜ್ಜೆಕೊಲ್ಲಿ (1391–1453) ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅವನ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ "ಪಿತಾಮಹ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿನ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಭೂಮಿಯು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಭೂವಿಜ್ಞಾನದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ನಂತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಅವನ ನಂತರ 1859ರಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್‌]]ನ ವಿಕಾಸವಾದವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ''ಆನ್ ದಿ ಒರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಸೀಸ್‌'' ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಇದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಕುಲವು ನಿಜವಾಗಿ ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದ ಪುರಾತನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಕಾಲ ಮಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1836ರಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಜರ್ಗೆನ್ಸನ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ''ಎ ಲೆಡೆಟ್ರಾಡ್ ಟಿಲ್ ನಾರ್ಡಿಸ್ಕ್ ಓಲ್ಡ್‌‌ಕಿಂಡಿಘೆಡ್'' (ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾದ ಪುರಾತನತ್ವದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ)ಅನ್ನು 1848ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಆತನು ಯುರೋಪಿನ ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವವನ್ನು ಮೂರು ಯುಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಮಾನವ ಬಳಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಶಿಲಾಯುಗ, ಕಂಚಿನ ಯುಗ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ. ಮಾನವ ಪುರಾತನತ್ವ, ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಮೂರು-ಯುಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈ ಮೂರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಾಧಾರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Renfrew_Bahn1991#2">ರೆನ್‌ಫ್ರೆವ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಹ್ನ್‌ (2004 [1991]:26)</ref> ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಪುರಾತನ ಏಜಿಯನ್ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಧ್ಯಯನದೊಂದಿಗೆ ಟ್ರಾಯ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಹೈನ್ರಿಕ್ ಸ್ಕ್ಲೈಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥುರ್ ಇವಾನ್ಸ್ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಣೆ ಪಡೆದರು. ಜಾನ್ ಲಾಯ್ಡ್ ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್ [[ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ|ಕೇಂದ್ರ ಅಮೆರಿಕ]]ದಾದ್ಯಂತ ಮಾಯಾ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಪುನಶ್ಶೋಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಬಳಸಿದ ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇವಲಯುರೋಪ್-ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇಂದಿನ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳಿಂದ ನಾಶಗೊಂಡವು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರಂಭಿಕ ಯುರೋಪಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಟೈಲರ್ ಮತ್ತು ಲೆವಿಸ್ ಹೆನ್ರಿ ಮೋರ್ಗನ್ ಒದಗಿಸಿದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ ವಿವರಣೆಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರು, ಆ ಮೂಲಕ [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಂತಹ]] ಸಮಕಾಲೀನ ನಾಗರಿಕತೆರಹಿತರನ್ನು ಅಂತಹುದೇ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ ಯುರೋಪಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು.<ref name="Renfrew_Bahn1991#">ರೆನ್‌ಫ್ರೆವ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಹ್ನ್‌ (2004 [1991]:29)</ref> ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]]ಕ್ಕೆ ಹರಡಿದವು, ಅಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಹ್ಯಾವನ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಹೆನ್ರಿ ಹೋಮ್ಸ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು, ಇವರು ಪುರಾತನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Renfrew_Bahn1991#4">ರೆನ್‌ಫ್ರೆವ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಹ್ನ್‌ (2004 [1991]:30-31)</ref> ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾದವನೆಂದರೆ ಅಗಸ್ಟಸ್ ಪಿಟ್ ರಿವರ್ಸ್, ಈತನು ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರ್ಯಾನ್ಬೋರ್ನ್ ಚೇಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿ, ಇದು ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಮೌಲ್ಯ ಅಥವಾ ಸೌಂದರ್ಯದ ಅಂಶ ಮಾತ್ರವಾಗಿರದೆ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಅಂಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆತನು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪುರಾತನ ವಸ್ತು ಶೋಧನೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರೆಂದರೆ - ಫ್ಲಿಂಡರ್ಸ್ ಪೆಟ್ರೀ (ಈತನು [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದನು), ಸರ್ ಮಾರ್ಟಿಮರ್ ವೀಲರ್ ([[ಭಾರತ]]), ಡೊರೊತಿ ಗ್ಯಾರಡ್ ([[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ]]), ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಉಹ್ಲೆ ([[ಪೆರು]]) ಮತ್ತು ಅಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಕಿಡ್ಡರ್ ([[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]).(11/) ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಂದಾವಣೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬದಲಾವಣೆಗಳು 20ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ 1960ರವರೆಗೆ, ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಬಾಸ್ ಕಡಲತಡಿಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದನು, ನಗರ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಯುರೋಪಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪುನಃಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಹೆಚ್ಚಿದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಗತಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು.<ref name="Renfrew_Bahn1991#5" /> ==ಸಿದ್ಧಾಂತ== {{main|Archaeological theory}} ===ಉದ್ದೇಶ=== [[File:Australopithecus africanus - Cast of taung child.jpg|thumb|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಟಾಂಗ್ ಮಗುವಿನ ತಲೆಬುರುಡೆ.ಆ ಮಗುವು ಹೋಮಿನಿನ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ರೂಪ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಪಿತಿಕಸ್ ಆಫ್ರಿಕಾನಸ್ ಜಾತಿಯ ಶಿಶುವಾಗಿತ್ತು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ನಮಗೆ ಮಾನವ ವಿಕಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.]] ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಹಿಂದಿನ ಸಮಾಜಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಕುಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವುದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 99%ನಷ್ಟು ಮನುಷ್ಯವರ್ಗದ ಇತಿಹಾಸವು ಇತಿಹಾಸ-ಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜನರು ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಲಿಖಿತ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಇತಿಹಾಸ-ಪೂರ್ವ ಸಮಾಜಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಇರುವ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ. ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಇತಿಹಾಸ-ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಮಾನವಕುಲದ ವಿಕಾಸವು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೋಮಿನಿನ್‌ಗಳು [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಹೋಮೊಗಳ ಮೂಲಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಪಿತಿಸೈನ್‌ನಿಂದ (ಅಂದರೆ ಎರಡು ಕಾಲಿನ ಸರಿಸೃಪಗಳ ಅವಶೇಷಗಳ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ)ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದವು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ''ಹೋಮೊ ಸೇಪಿಯನ್ಸ್'' (ವಿವೇಕ ಪಡೆದ ಮಾನವ ಜೀವಿ) ಆದವು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಮಾನವಕುಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಮೇಲೆಯೂ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಕಲ್ಲಿನ ಸಾಧನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಲೋಹವಿದ್ಯೆಯ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ಧರ್ಮದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಹುಟ್ಟು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ನಮಗೆ ಬರವಣಿಗೆಯ ಉಗಮಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿನ ಮಾನವಕುಲದ ಈ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.staff.ncl.ac.uk/kevin.greene/wintro |title=Kevin Greene - '&#39;Archaeology: an Introduction'&#39; |publisher=Staff.ncl.ac.uk |date= |accessdate=2010-08-12 |archive-date=2013-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123100909/http://www.staff.ncl.ac.uk/kevin.greene/wintro/ |url-status=dead }}</ref> ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಾಕ್ಷರತಾ-ಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಸಾಕ್ಷರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಪ-ವಿಧಾನದಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು [[ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ|ಮೆಸಪೊಟಮಿಯ]]ದಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಕ್ಷರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಅವು ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಂಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಕ್ರೈಸ್ತ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗ ಅಥವಾ ರಾಜಪರಿವಾರದ ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿ ವರ್ಗ ಮೊದಲಾದ ಗಣ್ಯ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಪರಿಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಗಣ್ಯರ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ-ಜ್ಞಾನವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರಿಗಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೀಮಿತ ವಲಯದ ಜನರ ಒಲವು, ಕಲ್ಪನೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ವಂಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಆದುದರಿಂದ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಏಕೈಕ ಮೂಲವೆಂದು ನಂಬುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಭೌತಿಕ ದಾಖಲೆಯು ಅದರ ಸ್ವಂತ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಮಾಜದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ, ಉದಾ. ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಗುಣಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂರಕ್ಷಣೆ.{{Citation needed|date=May 2010}} ===ಮಾರ್ಗಗಳು(ಸಾದೃಶ್ಯ ರೂಪಗಳು)=== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸಬಹುದಾದ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಾಗ ಇದ್ದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೊದಲ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ಇತಿಹಾಸ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ. ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸದೆ ಅವು ಏಕೆ ಬದಲಾದವು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಂಡವು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆ ಮೂಲಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿತು.<ref name="autogenerated1">ಟ್ರಿಗ್ಗರ್ (1989)</ref> ಆರಂಭಿಕ 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವವರೊಂದಿಗೆ ([[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]], [[ಸೈಬೀರಿಯಾ|ಸೈಬೀರಿಯನ್ನರು]], ಮೀಸೊಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮೊದಲಾದವರು) ಹೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಿಂದಿನ ಸಮಾಜಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ನೇರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು, ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರು.<ref name="autogenerated1" /> 1960ರಲ್ಲಿ ಲೆವಿಸ್ ಬಿನ್‍‌ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕೆಂಟ್ ಫ್ಲಾನರಿ ಮೊದಲಾದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ದೃಢೀಕೃತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ಇತಿಹಾಸ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿರುದ್ಧ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="Binford1962">ಬಿನ್ಫರ್ಡ್ (1962)</ref><ref name="Flannery1967">ಫ್ಲ್ಯಾನರಿ (1967)</ref> ಅವರು (ಕಾಲ್ಪನಿಕ) ಊಹನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು "ಮಾನವಚರಿತ್ರೆಯ" ಮತ್ತು "ವೈಜ್ಞಾನಿಕ"ವಾಗಿರುವ "ಹೊಸ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ"ವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು; ಇದನ್ನು ಈಗ ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲ್(ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿರುವ) ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="autogenerated1" /> 1980ರಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ ಶಾಂಕ್ಸ್,<ref name="Shanks_Tilley1987">ಶ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟಿಲ್ಲಿ (1987)</ref><ref name="Shanks_Tilley1988">ಶ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟಿಲ್ಲಿ (1988)</ref><ref name="Shanks1991">ಶ್ಯಾಂಕ್ಸ್ (1991)</ref><ref name="Shanks1993">ಶ್ಯಾಂಕ್ಸ್ (1993)</ref> ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಟಿಲ್ಲಿ,<ref name="Tilley1993">ಟಿಲ್ಲಿ (1993)</ref> ಡೇನಿಯಲ್ ಮಿಲ್ಲರ್,<ref name="Miller_Tilley1984">ಮಿಲ್ಲರ್‌ ಮತ್ತು ಟಿಲ್ಲಿ1984</ref><ref name="Miller_etal1989">ಮಿಲ್ಲರ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು (1989)</ref> ಮತ್ತು ಅಯನ್ ಹಾಡರ್,<ref name="Hodder1982">ಹಾಡ್ಡರ್ (1982)</ref><ref name="Hodder1985">ಹಾಡ್ಡರ್ (1985)</ref><ref name="Hodder1987">ಹಾಡ್ಡರ್ (1987)</ref><ref name="Hodder1990">ಹಾಡ್ಡರ್ (1990)</ref><ref name="Hodder1991">ಹಾಡ್ಡರ್ (1991)</ref><ref name="Hodder1992">ಹಾಡ್ಡರ್ (1992)</ref> ಮೊದಲಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಆಧುನಿಕೋತ್ತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲ್(ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ-ನಂತರದ) ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲಿಸಮ್‌ನ (ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅಧ್ಯಯನ) ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೀಕೃತ ಪ್ರಮಾಣ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವ-ವಿಮರ್ಶೆಯ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಆತ್ಮಾರ್ಥಕತೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.{{Citation needed|date=October 2007}} ಆದರೆ ಈ ಮಾರ್ಗವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲಿಸ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ (ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ-ಅಧ್ಯಯನ ತಜ್ಞರು) ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ. ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲಿಸಮ್ ಮತ್ತು ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲಿಸಮ್‌ ಎರಡರ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯು ಈಗಲೂ ವಿವಾದದಲ್ಲಿದೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ-ನಂತರದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾರ್ಥಕತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲಿಸಮ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref name="Pauketat2001">ಪಾಕೆಟಾಟ್, ಟಿಮಥಿ R. (2001)</ref> ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಈಗ ವ್ಯಾಪಕ ವಲಯ-ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ನವ-ಡಾರ್ವಿನ್‌ನ ವಿಕಾಸವಾದದ ಚಿಂತನೆ, ಮನೋವಿಕಾಸ ವಿಜ್ಞಾನ, ಆಧುನಿಕೋತ್ತರ-ಅಧ್ಯಯನ, ಏಜೆನ್ಸಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣದ ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಾರ್ಯೋದ್ದೇಶ ವಾದ, ಲಿಂಗ-ಆಧರಿತ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಸಮಾನತಾವಾದಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ವಿಧಾನ. == ವಿಧಾನಗಳು(ಪದ್ದತಿಗಳು) == ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತವು ಅದರದೇ ಆದ ಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಏನನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ನೆಲದಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋದ ಯಾವುದೇ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಲು ಉತ್ಖನನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಉತ್ಖನನದಿಂದ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರ ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನಾ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಅರ್ಹತೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಂತರ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಉತ್ತಮ ಮಾಹಿತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಇದು ಇತರ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>ರೆನ್‌ಫ್ರೆವ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಹ್ನ್‌ (2004 [1991]:75)</ref> === ಸಮೀಕ್ಷೆ === {{main|Archaeological survey}} [[File:Monte Albán archeological site, Oaxaca.jpg|thumb|ಮಾಂಟೆ ಆಲ್ಬನ್ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶ]] ಆಧುನಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ತಿಳಿದಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಂದು ವಲಯವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಕಸದ ರಾಶಿ ಮೊದಲಾದ ಆಸಕ್ತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸಂಶೋಧಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಅದಲ್ಲದೇ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಾರ್ಡನ್ ವಿಲ್ಲೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೆಲೆಯ ಮಾದರಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವಿಧಾನ ಬಳಸುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಈತನು 1949ರಲ್ಲಿ [[ಪೆರು]]ವಿನ ಕರಾವಳಿಯ ವಿರು ವ್ಯಾಲಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದನು.<ref name="Willey1953">ವಿಲ್ಲಿ (1953)</ref><ref name="Willey1968">ವಿಲ್ಲಿ (1968)</ref> ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ (ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ)ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲ್ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಯಿತು.<ref name="Billmand_Feinman1999">ಬಿಲ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಫಿಯೆನ್‌ಮ್ಯಾನ್ (1999)</ref> ಸಮೀಕ್ಷೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಉತ್ಖನನದ ಬದಲಿಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. (ಆದರೂ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವುದು ದುಬಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾದರಿಯ ಮೂಲಕ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.)<ref name="Redman1974">ರೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್ (1974)</ref> ವಿನಾಶಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳಂತೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಉತ್ಖನನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ನೆಲೆಯ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ನೆಲೆಯ ರಚನೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಕ್ಷೆಗಳಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಕ್ಷೆಗಳು ಮೇಲ್ಮೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೇಲ್ಮೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಸಮೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರವಾಗುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಂತ್ರಚಾಲಿತ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಮೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭೂಮಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ಅಥವಾ ಗಿಡಗಂಟೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲ್ಮೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ-ಉತ್ಖನನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಉದಾ. ಬೈರಿಗೆ, ದಿಂಡುಕೊರೆಗ(ಕೋರರ್) ಮತ್ತು ಗೋರು ಯಂತ್ರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶೋಧಕ ಗುಂಡಿಗಳು. ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಕಂಡುಬರದಿದ್ದರೆ, ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಂಜರು ಭೂಮಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈಮಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಮಾನಗಳು, ಬಲೂನುಗಳು ಅಥವಾ ಗಾಳಿಪಟಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಅಥವಾ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶೀಘ್ರ ನಕ್ಷೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಪಕ್ಷಿ-ನೋಟವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವೈಮಾನಿಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತೋಡುಗುಂಡಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈಮಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಮೇಲ್ಮೆಯಿಂದ ಗೋಚರವಾಗದ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು. ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳಂತಹ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ರಚನೆಗಳ ಮೇಲಿನ [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳು ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಇತರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ (ಉದಾ. ಕಸದ ರಾಶಿ ) ಮೇಲಿನ ಸಸ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಬಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಧಾನ್ಯದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ರಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ದಿನದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ವೈಮಾನಿಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ರಚನೆಗಳ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ವೈಮಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಅವರೋಹಿತ, ನೆಲ-ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ರೇಡಾರ್ ತರಂಗದೂರಗಳು, LiDAR ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಲೇಖನ ಮೊದಲಾದವನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭೂಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುವ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೊಮೀಟರ್‌‌ಗಳು ಕಬ್ಬಿಣ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಹಸ್ತ ಕೃತಿಗಳು, ಆವಿಗೆ(ಕಿಲ್ನ್), ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಶಿಲಾ ರಚನೆಗಳು, ಹಳ್ಳ ಮತ್ತು ತಿಪ್ಪೆ,ಕಸದ ರಾಶಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಚಲನವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ರೋಧಶೀಲತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ರೋಧಶೀಲತೆಯೊಂದಿಗೆ ಭೇದವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ರೋಧಶೀಲತೆಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು, ನಕ್ಷೆ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು (ಉದಾ. ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾದವು.) ಮಾದರಿ ಮಣ್ಣಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರೋಧಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು (ಉದಾ. ಜೈವಿಕ ಸಂಚಯ ಅಥವಾ ಸುಡದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು) ಕಡಿಮೆ ರೋಧಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಲೋಹದ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸಂಪತ್ತಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಸಮವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಅವು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಧನವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪತ್ತಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಾಗಿ ಲೋಹದ ಶೋಧಕಗಳ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ-ಬಳಕೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆಂತರಿಕ ಕದನದ ಯುದ್ಧ-ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಮಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌(ಬಂದೂಕಿನ ಗುಂಡುಗಳು) ಹಂಚಿಕೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ನೌಕಾಘಾತದ ಉತ್ಖನನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಲೋಹದ ಹಂಚಿಕೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯತೆಯ ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ಕೇಬಲ್ಅನ್ನು ಇರಿಸುವುದು. ಲೋಹದ ಶೋಧಕಗಳು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಸವಿವರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿವೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಸ್ತ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗಿವೆ. UKಯಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಟೇಬಲ್ ಆಂಟಿಕ್ವಿಟೀಸ್ ಸ್ಕೀಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನೀರಿನೊಳಗಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಭೂಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಥವಾ ದೂರ-ಸಂವೇದನೆಯ ಸಾಧನಗಳಾದ ಸಮುದ್ರ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೊಮೀಟರ್‌, ಸೈಡ್-ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಸೋನಾರ್ ಅಥವಾ ಸಬ್-ಬಾಟಮ್ ಸೋನಾರ್ ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. === ಉತ್ಖನನ === {{main|Excavation (archaeology)}} [[File:Iowa archaeology edgewater.JPG|thumb|3800-ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಅಯೋವದ ಎಡ್ಜ್‌ವಾಟರ್ ಪಾರ್ಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಖನನ]] [[File:Vill excavation.jpg|thumb|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ವಿಲ್ (ಇನ್ಲ್‌ಬ್ರಕ್)ನಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ-ಪೂರ್ವ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ಖನನ]] [[File:Sifting for POW remains, Wake Island.jpg|thumb|right|ಒಬ್ಬ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞ ವೇಕ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ POW ಅವಶೇಷಗಳಿಗಾಗಿ ಜರಡಿಯಾಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ಖನನವು ಅದು ಹವ್ಯಾಸಿಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕಾರದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಬಹುದು, ಉದಾ. ಸ್ತರವಿಜ್ಞಾನ, ಮೂರು ಆಯಾಮದ (ಘನಾಕೃತಿಯ) ರಚನೆ ಮತ್ತು ತಾಳೆ ನೋಡಬಹುದಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಚಿತ್ರಣ. ಆಧುನಿಕ ಉತ್ಖನನ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ನಿಖರವಾದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು, ಅವುಗಳ ಮೂಲಸ್ಥಾನವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸಮಾಂತರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ). ಅದೇ ರೀತಿ, ಹತ್ತಿರದ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅವುಗಳ ಒಂದುಗೂಡುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಂತರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರಿಗೆ ಯಾವ ಹಸ್ತಕೃತಿ ನಿರ್ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಳಸಲು ಅನುಕೂಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಯಾವುದು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ಖನನವು ಅದರ ಸ್ತರವಿಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ; ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪರಂಪರೆಯಿದ್ದರೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಹಸ್ತಕೃತಿ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಪುರಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉತ್ಖನನವು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿ ಹಂತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ನೈತಿಕ ಕಳವಳವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಮತ್ತು ನೀಡಲಾದ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಅಪರೂಪದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ 90% ಉತ್ಖನನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಾದರಿಯ ಮೂಲಕ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲುಪದರವನ್ನು (ಅತಿಭಾರ ) ತೆಗೆದುಹಾಕಲು(ಮಣ್ಣೆತ್ತಲು ಬಳಸುವ ದೊಡ್ಡ ಹರಿವಾಣ) ಬ್ಯಾಕ್‌ಶೂ (JCB) ಮೊದಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ತುಂಬಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ತೆರೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎತ್ತುಗ(ಟ್ರೋವೆಲ್) ಅಥವಾ ಕಳೆ ತೆಗೆವ ಗುದ್ದಲಿ(ಹೋ)ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆ ಎಲ್ಲಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಅದನ್ನು ಉತ್ಖನನದ ವಿಧಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಬಳಸುವುದು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೆಳಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಾಖಲೆಗಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಗವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಭಾಗಶಃ ಉತ್ಖಖನನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಹಳ್ಳ ಅಥವಾ ಕಂದಕ, ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ: (ಸೀಳು ಭಾಗ)ಸಂದು(ಕಟ್) ಮತ್ತು (ಹೂತು ಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)ಭರ್ತಿ(ಫಿಲ್). ಸಂದು, ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಣ್ಣನ್ನು ತಲುಪುವ ಅಂಚನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಗಡಿರೇಖೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭರ್ತಿಯು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಯಾವುದರಿಂದ ಭರ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಂದು(ಸೀಳಿಹೋದ ಭಾಗ) ಮತ್ತು ಭರ್ತಿಗೆ ದಾಖಲೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅನುಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾದ ಯೋಜನೆಗಳ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳ ನಕ್ಷೆ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಮತ್ತು ವರ್ಣಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಭದ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ದಾಖಲೆಯ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯು ಈಗ-ನಾಶವಾಗಿರುವ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಶ್ವತ ದಾಖಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಅದನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವಾಗ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. === ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ === {{main|Post excavation}} ಒಮ್ಮೆ ಹಸ್ತಕೃತಿ ನಿರ್ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಉತ್ಖನನ-ನಂತರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಿಮ ಉತ್ಖನನ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಂತಹುದೇ ಹಸ್ತಕೃತಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ, ಸೂಚಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರಕಟಿತ ಸಂಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಆಗ ದೊರೆತ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳ ಕಾಲಗಣನೆ ಮಾಡಿ, ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಪ್ರದೇಶವೊಂದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮೂಳೆ, ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಾಗಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. (ಪ್ರಾಣಿ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಪ್ರಾಚೀನ-ಕುಲದ-ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ(ಪೇಲಿಯೊಎತ್ನೊಬಾಟನಿ ಮತ್ತು ಪರಾಗಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು), ಅದೇ ಯಾವುದೇ ಮೂಲಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಿಳಿದಿರದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. === ವಸ್ತುತಃ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ === ಸುಮಾರು 1995ರಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್‌ ಅಥವಾ ಪುರಾತನ ಅಸಿರಿಯನ್ ಅರಮನೆಯ ಸಿಂಹಾಸನವಿರುವ ಕೊಠಡಿಯಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಸ್ತುತಃ 3D ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="virt">ಮೈಕೆಲ್ ಬವಾಯ, "ವರ್ಚ್ವುಲ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿಸ್ಟ್ಸ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಟ್ ಪಾರ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಏನ್ಶಿಯೆಂಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್", ''ಸೈನ್ಸ್'', 8 ಜನವರಿ 2010, ಗಾತ್ರ 327, ಪುಟ 140.</ref> ವಸ್ತುತಃ 3D ಮಾದರಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="virt" /> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಕದನಗಳು ಮೊದಲಾದ ಅಂದಿನ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪುನಃರಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="virt" /> ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಅನುಕರಣವನ್ನು ಪುರಾತನ ಸಮುದಾಯದ ಜೀವನ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದು ವಿವಿಧ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದೆ; (ಉದಾ. ಎಷ್ಟು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು, ಇತ್ಯಾದಿ) ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="virt" /> ಕೆಲವು ರಚನೆಗಳು (ಉದಾ. ಸ್ತಂಭಗಳು) ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನದಂತಹ ಖಗೋಳೀಯ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರೀಶೀಲಿಸಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ನಿಂದ ರಚಿಸಿದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಂದಾಜುಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="virt" /> == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉಪ-ನಿಯಮಗಳು(ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ) == {{Main|Archaeological sub-disciplines}} ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನಿಯಮಗಳಂತೆ, ಅನೇಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಪ-ನಿಯಮಗಳಿವೆ, ಇದನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧಾನ ಅಥವಾ ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಕಾರ (ಉದಾ. ಕಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಸಂಗೀತ, ಪುರಾತನ-ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ), ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಥವಾ ಕಾಲಗಣನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೇಂದ್ರ (ಉದಾ. ಪೌರಾತ್ಯ ಸಮೀಪದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ), ಇತರ ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಸಂಬಂಧ (ಉದಾ. ಕಡಲತಡಿಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೂದೃಶ್ಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ) ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕತೆ (ಉದಾ. ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾರತಶಾಸ್ತ್ರ, ಚೀನೀಶಾಸ್ತ್ರ) ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ=== ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ(ಲಿಪಿ) ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು, 14ನೇ ಶತಮಾನದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನಂತರ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾದ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಹಳ್ಳಿಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವಿನ್ಯಾಸರಚನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ನಾಶವಾದ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಪುಷ್ಪವಾಟಿ (ಸಭೆ-ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಹೂವಿನ ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ಬೆಳೆಸುವ)ಉದ್ಯಾನಗಳ ಕಳೆದುಹೋದ ವಿನ್ಯಾಸರಚನೆಗಳನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡಿದರು.{{Citation needed|date=October 2007}} ಮಧ್ಯಭಾಗದ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಶ್ಮಶಾನದ 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ನೆಲದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದರು. ===ಜನಾಂಗ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ=== ಜನಾಂಗ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಜೀವಿಸಿದ ಜನರ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ.<ref name="Gould1971a">ಗೌಲ್ಡ್ (1971a)</ref><ref name="Gould1971b">ಗೌಲ್ಡ್ (1971b)</ref><ref name="Yellen1972">ಯೆಲ್ಲೆನ್ (1972)</ref><ref name="Yellen1977">ಯೆಲ್ಲೆನ್ (1977)</ref><ref name="Gould_Yellen1987">ಗೌಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಯೆಲ್ಲೆನ್ 1987</ref><ref name="Yellen1991">ಯೆಲ್ಲೆನ್ (1991)</ref> ಈ ವಿಧಾನವು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ(ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು) ಕುಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿತು, ಇದು 1960ರ ದಶಕದ ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭಿಕ ಜನಾಂಗ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಬೇಟೆಯಾಡಿ, ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಥವಾ ಕೊಳ್ಳೆಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜನಾಂಗದ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಜನಾಂಗ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾರ್ಗಗಳ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಅಂಶವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.<ref name="Sillet_et_al2006">ಸಿಲ್ಲೆಟ್ ಮತ್ತು ಇತರರು (2006)</ref><ref name="Schott_Sillitoe2005">ಸ್ಕಾಟ್ ಆಂಡ್ ಸಿಲ್ಲಿಟೊ (2005)</ref><ref name="Ogundele2005">ಓಗುಂಡೆಲ್ (2005)</ref><ref name="kuznar2001">ಕುಜ್ನಾರ್ (2001)</ref> ಜನಾಂಗ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಸದೃಶ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಲು ಜನಾಂಗ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಾಗಿದೆ, ಈ ಸದೃಶ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಂತರ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, ಜನಾಂಗ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಜನಾಂಗ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಾಗಿದೆ.<ref>ಆಶ್ಕರ್ (1961) ವೈಲಿ (1985)ಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ</ref> ===ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ=== {{Main|Experimental archaeology}} ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಹೆಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಿತ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Ascher1961">ಆಸ್ಕರ್ (1961)</ref><ref name="Saraydar_Shimada1971">ಸರಯ್ಡರ್ ಮತ್ತು ಶಿಮಾಡ (1971)</ref><ref name="Saraydar_Shimada1973">ಸರಯ್ಡರ್ ಮತ್ತು ಶಿಮಾಡ (1973)</ref><ref name="Gifford-Gonzalez_et_al1985">ಗಿಫ್ಫರ್ಡ್-ಗಾಂಜಲೆಜ್ (1985)</ref><ref name="Frison1989">ಫ್ರಿಸನ್ (1989)</ref> ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲಿಸಮ್‌ನ ತಾರ್ಕಿಕ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೀಕೃತ ಪ್ರಮಾಣ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ಞಾನಮೀಮಾಂಸೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನವು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ತಾರ್ಕಿಕ ನಿರ್ಣಯದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿವೆ. ===ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ-ಅಳತೆಗೋಲು ವಿಧಾನ(ಆರ್ಕಿಯೊಮೆಟ್ರಿ)=== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ-ಅಳತೆಗೋಲು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾಪನವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಧ್ಯಯನದ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂಲದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾಗಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅವಶೇಷಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Glasscock_et_al1994">ಗ್ಲಾಸ್‌ಕಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರರು 1994</ref> ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಶಗಳ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನತೆ ಪಡೆಯದ ಉಪ-ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಇದನ್ನು ಮಾನವನ ಚಟುವಟಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇತಿಹಾಸ-ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೇತರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನ ವರ್ಧಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://web.mit.edu/cmrae/cmrae_mission.htm/ |title=MIT ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ಆಂಡ್ CMRAE ಮಿಶನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್ |access-date=2010-09-14 |archive-date=2008-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725154143/http://web.mit.edu/cmrae/cmrae_mission.htm/ |url-status=dead }}</ref> ===ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ=== {{Original research|section|date=September 2007}} ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೇವಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿಯೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಇದನ್ನು ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿಯೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದು, ಉದಾ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಅಪಾಯದಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಧ್ಯಯನ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ (CRM)ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಹಾಯಕಾರಿ ಕಾರ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Citation |url=http://www.sogaer.ex.ac.uk/archaeology/modules/arc3600.shtml |title=The University of Exeter - SoGAER - Department of Archaeology |publisher=Sogaer.ex.ac.uk |date=2008-10-28 |accessdate=2009-05-05 |archive-date=2008-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621032501/http://www.sogaer.ex.ac.uk/archaeology/modules/arc3600.shtml |url-status=dead }}</ref> ಇಂದು CRM ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. USನಲ್ಲಿ, CRM ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು 1966ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಶನ್ ಆಕ್ಟ್ (NHPA) ಅಂಗೀಕಾರವಾದಂದಿನಿಂದ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. CRM ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ-ಪೂರ್ವ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವು ನಗರಗಳ, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆದಾರರು, ಪಂಡಿತರು ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಕಾಯಿದೆಗಳೊಂದಿಗೆ NHPA, ಫೆಡರಲ್ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅಥವಾ ಫೆಡರಲ್ ಬಂಡವಾಳ ಅಥವಾ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆಗಳು ಅವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೆಂದು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ CRMನ ಅಳವಡಿಕೆ ಸರ್ಕಾರ-ಬಂಡವಾಳ ಒದಗಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. 1990ರಿಂದ PPG 16<ref>{{cite web|url=http://www.communities.gov.uk/publications/planningandbuilding/planningpolicyguidance9 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080212011420/http://www.communities.gov.uk/publications/planningandbuilding/planningpolicyguidance9 |archivedate=2008-02-12 |title=Planning Policy Guidance 16: Archaeology and planning - Planning, building and the environment - Communities and Local Government |publisher=Web.archive.org |date= |accessdate=2009-07-25}}</ref>, ಯೋಜಕರು ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಾಗ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರರ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ-ಸಂವೇದನಾ-ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಸಂರಕ್ಷಣಾ(ಮಿಟಿಗೇಶನ್) ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಸರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಫಾರ್ ಕಲ್ಚರ್, ಮೀಡಿಯಾ ಆಂಡ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್<ref>{{Citation|url=http://www.culture.gov.uk/what_we_do/Historic_environment/ |title=Department for Culture Media and Sport - historic environment |publisher=Culture.gov.uk |date=2009-04-28 |accessdate=2009-05-05}}</ref> ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Citation|url=http://www.english-heritage.org.uk |title=English Heritage - Stonehenge & the History of England: English Heritage |publisher=English Heritage<! |date= |accessdate=2009-05-05}}</ref> [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್,<ref>{{Citation |url=http://www.historic-scotland.gov.uk/ |title=Bot generated title -> |publisher=Historic Scotland<! |date= |accessdate=2009-05-05 |archive-date=2009-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426014641/http://www.historic-scotland.gov.uk/ |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಯಾಡ್ವ್<ref>{{Citation |url=http://www.cadw.wales.gov.uk/default.asp |title=Cadw |publisher=Cadw.wales.gov.uk |date= |accessdate=2009-05-05 |archive-date=2009-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429155411/http://www.cadw.wales.gov.uk/default.asp |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎನ್ವೈರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿ<ref>{{Citation|url=http://www.ehsni.gov.uk/built.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071225132821/http://www.ehsni.gov.uk/built.htm|archivedate=2007-12-25 |title=Built Environment |publisher=Ehsni.gov.uk |date= |accessdate=2009-05-05}}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. CRMನ ಗುರಿಗಳೆಂದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಂತಹ ಮಾನವನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ನಾಶವಾಗಬಹುದಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು. ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶವು, ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಷ್ಕರ್ಷಿಸಲು ಸ್ಥೂಲಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಉತ್ಖನನಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಹಣವನ್ನು ನಿಗದಿಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಂಭಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಉತ್ಖನನವು ವಿಶೇಷ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಪ್ರದೇಶವಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. CRM ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಹಂತದ ಸರ್ಕಾರದ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಅವರ ವಿಧಾನದ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ. CRMಅನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸದ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚದ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿರುವ ಏಜೆನ್ಸಿಯು ಕನಿಷ್ಠ ಬಂಡವಾಳದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. CRM ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಮಯದೊತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಸಾಹಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಯದೊತ್ತಡವು CRM ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫೀಸ್ (SHPO)ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರದೇಶದ ವರದಿಗಳ ಕೂಲಂಕುಷ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. SHPOದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಸಮಯದ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ CRM ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ವರದಿ ಮತ್ತು ಬಹು-ವಾರ್ಷಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಯಶಸ್ವಿ ಆಗಬೇಕಾದರೆ, ಅವರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿತ(ಕೈಗಾರಿಕೆ) ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪೂರಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿರಬೇಕು. ಮುಕ್ತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸ್ಥಾನಗಳು (ಪೋಸ್ಟ್-ಡಾಕ್, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಲಾವಧಿ-ರಹಿತ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ) ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ MA/MSc ಮತ್ತು PhD ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಪಾತವು ವಿಷಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳ ಅಭಾವವು ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇವರು ನಂತರದ ವರ್ಷದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ-ಅರ್ಹತೆಗೆ-ಪೂರಕವಾಗಿಲ್ಲದೆ ನೇಮಕಗೊಂಡ(ಅನುಭವಿ) ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಭವವಿರುವ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ-ಅರ್ಹತೆ ಇರುವವರನ್ನು<ref name="Flannery1982">ಫ್ಲ್ಯಾನರಿ (1982)</ref> ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಜಡತೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದುದರಿಂದ, ಇದು ಈ ಭಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ವೃತ್ತಿಪರರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ CRM ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪದವಿ ಪಡೆದವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿತು, ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಬರಹಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರವಾರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಶಬ್ದಕೋಶ ವಿವರ ಒದಗಿಸಲು ಆಯಾ ವಿಭಾಗವಾರು ಉತ್ಖನನದ ತಂಡವು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. == ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಜನಪ್ರಿಯ ಅವಲೋಕನಗಳು == [[File:Beit shean1.jpg|thumb|right|ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಬೆಟ್ ಶೆಯನ್‌ನ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಖನನ]] ಆರಂಭಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಅದ್ಭುತ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ನಗರಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ''ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬ್ರಾಸ್'', ''ಕಿಂಗ್ ಸೋಲೊಮನ್ಸ್ ಮೈನ್ಸ್'', ''ಇಂಡಿಯಾನ ಜೋನ್ಸ್'', ''ಟಾಂಬ್ ರೈಡರ್'', ''ದಿ ಮಮ್ಮಿ'' ಮತ್ತು ''ರೆಲಿಕ್ ಹಂಟರ್'' ಮೊದಲಾದ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್‌ಗಳು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನ್ವೇಷಣಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ರುಜುವಾತು ಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕೊಪೇನ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಷ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲನಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನಾಶೀಲವಾಗಿಲ್ಲ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಆಧುನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ, ಉತ್ಖನನ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಅಂತಹ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು "ನಕಲಿ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅನಾನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನ ಜೋನ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಮತ್ತು ಟಾಂಬ್ ರೈಡರ್ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್‌ಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಮಕ್ಕಳ ಉದ್ರೇಕವು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ತಮಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಿಗಾರರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=October 2007}} ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತಾರೆ, ನಿಜವಾಗಿ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುವವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="Denning2004">{{cite web|url=http://intarch.ac.uk/journal/issue15/denning_index.html |title=Denning 2004, Internet Archaeology 15 |publisher=Intarch.ac.uk |date=2004-01-28 |accessdate=2010-08-12}}</ref> ==ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳು== === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ === ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು, ನಕಲಿ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಸ್ತಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು, ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ-ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Citation |url=http://www.sonoma.edu/asc/roadshow.html |title=Anthropological Studies Center (ASC) |publisher=Sonoma.edu |date= |accessdate=2009-05-05 |archive-date=2009-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328003841/http://www.sonoma.edu/asc/roadshow.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಹಸ್ತಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುವ, ದೋಚುವ ಅಪಾಯದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಲೂಟಿಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ-ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ ಭಿತ್ತಿ ಪತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ವಿವರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಉತ್ಖನನ ಮಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಶಾಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರ-ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.{{Citation needed|date=October 2007}} ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನ್ನಣೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಅಥವಾ ಇತರ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರ ಕೆಲಸದ ವೀಕ್ಷಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕೆಲಸವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ-ವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನ ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ-ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿವರ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಮನಗಾಣುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಬಗೆಗೆ ಜಾಗೃತಿಯು ಸಮುದಾಯ ಉತ್ಖನನ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪೌರರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿ ಅರಿವಿನ ಬಗೆಗಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2007}} U.S. ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್, ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವಿಸ್(USFS) ಒಂದು ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಇನ್ ಟೈಮ್ (PIT) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. U.S. ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ USFS ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ನಿಪುಣ-ತಜ್ಞರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.rapidcityjournal.com/news/local/article_3654c4d7-e241-5b5a-a624-46628d7c1f4f.html |title=^ '&#39;Rapid City Journal'&#39; Published Online: 14 Nov 2008 |publisher=Rapidcityjournal.com |date=2008-11-14 |accessdate=2010-08-12}}</ref> UKಯಲ್ಲಿ, ''ಟೈಮ್ ಟೀಮ್'' ಮತ್ತು ''ಮೀಟ್ ದಿ ಆನ್ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್'' ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಯೋಜನೆಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆ-ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವು.{{Citation needed|date=October 2007}} ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಲು ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ಈಗ ಅಧಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಮುದಾಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ಖನನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು-ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದ ಕೆಲಸವು ಶೀಘ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಗಿ ಸಮಯ ಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅವಶ್ಯಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ ಹಾಗೂ ನಷ್ಟಪರಿಹಾರ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಚಾರಿಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಥವಾ ನಿರೂಪಿಸಲಾದ ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=October 2007}} ವಾಣಿಜ್ಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಉತ್ಖನನ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ರಜಾದಿನದ ಪ್ರವಾಸಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮವೂ ಸಹ ಇದೆ.{{Citation needed|date=October 2007}} ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಸ್ಥಳೀಯ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮಾಜಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಇಂದು ಸಮುದಾಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಯೋಜನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಲು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ವೃತ್ತಿಪರ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಮಯವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. === ನಕಲಿ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ === {{Main|Pseudoarchaeology}} ನಕಲಿ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಆಶ್ರಯ-ಪದವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ-ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೆಲಸವನ್ನು (ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ) ಮತ್ತು ಕೆಲವು ನೈಜ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಲೇಖಕರು ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲ್ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲಿಸಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅದರ ವಿಶೇಷ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಎರಿಕ್ ವನ್ ಡ್ಯಾನಿಕೆನ್‌ನ ಕೃತಿ. ಆತನ 1968ರ ಪುಸ್ತಕ ''ಟ್ಯಾರಿಯಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಗಾಡ್ಸ್?'', ಅನೇಕ ಅನಂತರದ ಕಡಿಮೆ-ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆಚೆಯಿರುವ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ನಡುವಿನ ಪುರಾತನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ-ಸಂಬಂಧ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಅಥವಾ ಪುರಾತನ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಡ್ಯಾನಿಕೆನ್‌ನದಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅವನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸೀಮಿತ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಲೂಟಿ === [[File:Looting rontoy2007.jpg|thumb|right|ಪೆರುವಿನ ಹೌರ ವ್ಯಾಲಿಯ ರಾಂಟೊದಲ್ಲಿ 2007ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾದ ಲೂಟಿಗಾರರ ಹಳ್ಳ.ಲೂಟಿಗಾರರು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ಉಂಟಾದ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.]] [[File:Adad-Nirari stela.jpg|thumb|right|ಅದಾದ್-ನಿರಾರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ರಾಜನ ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ತಂಭ.2003ರ ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರಾಕ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಿಂದ ದರೋಡೆ ಮಾಡಲಾದ ವಸ್ತು.]] ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ ಗುರ್ತಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ಪುರಾತನ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಫೇರೋಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೂಟಿಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಟೈಮ್ ಲೈಫ್ ಲಾಸ್ಟ್ ಸಿವಿಲೈಸೇಶನ್ಸ್ ಸೀರೀಸ್: ರಾಮ್ಸೆಸ್ II: ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಕೆನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ನೈಲ್ (1993)</ref> ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಕ್ತನ(ಹಸ್ತ) ಕೃತಿಗಳ ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತಿನ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿರುವವರು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಕ್ತನ ಕೃತಿಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯು ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನಾವಶೇಷಗಳ ನ್ಯಾಯಬಾಹಿರ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನಾವಶೇಷಗಳನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಿಗೆ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವುದು, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಲೂಟಿ ಮಾಡುವವರು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರಿಗೆ ಅವರ ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯು ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ 'ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ'ಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದಿನವರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದಂತಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated2">ಶೀಟ್ಸ್ (1973)</ref> ಬಡ ತೃತೀಯ ಪ್ರಪಂಚದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಲೂಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ,{{Citation needed|date=October 2007}} ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="autogenerated2" /> ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಗುರಿ ಇರದ ರಾಜಕಾರಣವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತವಿರುವ ತೀವ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾಗಿವೆ, ಇವು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ತಡೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ವೈನ್ ಡೆಲೋರಿಯ ಜೂನಿಯರ್ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಅಮೆರಿಕಾದ-ಭಾರತೀಯ-ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು ಇಂದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಭಾರತೀಯ-ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ-ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಕೃತಿಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಕಳ್ಳತನವೆಂದು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಿಪರ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಲೂಟಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. 1937ರಲ್ಲಿ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ CA ಯಲ್ಲಿನ ಸೌತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ನಿರ್ದೇಶಕ W. F. ಹಾಡ್ಗೆ, ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದವರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.<ref name="Hodge1937">ಹಾಡ್ಗ್ (1937)</ref> ಪ್ರಾಕ್ತನ ಕೃತಿಗಳ ಅಕ್ರಮ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [http://www.nps.gov/history/local-law/FHPL_ArchRsrcsProt.pdf ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಆಕ್ಟ್ (ARPA; ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲಾ 96-95; 93 ಸ್ಟ್ಯಾಟ್ಯೂಟ್ 721; 16 U.S.C. 470aamm)] ನಡಿಯಲ್ಲಿ 1992ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Munson_et_al1995">ಮುನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು (1995)</ref> === ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು === ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಕೆನ್ನೆವಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮೊದಲಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರ ನಡುವಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಮಾಧಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರಿಂದಾಗುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಯೋಜನದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವೆಂದು ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಬಹುದು. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಭಾರತೀಯ ಶ್ಮಶಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅಗೆದು, ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸೌಕರ್ಯದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಕೇವಲ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಮೂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೂಳಲೂ ಇಲ್ಲ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದ ಅವಲೋಕನವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಅವಲೋಕನಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರು ಸಮಯವನ್ನು ರೇಖೀಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಇದು ಆವರ್ತವಾಗಿದೆ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ಗತಕಾಲವು ಬಹುಹಿಂದೆಯೇ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ; ಸ್ಥಳೀಯರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ಗತಕಾಲವನ್ನು ಕೆದಕುವುದರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಘೋರ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕಾದ-ಭಾರತೀಯರು ಅವರ ಪೂರ್ವಜರು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ಖನನವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅಮೆರಿಕಾದ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಒಂದು ತರ್ಕಬದ್ಧ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಈ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಗ್ರೇವ್ಸ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಆಂಡ್ ರಿಪ್ಯಾಟ್ರಿಯೇಶನ್ ಆಕ್ಟ್ (NAGPRA, 1990) ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮಾನವ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಧಾನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಸೆಶ್ವಲಿಸಮ್‌ನ ಉತ್ತೇಜನದಿಂದಾಗಿ, ಕೆಲವು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಸ್ಥಳೀಯರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವೆಂದು ನಂಬುವ ಸ್ಥಳೀಯರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶವು ಏನನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪುನಃಪರಿಶೀಲಿಸುವ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯರ ಪ್ರಕಾರ ಕೊಳಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಅಥವಾ ಮರಗಳಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರ ಹಾಗೂ ಅವರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಜನರ ಮಧ್ಯೆ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಹಯೋಗವು ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಅದು ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಹಿರಿಯರು ಅವರು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಉತ್ಖನನವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಅವರ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಈ ಹಿರಿಯರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವೃತ್ತಿಗೆ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೇಮಕಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ==== ವಾಪಸಾತಿ ==== :''ರಿಪ್ಯಾಟ್ರಿಯೇಶನ್ ಆಂಡ್ ರಿಬರಿಯಲ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರಿಮೈನ್ಸ್ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿ'' ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ನಡುವಿನ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಬಲ ವಿವಾದವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮೂಲಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯು 2005ರ ಜೂನ್ 21ರಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಅಂದು 6,000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಮಾನವ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ 10 ಆಲ್ಗಾಂಕಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರು ಕ್ವೆಬೆಕ್‌ನ ಮ್ಯಾನಿವಾಕಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಕಿಟಿಗನ್ ಜಿಬಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಭೆಸೇರಿದರು. ಆ ಅವಶೇಷಗಳು ಈಗ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಆಲ್ಗಾಂಕಿನ್ ಜನರಿಗೆ ಸೇರಿತ್ತೇ ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಅವಶೇಷಗಳು ಐರೋಕ್ವಿಯಿನ್ ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿರಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಆಲ್ಗಾಂಕಿನ್ ಜನರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಐರೋಕ್ವಿಯಿನ್ ಸಂತತಿಯವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಳೆಯವು ಐರೋಕ್ವಿಯಿನ್ ಅಥವಾ ಆಲ್ಗಾಂಕಿನ್ ಜನರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇವು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಆಭರಣಗಳು, ಸಲಕರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕ್ತನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮೂಲತಃ ಮೋರಿಸನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಯುಮೆಟೆ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಟ್ಟಾವ ಕಣಿವೆಯ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅವು ಹಲವು ದಶಕಗಳ ನಂತರ 1800ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಕೆನಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಸಿವಿಲೈಸೇಶನ್‌ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಗ್ರಹದ ಭಾಗವಾದವು. ವಿವಿಧ ಆಲ್ಗಾಂಕಿನ್ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಿರಿಯರು ರೆಡ್ಸೆಡಾರ್ ಚಕ್ಕೆಗಳು, ಮಸ್ಕ್‌ರಾಟ್ ಮತ್ತು ಬೀವರ್ ಚರ್ಮಗಳ ಪದರವಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೆಡ್ಸೆಡಾರ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಚ್‌ಬಾರ್ಕ್ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃಹೂಳುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈಗ ಅಷ್ಟೊಂದು ಎದ್ದು ಕಾಣದ ಶಿಲಾ ದಿಬ್ಬವು ಪುನಃಹೂಳಿದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರದ ಸುಮಾರು 90 ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೂಳಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಿಟಿಗನ್ ಜಿಬಿ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ನಡುವಿನ ಸಂಧಾನಗಳು ಬಿಗುವಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Citation | url=http://www.canadiangeographic.ca/magazine/SO05/indepth/archaeology.asp | title= Canadian Geographic Online }}</ref> ಕೆನ್ನೆವಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತೊಂದು (ಮರುಕಳಿಸಿದ)ವಾಪಸಾತಿ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಕಾವೇರಿದ ವಿವಾದದ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{main|Outline of archaeology}} * ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾಲಾವಧಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರ ಪಟ್ಟಿ * ಪ್ರಮುಖ ಪುರಾತನ-ಕುಲದ-ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪಟ್ಟಿ * ಪುರಾತನ-ಧ್ವನಿವಿಜ್ಞಾನ * ಪುರಾತನ-ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ * ಪುರಾತನ-ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ * ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರದೇಶ * ಬೈಬಲ್‌ನ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ * ಡೇಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನಶಾಸ್ತ್ರ (ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ) * ಕಸದ,ತ್ಯಾಜ್ಯದ ತಿಪ್ಪೆ ಶೋಧನೆ * ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ GIS * ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷ ಪಡೆದ ಯೋಜನೆಗಳು * ಸಮಾಧಿ ದರೋಡೆ * ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ * ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆ * ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಗುಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು (IPinCH) * ಕಳೆದುಹೋದ ನಗರಗಳು * ಪ್ರಾಚೀನ-ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ * ವಸ್ತುತಃ ಪ್ರಾಕ್ತನ-ಕೃತಿ * ಕ್ಸೆನೊ-ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Refbegin}} * {{Citation | editor=Aldenderfer, M. S. & Maschner, H. D. G. | year=1996 | title=Anthropology, Space, and Geographic Information Systems | place=New York | publisher=Oxford University Press }} * {{Citation | author=Ascher, R. | year=1961 | title=Analogy in archaeological interpretation | periodical=Southwestern Journal of Anthropology | volume=17 | issue=4 | pages=317–325 | url=http://www.jstor.org/stable/3628943 }} * {{Citation | author=Ascher, R. | year=1961 | title=Experimental Archeology | periodical=American Anthropologist | volume=63 | issue= | pages=793–816 | doi=10.1525/aa.1961.63.4.02a00070 }} * {{Citation | author=Billman, B. R. & Feinman, G. | year=1999 | title=Settlement Pattern Studies in the Americas—Fifty Years Since Virú | place=Washington DC | publisher=Smithsonian Institution Press }} * {{Citation | author=Binford, L. | year=1962 | title=Archaeology as Anthropology | periodical=American Antiquity | volume=28 | issue=4 | pages=217–225 | doi=10.2307/278380 | url=http://jstor.org/stable/278380 }} * {{Citation | author=Denning, K. | year=2004 | title=The Storm of Progress' and Archaeology for an Online Public | periodical=Internet Archaeology | volume=15 | issue= | pages= }} * {{Citation | author=Ebrey, Patricia Buckley | year=1999 | title=The Cambridge Illustrated History of China | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn=0521435196 | oclc=223427870 33047244 59615754 }} * {{Citation | author=Flannery, K. V. | year=1967 | title=Culture History v. Culture Process: A Debate in American archaeology | periodical=Scientific American | volume=217 | issue= | pages=119–122 }} * {{Citation | author=Flannery, K. V. | year=1982 | title=The Golden Marshalltown: A Parable for the Archaeology of the 1980s | periodical=American Anthropologist | volume=84 | issue= | pages=265–278 | doi=10.1525/aa.1982.84.2.02a00010 }} * {{Citation | author=Fraser, Julius Thomas and Francis C. Haber. | year=1986 | title=Time, Science, and Society in China and the West | place=Amherst | publisher=University of Massachusetts Press }} * {{Citation | author=Frison, G. C. | year=1989 | title=Experimental Use of Clovis Weaponry and Tools on African Elephants | periodical=American Antiquity | volume=54 | issue=4 | pages=766–784 | doi=10.2307/280681 | url=http://jstor.org/stable/280681 }} * {{Citation | author=Glascock, M. D., Neff, H., Stryker, K. S. & Johnson, T. N. | year=1994 | title=Sourcing Archaeological Obsidian by an Abbreviated NAA Procedure | periodical=Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry | volume=180 | issue= | pages=29–35 | doi=10.1007/BF02039899 }} * {{Citation | author=Gifford-Gonzalez, D. P., Damrosch, D. B., Damrosch, D. R., Pryor, J. & Thunen, R. L. | year=1985 | title=The Third Dimension in Site Structure: An Experiment in Trampling and Vertical Dispersal | periodical=American Antiquity | volume=50 | issue=4 | pages=803–818 | doi=10.2307/280169 | url=http://jstor.org/stable/280169 }} * {{Citation | author=Gladfelter, B. G. | year=1977 | title=Geoarchaeology: The Geomorphologist and Archaeology | periodical=American Antiquity | volume=42 | issue=4 | pages=519–538 | doi=10.2307/278926 | url=http://jstor.org/stable/278926 }} * {{Citation | author=Gould, R. | year=1971a | title=The Archaeologist as Ethnographer: A Case from the Western Desert of Australia | periodical=World Archaeology | volume=3 | issue= | pages=143–177 }} * {{Citation | author=Gould, R., Koster, D. A. & Sontz, A. H. L. | year=1971b | title=The Lithic Assemblage of the Western Desert Aborigines of Australia | periodical=American Antiquity | volume=36 | issue=2 | pages=149–169 | doi=10.2307/278668 | url=http://jstor.org/stable/278668 }} * {{Citation | author=Gould, R. & Yellen, J. | year=1987 | title=Man the Hunted: Determinants of Household Spacing in Desert and Tropical Foraging Societies | periodical=Journal of Anthropological Archaeology | volume=6 | issue= | doi=10.1016/0278-4165(87)90017-1 | page=77 }} * {{Citation | author=Hodder, I. | year=1982 | title=Symbols in Action | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press }} * {{Citation | author=Hodder, I. | year=1985 | chapter=Post-Processual Archaeology | editor=SCHIFFER, M. B. | title=Advances in Archaeological Method and Theory | place=New York | publisher=Academic Press }} * {{Citation | editor=Hodder, I. | year=1987 | title=The Archaeology of Contextual Meaning | place=New York | publisher=Cambridge University Press }} * {{Citation | author=Hodder, I. | year=1990 | chapter=Style as Historical Quality | editor=HASTORF, M. C. A. C. | title=The Uses of Style in Archaeology | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press }} * {{Citation | author=Hodder, I. | year=1991 | title=Interpretive Archaeology and Its Role | periodical=American Antiquity | volume=56 | issue=1 | pages=7–18 | doi=10.2307/280968 | url=http://jstor.org/stable/280968 }} * {{Citation | author=Hodder, I. | year=1992 | title=Theory and Practice in Archaeology | place=London | publisher=Routeldge }} * {{Citation | author=Munson, C. A., Jones, M. M. & Fry, R. E. | year=1995 | title=The GE Mound: An ARPA Case Study | periodical=American Antiquity | volume=60 | issue=1 | pages=131–159 | doi=10.2307/282080 | url=http://jstor.org/stable/282080 }} * {{Citation | editor=Kuznar, L | year=2001 | title=Ethnoarchaeology of Andean South America | place=Ann Arbor | publisher=International Monographs in Prehistory }} * {{Citation | author=Miller, D. & Tilley, C. | year=1984 | chapter=Ideology, Power and Prehistory: An Introduction | editor=Miller, D. & Tilley, C. | title=Ideology, Power, and Prehistory | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn=0521255260 | oclc=241599209 9827625 }} * {{Citation | editor=Miller, D., Rowlands, M., Tilley, C. | year=1989 | title=Dominion and Resistance | place=New York | publisher=Routledge }} * {{Citation | author=Munson, C. A., Jones, M. M. & Fry, R. E. | year=1995 | title=The GE Mound: An ARPA Case Study | periodical=American Antiquity | volume=60 | issue=1 | pages=131–159 | doi=10.2307/282080 | url=http://jstor.org/stable/282080 }} * {{Citation | author=Ogundele, S. O. | year=2005 | title=Ethnoarchaeology of Domestic Space and Spatial Behaviour Among the Tiv and Ungwai of Central Nigeria | periodical=African Archaeological Review | volume=22 | issue= | pages=25–54 | doi=10.1007/s10437-005-3158-2 }} * {{Citation | author=Pauketat, T. R. | year=2001 | title=Practice and History in Archaeology: An Emerging Paradigm | periodical=Anthropological Theory | volume=1 | issue= | pages=73–98 | doi=10.1177/14634990122228638 }} * {{Citation | author=Redman, C. L. | year=1974 | title=Archaeological Sampling Strategies | place=Binghamton | publisher=State University of New York at Binghamton }} * {{Citation | author=Renfrew, C. & Bahn, P. G. | year=1991 | title=Archaeology: Theories, Methods, and Practice | place=London | publisher=Thames and Hudson Ltd | isbn=0500278679 | oclc=185808200 34521234 }} * {{Citation | author=Saraydar, S. & Shimada, I. | year=1971 | title=A Quantitative Comparison of Efficiency Between A Stone Axe and A Steel Axe | periodical=American Antiquity | volume=36 | issue=2 | pages=216–217 | doi=10.2307/278680 | url=http://jstor.org/stable/278680 }} * {{Citation | author=Saraydar, S. C. & Shimada, I. | year=1973 | title=Experimental Archaeology: A New Outlook | periodical=American Antiquity | volume=38 | issue=3 | pages=344–350 | doi=10.2307/279722 | url=http://jstor.org/stable/279722 }} * {{Citation | author=Sellet, F., Greaves, R. & Yu, P.-L. | year=2006 | title=Archaeology and Ethnoarchaeology of Mobility | place=Gainesville | publisher=University Press of Florida }} * {{Citation | author=Shanks, M. & Tilley, C. | year=1987 | title=Reconstructing Archaeology | place=New York | publisher=Cambridge university Press }} * {{Citation | author=Shanks, M. & Tilley, C. | year=1988 | title=Social Theory and Archaeology | place=Albuquerque | publisher=University of New Mexico Press | isbn=0745601847 | oclc=16465065 185783860 }} * {{Citation | author=Shanks, M. | year=1991 | title=Some recent approaches to style and social reconstruction in classical archaeology | periodical=Archaeological Review from Cambridge | volume=10 | issue= | pages=164–174 }} * {{Citation | author=Shanks, M. | year=1993 | title=Style and the design of a perfume jar from an Archaic Greek city state | periodical=Journal of European Archaeology | volume=1 | issue= | pages=77–106 }} * {{Citation | author=Sheets, P. D. | year=1973 | title=The Pillage of Prehistory | periodical=American Antiquity | volume=38 | issue=3 | pages=317–320 | doi=10.2307/279718 | url=http://jstor.org/stable/279718 }} * {{Citation | author=Shott, M. J. & Sillitoe, P. | year=2005 | title=Use life and curation in New Guinea experimental used flakes | periodical=Journal of Archaeological Science | volume=32 | issue= | pages=653–663 | doi=10.1016/j.jas.2004.11.012 }} * {{Citation | author=Tassie, G. J., Owens, L.S. | year=2010 | title=Standards of Archaeological Excavations: A Fieldguide to the Methology, Recording Techniques and Conventions | place=London | publisher=GHP | isbn=978-1906137175 | oclc= }} * {{Citation | author=Taylor, W. W. | year=1948 | title=A Study of Archaeology | place=Menasha | publisher=American Anthropological Association | isbn=0906367123 | oclc=9714935 }} * {{Citation | editor=Tilley, Christopher | year=1993 | title=Interpretive Archaeology | place=Oxford | publisher=Berg | isbn=0854968423 | oclc=185494001 26263158 }} * {{Citation | author=Trigger, B. G. | year=1989 | title=A History of Archaeological Thought | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press }} * {{Citation | author=Watters, M.R. | year=1992 | title=Principles of Geoarchaeology: A North American Perspective | place=Tucson | publisher=The University of Arizona Press }} * {{Citation | author=Watters, M.R. | year=2000 | title=Alluvial stratigraphy and geoarchaeology in the American Southwest | periodical=Geoarchaeology | volume=15 | issue= | pages=537–557 | doi=10.1002/1520-6548(200008)15:6<537::AID-GEA5>3.0.CO;2-E }} * {{Citation | author=Willey, G. R. | year=1953 | title=Prehistoric Settlement Patterns in the Virú Valley, Perú | place=Washington DC }} * {{Citation | author=Willey, G. | year=1968 | title=Settlement Archaeology | place=Palo Alto | publisher=National Press }} * {{Citation | author=Wylie, A. | year=1985 | chapter=The Reaction Against Analogy | editor=Schiffer, Michael B. | title=Advances in Archaeological Method and Theory | place=Orlando, FL | pages=63–111 | publisher=Academic Press }} * {{Citation | author=Yellen, J. & Harpending, H. | year=1972 | title=Hunter-Gatherer Populations and Archaeological Inference | periodical=World Archaeology | volume=4 | issue= | pages=244–253 }} * {{Citation | author=Yellen, J. | year=1977 | title=Archaeological Approaches to the Present | place=New York | publisher=Academic Press | isbn=0127703500 | oclc=2911020 }} {{Refend}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ) * C. U. ಲಾರ್ಸೆನ್ - ''ಸೈಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್'' (1992) * ಕೋಲಿನ್ ರೆನ್‌ಫ್ರೆವ್ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ಬ್ಯಾಹ್ನ್ - ''ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ: ಥಿಯರೀಸ್, ಮೆಥಡ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್'' 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ (1996) * ಡೇವಿಡ್ ಹರ್ಸ್ಟ್ ಥೋಮಸ್ - ''ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ'' 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ (1998) * ಗ್ಲಿನ್ ಡೇನಿಯಲ್ - ''ಎ ಶಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ'' (1991) * ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ - IJSA (ನಿಯತಕಾಲಿಕ) * ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಇ-ಜರ್ನಲ್ * ಕೆವಿನ್ ಗ್ರೀನೆ - ''ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಟು ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ'' (1983) * ಲೆವಿಸ್ ಬಿನ್‌ಫರ್ಡ್ - ''ನ್ಯೂ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ಸ್ ಇನ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ'' (1968) ISBN 0-202-33022-2 * ರಾಬರ್ಟ್ J. ಶರೆರ್ ಮತ್ತು ವೆಂಡಿ ಆಶ್ಮೋರ್ - ''ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ: ಡಿಸ್ಕವರಿಂಗ್ ಅವರ್ ಪಾಸ್ಟ್'' 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ (1993) * ಥೋಮಸ್ ಹೆಸ್ಟರ್, ಹ್ಯಾರಿ ಶಫರ್ ಮತ್ತು ಕೆನೆತ್ L. ಪೆಡೆರ್- ''ಫೀಲ್ಡ್ ಮೆಥಡ್ಸ್ ಇನ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ'' 7ನೇ ಆವೃತ್ತಿ (1997) * ಅಲಿಸನ್ ವೈಲಿ - ''ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಫ್ರಮ್ ಥಿಂಗ್ಸ್: ಎಸ್ಯೇಸ್ ಇನ್ ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ'', ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್, ಬರ್ಕ್ಲಿ CA, 2002 * ಸ್ಮೆಕಲೋವ T. N., ವೋಸ್ O., ಸ್ಮೆಕಲೋವ S. L. "ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಸರ್ವೇಯಿಂಗ್ ಇನ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ. ಮೋರ್ ದ್ಯಾನ್ 10 ಯಿಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಯೂಸಿಂಗ್ ದಿ ಓವರ್‌ಹಾಸರ್ GSM-19 ಗ್ರೇಡಿಯೊಮೀಟರ್", ವೋರ್ಮಿಯನಮ್ 2008. * ಬ್ರೂಸ್ ಟ್ರಿಗ್ಗರ್ - "ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಥಾಟ್" 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ (2007) * ಅಯನ್ ಹಾಡರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ ಹಟ್ಸನ್ - "ರೀಡಿಂಗ್ ದಿ ಪಾಸ್ಟ್" 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ (2003) * ಆಡ್ರಿಯನ್ ಪ್ರೇಟ್ಜೆಲ್ಲಿಸ್ - "ಡೆತ್ ಬೈ ಥಿಯರಿ", ಆಲ್ಟಮಿರ ಪ್ರೆಸ್ (2000). ISBN 0742503593 / 9780742503595 == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons cat}} {{wikiquote}} * [http://www.archaeologydaily.com/ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್] * [http://pastscape.org.uk/ 400,000 ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸೈಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150426112022/http://www.pastscape.org.uk/ |date=2015-04-26 }} * [http://www.nps.gov/history/archeology/visit/index.htm NPS ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ: ವಿಸಿಟ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ (ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಗೈಡ್ಸ್)] * [http://www.greatarchaeology.com/ ಗ್ರೇಟ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ] * [http://www.archaeologynews.org/ ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ಅಪ್ಡೇಟೆಡ್ ಡೈಲಿ] * [http://www.britarch.ac.uk/ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210503140528/https://www.britarch.ac.uk/ |date=2021-05-03 }} * [http://www.fastionline.org/ ಫಾಸ್ಟಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ - ಆನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸೈಟ್ಸ್] * [http://www.aaanet.org/ ದಿ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಡಿವಿಜನ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151013043844/http://www.aaanet.org/ |date=2015-10-13 }} * [http://www.archaeological.org/ ದಿ ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100917095804/http://www.archaeological.org/ |date=2010-09-17 }} * [http://www.saa.org/ ದಿ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ] * [http://www.passportintime.com/ US ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವಿಸ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ''ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಇನ್ ಟೈಮ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422201519/http://www.passportintime.com/ |date=2021-04-22 }} * [http://www.worldarchaeologicalcongress.org/site/about.php ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071022041307/http://www.worldarchaeologicalcongress.org/site/about.php |date=2007-10-22 }} * [http://archaeolog.org/ Archaeolog.org] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121209050439/http://archaeolog.org/ |date=2012-12-09 }} * [http://ads.ahds.ac.uk/ ದಿ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಡೇಟಾ ಸರ್ವಿಸ್ - ಓಪನ್ ಆಕ್ಸೆಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆರ್ಕೈವ್ ಫಾರ್ UK ಆಂಡ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602084101/http://www.ads.ahds.ac.uk/ |date=2008-06-02 }} * [http://www.archaeology.ws/worldarchnews.html ವರ್ಲ್ಡ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ನ್ಯೂಸ್ - ವೀಕ್ಲಿ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಫ್ರಮಾ BBC ರೇಡಿಯೊ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿಸ್ಟ್, ವಿನ್ ಸ್ಕಟ್] * [http://www.civilization.ca/cmc/exhibitions/online-exhibitions/archaeology ದಿ ಕೆನಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಸಿವಿಲೈಸೇಶನ್ - ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ] * [http://www.oocities.com/emuseoros ಎಸ್ಟುಡಿಯೊ ಡಿ ಮ್ಯೂಸಿಯೊಲಾಗಿಯಾ ರೊಸಾರಿಯೊ] {{Archaeology}} {{Technology}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸದ ಸಹಾಯಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯ ಎರವಲು ಪದಗಳು]] shc589ri76edstau5c21f86enko5mxv 0 24790 1377269 1375538 2026-07-26T08:35:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377269 wikitext text/x-wiki {{about|the city in the [[West Bank]]}} {{Infobox Palestinian Authority municipality |name=Bethlehem |image=Bethlehem_Logo.gif |imgsize= |caption=Municipal Seal of Bethlehem |image3=Belen palestina.jpg |imgsize3=250 |caption3=A neighborhood in Bethlehem |arname=بيت لحم |meaning=''house of meat'' (Arabic); ''house of bread'' (Hebrew) |founded= |type=muna |typefrom=1995 |altOffSp=Beit Lahm<ref name="PCBS"/> |altUnoSp=Bayt Lahm |governorate=bl |population=25,266<ref name="PCBS07"/> |popyear=2007 |area= |areakm= |latd=31 |latm=42 |lats=11 |latNS=N |longd=35 |longm=11|longs=44 |longEW=E |mayor=[[Victor Batarseh]]<ref>[http://www.elections.ps/pdf/Municipal_Elections_Results_EN_(2).pdf West Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630094514/http://www.elections.ps/pdf/Municipal_Elections_Results_EN_%282%29.pdf |date=2007-06-30 }} Local Elections ( Round two)- Successful candidates by local authority, gender and No. of votes obtained, Bethlehem p 23</ref> |website=[http://www.bethlehem-city.org/ www.bethlehem-city.org] |pushpin_map=Palestinian territories }} ''' ಬೆಥ್‌ಲೆಹೆಮ್ ''' ({{lang-ar|<big>بَيْتِ لَحْمٍ</big>}}, {{Audio|ArBethlehem.ogg|''Bayt Laḥm''}}, ನ್ನು ಲಿಟ್ "ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಮೀಟ್ "; {{lang-he|בֵּית לֶחֶם}}, ''ಬಿಯಟ್ ಲೆಹೆಮ್ '',ಅಥವಾ ಲಿಟ್ "ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಬ್ರೆಡ್;" {{Lang-el|Βηθλεέμ}} ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.''| ಬೆಥ್‌ಲೆಹೆಮ್ '' ) ಒಂದು {{km to mi|10}}ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ನ ಮಧ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರುಸಲೆಮ್]] ನ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿದೆ.ಇದರ ಒಟ್ಟು ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 30,000<ref name="Amarap18">ಅಮರಾ, 1999, [http://books.google.ca/books?id=LG5seycNTAcC&amp;pg=PA18&amp;dq=bethlehem+%22palestinian+city%22#v=onepage&amp;q=bethlehem%20%22palestinian%20city%22&amp;f=false p. 18].</ref><ref name="Brynenp202">ಬ್ರೈನೆನ್, 2000, [http://books.google.ca/books?id=AQhxlSjmDcQC&amp;pg=PA202&amp;dq=bethlehem+%22palestinian+city%22#v=onepage&amp;q=bethlehem%20%22palestinian%20city%22&amp;f=false p. 202].</ref> ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದು ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆಥಾರಿಟಿಯ ಬೆಥ್ ಲೆಹಮ್ ಗವರ್ನೇಟ್ ಗೆ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟೇನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ <ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2006/04/16/travel/16westbank.html |title=In the West Bank, Politics and Tourism Remain Bound Together Inextricably - New York Times |accessdate=2008-01-22 | work=The New York Times | first1=David | last1=Kaufman | first2=Marisa S. | last2=Katz | date=2006-04-16}}</ref><ref name="BH">{{cite web |url=http://www.bethlehemhotel.com/bethlehem.htm |title=Places to Visit In & Around Bethlehem - Bethlehem Hotel - |accessdate=2008-01-22 |archive-date=2011-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103053242/http://www.bethlehemhotel.com/bethlehem.htm |url-status=dead }}</ref> ತಾಣವಾಗಿದೆ. ದಿ ಹೀಬ್ರೂ ಬೈಬಲ್ ಪ್ರಕಾರ ಬೆಥ್‌ಲೆಹೆಮ್‌‌‌ ಅನ್ನು ಡೇವಿಡ್ ಎಂಬಾತ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನಲ್ಲದೇ ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ಎಂಬ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತೊಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ|ನೂತನ ಉಯಿಲ್]] ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಥಿವ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯುಕ್ ಅವರ ಶುಭವಾರ್ತೆಗಳ ವಿವರದ ಪ್ರಕಾರ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ್ನು ಅವರು ನಾಜರೆಥ್ ನ [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ|ಜೀಸಸ್]] ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಮಾಜದ ಜನಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ಪಟ್ಟಣವೆನಿಸಿದೆ. ವಲಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ನಗರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜನತೆ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ 529 ರಲ್ಲಿ ಬೀಡು ಬಿಡಲು ಯತ್ನಿಸಿತು.ಅವರ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಅವರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದರೂ ಬೈಜೆಂಟೈನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಸ್ಟಿನಿನ್ I ಇದನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿದರು.ನಂತರ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಅರಬ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೇಟ್ ನ 'ಉಮರ್ ಇಬಿನ್ ಅಲ್ -ಖತ್ತಬ್ 632 ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದ.ಇಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಆತ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಿದ್ದ. ಆಗ 1099 ರಲ್ಲಿ ಬೆಥ್‌‌ಲೆಹೆಮ್ ನ್ನು ಬಂಡಾಯಗಾರರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಆಡಳಿತದಡಿ ತಂದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುವನ್ನು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ತ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿರಿಯಾ]]ದ ಸುಲ್ತಾನ ಸಲಾದ್ದಿನ್ ಈ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಆತನನ್ನು ಉಚ್ಚಾಟಿಸಿದ. ಸುಮಾರು 1250 ರಲ್ಲಿ ಮಾಮ್ಲುಕ್ಸ್ ಅವರ ಆಗಮನದ ನಂತರ ನಗರದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಲಾಯಿತು.ನಂತರ [[ಆಟಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ <ref name="BMH">{{cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/English/City/index.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080113150138/http://www.bethlehem-city.org/English/City/index.php |archivedate=2008-01-13 |title=History of Bethlehem |publisher=Bethlehem Municipality |accessdate=2008-01-22 }}</ref> ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವಯುದ್ದI]] ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಆಟಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಒಟ್ಟೊಮನ್ಸ್]] ರಿಂದ ಈ ನಗರವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದರು.ಇದನ್ನು 1947 ರ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿಶನ್ ಪ್ಲಾನ್ ಫಾರ್ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ನಿಯಮದ ಮೂಲಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ 1948ರ ಅರಬ್ -ಇಸ್ರೇಲಿ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಜೊರ್ಡಾನ್ ಈ ನಗರವನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡಿತು. ನಂತರ 1967 ರಲ್ಲಿನ ಆರು ದಿನಗಳ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ಇದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಸದ್ಯ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ 1995 ರಿಂದಲೂ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌ ಅಥಾರಿಟಿಯಿಂದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ <ref name="BMH"/> ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಿದ್ದರೂ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ನರಿಗೆ ಇದು ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಒಟ್ಟು ಸಂಘಟಣೆಯು ಬಿಯತ್ ಜಾಲಾ ಮತ್ತು ಬಿಯತ್ ಸಾಹೌರ್ ನಗರಗಳನ್ನಲ್ಲದೇ ಐದಾ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜಾ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಮೂಲವೆಂದರೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ,ಇದು [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ನೇಟಿವಿಟಿಗೆ ಮುಗಿಬೀಳುವ ಉನ್ನತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಯಾತ್ರಿಗಳ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಹೊಟೇಲುಗಳಿವೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಮುನ್ನೂರು ಕರಕುಶಲ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದ ಅಂಗಡಿ-<ref name="Patience">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7146980.stm |first=Martin |last=Patience |work=[[BBC News]] |title=Better times return to Bethlehem |publisher=BBC MMVIII |date=2007-12-22 |accessdate=2008-01-22 }}</ref> ಮುಂಗಟ್ಟುಗಳಿವೆ. ಜಿವಿಶ್ ಧರ್ಮೀಯರ ರಾಚೆಲ್ಸ್ ಟೊಂಬ್ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಅಮರ್ನಾ ಲೆಟರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆ.(c. 1400 BC)ಯಾವಾಗ ಜೆರುಸಲೇಮ್ ನ ರಾಜ ತನ್ನ ದೊರೆ ಈಜಿಪ್ತ್ ದೊರೆಗೆ ಅಪಿರುಗಳ ಒತ್ತಾಯದ ಪ್ರವ್ಸಿಶವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದ.ಆಗ "''ಬಿತೆಲಹಮಿ'' "ಯನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವ ಯತ್ನದ ಬಗ್ಗೆ <ref>"''ಆಕ್ಸ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಆರ್ಕಾಲಾಜಿಕಲ್ ಗೈಡ್ಸ್ : ದಿ ಹೊಲಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ '' ", ಜೆರೊಮ್ ಅರ್ಫಿ-ಒ'ಕೊನ್ನೊರ್, pp. 198–199, ಆಕ್ಸ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1998, ISBN 0-19-288013-6</ref> ತಿಳಿಸಿದ್ದ. ಅಲ್ಲಿ ಜಿವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅರಬ್ ರು ಬರುವ ಮುಂಚೆ ಅದರ ಹೆಸರು ಆಧುನಿಕ ಹೆಸರಿಗೆ ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಕ್ಯಾನಾನಿಟ್ಸ್ ಎಂಬ ಯಹ್ಯೂದ್ಯರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಅವರ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜನಾಂಗದವರು ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದವರೊಂದಿಗೆ <ref>"''ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಡಿಕ್ಸನರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸಿಸ್: ಸಂ 4, ಮಿಡಲ್ ಈಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಅಫ್ರಿಕಾ '' ", ಟ್ರುಡಿ ರಿಂಗ್, ಕೆ.ಎ ಬೆರ್ನೆಯ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎಂ. ಸಾಲ್ಕಿನ್, ಶರೊನ್ ಲಾ ಬೊಡಾ, ನೊಯಿಲ್ಲೆ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್, ಪೌಲ್ ಸೆಲ್ಲಿಂಗರ್, p. 133, ಟೇಲರ್&amp; ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್, 1996ISBN 1-884964-03-6</ref> ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. === ಬೈಬಲ್ ಶ್ರದ್ದಾವಂತರ ಯುಗ === ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಜುಢಾ ದೇಶದ "ಹಿಲ್ ಕಂಟ್ರಿ"ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.ಇದು ಬಹುಶಃ ಬಿಬ್ಲಿಕಲ್ <ref>{{bibleverse||Gen.|35:16}}, {{bibleverse||Gen.|48:27}}, {{bibleverse||Ruth|4:11}}</ref> ಎಪಾರ್ಥ್ ಅಂದರೆ ಫಲವತ್ತಾದ ಎಂಬ ಇದರ ವಿವರ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಮಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಬಗ್ಗೆ <ref>{{bibleverse||Micah|5:2}}</ref> ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬೆಥ್ -ಲೆಹೆಮ್ <ref>{{bibleverse||Sam|17:12}}</ref> ಜುಢಾ ಮತ್ತು " ಎ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಡೇವಿಡ್ "<ref name="qjukjz">{{bibleverse||Luke|2:4|KJV}}</ref> ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ತನಾಖ್ ಮತ್ತು ಬೈಬಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಿಕ್ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಚ್ ರಾಚೆಲ್ ಮರಣ ಅಪ್ಪಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಆತನನ್ನು ಅದೇ "ರಸ್ತೆ ಬದಿ" ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.(Gen. 48:7) ರಾಚೆಲ್ಸ್ ಟೊಂಬ್ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಬುಕ್ ಆಫ್ ರುತ್ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕಣಿವೆಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಮೊಬ್ (ಜೊರ್ಡಾನಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರು) ನ ರುತ್ ನಲ್ಲಿದೆ.ಈ ವೈಭವ ನಾವೊಮಿಯೊಂದಿಗೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿತು. ಇಸ್ರೇಲಿನ ಎರಡನೆಯ ರಾಜ ಡೇವಿಡ್ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಗರವೆಂದರೆ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್, ಅದಲ್ಲದೇ ಆತ ರಾಜ ಸ್ಯಾಮ್ಯುವಲ್ ನೊಂದಿಗೆ ಎದುರುಬದುರಾಗಿ ಸೋತ ಜಾಗ ಇದೆಂದು <ref>{{bibleverse||Sam|16:4-13}}</ref> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ ಅಬ್ದುಲ್ಲಮ್ನ ಗವಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ ಮೂವರು ಆತನ ಪಡೆ ಸೈನಿಕರು ಬೆಥ್ ಲೀಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿನ ಬಾವಿಯೊಂದರಿಂದ ಅತನಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ನೀರು <ref>{{bibleverse||Sam|23:13-17}}</ref> ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರು. === ರೊಮನ್ ಮತ್ತು ಬೈಜೆಂಟೈನ್ ಕಾಲಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Nativity vorobiev.jpg|thumb|right|ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ನೇಟಿವಿಟಿಯ ದೃಶ್ಯ 1833,ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಕಲೆ ಎಂ.ಎನ್.ವೊರ್ಬಿವ್]] ಸುಮಾರು 132-135 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ರೊಮನ್ ರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.ಇದು ಬಾರ್ ಕೊಖಾಬಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಅದರ ಜಿವಿಶ್ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹಾರ್ಡಿಯನ್ ನ ಮಿಲಿಟರರಿ ಆಜ್ಞೆಗಳ ಅಲ್ಲಿಂದ <ref>[https://web.archive.org/web/20050721075552/http://www.geocities.com/bethlehem74/history.htm ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್] ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಹೋಮ್ ಪೇಜ್</ref> ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ್ನು ಆಳುವಾಗ ರೊಮನ್ ರು ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣಾಧಾರಿತ ಕಲ್ಟ್ ಆಚರಣೆಯ ಮೂರ್ತಿಯುಳ್ಳ ಅಡೊನಿಸ್ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನೇಟಿವಿಟಿ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಬೈಜೆಂಟೈನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಾನ್ ಸ್ಟಂಟೈನ್ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ. ಆತನ ತಾಯಿ ಹೆಲೆನಾಳಿಗಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಯೊಂದನ್ನು 326 ರಲ್ಲಿ <ref name="BMH"/> ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಬಿಬ್ಲಿಕಲ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಟಿನ್ ಸದಸ್ಯರ 529 ರ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ನೇಟಿವಿಟಿಗಳನ್ನು ದ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.ನಂತರ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಸ್ಟಿನಿನ್ ನ ಆಜ್ಞೆ ಮೇರೆಗೆ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.ತರುವಾಯ 614 ರಲ್ಲಿ ಪೆರ್ಸಿಯನ್ ಸಸ್ಸನಿಡ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್|ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟೈನ್]] ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಒಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಚರ್ಚ್ ನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.ಯೇಸುವಿನ ಜ್ಞಾನಿಯೊಬ್ಬ ಪರ್ಸಿಯನ್ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನವರನ್ನು <ref name="BMH"/> ಬೆರಗುಗೊಳಿಸಿದ. ==== ಜೀಸಸ್ ನ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ==== [[ಚಿತ್ರ:Jesus birthplace in Bethlehem.jpg|thumb|right|ಜೀಸಸ್ ಹುಟ್ಟಿದ ಜಾಗೆಗೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಲೇಪನದ ಗುರ್ತು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.]] ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ|ಜೀಸಸ್]] ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿವೆ.<ref name="qjukjz"/> ಲ್ಯುಕ್ ನ ವಚನ ಭಾಷ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ|ಜೀಸಸ್]] ನ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳು ನಜರೆತ್ ನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದರು.ಆದರೆ AD 6 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಗೆ ಪಯಣಿಸಿದರು.ಆಗ ಈ ಕುಟುಂಬ ನಾಜ್ರೆತ್ ಗೆ ಮರಳುವ ಮುಂಚೆ ಜೀಸಸ್ ಅಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಾಳಿದ. ಮ್ಯಾಥಿವ್ ನ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ಜೀಸಸ್ ಜನ್ಮ ತಳೆದಾಗ ಆ ಕುಟುಂಬ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿತ್ತು.ನಂತರ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಿಂದ ಅದು ನಜರೆತ್ ಗೆ <ref>{{bibleverse||Matthew|2:1-23|KJV}}</ref><ref>ವೆರ್ಮೆಸ್, 2006, p. 64.</ref> ಮರಳಿತು. ಮ್ಯಾಥಿವ್ ನ ವಿವರದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಾ ಹೆರೊಡ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ'ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಾಳಿದ.'ನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಎರಡು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದ. ಜೀಸಸ್ ನ ಐಹಿಕ ತಂದೆ ಜೊಸೆಫ್ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡವನು; ಈ ದುರಂತದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಆ ಕೂಡಲೇ ಈಜಿಪ್ತ್ ಗೆ ತೆರಳಿ ಹೆರೊಡ್ ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ವಾಪಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೆಂದರೆ ಅವರು ಜುಡೆಯಾಗೆ ವಾಪಸಾಗದೇ, ಆಗ ಜೊಸೆಫ್ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಗಲಿಲೀಯಿಂದ ಹಿಂಪಡೆದು ನಜರೆತ್ ಗೆ ತೆರಳಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ಕ್ರಿಶ್ಚಯನ್ನರು <ref>{{bibleverse||Micah|5:2|KJV}}</ref> ಬುಕ್ ಆಫ್ ಮಿಖಾದಲ್ಲಿನ ವಚನದ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಧರ್ಮ ಪ್ರವರ್ತಕ ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು <ref>ಫ್ರೀಡ್, 2004, p. 77.</ref> ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವಾರು ಆಧುನಿಕ ಬುದ್ದಿಜೀವಿಗಳು ಜೀಸಸ್ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನೇ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಹಲವಾರು ಹಿಂದಿನ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಜೀಸಸ್ ಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುವಿನ ರೂಪ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ರಾಜ ಡೇವಿಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೇನೋ ಎಂಬ ಸವಾಲನ್ನೂ <ref>ವೆರ್ಮೆಸ್, 2006, p. 22.</ref><ref>ಸ್ಯಂಡರ್ಸ್, 1993, p. 85.</ref><ref>ಕ್ರೊಸನ್ ಅಂಡ್ ವ್ಯಾಟ್ಸ್, p.&nbsp;19.</ref><ref>ಡನ್, 2003, pp.&nbsp;344–345.</ref> ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾರ್ಕ್ ನ ಸುವಾರ್ತೆ ಮತ್ತು ಜೊನ್ ನ ಸುವಾರ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನ್ಯಾರೇಟಿವ್ ಅಥವಾ ವಿವರ ಇಲ್ಲವೇ ಜೀಸಸ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿಯೇ ಜನಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಜೀಸಸ್ ಕೇವಲ್ ನಜರೆತ್ ನವನು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖ <ref>ಮಿಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬುಲ್ಲರ್ಡ, 1990, pp.445-446. See [http://www.biblegateway.com/passage/?search=Mark+6:1-4 ಮಾರ್ಕ್ 6:1-4]; ಅಂಡ್ [http://www.biblegateway.com/passage/?search=John+1:46 ಜೊನ್1:46]</ref> ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ''ಆರ್ಕ್ಯಾಲಾಜಿ '' ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರ 2005 ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅವಿರಾಮ್ ಒಶ್ರಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ,ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಜೀಸಸ್ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜನವಸತಿಯ ಕುರುಹು ದೊರೆತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.ಹೀಗಾಗಿ ಜೀಸಸ್ ಗಲಿಲೀಯ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿರಬಹುದೆಂದು <ref>ಅವಿರಾಮ್ ಒಶ್ರಿ, "ವ್ಹೇರ್ ವಾಸ್ ಜೀಸಸ್ ಬಾರ್ನ್ ?", ''ಆರ್ಕ್ಯಾಲಾಜಿ'', ಸಂ 58 ಸಂಖ್ಯೆ6, ನವೆಂಬರ್ /ಡ್ಸಿಸೆಂಬರ್ 2005.</ref> ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈತನ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿರುವ ಜೆರೊಮ್ ಮರ್ಫಿ-ಒ ಕೊನೂರ್ ಇದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಷಯವೆಂದು ವಾದ <ref>[http://www.bib-arch.org/online-exclusives/nativity-03.asp ಜೆರೊಮೆ ಮರ್ಫ್ -ಒ’ಕೊನ್ನೊರ್, ''ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ …ಆಫ್ ಕೊರ್ಸ್ '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310091422/http://www.bib-arch.org/online-exclusives/nativity-03.asp |date=2009-03-10 }}, ಬಿಬ್ಲಿಕಲ್ ಆರ್ಕ್ಯಾಲಾಜಿ</ref> ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೀಸಸ್ ನ ಈ ಪುರಾತತ್ವ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಆತ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಚಾರಗಳ ಸಮರ್ಥಕ ಜಸ್ಟಿನ್ ಮಾರ್ಟಿಯರ್ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ''ಡೈಲಾಗ್ ಉಯಿತ್ ಟ್ರಿಫೊನೊಂದಿಗೆ'' ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.(c. 155–161)ಈ ಪವಿತ್ರ ಕುಟುಂಬವು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಗುಹೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು <ref>ಟೇಲರ್, 1993, pp.&nbsp;99–100. "ಜೊಸೆಫ್...ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಲಿಯೊಂದರ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸದ ಸ್ಥಳ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡ;ಆಗ ಮೇರಿ ಕ್ರಿಸ್ತ್ ನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಂದು ಮಾಂಗರ್ (ಕೊಟ್ಟಿಗೆ)ವೊಂದರಲ್ಲಿಟ್ಟಳು ಆಗ ಅರೇಬಿಯಾದಿಂದ ಬಂದ ಮ್ಯಾಗಿ ಈತನನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ."ಜಸ್ಟಿನ್ ಮಾರ್ಟಿಯರ್, ''ಡೈಲಾಗ್ ಉಯಿತ್ ಟ್ರೈಫೊ '', ಅಧ್ಯಾಯ LXXVIII).</ref> ಎಂದಿದ್ದಾನೆ. ಒರೆಜಿನ್ ಆಫ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಬರಹಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 247 ರಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಗುಹೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಜೀಸಸ್ ಜನಿಸಿದನೆಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಇಂದಿಗೂ <ref>ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಆ ಗವಿಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ಆತ ಎಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ; ಆತನನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಹೇಗೆ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮಗುವನ್ನು ಮಗುಅವನ್ನಿರಿಸುವ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ವಿಶ್ವಾದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲರೂ ಶ್ರದ್ದಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಈ ವದಂತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. (ಮೂಲ, ''ಕಾಂಟ್ರಾ ಸೆಲ್ಸಮ್'', ಕೃತಿ I, ಅಧ್ಯಾಯ LI).</ref> ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗುಹೆಯು ಮುಂಚೆ ತಮ್ಮುಜ್ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜಾಗವಾಗಿತ್ತೆಂದು <ref>ಟೈಲೊರ್, 1993, pp. 96–104.</ref> ನಂಬಲಾಗಿದೆ. === ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem-Manger-Square.jpg|thumb|left|ಕಾಲಿಫ್ ಉಮರ್ ನ ಭೇಟಿಯ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ ದಿ ಮಾಸ್ಕ್ಯು ಆಫ್ ಒಮರ್ ನ್ನು 1860 ರಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ವಶಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಒಂದು ಒಂದು ಮಸೀದೆ.]] ಸುಮಾರು 637 ರಲ್ಲಿ ಜೆರುಸಲೇಮ್‌‌ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಎರಡನೆಯ ಕಾಲಿಫ್ ಧರ್ಮಗುರು 'ಉಮರ್ ಇಬಿನ್ ಅಲ್ -ಖತ್ತಬ್ ನ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ನಡೆಯಿತು.ಆದರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನರಿಗಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ನೇಟಿವಿಟಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಭರವಸೆ <ref name="BMH"/> ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಜಾಗೆಯ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಮರ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಸೀದೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.ನಗರದಲ್ಲಿ ಇದು ಚರ್ಚ್ ನಂತರದ ಒಂದು ಕಟ್ಟಡವಾಗಿ ತಲೆ <ref name="ATT">{{cite web |url=http://www.atlastours.net/holyland/mosque_of_omar.html |title=Mosque of Omar, Bethlehem |publisher=Atlas Travel and Tourist Agency |accessdate=2008-01-22}}</ref> ಎತ್ತಿತು. ನಂತರ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್,ಉಮ್ಮಯಾದ್ಸ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ 8 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರ ಬಂದಿತು,ಅಲ್ಲದೇ 9 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಬಾಸಿಡ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪರ್ಸಿಯನ್ ಭೋಗೋಲ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನೊಬ್ಬ 9 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ಚರ್ಚೊಂದು ಇತ್ತೆಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅರಬ್ ನ ಭೂಗೋಲಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಲ್ -ಮಕ್ದಸಿ ಸುಮಾರು 985 ರಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ,ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಎಲ್ಲೂ ಇಂತಹ ಚರ್ಚನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ. ಎಂದಿದ್ದಾನೆ. "ಬೆಸಲಿಕಾ ಆಫ್ ಕಾನ್ ಸ್ಟಂಟೈನ್ ಇಂತಹ ಚರ್ಚಗೆ ಸರಿ ಸಮನಾದ ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟಡವಿಲ್ಲ ಎಂದೂ <ref>ಲ್ರ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜ್, 1890, pp. 298–300.ಸ್ಟೈನ್ಜ್</ref> ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಆರನೆಯ ಫತ್ತಿಮಿದ್ ಕಾಲಿಫ್ ಅಲ್ -ಹಕೇಮ್ ಬಿ ಅಲ್ಲ್ಹಾನ ಆಡಳಿತದ 1009 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಿ ಚರ್ಚ್ ನೇಟಿವಿಟಿಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರಳಿಸುವಂತೆ ಅಜ್ಞಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು,ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಇದನ್ನು ತಡೆದು ಈ ಕಟ್ಟಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥನೆ,ಪೂಜೆಗೆ ಅವಕಾಶ <ref>{{cite web|url=http://www.sacred-destinations.com/israel/bethlehem-church-of-the-nativity |title=Church of the Nativity - Bethlehem |location=Bethlehem, West Bank, Israel |publisher=Sacred-destinations.com |date= |accessdate=2009-10-29}}</ref> ಒದಗಿಸಿದರು. ಆಗ 1099 ರಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಹೋರಾಟಗಾರರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.ಅವರು ಈ ಜಾಗೆಯನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ನೇಟಿವಿಟಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ತಾಣ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಏಕಾಂತ ಒದಗಿಸುವ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಆಗ ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಧರ್ಮಗುರುಗಳನ್ನು ಆ ಜಾಗೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ವರೆಗೆ ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರು. ಆಗ 1100 ಸುಮಾರಿಗೆ ಫ್ರಾಂಕಿಶ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್ ನ ಮೊದಲ ಬಾಲ್ಡ್ ವಿನ್ I ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ರಾಜನಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ.ಅದೇ ವರ್ಷ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ <ref name="BMH"/> ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem Polenov.jpg|thumb|right|ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಒಂದು ಚಿತ್ರಕಲೆ, 1882]] [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ತ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿರಿಯಾ]]ದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಲಾದಿನ್ 1187 ರಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಅಯ್ಯುಬಿದ್ಸ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕೈಯಿಲ್ಲಿದ್ದ ಬೆಥ್ ಲೆಹ್ಮ್ ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಆಗ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಧರ್ಮಗುರುಗಳು ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧರ್ಮಗುರುವಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಸಲಾದಿನ್ 1192 ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಗಳು ವಾಪಸಾಗಬಹುದೆಂದು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ. ಹೀಗೆ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಯಾತ್ರಿಗಳ ಸಂದರ್ಶನದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.ಯುರೊಪಿಯನ್ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ <ref name="BMH"/> ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ವಿಲಿಯಮ್ IV ಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ನೆವರ್ಸ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್ ಪಾದ್ರಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಇದು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟರೂ ಅವರ ಉಳಿಯುವಿಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣ ಕ್ಲಾಮೆಸಿ ಅಂದರೆ ಸದ್ಯ ರ್ಫ್ರಾನ್ಸ ನಲ್ಲಿನ ಬರ್ಗಂಡಿಗೆ ತಾನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ. ಹಾಗೆಯೇ 1223 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಬಿಶಪ್ ಕ್ಲಾಮೆಸಿಯಾದ ಪಾಂಥನೊರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲಿ ವಾಸ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕ್ಲಾಮೆಸಿಯು 'ಪಾರ್ಟಿಬಸ್ ಇನ್ ಫಿದೆಹೆಮ್ 'ಬಿಶಪ್ ಆಫ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ್ನು 600 ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಅಂದರೆ 1789 ರ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ವರೆಗೆ ಇವರ ಧರ್ಮಾಡಳಿತ <ref>ಡಿ ಸಿವ್ರಿ, ಎಲ್: "ಡಿಕ್ಸನರೀ ಡೆ ಜ್ಯಾಗ್ರಾಫಿಕ್ ಎಕ್ಸೆಲೆಸ್ಟೆಕಿವ್", p. 375., 1852 ed, ಫ್ರಾಮ್ ಎಕ್ಸೆಲೆಸ್ಟೆಕಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ದಿ ಬಿಶಪ್ಸ್ ಆಫ್ ನೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ 'ಇನ್ ಪಾರ್ಟಿ ಬಸ್ 'ಟು ಬಿಶಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಕ್ಸೆರೆ</ref> ನಡೆಯಿತು. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್, ಜೆರುಸಲೇಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ,ನಜರೇತ್ ಮತ್ತು ಸಿಡೊನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್ ಗೆ ಸೇರಲು ಹೊಲಿ ರೊಮನ್ ಎಂಪರರ್ ಫೆಡ್ರಿಕ್ II ಮತ್ತು ಅಯುಬ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಲ್ -ಕಮಿಲ್ ನಡುವೆ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಇದನ್ನು 1229 ರಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕದನ ವಿರಾಮಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡುವುದೇ ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಒಅಂಡಂಬಡಿಕೆಯು 1239 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರು 1244 ರಲ್ಲಿ <ref>ಪೌಲ್ ರೀಡ್, 2000, p. 206.</ref> ಮರುವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸುಮಾರು 1250 ರಲ್ಲಿ ಮಾಮ್ಲುಕ್ ಗಳು ರುಕ್ನ್ ಅಲ್ -ದಿನ್ ಬೈಬರ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಬಂದಾಗ ಕ್ರಿಶ್ಚಾನಿಟಿ ಬಗೆಗಿನ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.ಧರ್ಮಗುರುಗಳು ನಗರ ತೊರೆದರು,ಅಲ್ಲದೇ 1263 ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಸುತ್ತು ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಧರ್ಮಗುರು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.ಆಗ ನೇಟಿವಿಟಿಯ ಬೆಸಿಲಿಕಾದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆವಾಸ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಬೆಸಿಲಿಕಾದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು.ಅಲ್ಲದೇ ಮಿಲ್ಕ್ ಗ್ರೊಟ್ಟೊದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಮೆನಿಯನ್ಸ್ ಅವರೊಟ್ಟಿಗೆ <ref name="BMH"/> ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. === ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ತಿಯನ್ ಯುಗ === [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem street 1880.jpg|thumb|right|ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೀದಿ, 1880]] [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem 1898.jpg|thumb|right|ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಚಿತ್ರಣದ ನೋಟ, 1898]] ಆಗಿನ [[ಆಟಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಒಟ್ಟೊಮನ್]] ಕಾಲದ 1517 ರಿಂದ ಬೆಸಿಲಿಕಾದ ಸ್ವಾಧೀನವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬದ್ದ ಚರ್ಚ್ ಗಳ ನಡುವೆ ತೀವ್ರ <ref name="BMH"/> ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ 16 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ಏಳು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ <ref name="Singer"/> ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇನುಳಿದ ನಾಯಕತ್ವದ ಜೊತೆ ಬಾಸ್ಬಸ್ ಕುಟುಂಬವು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ನೇತಾರನಾಗಿ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು <ref>ಸಿಂಗರ್, 1994, p.33.</ref> ಒದಗಿಸಿತು. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಗೋಧಿ,ಬಾರ್ಲಿ ಮತ್ತು ದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ನೀಡುತಿತ್ತು. ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಅವರದೇ ಆದ ನಾಯಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.ಅಲ್ಲಿ 16 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಐವರು ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ನಾಯಕರಾದರು.ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಾಗಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟೊಮನ್ ತೆರಿಗೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೊಂಚ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.ಹೆಚ್ಚು ಧಾನ್ಯಗಳ ಬೆಳೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಯ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಬೆಳೆಗೂ ಅವರ <ref>ಗಾಯಕ, 1994, p. 84</ref> ವಿರೋಧವೇನಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ 1831 ರಿಂದ 1841 ರ ವರೆಗೆ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ತ್]] ನ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಗರವು ಭೂಕಂಪದ ದುರಂತಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ 1834 ರಲ್ಲಿ ಈಜೊಪ್ತ್ ನ ಪಡೆಗಳು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದವು.ಇದಕ್ಕೆ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದ ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ಪಾಶಾನ ಬೆಂಬಲಿಗ ಈ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದ <ref>ಥಾಮ್ಸನ್, 1860, p. 647.</ref> ಎನ್ನಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ 1841 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು.ಅದರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯು ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ದ I ರ ಅವಧಿ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು.ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ವಾಸಿಗಳು ನಿರುದ್ಯೋಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.ಕಡ್ಡಾಯ ಸೇನೆ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ಭಾರವೆನಿಸುವ ತೆರಿಗೆಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು.ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದೆಡೆಗೆ ಎಲ್ಲರ ಪಯಣ <ref name="BMH"/> ತಿರುಗಿತು. ಒಂದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಿಶನರಿ 1850 ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 4,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿತ್ತು.'ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಬಹುತ ಗ್ರೀಕ್ ಚರ್ಚ್ ಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು.' ಆತ ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ 'ತೀವ್ರವಾದ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ <ref>ಡಬ್ಲು. ಎಂ.ಥಾಮ್ಸನ್, p. 647.</ref> ಬೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ. === ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನ === ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ 1920 ರಿಂದ 1948 ರ ವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ನಿಯಮಗಳಡಿ <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/63429/Bethlehem ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ]</ref> ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ನ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು 1947 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿಯನ್ ವಿಭಜನೆ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿತು.ಆಗ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ವಿಶೇಷ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ ಆಫ್ ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್ ಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಅದನ್ನು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ <ref>{{cite web |url=http://imeu.net/news/article00125.shtml |title=IMEU: Maps: 2.7 - Jerusalem and the Corpus Separatum proposed in 1947 |accessdate=2008-01-22 |archive-date=2013-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729204009/http://imeu.net/news/article00125.shtml |url-status=dead }}</ref> ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. 1948 ಅರಬ್-ಇಸ್ರೇಲ್ ಯುದ್ದ ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವನ್ನು ಜೊರ್ಡಾನ್ ತನ್ನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ <ref>[http://www.insideout.org/documentaries/jerusalem/land/timeline2.html ಎ ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್ ಟೈಮ್ ಲೈನ್, 3,000 ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಟಿಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ] (2001-02) ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೇಡಿಯೊ ಅಂಡ್ BBC ನಿವ್ಸ್</ref> ಒಳಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲಿ]] ಪಡೆಗಳು ಹಲವಾರು ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ 1947-48 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜನರು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಗೆ ಪಲಾಯನಗೈದರು.'ಅಜ್ಜಾ (ಬೀತ್ ಜಿಬ್ರಿನ್ ) ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ 'ಐದಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಧೆಶೆಸ್ ನ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಗುಂಪು ವಲಸೆ ಹೋದ ಉದಾಹರಣೆ <ref>[https://web.archive.org/web/20071113114509/http://www.bethlehem.ps/about/ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಅಬೌಟ್] ದಿ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಶನ್ ವೈಯಾ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್.ps</ref> ಇದೆ. ಹೀಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ನುಸುಳುವಿಕೆಯು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ <ref>[http://www.bethlehem.ps/facts/population.php ಪಾಪುಲೇಶನ್ ಇನ್ ದಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326031414/http://www.bethlehem.ps/facts/population.php |date=2023-03-26 }} ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್.ps</ref> ಏರತೊಡಗಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem1978.jpg|right|thumb|ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಇಸ್ರೇಲಿ ಸೈನಿಕರು, 1978.]] ಜೊರ್ಡಾನ್, ನಗರದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು 1967 ರ ಸಿಕ್ಸ್ -ಡೇ ವಾರ್ ದ ವರೆಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು.ನಂತರ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್, ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಇಸ್ರೇಲಿನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ನಂತರ 1995 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 21 ರಂದು ಇಸ್ರೇಲ್ ನ ಪಡೆಯು <ref>{{cite web |url=http://www.passia.org/palestine_facts/chronology/19941995.htm |title=Palestine Facts Timeline: 1994-1995 |publisher=[[Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs]] |accessdate=2008-03-29 |archive-date=2013-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729174648/http://www.passia.org/palestine_facts/chronology/19941995.htm |url-status=dead }}</ref> ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆಯಿತು.ಅದರ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆಥಾರಟಿಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.1995 ರ ಇಂಟಿರಿಯಮ್ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್ ಆನ್ ದಿ ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತುಗಾಜಾ ಪಟ್ಟಿ (ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತ್ತು ಗಾಜಾ ಪಟ್ಟಿಯ ಮಧ್ಯಂತರ ಒಪ್ಪಂದ)ಇಲ್ಲಿ <ref>{{cite news |url=http://www.cnn.com/EVENTS/seasons_greetings/bethlehem_celebration/ |title=Muslims, Christians celebrate in Bethlehem |first=Jerrold |last=Kessel |work=[[CNN|CNN News]] |publisher=Cable News Network |date=1995-12-24 |accessdate=2008-01-22}}</ref> ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಲಾಯಿತು. === ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ಚಳವಳಿ === [[ಚಿತ್ರ:Catholic section of the Church of Nativity in Bethlehem.jpg|right|thumb|ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]] ಈ ವೇಳೆಗೆ ಎರಡನೆಯ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಚಳವಳಿ ಉದ್ರಿಕ್ತವಾಗಿ ಕೆರಳಿಸುವಿಕೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 2000-01 ಆರಂಭಗೊಂಡ ಈ ದಂಗೆಗಳು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟು <ref name="OCHA">{{cite web|title=Costs of Conflict: The Changing Face of Bethlehem|publisher=United Nations|author=Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) & Office of the Special Coordinator for the Peace Process in the Middle East|month=December | year=2004|url=http://www.miftah.org/Doc/Reports/2004/Beth_Rep_Dec04_En.pdf|accessdate=2009-07-22}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7146980.stm |title=Better times return to Bethlehem |work=[[BBC News]] |date=2007-12-22 |accessdate=2008-01-22}}</ref> ನೀಡಿದವು. 2002ರ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯ ಚರಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ರಕ್ಷ ಣಾ ದಾಳಿಯು ಆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ದದ ವಾತಾವರಣ ಉಂಟು ಮಾಡಿತು ಮೂಲ ಭೂತವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಬಂಡಕೊರರನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಇಸ್ರೇಲ್ ಅದನ್ನು ಕದಾಟದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿಸಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ IDF ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ನೇಟಿವಿಟಿಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿತು. ಸುಮಾರು 200 ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಉಗ್ರರು ಚರ್ಚ್ ನ್ನು ತಮ್ಮ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಈ ಮುತ್ತಿಗೆಯು ಸುಮಾರು 39 ದಿನಗಳ ವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.ಒಂಬತ್ತು ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳು ಹಾಗು ಚರ್ಚ್ ನ (ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುವವ) ಸಂಗೀತವಾದ್ಯಗಾರನೊಬ್ಬ ಹತನಾದ. ವಿವಿಧ ಯುರೊಪಿಯನ್ ದೇಶ ಮತ್ತು [[ಮಾರಿಟಾನಿಯ|ಮೌರಿಶಿನಿಯಾ]]ಗಳಲ್ಲಿರುವ 13 ಜನ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಕುರಿತ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. == ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem Location.png|thumb|left|220px|ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಒಂದು ನಕ್ಷೆ]] ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ {{coord|31|43|0|N|35|12|0|E|type:city}}ಇದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ {{m to ft|775}}ಸುಮಾರು {{m to ft|775}} {{m to ft|30}}ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.ಇದು ಹತ್ತಿರದ [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್]] ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು <ref>{{cite web|url=http://www.pnic.gov.ps/english/tourism/tour7.html#file2|title=Tourism In Bethlehem Governorate|work=Palestinian National Information Center|access-date=2010-09-20|archive-date=2007-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20071230045307/http://www.pnic.gov.ps/english/tourism/tour7.html#file2|url-status=dead}}</ref> ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಜುಡೆನ್ ಪರ್ವತಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ನಗರವು {{km to mi|73}} ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿನ ಗಾಜಾ ಮತ್ತು ದಿ [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಮೆಡಿಟೆರೆನಿಯನ್ ಸೀ]], {{km to mi|75}} ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ of ಅಮ್ಮಾನ್, ಜೊರ್ಡಾನ್, {{km to mi|59}} ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿಟೆಲ್ ಅವಿವ್, [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ಮತ್ತು{{km to mi|10}} ದಕ್ಷಿಣದ <ref>[http://www.timeanddate.com/worldclock/distanceresult.html?p1=1048&amp;p2=676 ಡಿಸ್ಟನ್ಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಟು ಟೆಲ್ ಅವಿವ್ ], [http://www.timeanddate.com/worldclock/distanceresult.html?p1=1048&amp;p2=702 ಡಿಸ್ಟನ್ಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಟು ಗಾಜಾ] ಟೈಮ್ ಅಂಡ್ ಡೇಟ್ AS / ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಥೊರೆಸನ್</ref> ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್ ನಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ. ನೆರೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಬೀತ್ ಸಫಾಫಾ ಮತ್ತು ಜೆರುಸಲೇಮ್,ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬೀತ್ ಜಲಾ ವಾಯವ್ಯ, ಹುಸನ್ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಅಲ್-ಖದರ್ ಮತ್ತು ಅರ್ತಾಸ್ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಬೀತ್ ಸಾಹೌರ್ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿದೆ. ಬೀತ್ ಜಲಾ ಮತ್ತು ನಂತರ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟವು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಮತ್ತು ಐದಾ ಹಾಗು ಅಜ್ಜಾ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರಗಳು ನಗರದ <ref>[[ಮೀಡಿಯ:Thameenmap3.jpg|ಡಿಟೇಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಪ್ ಆಫ್ ದಿ ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]]</ref> ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿವೆ. === ಪುರಾತನ ನಗರ === ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಹಳೆ ನಗರಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಪುರಾತನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಮೊಸಾಯಿಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮಾಂಗರ್ ಸ್ಕ್ವಾಯರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರಕಾರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಉಪವಿಭಾಗಗಳೆಂದರೆ ಕ್ರಿಸ್ಸ್ಚಿಯನ್ ಅಲ್-ನಜಾಜ್ರೆಹ್, ಅಲ್-ಫರಾಹಿಯಾ, ಅಲ್-ಅನತೆರಹ್, ಅಲ್-ತಾರಾಜೆಮೆಹೆ, ಅಲ್-ಕ್ವವಾವಾಸ್ ಮತ್ತು ಹ್ರ್ಜಾತ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲ್-ಫವಾಗ್ಱೆಯ್— ಇದೊಂದೇ ಮುಸ್ಲಿಮ್ <ref name="BPS">[http://www.bethlehem.ps/cultural_sites/towns_in_bethlehem/7.php ಬೆಥ್ನ್ ಲೆಹೆಮ್ಸ್ ’s ವ್ಕಾರ್ಟೆರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326031631/http://www.bethlehem.ps/cultural_sites/towns_in_bethlehem/7.php |date=2023-03-26 }} ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಶನ್</ref> ಕ್ವಾರ್ಟರ್. ಬಹಳಷ್ಟು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಅರಬ್ ಘಸಾನಿದ್ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆ <ref>[http://www.med-voices.org/pages/showresource.aspx?id=1206&amp;lang=0 ಕ್ಲಾನ್ಸ್-2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019123102/http://www.med-voices.org/pages/showresource.aspx?id=1206&lang=0 |date=2013-10-19 }} ಮೆಡಿಟೇರಿಯನ್ ವೈಯಸಿಸ್ : ಒರಲ್ ಜಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಸಿಸ್ ಇನ್ ಮೆಡಿಟೆರಿಯನ್ ಸಿಟಿಸ್</ref> ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ -ಕವಾವ್ಸಾ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಅರಬ್ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ವಲಸೆಗಾರರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಇವರೆಲ್ಲರೂ 18 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹತ್ತಿರದ ತುಕು <ref name="Zeiter">[http://www.bethlehem.ps/cultural_sites/natural_heritage/tqoa.php ತೊಕಾ’ ಏರಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326031644/http://www.bethlehem.ps/cultural_sites/natural_heritage/tqoa.php |date=2023-03-26 }} ಝೀಟರ್, ಲೈಲಾ. ಸೆಂಟರ್ ಫಾಫ್ ಪ್ರೆಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ.</ref> ಪಟ್ಟಣದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿರಿಯಾಕ್ ವಿಭಾಗ ಕೂಡ ಹಳೆ <ref name="BPS"/> ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿದೆ.ಇದರ ವಾಸಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿದ್ಯತ್ ಮತ್ತು [[ಟರ್ಕಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಮಾ'ಅಸುರೇಟ್ ನಗರಕ್ಕೆ <ref>[http://www.stern-von-bethlehem.de/english/bato_eng.html ಶಾರ್ಟ್ ಒವರ್ ವಿವ್ ಆಫ್ ದಿ ಬಟೊ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015204643/http://www.stern-von-bethlehem.de/english/bato_eng.html |date=2015-10-15 }} BatoFamily.com</ref> ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಳೆ ನಗರದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 5,000 <ref name="BPS"/> ರಷ್ಟಿದೆ. == ಹವಾಗುಣ/ವಾತಾವರಣ == ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ತರಗತಿಯ ವಾಯುಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ.ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಒಣ ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ಚಳಿಗಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆಯು (ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯೆದಿಂದ ಮಧ್ಯದ ಮಾರ್ಚ್ ವರೆಗೆ)ಇದು ತಂಪು ಹವೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಜನವರಿಯು ಅತ್ಯಧಿಕ ಚಳಿ-ತಂಪಿರುವ ತಿಂಗಳಾಗಿದ್ದು ಆಗ ಉಷ್ಣಾಂಶವು 1 ರಿಂದ 13 ಡಿಗ್ರೀ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ (33–55&nbsp;°F) ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೇದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಹವಾಗುಣವು ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆಗಷ್ಟ್ ತಿಂಗಳು ಅತ್ಯಧಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕಾಣುವ ತಿಂಗಳು,ಅಂದರೆ ಅತ್ಯಧಿಕ 27 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ (81&nbsp;°F)ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ {{mm to in|700}} ಮಳೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು,ಇದರಲ್ಲಿ 70% ರಷ್ಟು ಮಳೆ ನವೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿ <ref name="BMC">{{cite web|url=http://www.bethlehem-city.org/English/City/GeneralInfo/index.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071128015913/http://www.bethlehem-city.org/English/City/GeneralInfo/index.php|archivedate=2007-11-28|title=Bethlehem City: Climate|work=Bethlehem Municipality}}</ref> ಅವಧಿಯಲ್ಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಸರಾಸರಿ ಆರ್ಧ್ರತೆ ಪ್ರ್ತಮಾಣವು 60% ರಷ್ಟಿದ್ದು ಜನವರಿ ಅಮ್ತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಆರ್ದ್ರತೆಯು ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಹೊತ್ತಿನ ಮಂಜು ಬೀಳುವುದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 180 ದಿನಗಳ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಮೆಡಿಟೇರಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ತಂಗಾಳಿಯು ಸುಮಾರಾಗಿ ದಿನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ ಬಿಸಿಗಾಳಿ,ಒಣ,ಮರಳಿನ ಮತ್ತು ಧೂಳು ತುಂಬಿದ ಸುಂಟರ ಗಾಳಿಯನ್ನು''ಖಾಮಸೀನ್ '' ಮಾರುತಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ,ಇದು ಅರೇಬಿಯನ್ ಮರಭೂಮಿಯಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮೇ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾವಧಿಯ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಾತಾವರಣ <ref name="BMC"/> ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶದ ವಿವರ == === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === {| class="wikitable" style="float:right;margin-left:15px" |- ! ವರ್ಷ ! ಜನಸಂಖ್ಯೆ |- | 1867 | style="text-align:center"|3,000-4,000<ref name="Miller"/> |- | 1945 | style="text-align:center"|8,820<ref>{{cite web |first=Sami |last=Hadawi |authorlink=Sami Hadawi |lpublisher=Palestine Liberation Organization - Research Center |title=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine |url=http://www.palestineremembered.com/download/VillageStatistics/Table%20I/Jerusalem/Page-056.jpg |access-date=2010-09-20 |archive-date=2008-08-05 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20080805000658/http://www.palestineremembered.com/download/VillageStatistics/Table%20I/Jerusalem/Page-056.jpg |url-status=dead }}</ref> |- | 1961 | style="text-align:center"| 22,450 |- | 1983 | style="text-align:center"| 16,300<ref>ಸೆನ್ಸಸ್ ಬೈ ಇಸ್ರೇಲ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬುರೊ ಆಫ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ</ref> |- | 1997 | style="text-align:center"| 21,930<ref name="PCBSCensus">[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/bet_t1.aspx ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಪಾಪುಲೇಶನ್ ಬೈ ಲೊಕಾಲ್ಟಿ, ಸೆಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಏಜ್ ಗ್ರುಪ್ಸ್ ಇನ್ ಇಯರ್ಸ್ : ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಗವರ್ನೇಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111192435/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/bet_t1.aspx |date=2012-01-11 }} (1997) ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬುರೊ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಟಿಕ್ಸ್. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 2007-09-02.</ref> |- | 2004 (ಯೋಜಿತ) | style="text-align:center"| 28,010<ref name="PCBS">{{cite web |url=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop10.aspx |title=Projected Mid -Year Population for Bethlehem Governorate by Locality 2004-2006 |accessdate=2008-01-22 |work=Palestinian Central Bureau of Statistics |archive-date=2008-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080616192002/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop10.aspx |url-status=dead }}</ref> |- | 2006 (ಯೋಜಿತ) | style="text-align:center"| 29,930<ref name="PCBS"/> |- | 2007 | style="text-align:center"| 25,266<ref name="PCBSCensus"/> |} ಒಟ್ಟು PCBS ನ 1997 ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ ನಗರವು 21,670 ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿತ್ತು,ಇದರಲ್ಲಿ 6,570 ನಿರಾಶ್ರಿತರು ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 30.3% ಪಾಲು <ref name="PCBSCensus"/><ref>{{cite web |url=http://www.pcbs.gov.ps/_PCBS/census/phc_97/bet_t6.aspx |title=Palestinian Population by Locality and Refugee Status |accessdate=2008-01-22 |publisher=[[Palestinian Central Bureau of Statistics]] |archive-date=2012-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516122047/http://www.pcbs.gov.ps/_PCBS/census/phc_97/bet_t6.aspx |url-status=dead }}</ref> ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅದೇ 1997 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯೋಮಾನದವರು 27.4%,ಇನ್ನು 10 ರಿಂದ 19 ನೆಯ ವಯೋಮಾನದವರು 20% ರಷ್ಟು,ಅಲ್ಲದೇ 20-29 ರ ವಯೋಮಾನದವರು ಒಟ್ಟು 17.3%,ಇನ್ನುಳಿದವರಲ್ಲಿ 30 ರಿಂದ 44 ರ ವಯಸ್ಸಿನವರ ಪಾಲು 17.7% ರಷ್ಟು ಇತ್ತು.ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ 45 ರಿಂದ 64 ರ ವಯೋಮಾನದವರ ಶೇಕಡಾವಾರು12.1% ಅಲ್ಲದೇ 65 ಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವಯಸ್ಸಿನವರ ಪ್ರಮಾಣ 5.3% ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆ 11,079 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 10,594 ರಷ್ಟು <ref name="PCBSCensus"/> ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. PCBS ನ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 2006 ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ 29,930 <ref name="PCBS"/> ರಷ್ಟಿತ್ತು. ನಂತರ 2007 ರ PCBS ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ,ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 25,266, ಅದರಲ್ಲಿ 12,753 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 12,513 ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 6,709 ಗೃಹ ಸಮುಚ್ಛಯಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ 5,211 ರಷ್ಟು ಕೇವಲ ಗೃಹೋಪಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯ ಸರಾಸರಿ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 4.8 <ref name="PCBS07">{{cite web |url=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1487.pdf |title=2007 PCBS Census |accessdate=2009-04-16 |publisher=[[Palestinian Central Bureau of Statistics]] |page=117 |format=PDF |archive-date=2019-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190409184637/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1487.pdf |url-status=dead }}</ref> ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಒಟ್ಟೊಮನ್ ತೆರಿಗೆ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ 16 ನೆಯ ಶತಮಾನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು 60% ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ ಇಅರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಮ-ಸಮವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಸ್ಲಿಮ ರ ವಾಸವೇ ಅಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿತ್ತು,ಅದೂ ಕೇವಲ ತೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟುವ 287 ಪುರುಷರು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರು. ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ರಂತೆ ಇನ್ನುಳಿದ ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರು ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಿಜ್ಯಾ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು <ref name="Singer">ಗಾಯಕ, 1994, p. 80.</ref> ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 1867 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಅಮೆರಿಕನ್ ನೊಬ್ಬ ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 3,000 ದಿಂದ 4,000 ದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತು.ಅದರಲ್ಲಿ 100 ಜನ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ಸ್,300 ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರು "ಇನ್ನುಳಿದವರು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಚರ್ಚಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಆರ್ಮೇನಿಯನ್ಸ್ ಗಳೂ <ref name="Miller">ಎಲ್ಲೆನ್ ಕ್ಲೇರ್ ಮಿಲ್ಲರ್, 'ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಸ್ಕೆಚಿಸ್ - ನೋಟ್ಸ್ ಆಫ್ of ಸೀನರಿ, ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಂಟ್ ಲೈಫ್ ಇನ್ ಸಿರಿಯಾ ಅಂಡ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟೈನ್ '. ಎಡಿನ್ ಬರ್ಗ್: ವಿಲಿಯಮ್ ಒಲಿಫಂಟ್ ಅಂಡ್ ಕಂಪನಿ. 1983. ಪು 13</ref> ಇದ್ದರು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆಗ 1948 ರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಚನೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ 85% ರಷ್ಟು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್ ,ಅವರು ಬಹುತೇಕ ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್<ref name="AP">{{cite book|author=Andrea Pacini|title=Socio-Political and Community Dynamics of Arab Christians in Jordan, Israel, and the Autonomous Palestinian Territories|pages=&nbsp;282|publisher=Clarendon Press|year=1998|isbn=0-19-829388-7}}</ref> ಪಂಥದವರಾಗಿದ್ದರು.ಅಲ್ಲದೇ 13% ರಷ್ಟು [[ಸುನ್ನಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್]] ರಿದ್ದರು. ಆದರೆ 2005 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ರಹವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೇವಲ 20% ರಷ್ಟಿದ್ದುದು ನಾಟಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ <ref>{{cite web |url=http://www.cnsnews.com/ViewCulture.asp?Page=%5CCulture%5Carchive%5C200505%5CCUL20050519b.html+ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080213195113/http://www.cnsnews.com/ViewCulture.asp?Page=%5cCulture%5carchive%5c200505%5cCUL20050519b.html+ |archivedate=2008-02-13 |title=Bethlehem Christians Worry About Islamic Takeover in Jesus' Birthplace |date=2005-05-19 |accessdate=2008-01-22}}</ref> ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಒಮರ್ ಮಸೀದೆ ಇತ್ತು,ಅದೂ ಮ್ಯಾಂಗೆರ್ ಸ್ಕ್ವಾಯೆರ್ ನಲ್ಲಿ <ref name="ATT"/> ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. === ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ === [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem4.jpg|thumb|right|ನಾಲ್ವರು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಮಹಿಳೆಯರು, 1911]] ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ತಾವು ಅರಬ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರೇ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ,ತಾವು ಅರೇಬಿಯನ್ ದ್ವೀಪದಿಂದ ಬಂದವರೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಇನ್ನುಳಿದ ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ಅಲ್ -ಫರಾಹಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಲ್ -ನಜ್ರೆತ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಅವರ ಹಿಂದಿನವರ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ತಾವು ಘಸ್ಸನಿದ್ಸ್ ನಿಂದ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ಇವರು [[ಯೆಮೆನ್]] ನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಂದಿರುವ ವಾಡಿ ಮುಸಾ ಪ್ರದೇಶವು ಸದ್ಯ ಜೊರ್ಡಾನ್ ನಲ್ಲಿದೆ,ಹೀಗೆ ನಜರೆಹ್ ಗಳು ದಕ್ಷಿಣದ ಹೆಜಾಜ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಅರಬ್ ನಜ್ರಾನ್ ನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ರಹವಾಸಿ ವರ್ಗ ಅಲ್ -ಅನಂಟ್ರೆಹ್ ಅವರೂ ಕೂಡಾ ಅರೇಬಿಯನ್ ದ್ವೀಪದಿಂದ <ref>[http://admusallam.bethlehem.edu/bethlehem/beth-hlccni.htm ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್, ದಿ ಹೊಲಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಐಡೆಂಟಿಟಿ: ಎ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಅರಬ್ ಹಿಸ್ಟರಿಕಲ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724193953/http://admusallam.bethlehem.edu/bethlehem/beth-hlccni.htm |date=2008-07-24 }} ಮುಸಲ್ಲಮ್, ಅದ್ನಾನ್. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ.</ref> ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರ ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ನಡೆದಿರುವುದು ಅಲ್ಲಿನ ನಿರಂತರ ವಲಸೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕ್ರ್ಶ್ಚಿಯನ್ ರ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿರುವುದೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು 1947 ರಲ್ಲಿ 75% ರಷ್ಟಿದ್ದರು,ಆದರೆ 1998 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣ 23% <ref name="AP"/> ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಸದ್ಯದ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಮೇಯರ್ ವಿಕ್ಟರ್ ಬಾಟಾರ್ಸೆಹ್ ಅವರು ವೈಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿನ ಒತ್ತಡ,ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ವಿಪರೀತ ಆರ್ಥಿಕ ಕೊರತೆ ಇಲ್ಲಿವರನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿಯೇ" ಬದುಕಿದ್ದಾರೆಂದು ಅವರು <ref name="VOA">{{cite news|title=Christians Disappearing in the Birthplace of Jesus|author=Jim Teeple|publisher=Voice of America|date=24 December 2005|url=http://www.voanews.com/english/archive/2005-12/2005-12-24-voa17.cfm?CFID=43253380&CFTOKEN=44091067|accessdate=2009-07-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080505012318/http://www.voanews.com/english/archive/2005-12/2005-12-24-voa17.cfm?CFID=43253380&CFTOKEN=44091067 |archivedate = May 5, 2008|deadurl=yes}}</ref> ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ಯಾಲಸ್ಟಿಯನ್ ಅಥಾರಾಟಿ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಿಸ್ವ್ಚಿಯನ್ ರಿಗೆ ಸಮನಾದ ನ್ಯಾಯ ದೊರಕಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿದ್ದರೂ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಪ್ರದೇಶದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರ ವಿರುದ್ದ ಆಗಾಗ ಪ್ರೆವೆಂಟಿವ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಸರ್ವಿಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಉಗ್ರರ ಸಂಘಟಣೆಗಳು ನಡೆಸುವ ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳು ವಿರೋಧಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರುಕಳಗಳು ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಲಾಯನಗೊಳ್ಳುವಂತೆ <ref>{{cite news|url=http://www.jcpa.org/jl/vp490.htm|publisher=[[Jerusalem Center for Public Affairs]]|title=The Beleaguered Christians of the Palestinian-Controlled Areas: Official PA Domination of Christians|author=David Raab|date=5 January 2003|accessdate=2009-07-22|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226061912/http://jcpa.org/jl/vp490.htm|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೆ ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಘಟಿತ ಅರಬ್ ರ ವಿರೋಧವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕೊಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತಲ್ಲದೇ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡಾದರು.ಅಲಿನ ಹಲವಾರು ಹೊಟೆಲ್ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟಾರಂಟ್ ಗಳ ಒಡೆಯರಾಗಿದ್ದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಗೆ ತೀವ್ರತರ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾಯಿತು.ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಆದರ ಸತ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಆದಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು <ref name="Day">{{cite web |url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=423126&in_page_id=1770 |title=O, Muslim town of Bethlehem... |work=the Daily Mail |accessdate=2008-01-22}}</ref> ಕಂಗಾಲಾದರು. ಒಂದು ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣದ ವಿವರದ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್ ಮೊದಲೇ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನ ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾಗದೇ ಅಲ್ಲಿಂದ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರ ಮನೋಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶಗಳು ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ್ನು ಬಿಟ್ಟು <ref>{{cite journal|title=Palestinian Christianity – A Study in Religion and Politics|journal=International Journal for the Study of the Christian Church|month=July | year=2005|first=Leonard|last=Marsh|coauthors=|volume=57|issue=7|pages=147–66|id= |url=|format=|accessdate=|doi=10.1080/14742250500220228 }}</ref> ಹೊರಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ನಡೆದ ಈ ಅರಬ್ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಒಗ್ಗಟ್ಟದ ಹೋರಾಟವು ಸುಮಾಅರು 10% ರಷ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ನಗರ ಬಿಟ್ಟು <ref name="VOA"/> ಹೋಗುವಂತಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿನ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಡೈಲಾಗ್ 2006 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಂತೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರಿಗೆ ಸುಮಾರು 90% ರಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸ್ನೇಹಿತರಿದ್ದಾರೆ,ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಥಾರಟಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರನ್ನು ಗೌರಯುತವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತದೆ, ಎಂದು 73.3% ರಷ್ಟು ಜನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ,ಅದಲ್ಲದೇ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ನ ನಿರ್ಭಂಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ವಲಸೆ ನಿರಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು 78% ರಷ್ಟು ಜನರ <ref>{{cite web|title=Americans not sure where Bethlehem is, survey shows|publisher=[[Christian Church|Ekklesia]]|date=2006-12-20|accessdate=2007-05-07|url=http://www.ekklesia.co.uk/content/news_syndication/article_061220bethlehem.shtml}}</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಹಮಾಸ್ ಕೂಡಾ ಸರ್ಕಾರದ ಸವಲತ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ನೆರವಾಗುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಅದು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಾಸಸ್ಥಾನದ ಹತ್ತಿರದ ಮಸೀದೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕುರಿತ ವಾದ-ವಿವಾದ ಬಗ್ಗೆ ತಕರಾರುಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿವೆ. ''ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್ ಪೊಸ್ಟ್'' ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಗೆ ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲ.ಅಲ್ಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ವಲಸೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಸಮುದಾಯವು ತನ್ನಷ್ಟಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ನಿಲ್ಲಲಾಗದು ಎಂಬ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ <ref>{{cite news|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1164881946344&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071230031450/http://www.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1164881946344&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull|archivedate=2007-12-30|publisher=[[The Jerusalem Post|Jerusalem Post]]|title=Is Christianity dying in Bethlehem?|author=Joerg Luyken|date=21 December 2006|accessdate=2009-07-22|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?apage=1&cid=1167467807655&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|publisher=[[The Jerusalem Post|Jerusalem Post]]|title=Bethlehem Christians fear neighbors|author=[[Khaled Abu Toameh]]|date=January 25, 2007|accessdate=2009-07-22|archive-date=2012-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111120438/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?apage=1&cid=1167467807655&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Palestinian Christians Look Back on a Year of Troubles|publisher=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|date=2007-03-11|url=https://www.nytimes.com/2007/03/11/world/middleeast/11christians.html?_r=1&oref=slogin|accessdate=2009-07-22 | first=Isabel | last=Kershner}}</ref> ಉಂಟಾಗಿದೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:BethlehemShuq.JPG|right|thumb|ಕೇಂದ್ರ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್]] === ಗ್ರಾಹಕರ ಖರೀದಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ === [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಭರಾಟೆ ಜಾಸ್ತಿ,ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪೂರ್ವ]] ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು,ಮಸಾಲೆಗಳು ಹಾಗು ರತ್ನಾಭರಣಗಳ ಮಾರಾಟವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.ಬಕ್ಲವಾದಂತಹ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಹಕರ <ref>{{cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/English/City/GeneralInfo/Shopping.php |title=Bethlehem Municipality(Site Under Construction) |accessdate=2008-01-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080226054520/http://www.bethlehem-city.org/English/City/GeneralInfo/Shopping.php |archivedate = February 26, 2008|deadurl=yes}}</ref> ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಂಗಡಿಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮರಮುಟ್ಟು ಆಲಿವ್ ನ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕೆತ್ತನೆ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ <ref name="BethTour">{{cite web|url=http://www.travelershub.com/destination_guide/middle_east/bethlehem.html|title=Bethlehem: Shopping|publisher=TouristHub|accessdate=2009-07-22|archive-date=2013-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730055440/http://www.travelershub.com/destination_guide/middle_east/bethlehem.html|url-status=dead}}</ref> ಪಡೆದಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮೊದಲು ಈ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಕೆತ್ತನೆ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು <ref name="handicrafts">{{cite web|url=http://www.bethlehem-city.org/English/City/Heritage/HnadCraft.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071121193814/http://www.bethlehem-city.org/English/City/Heritage/HnadCraft.php|archivedate=2007-11-21|title=Handicrafts: Olive-wood carving|publisher=Bethlehem Municipality }}{{dead link|date=September 2009}}</ref> ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ,ಕೆಲವು ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮದರ್ ಆಫ್ ಪರ್ಲ್ (ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಮುತ್ತಿನ ಕೋಶಗಳು) ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಆಭರಣ ತಯಾರಿಕೆ,ಆಲಿವ್ ಮರದ ಮೂರ್ತಿಗಳು,ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಏಸುವಿನ ಶಿಲುಬೆ (ಕ್ರಾಸಿಸ್ )ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ <ref name="BethTour"/> ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮದರ್ - ಆಫ್ -ಪರ್ಲ್ ಕರಕುಶಲ ಆಭರಣ ತಯಾರಿಕೆಯು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ 14 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಡಮಾಸ್ಕಸ್|ಡಾಮಸ್ಕಸ್]] ನಿಂದ ಫ್ರಾನ್ಸಿಕೊನ್ ಫ್ರಿಯರ್ ಗಳ ಮೂಲಕ <ref name="handicrafts"/> ಪರಿಚಯಗೊಂಡಿತು. ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಬಲ್ -ಕತ್ತರಿಸುವುದು,ಜವಳಿಗಳು,ಪೀಠೋಪಕರಣ ಮತ್ತು ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಉಪಕರಣಗಳು ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಉದ್ಯಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಗಳು,ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ರಬ್ಬರ್,ಔಷಧಿಗಳು,ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪಾಸ್ತಾ ಮತ್ತು ಮಿಠಾಯಿಗಳು ಅಲ್ಲಿನ <ref name="BPS2">{{cite web |url=http://www.bethlehem.ps/facts/economy.php |title=Economy: Tourism |publisher=Bethlehem.ps |accessdate=2008-03-29}}{{dead link|date=July 2009}}</ref> ವಿಶೇಷಗಳಾಗಿವೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ವೈನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಉದ್ಯಮವೂ ಇದೆ.ಕ್ರೆಮಿಸನ್ ವೈನ್ ಕಂಪನಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದದ್ದು. ಅದನ್ನು 1885 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅದು ಈಗ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಿಗೆ ವೈನ್ ನನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ವೈನ್ ಅಥವಾ ಮದ್ಯಸಾರವು ಅಲ್ಲಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಕ್ರೆಮಿಸನ್ ಮಠದಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಅಥವಾ ಸಂತರಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯು ಅಲ್ -ಖದರ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಧಾಮದಿಂದ ಪ್ರ್ಫತಿವರ್ಷ ತಯಾರಾಗುವ ವೈನ್ ಸುಮಾರು 700,000 <ref>{{cite web |url=http://www.bethlehem.ps/shopping/wine.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071117144242/http://www.bethlehem.ps/shopping/wine.php |archivedate=2007-11-17 |title=Wine |last=Jahsan |first=Ruby |publisher=The Centre for Cultural Heritage Preservation |accessdate=2008-01-29}}</ref> ಲೀಟರಗಳಷ್ಟಾಗಿದೆ. === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem-03-Church of the Nativity.jpg|thumb|right|ದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ನೇಟಿವಿಟಿ]] ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಇನ್ನಿತರ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಉದ್ಯಮಗಳಂತೆ ಇದು 2000 ನೆಯ ಇಸ್ವಿಯಿಂದಲೂ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ಯಮ.ಬಹುತೇಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳೀಕರು ಇಸ್ರೇಲ್ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ <ref name="OCHA"/> ಮಾಡಲಾರರು. ಇಲ್ಲಿನ 25% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸಗಾರರು ನೇರವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ <ref name="BPS2"/> ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ನಗರದ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ 65% ರಸಃಟು ತನ್ನ ಪಾಲು ಹೊಂದಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟೇನಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಥಾರಟಿಯ 11% ರಷ್ಟು ಆದಾಯಕ್ಕೆ <ref>{{cite web |url=http://english.aljazeera.net/NR/exeres/896CF7DD-9446-44C0-9B4D-4BA24A502BDF.htm |title=Bethlehem's Struggles Continue |work=Al Jazeera English |accessdate=2008-01-22}}</ref> ನೆರವಾಗಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ನೇಟಿವಿಟಿಯು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯಾತ್ರಿಗಳ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವೆನಿಸಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ಮಂಗರ್ ಸ್ಕೆಯರ್ ನಲ್ಲಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿರುವ ಸುಂದರ ಕೃತಕ ಗುಹೆಯಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಪವಿತ್ರ ನೆಲಗವಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿಯದ್ಸಿ ಜೀಸಸ್ ಜನ್ಮ ತಾಲಿದ ಎಂದೂ ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಮಿಲ್ಕ್ ಗ್ರೊಟೊ (ಕ್ಷೀರ ನೆಲಗವಿ) ಅಲ್ಲಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಕುಟುಂಬವು ಈಜಿಪ್ತ್ ಗೆ ಹೋಗುವ ಮುಂಚೆ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಮುಂದಿನ ಬಾಗಿಲೆಂದರೆ ಸೇಂಟ್ ಜೆರೊಮ್ ಹಿಬ್ರೊ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲು ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದನೆಂದು <ref name="BMH"/> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಹೊಟೆಲ್ <ref name="Patience"/> ಗಳಿವೆ. ಜಾಕಿರ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಎಂಬುದು 1910 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚರ್ಚ್ ಬಳಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯಶಸ್ವಿ ಹೊಟೆಲ್ ಎನ್ನಬಹುದು.ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಈ ಹೊಟೆಲ್ ಎರಡನೆಯ ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕ ಅರಬ್ ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳಿಂದಾಗಿ 2000 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿತ್ತು,ನಂತರ 2005 ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ <ref>[http://www.asiatraveltips.com/news05/129-JacirPalace.shtml ಜಾಕಿರ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್,ಇಂಟರ್ ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ರಿ-ಒಪ್ನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ] ಇಂಟರ್ ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಹೊಟೆಲ್ಸ್ ಗ್ರುಪ್</ref> ಆರಂಭವಾಯಿತು. === ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಾವೇಶ === ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಾವೇಶವೊಂದನ್ನು ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 2008 ರ ಮೇ21 ರಂದು ನಡೆಸಿತು. ಇದನ್ನು ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಸಲಾಮ್ ಫಯಾದ್ ಅವರು ನಡೆಸಲು ಕಾರಣರಾದರು[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|.ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ]]ದ ಸುಮಾರು 1,000 ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ,ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು [[ಗಾಜಾ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಅವರು ಈ ಸಮಾವೇಶ ನಡೆಸಿದರು.ಇಲ್ಲಿನ ಇಸ್ರೇಲಿ-ಪ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನಡುವಿನ ಕಲಹದಿಂದಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಉದ್ಯಮಿಗಳು ದೂರಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಎಂದೂ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂದು ಸುಮಾರು 1.4 ಬಿಲಿಯನ್ US ಡಾಲರ್ ಮೊತ್ತದ ಬಂಡವಾಳವು ಪ್ಯಾಲಸ್ಟಿನಿಯನ್ನಗೆ ಹರಿದು <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7412129.stm ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ಸ್ ಬಿಡ್ಡಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಬಿಸಿನೆಸ್] ಮಕ್ಬೂಲ್ ಅಲೀಮ್,. BBC ನ್ಯೂಸ್. BBC MMVIII. 2008-05-21. 2008-05-14ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಬಂತು. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಕಸೂತಿ ಕಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem woman edited.jpg|thumb|right|ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಓರ್ವ ಮಹಿಳೆ.ಆಕೆಯ ಶಿರಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜಾಕೆಟ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಡುಗೆ.]] ಇಸ್ರೇಲ್ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗುವ ಮುಂಚೆ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಪೋಷಾಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕಸೂತಿ ಕಲೆಗೆ ಜುಡಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಸೂತಿ ಕೆಲಸವು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆ ಬೀತ್ ಜಾಲಾ ಮತ್ತು ಬೀತ್ ಸೌರ್ ನ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದವು,ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮದುವೆ ಉಡುಪುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪರಿಚಯ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ <ref name="PCA2">{{cite web |title=Palestine costume before 1948: by region |publisher=Palestine Costume Archive |accessdate=2008-01-28 |url=http://www.palestinecostumearchive.org/regional.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061024053919/http://www.palestinecostumearchive.org/regional.htm |archivedate=2006-10-24}}</ref> ತಂದಿತ್ತು. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಕಸೂತಿ ಕಲೆಯ "ಪ್ರಬಲ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವರ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೆರಗು ನೀಡಲು ಒಂದು ಕೌಶಲ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ <ref>{{cite book |last=Stillman |first=Yedida Kalfon |title=Palestinian costume and jewelry |publisher=University of New Mexico Press |year=1979 |location=Albuquerque |pages=&nbsp;46 |isbn=0-8263-0490-7 }}</ref> ತಾಣವಾಗಿತ್ತು." ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಔಪಚಾರಿಕೆ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯದ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ ಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು.ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತೋಳು ರಹಿತ ಕೋಟು (''ಬಿಷ್ಟ್ '' );ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಉಣ್ಣೆ ಎಳೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಮೇಲುಡುಗೆಯಾಗಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ರೇಷ್ಮೆ ಎಳೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ರೆಕ್ಕೆಯಂತಹ ತೋಳುಗಳ ಮತ್ತು ಗಿಡ್ಡವಾದ ''ತಾಕ್ ಷರಾಯ್'' ಜಾಕೆಟ್ ನ್ನು ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಜಾಕೆಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮೇಲುಡುಪನ್ನಾಗಿ ಧರಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಈ ತಾಕ್ ಷರಾಯನ್ನು ವೆಲ್ವೆಟ್ ಅಥವಾ ವಿಶಾಲ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಢ ಕಸೂತಿ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ <ref name="PCA2"/> ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್, ಚಿನ್ನದ ಎಳೆಗಳು ಒಂದೆಡೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಡಗನ್ನು ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆಯ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸುವ ಅಪರೂಪದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಕಲೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿತ್ತು.ವೆಲ್ವೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ಈ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳು ಅವರ ಸಿದ್ದ ಉಡುಪುಗಳಿಗೆ ಮೆರಗು ನೀಡುತಿತ್ತು.ಸುತ್ತಲೂ ಸುರಳಿಯಾಕಾರದ ರೇಖೆಗಳು ಉತ್ತಮ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು "ಆಗರ್ಭ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜ ಮನೆತನದ"ವರ ವಿವಾಹ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿ (''ಥೊಬ್ ಮಲಿಕ್'' )(ಮದುವೆ ಗಂಡು)ತಾಕ್ ಷರೆಹ್ ಗಳು ಮತ್ತು ''ಶಾತ್ ವೆಹ್ಸ್'' (ರಾಜಮನೆತನದವರ ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನ ) ಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವಾಣಗಿತ್ತಿಯರ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಿತೆಯರ ಉಡುಪಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಬೈಜೈಂಟಿಯಮ್ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು,ಅಲ್ಲದೇ ಆ ಕಾಲದ ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮನೆತವರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಹಳ್ಳಿ ಅಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೂಡಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಸೂತಿ ಮತ್ತು ಉಬ್ಬಾದ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅಂಚುಳ್ಳ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು <ref name="PCA2"/> ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. === ಮದರ್ -ಆಫ್ -ಪರ್ಲ್ (ಮುತ್ತಿನ ಸುತ್ತಿನ ಆಭರಣ)ಕೆತ್ತನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Workers in mother-of-pearl2.jpg|thumb|left|ಮದರ್ -ಆಫ್ -ಪೆರಿಲ್ ಮೂರ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿನ ಕುಸರಿಕೆಲಸಗಾರರು.]] ಮದರ್ ಆಫ್ ಪರ್ಲ್ ಕೆತ್ತನೆಯು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರದ ಆಭರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮೆರಗು ನೀಡಲಾಗುತಿತ್ತು.ಇದು 14 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.ಇದನ್ನು [[ಡಮಾಸ್ಕಸ್|ದಾಮ್ಸ್ಕಸ್]] ನ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕಾನ್ ಫ್ರೆಯರ್ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿಗೆ <ref name="BM">{{Cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/English/City/Heritage/HnadCraft.php |title=ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ |access-date=2010-09-20 |archive-date=2007-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071121193814/http://www.bethlehem-city.org/English/City/Heritage/HnadCraft.php |url-status=dead }}</ref> ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರ ಮಹತ್ವದ ನಗರವಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಬೆಳೆದಿದ್ದು ಅದು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮದರ್ ಆಫ್ ಪರ್ಲ್ ತಯಾರಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಉದ್ಯೋಗವಕಾಶದ ಬಾಗಿಲನ್ನು <ref>ವಿಯರ್, pp. 128, 280, n.30</ref> ತೆರೆದಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ರಿಚರ್ಡ್ ಪೊಕೊಕೆ 1727 ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ <ref>[https://books.google.com/books?id=wY4qAAAAMAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_summary_r&amp;cad=0#PPA436,M1 ''ಎ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಈಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಸಮ್ ಅದರ್ ಕಂಟ್ರೀಸ್'' ], p. 436</ref> ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಈಗಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೆಂದರೆ ಶಿಲುಬೆಗಳು,ಕ್ರಾಸಸ್,ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳು,ಉಡುಪು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸುವ <ref name="BM"/> ಪಿನ್ ಗಳು,<ref>{{Cite web |url=http://www.pcwf.org/images/mopmapofpalestine.jpg |title=ಮ್ಯಾಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟೈನ್ |access-date=2010-09-20 |archive-date=2008-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081031041340/http://www.pcwf.org/images/mopmapofpalestine.jpg |url-status=dead }}</ref> ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟೈನ್ ನ ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ <ref>{{Cite web |url=http://www.pcwf.org/images/Pf8001.jpg |title=ಪಿಕ್ಚರ್ ಫ್ರೇಮ್ಸ್ |access-date=2010-09-20 |archive-date=2008-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081031041341/http://www.pcwf.org/images/Pf8001.jpg |url-status=dead }}</ref> ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. === ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚ್ಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem Christmas2.JPG|thumb|right|ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ2006 ರ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ರ ಮೆರವಣಿಗೆ,]] ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು 1991 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರವು <ref name="palestinianheritagecenter.com">{{cite web|url=http://www.palestinianheritagecenter.com/objectives.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071112225031/http://www.palestinianheritagecenter.com/objectives.htm|archivedate=2007-11-12|title=Palestinian Heritage Center: Objectives}}</ref> ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನ ಕಸೂತಿ ಕಲೆ,ಕಲೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾನಪದವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು,ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ತನ್ನ ಪಣ <ref name="palestinianheritagecenter.com"/> ತೊಟ್ಟಿದೆ. ದಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಕೂಡ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉಳಿಸಲು ಶರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ತರಬೇತಿ,ಮಹಿಳೆಯರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಸೂತಿ ಕೆತ್ತನೆ ಕಲೆಗಳು,ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು <ref name="BH"/> ಅಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ದಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾನ್ಜರ್ ವೇಟರಿ ಆಫ್ ಮುಸಿಕ್ ನ ಶಾಖೆಯೊಂದು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ 500 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ ಅಂದರೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಸುವುದು,ಇನ್ನುಳಿದ ಶಾಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ,ಸಂಗೀತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಆಯೋಜನೆ,ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಅಧ್ಯಯನ <ref>{{cite web |url=http://ncm.birzeit.edu/new/page.php?page=branches+ |title=The Edward Said National Conservatory of Music |accessdate=2008-01-22 |archive-date=2008-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080214165615/http://ncm.birzeit.edu/new/page.php?page=branches |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಮೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ನಗರಸಭಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಿ ಕ್ರಿಬ್ ಆಫ್ ನೇಟಿವಿಟಿ ಥೆಯೆಟರ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ 31 3D ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀಸಸ್ ನ ಬದುಕಿನ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಂಗಮಂದಿರವು ಸುಮಾರು 20 ನಿಮಿಷಗಳ ಎನಿಮೇಟೆಡ್ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ದಿ ಬಾಡ್ ಜಿಕಾಮ್ಯಾನ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಹಳೆಯ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು,18 ಶತಮಾನದ ಹಳೆಯ ಆಲಿವ್ ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುವ ಇತಿಹಾಸ ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು <ref name="BH"/> ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಬೈತುನಾ ಅಲ್ -ತಲ್ಹಮಿ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್ 1972 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಮೂಲವಾಸಿಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು <ref name="BH"/> ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ದಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ನೇಟಿವಿಟಿಯನ್ನು[[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ]] (UNESCO)ನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು "ಉತ್ತಮ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಕಲೆಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇದರ <ref name="BH"/> ಮೂಲೋದ್ಯೋಶವಾಗಿದೆ." === ಉತ್ಸವಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem Christmas pilgrims enter town 1890.jpg|thumb|right|ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಯಾತ್ರಿಗಳು, 1890]] ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ನ ಆಚರಣೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದರ್ಭಗಳಾಗಿವೆ.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ದಿನಾಂಕಗಳಿವೆ:ಡಿಸೆಂಬರ್ 25 ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ದಿನಾಂಕವು ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ಸ್ ಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಗ್ರೀಕ್,ಕೊಪ್ಟಿಕ್,ಮತ್ತು ಸಿರಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ನ್ನು ಜನವರಿ 6 ರಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅದೇ ರೀತಿ ಆರ್ಮೇನಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಜನವರಿ 19 ರಂದು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮಾಂಗೆರ್ ಸ್ಕ್ವೆಯರ್ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಬೆಸಲಿಕಾದ ನೇಟಿವಿಟಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಪ್ಲಾಜಾದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ರು ಸೇಂಟ್ ಕ್ಯಾತೆರಿನ್ ನ ಚರ್ಚ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದರೆ ಪ್ರೊಟೆಟಂಟ್ಸ್ ರು ಶೆಫೆರ್ಡ್ಸ್ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ <ref>{{cite web |url=http://www.sacred-destinations.com/israel/bethlehem-christmas.htm |title=Christmas in Bethlehem |publisher=Sacred Destinations |accessdate=2008-01-22 |archive-date=2009-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090924080353/http://www.sacred-destinations.com/israel/bethlehem-christmas.htm |url-status=dead }}</ref> ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಇನ್ನುಳಿದ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಳೀಕರಂತೆ ಸಂತರ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾದಿಗಳ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನ ಜನಪದದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಒಂದು ಹಬ್ಬವೆಂದರೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಫೀಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ (ಅಲ್ -ಖದರ್ ) ಇದು ಮೇ 5-6 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರು ಅಲ್ -ಖದೆರ್ ನಗರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಇದನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ನ ದೇವಾಲಯದ ಹತ್ತಿರ ನಡೆಸಲಾಗುವುದಲ್ಲದೇ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುರಿಯೊಂದನ್ನು ಬಲಿ <ref>[http://74.125.45.104/search?q=cache:fJV8drrNIiAJ:www.bethlehem.ps/religious_sites/feasts/st_george.php+Khader+Feast+of+Saint+George&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;cd=9&amp;gl=us&amp;client=firefox-a ಸೇಂಟ್. ಜಾರ್ಜ್ಸ್ ಫೀಸ್ಟ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್.ps.</ref> ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೇಂಟ್ ಎಲಿಜಾಹ್ ಹಬ್ಬವು ಮಾರ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥರು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಹತ್ತಿರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಮಠದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಸರ್ಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem-hamasrally.JPG|thumb|right|ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಹಮಾಸ್ ನ ರಾಲಿ]] ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ''ಮುಹ್ಫಾಝಾ '' (ಸ್ಥಳ) ಅಥವಾ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಗವರ್ನೇಟ್ ನ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು 1876 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು.ಅದರ ''ಮುಕ್ತಿಹಾರ್ಸ್ '' ("ನಾಯಕರು") ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಹಳೆ ನಗರದ (ಸಿರಿಯಾ ವಿಭಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಗೆ ಏಳು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆರಿಸಲು ಅದಲ್ಲದೇ ಅವರು ನಗರದ ಪ್ರತಿ ಪಂಗಡದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಮೂಲ ಕಾನೂನನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ ಒಂದು ವೇಳೆ ಮೇಯರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆದರೆ ಆತನ ಉಪ-ಮೇಯರ್ ಗ್ರೀಕ್ ಆರ್ಥೊಡಿಕ್ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಬಂದಿರಬೇಕು,ಎಂದು ನಿಯಮ <ref name="BME"/> ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಾದ್ಯಂತ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಮತ್ತು ಜೊರ್ಡಾನ್ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಸಿರಿಯಕ್ ವಿಭಾಗವೂ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಯಿತು.ಅದೇ ರೀತಿ ತಾ'ಅಮ್ರಾಹ್ ಬೆಡೌನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹನ್ನೊಂದಕ್ಕೇರಿತು. ಮುಂದೆ 1976 ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಬಹುದೆಂದು ನಿಯಮಾವಳಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.ಆಗ ಮತದನಾದ ವಯೋಮಿತಿಯನ್ನು 21 ರಿಂದ 25 <ref name="BME">[http://www.bethlehem-city.org/English/TempVewMenuSub.php?Mid=6 ಮುನ್ಸಿಪಲ್ಮ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಮೆಲೆಕ್ಸನ್ಸ್ ಡುರಿಂಗ್ ನ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಅಂಡ್ ಜೊರ್ಡಾನಿಯನ್ ಪಿರಿಯಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080813060937/http://www.bethlehem-city.org/English/TempVewMenuSub.php?Mid=6 |date=2008-08-13 }} ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್.</ref> ಕ್ಕೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಒಟ್ಟು ಹದಿನೈದು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಯರ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಾವಳಿ ಅನ್ವಯ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಸದಸ್ಯರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರಬೇಕಲ್ಲದೇ ಉಳಿದವು ಮುಕ್ತ ಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ <ref name="Day"/> ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ಈ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪಕ್ಷಗಳ ಶಾಖೆಗಳಿವೆ: [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್]],ಇಸ್ಲಾಮಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತರು ಹೀಗೆ ಇರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಎಡಪಂಥೀಯ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆರ್ಗೈನೈಜೇಶನ್ (PLO) ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಫ್ರಂಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ (PFLP)ಮತ್ತು ದಿ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ (PPP),ಇದೇ ಪಕ್ಷವು ಯಾವಾಗಲೂ ಮೀಸಲು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಮಾಸ್ ಪಕ್ಷವು ಮುಕ್ತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 2005 ರಲ್ಲಿನ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ <ref>{{cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/English/Counil/index.php |title=Bethlehem Municipality(Site Under Construction) |accessdate=2008-01-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080118135922/http://www.bethlehem-city.org/English/Counil/index.php |archivedate = January 18, 2008|deadurl=yes}}</ref> ಮೆರೆಯಿತು. '''2005 ರಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಗರಸಭೆಯ ಚುನಾವಣಾ ಕಣದಲ್ಲಿನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು: ''' {| class="wikitable" |- | ಶ್ರೇಣಿ | ಯಾದಿಗಳು | ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹೆಸರು | ಧರ್ಮ |- | 1 | ಭ್ರಾತೃತ್ವ & ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (PFLP) | ವಿಕ್ಟರ್ ಬಾಟಾರ್ಸೆಹ್ | [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|†]] |- | 2 | ಯುನೈಟೆಡ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ (ಫತಾಹ್ ಮತ್ತುಪಿಪಿಪಿ) | ಅಂಟುನ್ ಸಲ್ಮಾನ್ | [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|†]] |- | 3 | ಸುಧಾರಣೆ (ಹಮಾಸ್) | ಹಸನ್ ಅಲ್ -ಮಸಲ್ಮಾ | [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|☪]] |- | 4 | ಯುನೈಟೆಡ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ (ಫತಾಹ್ and ಪಿಪಿಪಿ) | ಅಫ್ರಾಮ್ ಅಸ್ಮಾರಿ | [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|†]] |- | 5 | ವಾಫಾ (ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿಯನಿನ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಇಕ್ ಜೆಹಾದ್) | ಇಸಾ ಝೆವರಾ | [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|☪]] |- | 6 | ಯುನೈಟೈದ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ (ಫತಾಹ ಮತ್ತುಪಿಪಿಪಿ) | ಖಲೀಲ್ ಚಾವ್ಕಾ | [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|☪]] |- | 7 | ಸುಧಾರಣೆ (ಹಮಾಸ್) | ಖಲಿದ್ ಜಾಡು | [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|☪]] |- | 8 | ಹೋಪ್&amp; ಲೇಬರ್ (ಫತಾಹ್) | ಝುಗುಬಿ ಝುಗುಬಿ | [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|†]] |- | 9 | ಸುಧಾರಣೆ (ಹಮಾಸ್) | ನಬಿಲ್ ಅಲ್-ಹ್ರ್ಯಾಮಿ | [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|☪]] |- | 10 | ಸುಧಾರಣೆ (ಹಮಾಸ್) | ಸಲಿಹ್ ಚಾವಕಾ | [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|☪]] |- | 11 | ಸುಧಾರಣೆ (ಹಮಾಸ್) | ಯುಸುಫ್ ಅಲ್-ನಟಾಶಾ | [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|☪]] |- | 12ಆಲಪುಳ | ಭ್ರಾತೃತ್ವ & ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (PFLP) | ನಿನಾ'ಅತ್ವಾನ್ | [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|†]] |- | 13 | ಭ್ರಾತೃತ್ವ & ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (PFLP) | ಜಾರ್ಜ್ ಸಾ ಆಡಾ | [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|†]] |- | 14 | ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ | ನಾದಿರ್ ಅಲ್-ಸಕಾ | [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|†]] |- | 15 | ಯುನೈಟೆಡ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ (ಫತಾಹ ಪಿಪಿಪಿ) | ದುಹಾ ಅಲ್-ಬಂಡಕ್ | [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|†]] |} === ಮೇಯರ್ಸ್ === ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಮೇಯರ್ ಗಳು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ <ref name="Day"/> ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. {{col-begin}} {{col-2}} * ಮೈಕೇಲ್ ಅಬು ಸಡೆಹ್A - 1876 * ಖಲೀಲ್ ಯಾಕುಬ್ - 1880 * ಸುಲೈಮಾನ್ ಜಾಕಿರ್ - 1884 * ಇಸ್ಸ ಅಬ್ದುಲ್ಲ್ ಮಾರ್ಕಸ್ - 1888 * ಯಾಕುಬ್ ಖಲೀಲ್ ಇಲಿಯಾಸ್ - 1892 * ಹನ್ನಾ ಮನ್ಸುರ್ - 1895–1915 * ಸಲೀಮ್ ಇಸ್ಸಾ ಅಲ್ -ಬಟಾರಸೆಹ್ - 1916–17 * ಸಲಾಹ್ ಗೀರಿಸ್ ಜಾಕ್ ಮ್ಯಾನ್ - 1917–21 * ಮುಸಾ ಕಟ್ಟನ್ - 1921–25 * ಹನ್ನಾ ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ಮಿಲ್ದಾ - 1926–28 * ನಿಕೊಲಾ ಅತ್ತಾಲಹ್ ಶೇನ್ - 1929-1933 {{col-2}} * ಹನ್ನಾ ಇಸ್ಸಾ ಅಲ್ -ಕವಾಸ್ - 1936–46 * ಇಸ್ಸಾ ಬಾಸಿಲ್ ಬಂಡಕ್ - 1946–51 * ಇಲಿಯಸ್ ಬಂಡಕ್ - 1951–53 * ಅಫಿಫ್ ಸಲ್ಮ್ ಬಟರ್ಸೆಹ್ - 1952–53 * ಇಲಿಯಸ್ ಬಂಡಕ್ - 1953–57 * ಅಯುಬ್ ಮುಸ್ಲುಮ್ - 1958–62 * ಅಲಿಯಸ್ ಬಂಡಕ್ - 1963–72 * ಇಲಿಯಸ್ ಫ್ರೀಜಿ - 1972–97 * ಹನ್ನಾ ನಾಸರ್ - 1997–2005 * ವಿಕ್ಟರ್ ಬಟರ್ಸೆಹ್ (ಕರೆಂಟ್) - 2005–<ref>{{cite web|url=http://www.nablus.org/en/htm/guide/Municipalities.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070221063335/http://www.nablus.org/en/htm/guide/Municipalities.htm|archivedate=2007-02-21|title=Municipalities Info}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/English/Mayor/FormerMayors.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071227075912/http://www.bethlehem-city.org/English/Mayor/FormerMayors.php |archivedate=2007-12-27 |title=Bethlehem Municipality |accessdate=2008-01-22 |work=}}</ref> {{col-2}} {{col-end}} == ಶಿಕ್ಷಣ/ವಿದ್ಯಾಭಾಸ == ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯುರೊ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ (PCBS) ಪ್ರಕಾರ 1997 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 84% ರಷ್ಟು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ್ 10 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯೋಮಾನದವರು ಸಾಕ್ಷರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 10,414 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ನೋಂದಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.(4,015 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ,3,578 ಸೆಕೆಂಡರಿ ಮತ್ತು 2,821 ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ)ಹೆಸರು ನೋಂದಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 14.1% ರಷ್ಟು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಡಿಪ್ಲೊಮಾ <ref>{{cite web |url=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/bet_t3.aspx |title=Palestinian Population (10 Years and Over) by Locality, Sex and Educational Attainment |accessdate=2008-01-22 |publisher=[[Palestinian Central Bureau of Statistics]] |archive-date=2010-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101113214724/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/bet_t3.aspx |url-status=dead }}</ref> ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಗವರ್ನೇಟ್ ನಲ್ಲಿ 2006 ರಲ್ಲಿ 135 ಶಾಲೆಗಳಿವೆ;ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ 100 ನ್ನು ಎಜುಕೇಶನ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆಥಾರಟಿ,ಏಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ರಿಲೀಫ್ ಅಂಡ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸಿ (UNRWA)ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ 28 ಖಾಸಗಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ <ref>{{cite web |url=http://www.mohe.gov.ps/downloads/pdffiles/statisticE.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061014122612/http://www.mohe.gov.ps/downloads/pdffiles/statisticE.pdf |archivedate=2006-10-14 |title=Statistics about General Education in Palestine 2005-2006 |publisher=[[Education Minister of the Palestinian National Authority]] |accessdate=2008-01-22|format=PDF}}</ref> ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.ಒಂದು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕೊ-ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಆಫ್ ಹೈಯರ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ನ್ನು 1973 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಲಾಸಾಲಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮೀಯರಿಗೂ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿಯು ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯುನ್ವರಸಿಟಿಯಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು 1893 ರಲ್ಲಿ ಡೆ ಲಾ ಸಾಲ್ಲೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ತ್ ನಾದ್ಯಂತ ಶಾಲೆಗಳ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ ಇದರ ಇತಿಹಾಸ <ref>{{cite web |url=http://www.bethlehem.edu/about/history.shtml |title=Bethlehem University - History |publisher=[[Bethlehem University]] |accessdate=2008-01-22 |archive-date=2008-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080119075900/http://www.bethlehem.edu/about/history.shtml |url-status=dead }}</ref> ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem-street2.JPG|thumb|left|ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಂಪರ್ಕ]] === ಸೇವಾವಿಭಾಗಗಳು === ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳಿವೆ,ಇವು ಜೇರುಸ್ಲೇಮ್, ಬೀತ್ ಜಲಾ, ಬೀತ್ ಸಾಹೌರ್, ಹೆಬ್ರಾನ್, ನಹಾಲಿನ್, ಬಟ್ಟಿರ್, ಅಲ್-ಖದೆರ್, ಅಲ್-ಉಬೈದಿಯಾ ಮತ್ತು ಬೀತ್ ಫಜ್ಜಾರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಗಳು: ಬೀತ್ ಸೌರ್, ಬೀತ್ ಜಲಾ, ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್, ತುಕು' and ಹೆರೊಡಿಯಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಾರು ಬಡಿಗೆಯ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ: ಮುರಾದ್ ಮತ್ತು'ಒರಬಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಇರುವ ಬಸ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳನ್ನು ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್ ಗಳನ್ನು ಪರವಾನಿಗೆ ಇಲ್ಲದೇ ಪ್ರವೇಶ <ref>{{cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/English/City/TransSys.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071227075741/http://www.bethlehem-city.org/English/City/TransSys.php |archivedate=2007-12-27 |title=Bethlehem Public Transport System |accessdate=2008-01-22 }} ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿ.</ref> ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. === ಸಾರಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು. === [[ಚಿತ್ರ:BethlehemRoad.jpg|right|thumb|2005ಜೆರ್ಸ್ಲೇಮ್ ದಿಕ್ಕಿ ನಿಂದ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಗೆ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ.]] ಇಸ್ರೇಲ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೇಲಿ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ರಾಜಕೀಯತೆ,ಸಾಮಾಜಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ. ಈ ಬೇಲಿಯ ಸರಹದ್ದು ಪಟ್ಟಣದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ನಿರ್ಮಿತ ಕಟ್ಟಡ ಮೇಲೆ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.ಒಂದೆಡೆ ಐದಾ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರದ ಮನೆಗಳ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹಾಯ್ದರೆ <ref name="OCHA"/> ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್ ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿ ಪ್ರದೇಶ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸದ್ಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಹೊರಹೋಗುವ ಜಾಗೆಗಳು ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಸೇರಿವೆಯಾದರೂ ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಇಸ್ರೇಲಿನ ಚೆಕ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ತಡೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಮಾರ್ಗಗಳ ಬಳ್ಕೆಯು ಇಸ್ರೇಲಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೇರೆಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು, ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಿಂದ ಇಸ್ರೇಲಿ ಸುತ್ತುವರಿದ ಜೆರುಸ್ಲೇಮ್ ಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಪರವಾನಿಗೆ-ವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ <ref>{{cite web |url=http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/db942872b9eae454852560f6005a76fb/b45e8d8caacda74785256dbb0062e7b9!OpenDocument |title=Impact of Israel's separation barrier on affected West Bank communities - OCHA update report #2 (30 September 2003) |accessdate=2008-01-22 |work=}} {{dead link| date=June 2010 | bot=DASHBot}}</ref> ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಈ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರವೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಎರಡನೆಯ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಂಘಟನಾ ಅರಬ್ ಗುಂಪುಗಳ ಕೃತ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಹೀಗಾಗಿ ಇವೆರಡೂ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ್ ಎಲ್ಲಾ ಆಗುಹೋಗುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾ <ref name="OCHA"/><ref>{{cite web |url=http://domino.un.org/UNISPAl.NSF/3822b5e39951876a85256b6e0058a478/0306124470443c948525712b006a70b7!OpenDocument |title=Question of the violation of human rights in the occupied Arab territories, including Palestine 17 January 2006 |accessdate=2008-01-22 |author=John Dugard |work=Commission on Human Rights }} {{dead link| date=June 2010 | bot=DASHBot}}</ref> ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿವಿಶ್ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾದ ರಾಚೆಲ್ಸ್ ಟೊಂಬ್ ನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದು ನಗರದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಧಿಕೃತ ಪರವಾನಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಿಬ್ಲಿಕಲ್ ಸೊಲೊಮನ್ಸ್ ಪೂಲ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶ ಎ ನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.(ಇದು ಎರಡೂ PNA ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ)ಇದಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲಿ ನಾಗರಿಕರೂ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಇಸ್ರೇಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪರವಾನಿಗೆ <ref name="OCHA"/> ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == === ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು — ಸಹ (ಜೊತೆ )ಮಹಾನಗರಗಳು === ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಅವಳಿಯಾಗಿ <ref name="PalestineTwinning">''{{cite web|url=http://www.twinningwithpalestine.net/groupsinternational.html|title=Twinning with Palestine|accessdate=2008-11-29|publisher=[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 1998-2008 The Britain - Palestine Twinning Network|archive-date=2012-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628210624/http://www.twinningwithpalestine.net/groupsinternational.html|url-status=dead}}''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071228042036/http://www.bethlehem-city.org/English/Twinning/index.php The City of Bethlehem has signed a twinning agreements with the following cities] Bethlehem Municipality.</ref><ref name="BethlehemTwinning">{{cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |title=::Bethlehem Municipality:: |publisher=www.bethlehem-city.org |accessdate=2009-10-10 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107051824/http://www.bethlehem-city.org/Twining.php%20 |url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆಗೂಡಿದ್ದು: {| cellpadding="10" |- valign="top" | * {{flagicon|Australia}} '''ಮಾರಿಕ್ವಿಲ್ಲೆ''' [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|Austria}} '''ಸ್ಟೆಯರ್''' [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|BRA}} '''ಬೆಲೊ ಹಾರಿಜೊಂಟೆ''' [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರಾಜಿಲ್]] * {{flagicon|BRA}} '''ನಾಟಲ್ ''' [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರಾಜಿಲ್]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|BRA}} '''ವೆಲಿನೊಸ್''' [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರಾಜಿಲ್]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|Chile}} '''ವಿಲ್ಲಾ ಅಲೆಮಾನಾ ''' [[ಚಿಲಿ]] * {{flagicon|Chile}} '''ಕಾನ್ಸೆಪ್ಸೆನ್''' [[ಚಿಲಿ]] * {{flagicon|CZE}} '''ಟ್ರೆಬೊಚಿವೆಸ್ ಪೊಡ್ ಒರೆಬೆಮ್''' [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] * {{flagicon|FRA}} '''ಚಾರ್ಟ್ರೆಸ್''' [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|FRA}} '''ಗ್ರೆನೊಬಲ್''' [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]<ref name="Grenoble">{{cite web |author=Jérôme Steffenino, Marguerite Masson |url=http://www.grenoble.fr/jsp/site/Portal.jsp?page_id=92 |title=Ville de Grenoble - Coopérations et villes jumelles |publisher=Grenoble.fr |date= |accessdate=2009-10-29 |archive-date=2007-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014074034/http://www.grenoble.fr/jsp/site/Portal.jsp?page_id=92 |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|FRA}} '''ಪರಯಾ-ಲೆ-ಮೊನಿಯಲ್''' [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|FRA}} '''ಸ್ಟ್ರಾಸ ಬರ್ಗ್''' [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] * {{flagicon|GER}} '''ಕೊಲೊಗ್ನೆ''' [[ಜರ್ಮನಿ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|GRE}} '''[[ಅಥೆನ್ಸ್]]''' [[ಗ್ರೀಸ್]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|ITA}} '''ಅಸ್ಸಿಸಿ''' [[ಇಟಲಿ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|ITA}} '''ಸಿವಿಟವೆಕ್ಕಿವಿ''' [[ಇಟಲಿ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> | | * {{flagicon|ITA}} '''ಫ್ಲೊರೆನ್ಸ್''' [[ಇಟಲಿ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|ITA}} '''ಗ್ರೀಸಿಯೊ''' [[ಇಟಲಿ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|ITA}} '''ಲಾಝಿಯೊ''' [[ಇಟಲಿ]] * {{flagicon|ITA}} '''[[ಮಿಲನ್‌|ಮಿಲಾನ್]]''' [[ಇಟಲಿ]] <small>''(2000ರಿಂದ)'' <ref name="BethlehemTwinning"/><ref name="Milan">{{cite web|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2008-12-05|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|ITA}} '''ಮೊಂಟೆವರ್ಚಿ''' [[ಇಟಲಿ]] * {{flagicon|ITA}} '''ಒರ್ವಿಟೊ''' [[ಇಟಲಿ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|ITA}} '''ಪವಿಯಾ''' [[ಇಟಲಿ|ಇತಲಿ]] * {{flagicon|ITA}} '''ಪ್ರಟಾವೆಚ್ಚಿಯೊ ''' [[ಇಟಲಿ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|ITA}} '''ಸ್ಯಾನ್ ಮಿನಿಯೆಟೊ ''' [[ಇಟಲಿ]] * {{flagicon|ITA}} '''ಸ್ಯ್ಹಾಂಟ್ ಅನಾಸ್ಟಸಿಯಾ''' [[ಇಟಲಿ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|ITA}} '''ಉಂಬ್ರಿಯಾ''' [[ಇಟಲಿ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|ITA}} '''ವೆರೊನಾ''' [[ಇಟಲಿ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|JOR}} '''ಮಡಾಬಾ''' ಜೊರ್ಡಾನ್<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|MEX}} '''ಮೊಂಟೆರ್ರಿ''' [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|Morocco}} '''ರಾಬಾಟ್ ''' [[ಮೊರಾಕೊ|ಮೊರೊಕ್ಕೊ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|NED}} '''ದಿ ಹ್ಯುಗು''' [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]<ref name="BethlehemTwinning"/> | | * {{flagicon|NOR}} '''ಸರ್ಪ್ಸ ಬೊರ್ಗ್''' [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|Peru}} '''ಕುಸ್ಕೊ''' [[ಪೆರು]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|POL}} '''ಝೆಸ್ಟೊಖವಾa''' [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೊಲ್ಯಾಂಡ್]] <ref name="PalestineTwinning"/><ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|POR}} '''ಲಿಸ್ಬನ್''' [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೊರ್ಚಗಲ್]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|RUS}} '''[[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್]] ''' [[ರಷ್ಯಾ|ರಶಿಯಾ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|South Africa}} '''ಪ್ರೆಟೊರಿಯಾ''' [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ಸೌತ್ ಆಫ್ರಿಕಾ]] <ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|ESP}} '''ಕೊರ್ಡೊಬಾ''' [[ಸ್ಪೇನ್]] * {{flagicon|ESP}} '''ಲೆಗನೆಸ್''' [[ಸ್ಪೇನ್]] * {{flagicon|ESP}} '''ಝರಗೊಜಾ''' [[ಸ್ಪೇನ್]]<ref>[http://cmisapp.zaragoza.es/ciudad/zaragozainternacional/hermanamientos.htm ಅಯುತುಮೆಂಟೊ ಡೆ ಜರ್ಗೊಂಜಾ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013163222/http://cmisapp.zaragoza.es/ciudad/zaragozainternacional/hermanamientos.htm |date=2007-10-13 }}[http://cmisapp.zaragoza.es/ciudad/zaragozainternacional/hermanamientos.htm ಹೆರ್ಮನ್ಯಾಮ್ಯಾಂಟೊಸ್ y ಪ್ರೊಟೊಕೊಲೊಸ್ ಡಿ ಕೊಲೊಬ್ರೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013163222/http://cmisapp.zaragoza.es/ciudad/zaragozainternacional/hermanamientos.htm |date=2007-10-13 }}</ref> * {{flagicon|TUR}} '''ಯಾಲ್ವಾಕ್''' [[ಟರ್ಕಿ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|UAE}} '''[[ಅಬು ಧಾಬಿ]] ''' [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] <ref name="BethlehemTwinning"/> * {{Flagicon|UK}} '''ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ''' [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] <ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|US}} '''ಬಲಿಂಗ್ಟೊನ್, ವರ್ಮೊಂಟ್ ''' [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಮೆರಿಕಾ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|US}} '''ಜೊಪ್ಲಿನ್, ಮಿಸೌರಿ ''' [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ]] * {{flagicon|US}} '''ಒರ್ಲೊಯಾಂಡೊ, ಫ್ಲೊರಿಡಾ''' [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ]]<ref name="BethlehemTwinning"/> * {{flagicon|US}} '''ಸಾಕ್ರೆಮೆಂಟೊ, ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ''' [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ]]<ref>[http://www.sacbee.com/government/story/2399025.html ''ಸಾಕ್ರೊಮೆಂಟೊ ಬೀ '' ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == === ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ === {{refbegin}} * {{cite book|title=Politics and sociolinguistic reflexes: Palestinian border villages|first1=Muhammad|last1=Amara|edition=Illustrated|publisher=John Benjamins Publishing Company|year=1999|isbn=9027241287, 9789027241283}} * {{cite book|title=A very political economy: peacebuilding and foreign aid in the West Bank and Gaza|first1=Rex|last1=Brynen|edition=Illustrated|publisher=US Institute of Peace Press|year=2000|isbn=1929223048, 9781929223046}} * {{Cite document|title=The Nativity: History and Legend|last=Vermes |first=Geza|year=2006|publisher=Penguin Press|postscript=<!--None-->}} * {{Cite document|last1=Edwin D.|first1=Freed|year=2004|title=Stories of Jesus' Birth|publisher=Continuum International|postscript=<!--None-->}} * {{Cite journal|title=The Historical Figure of Jesus|first1=E. P.|last1=Sanders|year=1993|postscript=<!--None-->}} * {{Cite document|title=Who Is Jesus?: Answers to Your Questions About the Historical Jesus|first1=John Dominic|last1=Crossan|first2=Richard G.|last2=Watts|publisher=Westminster John Knox Press|year=|postscript=<!--None-->}} * {{Cite document|title=Jesus Remembered: Christianity in the Making|first1=James D. G.|last1=Dunn|publisher=Eerdmans Press|year=2003|postscript=<!--None-->}} * {{Cite document|title=Mercer Dictionary of the Bible|first1=Watson E.|last1=Mills|first2=Roger Aubrey|last2=Bullard|publisher=[[Mercer University]] Press|year=1990|volume=5|postscript=<!--None-->}} * {{Cite document|title=Christians and the Holy Places|first1=Joan E.|last1=Taylor|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1993|postscript=<!--None-->}} * {{Cite document|title=Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500|url=https://books.google.com/?id=ENANAAAAIAAJ&pg=PA493&dq=Lajjun+Guy+le+Strange |first1=Guy|last1=le Strange|year=1890|publisher=Committee of the [[Palestine Exploration Fund]]|accessdate=2009-07-22|postscript=<!--None-->}} * {{Cite book|first=Peirs|last=Paul Read|title=The Templars|publisher=Macmillan|year=2000|isbn=0312266588|postscript=<!--None-->}} * {{Cite journal|first=Revered W.M.|last=Thomson|title=The Land and the Book|publisher=|year=1860|postscript=<!--None-->}} {{refend}} === ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು === {{reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|Bethlehem}} * [http://www.bethlehem-city.org/ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿ ] * [http://www.peacenter.org/ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ಪೀಸ್ ಸೆಂಟರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008005239/http://www.peacenter.org/ |date=2007-10-08 }} * [http://www.christusrex.org/www1/ofm/sites/TSbtmenu.html ಫ್ರ್ಫಾನ್ಸಿಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಕಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ದಿ ಹೊಲಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಆನ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ] * [http://www.biblelandshop.net/LIBRARY/Library10.html ಬೈಬಲ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221144101/http://www.biblelandshop.net/LIBRARY/Library10.html |date=2008-02-21 }} * [https://web.archive.org/web/20060414051305/http://www.bethlehem2000.org/main.html Bethlehem 2000 project] * [http://www.openbethlehem.org/ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಮುಕ್ತ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಯೋಜನೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419234151/http://www.openbethlehem.org/ |date=2010-04-19 }} * [http://www.palestine-family.net/index.php?nav=65&amp;hits=20&amp;searchword=al+khader&amp;pageflip=26-22&amp;did=604-1&amp;searchResult=searchResult ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್: ಮುಸ್ಲಿಮ್-ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವರು.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223154011/http://www.palestine-family.net/index.php?nav=65&hits=20&searchword=al+khader&pageflip=26-22&did=604-1&searchResult=searchResult |date=2017-02-23 }} * [http://blogs.wsj.com/photojournal/2008/12/24/pictures-of-the-day-84/ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ: ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್, 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101215194519/http://blogs.wsj.com/photojournal/2008/12/24/pictures-of-the-day-84/ |date=2010-12-15 }} * [http://www.ianandwendy.com/Israel/Bethlehem/slideshow.htm ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ ನ ಛಾಯಾಂಕಣ 2007 ರಿಂದ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101214841/http://www.ianandwendy.com/Israel/Bethlehem/slideshow.htm |date=2011-01-01 }} {{Cities in the West Bank}} {{Christmas}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆ ಅಥವಾ ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] ryhxc8ttfndweo2jqidfas88tmeorsc 10 32040 1377245 1288840 2025-08-13T00:59:01Z en>Pppery 0 Changed protection settings for "[[Template:Pp-semi]]" ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1288839 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Protection padlock]] [[Category:Top icon protection templates|{{PAGENAME}}]] 9qdbna83554xqr56rwwv35cegjpby4f 1377246 1377245 2026-07-26T06:01:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Pp-semi]] 1288839 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Protection padlock]] [[Category:Top icon protection templates|{{PAGENAME}}]] 9qdbna83554xqr56rwwv35cegjpby4f 0 32059 1377221 1368245 2026-07-25T15:45:14Z ~2026-41274-91 100713 /* ಚಳವಳಿಯ ಹುಟ್ಟು */ 1377221 wikitext text/x-wiki ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಓದು-ಬರಹಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಿಸರ್ಗದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆರೆತು, ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಬಾಳಲು ಕಲಿಯುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೇ '''ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್''' ಚಳುವಳಿಯ ಮೂಲೋದ್ದೇಶ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತ [[ಬೆಟ್ಟ]], ಹರಿಯುವ [[ನದಿ]], ಹಾರಾಡುವ ಹಕ್ಕಿ, ಅಡ್ಡಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಸುಳಿಯುವ ಗಾಳಿ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕಲಿಯುವ, ಅವುಗಳೊಡನೆ ಆಡಿ ನಲಿಯುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಕೌಟ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಚಳವಳಿಯ ಹುಟ್ಟು== [[File:Baden-Powell ggbain-39190 (cropped).png|thumb|upright=0.75|[[ರಾಬರ್ಟ್ ಬೇಡನ್-ಪೊವಲ್]], ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳವಳಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ]] [[File:Scout stone Brownsea.jpg|thumb|upright=0.75|ಬ್ರೌನ್ ಸೀ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಸ್ಕೌಟ್ ಶಿಬಿರದ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಶಿಲಾಸ್ಮಾರಕ]] ೧೯೦೭ರ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ದೇಶದ ಬ್ರೌನ್‌ ಸೀ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಭೂಸೈನ್ಯದ ನಿವೃತ್ತ ಜನರಲ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಬೇಡನ್ ಪೊವಲ್ ೨೦ ಹುಡಗರೊಡನೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶಿಬಿರದ ಮೂಲಕ ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಮುದಾಯದ ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಘಟನೆ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸೇವಾಭಾವನೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೀಯುವದು ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಜಯಶೀಲರಾದ ಪೊವಲ್ '''ಸ್ಕೌಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಬಾಯ್ಸ್''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿಈ ಶಿಬಿರದ ಸಫಲತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಹುಡುಗರ ಕಾರ್ಯ-ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಹುಡುಗಿಯರೂ ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕೌಟ್ ಹುಡುಗರ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ ರೇಲಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಆ ಮೂಲಕ ತಮಗೂ ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಪೊವೆಲರು ತಮ್ಮ ಸೋದರಿ ಏಗ್ನೆಸ್ ಪೊವೆಲರ ಸಹಾಯದೊಡನೆ ಹುಡುಗಿಯರ ಸ್ಕೌಟ್ ಆರಂಭಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ==ಬೆಳೆವಣಿಗೆ== ಪೊವೆಲರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವದರಿಂದ ಯುವಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಬಹುಬೇಗನೆ ಹಿಡಿಸಿತು. ಕಿರಿಯರ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಸಾಹಸಭರಿತ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸರಳವಾಗಿರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಮಾಜದ ಹಿರಿಯ-ಕಿರಿಯರೆಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆದ್ದವು. ಸಭ್ಯ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ ಚಳವಳಿ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಇಂದು ಪ್ರಪಂಚಾದಾದ್ಯಂತ ೨೧೬ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸುಮಾರು ೩೦ ಲಕ್ಷ ಜನರು ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ ಚಳವಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೫೧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಕೌಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ==ವಿಶ್ವ ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ ಸಂಸ್ಥೆ== ವಿಶ್ವ ಸ್ಕೌಟ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಗೆ ಆರು ವಲಯಗಳಿವೆ: ೧. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ೨. [[ಅರಬ್]] ೩. [[ಏಶಿಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ೪. [[ಯುರೇಶಿಯಾ]] ೫. [[ಯೂರೋಪ್]] ಮತ್ತು ೬. ಅಂತರ [[ಅಮೆರಿಕಾ]]. ವಿಶ್ವ ಗೈಡ್ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಐದು ವಲಯಗಳಿವೆ: ೧. ಆಫ್ರಿಕಾ ೨. ಅರಬ್ ೩. ಏಶಿಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ೪. ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ೫. ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧ ಗೋಳ. ==[[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ== {{infobox WorldScouting |type=organization |image=Bharat Scouts and Guides.svg |name=ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್ |caption=भारत स्काउट्स एवं गाइड्स |headquarters=ನವದೆಹಲಿ |country=ಭಾರತ |f-date=೧೯೫೦ |members=೪೧ ಲಕ್ಷದ ೫೦ ಸಾವಿರ |chiefscouttitle=National Commissioner |chiefscout=ಲಲಿತ್ ಮೋಹನ್ ಜೈನ್ |website=http://www.bsgindia.org |affiliation =[[World Association of Girl Guides and Girl Scouts]], [[World Organization of the Scout Movement]]}} ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಕೌಟ್ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆರಂಭವಾದದು ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ. ನಿವೃತ್ತ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಟಿ ಎಚ್ ಬೇಕರ್ ಎಂಬವರು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] [[ಬಿಶಪ್ ಕಾಟನ್ ಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾಯ್ ಸ್ಕೌಟ್ ತಂಡದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಮುಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಜಬಲ್ಪುರ]]ದಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಪಕೆನ್‌ಹೆಮ್ ವಾಲ್ಶ್ ಎಂಬವರು ಮತ್ತು [[ಪುಣೆ]]ಯ ಸಮೀಪದ ಕರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಟಾಡ್ ಅವರೂ ಅಂಥ ಸ್ಕೌಟ್ ತಂಡಗಳನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದರು. [[ಶಿಮ್ಲಾ]], [[ಚೆನ್ನೈ]], ಲೋನ್‌ವಾಲಾ ([[ಮುಂಬಯಿ]])ಗಳಲ್ಲೂ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನಿ]]ನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಿತವಾದವು. ಈ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಮತ್ತು [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್]] ಹುಡುಗರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಭಾಗಿಯಾಗುವ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ೧೯೧೭ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೧ರಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳವಳಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಶುರುವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರಾದ [[ಪಂಡಿತ ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ]], ಪಂಡಿತ ಹೃದಯನಾಥ ಕುಂಜ್ರು ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ ಶ್ರೀರಾಮ್ ಬಾಜಪೈ ಸೇರಿ ಸೇವಾ ಸಮಿತಿ ಸ್ಕೌಟ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ [[ಅಲಹಾಬಾದ್|ಅಲಹಾಬಾದಿ]]ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಶ್ರೀ ಜಾರ್ಜ್ ಎಸ್ ಅರುಂಡೇಲರ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಡಾ [[ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್]] ಚೆನ್ನೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕೌಟ್ ಎಸೊಸಿಯೇಶನ್ ಫಾರ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕ್ರಮೇಣ ದೇಶದ ನಾನಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತಂಡಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಹುಡುಗರಿಗೆ ಸ್ಕೌಟ್ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಗೈಡ್ ಸಂಘಟನೆಗಳೂ ಆರಂಭವಾದವು. ಬಾಯ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ, ಇಂಡಿಯನ್ ಬಾಯ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ್, ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ್, ದ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ್, ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ==ಏಕೀಕರಣ== ೧೯೨೧ ಮತ್ತು ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಪೊವೆಲರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಕೌಟ್ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಫಲತೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಚಳವಳಿಯ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾದ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನದಲ್ಲಿ ''"ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಕರ್ತವ್ಯಬದ್ಧರಾಗಿರುವೆವು"'' ಎಂಬ ವಾಕ್ಯಾಂಶ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರಾಭಿಮಾನಿ ನಾಯಕರಲ್ಲಿದ್ದ ದೇಶಭಕ್ತಿಭಾವನೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ತೋರುವದನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಬದಲು ''"ಭಾರತಮಾತೆಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ವಿಧೇಯರಾಗಿರುವೆವು"'' ಎಂಬ ವಾಕ್ಯಾಂಶವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ೧೯೫೦ರ ನವಂಬರ್ ೨೭ರಂದು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ '''ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಗೈಡ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್''' ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ೧೯೫೧ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ರಂದು ‘ದ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ’ನ್ನು ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಗೈಡ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ನಿಗೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೮,೮೬, ೪೬೦ ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ೧೫೨೪೮೦೦ ಗೈಡ್‌ಗಳಿದ್ದಾರೆ.(೧ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ) <ref name = "ಉಲ್ಲೇಖ ೦೧">"Triennal review: Census as at 1 December 2010". World Organization of the Scout Movement.</ref> ==ನಿಯಮಾವಳಿ== ಸೊಸೈಟಿಗಳ ನೋಂದಾವಣೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅನ್ವಯ ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್ ನೋಂದಾಯಿತ ಸಂಘವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವ-ಇಚ್ಛಿತ, ರಾಜಕೀಯೇತರ, ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಸಂಸ್ಥೆ. ೧೯೬೩ರವರೆಗೆ ಇದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು [[ನವದೆಹಲಿ]]ಯ ಕನಾಟ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೀಗಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗಿನಲ್ಲಿತ್ತು. ಬಳಿಕ ಇದು ತನ್ನದೇ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪಡೆದು, ನವದೆಹಲಿಯ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ ಎಸ್ಟೇಟಿನ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮಜುಮ್ದಾರ್ ಭವನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಪೊಷಕರಾಗಿರುವರಲ್ಲದೆ, ಪೋಷಕರಾಗಿ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿರುವರು. ==[[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ== ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ‘ದ ಬಾಯ್ಸ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅಂದಿನ ಮಹಾರಾಜರಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್]] ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಸೋದರ ಯುವರಾಜ ಶ್ರೀ ಕಂಠೀರವ ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕೌಟ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕೆಂದು ಮಹಾರಾಜರು ೧೯೧೭ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩ರಂದು ರಾಜಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಶ್ರೀ [[ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್|ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ]]ರೂ ಬಾಲಕರಾಗಿದ್ದಾಗ ಸ್ಕೌಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಬ್ ಆಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ‘ದ ಬಾಯ್ಸ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರ್’ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೋದರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ‘ದ ಗರ್ಲ್ ಗೈಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರ್’ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇವೆರಡೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೇ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ೨೦೦೮-೦೯ರ ಗಣತಿಯಂತೆ ೧,೬೧,೮೨೧ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ೧,೦೬,೭೭೯ ಗೈಡ್ಸ್ (ಒಟ್ಟು ೨,೬೮,೬೦೦) ಇದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಘಟನೆ, ನವೋದಯ ವಿದ್ಯಾ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೇ ಇಲಾಖೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಸೇರಿಲ್ಲ. ==ಅಭಿವೃದ್ಧಿ== ೧೯೬೪ರಿಂದ ೧೯೮೨ರವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕೊಂಡಜ್ಜಿ ಬಸಪ್ಪನವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದವು. [[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]]ದ ಬಳಿ ಇರುವ anibesent ಪಾರ್ಕ್ ಗಮನಾರ್ಹ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತಲ್ಲದೆ, [[ದಾವಣಗೆರೆ]] ಸಮೀಪದ konadajji state ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರ ಸ್ಥಾಪನೆಯೂ ಆಯಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} ==ಕೊಂಡಿಗಳು== *[[ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳುವಳಿ]] http://www.bsgindia.org/membership.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520070519/http://www.bsgindia.org/membership.htm |date=2007-05-20 }}. http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902233053/http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf |date=2013-09-02 }}. {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] l190dqihu83fgnu69c99b8zv99gtvnd 1377240 1377221 2026-07-26T05:45:03Z A826 72368 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-41274-91|~2026-41274-91]] ([[User talk:~2026-41274-91|talk]])(TwinkleGlobal) 1377240 wikitext text/x-wiki ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಓದು-ಬರಹಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಿಸರ್ಗದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆರೆತು, ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಬಾಳಲು ಕಲಿಯುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೇ '''ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್''' ಚಳುವಳಿಯ ಮೂಲೋದ್ದೇಶ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಂತ [[ಬೆಟ್ಟ]], ಹರಿಯುವ [[ನದಿ]], ಹಾರಾಡುವ ಹಕ್ಕಿ, ಅಡ್ಡಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಸುಳಿಯುವ ಗಾಳಿ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕಲಿಯುವ, ಅವುಗಳೊಡನೆ ಆಡಿ ನಲಿಯುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಕೌಟ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಚಳವಳಿಯ ಹುಟ್ಟು== [[File:Baden-Powell ggbain-39190 (cropped).png|thumb|upright=0.75|[[ರಾಬರ್ಟ್ ಬೇಡನ್-ಪೊವಲ್]], ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳವಳಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ]] [[File:Scout stone Brownsea.jpg|thumb|upright=0.75|ಬ್ರೌನ್ ಸೀ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಸ್ಕೌಟ್ ಶಿಬಿರದ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಶಿಲಾಸ್ಮಾರಕ]] ೧೯೦೭ರ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ದೇಶದ ಬ್ರೌನ್‌ ಸೀ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಭೂಸೈನ್ಯದ ನಿವೃತ್ತ ಜನರಲ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಬೇಡನ್ ಪೊವಲ್ ೨೦ ಹುಡಗರೊಡನೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶಿಬಿರದ ಮೂಲಕ ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಮುದಾಯದ ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಘಟನೆ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸೇವಾಭಾವನೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೀಯುವದು ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಜಯಶೀಲರಾದ ಪೊವಲ್ '''ಸ್ಕೌಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಬಾಯ್ಸ್''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿಈ ಶಿಬಿರದ ಸಫಲತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಹುಡುಗರ ಕಾರ್ಯ-ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಹುಡುಗಿಯರೂ ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕೌಟ್ ಹುಡುಗರ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ ರೇಲಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಆ ಮೂಲಕ ತಮಗೂ ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಪೊವೆಲರು ತಮ್ಮ ಸೋದರಿ ಏಗ್ನೆಸ್ ಪೊವೆಲರ ಸಹಾಯದೊಡನೆ ಹುಡುಗಿಯರ ಸ್ಕೌಟ್ ಆರಂಭಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ==ಬೆಳೆವಣಿಗೆ== ಪೊವೆಲರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವದರಿಂದ ಯುವಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಬಹುಬೇಗನೆ ಹಿಡಿಸಿತು. ಕಿರಿಯರ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಸಾಹಸಭರಿತ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸರಳವಾಗಿರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಮಾಜದ ಹಿರಿಯ-ಕಿರಿಯರೆಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆದ್ದವು. ಸಭ್ಯ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ ಚಳವಳಿ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಇಂದು ಪ್ರಪಂಚಾದಾದ್ಯಂತ ೨೧೬ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸುಮಾರು ೩೦ ಲಕ್ಷ ಜನರು ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ ಚಳವಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೫೧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಕೌಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ==ವಿಶ್ವ ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ ಸಂಸ್ಥೆ== ವಿಶ್ವ ಸ್ಕೌಟ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಗೆ ಆರು ವಲಯಗಳಿವೆ: ೧. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ೨. [[ಅರಬ್]] ೩. [[ಏಶಿಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ೪. [[ಯುರೇಶಿಯಾ]] ೫. [[ಯೂರೋಪ್]] ಮತ್ತು ೬. ಅಂತರ [[ಅಮೆರಿಕಾ]]. ವಿಶ್ವ ಗೈಡ್ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಐದು ವಲಯಗಳಿವೆ: ೧. ಆಫ್ರಿಕಾ ೨. ಅರಬ್ ೩. ಏಶಿಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ೪. ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ೫. ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧ ಗೋಳ. ==[[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ== {{infobox WorldScouting |type=organization |image=Bharat Scouts and Guides.svg |name=ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್ |caption=भारत स्काउट्स एवं गाइड्स |headquarters=ನವದೆಹಲಿ |country=ಭಾರತ |f-date=೧೯೫೦ |members=೪೧ ಲಕ್ಷದ ೫೦ ಸಾವಿರ |chiefscouttitle=National Commissioner |chiefscout=ಲಲಿತ್ ಮೋಹನ್ ಜೈನ್ |website=http://www.bsgindia.org |affiliation =[[World Association of Girl Guides and Girl Scouts]], [[World Organization of the Scout Movement]]}} ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಕೌಟ್ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆರಂಭವಾದದು ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ. ನಿವೃತ್ತ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಟಿ ಎಚ್ ಬೇಕರ್ ಎಂಬವರು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] [[ಬಿಶಪ್ ಕಾಟನ್ ಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾಯ್ ಸ್ಕೌಟ್ ತಂಡದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಮುಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಜಬಲ್ಪುರ]]ದಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಪಕೆನ್‌ಹೆಮ್ ವಾಲ್ಶ್ ಎಂಬವರು ಮತ್ತು [[ಪುಣೆ]]ಯ ಸಮೀಪದ ಕರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಟಾಡ್ ಅವರೂ ಅಂಥ ಸ್ಕೌಟ್ ತಂಡಗಳನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದರು. [[ಶಿಮ್ಲಾ]], [[ಚೆನ್ನೈ]], ಲೋನ್‌ವಾಲಾ ([[ಮುಂಬಯಿ]])ಗಳಲ್ಲೂ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನಿ]]ನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಿತವಾದವು. ಈ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಮತ್ತು [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್]] ಹುಡುಗರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಭಾಗಿಯಾಗುವ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ೧೯೧೭ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೧ರಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳವಳಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಶುರುವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರಾದ [[ಪಂಡಿತ ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ]], ಪಂಡಿತ ಹೃದಯನಾಥ ಕುಂಜ್ರು ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ ಶ್ರೀರಾಮ್ ಬಾಜಪೈ ಸೇರಿ ಸೇವಾ ಸಮಿತಿ ಸ್ಕೌಟ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ [[ಅಲಹಾಬಾದ್|ಅಲಹಾಬಾದಿ]]ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಶ್ರೀ ಜಾರ್ಜ್ ಎಸ್ ಅರುಂಡೇಲರ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಡಾ [[ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್]] ಚೆನ್ನೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕೌಟ್ ಎಸೊಸಿಯೇಶನ್ ಫಾರ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕ್ರಮೇಣ ದೇಶದ ನಾನಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತಂಡಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಹುಡುಗರಿಗೆ ಸ್ಕೌಟ್ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಗೈಡ್ ಸಂಘಟನೆಗಳೂ ಆರಂಭವಾದವು. ಬಾಯ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ, ಇಂಡಿಯನ್ ಬಾಯ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ್, ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ್, ದ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ್, ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ==ಏಕೀಕರಣ== ೧೯೨೧ ಮತ್ತು ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಪೊವೆಲರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಕೌಟ್ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಫಲತೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಚಳವಳಿಯ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾದ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನದಲ್ಲಿ ''"ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಕರ್ತವ್ಯಬದ್ಧರಾಗಿರುವೆವು"'' ಎಂಬ ವಾಕ್ಯಾಂಶ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರಾಭಿಮಾನಿ ನಾಯಕರಲ್ಲಿದ್ದ ದೇಶಭಕ್ತಿಭಾವನೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ತೋರುವದನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಬದಲು ''"ಭಾರತಮಾತೆಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ವಿಧೇಯರಾಗಿರುವೆವು"'' ಎಂಬ ವಾಕ್ಯಾಂಶವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ೧೯೫೦ರ ನವಂಬರ್ ೨೭ರಂದು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ '''ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಗೈಡ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್''' ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ೧೯೫೧ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ರಂದು ‘ದ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ’ನ್ನು ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಗೈಡ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ನಿಗೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೮,೮೬, ೪೬೦ ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ೧೫೨೪೮೦೦ ಗೈಡ್‌ಗಳಿದ್ದಾರೆ.(೧ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ) <ref name = "ಉಲ್ಲೇಖ ೦೧">"Triennal review: Census as at 1 December 2010". World Organization of the Scout Movement.</ref> ==ನಿಯಮಾವಳಿ== ಸೊಸೈಟಿಗಳ ನೋಂದಾವಣೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅನ್ವಯ ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್ ನೋಂದಾಯಿತ ಸಂಘವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವ-ಇಚ್ಛಿತ, ರಾಜಕೀಯೇತರ, ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಸಂಸ್ಥೆ. ೧೯೬೩ರವರೆಗೆ ಇದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು [[ನವದೆಹಲಿ]]ಯ ಕನಾಟ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೀಗಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗಿನಲ್ಲಿತ್ತು. ಬಳಿಕ ಇದು ತನ್ನದೇ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪಡೆದು, ನವದೆಹಲಿಯ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ ಎಸ್ಟೇಟಿನ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮಜುಮ್ದಾರ್ ಭವನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಪೊಷಕರಾಗಿರುವರಲ್ಲದೆ, ಪೋಷಕರಾಗಿ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿರುವರು. ==[[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ== ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ‘ದ ಬಾಯ್ಸ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅಂದಿನ ಮಹಾರಾಜರಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್]] ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಸೋದರ ಯುವರಾಜ ಶ್ರೀ ಕಂಠೀರವ ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕೌಟ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕೆಂದು ಮಹಾರಾಜರು ೧೯೧೭ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩ರಂದು ರಾಜಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಶ್ರೀ [[ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್|ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ]]ರೂ ಬಾಲಕರಾಗಿದ್ದಾಗ ಸ್ಕೌಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಬ್ ಆಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ‘ದ ಬಾಯ್ಸ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರ್’ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೋದರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ‘ದ ಗರ್ಲ್ ಗೈಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರ್’ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇವೆರಡೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೇ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ೨೦೦೮-೦೯ರ ಗಣತಿಯಂತೆ ೧,೬೧,೮೨೧ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ೧,೦೬,೭೭೯ ಗೈಡ್ಸ್ (ಒಟ್ಟು ೨,೬೮,೬೦೦) ಇದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಘಟನೆ, ನವೋದಯ ವಿದ್ಯಾ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೇ ಇಲಾಖೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಸೇರಿಲ್ಲ. ==ಅಭಿವೃದ್ಧಿ== ೧೯೬೪ರಿಂದ ೧೯೮೨ರವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕೊಂಡಜ್ಜಿ ಬಸಪ್ಪನವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದವು. [[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]]ದ ಬಳಿ ಇರುವ ಬೆಸೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಗಮನಾರ್ಹ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತಲ್ಲದೆ, [[ದಾವಣಗೆರೆ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯೂ ಆಯಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} ==ಕೊಂಡಿಗಳು== *[[ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳುವಳಿ]] http://www.bsgindia.org/membership.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520070519/http://www.bsgindia.org/membership.htm |date=2007-05-20 }}. http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902233053/http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf |date=2013-09-02 }}. {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] f6si2t38sjel664whefkrz7zdmsabru 10 44489 1377247 1316150 2026-04-10T21:42:21Z en>Toadspike 0 Adding {{pp-template}} 1377247 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-template|small=yes}}</noinclude><includeonly>{{#switch:{{{protlevel|{{#invoke:effective protection level|edit|1={{{title|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}} |sysop={{R protected/full|nocat={{{nocat|}}}}}{{pp-protected|small=yes|category={{#ifeq:{{{nocat|}}}|true|no|yes}}}} |templateeditor={{R protected/template|nocat={{{nocat|}}}}}{{pp-template|small=yes|category={{#ifeq:{{{nocat|}}}|true|no|yes}}}} |extendedconfirmed={{R protected/excon|nocat={{{nocat|}}}}}{{pp-extended|small=yes|category={{#ifeq:{{{nocat|}}}|true|no|yes}}}} |autoconfirmed={{R protected/semi|nocat={{{nocat|}}}}}{{pp-semi|small=yes|category={{#ifeq:{{{nocat|}}}|true|no|yes}}}} |#default=<!-- Show nothing -->{{#ifeq:{{{nocat|}}}|true||[[Category:Wikipedia pages with incorrect protection templates]]}} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> e03wg7rf043et6g51gjxh8u9x8ia1li 1377248 1377247 2026-07-26T06:01:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:R_protected]] 1377247 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-template|small=yes}}</noinclude><includeonly>{{#switch:{{{protlevel|{{#invoke:effective protection level|edit|1={{{title|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}} |sysop={{R protected/full|nocat={{{nocat|}}}}}{{pp-protected|small=yes|category={{#ifeq:{{{nocat|}}}|true|no|yes}}}} |templateeditor={{R protected/template|nocat={{{nocat|}}}}}{{pp-template|small=yes|category={{#ifeq:{{{nocat|}}}|true|no|yes}}}} |extendedconfirmed={{R protected/excon|nocat={{{nocat|}}}}}{{pp-extended|small=yes|category={{#ifeq:{{{nocat|}}}|true|no|yes}}}} |autoconfirmed={{R protected/semi|nocat={{{nocat|}}}}}{{pp-semi|small=yes|category={{#ifeq:{{{nocat|}}}|true|no|yes}}}} |#default=<!-- Show nothing -->{{#ifeq:{{{nocat|}}}|true||[[Category:Wikipedia pages with incorrect protection templates]]}} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> e03wg7rf043et6g51gjxh8u9x8ia1li 10 65997 1377261 1075698 2026-07-20T21:37:44Z en>MSGJ 0 changes to support merging of [[Template:Parameter2]] 1377261 wikitext text/x-wiki {{safesubst:<noinclude />#if:{{{plain|}}}{{{mxt|}}}{{{green|}}}{{{!mxt|}}}{{{red|}}}{{{color|}}} | <code class="tpl-para" style="word-break:break-word;{{safesubst:<noinclude />#if:{{{plain|}}} | border: none; background-color: inherit; }} {{safesubst:<noinclude />#if:{{{color|}}} | color: {{{color}}}; | {{safesubst:<noinclude />#if:{{{mxt|}}}{{{green|}}} | color: #006400; | {{safesubst:<noinclude />#if:{{{!mxt|}}}{{{red|}}} | color: #8B0000; | color: inherit; }} }} }} {{safesubst:<noinclude />#if:{{{style|}}}|{{{style}}}}}">&#124;{{safesubst:<noinclude />#if:{{{1|}}} | {{{1}}}&#61; }}{{{2|}}}</code> | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline style="display: none;" /><!-- required to fetch syntaxhighlight's css --><code class="mw-highlight"><span class="p">&#124;</span>{{safesubst:<noinclude />#if:{{{1|}}} | <span class="nl">{{{1}}}</span><span class="o">=</span> }}{{{2|}}}</code> }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Categories go near the bottom of the /doc subpage – interwikis go to Wikidata, thank you! --> </noinclude> n9iqo9v0cpnffgle7c8palq6k3n5yle 1377262 1377261 2026-07-26T06:01:58Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Parameter]] 1377261 wikitext text/x-wiki {{safesubst:<noinclude />#if:{{{plain|}}}{{{mxt|}}}{{{green|}}}{{{!mxt|}}}{{{red|}}}{{{color|}}} | <code class="tpl-para" style="word-break:break-word;{{safesubst:<noinclude />#if:{{{plain|}}} | border: none; background-color: inherit; }} {{safesubst:<noinclude />#if:{{{color|}}} | color: {{{color}}}; | {{safesubst:<noinclude />#if:{{{mxt|}}}{{{green|}}} | color: #006400; | {{safesubst:<noinclude />#if:{{{!mxt|}}}{{{red|}}} | color: #8B0000; | color: inherit; }} }} }} {{safesubst:<noinclude />#if:{{{style|}}}|{{{style}}}}}">&#124;{{safesubst:<noinclude />#if:{{{1|}}} | {{{1}}}&#61; }}{{{2|}}}</code> | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline style="display: none;" /><!-- required to fetch syntaxhighlight's css --><code class="mw-highlight"><span class="p">&#124;</span>{{safesubst:<noinclude />#if:{{{1|}}} | <span class="nl">{{{1}}}</span><span class="o">=</span> }}{{{2|}}}</code> }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Categories go near the bottom of the /doc subpage – interwikis go to Wikidata, thank you! --> </noinclude> n9iqo9v0cpnffgle7c8palq6k3n5yle 10 73820 1377272 1069245 2026-07-26T11:15:56Z Milenioscuro 12959 1377272 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name=Equatorial Guinea |top= 2.5 |bottom=0.8 |left=9.2 |right=11.5 |image=Equatorial Guinea Continental Region location map.svg |image1=Continental Equatorial Guinea physical map.svg }}<noinclude> {{Location map/Info}} [[ವರ್ಗ:Equatorial Guinea location map templates|Mainland]] </noinclude> jadc2b9y0z85oedoj7s2in75rs1cmjy 0 91444 1377236 1345005 2026-07-26T04:17:09Z ಶರಣಗೌಡ ಪಾಟೀಲ (ಆಹೇರಿ) 100725 /* ದೇವಾಲಯ */ ದೇವಸ್ಥಾನ 1377236 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name=ಗುಂದಗಿ |taluk_names=[[ಸಿಂದಗಿ]] |nearest_city=[[ಸಿಂದಗಿ]] |parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const= |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name=ಕರ್ನಾಟಕ |district=[[ವಿಜಯಪುರ]] |leader_title= |leader_name= |altitude= |population_as_of= | population_total= | population_density= |area_magnitude= |area_total= |area_telephone= |postal_code= |vehicle_code_range= KA-28 |website= }} '''ಗುಂದಗಿ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸಿಂದಗಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಮಾಹಿತಿ (ಶರಣು ಪಾಟೀಲ) =='''ಭೌಗೋಳಿಕ'''== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16*°30'8"N ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75*27'51" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. =='''ಹವಾಮಾನ'''== * <big>ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ '''43 ಡಿಗ್ರಿ'''ವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ '''9 ಡಿಗ್ರಿ''' ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - '''35&nbsp;°C-42&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ''' ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - '''18&nbsp;°C-28&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ''' ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * <big>ಮಳೆ</big> - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ '''300 - 600ಮಿಮಿ''' ಗಳಸ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ. * <big>ಗಾಳಿ</big> - ಗಾಳಿಯ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. =='''ಜನಸಂಖ್ಯೆ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 38'''00''' ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1100 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಮಾರು 2400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. =='''ಕಲೆ'''== ಲಾವಣಿ ಪದ, ಡೊಳ್ಳಿನ ಪದ, ಗೀಗೀ ಪದ, ಹಂತಿ ಪದ ,ಭಜನಾ ಪಂಥ ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತದ ಪದ ಮುಂತಾದವು ಗ್ರಾಮದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. =='''ಸಂಸ್ಕೃತಿ'''== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ '''ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ''' ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು '''ದೋತ್ರ''', '''ನೆಹರು ಅಂಗಿ''' ಮತ್ತು '''ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು'''(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು '''ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ'''ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. =='''ಆಹಾರ (ಖಾದ್ಯ)'''== ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ '''ಜೋಳ'''. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಹಾಗೂ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. '''ಜವಾರಿ''' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. '''ವಿಜಯಪುರದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ ''', ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬದನೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. =='''ಕೃಷಿ'''== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ '''90''' ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ '''ಕಬ್ಬು''', ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ, ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. =='''ಕಾಲುವೆ'''== '''[[ಕೃಷ್ಣಾ]]''' ನದಿಯ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯಿಂದ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. =='''ಉದ್ಯೋಗ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ '''90%''' ಜನಸಂಖ್ಯೆ '''ಕೃಷಿ'''ಯಲ್ಲಿ,5% ಜನ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿ, 5% ಜನ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.. '''ಕೃಷಿ'''ಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. =='''ಬೆಳೆಗಳು'''== '''ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು''' ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ '''ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು''' '''ದ್ರಾಕ್ಷಿ''', '''ಕಬ್ಬು''', ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. '''ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು''' ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. =='''ಸಸ್ಯ ವರ್ಗ'''== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. =='''ಪ್ರಾಣಿ ವರ್ಗ'''== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. =='''ಆರ್ಥಿಕತೆ'''== ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ನೀರಾವರಿಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ.ಕೃಷಿ ಪತ್ತಿನ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ ಇದೆ. ಕೃಷಿ ಪರಿಕರಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರರು, SS Agro Point , jai hanuman agro kendra =='''ಧರ್ಮಗಳು'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ '''[[ಹಿಂದೂ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಮುಸ್ಲಿಂ]]''' ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. =='''ಭಾಷೆಗಳು'''== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ <big>'''ಕನ್ನಡ'''</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. =='''ದೇವಾಲಯ'''== * ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ * ಶ್ರೀ ಅಂಬಾಭವಾನಿ * ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಗುರುಪಾದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಚನ್ದೇನಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಮಡಿವಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ರೆಬಕಮ್ಮದೇವಿ ದೇವಾಲಯ =='''ಮಸೀದಿ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. =='''ಹಬ್ಬಗಳು'''== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಓಕುಳಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. =='''ಶಿಕ್ಷಣ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಿದೆ. ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆ ಬಸವೇಶ್ವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಭಾರತಿ ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರ =='''ಸಾಕ್ಷರತೆ'''== ಗ್ರಾಮದ '''ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣ'''ವು ಸುಮಾರು '''75%'''. ಅದರಲ್ಲಿ '''65% ಪುರುಷರು''' ಹಾಗೂ '''55% ಮಹಿಳೆಯರು''' ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. =='''ರಾಜಕೀಯ'''== ಗ್ರಾಮವು ಸಿಂದಗಿ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು '''[[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]'''ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} * [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಜಯಪುರ]] * [[ಸಿಂದಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕು]] * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] 1kat5d2amnn4cqjkd2o2tkt9yaf2666 1377237 1377236 2026-07-26T04:19:12Z ಶರಣಗೌಡ ಪಾಟೀಲ (ಆಹೇರಿ) 100725 /* ದೇವಾಲಯ */ 1377237 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name=ಗುಂದಗಿ |taluk_names=[[ಸಿಂದಗಿ]] |nearest_city=[[ಸಿಂದಗಿ]] |parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const= |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name=ಕರ್ನಾಟಕ |district=[[ವಿಜಯಪುರ]] |leader_title= |leader_name= |altitude= |population_as_of= | population_total= | population_density= |area_magnitude= |area_total= |area_telephone= |postal_code= |vehicle_code_range= KA-28 |website= }} '''ಗುಂದಗಿ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸಿಂದಗಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಮಾಹಿತಿ (ಶರಣು ಪಾಟೀಲ) =='''ಭೌಗೋಳಿಕ'''== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16*°30'8"N ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75*27'51" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. =='''ಹವಾಮಾನ'''== * <big>ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ '''43 ಡಿಗ್ರಿ'''ವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ '''9 ಡಿಗ್ರಿ''' ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - '''35&nbsp;°C-42&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ''' ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - '''18&nbsp;°C-28&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ''' ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * <big>ಮಳೆ</big> - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ '''300 - 600ಮಿಮಿ''' ಗಳಸ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ. * <big>ಗಾಳಿ</big> - ಗಾಳಿಯ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. =='''ಜನಸಂಖ್ಯೆ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 38'''00''' ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1100 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಮಾರು 2400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. =='''ಕಲೆ'''== ಲಾವಣಿ ಪದ, ಡೊಳ್ಳಿನ ಪದ, ಗೀಗೀ ಪದ, ಹಂತಿ ಪದ ,ಭಜನಾ ಪಂಥ ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತದ ಪದ ಮುಂತಾದವು ಗ್ರಾಮದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. =='''ಸಂಸ್ಕೃತಿ'''== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ '''ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ''' ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು '''ದೋತ್ರ''', '''ನೆಹರು ಅಂಗಿ''' ಮತ್ತು '''ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು'''(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು '''ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ'''ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. =='''ಆಹಾರ (ಖಾದ್ಯ)'''== ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ '''ಜೋಳ'''. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಹಾಗೂ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. '''ಜವಾರಿ''' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. '''ವಿಜಯಪುರದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ ''', ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬದನೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. =='''ಕೃಷಿ'''== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ '''90''' ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ '''ಕಬ್ಬು''', ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ, ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. =='''ಕಾಲುವೆ'''== '''[[ಕೃಷ್ಣಾ]]''' ನದಿಯ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯಿಂದ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. =='''ಉದ್ಯೋಗ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ '''90%''' ಜನಸಂಖ್ಯೆ '''ಕೃಷಿ'''ಯಲ್ಲಿ,5% ಜನ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿ, 5% ಜನ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.. '''ಕೃಷಿ'''ಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. =='''ಬೆಳೆಗಳು'''== '''ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು''' ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ '''ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು''' '''ದ್ರಾಕ್ಷಿ''', '''ಕಬ್ಬು''', ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. '''ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು''' ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. =='''ಸಸ್ಯ ವರ್ಗ'''== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. =='''ಪ್ರಾಣಿ ವರ್ಗ'''== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. =='''ಆರ್ಥಿಕತೆ'''== ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ನೀರಾವರಿಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ.ಕೃಷಿ ಪತ್ತಿನ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ ಇದೆ. ಕೃಷಿ ಪರಿಕರಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರರು, SS Agro Point , jai hanuman agro kendra =='''ಧರ್ಮಗಳು'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ '''[[ಹಿಂದೂ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಮುಸ್ಲಿಂ]]''' ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. =='''ಭಾಷೆಗಳು'''== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ <big>'''ಕನ್ನಡ'''</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. =='''ದೇವಾಲಯ'''== * ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ * ಶ್ರೀ ಅಂಬಾಭವಾನಿ * ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಗುರುಪಾದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಮಡಿವಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ರೆಬಕಮ್ಮದೇವಿ ದೇವಾಲಯ =='''ಮಸೀದಿ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. =='''ಹಬ್ಬಗಳು'''== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಓಕುಳಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. =='''ಶಿಕ್ಷಣ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಿದೆ. ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆ ಬಸವೇಶ್ವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಭಾರತಿ ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರ =='''ಸಾಕ್ಷರತೆ'''== ಗ್ರಾಮದ '''ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣ'''ವು ಸುಮಾರು '''75%'''. ಅದರಲ್ಲಿ '''65% ಪುರುಷರು''' ಹಾಗೂ '''55% ಮಹಿಳೆಯರು''' ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. =='''ರಾಜಕೀಯ'''== ಗ್ರಾಮವು ಸಿಂದಗಿ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು '''[[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]'''ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} * [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಜಯಪುರ]] * [[ಸಿಂದಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕು]] * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] pve66xmqjmcumwdnpep5uvmu42jw59r 1377241 1377237 2026-07-26T05:45:50Z A826 72368 Reverted edits by [[Special:Contributions/ಶರಣಗೌಡ ಪಾಟೀಲ (ಆಹೇರಿ)|ಶರಣಗೌಡ ಪಾಟೀಲ (ಆಹೇರಿ)]] ([[User talk:ಶರಣಗೌಡ ಪಾಟೀಲ (ಆಹೇರಿ)|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]] 1345005 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name=ಗುಂದಗಿ |taluk_names=[[ಸಿಂದಗಿ]] |nearest_city=[[ಸಿಂದಗಿ]] |parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const= |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name=ಕರ್ನಾಟಕ |district=[[ವಿಜಯಪುರ]] |leader_title= |leader_name= |altitude= |population_as_of= | population_total= | population_density= |area_magnitude= |area_total= |area_telephone= |postal_code= |vehicle_code_range= KA-28 |website= }} '''ಗುಂದಗಿ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸಿಂದಗಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. =='''ಭೌಗೋಳಿಕ'''== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16*°30'8"N ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75*27'51" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. =='''ಹವಾಮಾನ'''== * <big>ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ '''43 ಡಿಗ್ರಿ'''ವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ '''9 ಡಿಗ್ರಿ''' ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - '''35&nbsp;°C-42&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ''' ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - '''18&nbsp;°C-28&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ''' ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * <big>ಮಳೆ</big> - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ '''300 - 600ಮಿಮಿ''' ಗಳಸ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ. * <big>ಗಾಳಿ</big> - ಗಾಳಿಯ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. =='''ಜನಸಂಖ್ಯೆ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು '''1500''' ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 800 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 700 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಮಾರು 1000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. =='''ಕಲೆ'''== ಲಾವಣಿ ಪದ, ಡೊಳ್ಳಿನ ಪದ, ಗೀಗೀ ಪದ, ಹಂತಿ ಪದ ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತದ ಪದ ಮುಂತಾದವು ಗ್ರಾಮದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. =='''ಸಂಸ್ಕೃತಿ'''== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ '''ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ''' ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು '''ದೋತ್ರ''', '''ನೆಹರು ಅಂಗಿ''' ಮತ್ತು '''ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು'''(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು '''ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ'''ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. =='''ಆಹಾರ (ಖಾದ್ಯ)'''== ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ '''ಜೋಳ'''. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಹಾಗೂ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. '''ಜವಾರಿ''' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. '''ವಿಜಯಪುರದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ ''', ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬದನೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. =='''ಕೃಷಿ'''== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ '''90''' ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ '''ಕಬ್ಬು''', ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. =='''ಕಾಲುವೆ'''== '''[[ಕೃಷ್ಣಾ]]''' ನದಿಯ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯಿಂದ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. =='''ಉದ್ಯೋಗ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ '''90%''' ಜನಸಂಖ್ಯೆ '''ಕೃಷಿ'''ಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. '''ಕೃಷಿ'''ಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. =='''ಬೆಳೆಗಳು'''== '''ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು''' ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ '''ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು''' '''ದ್ರಾಕ್ಷಿ''', '''ಕಬ್ಬು''', ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. '''ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು''' ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. =='''ಸಸ್ಯ ವರ್ಗ'''== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. =='''ಪ್ರಾಣಿ ವರ್ಗ'''== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. =='''ಆರ್ಥಿಕತೆ'''== ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ನೀರಾವರಿಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. =='''ಧರ್ಮಗಳು'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ '''[[ಹಿಂದೂ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಮುಸ್ಲಿಂ]]''' ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. =='''ಭಾಷೆಗಳು'''== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ <big>'''ಕನ್ನಡ'''</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. =='''ದೇವಾಲಯ'''== * ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಮಾಳಿಂಗರಾಯ ದೇವಾಲಯ =='''ಮಸೀದಿ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. =='''ಹಬ್ಬಗಳು'''== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಓಕುಳಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. =='''ಶಿಕ್ಷಣ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಿದೆ. =='''ಸಾಕ್ಷರತೆ'''== ಗ್ರಾಮದ '''ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣ'''ವು ಸುಮಾರು '''75%'''. ಅದರಲ್ಲಿ '''65% ಪುರುಷರು''' ಹಾಗೂ '''55% ಮಹಿಳೆಯರು''' ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. =='''ರಾಜಕೀಯ'''== ಗ್ರಾಮವು ಸಿಂದಗಿ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು '''[[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]'''ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} * [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಜಯಪುರ]] * [[ಸಿಂದಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕು]] * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] i8ody4qheq1yt404klv9lqdo5oek4w8 4 112271 1377273 1377116 2026-07-26T11:44:25Z Kuldeepburjbhalaike 78880 /* Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1377273 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]] {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} __NEWSECTIONLINK__ * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below. * Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]] {{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} {{clear}} == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ == [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == {{t|databox}} == ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, # ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು # ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ== ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. # ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ದನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ. ::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ == ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ೧೮:೫೯, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. == ಆತ್ಮೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೇ, ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ 6ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿ, ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ (Theme) '''“ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ: ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ”''' ಆಗಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ವೇಗವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ, ಜ್ಞಾನ ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. '''ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದ ನೋಂದಣಿ (Self-Funded Registration)''' ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈಗ '''Pretix''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. * '''ನೋಂದಣಿ ಫಾರ್ಮ್:''' [https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/<nowiki>] </nowiki> * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:''' '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions)''' ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಈಗ '''Eventyay''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು (Workshops), ಚರ್ಚೆಗಳು (Discussions), ಪ್ಯಾನಲ್ ಚರ್ಚೆಗಳು (Panels), ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು (Interactive Sessions), ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಟಾಕ್ಸ್ (Lightning Talks) ಹಾಗೂ ಪೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು (Poster Presentations)ಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಅನುಭವಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗಳು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು. * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme<nowiki>] </nowiki> * '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ:''' '''ಜುಲೈ 8, 2026''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ''', ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನದ ನವೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ. * '''ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ:''' [https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/<nowiki>] </nowiki> ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ. '''ಧನ್ಯವಾದಗಳು,''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ತಂಡ''' [[ಸದಸ್ಯ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrit Sufi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೮, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗರ, ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಒಳನಾಡಿನ ಜನರ, ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಠದ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷ ಕಪ್ಪೆಗಳಾದ ಕುಂಬಾರ, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಮುಂಗಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಜೀವ ಸಂತತಿಯೇ ನಾಶದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳು ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ (ಪಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟ್‌) ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ]. ಇದಕ್ಕೆ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project#Please_share_your_feedback_and_endorsements ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿ] ವಿನಂತಿ. ನಿಮಗೇನೇ ಸಲಹೆ, ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚಾಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿಯೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. -- [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೪, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಸದಸ್ಯ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kuldeepburjbhalaike|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೧೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) d7boz3n5siyq2im454hnhv9k6pfw7a2 828 123172 1377257 1317809 2026-06-13T03:27:55Z en>Zackmann08 0 updating approximate number of total pages. Per [[Special:Statistics]] today's count is 65,771,384. 1377257 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local _fetch = require('Module:Transclusion_count')._fetch -- _fetch looks at the 'demo' argument local yesno = require('Module:Yesno') local lang_obj = mw.getContentLanguage() -- this here because the language object is used multiple places in the module local large_count_cutoff = 100000 local approx_num_total_pages = 65700000 local user_subpage_info_page = 'Wikipedia:User pages#SUB' local sandbox_module_page = 'Module:Sandbox' local system_messages_cat = 'Pages used in system messages needing protection' local sandbox_word = 'sandbox' local testcases_word = 'testcases' local doc_word = 'doc' local function count_from_args(args) if tonumber(args.count) then -- check if function has already been used return tonumber(args.count) -- early exit if so end local count if yesno(args['fetch']) ~= false then count = _fetch(args) -- fetch transclusion count end -- use explicitly-provided count when fetch fails if count == nil and args[1] ~= nil and args[1] ~= '' then -- convert local language number string to a number understandable by Lua count = mw.ustring.gsub(args[1], '+$', '') count = lang_obj:parseFormattedNumber(args[1]) end -- in case someone writes a non-positive number if count and count > 0 then return count end return nil end -- Actions if there is a large (greater than or equal to 100,000) transclusion count local function risk_boolean(args) if args.risk == true or args.risk == false then return args.risk elseif args[1] == 'risk' then return true else local count = count_from_args(args) if count and count >= large_count_cutoff then return true end end return false end -- function retained for backwards compatibility function p._risk(args) return risk_boolean(args) and 'risk' or '' end -- function retained for backwards compatibility function p.risk(frame) return p._risk(getArgs(frame)) end -- count and no_percent arguments retained for backwards compatibility function p._num(args, count, no_percent) if count == nil then count = count_from_args(args) end args.count = count args.risk = risk_boolean(args) -- Build output string local return_value = '' if args.count == nil and args.risk then return 'a very large number of' elseif args.count == nil then return 'many' else -- Use 2 significant figures for smaller numbers and 3 for larger ones local sigfig = 2 if args.count >= large_count_cutoff then sigfig = 3 end -- Prepare to round to appropriate number of sigfigs local f = math.floor(math.log10(args.count)) - sigfig + 1 -- Round and insert 'approximately' or '+' when appropriate if yesno(args[2]) == true or (type(args[1]) == 'string' and (mw.ustring.sub(args[1], -1) == '+')) then -- Round down return_value = string.format('%s+', lang_obj:formatNum(math.floor( (args.count / 10^(f)) ) * (10^(f))) ) else -- Round to nearest return_value = string.format('approximately&#x20;%s', lang_obj:formatNum(math.floor( (args.count / 10^(f)) + 0.5) * (10^(f))) ) end -- Insert percentage of pages if that is likely to be >= 1% and when |no-percent= not set to yes no_percent = yesno(no_percent or args['no-percent']) if args.count and args.count >= approx_num_total_pages/100 and not no_percent then local num_total_pages = mw.getCurrentFrame():callParserFunction('NUMBEROFPAGES', 'R') local total_percent = math.floor( ( ( args.count/num_total_pages ) * 100) + 0.5) if total_percent >= 1 then return_value = string.format('%s&#x20;pages, or roughly %s%% of all', return_value, total_percent) end end end return return_value end -- used by [[Template:Stub documentation]] and other pages -- count argument retained for backwards compatibility function p.num(frame, count) return p._num(getArgs(frame), count) end -- count argument retained for backwards compatibility function p._text(args, count) --[=[ Only show the information about how this template gets updated if someone is actually editing the page and maybe trying to update the count. ]=] local bot_text = (mw.getCurrentFrame():preprocess('{{REVISIONID}}') == '') and ("\n\n----\n'''Preview message''':" .. ' Transclusion count updated automatically ([[Template:High-use/doc#Technical details|see documentation]]).') or '' if count == nil then count = count_from_args(args) end args.count = count args.risk = risk_boolean(args) -- trim /doc, /sandbox and /testcases local title = args.title or (args.demo and args.demo ~= '' and mw.title.new(args.demo, 'Template')) or mw.title.getCurrentTitle() if title.subpageText == doc_word or title.subpageText == sandbox_word or title.subpageText == testcases_word then title = title.basePageTitle end -- use /testcases of base template local testcases_page = mw.title.new(title.prefixedText .. '/' .. testcases_word) -- exists is expensive while testcases_page.basePageTitle.isSubpage and not testcases_page.exists do testcases_page = mw.title.new(testcases_page.basePageTitle.basePageTitle.prefixedText .. '/' .. testcases_word) end local systemMessages = (args['system'] or '') ~= '' -- This retrieves the project URL automatically to simplify localization. local templateCount = ('on [https://linkcount.toolforge.org/?project=%s&page=%s#transclusions %s pages]'):format( title:fullUrl():gsub('//(.-)/.*', '%1'), mw.uri.encode(title.fullText), p._num(args)) local used_on_text = "'''This " .. (title:inNamespace('Module') and 'Lua module' or 'template') .. ' is used ' if systemMessages then used_on_text = used_on_text .. args['system'] .. ((args.count and args.count > 2000) and ("''', and " .. templateCount) or ("'''")) else used_on_text = used_on_text .. templateCount .. "'''" end local sandbox_text = ('%s\'s [[%s/sandbox|/sandbox]] or [[%s|/testcases]] subpages, or in your own [[%s]]. '):format( title:inNamespace('Module') and 'module' or 'template', title.fullText, testcases_page.fullText, title:inNamespace('Module') and (sandbox_module_page .. '|module sandbox') or (user_subpage_info_page .. '|user subpage') ) local infoArg = args['info'] ~= '' and args['info'] if (systemMessages or args.risk) then local info = '.' if systemMessages then info = info .. '<br />Changes to it can cause immediate changes to the ' .. mw.site.namespaces.Project.name .. ' user interface.' end if infoArg then info = info .. '<br />' .. infoArg end sandbox_text = info .. '<br /> To avoid major disruption' .. (args.count and args.count >= large_count_cutoff and ' and server load' or '') .. -- should this use args.risk? ', any changes should be tested in the ' .. sandbox_text .. 'The tested changes can be added to this page in a single edit. ' else sandbox_text = (infoArg and ('.<br />' .. infoArg .. ' C') or ' and c') .. 'hanges may be widely noticed. Test changes in the ' .. sandbox_text end local discussion_text = systemMessages and 'Please discuss changes ' or 'Consider discussing changes ' if args[2] ~= nil and args[2] ~= '' and yesno(args[2]) == nil then discussion_text = string.format('%sat [[%s]]', discussion_text, args[2]) else discussion_text = string.format('%son the [[%s|talk page]]', discussion_text, title.talkPageTitle.fullText) end return used_on_text .. sandbox_text .. discussion_text .. ' before implementing them.' .. bot_text end -- used by [[Template:R from high-use template]] -- count argument retained for backwards compatibility function p.text(frame, count) return p._text(getArgs(frame), count) end -- nocat argument retained for backwards compatibility function p._main(args, nocat) args.count = count_from_args(args) args.risk = risk_boolean(args) args.title = (args.demo and args.demo ~= '' and mw.title.new(args.demo, 'Template')) or mw.title.getCurrentTitle() local image = 'Ambox warning yellow.svg' local type_param = 'style' local epilogue = '' if args['system'] and args['system'] ~= '' then image = 'Ambox important.svg' type_param = 'content' if yesno(nocat or args['nocat']) ~= true and not args.title.isRedirect then local protection_action = (args.title:inNamespace('File') and 'upload') or 'edit' local protection_level = require('Module:Effective protection level')._main(protection_action, args.title.fullText) if protection_level ~= 'sysop' and protection_level ~= 'templateeditor' and protection_level ~= 'interfaceadmin' then epilogue = mw.getCurrentFrame():expandTemplate { title = 'sandbox other', args = { [2] = '[[Category:' .. system_messages_cat .. ']]' } } end end elseif args.risk then image = 'Ambox warning orange.svg' type_param = 'content' end image = '[[File:' .. image .. '|40px|alt=Warning|link=]]' if args['form'] == 'editnotice' then return mw.getCurrentFrame():expandTemplate{ title = 'editnotice', args = { ['image'] = image, ['text'] = p._text(args), ['expiry'] = (args['expiry'] or '') } } .. epilogue else return require('Module:Message box').main('ombox', { type = type_param, image = image, text = p._text(args), expiry = (args['expiry'] or '') }) .. epilogue end end function p.main(frame) return p._main(getArgs(frame)) end return p pgnzyi7fcgxxcdx8zcvenpw5okbsonv 1377258 1377257 2026-07-26T06:01:58Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:High-use]] 1377257 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local _fetch = require('Module:Transclusion_count')._fetch -- _fetch looks at the 'demo' argument local yesno = require('Module:Yesno') local lang_obj = mw.getContentLanguage() -- this here because the language object is used multiple places in the module local large_count_cutoff = 100000 local approx_num_total_pages = 65700000 local user_subpage_info_page = 'Wikipedia:User pages#SUB' local sandbox_module_page = 'Module:Sandbox' local system_messages_cat = 'Pages used in system messages needing protection' local sandbox_word = 'sandbox' local testcases_word = 'testcases' local doc_word = 'doc' local function count_from_args(args) if tonumber(args.count) then -- check if function has already been used return tonumber(args.count) -- early exit if so end local count if yesno(args['fetch']) ~= false then count = _fetch(args) -- fetch transclusion count end -- use explicitly-provided count when fetch fails if count == nil and args[1] ~= nil and args[1] ~= '' then -- convert local language number string to a number understandable by Lua count = mw.ustring.gsub(args[1], '+$', '') count = lang_obj:parseFormattedNumber(args[1]) end -- in case someone writes a non-positive number if count and count > 0 then return count end return nil end -- Actions if there is a large (greater than or equal to 100,000) transclusion count local function risk_boolean(args) if args.risk == true or args.risk == false then return args.risk elseif args[1] == 'risk' then return true else local count = count_from_args(args) if count and count >= large_count_cutoff then return true end end return false end -- function retained for backwards compatibility function p._risk(args) return risk_boolean(args) and 'risk' or '' end -- function retained for backwards compatibility function p.risk(frame) return p._risk(getArgs(frame)) end -- count and no_percent arguments retained for backwards compatibility function p._num(args, count, no_percent) if count == nil then count = count_from_args(args) end args.count = count args.risk = risk_boolean(args) -- Build output string local return_value = '' if args.count == nil and args.risk then return 'a very large number of' elseif args.count == nil then return 'many' else -- Use 2 significant figures for smaller numbers and 3 for larger ones local sigfig = 2 if args.count >= large_count_cutoff then sigfig = 3 end -- Prepare to round to appropriate number of sigfigs local f = math.floor(math.log10(args.count)) - sigfig + 1 -- Round and insert 'approximately' or '+' when appropriate if yesno(args[2]) == true or (type(args[1]) == 'string' and (mw.ustring.sub(args[1], -1) == '+')) then -- Round down return_value = string.format('%s+', lang_obj:formatNum(math.floor( (args.count / 10^(f)) ) * (10^(f))) ) else -- Round to nearest return_value = string.format('approximately&#x20;%s', lang_obj:formatNum(math.floor( (args.count / 10^(f)) + 0.5) * (10^(f))) ) end -- Insert percentage of pages if that is likely to be >= 1% and when |no-percent= not set to yes no_percent = yesno(no_percent or args['no-percent']) if args.count and args.count >= approx_num_total_pages/100 and not no_percent then local num_total_pages = mw.getCurrentFrame():callParserFunction('NUMBEROFPAGES', 'R') local total_percent = math.floor( ( ( args.count/num_total_pages ) * 100) + 0.5) if total_percent >= 1 then return_value = string.format('%s&#x20;pages, or roughly %s%% of all', return_value, total_percent) end end end return return_value end -- used by [[Template:Stub documentation]] and other pages -- count argument retained for backwards compatibility function p.num(frame, count) return p._num(getArgs(frame), count) end -- count argument retained for backwards compatibility function p._text(args, count) --[=[ Only show the information about how this template gets updated if someone is actually editing the page and maybe trying to update the count. ]=] local bot_text = (mw.getCurrentFrame():preprocess('{{REVISIONID}}') == '') and ("\n\n----\n'''Preview message''':" .. ' Transclusion count updated automatically ([[Template:High-use/doc#Technical details|see documentation]]).') or '' if count == nil then count = count_from_args(args) end args.count = count args.risk = risk_boolean(args) -- trim /doc, /sandbox and /testcases local title = args.title or (args.demo and args.demo ~= '' and mw.title.new(args.demo, 'Template')) or mw.title.getCurrentTitle() if title.subpageText == doc_word or title.subpageText == sandbox_word or title.subpageText == testcases_word then title = title.basePageTitle end -- use /testcases of base template local testcases_page = mw.title.new(title.prefixedText .. '/' .. testcases_word) -- exists is expensive while testcases_page.basePageTitle.isSubpage and not testcases_page.exists do testcases_page = mw.title.new(testcases_page.basePageTitle.basePageTitle.prefixedText .. '/' .. testcases_word) end local systemMessages = (args['system'] or '') ~= '' -- This retrieves the project URL automatically to simplify localization. local templateCount = ('on [https://linkcount.toolforge.org/?project=%s&page=%s#transclusions %s pages]'):format( title:fullUrl():gsub('//(.-)/.*', '%1'), mw.uri.encode(title.fullText), p._num(args)) local used_on_text = "'''This " .. (title:inNamespace('Module') and 'Lua module' or 'template') .. ' is used ' if systemMessages then used_on_text = used_on_text .. args['system'] .. ((args.count and args.count > 2000) and ("''', and " .. templateCount) or ("'''")) else used_on_text = used_on_text .. templateCount .. "'''" end local sandbox_text = ('%s\'s [[%s/sandbox|/sandbox]] or [[%s|/testcases]] subpages, or in your own [[%s]]. '):format( title:inNamespace('Module') and 'module' or 'template', title.fullText, testcases_page.fullText, title:inNamespace('Module') and (sandbox_module_page .. '|module sandbox') or (user_subpage_info_page .. '|user subpage') ) local infoArg = args['info'] ~= '' and args['info'] if (systemMessages or args.risk) then local info = '.' if systemMessages then info = info .. '<br />Changes to it can cause immediate changes to the ' .. mw.site.namespaces.Project.name .. ' user interface.' end if infoArg then info = info .. '<br />' .. infoArg end sandbox_text = info .. '<br /> To avoid major disruption' .. (args.count and args.count >= large_count_cutoff and ' and server load' or '') .. -- should this use args.risk? ', any changes should be tested in the ' .. sandbox_text .. 'The tested changes can be added to this page in a single edit. ' else sandbox_text = (infoArg and ('.<br />' .. infoArg .. ' C') or ' and c') .. 'hanges may be widely noticed. Test changes in the ' .. sandbox_text end local discussion_text = systemMessages and 'Please discuss changes ' or 'Consider discussing changes ' if args[2] ~= nil and args[2] ~= '' and yesno(args[2]) == nil then discussion_text = string.format('%sat [[%s]]', discussion_text, args[2]) else discussion_text = string.format('%son the [[%s|talk page]]', discussion_text, title.talkPageTitle.fullText) end return used_on_text .. sandbox_text .. discussion_text .. ' before implementing them.' .. bot_text end -- used by [[Template:R from high-use template]] -- count argument retained for backwards compatibility function p.text(frame, count) return p._text(getArgs(frame), count) end -- nocat argument retained for backwards compatibility function p._main(args, nocat) args.count = count_from_args(args) args.risk = risk_boolean(args) args.title = (args.demo and args.demo ~= '' and mw.title.new(args.demo, 'Template')) or mw.title.getCurrentTitle() local image = 'Ambox warning yellow.svg' local type_param = 'style' local epilogue = '' if args['system'] and args['system'] ~= '' then image = 'Ambox important.svg' type_param = 'content' if yesno(nocat or args['nocat']) ~= true and not args.title.isRedirect then local protection_action = (args.title:inNamespace('File') and 'upload') or 'edit' local protection_level = require('Module:Effective protection level')._main(protection_action, args.title.fullText) if protection_level ~= 'sysop' and protection_level ~= 'templateeditor' and protection_level ~= 'interfaceadmin' then epilogue = mw.getCurrentFrame():expandTemplate { title = 'sandbox other', args = { [2] = '[[Category:' .. system_messages_cat .. ']]' } } end end elseif args.risk then image = 'Ambox warning orange.svg' type_param = 'content' end image = '[[File:' .. image .. '|40px|alt=Warning|link=]]' if args['form'] == 'editnotice' then return mw.getCurrentFrame():expandTemplate{ title = 'editnotice', args = { ['image'] = image, ['text'] = p._text(args), ['expiry'] = (args['expiry'] or '') } } .. epilogue else return require('Module:Message box').main('ombox', { type = type_param, image = image, text = p._text(args), expiry = (args['expiry'] or '') }) .. epilogue end end function p.main(frame) return p._main(getArgs(frame)) end return p pgnzyi7fcgxxcdx8zcvenpw5okbsonv 828 129614 1377259 1281841 2026-07-26T05:10:30Z en>Ahechtbot 0 [[Wikipedia:BOT|Bot]]: Updated page. 1377259 Scribunto text/plain return { ["C"] = 796000, ["C-Class"] = 17000, ["C-SPAN"] = 13000, ["C-cmn"] = 2800, ["C-pl"] = 51000, ["C."] = 352000, ["CAN"] = 20000, ["CANelec"] = 18000, ["CANelec/gain"] = 3400, ["CANelec/hold"] = 6600, ["CANelec/source"] = 11000, ["CANelec/top"] = 8700, ["CANelec/total"] = 9300, ["CAS"] = 3800, ["CAS_Registry_Number"] = 3800, ["CBB_Yearly_Record_End"] = 3500, ["CBB_Yearly_Record_Entry"] = 3600, ["CBB_Yearly_Record_Start"] = 3400, ["CBB_Yearly_Record_Subhead"] = 4200, ["CBB_Yearly_Record_Subtotal"] = 3300, ["CBB_roster/Footer"] = 11000, ["CBB_roster/Header"] = 11000, ["CBB_roster/Player"] = 10000, ["CBB_schedule_end"] = 13000, ["CBB_schedule_entry"] = 13000, ["CBB_schedule_start"] = 13000, ["CBB_standings_end"] = 19000, ["CBB_standings_entry"] = 19000, ["CBB_standings_start"] = 19000, ["CBB_yearly_record_end"] = 4700, ["CBB_yearly_record_end/legend"] = 4100, ["CBB_yearly_record_entry"] = 4600, ["CBB_yearly_record_start"] = 4500, ["CBB_yearly_record_subhead"] = 4300, ["CBB_yearly_record_subtotal"] = 4400, ["CBSB_Standings_End"] = 2700, ["CBSB_Standings_Entry"] = 2700, ["CBSB_Standings_Start"] = 2600, ["CBSB_link"] = 4100, ["CBSB_standings_end"] = 5500, ["CBSB_standings_entry"] = 5500, ["CBSB_standings_start"] = 5500, ["CC0"] = 4000, ["CC_BY-SA_2.5"] = 2100, ["CC_BY-SA_2.5,_2.0,_1.0"] = 2100, ["CC_BY-SA_3.0"] = 21000, ["CC_BY-SA_3.0_migrated"] = 19000, ["CC_BY-SA_4.0"] = 13000, ["CC_BY_2.5"] = 2600, ["CC_BY_3.0"] = 7000, ["CFB_Standings_End"] = 16000, ["CFB_Standings_Entry"] = 16000, ["CFB_Standings_Start"] = 16000, ["CFB_Yearly_Record_End"] = 7900, ["CFB_Yearly_Record_End/legend"] = 2900, ["CFB_Yearly_Record_Entry"] = 7900, ["CFB_Yearly_Record_Start"] = 7900, ["CFB_Yearly_Record_Subhead"] = 8000, ["CFB_Yearly_Record_Subtotal"] = 7800, ["CFB_schedule"] = 29000, ["CFB_schedule_entry"] = 22000, ["CFB_standings_end"] = 39000, ["CFB_standings_entry"] = 39000, ["CFB_standings_start"] = 39000, ["CFL_Year"] = 7200, ["CGF_year"] = 3700, ["CGNDB_URL"] = 5400, ["CHE"] = 11000, ["CHI"] = 3300, ["CHL"] = 4200, ["CHN"] = 15000, ["CN"] = 4000, ["CO2"] = 3500, ["COI"] = 14000, ["COIUL"] = 131000, ["COI_editnotice"] = 7800, ["COL"] = 5600, ["COLON"] = 14000, ["CRI"] = 2300, ["CRO"] = 6500, ["CS1_config"] = 15000, ["CSK"] = 2800, ["CSS_image_crop"] = 9300, ["CUB"] = 4200, ["CURRENTDATE"] = 3600, ["CURRENTMINUTE"] = 2500, ["CYP"] = 2200, ["CZE"] = 16000, ["Calendar"] = 2500, ["Calendar/styles.css"] = 2800, ["California/color"] = 12000, ["Call_sign_disambiguation"] = 3100, ["Campaignbox"] = 26000, ["CanProvName"] = 19000, ["CanadaByProvinceCatNav"] = 9500, ["CanadaProvinceThe"] = 4500, ["Canada_NTS_Map_Sheet"] = 2100, ["Canada_by_province_category_navigation"] = 9900, ["Canadian_English"] = 13000, ["Canadian_Parliament_links"] = 5100, ["Canadian_election_result"] = 18000, ["Canadian_election_result/gain"] = 3600, ["Canadian_election_result/hold"] = 6900, ["Canadian_election_result/source"] = 12000, ["Canadian_election_result/top"] = 18000, ["Canadian_election_result/total"] = 14000, ["Canadian_party_colour"] = 11000, ["Canadian_party_colour/colour"] = 23000, ["Canadian_party_colour/colour/default"] = 22000, ["Canadian_party_colour/name"] = 19000, ["Canadian_party_colour/name/default"] = 8200, ["Canadian_province_name"] = 19000, ["Canned_search"] = 8400, ["Cascite"] = 17000, ["Caselaw_source"] = 4800, ["Cassini-Ehess"] = 3100, ["Cast_listing"] = 29000, ["Castlist"] = 5500, ["Cat"] = 462000, ["CatAutoTOC"] = 374000, ["CatRel"] = 4100, ["CatTrack"] = 20000, ["Cat_class"] = 6500, ["Cat_main"] = 149000, ["Cat_more"] = 103000, ["Cat_more_if_exists"] = 29000, ["Cat_see_also"] = 3800, ["Catalog_lookup_link"] = 60000, ["Catalog_of_Fishes"] = 9600, ["Catalogue_of_Life"] = 24000, ["Category"] = 2400, ["Category-Class"] = 14000, ["Category-inline"] = 11000, ["Category_TOC"] = 81000, ["Category_TOC/tracking"] = 81000, ["Category_U.S._State_elections_by_year"] = 7500, ["Category_U.S._State_elections_by_year/core"] = 7500, ["Category_class"] = 25000, ["Category_described_in_year"] = 6400, ["Category_diffuse"] = 11000, ["Category_disambiguation"] = 2700, ["Category_explanation"] = 415000, ["Category_handler"] = 2720000, ["Category_if_exists"] = 84000, ["Category_ifexist"] = 4900, ["Category_importance"] = 8900, ["Category_link"] = 681000, ["Category_link/core"] = 681000, ["Category_link_if_exists"] = 81000, ["Category_link_with_count"] = 9200, ["Category_link_without_namespace"] = 798000, ["Category_links"] = 9900, ["Category_main_article"] = 221000, ["Category_more"] = 143000, ["Category_more_if_exists"] = 49000, ["Category_ordered_by_date"] = 13000, ["Category_other"] = 1110000, ["Category_pair"] = 2100, ["Category_redirect"] = 158000, ["Category_redirect/core"] = 158000, ["Category_see_also"] = 55000, ["Category_see_also/Category_pair_check"] = 55000, ["Category_see_also_if_exists"] = 94000, ["Category_see_also_if_exists_2"] = 101000, ["Category_series_navigation"] = 597000, ["Category_title"] = 2400, ["Catexp"] = 5900, ["CathEncy"] = 2300, ["Catholic"] = 3700, ["Catholic_Encyclopedia"] = 5100, ["Catmain"] = 29000, ["Catmore"] = 9800, ["Catseealso"] = 2300, ["Cbb_link"] = 10000, ["Cbignore"] = 132000, ["Cbsb_link"] = 2500, ["Cc-by-2.5"] = 2600, ["Cc-by-3.0"] = 7000, ["Cc-by-sa-2.5"] = 2100, ["Cc-by-sa-2.5,2.0,1.0"] = 2100, ["Cc-by-sa-3.0"] = 20000, ["Cc-by-sa-3.0-migrated"] = 19000, ["Cc-by-sa-4.0"] = 13000, ["Cc-zero"] = 3800, ["CensusAU"] = 9100, ["Census_2016_AUS"] = 5700, ["Census_2021_AUS"] = 6200, ["Cent"] = 6800, ["Center"] = 299000, ["Centralized_discussion"] = 7200, ["Centralized_discussion/core"] = 7200, ["Centralized_discussion/styles.css"] = 7200, ["Centre"] = 4100, ["Century"] = 16000, ["Century_name_from_decade"] = 2400, ["Century_name_from_decade_or_year"] = 127000, ["Century_name_from_title_decade"] = 7600, ["Century_name_from_title_year"] = 9200, ["Certification_Cite_Ref"] = 38000, ["Certification_Table_Bottom"] = 37000, ["Certification_Table_Entry"] = 39000, ["Certification_Table_Entry/Foot"] = 37000, ["Certification_Table_Entry/Foot/helper"] = 37000, ["Certification_Table_Entry/MexicanAward"] = 2300, ["Certification_Table_Entry/Region"] = 38000, ["Certification_Table_Entry/Sales"] = 37000, ["Certification_Table_Entry/Sales/AustrianPeriod"] = 2400, ["Certification_Table_Entry/Sales/BelgianPeriod"] = 2400, ["Certification_Table_Entry/Sales/DanishPeriod"] = 4400, ["Certification_Table_Entry/Sales/DanishPeriodHelper1"] = 4400, ["Certification_Table_Entry/Sales/DanishPeriodHelper2"] = 4400, ["Certification_Table_Entry/Sales/FrenchPeriod"] = 2200, ["Certification_Table_Entry/Sales/FrenchPeriodAlbum"] = 2000, ["Certification_Table_Entry/Sales/GermanPeriod"] = 4100, ["Certification_Table_Entry/Sales/ItalianHelper"] = 4500, ["Certification_Table_Entry/Sales/MexicanSales"] = 2200, ["Certification_Table_Entry/Sales/NewZealandPeriod"] = 7800, ["Certification_Table_Entry/Sales/SpanishSinglesPeriod"] = 2800, ["Certification_Table_Entry/Sales/SwedishPeriod"] = 2300, ["Certification_Table_Separator"] = 3300, ["Certification_Table_Top"] = 39000, ["Cfb_link"] = 26000, ["Chart_bottom"] = 4500, ["Chart_top"] = 4500, ["Check_completeness_of_transclusions"] = 64000, ["Check_talk"] = 63000, ["Check_talk_wp"] = 1460000, ["Check_winner_by_scores"] = 16000, ["CheckedSockpuppet"] = 7200, ["Checked_sockpuppet"] = 18000, ["Checkedsockpuppet"] = 5300, ["Checkip"] = 12000, ["Checkuser"] = 89000, ["Checkuserblock-account"] = 43000, ["Chem"] = 6100, ["Chem/atom"] = 6000, ["Chem/link"] = 6100, ["Chem2"] = 11000, ["Chem_molar_mass"] = 22000, ["Chem_molar_mass/format"] = 22000, ["Chembox"] = 16000, ["Chembox/styles.css"] = 16000, ["Chembox_3DMet"] = 15000, ["Chembox_AllOtherNames"] = 14000, ["Chembox_AllOtherNames/format"] = 14000, ["Chembox_Appearance"] = 7200, ["Chembox_BoilingPt"] = 4200, ["Chembox_CASNo"] = 15000, ["Chembox_CASNo/format"] = 15000, ["Chembox_CalcTemperatures"] = 7600, ["Chembox_ChEBI"] = 15000, ["Chembox_ChEBI/format"] = 15000, ["Chembox_ChEMBL"] = 15000, ["Chembox_ChEMBL/format"] = 15000, ["Chembox_ChemSpiderID"] = 15000, ["Chembox_ChemSpiderID/format"] = 15000, ["Chembox_CompTox"] = 15000, ["Chembox_CompTox/format"] = 15000, ["Chembox_Datapage_check"] = 16000, ["Chembox_Density"] = 5700, ["Chembox_DrugBank"] = 15000, ["Chembox_DrugBank/format"] = 15000, ["Chembox_ECHA"] = 8200, ["Chembox_ECNumber"] = 15000, ["Chembox_ECNumber/format"] = 15000, ["Chembox_Elements"] = 15000, ["Chembox_Elements/molecular_formula"] = 21000, ["Chembox_FlashPt"] = 2100, ["Chembox_Footer"] = 15000, ["Chembox_Footer/tracking"] = 16000, ["Chembox_GHS_(set)"] = 4500, ["Chembox_Hazards"] = 13000, ["Chembox_IUPHAR_ligand"] = 15000, ["Chembox_IUPHAR_ligand/format"] = 15000, ["Chembox_Identifiers"] = 15000, ["Chembox_InChI"] = 15000, ["Chembox_InChI/format"] = 15000, ["Chembox_Indexlist"] = 15000, ["Chembox_Jmol"] = 15000, ["Chembox_Jmol/format"] = 15000, ["Chembox_KEGG"] = 15000, ["Chembox_KEGG/format"] = 15000, ["Chembox_MeltingPt"] = 6600, ["Chembox_OtherCpds"] = 2100, ["Chembox_Properties"] = 15000, ["Chembox_PubChem"] = 15000, ["Chembox_PubChem/format"] = 15000, ["Chembox_RTECS"] = 15000, ["Chembox_RTECS/format"] = 15000, ["Chembox_Related"] = 4200, ["Chembox_SMILES"] = 15000, ["Chembox_SMILES/format"] = 15000, ["Chembox_SolubilityInWater"] = 4500, ["Chembox_Structure"] = 2400, ["Chembox_UNII"] = 15000, ["Chembox_UNII/format"] = 15000, ["Chembox_headerbar"] = 16000, ["Chembox_image"] = 14000, ["Chembox_image_cell"] = 14000, ["Chembox_image_sbs"] = 14000, ["Chembox_parametercheck"] = 15000, ["Chembox_setDatarow"] = 5500, ["Chembox_setHeader"] = 5500, ["Chembox_templatePar/formatPreviewMessage"] = 16000, ["Chembox_verification"] = 6900, ["Chemspidercite"] = 11000, ["Chessgames_player"] = 3800, ["Chinese"] = 3600, ["Circa"] = 467000, ["Circular_reference"] = 3900, ["Citation"] = 411000, ["Citation/make_link"] = 7800, ["Citation/styles.css"] = 52000, ["Citation_needed"] = 635000, ["Citation_needed_span"] = 3600, ["Citation_style"] = 4500, ["Cite_AV_media"] = 79000, ["Cite_AV_media_notes"] = 34000, ["Cite_Appletons'"] = 2400, ["Cite_Australian_Dictionary_of_Biography"] = 4900, ["Cite_Box_Office_Mojo"] = 2500, ["Cite_Catholic_Encyclopedia"] = 8600, ["Cite_DCB"] = 3300, ["Cite_DGRBM"] = 2200, ["Cite_DNB"] = 20000, ["Cite_EB1911"] = 26000, ["Cite_FTP"] = 2500, ["Cite_GBIF"] = 4300, ["Cite_GNIS"] = 2400, ["Cite_Gaia_DR3"] = 3100, ["Cite_Google_Maps"] = 20000, ["Cite_Hansard"] = 2700, ["Cite_IUCN"] = 70000, ["Cite_Instagram"] = 7200, ["Cite_Jewish_Encyclopedia"] = 3200, ["Cite_LCDB"] = 2000, ["Cite_Metacritic"] = 2300, ["Cite_NIE"] = 3500, ["Cite_NSW_Parliament"] = 3300, ["Cite_NSW_SHR"] = 2700, ["Cite_NatureServe"] = 2800, ["Cite_ODNB"] = 22000, ["Cite_OED"] = 2500, ["Cite_POWO"] = 6100, ["Cite_Q"] = 17000, ["Cite_QHR"] = 3100, ["Cite_QPN"] = 4100, ["Cite_Rotten_Tomatoes"] = 2900, ["Cite_Rowlett"] = 2500, ["Cite_Russian_law"] = 7800, ["Cite_Ryan"] = 3300, ["Cite_Sports-Reference"] = 55000, ["Cite_USGov"] = 13000, ["Cite_WoRMS"] = 13000, ["Cite_act"] = 3900, ["Cite_arXiv"] = 7100, ["Cite_bcgnis"] = 3700, ["Cite_book"] = 1900000, ["Cite_certification"] = 43000, ["Cite_certification/Title"] = 39000, ["Cite_certification/URL"] = 43000, ["Cite_certification/archivedate"] = 7600, ["Cite_certification/archiveurl"] = 7600, ["Cite_cgndb"] = 5400, ["Cite_comic"] = 2100, ["Cite_conference"] = 22000, ["Cite_court"] = 6800, ["Cite_dictionary"] = 3500, ["Cite_document"] = 2000, ["Cite_encyclopedia"] = 242000, ["Cite_episode"] = 19000, ["Cite_gnis"] = 35000, ["Cite_instagram"] = 3000, ["Cite_interview"] = 11000, ["Cite_iucn"] = 69000, ["Cite_journal"] = 1170000, ["Cite_legislation_UK"] = 3700, ["Cite_magazine"] = 379000, ["Cite_map"] = 60000, ["Cite_news"] = 1920000, ["Cite_newspaper_The_Times"] = 7200, ["Cite_patent"] = 7200, ["Cite_patent/authors"] = 6000, ["Cite_patent/core"] = 7600, ["Cite_peakbagger"] = 5300, ["Cite_podcast"] = 6200, ["Cite_press_release"] = 85000, ["Cite_report"] = 75000, ["Cite_rowlett"] = 2500, ["Cite_ship_register"] = 2000, ["Cite_simbad"] = 5600, ["Cite_sports-reference"] = 60000, ["Cite_taxon"] = 5500, ["Cite_tech_report"] = 3000, ["Cite_thesis"] = 50000, ["Cite_tweet"] = 48000, ["Cite_video"] = 13000, ["Cite_video_game"] = 3400, ["Cite_web"] = 5400000, ["Cite_wikisource"] = 7100, ["Cite_wikisource/make_link"] = 65000, ["Citeweb"] = 3900, ["Civil_navigation"] = 2100, ["Cjersey"] = 3000, ["Cl"] = 216000, ["Clade"] = 10000, ["Clade/styles.css"] = 10000, ["Clarification_needed"] = 2500, ["Clarify"] = 45000, ["Class"] = 39000, ["Class/colour"] = 19000, ["Class/icon"] = 21000, ["Class_mask"] = 457000, ["Classicon"] = 5200, ["Clc"] = 7400, ["Cleanup"] = 8500, ["Cleanup_reorganize"] = 2300, ["Cleanup_rewrite"] = 6900, ["Clear"] = 3750000, ["Clear_left"] = 28000, ["Clear_right"] = 2800, ["Clerk_Request"] = 2500, ["Clerk_note"] = 11000, ["Clerknote"] = 8600, ["Clickable_button"] = 1880000, ["Clickable_button_2"] = 228000, ["Closed_access"] = 5500, ["Closed_peer_review_page"] = 3100, ["Closed_rfc_bottom"] = 2200, ["Closed_rfc_top"] = 2800, ["Clr"] = 3100, ["Club_players_category"] = 9400, ["Clubplayerscat"] = 9400, ["Cmbox"] = 532000, ["Cn"] = 113000, ["Cnote2"] = 2900, ["Cnote2_Begin"] = 2900, ["Cnote2_End"] = 2900, ["Coat_of_arms"] = 2500, ["Cob"] = 15000, ["Code"] = 300000, ["Cof_family"] = 4500, ["Cof_genus"] = 5200, ["Col-1-of-2"] = 2400, ["Col-2"] = 186000, ["Col-2-of-2"] = 2300, ["Col-3"] = 11000, ["Col-4"] = 3800, ["Col-begin"] = 231000, ["Col-begin/styles.css"] = 231000, ["Col-break"] = 229000, ["Col-end"] = 230000, ["Col-float"] = 4900, ["Col-float-break"] = 4700, ["Col-float-end"] = 4800, ["Col-float/styles.css"] = 4900, ["Col-start"] = 10000, ["Col_div"] = 2200, ["Colbegin"] = 24000, ["Colend"] = 27000, ["Collapse"] = 8800, ["Collapse_bottom"] = 56000, ["Collapse_top"] = 56000, ["Collapse_top/styles.css"] = 56000, ["Collapsebottom"] = 4100, ["Collapsed_infobox_section_begin"] = 4400, ["Collapsed_infobox_section_begin/cont"] = 4400, ["Collapsed_infobox_section_begin/styles.css"] = 4400, ["Collapsed_infobox_section_end"] = 4400, ["Collapsetop"] = 4100, ["Collapsible_list"] = 68000, ["Collapsible_option"] = 151000, ["Colledge:_Ships_RN"] = 3000, ["College"] = 12000, ["CollegePrimaryHeader"] = 8200, ["CollegePrimaryStyle"] = 111000, ["CollegeSecondaryStyle"] = 11000, ["College_Athlete_Recruit_End"] = 2800, ["College_Athlete_Recruit_Entry"] = 2900, ["College_Athlete_Recruit_Start"] = 2900, ["College_athlete_recruit_end"] = 4900, ["College_athlete_recruit_entry"] = 5100, ["College_athlete_recruit_start"] = 5100, ["College_color_list"] = 4400, ["College_sports_team_link"] = 31000, ["Colon"] = 20000, ["Color"] = 504000, ["Color/styles.css"] = 504000, ["Color_box"] = 86000, ["Colorbox"] = 2500, ["Colorbull"] = 4600, ["Colored_link"] = 105000, ["Coloredlink"] = 2700, ["Colors"] = 3600, ["Colour"] = 5500, ["Colour_box"] = 2500, ["Coloured_link"] = 12000, ["Column"] = 4300, ["Column/styles.css"] = 4300, ["Columns-end"] = 4000, ["Columns-list"] = 125000, ["Columns-start"] = 4000, ["Comic_Book_DB"] = 3500, ["Comicbookdb"] = 3400, ["Comics-replaceability"] = 2700, ["Comics_infobox_sec/formcat"] = 3400, ["Comics_infobox_sec/genre"] = 4200, ["Comics_infobox_sec/genrecat"] = 3800, ["Comics_infobox_sec/styles.css"] = 8100, ["Comma_separated_entries"] = 521000, ["Comment"] = 7500, ["Committed_identity"] = 3200, ["Committed_identity/styles.css"] = 3200, ["Commons"] = 73000, ["Commons-inline"] = 25000, ["Commons_cat"] = 45000, ["Commons_category"] = 903000, ["Commons_category-inline"] = 177000, ["Commons_category_inline"] = 5700, ["Commonscat"] = 60000, ["Commonscat-inline"] = 15000, ["Commonscat_inline"] = 2200, ["Commonscatinline"] = 7300, ["Compact_TOC"] = 7300, ["Compact_ToC"] = 3200, ["Compose_molecular_formula"] = 2300, ["Composition_bar"] = 13000, ["Confirmed"] = 20000, ["Confused"] = 3200, ["Confusing"] = 2400, ["CongBio"] = 9400, ["CongLinks"] = 4800, ["Connected_contributor"] = 21000, ["Connected_contributor_(paid)"] = 9900, ["Constellation_navbox"] = 9900, ["Container"] = 14000, ["Container_cat"] = 9100, ["Container_category"] = 87000, ["Containercat"] = 2800, ["Contains_special_characters"] = 5200, ["Contains_special_characters/core"] = 5200, ["Contains_special_characters/styles.css"] = 5200, ["Content_category"] = 7900, ["Contentious_topics/Additional_restrictions.json"] = 21000, ["Contentious_topics/Arab-Israeli_editnotice"] = 6900, ["Contentious_topics/Arab-Israeli_talk_notice"] = 6100, ["Contentious_topics/Category_database.json"] = 21000, ["Contentious_topics/Restrictions_definition.json"] = 21000, ["Contentious_topics/Standard_set.json"] = 21000, ["Contentious_topics/list"] = 29000, ["Contentious_topics/page_restriction_editnotice_base"] = 7300, ["Contentious_topics/page_restriction_talk_notice"] = 2700, ["Contentious_topics/talk_notice"] = 21000, ["Context"] = 2600, ["Continent2continental"] = 45000, ["Continent_adjective_to_noun"] = 10000, ["Continental2continent"] = 22000, ["Controversial"] = 3000, ["Convert"] = 1410000, ["Convert_abbreviated"] = 169000, ["Convinfobox"] = 307000, ["Coord"] = 1400000, ["Coord_missing"] = 70000, ["Coord_missing/CheckCat"] = 70000, ["Coords"] = 6800, ["Copied"] = 22000, ["Copy_edit"] = 2100, ["Copy_to_Commons"] = 2100, ["Copy_to_Wikimedia_Commons"] = 85000, ["Copy_to_Wikimedia_Commons_in"] = 4200, ["Copyvios"] = 4900, ["Cospar"] = 2800, ["Cot"] = 14000, ["Count"] = 975000, ["Country2continent"] = 89000, ["Country2continental"] = 31000, ["Country2nationality"] = 35000, ["CountryPrefixThe"] = 82000, ["Country_abbreviation"] = 94000, ["Country_alias"] = 17000, ["Country_at_games_navbox"] = 5800, ["Country_at_games_navbox/below"] = 5800, ["Country_data"] = 12000, ["Country_data_AFG"] = 2600, ["Country_data_ALB"] = 7200, ["Country_data_ALG"] = 11000, ["Country_data_AND"] = 3600, ["Country_data_ANG"] = 4400, ["Country_data_ARG"] = 53000, ["Country_data_ARM"] = 8300, ["Country_data_AUS"] = 88000, ["Country_data_AUT"] = 52000, ["Country_data_AZE"] = 11000, ["Country_data_Afghanistan"] = 21000, ["Country_data_Alabama"] = 2600, ["Country_data_Alaska"] = 2100, ["Country_data_Albania"] = 35000, ["Country_data_Alberta"] = 3300, ["Country_data_Algeria"] = 47000, ["Country_data_American_Samoa"] = 2900, ["Country_data_Andorra"] = 9300, ["Country_data_Angola"] = 21000, ["Country_data_Anguilla"] = 2400, ["Country_data_Antigua_and_Barbuda"] = 6400, ["Country_data_Apulia"] = 7900, ["Country_data_Argentina"] = 150000, ["Country_data_Arizona"] = 2500, ["Country_data_Arkansas"] = 2800, ["Country_data_Armenia"] = 45000, ["Country_data_Aruba"] = 4000, ["Country_data_Australia"] = 273000, ["Country_data_Austria"] = 143000, ["Country_data_Austria-Hungary"] = 2300, ["Country_data_Azerbaijan"] = 50000, ["Country_data_BAH"] = 4600, ["Country_data_BAN"] = 4500, ["Country_data_BAR"] = 2700, ["Country_data_BDI"] = 2000, ["Country_data_BEL"] = 60000, ["Country_data_BEN"] = 2000, ["Country_data_BER"] = 2500, ["Country_data_BFA"] = 2000, ["Country_data_BHR"] = 5800, ["Country_data_BIH"] = 14000, ["Country_data_BLR"] = 26000, ["Country_data_BOL"] = 6600, ["Country_data_BOT"] = 3100, ["Country_data_BRA"] = 65000, ["Country_data_BUL"] = 31000, ["Country_data_Bahamas"] = 11000, ["Country_data_Bahrain"] = 21000, ["Country_data_Bangladesh"] = 34000, ["Country_data_Barbados"] = 8700, ["Country_data_Belarus"] = 89000, ["Country_data_Belgium"] = 155000, ["Country_data_Belize"] = 5100, ["Country_data_Benin"] = 8000, ["Country_data_Bermuda"] = 6400, ["Country_data_Bhutan"] = 4900, ["Country_data_Bolivia"] = 24000, ["Country_data_Bosnia_and_Herzegovina"] = 52000, ["Country_data_Botswana"] = 10000, ["Country_data_Brazil"] = 168000, ["Country_data_British_Columbia"] = 3700, ["Country_data_British_Empire"] = 2000, ["Country_data_British_Raj"] = 2500, ["Country_data_British_Virgin_Islands"] = 3300, ["Country_data_Brunei"] = 6900, ["Country_data_Bulgaria"] = 100000, ["Country_data_Burkina_Faso"] = 11000, ["Country_data_Burma"] = 2300, ["Country_data_Burundi"] = 6800, ["Country_data_CAM"] = 2500, ["Country_data_CAN"] = 69000, ["Country_data_CGO"] = 2500, ["Country_data_CHE"] = 5900, ["Country_data_CHI"] = 20000, ["Country_data_CHL"] = 2300, ["Country_data_CHN"] = 49000, ["Country_data_CIV"] = 8600, ["Country_data_CMR"] = 8800, ["Country_data_COD"] = 3500, ["Country_data_COL"] = 28000, ["Country_data_CPV"] = 2300, ["Country_data_CRC"] = 7000, ["Country_data_CRO"] = 37000, ["Country_data_CUB"] = 13000, ["Country_data_CYP"] = 10000, ["Country_data_CZE"] = 54000, ["Country_data_California"] = 6200, ["Country_data_Cambodia"] = 9900, ["Country_data_Cameroon"] = 31000, ["Country_data_Canada"] = 260000, ["Country_data_Cape_Verde"] = 7000, ["Country_data_Castile_and_León"] = 2000, ["Country_data_Catalonia"] = 3400, ["Country_data_Cayman_Islands"] = 4600, ["Country_data_Central_African_Republic"] = 5100, ["Country_data_Chad"] = 5400, ["Country_data_Chile"] = 89000, ["Country_data_China"] = 148000, ["Country_data_Chinese_Taipei"] = 38000, ["Country_data_Colombia"] = 94000, ["Country_data_Colorado"] = 5300, ["Country_data_Commonwealth_of_Independent_States"] = 2200, ["Country_data_Comoros"] = 4700, ["Country_data_Confederate_States_of_America"] = 3100, ["Country_data_Connecticut"] = 3400, ["Country_data_Cook_Islands"] = 3900, ["Country_data_Costa_Rica"] = 32000, ["Country_data_Croatia"] = 103000, ["Country_data_Cuba"] = 45000, ["Country_data_Curaçao"] = 4400, ["Country_data_Cyprus"] = 45000, ["Country_data_Czech_Republic"] = 150000, ["Country_data_Czechoslovakia"] = 34000, ["Country_data_DEN"] = 40000, ["Country_data_DEU"] = 11000, ["Country_data_DNK"] = 4400, ["Country_data_DOM"] = 8300, ["Country_data_DRC"] = 2100, ["Country_data_Delaware"] = 2700, ["Country_data_Democratic_Republic_of_the_Congo"] = 22000, ["Country_data_Denmark"] = 120000, ["Country_data_Djibouti"] = 5000, ["Country_data_Dominica"] = 4200, ["Country_data_Dominican_Republic"] = 34000, ["Country_data_ECU"] = 13000, ["Country_data_EGY"] = 16000, ["Country_data_ENG"] = 52000, ["Country_data_ESA"] = 2500, ["Country_data_ESP"] = 84000, ["Country_data_EST"] = 17000, ["Country_data_ETH"] = 4600, ["Country_data_EU"] = 2600, ["Country_data_East_Germany"] = 28000, ["Country_data_Ecuador"] = 48000, ["Country_data_Egypt"] = 65000, ["Country_data_El_Salvador"] = 22000, ["Country_data_Empire_of_Japan"] = 4400, ["Country_data_England"] = 161000, ["Country_data_Equatorial_Guinea"] = 5500, ["Country_data_Eritrea"] = 5500, ["Country_data_Estonia"] = 68000, ["Country_data_Eswatini"] = 5000, ["Country_data_Ethiopia"] = 21000, ["Country_data_Europe"] = 2800, ["Country_data_European_Union"] = 8100, ["Country_data_FIJ"] = 4500, ["Country_data_FIN"] = 40000, ["Country_data_FRA"] = 115000, ["Country_data_FRG"] = 18000, ["Country_data_FRO"] = 2200, ["Country_data_FR_Yugoslavia"] = 4400, ["Country_data_Faroe_Islands"] = 5700, ["Country_data_Federated_States_of_Micronesia"] = 2700, ["Country_data_Fiji"] = 21000, ["Country_data_Finland"] = 112000, ["Country_data_Florida"] = 5800, ["Country_data_France"] = 320000, ["Country_data_French_Polynesia"] = 3900, ["Country_data_GAB"] = 2500, ["Country_data_GAM"] = 2300, ["Country_data_GBR"] = 67000, ["Country_data_GDR"] = 11000, ["Country_data_GEO"] = 16000, ["Country_data_GER"] = 95000, ["Country_data_GHA"] = 10000, ["Country_data_GIB"] = 2100, ["Country_data_GRE"] = 29000, ["Country_data_GUA"] = 5400, ["Country_data_GUI"] = 3400, ["Country_data_GUY"] = 2500, ["Country_data_Gabon"] = 8100, ["Country_data_Gambia"] = 7600, ["Country_data_Georgia"] = 8600, ["Country_data_Georgia_(U.S._state)"] = 3200, ["Country_data_Georgia_(country)"] = 53000, ["Country_data_German_Empire"] = 5700, ["Country_data_Germany"] = 290000, ["Country_data_Ghana"] = 45000, ["Country_data_Gibraltar"] = 5200, ["Country_data_Great_Britain"] = 126000, ["Country_data_Greece"] = 104000, ["Country_data_Greenland"] = 2800, ["Country_data_Grenada"] = 5700, ["Country_data_Guadeloupe"] = 2800, ["Country_data_Guam"] = 4600, ["Country_data_Guatemala"] = 22000, ["Country_data_Guinea"] = 9400, ["Country_data_Guinea-Bissau"] = 5500, ["Country_data_Guyana"] = 7700, ["Country_data_HAI"] = 3300, ["Country_data_HKG"] = 15000, ["Country_data_HON"] = 4400, ["Country_data_HUN"] = 44000, ["Country_data_Haiti"] = 9700, ["Country_data_Hawaii"] = 2200, ["Country_data_Honduras"] = 21000, ["Country_data_Hong_Kong"] = 50000, ["Country_data_Hungary"] = 114000, ["Country_data_IDN"] = 5700, ["Country_data_INA"] = 12000, ["Country_data_IND"] = 34000, ["Country_data_IRE"] = 12000, ["Country_data_IRI"] = 6700, ["Country_data_IRL"] = 24000, ["Country_data_IRN"] = 7300, ["Country_data_IRQ"] = 4800, ["Country_data_ISL"] = 9200, ["Country_data_ISR"] = 23000, ["Country_data_ITA"] = 102000, ["Country_data_Iceland"] = 46000, ["Country_data_Idaho"] = 2200, ["Country_data_Illinois"] = 4400, ["Country_data_India"] = 257000, ["Country_data_Indiana"] = 3300, ["Country_data_Indonesia"] = 71000, ["Country_data_Iowa"] = 2400, ["Country_data_Iran"] = 159000, ["Country_data_Iraq"] = 23000, ["Country_data_Ireland"] = 66000, ["Country_data_Isle_of_Man"] = 2800, ["Country_data_Israel"] = 92000, ["Country_data_Italy"] = 285000, ["Country_data_Ivory_Coast"] = 32000, ["Country_data_JAM"] = 12000, ["Country_data_JAP"] = 2200, ["Country_data_JOR"] = 4800, ["Country_data_JP"] = 8700, ["Country_data_JPN"] = 69000, ["Country_data_Jamaica"] = 44000, ["Country_data_Japan"] = 262000, ["Country_data_Jersey"] = 2500, ["Country_data_Jordan"] = 22000, ["Country_data_KAZ"] = 24000, ["Country_data_KEN"] = 10000, ["Country_data_KGZ"] = 4500, ["Country_data_KOR"] = 35000, ["Country_data_KOS"] = 3100, ["Country_data_KSA"] = 7500, ["Country_data_KUW"] = 4600, ["Country_data_Kazakhstan"] = 67000, ["Country_data_Kentucky"] = 2000, ["Country_data_Kenya"] = 35000, ["Country_data_Kingdom_of_France"] = 2200, ["Country_data_Kingdom_of_Great_Britain"] = 4600, ["Country_data_Kingdom_of_Italy"] = 4800, ["Country_data_Kiribati"] = 2600, ["Country_data_Kosovo"] = 10000, ["Country_data_Kuwait"] = 20000, ["Country_data_Kyrgyzstan"] = 11000, ["Country_data_LAO"] = 2200, ["Country_data_LAT"] = 17000, ["Country_data_LBN"] = 2900, ["Country_data_LBR"] = 2000, ["Country_data_LIB"] = 2600, ["Country_data_LIE"] = 3800, ["Country_data_LIT"] = 3700, ["Country_data_LTU"] = 14000, ["Country_data_LUX"] = 12000, ["Country_data_LVA"] = 3000, ["Country_data_Laos"] = 8000, ["Country_data_Latvia"] = 54000, ["Country_data_Lebanon"] = 23000, ["Country_data_Lesotho"] = 5400, ["Country_data_Liberia"] = 7900, ["Country_data_Libya"] = 9100, ["Country_data_Liechtenstein"] = 8900, ["Country_data_Lithuania"] = 53000, ["Country_data_Louisiana"] = 2300, ["Country_data_Luxembourg"] = 47000, ["Country_data_MAC"] = 3000, ["Country_data_MAD"] = 2400, ["Country_data_MAR"] = 15000, ["Country_data_MAS"] = 13000, ["Country_data_MDA"] = 8800, ["Country_data_MEX"] = 35000, ["Country_data_MGL"] = 3500, ["Country_data_MKD"] = 8500, ["Country_data_MLI"] = 4600, ["Country_data_MLT"] = 6400, ["Country_data_MNE"] = 8600, ["Country_data_MON"] = 4700, ["Country_data_MOZ"] = 2600, ["Country_data_MRI"] = 2200, ["Country_data_MYA"] = 3400, ["Country_data_MYS"] = 4200, ["Country_data_Macau"] = 6900, ["Country_data_Macedonia"] = 4700, ["Country_data_Madagascar"] = 9600, ["Country_data_Malawi"] = 6100, ["Country_data_Malaysia"] = 70000, ["Country_data_Maldives"] = 6700, ["Country_data_Mali"] = 21000, ["Country_data_Malta"] = 31000, ["Country_data_Manitoba"] = 3000, ["Country_data_Marshall_Islands"] = 3400, ["Country_data_Martinique"] = 2800, ["Country_data_Maryland"] = 3300, ["Country_data_Massachusetts"] = 2600, ["Country_data_Mauritania"] = 6000, ["Country_data_Mauritius"] = 8400, ["Country_data_Mexico"] = 113000, ["Country_data_Michigan"] = 3800, ["Country_data_Minas_Gerais"] = 2100, ["Country_data_Minnesota"] = 3700, ["Country_data_Missouri"] = 2500, ["Country_data_Moldova"] = 33000, ["Country_data_Monaco"] = 12000, ["Country_data_Mongolia"] = 11000, ["Country_data_Montana"] = 2400, ["Country_data_Montenegro"] = 33000, ["Country_data_Montserrat"] = 2400, ["Country_data_Morocco"] = 50000, ["Country_data_Mozambique"] = 7900, ["Country_data_Myanmar"] = 23000, ["Country_data_NAM"] = 4000, ["Country_data_NED"] = 72000, ["Country_data_NEP"] = 3300, ["Country_data_NGA"] = 8600, ["Country_data_NGR"] = 9200, ["Country_data_NIR"] = 11000, ["Country_data_NLD"] = 7400, ["Country_data_NOR"] = 35000, ["Country_data_NZ"] = 3700, ["Country_data_NZL"] = 38000, ["Country_data_Namibia"] = 11000, ["Country_data_Nauru"] = 2600, ["Country_data_Nazi_Germany"] = 10000, ["Country_data_Nepal"] = 31000, ["Country_data_Netherlands"] = 260000, ["Country_data_Netherlands_Antilles"] = 2400, ["Country_data_Nevada"] = 2100, ["Country_data_New_Brunswick"] = 2600, ["Country_data_New_Caledonia"] = 3300, ["Country_data_New_Hampshire"] = 2000, ["Country_data_New_Jersey"] = 4200, ["Country_data_New_South_Wales"] = 6400, ["Country_data_New_York"] = 4300, ["Country_data_New_York_(state)"] = 6800, ["Country_data_New_Zealand"] = 118000, ["Country_data_Newfoundland_and_Labrador"] = 2800, ["Country_data_Nicaragua"] = 9000, ["Country_data_Niger"] = 6200, ["Country_data_Nigeria"] = 65000, ["Country_data_North_Carolina"] = 3500, ["Country_data_North_Korea"] = 23000, ["Country_data_North_Macedonia"] = 33000, ["Country_data_Northern_Ireland"] = 27000, ["Country_data_Northern_Mariana_Islands"] = 2800, ["Country_data_Norway"] = 116000, ["Country_data_Nova_Scotia"] = 2800, ["Country_data_OMA"] = 3300, ["Country_data_Ohio"] = 5800, ["Country_data_Oklahoma"] = 2500, ["Country_data_Oman"] = 10000, ["Country_data_Ontario"] = 3900, ["Country_data_Ottoman_Empire"] = 3200, ["Country_data_PAK"] = 9000, ["Country_data_PAN"] = 5900, ["Country_data_PAR"] = 11000, ["Country_data_PER"] = 14000, ["Country_data_PHI"] = 13000, ["Country_data_PLE"] = 2000, ["Country_data_PNG"] = 3200, ["Country_data_POL"] = 60000, ["Country_data_POR"] = 37000, ["Country_data_PRK"] = 5000, ["Country_data_PRT"] = 3600, ["Country_data_PUR"] = 8000, ["Country_data_Pakistan"] = 51000, ["Country_data_Palau"] = 2600, ["Country_data_Palestine"] = 7700, ["Country_data_Panama"] = 29000, ["Country_data_Papua_New_Guinea"] = 8400, ["Country_data_Paraguay"] = 44000, ["Country_data_Pennsylvania"] = 3600, ["Country_data_Peru"] = 64000, ["Country_data_Philippines"] = 67000, ["Country_data_Poland"] = 240000, ["Country_data_Portugal"] = 116000, ["Country_data_Prussia"] = 2800, ["Country_data_Puerto_Rico"] = 34000, ["Country_data_QAT"] = 9500, ["Country_data_Qatar"] = 32000, ["Country_data_Quebec"] = 4400, ["Country_data_Queensland"] = 2300, ["Country_data_ROM"] = 15000, ["Country_data_ROU"] = 31000, ["Country_data_RSA"] = 36000, ["Country_data_RUS"] = 68000, ["Country_data_RWA"] = 2500, ["Country_data_Republic_of_China"] = 4600, ["Country_data_Republic_of_Ireland"] = 54000, ["Country_data_Republic_of_the_Congo"] = 8200, ["Country_data_Romania"] = 113000, ["Country_data_Russia"] = 253000, ["Country_data_Russian_Empire"] = 5600, ["Country_data_Rwanda"] = 8400, ["Country_data_SAM"] = 3700, ["Country_data_SCG"] = 3000, ["Country_data_SCO"] = 29000, ["Country_data_SEN"] = 8500, ["Country_data_SER"] = 3700, ["Country_data_SGP"] = 4400, ["Country_data_SIN"] = 7400, ["Country_data_SLE"] = 2000, ["Country_data_SLO"] = 22000, ["Country_data_SLV"] = 3200, ["Country_data_SMR"] = 3500, ["Country_data_SPA"] = 5500, ["Country_data_SRB"] = 30000, ["Country_data_SRI"] = 5200, ["Country_data_SUI"] = 50000, ["Country_data_SUR"] = 2300, ["Country_data_SVK"] = 32000, ["Country_data_SVN"] = 7300, ["Country_data_SWE"] = 65000, ["Country_data_SWI"] = 5100, ["Country_data_SYR"] = 3900, ["Country_data_Saint_Kitts_and_Nevis"] = 4900, ["Country_data_Saint_Lucia"] = 5200, ["Country_data_Saint_Vincent_and_the_Grenadines"] = 5000, ["Country_data_Samoa"] = 8000, ["Country_data_San_Marino"] = 9600, ["Country_data_Saskatchewan"] = 4000, ["Country_data_Saudi_Arabia"] = 37000, ["Country_data_Scotland"] = 100000, ["Country_data_Senegal"] = 30000, ["Country_data_Serbia"] = 103000, ["Country_data_Serbia_and_Montenegro"] = 5400, ["Country_data_Seychelles"] = 5700, ["Country_data_Sierra_Leone"] = 7600, ["Country_data_Singapore"] = 49000, ["Country_data_Slovakia"] = 94000, ["Country_data_Slovenia"] = 89000, ["Country_data_Solomon_Islands"] = 4700, ["Country_data_Somalia"] = 6300, ["Country_data_South_Africa"] = 120000, ["Country_data_South_Australia"] = 2300, ["Country_data_South_Carolina"] = 3100, ["Country_data_South_Korea"] = 115000, ["Country_data_South_Sudan"] = 4800, ["Country_data_Soviet_Union"] = 76000, ["Country_data_Spain"] = 275000, ["Country_data_Sri_Lanka"] = 35000, ["Country_data_Sudan"] = 8600, ["Country_data_Suriname"] = 6800, ["Country_data_Sweden"] = 165000, ["Country_data_Switzerland"] = 148000, ["Country_data_Syria"] = 21000, ["Country_data_São_Tomé_and_Príncipe"] = 3300, ["Country_data_TAN"] = 3400, ["Country_data_TCH"] = 12000, ["Country_data_THA"] = 25000, ["Country_data_TJK"] = 2900, ["Country_data_TKM"] = 3100, ["Country_data_TOG"] = 2100, ["Country_data_TON"] = 2000, ["Country_data_TPE"] = 19000, ["Country_data_TRI"] = 5100, ["Country_data_TTO"] = 2100, ["Country_data_TUN"] = 12000, ["Country_data_TUR"] = 33000, ["Country_data_TWN"] = 2200, ["Country_data_Taiwan"] = 27000, ["Country_data_Tajikistan"] = 9700, ["Country_data_Tanzania"] = 22000, ["Country_data_Tennessee"] = 2200, ["Country_data_Texas"] = 5700, ["Country_data_Thailand"] = 94000, ["Country_data_Timor-Leste"] = 5000, ["Country_data_Togo"] = 7600, ["Country_data_Tonga"] = 6700, ["Country_data_Trinidad_and_Tobago"] = 24000, ["Country_data_Tunisia"] = 45000, ["Country_data_Turkey"] = 138000, ["Country_data_Turkmenistan"] = 8400, ["Country_data_Turks_and_Caicos_Islands"] = 2800, ["Country_data_Tuvalu"] = 2600, ["Country_data_U.S."] = 2000, ["Country_data_U.S._Virgin_Islands"] = 4900, ["Country_data_UAE"] = 11000, ["Country_data_UGA"] = 5200, ["Country_data_UK"] = 18000, ["Country_data_UKGBI"] = 3500, ["Country_data_UKR"] = 44000, ["Country_data_URS"] = 19000, ["Country_data_URU"] = 16000, ["Country_data_US"] = 5600, ["Country_data_USA"] = 150000, ["Country_data_USSR"] = 5400, ["Country_data_UZB"] = 14000, ["Country_data_Uganda"] = 22000, ["Country_data_Ukraine"] = 117000, ["Country_data_United_Arab_Emirates"] = 38000, ["Country_data_United_Kingdom"] = 157000, ["Country_data_United_Kingdom_of_Great_Britain_and_Ireland"] = 4900, ["Country_data_United_Nations"] = 4400, ["Country_data_United_States"] = 433000, ["Country_data_United_States_of_America"] = 4500, ["Country_data_Uruguay"] = 52000, ["Country_data_Uzbekistan"] = 36000, ["Country_data_VEN"] = 18000, ["Country_data_VIE"] = 7300, ["Country_data_Vanuatu"] = 5100, ["Country_data_Vatican_City"] = 2900, ["Country_data_Venezuela"] = 65000, ["Country_data_Victoria"] = 2400, ["Country_data_Vietnam"] = 46000, ["Country_data_Virginia"] = 3100, ["Country_data_WAL"] = 19000, ["Country_data_Wales"] = 67000, ["Country_data_Washington"] = 2700, ["Country_data_Washington,_D.C."] = 2200, ["Country_data_Washington_(state)"] = 3400, ["Country_data_West_Germany"] = 52000, ["Country_data_West_Indies"] = 2800, ["Country_data_Wisconsin"] = 5600, ["Country_data_Wyoming"] = 2100, ["Country_data_YUG"] = 11000, ["Country_data_Yemen"] = 8000, ["Country_data_Yugoslavia"] = 33000, ["Country_data_ZAF"] = 5400, ["Country_data_ZAM"] = 3800, ["Country_data_ZIM"] = 9200, ["Country_data_Zambia"] = 11000, ["Country_data_Zimbabwe"] = 32000, ["Country_data_none"] = 2100, ["Country_flagbio"] = 39000, ["Country_in_the_Eurovision_Song_Contest"] = 2800, ["Country_name"] = 58000, ["Country_prefix_the"] = 176000, ["Country_showdata"] = 7000, ["Country_topics"] = 25000, ["County"] = 7000, ["County_(judet)_of_Romania"] = 3300, ["Course_assignment"] = 4200, ["Course_details"] = 8400, ["Course_instructor"] = 3100, ["Cquote"] = 37000, ["Cr"] = 5000, ["Cr-rt"] = 2400, ["Create_taxonomy/link"] = 150000, ["Creative_Commons_text_attribution_notice"] = 6300, ["Cref2"] = 2900, ["Cricinfo"] = 24000, ["Cricket_squad2_player"] = 2700, ["Cricketarchive"] = 3000, ["Croatian_Census_2021"] = 4200, ["Cross"] = 4000, ["Crossreference"] = 2600, ["Crossreference/styles.css"] = 2600, ["Cs1_config"] = 13000, ["Cslist"] = 3700, ["Cslist/styles.css"] = 3700, ["Csv"] = 75000, ["Currency"] = 5400, ["Current_events"] = 9400, ["Current_events/styles.css"] = 9400, ["Currentdate"] = 24000, ["Cvt"] = 169000, ["Cycling_Archives"] = 4300, ["Cycling_data_DAT"] = 2000, ["Cycling_data_LTD"] = 2400, ["Cycling_data_MOV_men"] = 2300, ["Cycling_data_SOQ"] = 2200, ["Cycling_data_TVL"] = 2400, ["Cycling_data_UEX"] = 2300, ["Cycling_team_link"] = 14000, ["Module:CFB_schedule"] = 29000, ["Module:CS1_identifiers"] = 506000, ["Module:CallAssert"] = 122000, ["Module:Canada_NTS"] = 2100, ["Module:Canada_NTS/data"] = 2100, ["Module:Canada_by_province_category_navigation"] = 9900, ["Module:Catalog_lookup_link"] = 61000, ["Module:Category_described_in_year"] = 6400, ["Module:Category_described_in_year/config"] = 6400, ["Module:Category_disambiguation"] = 2700, ["Module:Category_handler"] = 4980000, ["Module:Category_handler/blacklist"] = 4980000, ["Module:Category_handler/config"] = 4980000, ["Module:Category_handler/data"] = 4980000, ["Module:Category_handler/shared"] = 4980000, ["Module:Category_main_article"] = 221000, ["Module:Category_more_if_exists"] = 49000, ["Module:Category_pair"] = 7000, ["Module:Category_see_also"] = 55000, ["Module:Category_series_navigation"] = 597000, ["Module:Category_series_navigation/styles.css"] = 597000, ["Module:Celestial_object_quadrangle"] = 2100, ["Module:Chart"] = 2900, ["Module:Chart/Default_colors"] = 2900, ["Module:Check_DYK_hook"] = 126000, ["Module:Check_blp_parameter"] = 2900000, ["Module:Check_for_conflicting_parameters"] = 4730000, ["Module:Check_for_deprecated_parameters"] = 326000, ["Module:Check_for_unknown_parameters"] = 23300000, ["Module:Check_height"] = 152000, ["Module:Check_isxn"] = 16000, ["Module:Check_winner_by_scores"] = 16000, ["Module:Checkuser"] = 90000, ["Module:Chem2"] = 11000, ["Module:Chem2/styles.css"] = 11000, ["Module:Citation/CS1"] = 6520000, ["Module:Citation/CS1/COinS"] = 6520000, ["Module:Citation/CS1/Configuration"] = 6650000, ["Module:Citation/CS1/Date_validation"] = 6520000, ["Module:Citation/CS1/Identifiers"] = 6650000, ["Module:Citation/CS1/Suggestions"] = 26000, ["Module:Citation/CS1/Utilities"] = 6650000, ["Module:Citation/CS1/Whitelist"] = 6520000, ["Module:Citation/CS1/styles.css"] = 6650000, ["Module:Citation_mode"] = 49000, ["Module:Cite"] = 52000, ["Module:Cite/config"] = 70000, ["Module:Cite_IUCN"] = 70000, ["Module:Cite_Q"] = 17000, ["Module:Cite_Q/config"] = 17000, ["Module:Cite_taxon"] = 55000, ["Module:Cite_tweet"] = 48000, ["Module:Clade"] = 10000, ["Module:Class"] = 62000, ["Module:Class/definition.json"] = 62000, ["Module:Class/styles.css"] = 39000, ["Module:Class_mask"] = 457000, ["Module:Clickable_button"] = 1880000, ["Module:Collapsible_list"] = 70000, ["Module:College_color"] = 137000, ["Module:College_color/data"] = 137000, ["Module:Color_contrast"] = 575000, ["Module:Color_contrast/colors"] = 577000, ["Module:Commons_link"] = 307000, ["Module:Compact_list"] = 2000, ["Module:Complex_date"] = 47000, ["Module:Conservation_status"] = 88000, ["Module:Contentious_topics/talk_notice"] = 21000, ["Module:Convert"] = 1510000, ["Module:Convert/data"] = 1510000, ["Module:Convert/helper"] = 13000, ["Module:Convert/text"] = 1510000, ["Module:Convert/wikidata"] = 2700, ["Module:Convert/wikidata/data"] = 2700, ["Module:ConvertIB"] = 798000, ["Module:ConvertIB/data"] = 273000, ["Module:ConvertNumeric"] = 20000, ["Module:Convert_character_width"] = 2800, ["Module:Convert_character_width/data"] = 2800, ["Module:Coordinates"] = 1410000, ["Module:Coordinates/styles.css"] = 1410000, ["Module:Copied"] = 43000, ["Module:Country2nationality"] = 97000, ["Module:CountryAdjectiveDemonym"] = 116000, ["Module:CountryAdjectiveDemonym/Adjectives"] = 116000, ["Module:CountryAdjectiveDemonym/Demonyms"] = 116000, ["Module:CountryAdjectiveDemonym/The"] = 116000, ["Module:CountryData"] = 474000, ["Module:CountryData/cacheA"] = 165000, ["Module:CountryData/cacheB"] = 81000, ["Module:CountryData/cacheC"] = 59000, ["Module:CountryData/cacheD"] = 55000, ["Module:CountryData/cacheE"] = 37000, ["Module:CountryData/cacheF"] = 26000, ["Module:CountryData/cacheG"] = 27000, ["Module:CountryData/cacheH"] = 18000, ["Module:CountryData/cacheI"] = 16000, ["Module:CountryData/cacheJ"] = 11000, ["Module:CountryData/cacheK"] = 11000, ["Module:CountryData/summary"] = 474000, ["Module:Country_adjective"] = 4600, ["Module:Country_alias"] = 62000, ["Module:Country_alias/data"] = 62000, ["Module:Cslist"] = 3700, ["Module:Currency"] = 5500, ["Module:Currency/Presentation"] = 5500, } it86j0qzg5pmc2gzac9oo79i7elci06 1377260 1377259 2026-07-26T06:01:58Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Transclusion_count/data/C]] 1377259 Scribunto text/plain return { ["C"] = 796000, ["C-Class"] = 17000, ["C-SPAN"] = 13000, ["C-cmn"] = 2800, ["C-pl"] = 51000, ["C."] = 352000, ["CAN"] = 20000, ["CANelec"] = 18000, ["CANelec/gain"] = 3400, ["CANelec/hold"] = 6600, ["CANelec/source"] = 11000, ["CANelec/top"] = 8700, ["CANelec/total"] = 9300, ["CAS"] = 3800, ["CAS_Registry_Number"] = 3800, ["CBB_Yearly_Record_End"] = 3500, ["CBB_Yearly_Record_Entry"] = 3600, ["CBB_Yearly_Record_Start"] = 3400, ["CBB_Yearly_Record_Subhead"] = 4200, ["CBB_Yearly_Record_Subtotal"] = 3300, ["CBB_roster/Footer"] = 11000, ["CBB_roster/Header"] = 11000, ["CBB_roster/Player"] = 10000, ["CBB_schedule_end"] = 13000, ["CBB_schedule_entry"] = 13000, ["CBB_schedule_start"] = 13000, ["CBB_standings_end"] = 19000, ["CBB_standings_entry"] = 19000, ["CBB_standings_start"] = 19000, ["CBB_yearly_record_end"] = 4700, ["CBB_yearly_record_end/legend"] = 4100, ["CBB_yearly_record_entry"] = 4600, ["CBB_yearly_record_start"] = 4500, ["CBB_yearly_record_subhead"] = 4300, ["CBB_yearly_record_subtotal"] = 4400, ["CBSB_Standings_End"] = 2700, ["CBSB_Standings_Entry"] = 2700, ["CBSB_Standings_Start"] = 2600, ["CBSB_link"] = 4100, ["CBSB_standings_end"] = 5500, ["CBSB_standings_entry"] = 5500, ["CBSB_standings_start"] = 5500, ["CC0"] = 4000, ["CC_BY-SA_2.5"] = 2100, ["CC_BY-SA_2.5,_2.0,_1.0"] = 2100, ["CC_BY-SA_3.0"] = 21000, ["CC_BY-SA_3.0_migrated"] = 19000, ["CC_BY-SA_4.0"] = 13000, ["CC_BY_2.5"] = 2600, ["CC_BY_3.0"] = 7000, ["CFB_Standings_End"] = 16000, ["CFB_Standings_Entry"] = 16000, ["CFB_Standings_Start"] = 16000, ["CFB_Yearly_Record_End"] = 7900, ["CFB_Yearly_Record_End/legend"] = 2900, ["CFB_Yearly_Record_Entry"] = 7900, ["CFB_Yearly_Record_Start"] = 7900, ["CFB_Yearly_Record_Subhead"] = 8000, ["CFB_Yearly_Record_Subtotal"] = 7800, ["CFB_schedule"] = 29000, ["CFB_schedule_entry"] = 22000, ["CFB_standings_end"] = 39000, ["CFB_standings_entry"] = 39000, ["CFB_standings_start"] = 39000, ["CFL_Year"] = 7200, ["CGF_year"] = 3700, ["CGNDB_URL"] = 5400, ["CHE"] = 11000, ["CHI"] = 3300, ["CHL"] = 4200, ["CHN"] = 15000, ["CN"] = 4000, ["CO2"] = 3500, ["COI"] = 14000, ["COIUL"] = 131000, ["COI_editnotice"] = 7800, ["COL"] = 5600, ["COLON"] = 14000, ["CRI"] = 2300, ["CRO"] = 6500, ["CS1_config"] = 15000, ["CSK"] = 2800, ["CSS_image_crop"] = 9300, ["CUB"] = 4200, ["CURRENTDATE"] = 3600, ["CURRENTMINUTE"] = 2500, ["CYP"] = 2200, ["CZE"] = 16000, ["Calendar"] = 2500, ["Calendar/styles.css"] = 2800, ["California/color"] = 12000, ["Call_sign_disambiguation"] = 3100, ["Campaignbox"] = 26000, ["CanProvName"] = 19000, ["CanadaByProvinceCatNav"] = 9500, ["CanadaProvinceThe"] = 4500, ["Canada_NTS_Map_Sheet"] = 2100, ["Canada_by_province_category_navigation"] = 9900, ["Canadian_English"] = 13000, ["Canadian_Parliament_links"] = 5100, ["Canadian_election_result"] = 18000, ["Canadian_election_result/gain"] = 3600, ["Canadian_election_result/hold"] = 6900, ["Canadian_election_result/source"] = 12000, ["Canadian_election_result/top"] = 18000, ["Canadian_election_result/total"] = 14000, ["Canadian_party_colour"] = 11000, ["Canadian_party_colour/colour"] = 23000, ["Canadian_party_colour/colour/default"] = 22000, ["Canadian_party_colour/name"] = 19000, ["Canadian_party_colour/name/default"] = 8200, ["Canadian_province_name"] = 19000, ["Canned_search"] = 8400, ["Cascite"] = 17000, ["Caselaw_source"] = 4800, ["Cassini-Ehess"] = 3100, ["Cast_listing"] = 29000, ["Castlist"] = 5500, ["Cat"] = 462000, ["CatAutoTOC"] = 374000, ["CatRel"] = 4100, ["CatTrack"] = 20000, ["Cat_class"] = 6500, ["Cat_main"] = 149000, ["Cat_more"] = 103000, ["Cat_more_if_exists"] = 29000, ["Cat_see_also"] = 3800, ["Catalog_lookup_link"] = 60000, ["Catalog_of_Fishes"] = 9600, ["Catalogue_of_Life"] = 24000, ["Category"] = 2400, ["Category-Class"] = 14000, ["Category-inline"] = 11000, ["Category_TOC"] = 81000, ["Category_TOC/tracking"] = 81000, ["Category_U.S._State_elections_by_year"] = 7500, ["Category_U.S._State_elections_by_year/core"] = 7500, ["Category_class"] = 25000, ["Category_described_in_year"] = 6400, ["Category_diffuse"] = 11000, ["Category_disambiguation"] = 2700, ["Category_explanation"] = 415000, ["Category_handler"] = 2720000, ["Category_if_exists"] = 84000, ["Category_ifexist"] = 4900, ["Category_importance"] = 8900, ["Category_link"] = 681000, ["Category_link/core"] = 681000, ["Category_link_if_exists"] = 81000, ["Category_link_with_count"] = 9200, ["Category_link_without_namespace"] = 798000, ["Category_links"] = 9900, ["Category_main_article"] = 221000, ["Category_more"] = 143000, ["Category_more_if_exists"] = 49000, ["Category_ordered_by_date"] = 13000, ["Category_other"] = 1110000, ["Category_pair"] = 2100, ["Category_redirect"] = 158000, ["Category_redirect/core"] = 158000, ["Category_see_also"] = 55000, ["Category_see_also/Category_pair_check"] = 55000, ["Category_see_also_if_exists"] = 94000, ["Category_see_also_if_exists_2"] = 101000, ["Category_series_navigation"] = 597000, ["Category_title"] = 2400, ["Catexp"] = 5900, ["CathEncy"] = 2300, ["Catholic"] = 3700, ["Catholic_Encyclopedia"] = 5100, ["Catmain"] = 29000, ["Catmore"] = 9800, ["Catseealso"] = 2300, ["Cbb_link"] = 10000, ["Cbignore"] = 132000, ["Cbsb_link"] = 2500, ["Cc-by-2.5"] = 2600, ["Cc-by-3.0"] = 7000, ["Cc-by-sa-2.5"] = 2100, ["Cc-by-sa-2.5,2.0,1.0"] = 2100, ["Cc-by-sa-3.0"] = 20000, ["Cc-by-sa-3.0-migrated"] = 19000, ["Cc-by-sa-4.0"] = 13000, ["Cc-zero"] = 3800, ["CensusAU"] = 9100, ["Census_2016_AUS"] = 5700, ["Census_2021_AUS"] = 6200, ["Cent"] = 6800, ["Center"] = 299000, ["Centralized_discussion"] = 7200, ["Centralized_discussion/core"] = 7200, ["Centralized_discussion/styles.css"] = 7200, ["Centre"] = 4100, ["Century"] = 16000, ["Century_name_from_decade"] = 2400, ["Century_name_from_decade_or_year"] = 127000, ["Century_name_from_title_decade"] = 7600, ["Century_name_from_title_year"] = 9200, ["Certification_Cite_Ref"] = 38000, ["Certification_Table_Bottom"] = 37000, ["Certification_Table_Entry"] = 39000, ["Certification_Table_Entry/Foot"] = 37000, ["Certification_Table_Entry/Foot/helper"] = 37000, ["Certification_Table_Entry/MexicanAward"] = 2300, ["Certification_Table_Entry/Region"] = 38000, ["Certification_Table_Entry/Sales"] = 37000, ["Certification_Table_Entry/Sales/AustrianPeriod"] = 2400, ["Certification_Table_Entry/Sales/BelgianPeriod"] = 2400, ["Certification_Table_Entry/Sales/DanishPeriod"] = 4400, ["Certification_Table_Entry/Sales/DanishPeriodHelper1"] = 4400, ["Certification_Table_Entry/Sales/DanishPeriodHelper2"] = 4400, ["Certification_Table_Entry/Sales/FrenchPeriod"] = 2200, ["Certification_Table_Entry/Sales/FrenchPeriodAlbum"] = 2000, ["Certification_Table_Entry/Sales/GermanPeriod"] = 4100, ["Certification_Table_Entry/Sales/ItalianHelper"] = 4500, ["Certification_Table_Entry/Sales/MexicanSales"] = 2200, ["Certification_Table_Entry/Sales/NewZealandPeriod"] = 7800, ["Certification_Table_Entry/Sales/SpanishSinglesPeriod"] = 2800, ["Certification_Table_Entry/Sales/SwedishPeriod"] = 2300, ["Certification_Table_Separator"] = 3300, ["Certification_Table_Top"] = 39000, ["Cfb_link"] = 26000, ["Chart_bottom"] = 4500, ["Chart_top"] = 4500, ["Check_completeness_of_transclusions"] = 64000, ["Check_talk"] = 63000, ["Check_talk_wp"] = 1460000, ["Check_winner_by_scores"] = 16000, ["CheckedSockpuppet"] = 7200, ["Checked_sockpuppet"] = 18000, ["Checkedsockpuppet"] = 5300, ["Checkip"] = 12000, ["Checkuser"] = 89000, ["Checkuserblock-account"] = 43000, ["Chem"] = 6100, ["Chem/atom"] = 6000, ["Chem/link"] = 6100, ["Chem2"] = 11000, ["Chem_molar_mass"] = 22000, ["Chem_molar_mass/format"] = 22000, ["Chembox"] = 16000, ["Chembox/styles.css"] = 16000, ["Chembox_3DMet"] = 15000, ["Chembox_AllOtherNames"] = 14000, ["Chembox_AllOtherNames/format"] = 14000, ["Chembox_Appearance"] = 7200, ["Chembox_BoilingPt"] = 4200, ["Chembox_CASNo"] = 15000, ["Chembox_CASNo/format"] = 15000, ["Chembox_CalcTemperatures"] = 7600, ["Chembox_ChEBI"] = 15000, ["Chembox_ChEBI/format"] = 15000, ["Chembox_ChEMBL"] = 15000, ["Chembox_ChEMBL/format"] = 15000, ["Chembox_ChemSpiderID"] = 15000, ["Chembox_ChemSpiderID/format"] = 15000, ["Chembox_CompTox"] = 15000, ["Chembox_CompTox/format"] = 15000, ["Chembox_Datapage_check"] = 16000, ["Chembox_Density"] = 5700, ["Chembox_DrugBank"] = 15000, ["Chembox_DrugBank/format"] = 15000, ["Chembox_ECHA"] = 8200, ["Chembox_ECNumber"] = 15000, ["Chembox_ECNumber/format"] = 15000, ["Chembox_Elements"] = 15000, ["Chembox_Elements/molecular_formula"] = 21000, ["Chembox_FlashPt"] = 2100, ["Chembox_Footer"] = 15000, ["Chembox_Footer/tracking"] = 16000, ["Chembox_GHS_(set)"] = 4500, ["Chembox_Hazards"] = 13000, ["Chembox_IUPHAR_ligand"] = 15000, ["Chembox_IUPHAR_ligand/format"] = 15000, ["Chembox_Identifiers"] = 15000, ["Chembox_InChI"] = 15000, ["Chembox_InChI/format"] = 15000, ["Chembox_Indexlist"] = 15000, ["Chembox_Jmol"] = 15000, ["Chembox_Jmol/format"] = 15000, ["Chembox_KEGG"] = 15000, ["Chembox_KEGG/format"] = 15000, ["Chembox_MeltingPt"] = 6600, ["Chembox_OtherCpds"] = 2100, ["Chembox_Properties"] = 15000, ["Chembox_PubChem"] = 15000, ["Chembox_PubChem/format"] = 15000, ["Chembox_RTECS"] = 15000, ["Chembox_RTECS/format"] = 15000, ["Chembox_Related"] = 4200, ["Chembox_SMILES"] = 15000, ["Chembox_SMILES/format"] = 15000, ["Chembox_SolubilityInWater"] = 4500, ["Chembox_Structure"] = 2400, ["Chembox_UNII"] = 15000, ["Chembox_UNII/format"] = 15000, ["Chembox_headerbar"] = 16000, ["Chembox_image"] = 14000, ["Chembox_image_cell"] = 14000, ["Chembox_image_sbs"] = 14000, ["Chembox_parametercheck"] = 15000, ["Chembox_setDatarow"] = 5500, ["Chembox_setHeader"] = 5500, ["Chembox_templatePar/formatPreviewMessage"] = 16000, ["Chembox_verification"] = 6900, ["Chemspidercite"] = 11000, ["Chessgames_player"] = 3800, ["Chinese"] = 3600, ["Circa"] = 467000, ["Circular_reference"] = 3900, ["Citation"] = 411000, ["Citation/make_link"] = 7800, ["Citation/styles.css"] = 52000, ["Citation_needed"] = 635000, ["Citation_needed_span"] = 3600, ["Citation_style"] = 4500, ["Cite_AV_media"] = 79000, ["Cite_AV_media_notes"] = 34000, ["Cite_Appletons'"] = 2400, ["Cite_Australian_Dictionary_of_Biography"] = 4900, ["Cite_Box_Office_Mojo"] = 2500, ["Cite_Catholic_Encyclopedia"] = 8600, ["Cite_DCB"] = 3300, ["Cite_DGRBM"] = 2200, ["Cite_DNB"] = 20000, ["Cite_EB1911"] = 26000, ["Cite_FTP"] = 2500, ["Cite_GBIF"] = 4300, ["Cite_GNIS"] = 2400, ["Cite_Gaia_DR3"] = 3100, ["Cite_Google_Maps"] = 20000, ["Cite_Hansard"] = 2700, ["Cite_IUCN"] = 70000, ["Cite_Instagram"] = 7200, ["Cite_Jewish_Encyclopedia"] = 3200, ["Cite_LCDB"] = 2000, ["Cite_Metacritic"] = 2300, ["Cite_NIE"] = 3500, ["Cite_NSW_Parliament"] = 3300, ["Cite_NSW_SHR"] = 2700, ["Cite_NatureServe"] = 2800, ["Cite_ODNB"] = 22000, ["Cite_OED"] = 2500, ["Cite_POWO"] = 6100, ["Cite_Q"] = 17000, ["Cite_QHR"] = 3100, ["Cite_QPN"] = 4100, ["Cite_Rotten_Tomatoes"] = 2900, ["Cite_Rowlett"] = 2500, ["Cite_Russian_law"] = 7800, ["Cite_Ryan"] = 3300, ["Cite_Sports-Reference"] = 55000, ["Cite_USGov"] = 13000, ["Cite_WoRMS"] = 13000, ["Cite_act"] = 3900, ["Cite_arXiv"] = 7100, ["Cite_bcgnis"] = 3700, ["Cite_book"] = 1900000, ["Cite_certification"] = 43000, ["Cite_certification/Title"] = 39000, ["Cite_certification/URL"] = 43000, ["Cite_certification/archivedate"] = 7600, ["Cite_certification/archiveurl"] = 7600, ["Cite_cgndb"] = 5400, ["Cite_comic"] = 2100, ["Cite_conference"] = 22000, ["Cite_court"] = 6800, ["Cite_dictionary"] = 3500, ["Cite_document"] = 2000, ["Cite_encyclopedia"] = 242000, ["Cite_episode"] = 19000, ["Cite_gnis"] = 35000, ["Cite_instagram"] = 3000, ["Cite_interview"] = 11000, ["Cite_iucn"] = 69000, ["Cite_journal"] = 1170000, ["Cite_legislation_UK"] = 3700, ["Cite_magazine"] = 379000, ["Cite_map"] = 60000, ["Cite_news"] = 1920000, ["Cite_newspaper_The_Times"] = 7200, ["Cite_patent"] = 7200, ["Cite_patent/authors"] = 6000, ["Cite_patent/core"] = 7600, ["Cite_peakbagger"] = 5300, ["Cite_podcast"] = 6200, ["Cite_press_release"] = 85000, ["Cite_report"] = 75000, ["Cite_rowlett"] = 2500, ["Cite_ship_register"] = 2000, ["Cite_simbad"] = 5600, ["Cite_sports-reference"] = 60000, ["Cite_taxon"] = 5500, ["Cite_tech_report"] = 3000, ["Cite_thesis"] = 50000, ["Cite_tweet"] = 48000, ["Cite_video"] = 13000, ["Cite_video_game"] = 3400, ["Cite_web"] = 5400000, ["Cite_wikisource"] = 7100, ["Cite_wikisource/make_link"] = 65000, ["Citeweb"] = 3900, ["Civil_navigation"] = 2100, ["Cjersey"] = 3000, ["Cl"] = 216000, ["Clade"] = 10000, ["Clade/styles.css"] = 10000, ["Clarification_needed"] = 2500, ["Clarify"] = 45000, ["Class"] = 39000, ["Class/colour"] = 19000, ["Class/icon"] = 21000, ["Class_mask"] = 457000, ["Classicon"] = 5200, ["Clc"] = 7400, ["Cleanup"] = 8500, ["Cleanup_reorganize"] = 2300, ["Cleanup_rewrite"] = 6900, ["Clear"] = 3750000, ["Clear_left"] = 28000, ["Clear_right"] = 2800, ["Clerk_Request"] = 2500, ["Clerk_note"] = 11000, ["Clerknote"] = 8600, ["Clickable_button"] = 1880000, ["Clickable_button_2"] = 228000, ["Closed_access"] = 5500, ["Closed_peer_review_page"] = 3100, ["Closed_rfc_bottom"] = 2200, ["Closed_rfc_top"] = 2800, ["Clr"] = 3100, ["Club_players_category"] = 9400, ["Clubplayerscat"] = 9400, ["Cmbox"] = 532000, ["Cn"] = 113000, ["Cnote2"] = 2900, ["Cnote2_Begin"] = 2900, ["Cnote2_End"] = 2900, ["Coat_of_arms"] = 2500, ["Cob"] = 15000, ["Code"] = 300000, ["Cof_family"] = 4500, ["Cof_genus"] = 5200, ["Col-1-of-2"] = 2400, ["Col-2"] = 186000, ["Col-2-of-2"] = 2300, ["Col-3"] = 11000, ["Col-4"] = 3800, ["Col-begin"] = 231000, ["Col-begin/styles.css"] = 231000, ["Col-break"] = 229000, ["Col-end"] = 230000, ["Col-float"] = 4900, ["Col-float-break"] = 4700, ["Col-float-end"] = 4800, ["Col-float/styles.css"] = 4900, ["Col-start"] = 10000, ["Col_div"] = 2200, ["Colbegin"] = 24000, ["Colend"] = 27000, ["Collapse"] = 8800, ["Collapse_bottom"] = 56000, ["Collapse_top"] = 56000, ["Collapse_top/styles.css"] = 56000, ["Collapsebottom"] = 4100, ["Collapsed_infobox_section_begin"] = 4400, ["Collapsed_infobox_section_begin/cont"] = 4400, ["Collapsed_infobox_section_begin/styles.css"] = 4400, ["Collapsed_infobox_section_end"] = 4400, ["Collapsetop"] = 4100, ["Collapsible_list"] = 68000, ["Collapsible_option"] = 151000, ["Colledge:_Ships_RN"] = 3000, ["College"] = 12000, ["CollegePrimaryHeader"] = 8200, ["CollegePrimaryStyle"] = 111000, ["CollegeSecondaryStyle"] = 11000, ["College_Athlete_Recruit_End"] = 2800, ["College_Athlete_Recruit_Entry"] = 2900, ["College_Athlete_Recruit_Start"] = 2900, ["College_athlete_recruit_end"] = 4900, ["College_athlete_recruit_entry"] = 5100, ["College_athlete_recruit_start"] = 5100, ["College_color_list"] = 4400, ["College_sports_team_link"] = 31000, ["Colon"] = 20000, ["Color"] = 504000, ["Color/styles.css"] = 504000, ["Color_box"] = 86000, ["Colorbox"] = 2500, ["Colorbull"] = 4600, ["Colored_link"] = 105000, ["Coloredlink"] = 2700, ["Colors"] = 3600, ["Colour"] = 5500, ["Colour_box"] = 2500, ["Coloured_link"] = 12000, ["Column"] = 4300, ["Column/styles.css"] = 4300, ["Columns-end"] = 4000, ["Columns-list"] = 125000, ["Columns-start"] = 4000, ["Comic_Book_DB"] = 3500, ["Comicbookdb"] = 3400, ["Comics-replaceability"] = 2700, ["Comics_infobox_sec/formcat"] = 3400, ["Comics_infobox_sec/genre"] = 4200, ["Comics_infobox_sec/genrecat"] = 3800, ["Comics_infobox_sec/styles.css"] = 8100, ["Comma_separated_entries"] = 521000, ["Comment"] = 7500, ["Committed_identity"] = 3200, ["Committed_identity/styles.css"] = 3200, ["Commons"] = 73000, ["Commons-inline"] = 25000, ["Commons_cat"] = 45000, ["Commons_category"] = 903000, ["Commons_category-inline"] = 177000, ["Commons_category_inline"] = 5700, ["Commonscat"] = 60000, ["Commonscat-inline"] = 15000, ["Commonscat_inline"] = 2200, ["Commonscatinline"] = 7300, ["Compact_TOC"] = 7300, ["Compact_ToC"] = 3200, ["Compose_molecular_formula"] = 2300, ["Composition_bar"] = 13000, ["Confirmed"] = 20000, ["Confused"] = 3200, ["Confusing"] = 2400, ["CongBio"] = 9400, ["CongLinks"] = 4800, ["Connected_contributor"] = 21000, ["Connected_contributor_(paid)"] = 9900, ["Constellation_navbox"] = 9900, ["Container"] = 14000, ["Container_cat"] = 9100, ["Container_category"] = 87000, ["Containercat"] = 2800, ["Contains_special_characters"] = 5200, ["Contains_special_characters/core"] = 5200, ["Contains_special_characters/styles.css"] = 5200, ["Content_category"] = 7900, ["Contentious_topics/Additional_restrictions.json"] = 21000, ["Contentious_topics/Arab-Israeli_editnotice"] = 6900, ["Contentious_topics/Arab-Israeli_talk_notice"] = 6100, ["Contentious_topics/Category_database.json"] = 21000, ["Contentious_topics/Restrictions_definition.json"] = 21000, ["Contentious_topics/Standard_set.json"] = 21000, ["Contentious_topics/list"] = 29000, ["Contentious_topics/page_restriction_editnotice_base"] = 7300, ["Contentious_topics/page_restriction_talk_notice"] = 2700, ["Contentious_topics/talk_notice"] = 21000, ["Context"] = 2600, ["Continent2continental"] = 45000, ["Continent_adjective_to_noun"] = 10000, ["Continental2continent"] = 22000, ["Controversial"] = 3000, ["Convert"] = 1410000, ["Convert_abbreviated"] = 169000, ["Convinfobox"] = 307000, ["Coord"] = 1400000, ["Coord_missing"] = 70000, ["Coord_missing/CheckCat"] = 70000, ["Coords"] = 6800, ["Copied"] = 22000, ["Copy_edit"] = 2100, ["Copy_to_Commons"] = 2100, ["Copy_to_Wikimedia_Commons"] = 85000, ["Copy_to_Wikimedia_Commons_in"] = 4200, ["Copyvios"] = 4900, ["Cospar"] = 2800, ["Cot"] = 14000, ["Count"] = 975000, ["Country2continent"] = 89000, ["Country2continental"] = 31000, ["Country2nationality"] = 35000, ["CountryPrefixThe"] = 82000, ["Country_abbreviation"] = 94000, ["Country_alias"] = 17000, ["Country_at_games_navbox"] = 5800, ["Country_at_games_navbox/below"] = 5800, ["Country_data"] = 12000, ["Country_data_AFG"] = 2600, ["Country_data_ALB"] = 7200, ["Country_data_ALG"] = 11000, ["Country_data_AND"] = 3600, ["Country_data_ANG"] = 4400, ["Country_data_ARG"] = 53000, ["Country_data_ARM"] = 8300, ["Country_data_AUS"] = 88000, ["Country_data_AUT"] = 52000, ["Country_data_AZE"] = 11000, ["Country_data_Afghanistan"] = 21000, ["Country_data_Alabama"] = 2600, ["Country_data_Alaska"] = 2100, ["Country_data_Albania"] = 35000, ["Country_data_Alberta"] = 3300, ["Country_data_Algeria"] = 47000, ["Country_data_American_Samoa"] = 2900, ["Country_data_Andorra"] = 9300, ["Country_data_Angola"] = 21000, ["Country_data_Anguilla"] = 2400, ["Country_data_Antigua_and_Barbuda"] = 6400, ["Country_data_Apulia"] = 7900, ["Country_data_Argentina"] = 150000, ["Country_data_Arizona"] = 2500, ["Country_data_Arkansas"] = 2800, ["Country_data_Armenia"] = 45000, ["Country_data_Aruba"] = 4000, ["Country_data_Australia"] = 273000, ["Country_data_Austria"] = 143000, ["Country_data_Austria-Hungary"] = 2300, ["Country_data_Azerbaijan"] = 50000, ["Country_data_BAH"] = 4600, ["Country_data_BAN"] = 4500, ["Country_data_BAR"] = 2700, ["Country_data_BDI"] = 2000, ["Country_data_BEL"] = 60000, ["Country_data_BEN"] = 2000, ["Country_data_BER"] = 2500, ["Country_data_BFA"] = 2000, ["Country_data_BHR"] = 5800, ["Country_data_BIH"] = 14000, ["Country_data_BLR"] = 26000, ["Country_data_BOL"] = 6600, ["Country_data_BOT"] = 3100, ["Country_data_BRA"] = 65000, ["Country_data_BUL"] = 31000, ["Country_data_Bahamas"] = 11000, ["Country_data_Bahrain"] = 21000, ["Country_data_Bangladesh"] = 34000, ["Country_data_Barbados"] = 8700, ["Country_data_Belarus"] = 89000, ["Country_data_Belgium"] = 155000, ["Country_data_Belize"] = 5100, ["Country_data_Benin"] = 8000, ["Country_data_Bermuda"] = 6400, ["Country_data_Bhutan"] = 4900, ["Country_data_Bolivia"] = 24000, ["Country_data_Bosnia_and_Herzegovina"] = 52000, ["Country_data_Botswana"] = 10000, ["Country_data_Brazil"] = 168000, ["Country_data_British_Columbia"] = 3700, ["Country_data_British_Empire"] = 2000, ["Country_data_British_Raj"] = 2500, ["Country_data_British_Virgin_Islands"] = 3300, ["Country_data_Brunei"] = 6900, ["Country_data_Bulgaria"] = 100000, ["Country_data_Burkina_Faso"] = 11000, ["Country_data_Burma"] = 2300, ["Country_data_Burundi"] = 6800, ["Country_data_CAM"] = 2500, ["Country_data_CAN"] = 69000, ["Country_data_CGO"] = 2500, ["Country_data_CHE"] = 5900, ["Country_data_CHI"] = 20000, ["Country_data_CHL"] = 2300, ["Country_data_CHN"] = 49000, ["Country_data_CIV"] = 8600, ["Country_data_CMR"] = 8800, ["Country_data_COD"] = 3500, ["Country_data_COL"] = 28000, ["Country_data_CPV"] = 2300, ["Country_data_CRC"] = 7000, ["Country_data_CRO"] = 37000, ["Country_data_CUB"] = 13000, ["Country_data_CYP"] = 10000, ["Country_data_CZE"] = 54000, ["Country_data_California"] = 6200, ["Country_data_Cambodia"] = 9900, ["Country_data_Cameroon"] = 31000, ["Country_data_Canada"] = 260000, ["Country_data_Cape_Verde"] = 7000, ["Country_data_Castile_and_León"] = 2000, ["Country_data_Catalonia"] = 3400, ["Country_data_Cayman_Islands"] = 4600, ["Country_data_Central_African_Republic"] = 5100, ["Country_data_Chad"] = 5400, ["Country_data_Chile"] = 89000, ["Country_data_China"] = 148000, ["Country_data_Chinese_Taipei"] = 38000, ["Country_data_Colombia"] = 94000, ["Country_data_Colorado"] = 5300, ["Country_data_Commonwealth_of_Independent_States"] = 2200, ["Country_data_Comoros"] = 4700, ["Country_data_Confederate_States_of_America"] = 3100, ["Country_data_Connecticut"] = 3400, ["Country_data_Cook_Islands"] = 3900, ["Country_data_Costa_Rica"] = 32000, ["Country_data_Croatia"] = 103000, ["Country_data_Cuba"] = 45000, ["Country_data_Curaçao"] = 4400, ["Country_data_Cyprus"] = 45000, ["Country_data_Czech_Republic"] = 150000, ["Country_data_Czechoslovakia"] = 34000, ["Country_data_DEN"] = 40000, ["Country_data_DEU"] = 11000, ["Country_data_DNK"] = 4400, ["Country_data_DOM"] = 8300, ["Country_data_DRC"] = 2100, ["Country_data_Delaware"] = 2700, ["Country_data_Democratic_Republic_of_the_Congo"] = 22000, ["Country_data_Denmark"] = 120000, ["Country_data_Djibouti"] = 5000, ["Country_data_Dominica"] = 4200, ["Country_data_Dominican_Republic"] = 34000, ["Country_data_ECU"] = 13000, ["Country_data_EGY"] = 16000, ["Country_data_ENG"] = 52000, ["Country_data_ESA"] = 2500, ["Country_data_ESP"] = 84000, ["Country_data_EST"] = 17000, ["Country_data_ETH"] = 4600, ["Country_data_EU"] = 2600, ["Country_data_East_Germany"] = 28000, ["Country_data_Ecuador"] = 48000, ["Country_data_Egypt"] = 65000, ["Country_data_El_Salvador"] = 22000, ["Country_data_Empire_of_Japan"] = 4400, ["Country_data_England"] = 161000, ["Country_data_Equatorial_Guinea"] = 5500, ["Country_data_Eritrea"] = 5500, ["Country_data_Estonia"] = 68000, ["Country_data_Eswatini"] = 5000, ["Country_data_Ethiopia"] = 21000, ["Country_data_Europe"] = 2800, ["Country_data_European_Union"] = 8100, ["Country_data_FIJ"] = 4500, ["Country_data_FIN"] = 40000, ["Country_data_FRA"] = 115000, ["Country_data_FRG"] = 18000, ["Country_data_FRO"] = 2200, ["Country_data_FR_Yugoslavia"] = 4400, ["Country_data_Faroe_Islands"] = 5700, ["Country_data_Federated_States_of_Micronesia"] = 2700, ["Country_data_Fiji"] = 21000, ["Country_data_Finland"] = 112000, ["Country_data_Florida"] = 5800, ["Country_data_France"] = 320000, ["Country_data_French_Polynesia"] = 3900, ["Country_data_GAB"] = 2500, ["Country_data_GAM"] = 2300, ["Country_data_GBR"] = 67000, ["Country_data_GDR"] = 11000, ["Country_data_GEO"] = 16000, ["Country_data_GER"] = 95000, ["Country_data_GHA"] = 10000, ["Country_data_GIB"] = 2100, ["Country_data_GRE"] = 29000, ["Country_data_GUA"] = 5400, ["Country_data_GUI"] = 3400, ["Country_data_GUY"] = 2500, ["Country_data_Gabon"] = 8100, ["Country_data_Gambia"] = 7600, ["Country_data_Georgia"] = 8600, ["Country_data_Georgia_(U.S._state)"] = 3200, ["Country_data_Georgia_(country)"] = 53000, ["Country_data_German_Empire"] = 5700, ["Country_data_Germany"] = 290000, ["Country_data_Ghana"] = 45000, ["Country_data_Gibraltar"] = 5200, ["Country_data_Great_Britain"] = 126000, ["Country_data_Greece"] = 104000, ["Country_data_Greenland"] = 2800, ["Country_data_Grenada"] = 5700, ["Country_data_Guadeloupe"] = 2800, ["Country_data_Guam"] = 4600, ["Country_data_Guatemala"] = 22000, ["Country_data_Guinea"] = 9400, ["Country_data_Guinea-Bissau"] = 5500, ["Country_data_Guyana"] = 7700, ["Country_data_HAI"] = 3300, ["Country_data_HKG"] = 15000, ["Country_data_HON"] = 4400, ["Country_data_HUN"] = 44000, ["Country_data_Haiti"] = 9700, ["Country_data_Hawaii"] = 2200, ["Country_data_Honduras"] = 21000, ["Country_data_Hong_Kong"] = 50000, ["Country_data_Hungary"] = 114000, ["Country_data_IDN"] = 5700, ["Country_data_INA"] = 12000, ["Country_data_IND"] = 34000, ["Country_data_IRE"] = 12000, ["Country_data_IRI"] = 6700, ["Country_data_IRL"] = 24000, ["Country_data_IRN"] = 7300, ["Country_data_IRQ"] = 4800, ["Country_data_ISL"] = 9200, ["Country_data_ISR"] = 23000, ["Country_data_ITA"] = 102000, ["Country_data_Iceland"] = 46000, ["Country_data_Idaho"] = 2200, ["Country_data_Illinois"] = 4400, ["Country_data_India"] = 257000, ["Country_data_Indiana"] = 3300, ["Country_data_Indonesia"] = 71000, ["Country_data_Iowa"] = 2400, ["Country_data_Iran"] = 159000, ["Country_data_Iraq"] = 23000, ["Country_data_Ireland"] = 66000, ["Country_data_Isle_of_Man"] = 2800, ["Country_data_Israel"] = 92000, ["Country_data_Italy"] = 285000, ["Country_data_Ivory_Coast"] = 32000, ["Country_data_JAM"] = 12000, ["Country_data_JAP"] = 2200, ["Country_data_JOR"] = 4800, ["Country_data_JP"] = 8700, ["Country_data_JPN"] = 69000, ["Country_data_Jamaica"] = 44000, ["Country_data_Japan"] = 262000, ["Country_data_Jersey"] = 2500, ["Country_data_Jordan"] = 22000, ["Country_data_KAZ"] = 24000, ["Country_data_KEN"] = 10000, ["Country_data_KGZ"] = 4500, ["Country_data_KOR"] = 35000, ["Country_data_KOS"] = 3100, ["Country_data_KSA"] = 7500, ["Country_data_KUW"] = 4600, ["Country_data_Kazakhstan"] = 67000, ["Country_data_Kentucky"] = 2000, ["Country_data_Kenya"] = 35000, ["Country_data_Kingdom_of_France"] = 2200, ["Country_data_Kingdom_of_Great_Britain"] = 4600, ["Country_data_Kingdom_of_Italy"] = 4800, ["Country_data_Kiribati"] = 2600, ["Country_data_Kosovo"] = 10000, ["Country_data_Kuwait"] = 20000, ["Country_data_Kyrgyzstan"] = 11000, ["Country_data_LAO"] = 2200, ["Country_data_LAT"] = 17000, ["Country_data_LBN"] = 2900, ["Country_data_LBR"] = 2000, ["Country_data_LIB"] = 2600, ["Country_data_LIE"] = 3800, ["Country_data_LIT"] = 3700, ["Country_data_LTU"] = 14000, ["Country_data_LUX"] = 12000, ["Country_data_LVA"] = 3000, ["Country_data_Laos"] = 8000, ["Country_data_Latvia"] = 54000, ["Country_data_Lebanon"] = 23000, ["Country_data_Lesotho"] = 5400, ["Country_data_Liberia"] = 7900, ["Country_data_Libya"] = 9100, ["Country_data_Liechtenstein"] = 8900, ["Country_data_Lithuania"] = 53000, ["Country_data_Louisiana"] = 2300, ["Country_data_Luxembourg"] = 47000, ["Country_data_MAC"] = 3000, ["Country_data_MAD"] = 2400, ["Country_data_MAR"] = 15000, ["Country_data_MAS"] = 13000, ["Country_data_MDA"] = 8800, ["Country_data_MEX"] = 35000, ["Country_data_MGL"] = 3500, ["Country_data_MKD"] = 8500, ["Country_data_MLI"] = 4600, ["Country_data_MLT"] = 6400, ["Country_data_MNE"] = 8600, ["Country_data_MON"] = 4700, ["Country_data_MOZ"] = 2600, ["Country_data_MRI"] = 2200, ["Country_data_MYA"] = 3400, ["Country_data_MYS"] = 4200, ["Country_data_Macau"] = 6900, ["Country_data_Macedonia"] = 4700, ["Country_data_Madagascar"] = 9600, ["Country_data_Malawi"] = 6100, ["Country_data_Malaysia"] = 70000, ["Country_data_Maldives"] = 6700, ["Country_data_Mali"] = 21000, ["Country_data_Malta"] = 31000, ["Country_data_Manitoba"] = 3000, ["Country_data_Marshall_Islands"] = 3400, ["Country_data_Martinique"] = 2800, ["Country_data_Maryland"] = 3300, ["Country_data_Massachusetts"] = 2600, ["Country_data_Mauritania"] = 6000, ["Country_data_Mauritius"] = 8400, ["Country_data_Mexico"] = 113000, ["Country_data_Michigan"] = 3800, ["Country_data_Minas_Gerais"] = 2100, ["Country_data_Minnesota"] = 3700, ["Country_data_Missouri"] = 2500, ["Country_data_Moldova"] = 33000, ["Country_data_Monaco"] = 12000, ["Country_data_Mongolia"] = 11000, ["Country_data_Montana"] = 2400, ["Country_data_Montenegro"] = 33000, ["Country_data_Montserrat"] = 2400, ["Country_data_Morocco"] = 50000, ["Country_data_Mozambique"] = 7900, ["Country_data_Myanmar"] = 23000, ["Country_data_NAM"] = 4000, ["Country_data_NED"] = 72000, ["Country_data_NEP"] = 3300, ["Country_data_NGA"] = 8600, ["Country_data_NGR"] = 9200, ["Country_data_NIR"] = 11000, ["Country_data_NLD"] = 7400, ["Country_data_NOR"] = 35000, ["Country_data_NZ"] = 3700, ["Country_data_NZL"] = 38000, ["Country_data_Namibia"] = 11000, ["Country_data_Nauru"] = 2600, ["Country_data_Nazi_Germany"] = 10000, ["Country_data_Nepal"] = 31000, ["Country_data_Netherlands"] = 260000, ["Country_data_Netherlands_Antilles"] = 2400, ["Country_data_Nevada"] = 2100, ["Country_data_New_Brunswick"] = 2600, ["Country_data_New_Caledonia"] = 3300, ["Country_data_New_Hampshire"] = 2000, ["Country_data_New_Jersey"] = 4200, ["Country_data_New_South_Wales"] = 6400, ["Country_data_New_York"] = 4300, ["Country_data_New_York_(state)"] = 6800, ["Country_data_New_Zealand"] = 118000, ["Country_data_Newfoundland_and_Labrador"] = 2800, ["Country_data_Nicaragua"] = 9000, ["Country_data_Niger"] = 6200, ["Country_data_Nigeria"] = 65000, ["Country_data_North_Carolina"] = 3500, ["Country_data_North_Korea"] = 23000, ["Country_data_North_Macedonia"] = 33000, ["Country_data_Northern_Ireland"] = 27000, ["Country_data_Northern_Mariana_Islands"] = 2800, ["Country_data_Norway"] = 116000, ["Country_data_Nova_Scotia"] = 2800, ["Country_data_OMA"] = 3300, ["Country_data_Ohio"] = 5800, ["Country_data_Oklahoma"] = 2500, ["Country_data_Oman"] = 10000, ["Country_data_Ontario"] = 3900, ["Country_data_Ottoman_Empire"] = 3200, ["Country_data_PAK"] = 9000, ["Country_data_PAN"] = 5900, ["Country_data_PAR"] = 11000, ["Country_data_PER"] = 14000, ["Country_data_PHI"] = 13000, ["Country_data_PLE"] = 2000, ["Country_data_PNG"] = 3200, ["Country_data_POL"] = 60000, ["Country_data_POR"] = 37000, ["Country_data_PRK"] = 5000, ["Country_data_PRT"] = 3600, ["Country_data_PUR"] = 8000, ["Country_data_Pakistan"] = 51000, ["Country_data_Palau"] = 2600, ["Country_data_Palestine"] = 7700, ["Country_data_Panama"] = 29000, ["Country_data_Papua_New_Guinea"] = 8400, ["Country_data_Paraguay"] = 44000, ["Country_data_Pennsylvania"] = 3600, ["Country_data_Peru"] = 64000, ["Country_data_Philippines"] = 67000, ["Country_data_Poland"] = 240000, ["Country_data_Portugal"] = 116000, ["Country_data_Prussia"] = 2800, ["Country_data_Puerto_Rico"] = 34000, ["Country_data_QAT"] = 9500, ["Country_data_Qatar"] = 32000, ["Country_data_Quebec"] = 4400, ["Country_data_Queensland"] = 2300, ["Country_data_ROM"] = 15000, ["Country_data_ROU"] = 31000, ["Country_data_RSA"] = 36000, ["Country_data_RUS"] = 68000, ["Country_data_RWA"] = 2500, ["Country_data_Republic_of_China"] = 4600, ["Country_data_Republic_of_Ireland"] = 54000, ["Country_data_Republic_of_the_Congo"] = 8200, ["Country_data_Romania"] = 113000, ["Country_data_Russia"] = 253000, ["Country_data_Russian_Empire"] = 5600, ["Country_data_Rwanda"] = 8400, ["Country_data_SAM"] = 3700, ["Country_data_SCG"] = 3000, ["Country_data_SCO"] = 29000, ["Country_data_SEN"] = 8500, ["Country_data_SER"] = 3700, ["Country_data_SGP"] = 4400, ["Country_data_SIN"] = 7400, ["Country_data_SLE"] = 2000, ["Country_data_SLO"] = 22000, ["Country_data_SLV"] = 3200, ["Country_data_SMR"] = 3500, ["Country_data_SPA"] = 5500, ["Country_data_SRB"] = 30000, ["Country_data_SRI"] = 5200, ["Country_data_SUI"] = 50000, ["Country_data_SUR"] = 2300, ["Country_data_SVK"] = 32000, ["Country_data_SVN"] = 7300, ["Country_data_SWE"] = 65000, ["Country_data_SWI"] = 5100, ["Country_data_SYR"] = 3900, ["Country_data_Saint_Kitts_and_Nevis"] = 4900, ["Country_data_Saint_Lucia"] = 5200, ["Country_data_Saint_Vincent_and_the_Grenadines"] = 5000, ["Country_data_Samoa"] = 8000, ["Country_data_San_Marino"] = 9600, ["Country_data_Saskatchewan"] = 4000, ["Country_data_Saudi_Arabia"] = 37000, ["Country_data_Scotland"] = 100000, ["Country_data_Senegal"] = 30000, ["Country_data_Serbia"] = 103000, ["Country_data_Serbia_and_Montenegro"] = 5400, ["Country_data_Seychelles"] = 5700, ["Country_data_Sierra_Leone"] = 7600, ["Country_data_Singapore"] = 49000, ["Country_data_Slovakia"] = 94000, ["Country_data_Slovenia"] = 89000, ["Country_data_Solomon_Islands"] = 4700, ["Country_data_Somalia"] = 6300, ["Country_data_South_Africa"] = 120000, ["Country_data_South_Australia"] = 2300, ["Country_data_South_Carolina"] = 3100, ["Country_data_South_Korea"] = 115000, ["Country_data_South_Sudan"] = 4800, ["Country_data_Soviet_Union"] = 76000, ["Country_data_Spain"] = 275000, ["Country_data_Sri_Lanka"] = 35000, ["Country_data_Sudan"] = 8600, ["Country_data_Suriname"] = 6800, ["Country_data_Sweden"] = 165000, ["Country_data_Switzerland"] = 148000, ["Country_data_Syria"] = 21000, ["Country_data_São_Tomé_and_Príncipe"] = 3300, ["Country_data_TAN"] = 3400, ["Country_data_TCH"] = 12000, ["Country_data_THA"] = 25000, ["Country_data_TJK"] = 2900, ["Country_data_TKM"] = 3100, ["Country_data_TOG"] = 2100, ["Country_data_TON"] = 2000, ["Country_data_TPE"] = 19000, ["Country_data_TRI"] = 5100, ["Country_data_TTO"] = 2100, ["Country_data_TUN"] = 12000, ["Country_data_TUR"] = 33000, ["Country_data_TWN"] = 2200, ["Country_data_Taiwan"] = 27000, ["Country_data_Tajikistan"] = 9700, ["Country_data_Tanzania"] = 22000, ["Country_data_Tennessee"] = 2200, ["Country_data_Texas"] = 5700, ["Country_data_Thailand"] = 94000, ["Country_data_Timor-Leste"] = 5000, ["Country_data_Togo"] = 7600, ["Country_data_Tonga"] = 6700, ["Country_data_Trinidad_and_Tobago"] = 24000, ["Country_data_Tunisia"] = 45000, ["Country_data_Turkey"] = 138000, ["Country_data_Turkmenistan"] = 8400, ["Country_data_Turks_and_Caicos_Islands"] = 2800, ["Country_data_Tuvalu"] = 2600, ["Country_data_U.S."] = 2000, ["Country_data_U.S._Virgin_Islands"] = 4900, ["Country_data_UAE"] = 11000, ["Country_data_UGA"] = 5200, ["Country_data_UK"] = 18000, ["Country_data_UKGBI"] = 3500, ["Country_data_UKR"] = 44000, ["Country_data_URS"] = 19000, ["Country_data_URU"] = 16000, ["Country_data_US"] = 5600, ["Country_data_USA"] = 150000, ["Country_data_USSR"] = 5400, ["Country_data_UZB"] = 14000, ["Country_data_Uganda"] = 22000, ["Country_data_Ukraine"] = 117000, ["Country_data_United_Arab_Emirates"] = 38000, ["Country_data_United_Kingdom"] = 157000, ["Country_data_United_Kingdom_of_Great_Britain_and_Ireland"] = 4900, ["Country_data_United_Nations"] = 4400, ["Country_data_United_States"] = 433000, ["Country_data_United_States_of_America"] = 4500, ["Country_data_Uruguay"] = 52000, ["Country_data_Uzbekistan"] = 36000, ["Country_data_VEN"] = 18000, ["Country_data_VIE"] = 7300, ["Country_data_Vanuatu"] = 5100, ["Country_data_Vatican_City"] = 2900, ["Country_data_Venezuela"] = 65000, ["Country_data_Victoria"] = 2400, ["Country_data_Vietnam"] = 46000, ["Country_data_Virginia"] = 3100, ["Country_data_WAL"] = 19000, ["Country_data_Wales"] = 67000, ["Country_data_Washington"] = 2700, ["Country_data_Washington,_D.C."] = 2200, ["Country_data_Washington_(state)"] = 3400, ["Country_data_West_Germany"] = 52000, ["Country_data_West_Indies"] = 2800, ["Country_data_Wisconsin"] = 5600, ["Country_data_Wyoming"] = 2100, ["Country_data_YUG"] = 11000, ["Country_data_Yemen"] = 8000, ["Country_data_Yugoslavia"] = 33000, ["Country_data_ZAF"] = 5400, ["Country_data_ZAM"] = 3800, ["Country_data_ZIM"] = 9200, ["Country_data_Zambia"] = 11000, ["Country_data_Zimbabwe"] = 32000, ["Country_data_none"] = 2100, ["Country_flagbio"] = 39000, ["Country_in_the_Eurovision_Song_Contest"] = 2800, ["Country_name"] = 58000, ["Country_prefix_the"] = 176000, ["Country_showdata"] = 7000, ["Country_topics"] = 25000, ["County"] = 7000, ["County_(judet)_of_Romania"] = 3300, ["Course_assignment"] = 4200, ["Course_details"] = 8400, ["Course_instructor"] = 3100, ["Cquote"] = 37000, ["Cr"] = 5000, ["Cr-rt"] = 2400, ["Create_taxonomy/link"] = 150000, ["Creative_Commons_text_attribution_notice"] = 6300, ["Cref2"] = 2900, ["Cricinfo"] = 24000, ["Cricket_squad2_player"] = 2700, ["Cricketarchive"] = 3000, ["Croatian_Census_2021"] = 4200, ["Cross"] = 4000, ["Crossreference"] = 2600, ["Crossreference/styles.css"] = 2600, ["Cs1_config"] = 13000, ["Cslist"] = 3700, ["Cslist/styles.css"] = 3700, ["Csv"] = 75000, ["Currency"] = 5400, ["Current_events"] = 9400, ["Current_events/styles.css"] = 9400, ["Currentdate"] = 24000, ["Cvt"] = 169000, ["Cycling_Archives"] = 4300, ["Cycling_data_DAT"] = 2000, ["Cycling_data_LTD"] = 2400, ["Cycling_data_MOV_men"] = 2300, ["Cycling_data_SOQ"] = 2200, ["Cycling_data_TVL"] = 2400, ["Cycling_data_UEX"] = 2300, ["Cycling_team_link"] = 14000, ["Module:CFB_schedule"] = 29000, ["Module:CS1_identifiers"] = 506000, ["Module:CallAssert"] = 122000, ["Module:Canada_NTS"] = 2100, ["Module:Canada_NTS/data"] = 2100, ["Module:Canada_by_province_category_navigation"] = 9900, ["Module:Catalog_lookup_link"] = 61000, ["Module:Category_described_in_year"] = 6400, ["Module:Category_described_in_year/config"] = 6400, ["Module:Category_disambiguation"] = 2700, ["Module:Category_handler"] = 4980000, ["Module:Category_handler/blacklist"] = 4980000, ["Module:Category_handler/config"] = 4980000, ["Module:Category_handler/data"] = 4980000, ["Module:Category_handler/shared"] = 4980000, ["Module:Category_main_article"] = 221000, ["Module:Category_more_if_exists"] = 49000, ["Module:Category_pair"] = 7000, ["Module:Category_see_also"] = 55000, ["Module:Category_series_navigation"] = 597000, ["Module:Category_series_navigation/styles.css"] = 597000, ["Module:Celestial_object_quadrangle"] = 2100, ["Module:Chart"] = 2900, ["Module:Chart/Default_colors"] = 2900, ["Module:Check_DYK_hook"] = 126000, ["Module:Check_blp_parameter"] = 2900000, ["Module:Check_for_conflicting_parameters"] = 4730000, ["Module:Check_for_deprecated_parameters"] = 326000, ["Module:Check_for_unknown_parameters"] = 23300000, ["Module:Check_height"] = 152000, ["Module:Check_isxn"] = 16000, ["Module:Check_winner_by_scores"] = 16000, ["Module:Checkuser"] = 90000, ["Module:Chem2"] = 11000, ["Module:Chem2/styles.css"] = 11000, ["Module:Citation/CS1"] = 6520000, ["Module:Citation/CS1/COinS"] = 6520000, ["Module:Citation/CS1/Configuration"] = 6650000, ["Module:Citation/CS1/Date_validation"] = 6520000, ["Module:Citation/CS1/Identifiers"] = 6650000, ["Module:Citation/CS1/Suggestions"] = 26000, ["Module:Citation/CS1/Utilities"] = 6650000, ["Module:Citation/CS1/Whitelist"] = 6520000, ["Module:Citation/CS1/styles.css"] = 6650000, ["Module:Citation_mode"] = 49000, ["Module:Cite"] = 52000, ["Module:Cite/config"] = 70000, ["Module:Cite_IUCN"] = 70000, ["Module:Cite_Q"] = 17000, ["Module:Cite_Q/config"] = 17000, ["Module:Cite_taxon"] = 55000, ["Module:Cite_tweet"] = 48000, ["Module:Clade"] = 10000, ["Module:Class"] = 62000, ["Module:Class/definition.json"] = 62000, ["Module:Class/styles.css"] = 39000, ["Module:Class_mask"] = 457000, ["Module:Clickable_button"] = 1880000, ["Module:Collapsible_list"] = 70000, ["Module:College_color"] = 137000, ["Module:College_color/data"] = 137000, ["Module:Color_contrast"] = 575000, ["Module:Color_contrast/colors"] = 577000, ["Module:Commons_link"] = 307000, ["Module:Compact_list"] = 2000, ["Module:Complex_date"] = 47000, ["Module:Conservation_status"] = 88000, ["Module:Contentious_topics/talk_notice"] = 21000, ["Module:Convert"] = 1510000, ["Module:Convert/data"] = 1510000, ["Module:Convert/helper"] = 13000, ["Module:Convert/text"] = 1510000, ["Module:Convert/wikidata"] = 2700, ["Module:Convert/wikidata/data"] = 2700, ["Module:ConvertIB"] = 798000, ["Module:ConvertIB/data"] = 273000, ["Module:ConvertNumeric"] = 20000, ["Module:Convert_character_width"] = 2800, ["Module:Convert_character_width/data"] = 2800, ["Module:Coordinates"] = 1410000, ["Module:Coordinates/styles.css"] = 1410000, ["Module:Copied"] = 43000, ["Module:Country2nationality"] = 97000, ["Module:CountryAdjectiveDemonym"] = 116000, ["Module:CountryAdjectiveDemonym/Adjectives"] = 116000, ["Module:CountryAdjectiveDemonym/Demonyms"] = 116000, ["Module:CountryAdjectiveDemonym/The"] = 116000, ["Module:CountryData"] = 474000, ["Module:CountryData/cacheA"] = 165000, ["Module:CountryData/cacheB"] = 81000, ["Module:CountryData/cacheC"] = 59000, ["Module:CountryData/cacheD"] = 55000, ["Module:CountryData/cacheE"] = 37000, ["Module:CountryData/cacheF"] = 26000, ["Module:CountryData/cacheG"] = 27000, ["Module:CountryData/cacheH"] = 18000, ["Module:CountryData/cacheI"] = 16000, ["Module:CountryData/cacheJ"] = 11000, ["Module:CountryData/cacheK"] = 11000, ["Module:CountryData/summary"] = 474000, ["Module:Country_adjective"] = 4600, ["Module:Country_alias"] = 62000, ["Module:Country_alias/data"] = 62000, ["Module:Cslist"] = 3700, ["Module:Currency"] = 5500, ["Module:Currency/Presentation"] = 5500, } it86j0qzg5pmc2gzac9oo79i7elci06 0 146450 1377231 1366790 2026-07-25T20:45:33Z CommonsDelinker 768 Savitri_Devi,_July_1945.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Infrogmationರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1377231 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|title=ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ|image=File:Savitri Devi, circa 1937.jpg|birth_date=೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೦೫|death_date=೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೨}} '''ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಮುಖರ್ಜಿ,''' '''ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಯಾನಿ ಜೂಲಿಯಾ ಪೋರ್ಟಾಸ್''' ಎಂಬುದು ಇವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು. (೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೦೫ - ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೨) ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್-ಸಂಜಾತ ಗ್ರೀಕ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್, [[ನಾಜಿಸಮ್|ನಾಜಿ]] ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು [[ಗೂಢಚರ್ಯೆ|ಗೂಢಚಾರಿ]] ಇವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆಯ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಕ್ಷದ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನವ-ನಾಜಿ ಭೂಗತ ದಳದ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಸಾವಿತ್ರಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು ನಾಜಿಸಂನ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. [[ಅಡೋಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್|ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್]] ಹಿಂದೂ ದೇವರು [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] [[ಅವತಾರ]] ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅವರು ಹಿಟ್ಲರನನ್ನು ಮಾನವೀಯತೆಯ ತ್ಯಾಗ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಿದರು. ಅದು ಕೆಟ್ಟ ವಿಶ್ವ ಯುಗ [[ಕಲಿಯುಗ|ಕಲಿಯುಗದ]] ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಇದು ಯಹೂದಿಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅವಳು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆಕೆಯ ಬರಹಗಳು ನವ-ನಾಜಿಸಂ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಜುದಾಯಿಸಂ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿಯನ್ನು]] ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಆಕೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ [[ಏಕತ್ವವಾದ|ಸರ್ವಧರ್ಮೀಯ ಏಕತಾವಾದವನ್ನು]] ನಂಬಿದ್ದಳು. ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿ-ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ. ನವ-ನಾಜಿಸಂನೊಳಗೆ ಅವರು ನಿಗೂಢವಾದ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಯುಗದ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿ ಅವರು ಆಲ್ಟ್-ರೈಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Influence on the Alt-right">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/magazine-41757047|title=Savitri Devi: The mystical fascist being resurrected by the alt-right|date=29 October 2017|website=BBC Magazine|access-date=29 October 2017}}</ref> ಅವಳು ಚಿಲಿಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಿಗುಯೆಲ್ ಸೆರಾನೊ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದಳು. ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕೊ ಫ್ರೆಡಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯ ''ಗೋಲ್ಡ್ ಇನ್ ದಿ ಫರ್ನೇಸ್‌ನ'' ಜರ್ಮನ್ ಅನುವಾದವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಾರ್ಷಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಸಂಪುಟ ''ರಿಸ್‌ಗಾರ್ಡೊ'' (೧೯೮೦) ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿಗೆ ''ಆರ್ಯನ್ ಪೇಗನಿಸಂನ ಮಿಷನರಿ'' ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಡಿಯರ್ <ref name="BS">[https://books.google.com/books?id=xaiaM77s6N4C "Black Sun: Aryan Cults, Esoteric Nazism, and the Politics of Identity"], Nicholas Goodrick-Clarke. NYU Press, 2003. {{ISBN|0-8147-3155-4}}, {{ISBN|978-0-8147-3155-0}}. p. 97–106</ref> ಒಟ್ಟೊ ಸ್ಕಾರ್ಜೆನಿ, ಜೋಹಾನ್ ವಾನ್ ಲೀರ್ಸ್,<ref name="BS" /> ಮತ್ತು ಹ್ಯಾನ್ಸ್-ಉಲ್ರಿಚ್ ರುಡೆಲ್ ಅವರ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಅವರ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="BS" /> ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳ ವಿಶ್ವ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. == ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ == ಲಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೦೫ ರಲ್ಲಿ '''ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಯಾನಿ ಜೂಲಿಯಾ ಪೋರ್ಟಾಸ್''' ಆಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಅವರು ಗ್ರೀಕ್ ಮೂಲದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಜೆ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ಪೋರ್ಟಾಸ್ ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮೂಲದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಹಿಳೆ ಜೂಲಿಯಾ ಪೋರ್ಟಾಸ್ (ನೀ ನ್ಯಾಶ್). ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮೈನ್ ಪೋರ್ಟಾಸ್ ಎರಡೂವರೆ ತಿಂಗಳ [[ಅಕಾಲಿಕ ಹೆರಿಗೆ|ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ]] ಜನಿಸಿದರು ತೂಕ ಮಾತ್ರ{{Convert|930|g|lboz}} ಮತ್ತು ಮೊದಲಿಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಅವರ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾನೂನು ಬದ್ದವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಗ್ರೀಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದವು. ಪೋರ್ಟಾಸ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಲಿಯಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಮುಂದೆ ಗ್ರೀಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದರು. ಇಲ್ಲಿ [[ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್|ಅನಾಟೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಹೆನ್ರಿಕ್ ಶ್ಲೀಮನ್ ಅವರ [[ಸ್ವಸ್ತಿಕ|ಸ್ವಸ್ತಿಕಗಳ]] ಆವಿಷ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಪರಿಚಿತಳಾದಳು. ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕರು ಆರ್ಯ ಮೂಲದವರು ಎಂಬುದು ಆಕೆಯ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಅವಳ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪ್ರಬಂಧಗಳು : ''ಎಸ್ಸೈ-ಕ್ರಿಟಿಕ್ ಸುರ್ ಥಿಯೋಫಿಲ್ ಕೈರಿಸ್'' ( ''ಥಿಯೋಫಿಲೋಸ್ ಕೈರಿಸ್ ಕುರಿತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬಂಧ'' ) (ಲಿಯಾನ್: ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿನ್ ಪೋರ್ಟಾಸ್, ೧೯೩೫) ಮತ್ತು ''ಲಾ ಸಿಂಪ್ಲಿಸಿಟ್'' ಮ್ಯಾಥೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ ( ''ಮ್ಯಾಥಮೆಟಿಕಲ್ ಸಿಂಪ್ಲಿಸಿಟಿ'' ) (ಲಿಯಾನ್: ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿನ್: ೧೩೫). === ನಾಜಿಸಂ === ೧೯೨೮ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ ಲೆಂಟ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೈನ್ ತೀರ್ಥಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪೋರ್ಟಾಸ್ ಅವರು [[ನಾಜಿಸಮ್|ನಾಜಿ]] ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|title=Hitler's Priestess: Savitri Devi, the Hindu-Aryan Myth, and Neo-Nazism|last=Goodrick-Clarke|first=Nicholas|date=October 2000|publisher=NYU Press|isbn=9780814731116}}</ref> ೧೯೩೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜೀವಂತ ಪೇಗನ್ ಆರ್ಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು. ದೇಶವು ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref name="segregation">{{Cite web|url=http://www.familyhaven.com/books/devi.html|title=Hitler's Priestess (Book Review)|date=24 February 1999|website=FamilyHaven|archive-url=https://web.archive.org/web/20041009225200/http://www.familyhaven.com/books/devi.html|archive-date=9 October 2004|access-date=9 October 2004}}</ref> ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ]] ಬದ್ಧರಾಗಿ ಅವರು '''ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ''' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದರು ( [[ಹಿಂದಿ]] : सावित्री देवी; [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ]] <nowiki>''</nowiki>ಸೂರ್ಯ-ಕಿರಣಗಳ ದೇವತೆ<nowiki>''</nowiki> ಎಂದರ್ಥ). ಅವರು [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಜುದಾಯಿಸಂ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧ ವಕೀಲರಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಮಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತರಾದರು ಮತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]] ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಧರ್ಮ ಮತ್ತು [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಧರ್ಮದ ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ''ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು'' ನೀಡಿದರು. ೧೯೩೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಕ್ಸಿಸ್ ಪರ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ವಿತರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬಗ್ಗೆ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II ರ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಪಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು [[ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]] (ಆಕ್ಸಿಸ್-ಸಂಯೋಜಿತ [[ಭಾರತೀಯ ರಾ‌‌ಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆಯ]] ನಾಯಕ) ಅವರನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="rediff">Shrabani Basu, [http://www.rediff.com/news/1999/mar/27hitler.htm "The spy who loved Hitler"] ''Rediff News'' (first published in ''Sunday'' magazine), March 1999, retrieved 6 November 2012.</ref> === ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ === [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]] ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾವಿತ್ರಿದೇವಿಯ ಸಂಪರ್ಕವು ತನ್ನ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರತಿರೋಧದೊಂದಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="nephews">[http://www.savitridevi.org/article-nephews.html Greg Johnson, 2006, "Savitri Devi's Communist Nephews", ''savitridevi.org''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130420122148/http://www.savitridevi.org/article-nephews.html |date=2013-04-20 }} (6 November 2012).</ref> ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರಿದೇವಿ ಅವರು ಜರ್ಮನ್ ಪರವಾದ ''ನ್ಯೂ ಮರ್ಕ್ಯುರಿ'' ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ನಾಜಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಬಾಂಗ್ಲಾ (ಬಙ್ಗ)|ಬಂಗಾಳಿ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಅಸಿತ್ ಕೃಷ್ಣ ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ೧೯೪೧ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಗ್ರೀಸ್‌ಗೆ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಗ್ರೀಸ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ದೇವಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ದೇವಿ ಮತ್ತು ಮುಖರ್ಜಿ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಇದು ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು, ಇದು ದೇವಿ ಮತ್ತು ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರಿಗೆ ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಗುಪ್ತಚರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ಮಿಲಿಟರಿಯು ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವಾಯುನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಘಟಕಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಯಿತು.<ref name="rediff"/> == ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ನಾಜಿ ಚಟುವಟಿಕೆ == [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II ರ]] ನಂತರ ಅವರು ೧೯೪೫ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಮುಖರ್ಜಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಜೆಯ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಅವರು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು ನಂತರ ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಇದಾದನಂತರ ನಂತರ ಅವರು [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ]] ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ೫-೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೪೭ <ref>{{Cite news|url=https://timarit.is/page/1161743|title=Sólarhring að villast í grennd við Heklu: Frásögn frú Mukherji. [24 hours a day getting lost near Hekla: The story of Mrs. Mukherji.].|date=14 April 1947|work=Vísir|access-date=19 January 2022|page=2}}</ref> ಹೆಕ್ಲಾ ಪರ್ವತದ ಸ್ಫೋಟವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದಳು. ಅವರು ಶೀಘ‍್ರವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು ನಂತರ ಅವಳು [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ]] ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸ್ವೆನ್ ಹೆಡಿನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಳು. ೧೫ ಜೂನ್ ೧೯೪೮ ರಂದು ಅವರು ನಾರ್ಡ್-ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಹತ್ತಿದರು ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೈಬರಹದ ಕರಪತ್ರಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವರು ಜರ್ಮನಿಯ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಅದ್ಭುತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಸಮಾಜವಾದಿ ನಂಬಿಕೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧಗಳಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಅವಳು ''ಗೋಲ್ಡ್ ಇನ್ ದಿ ಫರ್ನೇಸ್‌ನಲ್ಲಿನ'' ತನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದಳು (ಅದನ್ನು ಮರು-ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ''ಗೋಲ್ಡ್ ಇನ್ ದಿ ಫರ್ನೇಸ್ ಎಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು: ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಅನುಭವಗಳು'' ಅವಳ ಜನ್ಮದ ನೂರನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ).<ref name="HP">[https://books.google.com/books?id=m6-5YC-pBk4C "Hitler's Priestess: Savitri Devi, the Hindu-Aryan Myth, and Neo-Nazism"], Nicholas Goodrick-Clarke. NYU Press, 2000. {{ISBN|0-8147-3111-2}}, {{ISBN|978-0-8147-3111-6}}. pp. 6, 42–44, 104, 130–148, 179, 222</ref> ಬಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲೈಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ವಿಷಯವಾಗಿ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಾಜಿ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೪೯ ರಂದು ಡಸೆಲ್ಡಾರ್ಫ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಸೆರೆವಾಸಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವಳು ವರ್ಲ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ತಿಂಗಳು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನ ಸಹ ನಾಜಿ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎಸ್ ಖೈದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದಳು ಅವಳು ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ನಂತರ. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಲಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಹೋದಳು.<ref name="HP"/> ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜರ್ಮನಿಗೆ ಮರು-ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಅಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅವರು ನಾಜಿ <nowiki>''</nowiki>ಪವಿತ್ರ<nowiki>''</nowiki> ತಾಣಗಳಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋದರು. ಅವಳು ಅಥೆನ್ಸ್‌ನಿಂದ ರೋಮ್‌ಗೆ ಹಾರಿದಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವಳು ಬ್ರೆನ್ನರ್ ಪಾಸ್‌ನ ಮೂಲಕ <nowiki>''</nowiki> ಗ್ರೇಟರ್ ಜರ್ಮನಿ <nowiki>''</nowiki> ಗೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದಳು ಅದನ್ನು ಅವಳು <nowiki>''</nowiki>ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಯರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆ<nowiki>''</nowiki> ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದಳು. ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ನಾಜಿ ಪಕ್ಷ|ನಾಜಿ ಪಕ್ಷದ]] (ಎನ್‌ಎಸ್‌ಡಿಎಪಿ) ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಜರ್ಮನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಧರ್ಮದ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಅವರ ೧೯೫೮ ರ ಪುಸ್ತಕ ''ಪಿಲ್ಗ್ರಿಮೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ''. ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಹ್ಯಾನ್ಸ್-ಉಲ್ರಿಚ್ ರುಡೆಲ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ''ದಿ ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸನ್'' ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವನ ಪರಿಚಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿಯವರು [[ಸ್ಪೇನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಹಲವಾರು ನಾಜಿ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೊಹಾನ್ ವಾನ್ ಲೀರ್ಸ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೊಸ ದೆಹಲಿಯ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು ಬೈರುತ್, [[ಡಮಾಸ್ಕಸ್]], [[ಬಾಗ್ದಾದ್]], [[ತೆಹ್ರಾನ್|ಟೆಹ್ರಾನ್]] ಮತ್ತು ಜಹೇಡಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೊ ಸ್ಕಾರ್ಜೆನಿಯೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದರು. ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಅವರು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆಯ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆದರು. ತಮ್ಮ ಬೇಸಿಗೆ ರಜಾದಿನಗಳನ್ನು ಬರ್ಚ್‌ಟೆಸ್‌ಗಾಡೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದರು. ೧೯೬೧ ರ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟರ್ ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಮೂಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿತರು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಾಗ ಈ ಗುಂಪು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಫೌಂಟೈನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಕಾಲಿನ್ ಜೋರ್ಡಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಬೆಂಬಲಿಗರಾದರು. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್‌ಶೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಜಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳ ವಿಶ್ವ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಾಟ್ಸ್‌ವಾಲ್ಡ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸ್ಥಾಪಕ-ಸಹಿದಾರರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಲಿಂಕನ್ ರಾಕ್ವೆಲ್ ಅವರಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. ರಾಕ್‌ವೆಲ್‍ನ ನಾಯಕರಾದಾಗ ಅವರು ವಿಲಿಯಂ ಲೂಥರ್ ಪಿಯರ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಅದರ ಹೊಸ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು: ''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್'' (೧೯೬೬-೬೮). ಜೋರ್ಡಾನ್ ಮತ್ತು ರಾಕ್ವೆಲ್ ಅವರ ಲೇಖನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪಿಯರ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯ ಸುಮಾರು ಎಂಭತ್ತು ಪುಟಗಳನ್ನು ''ದಿ ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸನ್'' ನ ಮಂದಗೊಳಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟರು. ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಪಿಯರ್ಸ್ ನಂತರದ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ''ಗೋಲ್ಡ್ ಇನ್ ದಿ ಫರ್ನೇಸ್'' ಮತ್ತು ''ಡಿಫೈಯನ್ಸ್‌ನಿಂದ'' ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು. ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದ ನಂತರ ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಡಿಯೊರ್ ಅವರ ನಾರ್ಮಂಡಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ಕಳೆದರು ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ರಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಆಕೆಗೆ ಸ್ವಾಗತವಿದ್ದರೂ, ಆಕೆಯ ಕಿರಿಕಿರಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಪ್ರಿಸ್‌ಬೈಟರಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನವನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು (ಅವಳ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ, ಅವಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಅಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಳು). ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಡಿಯೊರ್ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಿಂಚಣಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಅವರು ೨೩ ಜೂನ್ ೧೯೭೧ ರಂದು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಿಂದ ಬಾಂಬೆಗೆ ಹಾರಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ನವದೆಹಲಿಗೆ ತೆರಳಿದರು ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಲವಾರು ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ನಾಗರಹಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಜಿ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಲಿನ್ ಜೋರ್ಡಾನ್, ಜಾನ್ ಟಿಂಡಾಲ್, ಮ್ಯಾಟ್ ಕೊಯೆಲ್, ಮಿಗುಯೆಲ್ ಸೆರಾನೋ, ಐನಾರ್ ಅಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು [[ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್]] ಝುಂಡೆಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಯಹೂದಿಗಳ ನಾಜಿ ನರಮೇಧವು ಅಸತ್ಯವೆಂದು ಝುಂಡೆಲ್‌ಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವರು ಅವರು ಟೇಪ್ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು (ನವೆಂಬರ್ ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು) ಮತ್ತು ೧೯೭೯ ''ದಿ ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸನ್'' ನ ಹೊಸ ಸಚಿತ್ರ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. == ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ == ದೇವಿ ಅವರು ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಜೊತೆಗೆ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ [[ಸಸ್ಯಾಹಾರ|ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು]] ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಸಹ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ ''ದಿ ಇಂಪೀಚ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್'' ಅನ್ನು ಬರೆದರು ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಅವಳ ಪ್ರಕಾರ ಮನುಷ್ಯರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಲ್ಲಿ, ಮಾನವರು [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ]] ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ಸಸ್ಯಾಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಮೂಲಭೂತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರುಮತ್ತು <nowiki>''ಪ್ರಕೃತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸದ''</nowiki> ಜನರನ್ನು [[ಮರಣದಂಡನೆ|ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು]]. ವಿವಿಸೆಕ್ಷನ್, ಸರ್ಕಸ್, ವಧೆ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪಳ ಉದ್ಯಮಗಳು ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. == ಸಾವು == ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅವರು [[ಮೋತಿಬಿಂದು|ಕಣ್ಣಿನ ಪೊರೆಗಳನ್ನು]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿ ವೇಗವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯ ಗುಮಾಸ್ತರಾದ ಮಿರಿಯಮ್ ಹಿರ್ನ್ ಅವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತವನ್ನು ತೊರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಬವೇರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಜರ್ಮನಿಗೆ ಮರಳಿದರು ೧೯೮೨ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಗೆ ಮರು-ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಸಾವಿತ್ರಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಸಿಬಲ್ ಹೆಡಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆಕೆಯ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣ [[ಹೃದಯಾಘಾತ]] ಮತ್ತು ಪರಿಧಮನಿಯ ಥ್ರಂಬೋಸಿಸ್ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ಮರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಥಿಯಾಸ್ ಕೊಯೆಲ್ ''ಅವರ'' ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ಹೋಗುವವರಿದ್ದರು. ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿಯ ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನು ವರ್ಜೀನಿಯಾದ ಆರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೇರಿಕನ್ ನಾಜಿ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಜಾರ್ಜ್ ಲಿಂಕನ್ ರಾಕ್‌ವೆಲ್ ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ <nowiki>''ನಾಜಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಆನರ್''</nowiki> ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. == ಕೆಲಸಗಳು == {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ISBN ! ಸಾರಾಂಶ |- | 1935 | ''ಥಿಯೋಫಿಲ್ ಕೈರಿಸ್ ಅವರ ಪ್ರಬಂಧ ವಿಮರ್ಶೆ'' | | ಗ್ರೀಕ್ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಥಿಯೋಫಿಲೋಸ್ ಕೈರಿಸ್ ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯ ಕುರಿತು ಮೊದಲ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪ್ರಬಂಧ. |- | 1935 | ''ಲಾ ಸಿಂಪ್ಲಿಸಿಟ್ ಗಣಿತ'' | | ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಸರಳತೆಯ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತು 500-ಪುಟಗಳ ಪ್ರಬಂಧ. ಇದು ಲಿಯಾನ್ ಬ್ರುನ್‌ಶ್ವಿಕ್‌ನ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್ ಬೂಲ್]], ಗಾಟ್‌ಲಾಬ್ ಫ್ರೆಜ್, [[ಬರ್ಟ್ರಾನ್ಡ್ ರಸಲ್|ಬರ್ಟ್ರಾಂಡ್ ರಸ್ಸೆಲ್]], ಹೆನ್ರಿ ಪೊಯಿನ್‌ಕೇರ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ನಾರ್ತ್ ವೈಟ್‌ಹೆಡ್‌ರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. |- | 1940 (ಬರಹ 1935-6) | ''ಎಲ್'ಎಟಾಂಗ್ ಆಕ್ಸ್ ಕಮಲ'' ( ''ಕಮಲ ಕೊಳ'' ) | | ಭಾರತದ ಅನಿಸಿಕೆಗಳು. ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ. |- | 1936 | ''ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ'' | | [[ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]] ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಧರ್ಮ ಮತ್ತು [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಧರ್ಮದ ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. |- | 1940 | ''ಹಿಂದೂ-ಅಲ್ಲದ ಭಾರತೀಯರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಏಕತೆ'' | | [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು]] ಸಾಧಿಸಲು ರಾಜಕೀಯ ಏಕತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಭಾರತವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಕೋಮು ದ್ವೇಷವನ್ನು ಬದಿಗಿಡಬೇಕು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. |- | 1946 | ''ಎ ಸನ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್: ದಿ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ [[ಆಕ್ನಾಟನ್|ಅಖ್ನಾಟನ್]], ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಈಜಿಪ್ಟ್'' | ಮತ್ತು | ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಏಕದೇವತಾವಾದಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ( ''ಮೋಸೆಸ್ ಮತ್ತು'' ಏಕದೇವತಾವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಅವರು "ಮೋಸೆಸ್" ಎಂದು ಊಹಿಸುತ್ತಾರೆ). |- | 1951 | ''ಪ್ರತಿಭಟನೆ'' | | 1949 ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿತ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯ, ಬಂಧನ, ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸೆರೆವಾಸದ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ ಖಾತೆ. |- | 1952 (ಬರಹ 1948–9), 2005 ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ | ''ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ'' | ಮತ್ತು | ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು. |- | 1958 (ಬರಹ 1953–9) | ''ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ'' | | ವಿವಿಧ [[ನಾಜಿಸಮ್|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜವಾದಿ]] ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಆಕೆಯ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಖಾತೆ. |- | 1958 (ಬರಹ 1948-56) | ''ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ'' | (ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ) | ಆವರ್ತಕ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿಂದೂ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜವಾದದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಕೃತಿ. [[ಜೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್|ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್]], ಅಖ್ನಾಟನ್ ಮತ್ತು ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹಿಟ್ಲರ್ ವಿಷ್ಣು ದೇವರ ಅವತಾರ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. |- | 1959 (1945 ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ) | ''ದಿ ಇಂಪೀಚ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್'' | | ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ. |- | 1965 (ಬರಹ 1957-60) | ''ಉದ್ದನೆಯ ವಿಸ್ಕರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಾಲಿನ ದೇವತೆ, ಅಥವಾ "ಅತ್ಯಂತ ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ನಾಜಿ" ಮತ್ತು... ಅರ್ಧ-ಡಜನ್ ಬೆಕ್ಕುಗಳ ನಿಜವಾದ ಕಥೆ'' | | ಅವಳ ನೆಚ್ಚಿನ ಬೆಕ್ಕುಗಳ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ. |- | 1976 (ಬರಹ 1968-71) | ''ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲನಗಳು ಡಿ'ಯುನೆ ಆರ್ಯೆನ್ನೆ'' ( ''ಆರ್ಯನ್ ಮಹಿಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲನಗಳು'' ) | | ಒಂದು ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ ಬದಲಿಗೆ ತಾತ್ವಿಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಸರಣಿ, ಇದು ಅವರ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. |- | 2005 | ''ಮತ್ತು ಟೈಮ್ ರೋಲ್ಸ್ ಆನ್: ದಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಸಂದರ್ಶನಗಳು'' | | 1978 ರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮೂಲತಃ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. |- | 2012 (ಬರಹ 1952–53) | ''ಎಂದೆಂದಿಗೂ: ಭಕ್ತಿ ಪದ್ಯಗಳು'' | | ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್‌ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಭಕ್ತಿ ಕವನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ. |}   * ಇಕೋಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ * ನಿಗೂಢ ನಾಜಿಸಂ * ನಾಜಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು <references group="" responsive="1"></references> <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * ಕೂಪರ್, ಟೆರ್ರಿ. ''ಡಿಯರ್‌ನಿಂದ ಸಾವು: ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಡಿಯರ್.'' ಡೈನಾಸ್ಟಿ ಪ್ರೆಸ್ (2013). [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0956803863|978-0956803863]]. * [[ಕೊಯೆನ್ರಾಡ್ ಎಲ್ಸ್ಟ್|ಎಲ್ಸ್ಟ್, ಕೊಯೆನ್ರಾಡ್]]. ''ಕೇಸರಿ ಸ್ವಸ್ತಿಕ: "ಹಿಂದೂ ಫ್ಯಾಸಿಸಂ" ಕಲ್ಪನೆ'' (ಅಧ್ಯಾಯ 5). "ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು 'ಹಿಂದೂ-ಆರ್ಯನ್ ಮಿಥ್"." [[ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] (2001). [2 ಸಂಪುಟಗಳು. ] . * ಗಾರ್ಡೆಲ್, ಮಥಿಯಾಸ್. ''ಗಾಡ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ಲಡ್: ದಿ ಪೇಗನ್ ರಿವೈವಲ್ ಮತ್ತು ವೈಟ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದ.'' ಡ್ಯೂಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ (2003). [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0822330717|0822330717]]. * ಗುಡ್ರಿಕ್-ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ನಿಕೋಲಸ್. ''ಹಿಟ್ಲರನ ಪುರೋಹಿತ: ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ, ಹಿಂದೂ-ಆರ್ಯನ್ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ನವ-ನಾಜಿಸಂ''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ (1998). [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0814731104|0814731104]]. * ಗುಡ್ರಿಕ್-ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ನಿಕೋಲಸ್. "ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಲರ್ ಅವತಾರ" (ಅಧ್ಯಾಯ 5). ಇನ್: ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸನ್: ಆರ್ಯನ್ ಕಲ್ಟ್ಸ್, ಎಸ್ಸೊಟೆರಿಕ್ ನಾಜಿಸಮ್ ಮತ್ತು ಐಡೆಂಟಿಟಿಯ ರಾಜಕೀಯ''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ (2002). [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0814731244|0814731244]] ; (2003) [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0814731554|0814731554]]. * ಕಪ್ಲಾನ್, ಜೆಫ್ರಿ (ಸಂಪಾದಕರು). ''ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ವೈಟ್ ಪವರ್: ಎ ಸೋರ್ಸ್ಬುಕ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಡಿಕಲ್ ರೇಸಿಸ್ಟ್ ರೈಟ್''. ಅಲ್ಟಮಿರಾ ಪ್ರೆಸ್ (2000). [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0742503402|0742503402]]. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://savitridevi.org/ ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವಿ ಆರ್ಕೈವ್] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು]] dsugbermttxaxkupr0qsillg34ccoeo 0 148773 1377211 1352247 2026-07-25T12:43:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377211 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ನೀಲಿಮಾ ಅಜೀಂ|image=Neelima-Azeem.jpg|caption=ಅಜೀಂ 2013 ರಲ್ಲಿ|birth_date={{birth date and age|1958|12|2|df=y}}|birth_place=[[ಪಾಟ್ನಾ]],[[ಬಿಹಾರ]], [[ಭಾರತ]]|occupation=ನಟಿ|years_active=1989–ಪ್ರಸ್ತುತ|spouse={{ubl |{{marriage|[[ಪಂಕಜ್ ಕಪೂರ್]]<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/happy-birthday-ishaan-khatter-his-10-best-family-pics-with-shahid-kapoor-mira-rajput/story-YHLzRJ0wXgzlo87ZHY4wRK.html |title=Happy birthday Ishaan Khatter: His 10 best family pics with Shahid Kapoor, Mira Rajput |date=1 November 2019 |website=Hindustan Times}}</ref>|1979|1984|reason=div}} |{{marriage|[[ರಾಜೇಶ್ ಖಟ್ಟರ್]]<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/beyhadh-actor-rajesh-khattar-blessed-with-baby-boy-at-the-age-of-53-1593802-2019-08-31 |title=Beyhadh actor Rajesh Khattar blessed with baby boy at the age of 53 |date=31 August 2019 |website=India Today}}</ref>|1990|2001|reason=div}} |{{marriage|[[ರಾಝಾ ಅಲಿ ಖಾನ್]]|2004|2009|reason=div}}<ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodbubble.com/features/bollywood-stars-married-thrice/ |title=Sanjay Dutt, Lucky Ali, Kishore Kumar - Meet the Bollywood stars who found love thrice in marriage |date=31 March 2020 |website=Bollywood Bubble}}</ref> }}|children=[[ಶಾಹಿದ್ ಕಪೂರ್]]<br />[[ಇಶಾನ್ ಖಟ್ಟರ್]]}} '''ನೀಲಿಮಾ ಅಜೀಮ್''' (ಜನನ 2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1958) <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/heres-what-mira-rajput-wrote-in-her-birthday-note-for-mother-in-law-neelima-azeem-2333273|title=Here's What Mira Rajput Wrote In Her Birthday Note For Mother-In-Law Neelima Azeem|last=Chaubey|first=Pranita|date=2 December 2020|website=NDTV.com|access-date=23 July 2021}}</ref> ಒಬ್ಬಳು ಭಾರತೀಯ ನಟಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ, ಲೇಖಕಿ ಮತ್ತು ನಟರಾದ [[ಶಾಹಿದ್ ಕಪೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಇಶಾನ್ ಖಟ್ಟರ್]] ಅವರ ತಾಯಿ.<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/neelima-azeem-kathak-pandit-birju-maharaj-shahid-kapoor-195552-2014-06-03|title=Shahid Kapoor's mom Neelima Azeem back to stage after 40 years|date=3 June 2014|website=India Today}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.lightscamerabollywood.com/shahid-kapoor-family-pics-with-ex-step-father-rajesh-khattar-half-brother-ishaan-khattar-and-mother-neelima-azeem/|title=Meet Shahid Kapoor Family|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804004616/http://www.lightscamerabollywood.com/shahid-kapoor-family-pics-with-ex-step-father-rajesh-khattar-half-brother-ishaan-khattar-and-mother-neelima-azeem/|archive-date=4 August 2018|access-date=5 July 2018}}</ref> ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ನೀಲಿಮಾ ಅಜೀಂ ಅವರ ತಂದೆ ಬಿಹಾರದ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]] ಲೇಖಕ ಅನ್ವರ್ ಅಜೀಂ ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಖದೀಜಾ ಖ್ವಾಜಾ ಅಹ್ಮದ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-neelima-azim-opens-up-about-younger-son-ishan-khattar-s-bollywood-debut-2222943|title=Like Shahid, Ishaan is a fabulous dancer, says mom Neelima Azim on his Bollywood debut|last=KBR|first=Upala|date=13 June 2016|website=DNA India|language=en|access-date=21 July 2021}}</ref> ಅಜೀಮ್ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯದ ಕಥಕ್ ರೂಪವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು [[ಬಿರ್ಜೂ ಮಹಾರಾಜ್‌|ಬಿರ್ಜು ಮಹಾರಾಜ್]] ಮತ್ತು ಮುನ್ನಾ ಶುಕ್ಲಾ ಅವರ ಬಳಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref name="auto1"/><ref name="auto"/><ref>{{Cite web|url=https://www.veethi.com/india-people/neelima_azeem-profile-2581-14.htm|title=Neelima Azeem|website=veethi.com}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ಅಜೀಮ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಫಿರ್ ವಹಿ ತಲಾಶ್, ಆಮ್ರಪಾಲಿ, ದಿ ಸ್ವೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಜುನೂನ್ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.{{Fact|date=January 2020}} 2014 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮುಂಬೈನ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾಭವನ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬಿರ್ಜೂ ಮಹಾರಾಜ್‌|ಬಿರ್ಜು ಮಹಾರಾಜರ]] ಕಲಾಶ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಪಂಚತತ್ವ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಥಕ್ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.<ref name="auto1"/> ಅವರು ದೀಪಕ್ ತಿಜೋರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಡಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://urduyouthforum.org/biography/biography-Neelima-Azeem.html|title=Bihar Urdu Youth Forum|access-date=2023-02-18|archive-date=2022-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109043917/http://urduyouthforum.org/biography/biography-Neelima-Azeem.html|url-status=dead}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಅವರು 1979 ರಲ್ಲಿ [[ಪಂಕಜ್ ಕಪೂರ್|ಪಂಕಜ್ ಕಪೂರ್ ಅವರನ್ನು]] ವಿವಾಹವಾದರು ಆದರೆ ನಂತರ ಅವರು ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-neelima-azeem-opens-up-about-her-divorce-from-pankaj-kapur-when-son-shahid-kapoor-was-35-years-old-2889454|title=Neelima Azeem opens up about her divorce from Pankaj Kapur when son Shahid Kapoor was 3.5 years old|date=8 May 2021|website=DNA India|language=en|access-date=16 June 2021}}</ref> ಆಕೆಯ ಮಗ ಶಾಹಿದ್ ಕಪೂರ್ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/neelima-azeem-relationship-with-son-shahid-kapoor-mira-rajput-he-is-honest-and-brave-she-is-my-friend-7271237/|title=Neelima Azeem on relationship with son Shahid Kapoor, daughter-in-law Mira Rajput: ‘He is honest and brave, she is my friend’|date=14 April 2021|website=The Indian Express|language=en|access-date=16 June 2021}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ರಾಜೇಶ್ ಖಟ್ಟರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟರಾದ ಇಶಾನ್ ಖಟ್ಟರ್ ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/neelima-azeem-on-her-failed-marriages-with-pankaj-kapur-and-rajesh-khattar-experienced-grief-rejection-anxiety-pain-101618223704481.html|title=Neelima Azeem on her failed marriages with Pankaj Kapur and Rajesh Khattar: 'Experienced grief, rejection, anxiety'|date=12 April 2021|website=Hindustan Times|language=en|access-date=16 June 2021}}</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಲನಚಿತ್ರ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! class="unsortable" scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2018 ! scope="row" | ''ಅಕ್ರಮ'' | ಮಮ್ಮಿ | |- | 2018 ! scope="row" | ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೇಲ್'' | ಡಾಲಿಯ ತಾಯಿ | |- | 2017 ! scope="row" | ''ಸ್ಥಿರ'' | ಕಥಕ್ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಲರೂಸಿಯನ್ ಹುಡುಗಿಯ ಗುರು | ''ಕಿರುಚಿತ್ರ''<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> 2017 ಬರ್ಲಿನ್ ಕಿರು ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು <ref>{{Cite web|url=http://www.berlinshort.com/festival/|title='Berlin Short Film Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707091422/http://www.berlinshort.com/festival/|archive-date=7 July 2016|access-date=5 July 2018}}</ref> |- | 2017 ! scope="row" | ''ಮಜಾಜ್- ಏ ಘಮ್-ಎ-ದಿಲ್ ಕ್ಯಾ ಕರುನ್'' | ನಬಿ | |- | 2016 ! scope="row" | ''ಅಲಿಫ್'' | ಜಹಾರಾ | ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ |- | 2013 ! scope="row" | ''ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಡೈರಿ'' | ಶ್ರೀಮತಿ ಠಾಕೂರ್, ವಿಶೇಷ್ ಅವರ ತಾಯಿ | |- | 2012 ! scope="row" | ''ಫ್ಯೂಚರ್ ಟು ಬ್ರೈಟ್ ಹೈ ಜಿ'' | ರೊಮಿಲಾ ಮೋಟ್ವಾನಿ | |- | 2008 ! scope="row" | ''ಯಾರಿ ಮೇರೆ ಯಾರ್ ಕಿ'' | | |- | 2007 ! scope="row" | ''ಜಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾರೀಡ್ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)'' | ರಿತಿಕಾ ಆಂಟಿ | |- | 2003 ! scope="row" | ''ಇಷ್ಕ್ ವಿಷ್ಕ್'' | ಶ್ರೀಮತಿ. ಮಾಥೂರ್, ರಾಜೀವ್ ಅವರ ತಾಯಿ | |- | 2003 ! scope="row" | ''ಹಮ್ ಹೈ ಪ್ಯಾರ್ ಮೇ'' | | |- |2000 ! scope="row" | ''ಕಲಾ ಮಂದಿರ'' | | |- |1999 ! scope="row" | ''ಸೂರ್ಯವಂಶಮ್'' | ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಸೊಸೆ | <ref>{{Cite web|url=https://m.ranker.com/list/full-cast-of-sooryavansham-actors-and-actresses/reference|title=Full Cast of Sooryavansham Actors/Actresses|website=[[Ranker.com]]|access-date=28 December 2019}}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 1997 ! scope="row" | ''ಇತಿಹಾಸ'' | ನವೇಲಿ | |- | 1996 ! scope="row" | ''ಹಾಹಾಕರ್'' | ರಾಗಿಣಿ | |- | 1996 ! scope="row" | ''ಛೋಟಾ ಸಾ ಘರ್'' | ಅಗ್ನಿ | |- | 1994 ! scope="row" | ''ಆಜಾ ರೇ ಓ ಸಜ್ನಾ'' | | |- |1993 ! scope="row" | ''ದಿಲ್ ಅಪ್ನಾ ಪ್ರೀತ್ ಪರೈ'' | ನೀಲಿಮಾ | |- | 1992 ! scope="row" | ''ಕರ್ಮ ಯೋಧ'' | ಸಮೀರ್ ಸಹೋದರಿ | |- | 1992 ! scope="row" | ''ನಾಗಿನ್ ಔರ್ ಲೂಟೆರೆ'' | ನೀಲಂ | |- | 1991 ! scope="row" | ''ಸಡಕ್'' | ಚಂದಾ | |- | 1990 ! scope="row" | ''ಸಲೀಂ ಲಾಂಗ್ಡೆ ಪೆ ಮತ್ ರೋ'' | ಮುಮ್ತಾಜ್ | |} === ದೂರದರ್ಶನ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" | ತೋರಿಸು ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಚಾನಲ್ ! class="unsortable" scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2010 ! scope="row" | ''ಧೂಂದ್ ಲೆಗಿ ಮಂಜಿಲ್ ಹುಮೇನ್'' | | ಸ್ಟಾರ್ ಒನ್ | <ref name="tribuneindia.com">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110208/dplus.htm#4|title=The Tribune, Chandigarh, India - Dehradun Plus|website=www.tribuneindia.com}}</ref> |- | 2007 ! scope="row" | ''ಏಕ್ ಚಾಭಿ ಹೈ ಪಡೋಸ್ ಮೇ'' | ದೇವಯಾನಿ | ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ | <ref name="TimesOfIndia">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Neelima-Azeem-returns-to-TV-serials/articleshow/2220529.cms|title=Neelima Azeem returns to TV serials - Times of India}}</ref> |- | 2007 ! scope="row" | ಧೂಮ್ ಮಚಾವೋ ಧೂಮ್ | | ಡಿಸ್ನಿ ಚಾನೆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ | <ref name="tribuneindia.com" /> |- | 2003 ! scope="row" | ''ಕಾಶ್ಮೀರ್'' | ಮುನಿರಾ ಭಟ್ | ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ | |- | 2002 ! scope="row" | ''ಆಮ್ರಪಾಲಿ'' | | ದೂರದರ್ಶನ | <ref>{{Cite web|url=http://hindu.com/thehindu/lf/2002/07/15/stories/2002071500710200.htm|title=Another historical serial on DD|date=15 July 2002|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060339/http://hindu.com/thehindu/lf/2002/07/15/stories/2002071500710200.htm|archive-date=21 September 2013|access-date=24 February 2014}}</ref> |- | 1998 ! scope="row" | ''ಸಾನ್ಸ್'' | ಅಜಿತ್ ಅವರ ಅಗಲಿದ ಪತ್ನಿ | ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ | |- | 1996 ! scope="row" | ''ಹಿನಾ'' | | | |- | 1994 ! scope="row" | ''ಶಾಂತಿ'' | ಇರಾವತಿ | [[ದೂರದರ್ಶನ ನ್ಯಾಷನಲ್|ಡಿಡಿ ನ್ಯಾಷನಲ್]] | |- | 1994 ! scope="row" | ''ಜುನೂನ್'' | | ದೂರದರ್ಶನ | |- | 1993 ! scope="row" | ''ಜಮೀನ್ ಆಸ್ಮಾನ್'' | | ದೂರದರ್ಶನ | |- | 1993 ! scope="row" | ''ಬೈಬಲ್ ಕಿ ಕಹಾನಿಯನ್'' | ರೆಬೆಕಾ | [[ದೂರದರ್ಶನ ನ್ಯಾಷನಲ್|ಡಿಡಿ ನ್ಯಾಷನಲ್]] | |- | 1992 ! scope="row" | ''ತಲಾಶ್'' | | ದೂರದರ್ಶನ | <ref name="tribuneindia.com" /> |- | 1990 ! scope="row" | ''ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಖಡ್ಗ'' | ಮುಮ್ತಾಜ್ | [[ದೂರದರ್ಶನ ನ್ಯಾಷನಲ್|ಡಿಡಿ ನ್ಯಾಷನಲ್]] | |- | 1990 ! scope="row" | ''ತಿತ್ಲಿ'' | ಶಾಲಿನಿ | ದೂರದರ್ಶನ | ಟೆಲಿ ಫಿಲ್ಮ್ |- | 1989 ! scope="row" | ''ಫಿರ್ ವಹಿ ತಲಾಶ್'' | ಶೆಹನಾಜ್ | ದೂರದರ್ಶನ | |} === ವೆಬ್ ಸರಣಿ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" width="10%" |ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ವೇದಿಕೆ ! class="unsortable" scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2019 | ''ಮಾಮ್ & ಕಂ.'' <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/actor-neelima-azeem-makes-a-comeback-with-web-series-mom-co-2049955.html|title=Actor Neelima Azeem Makes a Comeback with Web Series Mom & Co.|date=27 February 2019|website=www.news18.com|language=en|access-date=16 June 2021}}</ref> | ಸುಹಾಸಿನಿ ಜೋಶಿ | ಜೂಮ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ | |- | 2019 | ''ಹಲಾಲಾ'' <ref name="India Today">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/halala-actress-shafaq-naaz-opens-up-about-steamy-sex-scene-in-web-series-i-was-very-hesitant-1503249-2019-04-16|title=Halala actress Shafaq Naaz opens up about steamy sex scene in web series: I was very hesitant|last=|first=|date=16 April 2019|work=India Today}}</ref> | | ಉಲ್ಲು ಆನ್ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ | |- |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:೧೯೫೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] qal0g1grb3pa6nhnlinasbpznuicqy6 0 149642 1377223 1350103 2026-07-25T16:38:51Z Babitha Shetty 28343 /* ಮಾಧ್ಯಮ */ 1377223 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = ತ್ರಿಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ | settlement_type = [[ಕೇರಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Sunrise over the Pullu Padam with a Morning drizzle.jpg | photo2a = Chimmini Forest (24191470004).jpg | photo2b = Cape of Kodungallur.jpg | photo3a = Sakthan Thampuran Palace, Thrissur.jpg | photo3b = Koothambalam at Kerala Kalamandalam.jpg | photo4a = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 210 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ತ್ರಿಶೂರ್-ಪೊನ್ನಾನಿ ಕೋಲೆ ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ತ್ರಿಶೂರ್ ಕೋಲೆ ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]], ಕೇಪ್ ಆಫ್ [[ಕೊಡಂಗಲ್ಲೂರು]], [[ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ]], [[ಅತಿರಪಿಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತ]], [[ಶಕ್ತನ್ ಥಂಪುರನ್ ಅರಮನೆ]], [[ಚಿಮ್ಮಿನಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]] }} | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=240 |frame-height=300 |frame-align=center |text= '''Thrissur District''' |type=shape |id=Q2429655 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title=Thrissur District of Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala State }} | map_caption = '''ಸ್ಥಳ [[ಕೇರಳ]]''' | coordinates = {{coord|10.52|N|76.21|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = | government_type = | governing_body = | area_footnotes = | area_total_km2 = 3032 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,243,170 | population_as_of = 2018 | population_footnotes = <ref name="tsrdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=2023-04-01|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_density_km2 = 1070 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ | official_name = | blank_info_sec1 = }} ''' ತ್ರಿಶೂರ್ ''' (ಹಿಂದೆ ತ್ರಿಚೂರ್), ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 3,032 ಕಿಮೀ² (1,171 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 1 ಜುಲೈ 1949 ರಂದು ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಎಂಬ ಪದವು "ತ್ರಿಸ್ಸಿವಪೆರೂರ್" ಪದದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ 'ಪವಿತ್ರ [[ಶಿವ]]' ಪಟ್ಟಣ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಎತ್ತರದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ 'ವಡಕ್ಕುಂನಾಥ ದೇವಾಲಯ' ಇದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ಅನ್ನು 'ವೃಷಭಾದ್ರಿಪುರಂ' ಮತ್ತು 'ಹತ್ತು ಕೈಲಾಸಂ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. <ref name="trichur.com">{{Cite web|title=Trichur, Trichur kerala, Trichur pooram, Hotels in Thrissur, Trichur map, Thrissur Properties, Trichur Hotels, Trichur Real Estate|url=https://www.trichur.com/artandculture1.htm|access-date=2020-09-09|website=www.trichur.com|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918142422/http://www.trichur.com/artandculture1.htm|url-status=dead}}</ref> ತ್ರಿಶೂರ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು 'ತ್ರಿ-ಶಿವ-ಪೆರೂರ್' ಅಥವಾ ಮೂರು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಶಿವನು ನೆಲೆಸಿರುವ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ - ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಡಕ್ಕುನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯ, ಅಶೋಕೇಶ್ವರಂ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಇರಟ್ಟಚಿರಾ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ತ್ರಿಶೂರ್ ಅನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಜಿಲ್ಲೆಯು ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಪೂರಂಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಪುರಾತನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದ ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ, ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್ (ಶಿವ) ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಮಾಧ್ಯಮ== 1920 ರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆ ಲೋಕಮಾನ್ಯನ್. ನಂತರ 1941 ರಲ್ಲಿ ದೀನಬಂಧು ಮತ್ತು 1976 ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ (ಪತ್ರಿಕೆ) ಬಂದಿತು. ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮಾ, ಮಾತೃಭೂಮಿ,ದೇಶಾಭಿಮಾನಿ, ದೀಪಿಕಾ, ಕೇರಳ ಕೌಮುದಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಂ. ನಗರದಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಂಜೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸಹ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಮುಂತಾದ ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ತ್ರಿಶೂರ್ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ 75 ಕಿ.ಮೀ, ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 133 ಕಿ.ಮೀ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಿಂದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 124 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಚಂಗನಾಚೇರಿಯಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 151 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.[42] ಈ ನಗರವು 'ತೆಕ್ಕಿನ್‌ಕಾಡು ಮೈದಾನ' ಎಂಬ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ವಿಲಂಗನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಂತರ ಇದು ನಗರದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ 2.83 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Thrissur District}} * [http://thrissur.nic.in/ ಸರ್ಕಾರಿ ಪೋರ್ಟಲ್] * [https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&t=k&msa=0&msid=114038809751246788218.000440d8cff499fc85a7c&ll=10.526843,76.215742&spn=0.013101,0.018003&z=16 ತ್ರಿಶೂರಿನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ] *[https://web.archive.org/web/20060220201643/http://www.thrissurpolice.com/ ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೋಲೀಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] roicn0jzrfo6z8uqd7b8lr950bnbqf9 1377224 1377223 2026-07-25T16:47:22Z Babitha Shetty 28343 /* ಭೌಗೋಳಿಕ */ 1377224 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = ತ್ರಿಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ | settlement_type = [[ಕೇರಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Sunrise over the Pullu Padam with a Morning drizzle.jpg | photo2a = Chimmini Forest (24191470004).jpg | photo2b = Cape of Kodungallur.jpg | photo3a = Sakthan Thampuran Palace, Thrissur.jpg | photo3b = Koothambalam at Kerala Kalamandalam.jpg | photo4a = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 210 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ತ್ರಿಶೂರ್-ಪೊನ್ನಾನಿ ಕೋಲೆ ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ತ್ರಿಶೂರ್ ಕೋಲೆ ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]], ಕೇಪ್ ಆಫ್ [[ಕೊಡಂಗಲ್ಲೂರು]], [[ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ]], [[ಅತಿರಪಿಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತ]], [[ಶಕ್ತನ್ ಥಂಪುರನ್ ಅರಮನೆ]], [[ಚಿಮ್ಮಿನಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]] }} | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=240 |frame-height=300 |frame-align=center |text= '''Thrissur District''' |type=shape |id=Q2429655 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title=Thrissur District of Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala State }} | map_caption = '''ಸ್ಥಳ [[ಕೇರಳ]]''' | coordinates = {{coord|10.52|N|76.21|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = | government_type = | governing_body = | area_footnotes = | area_total_km2 = 3032 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,243,170 | population_as_of = 2018 | population_footnotes = <ref name="tsrdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=2023-04-01|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_density_km2 = 1070 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ | official_name = | blank_info_sec1 = }} ''' ತ್ರಿಶೂರ್ ''' (ಹಿಂದೆ ತ್ರಿಚೂರ್), ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 3,032 ಕಿಮೀ² (1,171 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 1 ಜುಲೈ 1949 ರಂದು ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಎಂಬ ಪದವು "ತ್ರಿಸ್ಸಿವಪೆರೂರ್" ಪದದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ 'ಪವಿತ್ರ [[ಶಿವ]]' ಪಟ್ಟಣ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಎತ್ತರದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ 'ವಡಕ್ಕುಂನಾಥ ದೇವಾಲಯ' ಇದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ಅನ್ನು 'ವೃಷಭಾದ್ರಿಪುರಂ' ಮತ್ತು 'ಹತ್ತು ಕೈಲಾಸಂ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. <ref name="trichur.com">{{Cite web|title=Trichur, Trichur kerala, Trichur pooram, Hotels in Thrissur, Trichur map, Thrissur Properties, Trichur Hotels, Trichur Real Estate|url=https://www.trichur.com/artandculture1.htm|access-date=2020-09-09|website=www.trichur.com|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918142422/http://www.trichur.com/artandculture1.htm|url-status=dead}}</ref> ತ್ರಿಶೂರ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು 'ತ್ರಿ-ಶಿವ-ಪೆರೂರ್' ಅಥವಾ ಮೂರು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಶಿವನು ನೆಲೆಸಿರುವ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ - ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಡಕ್ಕುನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯ, ಅಶೋಕೇಶ್ವರಂ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಇರಟ್ಟಚಿರಾ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ತ್ರಿಶೂರ್ ಅನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಜಿಲ್ಲೆಯು ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಪೂರಂಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಪುರಾತನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದ ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ, ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್ (ಶಿವ) ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಮಾಧ್ಯಮ== 1920 ರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆ ಲೋಕಮಾನ್ಯನ್. ನಂತರ 1941 ರಲ್ಲಿ ದೀನಬಂಧು ಮತ್ತು 1976 ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ (ಪತ್ರಿಕೆ) ಬಂದಿತು. ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮಾ, ಮಾತೃಭೂಮಿ,ದೇಶಾಭಿಮಾನಿ, ದೀಪಿಕಾ, ಕೇರಳ ಕೌಮುದಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಂ. ನಗರದಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಂಜೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸಹ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಮುಂತಾದ ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ತ್ರಿಶೂರ್ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ 75 ಕಿ.ಮೀ, ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 133 ಕಿ.ಮೀ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಿಂದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 124 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಚಂಗನಾಚೇರಿಯಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 151 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.[42] ಈ ನಗರವು 'ತೆಕ್ಕಿನ್‌ಕಾಡು ಮೈದಾನ' ಎಂಬ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ವಿಲಂಗನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಂತರ ಇದು ನಗರದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ 2.83 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. <p> ಆ ಸಣ್ಣ ಗುಡ್ಡದಿಂದ ನಗರವು ಕ್ರಮೇಣ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ 'ತ್ರಿಶೂರ್-ಪೊನ್ನಾನಿ ಕೋಲ್ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ'ಗಳಾಗಿ (Kole Wetlands) ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನಗರಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನೀರು ನದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳದ ಇತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಹದ ಅಪಾಯದಿಂದ ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರವು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <p>ಈ ನಗರವು ಕೇರಳದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೃತ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ, ಈ ನಗರವು ಆರ್ಕಿಯನ್ ನೈಸ್ (gneiss) ಮತ್ತು ಸ್ಫಟಿಕೀಯ ಶಿಸ್ಟ್ (schist) ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ನಗರದ ಬಹುಭಾಗವು ಆರ್ಕಿಯನ್ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಭಾರತೀಯ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಫಲಕದ (ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ಲೇಟ್) ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪನ ಅಥವಾ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Thrissur District}} * [http://thrissur.nic.in/ ಸರ್ಕಾರಿ ಪೋರ್ಟಲ್] * [https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&t=k&msa=0&msid=114038809751246788218.000440d8cff499fc85a7c&ll=10.526843,76.215742&spn=0.013101,0.018003&z=16 ತ್ರಿಶೂರಿನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ] *[https://web.archive.org/web/20060220201643/http://www.thrissurpolice.com/ ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೋಲೀಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ajpja8urgj9ayydv2g3zifnl9ucym7k 1377226 1377224 2026-07-25T16:53:01Z Babitha Shetty 28343 /* ಭೌಗೋಳಿಕ */ 1377226 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = ತ್ರಿಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ | settlement_type = [[ಕೇರಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Sunrise over the Pullu Padam with a Morning drizzle.jpg | photo2a = Chimmini Forest (24191470004).jpg | photo2b = Cape of Kodungallur.jpg | photo3a = Sakthan Thampuran Palace, Thrissur.jpg | photo3b = Koothambalam at Kerala Kalamandalam.jpg | photo4a = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 210 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ತ್ರಿಶೂರ್-ಪೊನ್ನಾನಿ ಕೋಲೆ ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ತ್ರಿಶೂರ್ ಕೋಲೆ ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]], ಕೇಪ್ ಆಫ್ [[ಕೊಡಂಗಲ್ಲೂರು]], [[ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ]], [[ಅತಿರಪಿಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತ]], [[ಶಕ್ತನ್ ಥಂಪುರನ್ ಅರಮನೆ]], [[ಚಿಮ್ಮಿನಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]] }} | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=240 |frame-height=300 |frame-align=center |text= '''Thrissur District''' |type=shape |id=Q2429655 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title=Thrissur District of Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala State }} | map_caption = '''ಸ್ಥಳ [[ಕೇರಳ]]''' | coordinates = {{coord|10.52|N|76.21|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = | government_type = | governing_body = | area_footnotes = | area_total_km2 = 3032 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,243,170 | population_as_of = 2018 | population_footnotes = <ref name="tsrdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=2023-04-01|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_density_km2 = 1070 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ | official_name = | blank_info_sec1 = }} ''' ತ್ರಿಶೂರ್ ''' (ಹಿಂದೆ ತ್ರಿಚೂರ್), ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 3,032 ಕಿಮೀ² (1,171 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 1 ಜುಲೈ 1949 ರಂದು ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಎಂಬ ಪದವು "ತ್ರಿಸ್ಸಿವಪೆರೂರ್" ಪದದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ 'ಪವಿತ್ರ [[ಶಿವ]]' ಪಟ್ಟಣ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಎತ್ತರದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ 'ವಡಕ್ಕುಂನಾಥ ದೇವಾಲಯ' ಇದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ಅನ್ನು 'ವೃಷಭಾದ್ರಿಪುರಂ' ಮತ್ತು 'ಹತ್ತು ಕೈಲಾಸಂ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. <ref name="trichur.com">{{Cite web|title=Trichur, Trichur kerala, Trichur pooram, Hotels in Thrissur, Trichur map, Thrissur Properties, Trichur Hotels, Trichur Real Estate|url=https://www.trichur.com/artandculture1.htm|access-date=2020-09-09|website=www.trichur.com|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918142422/http://www.trichur.com/artandculture1.htm|url-status=dead}}</ref> ತ್ರಿಶೂರ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು 'ತ್ರಿ-ಶಿವ-ಪೆರೂರ್' ಅಥವಾ ಮೂರು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಶಿವನು ನೆಲೆಸಿರುವ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ - ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಡಕ್ಕುನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯ, ಅಶೋಕೇಶ್ವರಂ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಇರಟ್ಟಚಿರಾ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ತ್ರಿಶೂರ್ ಅನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಜಿಲ್ಲೆಯು ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಪೂರಂಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಪುರಾತನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದ ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ, ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್ (ಶಿವ) ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಮಾಧ್ಯಮ== 1920 ರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆ ಲೋಕಮಾನ್ಯನ್. ನಂತರ 1941 ರಲ್ಲಿ ದೀನಬಂಧು ಮತ್ತು 1976 ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ (ಪತ್ರಿಕೆ) ಬಂದಿತು. ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮಾ, ಮಾತೃಭೂಮಿ,ದೇಶಾಭಿಮಾನಿ, ದೀಪಿಕಾ, ಕೇರಳ ಕೌಮುದಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಂ. ನಗರದಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಂಜೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸಹ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಮುಂತಾದ ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ತ್ರಿಶೂರ್ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ 75 ಕಿ.ಮೀ, ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 133 ಕಿ.ಮೀ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಿಂದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 124 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಚಂಗನಾಚೇರಿಯಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 151 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.[42] ಈ ನಗರವು 'ತೆಕ್ಕಿನ್‌ಕಾಡು ಮೈದಾನ' ಎಂಬ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ವಿಲಂಗನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಂತರ ಇದು ನಗರದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ 2.83 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. <p> ಆ ಸಣ್ಣ ಗುಡ್ಡದಿಂದ ನಗರವು ಕ್ರಮೇಣ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ 'ತ್ರಿಶೂರ್-ಪೊನ್ನಾನಿ ಕೋಲ್ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ'ಗಳಾಗಿ (Kole Wetlands) ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನಗರಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನೀರು ನದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳದ ಇತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಹದ ಅಪಾಯದಿಂದ ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರವು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <p>ಈ ನಗರವು ಕೇರಳದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೃತ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ, ಈ ನಗರವು ಆರ್ಕಿಯನ್ ನೈಸ್ (gneiss) ಮತ್ತು ಸ್ಫಟಿಕೀಯ ಶಿಸ್ಟ್ (schist) ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ನಗರದ ಬಹುಭಾಗವು ಆರ್ಕಿಯನ್ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಭಾರತೀಯ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಫಲಕದ (ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ಲೇಟ್) ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪನ ಅಥವಾ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ==ಹವಾಮಾನ== ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Thrissur District}} * [http://thrissur.nic.in/ ಸರ್ಕಾರಿ ಪೋರ್ಟಲ್] * [https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&t=k&msa=0&msid=114038809751246788218.000440d8cff499fc85a7c&ll=10.526843,76.215742&spn=0.013101,0.018003&z=16 ತ್ರಿಶೂರಿನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ] *[https://web.archive.org/web/20060220201643/http://www.thrissurpolice.com/ ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೋಲೀಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] hfwqm8j8463omj3l2nc86wgl9nwchde 1377227 1377226 2026-07-25T16:56:11Z Babitha Shetty 28343 /* ಹವಾಮಾನ */ 1377227 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = ತ್ರಿಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ | settlement_type = [[ಕೇರಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Sunrise over the Pullu Padam with a Morning drizzle.jpg | photo2a = Chimmini Forest (24191470004).jpg | photo2b = Cape of Kodungallur.jpg | photo3a = Sakthan Thampuran Palace, Thrissur.jpg | photo3b = Koothambalam at Kerala Kalamandalam.jpg | photo4a = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 210 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ತ್ರಿಶೂರ್-ಪೊನ್ನಾನಿ ಕೋಲೆ ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ತ್ರಿಶೂರ್ ಕೋಲೆ ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]], ಕೇಪ್ ಆಫ್ [[ಕೊಡಂಗಲ್ಲೂರು]], [[ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ]], [[ಅತಿರಪಿಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತ]], [[ಶಕ್ತನ್ ಥಂಪುರನ್ ಅರಮನೆ]], [[ಚಿಮ್ಮಿನಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]] }} | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=240 |frame-height=300 |frame-align=center |text= '''Thrissur District''' |type=shape |id=Q2429655 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title=Thrissur District of Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala State }} | map_caption = '''ಸ್ಥಳ [[ಕೇರಳ]]''' | coordinates = {{coord|10.52|N|76.21|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = | government_type = | governing_body = | area_footnotes = | area_total_km2 = 3032 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,243,170 | population_as_of = 2018 | population_footnotes = <ref name="tsrdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=2023-04-01|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_density_km2 = 1070 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ | official_name = | blank_info_sec1 = }} ''' ತ್ರಿಶೂರ್ ''' (ಹಿಂದೆ ತ್ರಿಚೂರ್), ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 3,032 ಕಿಮೀ² (1,171 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 1 ಜುಲೈ 1949 ರಂದು ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಎಂಬ ಪದವು "ತ್ರಿಸ್ಸಿವಪೆರೂರ್" ಪದದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ 'ಪವಿತ್ರ [[ಶಿವ]]' ಪಟ್ಟಣ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಎತ್ತರದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ 'ವಡಕ್ಕುಂನಾಥ ದೇವಾಲಯ' ಇದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ಅನ್ನು 'ವೃಷಭಾದ್ರಿಪುರಂ' ಮತ್ತು 'ಹತ್ತು ಕೈಲಾಸಂ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. <ref name="trichur.com">{{Cite web|title=Trichur, Trichur kerala, Trichur pooram, Hotels in Thrissur, Trichur map, Thrissur Properties, Trichur Hotels, Trichur Real Estate|url=https://www.trichur.com/artandculture1.htm|access-date=2020-09-09|website=www.trichur.com|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918142422/http://www.trichur.com/artandculture1.htm|url-status=dead}}</ref> ತ್ರಿಶೂರ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು 'ತ್ರಿ-ಶಿವ-ಪೆರೂರ್' ಅಥವಾ ಮೂರು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಶಿವನು ನೆಲೆಸಿರುವ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ - ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಡಕ್ಕುನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯ, ಅಶೋಕೇಶ್ವರಂ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಇರಟ್ಟಚಿರಾ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ತ್ರಿಶೂರ್ ಅನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಜಿಲ್ಲೆಯು ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಪೂರಂಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಪುರಾತನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದ ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ, ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್ (ಶಿವ) ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಮಾಧ್ಯಮ== 1920 ರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆ ಲೋಕಮಾನ್ಯನ್. ನಂತರ 1941 ರಲ್ಲಿ ದೀನಬಂಧು ಮತ್ತು 1976 ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ (ಪತ್ರಿಕೆ) ಬಂದಿತು. ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮಾ, ಮಾತೃಭೂಮಿ,ದೇಶಾಭಿಮಾನಿ, ದೀಪಿಕಾ, ಕೇರಳ ಕೌಮುದಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಂ. ನಗರದಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಂಜೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸಹ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಮುಂತಾದ ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ತ್ರಿಶೂರ್ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ 75 ಕಿ.ಮೀ, ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 133 ಕಿ.ಮೀ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಿಂದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 124 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಚಂಗನಾಚೇರಿಯಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 151 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.[42] ಈ ನಗರವು 'ತೆಕ್ಕಿನ್‌ಕಾಡು ಮೈದಾನ' ಎಂಬ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ವಿಲಂಗನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಂತರ ಇದು ನಗರದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ 2.83 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. <p> ಆ ಸಣ್ಣ ಗುಡ್ಡದಿಂದ ನಗರವು ಕ್ರಮೇಣ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ 'ತ್ರಿಶೂರ್-ಪೊನ್ನಾನಿ ಕೋಲ್ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ'ಗಳಾಗಿ (Kole Wetlands) ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನಗರಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನೀರು ನದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳದ ಇತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಹದ ಅಪಾಯದಿಂದ ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರವು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <p>ಈ ನಗರವು ಕೇರಳದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೃತ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ, ಈ ನಗರವು ಆರ್ಕಿಯನ್ ನೈಸ್ (gneiss) ಮತ್ತು ಸ್ಫಟಿಕೀಯ ಶಿಸ್ಟ್ (schist) ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ನಗರದ ಬಹುಭಾಗವು ಆರ್ಕಿಯನ್ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಭಾರತೀಯ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಫಲಕದ (ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ಲೇಟ್) ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪನ ಅಥವಾ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ==ಹವಾಮಾನ== ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರವು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಮೇ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯು ಬೇಸಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಸಮಯವಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳು ಅಹಿತಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಗಲಿನ ತಾಪಮಾನವು 36 ರಿಂದ 38 °C (96.8 ರಿಂದ 100.4 °F) ವರೆಗೆ ಏರಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅತಿಯಾದ ಆರ್ದ್ರತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ನಂತರ ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಗಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳುಗಳು ಮಾನ್ಸೂನ್ ನಂತರದ ಅಥವಾ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವ ಅವಧಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ವರೆಗಿನ ಚಳಿಗಾಲವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದ ಇತರ ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬೆಳಗಿನ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನ ತಾಪಮಾನವು 30 °C ಅಥವಾ 86 °F ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. <p>ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನಗರವು ಭಾರಿ ಮಳೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 3,100 ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ 122 ಇಂಚುಗಳಷ್ಟಿದೆ. ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಜುಲೈ ನಂತರ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 124 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ಗರಿಷ್ಠ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು 36 °C (96.8 °F) ಆಗಿದ್ದರೆ, ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು 27 °C (80.6 °F) ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು 31 °C (87.8 °F) ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು 20 °C (68 °F) ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Thrissur District}} * [http://thrissur.nic.in/ ಸರ್ಕಾರಿ ಪೋರ್ಟಲ್] * [https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&t=k&msa=0&msid=114038809751246788218.000440d8cff499fc85a7c&ll=10.526843,76.215742&spn=0.013101,0.018003&z=16 ತ್ರಿಶೂರಿನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ] *[https://web.archive.org/web/20060220201643/http://www.thrissurpolice.com/ ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೋಲೀಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] g576ws3ci033m8u3bwsw4co74vsx4pv 10 160542 1377265 1327141 2026-02-26T19:40:12Z en>Pppery 0 Close 1377265 wikitext text/x-wiki <!-- Subst of {{Tl2}} follows --><code><nowiki>{{</nowiki>[[:{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{sister|}}} | {{{sister}}}: }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{lang|}}} | {{{lang}}}: }}{{ safesubst:<noinclude/>ns:Template }}:{{{1}}}|{{{1}}}]]{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{2|}}} | &#124;{{{2}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{3|}}} | &#124;{{{3}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{4|}}} | &#124;{{{4}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{5|}}} | &#124;{{{5}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{6|}}} | &#124;{{{6}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{7|}}} | &#124;{{{7}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{8|}}} | &#124;{{{8}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{9|}}} | &#124;{{{9}}} }}<nowiki>}}</nowiki></code><!-- Subst of {{Tl2}} ends --><noinclude> <!-- Add categories to the /doc subpage; interwikis go to Wikidata, thank you! --> {{documentation}} </noinclude> pvl9s5nv2clt2oy6mk5bjxv36zincca 1377266 1377265 2026-07-26T06:01:59Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Template_link_interwiki]] 1377265 wikitext text/x-wiki <!-- Subst of {{Tl2}} follows --><code><nowiki>{{</nowiki>[[:{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{sister|}}} | {{{sister}}}: }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{lang|}}} | {{{lang}}}: }}{{ safesubst:<noinclude/>ns:Template }}:{{{1}}}|{{{1}}}]]{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{2|}}} | &#124;{{{2}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{3|}}} | &#124;{{{3}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{4|}}} | &#124;{{{4}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{5|}}} | &#124;{{{5}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{6|}}} | &#124;{{{6}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{7|}}} | &#124;{{{7}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{8|}}} | &#124;{{{8}}} }}{{ safesubst:<noinclude/>#if: {{{9|}}} | &#124;{{{9}}} }}<nowiki>}}</nowiki></code><!-- Subst of {{Tl2}} ends --><noinclude> <!-- Add categories to the /doc subpage; interwikis go to Wikidata, thank you! --> {{documentation}} </noinclude> pvl9s5nv2clt2oy6mk5bjxv36zincca 10 160543 1377249 1257031 2026-05-05T14:17:47Z en>Paine Ellsworth 0 sync to sandbox 1377249 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Protection banner|main}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 0q651nfr0ibf5g4bbb3sw2qkj47h3ic 1377250 1377249 2026-07-26T06:01:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Protection_padlock]] 1377249 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Protection banner|main}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 0q651nfr0ibf5g4bbb3sw2qkj47h3ic 10 172856 1377251 1288842 2026-04-18T03:55:05Z en>Pppery 0 Changed protection settings for "[[Template:R protected/semi]]" ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1377251 wikitext text/x-wiki {{Redirect template |id=R semi-protected |name=[[:Category:Wikipedia semi-protected redirects|Semi-protected]] |from=a title that is semi-protected from editing for any of several possible reasons |info=** '''Please do not replace these redirected links''' with links directly to the target page unless expressly advised to do so below or elsewhere on this page, or if the change is supported by a policy or guideline. |all category=<!--for automatic namespace detection--> }}<includeonly>{{#ifeq:{{{nocat|}}}|true||{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:R semi-protected||{{#ifeq: {{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{#switch: {{PROTECTIONLEVEL:move}} |extendedconfirmed=[[Category:Wikipedia extended-confirmed-protected redirects]] |templateeditor=[[Category:Wikipedia template-protected redirects]] |sysop=[[Category:Wikipedia fully protected redirects]] }}{{#switch: {{PROTECTIONLEVEL:edit}} |autoconfirmed=[[Category:Wikipedia semi-protected redirects]] |extendedconfirmed|templateeditor|sysop|#default=[[Category:Wikipedia pages with incorrect protection templates]] }}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> m2d8h9o1j2pekuqat8itp7ir04ao76t 1377252 1377251 2026-07-26T06:01:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:R_protected/semi]] 1377251 wikitext text/x-wiki {{Redirect template |id=R semi-protected |name=[[:Category:Wikipedia semi-protected redirects|Semi-protected]] |from=a title that is semi-protected from editing for any of several possible reasons |info=** '''Please do not replace these redirected links''' with links directly to the target page unless expressly advised to do so below or elsewhere on this page, or if the change is supported by a policy or guideline. |all category=<!--for automatic namespace detection--> }}<includeonly>{{#ifeq:{{{nocat|}}}|true||{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:R semi-protected||{{#ifeq: {{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{#switch: {{PROTECTIONLEVEL:move}} |extendedconfirmed=[[Category:Wikipedia extended-confirmed-protected redirects]] |templateeditor=[[Category:Wikipedia template-protected redirects]] |sysop=[[Category:Wikipedia fully protected redirects]] }}{{#switch: {{PROTECTIONLEVEL:edit}} |autoconfirmed=[[Category:Wikipedia semi-protected redirects]] |extendedconfirmed|templateeditor|sysop|#default=[[Category:Wikipedia pages with incorrect protection templates]] }}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> m2d8h9o1j2pekuqat8itp7ir04ao76t 3 179819 1377212 2026-07-25T13:48:00Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377212 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=SANAT CHINAGUNDI}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೮, ೨೫ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) jkpo87635d609c7humcsamgz9sh0a2h 0 179820 1377213 2026-07-25T13:55:30Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox settlement | name = ಪುತ್ತೂರು | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣ]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|12.5525|N|74.9605|E|display=inline,title}} | subdivisi... 1377213 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಪುತ್ತೂರು | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣ]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|12.5525|N|74.9605|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ (ಭಾರತ)]] | governing_body = [[ಮೊಗ್ರಾಲ್ ಪುತ್ತೂರು]] ಪಂಚಾಯತ್ | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 8.4 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 14,271 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|url-status=usurped|archive-date=11 September 2014}}</ref> | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಮಾನಕ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] | postal_code = 671124 | registration_plate = ಕೆಎಲ್-14 | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''ಪುತ್ತೂರು''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು [[ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣ]]ವಾಗಿದೆ. ಪುತ್ತೂರು [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡು ನಗರ]]ದ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url = https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/| title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಪುತ್ತೂರು 6,749 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 7,522 ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ 14,271 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪುತ್ತೂರು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣವು {{cvt|8.4|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 2,659 ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸರಾಸರಿ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 1114 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 1084 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 14.4% ರಷ್ಟು ಜನರು 6 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಪುತ್ತೂರು ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು 89.75% ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 74.04% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 94.00% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ; ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 93.87% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 86.14% ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kasaragod |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=100,101 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> == ಧರ್ಮಗಳು == 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪುತ್ತೂರು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 14,271 ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 70.8% ಮುಸ್ಲಿಮರು, 28.6% ಹಿಂದೂಗಳು, 0.5% ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು 0.1% ಇತರರು.<ref name="census2011">{{cite web |title = Population by Religious Community |publisher = Census of India |url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |access-date = 28 March 2018 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date = 13 September 2015 |df = dmy-all }}</ref> == ಆಡಳಿತ == ಪುತ್ತೂರು ಕಾಸರಗೋಡು ಬ್ಲಾಕ್ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮೊಗ್ರಾಲ್ ಪುತ್ತೂರು]] [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್]]ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಕಾಸರಗೋಡು (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕಾಸರಗೋಡು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು ಲೋಕಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |accessdate = 2008-10-18 |work = Kerala |publisher = Election Commission of India |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archivedate = 2009-03-04 }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] mtoofmkorl6sdo8losx5fcpmtqxgeyp 1377216 1377213 2026-07-25T14:07:25Z A826 72368 removed [[Category:ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]; added [[Category:ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1377216 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಪುತ್ತೂರು | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣ]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|12.5525|N|74.9605|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ (ಭಾರತ)]] | governing_body = [[ಮೊಗ್ರಾಲ್ ಪುತ್ತೂರು]] ಪಂಚಾಯತ್ | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 8.4 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 14,271 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|url-status=usurped|archive-date=11 September 2014}}</ref> | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಮಾನಕ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] | postal_code = 671124 | registration_plate = ಕೆಎಲ್-14 | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''ಪುತ್ತೂರು''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು [[ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣ]]ವಾಗಿದೆ. ಪುತ್ತೂರು [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡು ನಗರ]]ದ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url = https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/| title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಪುತ್ತೂರು 6,749 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 7,522 ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ 14,271 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪುತ್ತೂರು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣವು {{cvt|8.4|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 2,659 ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸರಾಸರಿ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 1114 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 1084 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 14.4% ರಷ್ಟು ಜನರು 6 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಪುತ್ತೂರು ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು 89.75% ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 74.04% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 94.00% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ; ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 93.87% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 86.14% ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kasaragod |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=100,101 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> == ಧರ್ಮಗಳು == 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪುತ್ತೂರು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 14,271 ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 70.8% ಮುಸ್ಲಿಮರು, 28.6% ಹಿಂದೂಗಳು, 0.5% ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು 0.1% ಇತರರು.<ref name="census2011">{{cite web |title = Population by Religious Community |publisher = Census of India |url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |access-date = 28 March 2018 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date = 13 September 2015 |df = dmy-all }}</ref> == ಆಡಳಿತ == ಪುತ್ತೂರು ಕಾಸರಗೋಡು ಬ್ಲಾಕ್ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮೊಗ್ರಾಲ್ ಪುತ್ತೂರು]] [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್]]ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಕಾಸರಗೋಡು (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕಾಸರಗೋಡು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು ಲೋಕಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |accessdate = 2008-10-18 |work = Kerala |publisher = Election Commission of India |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archivedate = 2009-03-04 }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು]] 8uqs6qtbyw0a1gnzipolfaaf2m5cczp 1377219 1377216 2026-07-25T14:12:00Z A826 72368 1377219 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ಪುತ್ತೂರು | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣ]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|12.5525|N|74.9605|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ (ಭಾರತ)]] | governing_body = [[ಮೊಗ್ರಾಲ್ ಪುತ್ತೂರು]] ಪಂಚಾಯತ್ | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 8.4 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 14,271 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|url-status=usurped|archive-date=11 September 2014}}</ref> | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಮಾನಕ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] | postal_code = 671124 | registration_plate = ಕೆಎಲ್-14 | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''ಪುತ್ತೂರು''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು [[ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣ]]ವಾಗಿದೆ. ಪುತ್ತೂರು [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡು ನಗರ]]ದ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url = https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/| title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಪುತ್ತೂರು 6,749 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 7,522 ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ 14,271 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪುತ್ತೂರು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣವು {{cvt|8.4|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 2,659 ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸರಾಸರಿ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 1114 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 1084 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 14.4% ರಷ್ಟು ಜನರು 6 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಪುತ್ತೂರು ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು 89.75% ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 74.04% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 94.00% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ; ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 93.87% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 86.14% ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kasaragod |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=100,101 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> == ಧರ್ಮಗಳು == 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪುತ್ತೂರು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 14,271 ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 70.8% ಮುಸ್ಲಿಮರು, 28.6% ಹಿಂದೂಗಳು, 0.5% ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು 0.1% ಇತರರು.<ref name="census2011">{{cite web |title = Population by Religious Community |publisher = Census of India |url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |access-date = 28 March 2018 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date = 13 September 2015 |df = dmy-all }}</ref> == ಆಡಳಿತ == ಪುತ್ತೂರು ಕಾಸರಗೋಡು ಬ್ಲಾಕ್ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮೊಗ್ರಾಲ್ ಪುತ್ತೂರು]] [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್]]ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಕಾಸರಗೋಡು (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕಾಸರಗೋಡು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು ಲೋಕಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |accessdate = 2008-10-18 |work = Kerala |publisher = Election Commission of India |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archivedate = 2009-03-04 }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು]] k0f4nw1csyrxdag8edm4u60pzghlwhx 14 179821 1377214 2026-07-25T13:56:06Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: [[ವರ್ಗ:ಕಾಸರಗೋಡು]] 1377214 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಕಾಸರಗೋಡು]] tu9v1ra95ztdmce75my3k84w4g0xg7c 1377215 1377214 2026-07-25T14:06:59Z A826 72368 A826 moved page [[ವರ್ಗ:ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] to [[ವರ್ಗ:ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು]] without leaving a redirect 1377214 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಕಾಸರಗೋಡು]] tu9v1ra95ztdmce75my3k84w4g0xg7c 0 179822 1377217 2026-07-25T14:08:50Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox settlement | name = ನೀರ್ಚಾಲ್ | other_name = | nickname = | settlement_type = ಗ್ರಾಮ | image_skyline = File:A view of Neerchal from a shop,June 2012.jpg | image_alt = | image_caption = ನೀರ್ಚಾಲ್ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption =... 1377217 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ನೀರ್ಚಾಲ್ | other_name = | nickname = | settlement_type = ಗ್ರಾಮ | image_skyline = File:A view of Neerchal from a shop,June 2012.jpg | image_alt = | image_caption = ನೀರ್ಚಾಲ್ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|12.5884|N|75.0348|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = ಬಡಿಯಡ್ಕ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 21.54 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12,239 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ <ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|url-status=usurped|archive-date=11 September 2014}}</ref> | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಮಾನಕ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] | postal_code = 671321 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 04998- | registration_plate = ಕೆಎಲ್-14 | blank1_name_sec1 = ಸಮೀಪದ ನಗರ | blank1_info_sec1 = [[ಕಾಸರಗೋಡು]] | blank2_name_sec1 = [[ಲೋಕಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | blank2_info_sec1 = [[ಕಾಸರಗೋಡು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು]] | blank1_name_sec2 = [[ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನ]] | blank1_info_sec2 = [[ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳು|20°C ನಿಂದ 40°C]] <small>([[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ|ಕೊಪ್ಪೆನ್]])</small> | website = | footnotes = }} '''ನೀರ್ಚಾಲ್''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ನೀರ್ಚಾಲ್ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ನಗರದಿಂದ 12 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx |title=Census of India : Villages with population 5000 & above |publisher=Registrar General & Census Commissioner, India |accessdate=2008-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx |archivedate=8 December 2008 |url-status=dead }}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == 2011 ರ ಭಾರತದ [[ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ನೀರ್ಚಾಲ್ ಗ್ರಾಮದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 12,369 ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 6,223 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 6,146 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ನೀರ್ಚಾಲ್ ಗ್ರಾಮವು {{cvt|21.54|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು, 2,352 ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ. ನೀರ್ಚಾಲ್ನ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 988 ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 1,084 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 6 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 11% ಆಗಿತ್ತು. ನೀರ್ಚಾಲ್ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು 89% ಆಗಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 94% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 93.7% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 84.4% ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kasaragod |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=80,81 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> ಪೆರಡಾಲ ನೀರ್ಚಾಲ್ ಶಾಲೆಯು ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ನೀರ್ಚಾಲ್ [[ಬಡಿಯಡ್ಕ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[Category:ಕಾಸರಗೋಡು_ಜಿಲ್ಲೆಯ_ಪಟ್ಟಣಗಳು_ಮತ್ತು_ಗ್ರಾಮಗಳು]] ryvog6v6zkanmzgms159mb6926lafra 1377218 1377217 2026-07-25T14:10:30Z A826 72368 1377218 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ನೀರ್ಚಾಲ್ | other_name = | nickname = | settlement_type = ಗ್ರಾಮ | image_skyline = File:A view of Neerchal from a shop,June 2012.jpg | image_alt = | image_caption = ನೀರ್ಚಾಲ್ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|12.5884|N|75.0348|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = ಬಡಿಯಡ್ಕ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 21.54 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12,239 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ <ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|url-status=usurped|archive-date=11 September 2014}}</ref> | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಮಾನಕ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] | postal_code = 671321 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 04998- | registration_plate = ಕೆಎಲ್-14 | blank1_name_sec1 = ಸಮೀಪದ ನಗರ | blank1_info_sec1 = [[ಕಾಸರಗೋಡು]] | blank2_name_sec1 = [[ಲೋಕಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | blank2_info_sec1 = [[ಕಾಸರಗೋಡು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು]] | blank1_name_sec2 = [[ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನ]] | blank1_info_sec2 = [[ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳು|20°C ನಿಂದ 40°C]] <small>([[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ|ಕೊಪ್ಪೆನ್]])</small> | website = | footnotes = }} '''ನೀರ್ಚಾಲ್''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ನೀರ್ಚಾಲ್ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ನಗರದಿಂದ 12 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx |title=Census of India : Villages with population 5000 & above |publisher=Registrar General & Census Commissioner, India |accessdate=2008-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx |archivedate=8 December 2008 |url-status=dead }}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == 2011 ರ ಭಾರತದ [[ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ನೀರ್ಚಾಲ್ ಗ್ರಾಮದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 12,369 ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 6,223 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 6,146 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ನೀರ್ಚಾಲ್ ಗ್ರಾಮವು {{cvt|21.54|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು, 2,352 ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ. ನೀರ್ಚಾಲ್ನ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 988 ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 1,084 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 6 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 11% ಆಗಿತ್ತು. ನೀರ್ಚಾಲ್ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು 89% ಆಗಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 94% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 93.7% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 84.4% ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kasaragod |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=80,81 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> ಪೆರಡಾಲ ನೀರ್ಚಾಲ್ ಶಾಲೆಯು ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ನೀರ್ಚಾಲ್ [[ಬಡಿಯಡ್ಕ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[Category:ಕಾಸರಗೋಡು_ಜಿಲ್ಲೆಯ_ಪಟ್ಟಣಗಳು_ಮತ್ತು_ಗ್ರಾಮಗಳು]] cx4s7sjokg3iflzdz8kvwuwhkox3omx 0 179823 1377220 2026-07-25T14:21:41Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: [[File:Sadhya DSW.jpg|thumb|ಕೇರಳದ ಸದ್ಯ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯಗಳಿವೆ]] ಇದು [[ಕೇರಳ]]ದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಖಾದ್ಯಗಳ '''ಪಟ್ಟಿ'''ಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಬಾಳೆಕಾಯಿ]] ದೈನಂದಿನ ಆಹಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಗಿಡದ ಎಲೆ, ಹ... 1377220 wikitext text/x-wiki [[File:Sadhya DSW.jpg|thumb|ಕೇರಳದ ಸದ್ಯ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯಗಳಿವೆ]] ಇದು [[ಕೇರಳ]]ದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಖಾದ್ಯಗಳ '''ಪಟ್ಟಿ'''ಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಬಾಳೆಕಾಯಿ]] ದೈನಂದಿನ ಆಹಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಗಿಡದ ಎಲೆ, ಹೂವು ಮತ್ತು ಕಾಂಡವನ್ನೂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಎಲೆಯನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ [[ಓಣಂ]] ''[[ಸದ್ಯ]]''ದಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಉಪ್ಪುಹಾಕಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ವೇಫರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಲೇಪನವಿರುವ ''ಉಪ್ಪೇರಿ''ಗಳನ್ನು ''ಪಪ್ಪಡಂ'' ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಎಲೆಯ ಎಡಭಾಗದ ಕೆಳಗೆ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕರಿಗಳನ್ನು ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="hindu2023">{{Cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=26 August 2023 |title=How to serve a sadya in the traditional way for Onam |url=https://www.thehindu.com/food/features/how-to-serve-a-sadya-in-the-traditional-way-for-onam/article67223025.ece |access-date=25 July 2026 |work=The Hindu}}</ref> ಬಲಿಯದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಚಿಪ್ಸ್ಗಳಿಗೂ, ಮತ್ತು ''ಕಾಲನ್'', ''ಎರಿಸ್ಸೇರಿ'' ಮತ್ತು ''ಕೂಟು ಕರಿ'' ಮುಂತಾದ ಕರಿಗಳಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="hindu2017">{{Cite news |last=Chandran |first=Divya |date=31 August 2017 |title=How the banana features in the Onam sadya |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/how-the-banana-features-in-the-onam-sadya/article19593644.ece |access-date=25 July 2026 |work=The Hindu}}</ref><ref name="ktsadya">{{Cite web |title=Onasadya |url=https://www.keralatourism.org/onam/ona-sadya/sadya |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref> ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಗೊನೆಗಳನ್ನು ''ಕಾ಴್ಚಕ್ಕುಲ'' ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, [[ತೃಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತೃಶೂರ್]]ನ ಚೆಂಗಲಿಕೋಡನ್ ತಳಿಯ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.<ref name="ktkazhcha">{{Cite web |title=Onakazhcha |url=https://www.keralatourism.org/onam/onam-rituals/onakazhcha |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="hindu2012">{{Cite news |last=C. S. |first=Anitha |date=23 August 2012 |title=Priceless Onam gift |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/society/priceless-onam-gift/article3812324.ece |access-date=25 July 2026 |work=The Hindu}}</ref> [[ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ|ಮಲಬಾರ್]]ನಲ್ಲಿ ರಂಜಾನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ''[[ಇಫ್ತಾರ್]]''ನಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವ ತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಪಳಂ ನಿರಚ್ಚತು'' (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಒಣಗಿದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾಗಿದ ನೇಂದ್ರನ್) ಮತ್ತು ''[[ಉನ್ನಕೈ]]'' ಇಫ್ತಾರ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="hindu2015">{{Cite news |last1=Anand |first1=Shilpa Nair |last2=Menon |first2=Anasuya |date=2 July 2015 |title=Iftar from God's own country |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/some-delectable-treats-that-grace-tables-during-iftar-in-kerala/article7379426.ece |access-date=25 July 2026 |work=The Hindu}}</ref> ==ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable sortable" |- ! ಖಾದ್ಯ !! ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು !! ಪ್ರಕಾರ !! ವಿವರಣೆ |- | [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್]] || ಉಪ್ಪೇರಿ, ಕಾಯ ವರುತ್ತತು, ಏತಕ್ಕ ಉಪ್ಪೇರಿ || ತಿಂಡಿ || ಬಲಿಯದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಸುತ್ತುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿದು, ಉಪ್ಪು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಓಣಂ ಸದ್ಯದ ಒಂದು ಅಂಶ.<ref name="hindu2017" /><ref name="hindu2019">{{Cite news |last=M |first=Athira |date=12 September 2019 |title=Bananas are ubiquitous during the Onam season |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/bananas-are-ubiquitous-during-the-onam-season/article29399706.ece |access-date=25 July 2026 |work=The Hindu}}</ref><ref name="gulfnews2022">{{Cite news |date=23 February 2022 |title=Kerala's banana chips or upperi uses a 2000-year-old Roman cooking technique |url=https://gulfnews.com/food/keralas-banana-chips-or-upperi-uses-a-2000-year-old-roman-cooking-technique-1.1645453389044 |access-date=25 July 2026 |work=Gulf News}}</ref> |- | ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ [[ಹಲ್ವಾ]] || || ಸಿಹಿತಿಂಡಿ || ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಹಿಟ್ಟು, ತುಪ್ಪ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿಯಿಂದ ಬೇಯಿಸಿದ [[ಹಲ್ವಾ]], ಏಲಕ್ಕಿಯ ಪರಿಮಳವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmhalwa">{{Cite web |date=10 December 2020 |title=Banana halwa |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2018/06/30/banana-halwa-fudge-festival-sweets-dessert-snacks.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | [[ಎರಿಸ್ಸೇರಿ]] || || ಉಪಖಾದ್ಯ || ಸಿಪ್ಪೆ ಸುಲಿದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಸೋರೆಕಾಯಿ, ಸುವರ್ಣಗೆಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಬೀನ್ಸ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯದ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣಗೆಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಪ್ರಮುಖ ಪದಾರ್ಥಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="kterissery">{{Cite web |title=Erissery |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/erissery-recipe/119/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="ktsadya" /><ref name="onmerissery">{{Cite web |last=Anantharaman |first=M. |date=10 December 2020 |title=Erissery |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2018/06/30/erissery.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | [[ಕಾಲನ್]] || ಕುರುಕ್ಕು ಕಾಲನ್ || ಉಪಖಾದ್ಯ || ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ಹುಳಿ ಮೊಸರು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಮೆಂತ್ಯದ ಪೇಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಬ್ಬದ ಊಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktkaalan">{{Cite web |title=Kaalan |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/kaalan-recipe/113/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="onmkaalan">{{Cite web |last=Nambeesan |first=Valsala |date=15 August 2021 |title=Kurukku kaalan |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2021/08/14/kurukku-kaalan-onam-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಕಾಯ ಮೆಝುಕ್ಕುಪುರಟ್ಟಿ || ಕೈ ಮೆಝುಕ್ಕುಪಿರಟ್ಟಿ || ಉಪಖಾದ್ಯ || ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಈರುಳ್ಳಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktmezhukku">{{Cite web |title=Kai Mezhukkupuratti |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/kai-mezhukkupuratti/121/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="onmmezhukku">{{Cite web |date=13 November 2023 |title=Kaya mezhukkupiratti |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2023/11/13/kaya-mezhukkupiratti-unripe-banana-stir-fry.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಕೈಕೃತ || || ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ || ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯ, ಮೊಟ್ಟೆ, ಸಕ್ಕರೆ, ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಕಲಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tnm2020">{{Cite news |last=Jayarajan |first=Sreedevi |date=23 August 2020 |title=From Mutta Surka to Kunji Pathiri, a long list of lip-smacking snacks from North Kerala |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/mutta-surka-chukka-appam-long-list-lip-smacking-snacks-north-kerala-131393 |access-date=25 July 2026 |work=The News Minute}}</ref> |- | ಕಾಯ ಅತ್ತಿರಚಿ ಕರಿ || || ಮಾಂಸದ ಕರಿ || ತಲಶ್ಶೇರಿಯ ಖಾದ್ಯ: ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಕುರಿಮಾಂಸದ ಕಾಲು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿ, ನೆಯ್ ಚೋರು (ತುಪ್ಪದ ಅನ್ನ) ಅಥವಾ ಆವಿಯಿಂದ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktattirachi">{{Cite web |title=Kaya Attirachi Curry |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/kaya-attirachi-curry/32/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref> |- | ಕಾಯ ಪೊಳ || || ತಿಂಡಿ || ಮಲಬಾರ್ ಶೈಲಿಯ ಕೇಕ್: ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಮೊಟ್ಟೆ, ಸಕ್ಕರೆ, ತುಪ್ಪ, ಗೋಡಂಬಿ, ಒಣಗಿದ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmpola">{{Cite web |last=Mithran |first=V. |date=11 December 2020 |title=Kaya pola |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2018/06/25/kaya-pola-banana-malabar-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | [[ಕೂಟ್ಟುಕರಿ]] || ಕೂಟು ಕರಿ || ಉಪಖಾದ್ಯ || ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಸಿಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯದ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಖಾದ್ಯವು ಸುವರ್ಣಗೆಡ್ಡೆ, ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಬೂದುಗುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="ktkoottu">{{Cite web |title=Koottu Kari |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/koottu-kari-tribal-cuisine/144/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="ktsadya" /> |- | ಕುಂಬಿಳಪ್ಪಂ || ಏತಪ್ಪಳಂ ಕುಂಬಿಳಪ್ಪಂ || ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಸಿಹಿ || ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಹುರಿದ ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು, ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ, ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲಸಿನಹಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹಲಸಿನ ಹಣ್ಣು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmkumbil">{{Cite web |last=Mathew |first=Annie |date=10 December 2020 |title=Ethapazham kumbilappam |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2020/01/04/ethapazham-kumbilappam-kerala-snacks-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಪಂಚಸಾರ ವರಟ್ಟಿ || || ಹಬ್ಬದ ತಿಂಡಿ || ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯ ದಪ್ಪ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಗರಿಗರಿಯಾಗಿ ಕರಿದು, ನಂತರ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶರ್ಕರಾ ವರಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tnm2021">{{Cite news |last=Venugopal |first=Nikhita |date=24 December 2021 |title=These sweet and savoury snacks are a favourite of Malayalis during Christmas |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/these-sweet-and-savoury-snacks-are-favourite-malayalis-during-christmas-159118 |access-date=25 July 2026 |work=The News Minute}}</ref> |- | ಪಳಮಡ || || ತಿಂಡಿ || ಮಾಗಿದ ಪಾಳಯಂಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಬೆಲ್ಲ, ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಜೀರಿಗೆಯ ಮಸಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ.<ref name="onmada">{{Cite web |last=Nair |first=Ramya |date=20 March 2021 |title=Pazham ada |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2021/03/20/pazham-ada-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಪಳಂ ನನಚ್ಚತು || || ಸಿಹಿತಿಂಡಿ || ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯ: ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ತಾಜಾ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ''ಪಾನಿ'' (ತಾಳೆ ಮದ್ಯವನ್ನು ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಜೇನಿನಂತೆ ದಪ್ಪವಾಗುವವರೆಗೆ ಕುದಿಸಿದ್ದು) ನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tnm2023">{{Cite news |last=Nair |first=Susheela |date=18 June 2023 |title=Duck mappas, prawn kizhi, pazham nanachathu: Syrian Christian fare you must try |url=https://www.thenewsminute.com/features/duck-mappas-prawn-kizhi-pazham-nanachathu-syrian-christian-fare-must-try-178661 |access-date=25 July 2026 |work=The News Minute}}</ref> |- | ಪಳಂ ನಿರಚ್ಚತು || || ತಿಂಡಿ || ಮಾಗಿದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಸೀಳಿ, ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಒಣಗಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಲೇಪಿಸಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲಬಾರ್ನ ಇಫ್ತಾರ್ ಪ್ರಮುಖ ಖಾದ್ಯ.<ref name="hindu2015" /><ref name="tnm2020" /><ref name="onmnirachathu">{{Cite web |last=Sijith |first=M. |date=10 December 2020 |title=Pazham nirachathu |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2019/03/28/pazham-nirachathu-stuffed-banana-desserts-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಪಳಂ ನುರುಕ್ಕು || || ಉಪಹಾರ || ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ನಂತರ ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಹುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ತೆಂಗಿನ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಓಣಂನಲ್ಲೂ, ಮಲಬಾರ್ನಲ್ಲಿ ತಿರುವೋಣಂ ಉಪಹಾರವಾಗೂ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="hindu2017" /><ref name="onmnurukku">{{Cite web |date=4 September 2025 |title=Malabar-special Thiruvonam breakfast: pazham nurukku with pappadam |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2025/09/04/malabar-thiruvonam-breakfast-pazham-nurukku.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಪಳಂ ಪ್ರಧಮನ್ || ನೇಂದ್ರನ್ ಪಳಂ ಪಾಯಸಂ || ಸಿಹಿತಿಂಡಿ || ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ''[[ಪಾಯಸಂ]]'', ತೆಂಗಿನ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ, ಹಬ್ಬದ ಊಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmpradhaman">{{Cite web |last=Anantharaman |first=M. |date=10 December 2020 |title=Pazham pradhaman |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2018/06/30/pazham-pradhaman.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref><ref name="tnm2016">{{Cite news |date=12 September 2016 |title=For people outside Kerala: a guide to Onam sadya and how to eat it |url=https://www.thenewsminute.com/features/people-outside-kerala-guide-onam-sadya-and-how-eat-it-49749 |access-date=25 July 2026 |work=The News Minute}}</ref> |- | ಪಳಂ ಪುಳಿಸ್ಸೇರಿ || || ಉಪಖಾದ್ಯ || ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಅರಿಶಿನ, ಮಜ್ಜಿಗೆ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೆಂತ್ಯದ ಪೇಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ, ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktpulissery">{{Cite web |title=Pazham Pulissery |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/pazham-pulissery/125/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="ktsadya" /> |- | ಪಳಂ ವರಟ್ಟಿಯತು || || ಸಿಹಿತಿಂಡಿ || ಮಾಗಿದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಬೆಲ್ಲ, ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಶುಂಠಿಯೊಂದಿಗೆ ಕುದಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktvarattiyathu">{{Cite web |title=Pazham Varattiyathu |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/banana-varattiyathu/162/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref> |- | [[ಪಳಂಪೋರಿ]] || ಏತಕ್ಕ ಅಪ್ಪಂ, ಪಳಂ ಪೊರಿ || ತಿಂಡಿ || ಮಾಗಿದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಉದ್ದದ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ, ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಚಹಾ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಕರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಬಳಸಲು ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅದು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಾದಂತೆ ಒಗ್ಗರಣೆಯಾಗದೆ ಸಿಹಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktpazhampori">{{Cite web |title=Pazhampori |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/pazhampori/23/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="onmfritters">{{Cite web |date=24 March 2026 |title=Pazhampori is not a Kerala-exclusive snack. Meet the many global avatars of banana fritters |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2026/03/24/banana-fritters-around-the-world.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref><ref name="onmethakka">{{Cite web |last=Mathew |first=K. M. |date=10 December 2020 |title=Ethakka appam |url=https://www.onmanorama.com/food/mrs-k-m-mathew/2018/06/30/ethakka-appam-pazham-pori-banana-fritters-kerala-monsoon-snacks.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಹಂದಿಮಾಂಸದೊಂದಿಗೆ ಕಾಯ ಉಳರ್ತಿಯತು || || ಮಾಂಸದ ಉಪಖಾದ್ಯ || ಹಂದಿಮಾಂಸವನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದ ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯ ದಪ್ಪ ಪದರಗಳು, ಈರುಳ್ಳಿ, ಶುಂಠಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗರಂ ಮಸಾಲಾದೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktpork">{{Cite web |title=Pork with Kaya Ularthiyathu |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/pork-kaya-ularthiyathu/11/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref> |- | ಪುಳಿಕುತಿ ಕಾಯ || || ಕರಿ || ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಶೈಲಿಯ ಖಾದ್ಯ: ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು, ಬೆಲ್ಲ, ಸೀಪುಕಡಲೆ ಮತ್ತು ತೂರ್ ದಾಲ್ನೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmpulikuthi">{{Cite web |last=Suresh |first=Rohini |date=11 December 2020 |title=Palakkad-style pulikuthi kaya |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2020/06/28/palakkad-style-pulikuthi-kaya-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಸರ್ಕ್ಕಾರಪ್ಪಳಂ || || ಸಿಹಿತಿಂಡಿ || ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿ, ತುಪ್ಪ, ಗೋಡಂಬಿ, ಒಣಗಿದ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿಯಿಂದ ಮುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmsarkkara">{{Cite web |date=10 December 2020 |title=Sarkkarappazham |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2018/06/30/coconut-jaggery-banana-indian-dessert-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | [[ಶರ್ಕರಪುರಟ್ಟಿ]] || ಶರ್ಕರ ಉಪ್ಪೇರಿ, ಶರ್ಕರ ವರಟ್ಟಿ || ತಿಂಡಿ || ಬಲಿಯದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಗರಿಗರಿಯಾಗಿ ಕರಿದು, ನಂತರ ಬೆಲ್ಲದ ಪಾಕ, ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯದ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಚಿಪ್ಸ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="hindu2017" /><ref name="hindu2019" /><ref name="onmsharkkara">{{Cite web |last=Mathew |first=K. M. |date=10 December 2020 |title=Sharkkaravaratti |url=https://www.onmanorama.com/food/mrs-k-m-mathew/2018/06/30/sharkkaravaratti-onasadya-onam-recipes-banana-chips.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | [[ಉನ್ನಕೈ]] || ಉನ್ನಕಾಯ, ಕೈ ಪೊರಿಚ್ಚತು || ಕರಿದ ಸಿಹಿ || ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ಮೆತ್ತಗೆ ಮಾಡಿದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಸುತ್ತ ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಒಣಗಿದ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯ ತುಂಬುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಕದಿರಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲಬಾರ್ನ ಇಫ್ತಾರ್ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ತಿಂಡಿ.<ref name="ktunnakaya">{{Cite web |title=Recipe of Unnakaya, Sweet Dish with Banana Filling, Malabar Cuisine |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/unnakaya-banana-filling/129/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="hindu2015" /> |- | [[ಉನ್ನಿ ಅಪ್ಪಂ]] || ಉನ್ನಿಯಪ್ಪಂ || ಕರಿದ ಸಿಹಿ || ಅಕ್ಕಿ, ಬೆಲ್ಲ, ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಹುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತುಂಡುಗಳು, ಹುರಿದ ಎಳ್ಳು, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿ ಪುಡಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಚಿಕ್ಕ ಗುಲಾಬಿ ಆಕಾರದ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Unniyappam Snack Vegetarian Kerala Cuisine |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/unniyappam/180/ |website=www.keralatourism.org |access-date=25 July 2026 |language=en}}</ref> |- | ವಾರಿ ಇಟ್ಟತು || || ತಿಂಡಿ || ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ತಿಂಡಿ: ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಮೈದಾ, ಸಕ್ಕರೆ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tnm2020" /> |- |} ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯು ''[[ಅವಿಯಲ್]]'' ನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ತರಕಾರಿಯಾಗಿದೆ - ಇದು ಸಾಧಾರಣ ಊಟದಿಂದ ಸದ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮಿಶ್ರ ತರಕಾರಿ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಾಂಶವಲ್ಲ.<ref name="tnm2016" /> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} [[Category:ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[Category:ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಖಾದ್ಯಗಳು]] qxc807xm4b5im36nrqeodcg1ik5lrga 1377268 1377220 2026-07-26T07:01:20Z A826 72368 1377268 wikitext text/x-wiki [[File:Sadhya DSW.jpg|thumb|ಕೇರಳದ ಸದ್ಯ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯಗಳಿವೆ]] ಇದು [[ಕೇರಳ]]ದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಖಾದ್ಯಗಳ '''ಪಟ್ಟಿ'''ಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಬಾಳೆಕಾಯಿ]] ದೈನಂದಿನ ಆಹಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಗಿಡದ ಎಲೆ, ಹೂವು ಮತ್ತು ಕಾಂಡವನ್ನೂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಎಲೆಯನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ [[ಓಣಂ]] ''[[ಸದ್ಯ]]''ದಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಉಪ್ಪುಹಾಕಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ವೇಫರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಲೇಪನವಿರುವ ''ಉಪ್ಪೇರಿ''ಗಳನ್ನು ''ಪಪ್ಪಡಂ'' ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಎಲೆಯ ಎಡಭಾಗದ ಕೆಳಗೆ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕರಿಗಳನ್ನು ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="hindu2023">{{Cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=26 August 2023 |title=How to serve a sadya in the traditional way for Onam |url=https://www.thehindu.com/food/features/how-to-serve-a-sadya-in-the-traditional-way-for-onam/article67223025.ece |access-date=25 July 2026 |work=The Hindu}}</ref> ಬಲಿಯದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಚಿಪ್ಸ್ಗಳಿಗೂ, ಮತ್ತು ''ಕಾಲನ್'', ''ಎರಿಸ್ಸೇರಿ'' ಮತ್ತು ''ಕೂಟು ಕರಿ'' ಮುಂತಾದ ಕರಿಗಳಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="hindu2017">{{Cite news |last=Chandran |first=Divya |date=31 August 2017 |title=How the banana features in the Onam sadya |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/how-the-banana-features-in-the-onam-sadya/article19593644.ece |access-date=25 July 2026 |work=The Hindu}}</ref><ref name="ktsadya">{{Cite web |title=Onasadya |url=https://www.keralatourism.org/onam/ona-sadya/sadya |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref> ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಗೊನೆಗಳನ್ನು ''ಕಾ಴್ಚಕ್ಕುಲ'' ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, [[ತೃಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತೃಶೂರ್]]ನ ಚೆಂಗಲಿಕೋಡನ್ ತಳಿಯ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.<ref name="ktkazhcha">{{Cite web |title=Onakazhcha |url=https://www.keralatourism.org/onam/onam-rituals/onakazhcha |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="hindu2012">{{Cite news |last=C. S. |first=Anitha |date=23 August 2012 |title=Priceless Onam gift |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/society/priceless-onam-gift/article3812324.ece |access-date=25 July 2026 |work=The Hindu}}</ref> [[ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ|ಮಲಬಾರ್]] ನಲ್ಲಿ ರಂಜಾನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ''[[ಇಫ್ತಾರ್]]''ನಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವ ತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಪಳಂ ನಿರಚ್ಚತು'' (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಒಣಗಿದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾಗಿದ ನೇಂದ್ರನ್) ಮತ್ತು ''[[ಉನ್ನಕೈ]]'' ಇಫ್ತಾರ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="hindu2015">{{Cite news |last1=Anand |first1=Shilpa Nair |last2=Menon |first2=Anasuya |date=2 July 2015 |title=Iftar from God's own country |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/some-delectable-treats-that-grace-tables-during-iftar-in-kerala/article7379426.ece |access-date=25 July 2026 |work=The Hindu}}</ref> ==ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable sortable" |- ! ಖಾದ್ಯ !! ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು !! ಪ್ರಕಾರ !! ವಿವರಣೆ |- | [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್]] || ಉಪ್ಪೇರಿ, ಕಾಯ ವರುತ್ತತು, ಏತಕ್ಕ ಉಪ್ಪೇರಿ || ತಿಂಡಿ || ಬಲಿಯದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಸುತ್ತುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿದು, ಉಪ್ಪು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಓಣಂ ಸದ್ಯದ ಒಂದು ಅಂಶ.<ref name="hindu2017" /><ref name="hindu2019">{{Cite news |last=M |first=Athira |date=12 September 2019 |title=Bananas are ubiquitous during the Onam season |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/bananas-are-ubiquitous-during-the-onam-season/article29399706.ece |access-date=25 July 2026 |work=The Hindu}}</ref><ref name="gulfnews2022">{{Cite news |date=23 February 2022 |title=Kerala's banana chips or upperi uses a 2000-year-old Roman cooking technique |url=https://gulfnews.com/food/keralas-banana-chips-or-upperi-uses-a-2000-year-old-roman-cooking-technique-1.1645453389044 |access-date=25 July 2026 |work=Gulf News}}</ref> |- | ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ [[ಹಲ್ವಾ]] || || ಸಿಹಿತಿಂಡಿ || ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಹಿಟ್ಟು, ತುಪ್ಪ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿಯಿಂದ ಬೇಯಿಸಿದ [[ಹಲ್ವಾ]], ಏಲಕ್ಕಿಯ ಪರಿಮಳವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmhalwa">{{Cite web |date=10 December 2020 |title=Banana halwa |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2018/06/30/banana-halwa-fudge-festival-sweets-dessert-snacks.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | [[ಎರಿಸ್ಸೇರಿ]] || || ಉಪಖಾದ್ಯ || ಸಿಪ್ಪೆ ಸುಲಿದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಸೋರೆಕಾಯಿ, ಸುವರ್ಣಗೆಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಬೀನ್ಸ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯದ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣಗೆಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಪ್ರಮುಖ ಪದಾರ್ಥಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="kterissery">{{Cite web |title=Erissery |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/erissery-recipe/119/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="ktsadya" /><ref name="onmerissery">{{Cite web |last=Anantharaman |first=M. |date=10 December 2020 |title=Erissery |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2018/06/30/erissery.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | [[ಕಾಲನ್]] || ಕುರುಕ್ಕು ಕಾಲನ್ || ಉಪಖಾದ್ಯ || ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ಹುಳಿ ಮೊಸರು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಮೆಂತ್ಯದ ಪೇಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಬ್ಬದ ಊಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktkaalan">{{Cite web |title=Kaalan |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/kaalan-recipe/113/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="onmkaalan">{{Cite web |last=Nambeesan |first=Valsala |date=15 August 2021 |title=Kurukku kaalan |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2021/08/14/kurukku-kaalan-onam-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಕಾಯ ಮೆಝುಕ್ಕುಪುರಟ್ಟಿ || ಕೈ ಮೆಝುಕ್ಕುಪಿರಟ್ಟಿ || ಉಪಖಾದ್ಯ || ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಈರುಳ್ಳಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktmezhukku">{{Cite web |title=Kai Mezhukkupuratti |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/kai-mezhukkupuratti/121/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="onmmezhukku">{{Cite web |date=13 November 2023 |title=Kaya mezhukkupiratti |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2023/11/13/kaya-mezhukkupiratti-unripe-banana-stir-fry.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಕೈಕೃತ || || ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ || ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯ, ಮೊಟ್ಟೆ, ಸಕ್ಕರೆ, ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಕಲಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tnm2020">{{Cite news |last=Jayarajan |first=Sreedevi |date=23 August 2020 |title=From Mutta Surka to Kunji Pathiri, a long list of lip-smacking snacks from North Kerala |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/mutta-surka-chukka-appam-long-list-lip-smacking-snacks-north-kerala-131393 |access-date=25 July 2026 |work=The News Minute}}</ref> |- | ಕಾಯ ಅತ್ತಿರಚಿ ಕರಿ || || ಮಾಂಸದ ಕರಿ || ತಲಶ್ಶೇರಿಯ ಖಾದ್ಯ: ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಕುರಿಮಾಂಸದ ಕಾಲು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿ, ನೆಯ್ ಚೋರು (ತುಪ್ಪದ ಅನ್ನ) ಅಥವಾ ಆವಿಯಿಂದ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktattirachi">{{Cite web |title=Kaya Attirachi Curry |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/kaya-attirachi-curry/32/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref> |- | ಕಾಯ ಪೊಳ || || ತಿಂಡಿ || ಮಲಬಾರ್ ಶೈಲಿಯ ಕೇಕ್: ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಮೊಟ್ಟೆ, ಸಕ್ಕರೆ, ತುಪ್ಪ, ಗೋಡಂಬಿ, ಒಣಗಿದ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmpola">{{Cite web |last=Mithran |first=V. |date=11 December 2020 |title=Kaya pola |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2018/06/25/kaya-pola-banana-malabar-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | [[ಕೂಟ್ಟುಕರಿ]] || ಕೂಟು ಕರಿ || ಉಪಖಾದ್ಯ || ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಸಿಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯದ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಖಾದ್ಯವು ಸುವರ್ಣಗೆಡ್ಡೆ, ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಬೂದುಗುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="ktkoottu">{{Cite web |title=Koottu Kari |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/koottu-kari-tribal-cuisine/144/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="ktsadya" /> |- | ಕುಂಬಿಳಪ್ಪಂ || ಏತಪ್ಪಳಂ ಕುಂಬಿಳಪ್ಪಂ || ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಸಿಹಿ || ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಹುರಿದ ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು, ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ, ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲಸಿನಹಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹಲಸಿನ ಹಣ್ಣು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmkumbil">{{Cite web |last=Mathew |first=Annie |date=10 December 2020 |title=Ethapazham kumbilappam |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2020/01/04/ethapazham-kumbilappam-kerala-snacks-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಪಂಚಸಾರ ವರಟ್ಟಿ || || ಹಬ್ಬದ ತಿಂಡಿ || ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯ ದಪ್ಪ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಗರಿಗರಿಯಾಗಿ ಕರಿದು, ನಂತರ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶರ್ಕರಾ ವರಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tnm2021">{{Cite news |last=Venugopal |first=Nikhita |date=24 December 2021 |title=These sweet and savoury snacks are a favourite of Malayalis during Christmas |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/these-sweet-and-savoury-snacks-are-favourite-malayalis-during-christmas-159118 |access-date=25 July 2026 |work=The News Minute}}</ref> |- | ಪಳಮಡ || || ತಿಂಡಿ || ಮಾಗಿದ ಪಾಳಯಂಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಬೆಲ್ಲ, ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಜೀರಿಗೆಯ ಮಸಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ.<ref name="onmada">{{Cite web |last=Nair |first=Ramya |date=20 March 2021 |title=Pazham ada |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2021/03/20/pazham-ada-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಪಳಂ ನನಚ್ಚತು || || ಸಿಹಿತಿಂಡಿ || ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯ: ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ತಾಜಾ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ''ಪಾನಿ'' (ತಾಳೆ ಮದ್ಯವನ್ನು ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಜೇನಿನಂತೆ ದಪ್ಪವಾಗುವವರೆಗೆ ಕುದಿಸಿದ್ದು) ನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tnm2023">{{Cite news |last=Nair |first=Susheela |date=18 June 2023 |title=Duck mappas, prawn kizhi, pazham nanachathu: Syrian Christian fare you must try |url=https://www.thenewsminute.com/features/duck-mappas-prawn-kizhi-pazham-nanachathu-syrian-christian-fare-must-try-178661 |access-date=25 July 2026 |work=The News Minute}}</ref> |- | ಪಳಂ ನಿರಚ್ಚತು || || ತಿಂಡಿ || ಮಾಗಿದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಸೀಳಿ, ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಒಣಗಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಲೇಪಿಸಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲಬಾರ್ನ ಇಫ್ತಾರ್ ಪ್ರಮುಖ ಖಾದ್ಯ.<ref name="hindu2015" /><ref name="tnm2020" /><ref name="onmnirachathu">{{Cite web |last=Sijith |first=M. |date=10 December 2020 |title=Pazham nirachathu |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2019/03/28/pazham-nirachathu-stuffed-banana-desserts-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಪಳಂ ನುರುಕ್ಕು || || ಉಪಹಾರ || ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ನಂತರ ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಹುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ತೆಂಗಿನ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಓಣಂನಲ್ಲೂ, ಮಲಬಾರ್ನಲ್ಲಿ ತಿರುವೋಣಂ ಉಪಹಾರವಾಗೂ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="hindu2017" /><ref name="onmnurukku">{{Cite web |date=4 September 2025 |title=Malabar-special Thiruvonam breakfast: pazham nurukku with pappadam |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2025/09/04/malabar-thiruvonam-breakfast-pazham-nurukku.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಪಳಂ ಪ್ರಧಮನ್ || ನೇಂದ್ರನ್ ಪಳಂ ಪಾಯಸಂ || ಸಿಹಿತಿಂಡಿ || ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ''[[ಪಾಯಸಂ]]'', ತೆಂಗಿನ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ, ಹಬ್ಬದ ಊಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmpradhaman">{{Cite web |last=Anantharaman |first=M. |date=10 December 2020 |title=Pazham pradhaman |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2018/06/30/pazham-pradhaman.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref><ref name="tnm2016">{{Cite news |date=12 September 2016 |title=For people outside Kerala: a guide to Onam sadya and how to eat it |url=https://www.thenewsminute.com/features/people-outside-kerala-guide-onam-sadya-and-how-eat-it-49749 |access-date=25 July 2026 |work=The News Minute}}</ref> |- | ಪಳಂ ಪುಳಿಸ್ಸೇರಿ || || ಉಪಖಾದ್ಯ || ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಅರಿಶಿನ, ಮಜ್ಜಿಗೆ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೆಂತ್ಯದ ಪೇಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ, ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktpulissery">{{Cite web |title=Pazham Pulissery |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/pazham-pulissery/125/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="ktsadya" /> |- | ಪಳಂ ವರಟ್ಟಿಯತು || || ಸಿಹಿತಿಂಡಿ || ಮಾಗಿದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಬೆಲ್ಲ, ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಶುಂಠಿಯೊಂದಿಗೆ ಕುದಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktvarattiyathu">{{Cite web |title=Pazham Varattiyathu |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/banana-varattiyathu/162/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref> |- | [[ಪಳಂಪೋರಿ]] || ಏತಕ್ಕ ಅಪ್ಪಂ, ಪಳಂ ಪೊರಿ || ತಿಂಡಿ || ಮಾಗಿದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಉದ್ದದ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ, ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಚಹಾ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಕರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಬಳಸಲು ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅದು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಾದಂತೆ ಒಗ್ಗರಣೆಯಾಗದೆ ಸಿಹಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktpazhampori">{{Cite web |title=Pazhampori |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/pazhampori/23/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="onmfritters">{{Cite web |date=24 March 2026 |title=Pazhampori is not a Kerala-exclusive snack. Meet the many global avatars of banana fritters |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2026/03/24/banana-fritters-around-the-world.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref><ref name="onmethakka">{{Cite web |last=Mathew |first=K. M. |date=10 December 2020 |title=Ethakka appam |url=https://www.onmanorama.com/food/mrs-k-m-mathew/2018/06/30/ethakka-appam-pazham-pori-banana-fritters-kerala-monsoon-snacks.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಹಂದಿಮಾಂಸದೊಂದಿಗೆ ಕಾಯ ಉಳರ್ತಿಯತು || || ಮಾಂಸದ ಉಪಖಾದ್ಯ || ಹಂದಿಮಾಂಸವನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದ ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯ ದಪ್ಪ ಪದರಗಳು, ಈರುಳ್ಳಿ, ಶುಂಠಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗರಂ ಮಸಾಲಾದೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktpork">{{Cite web |title=Pork with Kaya Ularthiyathu |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/pork-kaya-ularthiyathu/11/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref> |- | ಪುಳಿಕುತಿ ಕಾಯ || || ಕರಿ || ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಶೈಲಿಯ ಖಾದ್ಯ: ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು, ಬೆಲ್ಲ, ಸೀಪುಕಡಲೆ ಮತ್ತು ತೂರ್ ದಾಲ್ನೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmpulikuthi">{{Cite web |last=Suresh |first=Rohini |date=11 December 2020 |title=Palakkad-style pulikuthi kaya |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2020/06/28/palakkad-style-pulikuthi-kaya-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | ಸರ್ಕ್ಕಾರಪ್ಪಳಂ || || ಸಿಹಿತಿಂಡಿ || ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿ, ತುಪ್ಪ, ಗೋಡಂಬಿ, ಒಣಗಿದ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿಯಿಂದ ಮುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="onmsarkkara">{{Cite web |date=10 December 2020 |title=Sarkkarappazham |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2018/06/30/coconut-jaggery-banana-indian-dessert-recipe.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | [[ಶರ್ಕರಪುರಟ್ಟಿ]] || ಶರ್ಕರ ಉಪ್ಪೇರಿ, ಶರ್ಕರ ವರಟ್ಟಿ || ತಿಂಡಿ || ಬಲಿಯದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಗರಿಗರಿಯಾಗಿ ಕರಿದು, ನಂತರ ಬೆಲ್ಲದ ಪಾಕ, ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯದ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಚಿಪ್ಸ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="hindu2017" /><ref name="hindu2019" /><ref name="onmsharkkara">{{Cite web |last=Mathew |first=K. M. |date=10 December 2020 |title=Sharkkaravaratti |url=https://www.onmanorama.com/food/mrs-k-m-mathew/2018/06/30/sharkkaravaratti-onasadya-onam-recipes-banana-chips.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> |- | [[ಉನ್ನಕೈ]] || ಉನ್ನಕಾಯ, ಕೈ ಪೊರಿಚ್ಚತು || ಕರಿದ ಸಿಹಿ || ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ಮೆತ್ತಗೆ ಮಾಡಿದ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಸುತ್ತ ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಒಣಗಿದ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯ ತುಂಬುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಕದಿರಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲಬಾರ್ನ ಇಫ್ತಾರ್ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ತಿಂಡಿ.<ref name="ktunnakaya">{{Cite web |title=Recipe of Unnakaya, Sweet Dish with Banana Filling, Malabar Cuisine |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/unnakaya-banana-filling/129/ |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="hindu2015" /> |- | [[ಉನ್ನಿ ಅಪ್ಪಂ]] || ಉನ್ನಿಯಪ್ಪಂ || ಕರಿದ ಸಿಹಿ || ಅಕ್ಕಿ, ಬೆಲ್ಲ, ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಹುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತುಂಡುಗಳು, ಹುರಿದ ಎಳ್ಳು, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿ ಪುಡಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಚಿಕ್ಕ ಗುಲಾಬಿ ಆಕಾರದ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Unniyappam Snack Vegetarian Kerala Cuisine |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/unniyappam/180/ |website=www.keralatourism.org |access-date=25 July 2026 |language=en}}</ref> |- | ವಾರಿ ಇಟ್ಟತು || || ತಿಂಡಿ || ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ತಿಂಡಿ: ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಮೈದಾ, ಸಕ್ಕರೆ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tnm2020" /> |- |} ಬಲಿಯದ ಬಾಳೆಕಾಯಿಯು ''[[ಅವಿಯಲ್]]'' ನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ತರಕಾರಿಯಾಗಿದೆ - ಇದು ಸಾಧಾರಣ ಊಟದಿಂದ ಸದ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮಿಶ್ರ ತರಕಾರಿ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಾಂಶವಲ್ಲ.<ref name="tnm2016" /> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} [[Category:ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[Category:ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಖಾದ್ಯಗಳು]] f7zyao7rox6efhopxuh9frmnqiq5y23 3 179824 1377225 2026-07-25T16:49:35Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377225 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Bhumika s. K}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೧೯, ೨೫ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) okit2jgq2s8z7e9hlr7p7sbuw86u89e 3 179825 1377230 2026-07-25T19:17:11Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377230 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Anilkumar Chavan}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೪೭, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) a0bphstlfjrfx20k20fyb7593dchm22 3 179826 1377235 2026-07-26T04:04:45Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377235 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಶರಣಗೌಡ ಪಾಟೀಲ (ಆಹೇರಿ)}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೩೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) 0h2auy4jyqvg22zysj3s30rnn3bo207 1 179827 1377238 2026-07-26T04:22:38Z ಶರಣಗೌಡ ಪಾಟೀಲ (ಆಹೇರಿ) 100725 /* */ 1377238 wikitext text/x-wiki ಲಿಂಗಾನುಪಾತ ಶಿಶು ಮರಣ ದರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ದೂರ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ mabq7pgpi7s8711mjtv1qmzuoq6m7is 3 179828 1377239 2026-07-26T05:31:06Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377239 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ನಾದ ಕೆಂಚಪ್ಪ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೦೧, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) flzgsmj1kru0ajdqhz6zqd7i1suo0qe 0 179829 1377242 2026-07-26T05:57:51Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{databox}} {{Infobox lighthouse | name = ಮಾಹೆ ದೀಪಸ್ತಂಭ<br />ಮಯ್ಯಾಳಿ | image_name = MAHE LIGHT HOUSE.jpg | caption = 2015ರಲ್ಲಿ ದೀಪಸ್ತಂಭ | location = [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ]] | coordinates = {{coord|11.702203|N|75.530108|E|format=dms|display=inline,title}} | yearbuilt = 1893 (ಮೊದಲನೆಯದು) | construction... 1377242 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox lighthouse | name = ಮಾಹೆ ದೀಪಸ್ತಂಭ<br />ಮಯ್ಯಾಳಿ | image_name = MAHE LIGHT HOUSE.jpg | caption = 2015ರಲ್ಲಿ ದೀಪಸ್ತಂಭ | location = [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ]] | coordinates = {{coord|11.702203|N|75.530108|E|format=dms|display=inline,title}} | yearbuilt = 1893 (ಮೊದಲನೆಯದು) | construction = ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಪುರ | shape = ಬಾಲ್ಕನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಗೋಪುರ | marking = ಬಿಳಿ ಗೋಪುರ | height = {{convert|13|m|ft}} | focalheight = {{convert|30|m|ft}} | lightsource = 400/500W ಹ್ಯಾಲೋಜನ್ ದೀಪ (220/250&nbsp;V AC) | range = {{convert|15|nmi}} | characteristic = Fl (2) W 10s. }} '''ಮಾಹೆ ದೀಪಸ್ತಂಭ'''ವು [[ಮಾಹೆ, ಪುದುಚೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಮಾಹೆ ನದಿ|ಮಯ್ಯಾಳಿ ನದಿ]]ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ದೀಪಸ್ತಂಭ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1893ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unc.edu">{{Cite rowlett|indsw|access-date=18 September 2014}}</ref> ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪ ಹಡಗುಗಳ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು (DGLL) ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ ಮಾಡಲು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="TH1">{{cite news |last1=Kishore |first1=Kavita |title=Mahe Lighthouse under radar for upgrading |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/mahe-lighthouse-under-radar-for-upgrading/article4899941.ece |accessdate=18 September 2014 |agency=10 July 2013 |work=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831020335/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/mahe-lighthouse-under-radar-for-upgrading/article4899941.ece |archive-date=31 August 2014 |url-status=live}}</ref><ref name="TH2">{{cite news |title=Mahe lighthouse to be upgraded |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mahe-lighthouse-to-be-upgraded/article4907516.ece |accessdate=18 September 2014 |work=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716014805/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mahe-lighthouse-to-be-upgraded/article4907516.ece |archive-date=16 July 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="TNIE">{{cite news |url=http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/Ministry-plans-to-convert-15-lighthouses-into-tourism-hubs/2013/07/10/article1675830.ece |title=Ministry plans to convert 15 lighthouses into tourism hubs |accessdate=18 September 2014 |agency=Express News Service |date=10 July 2013 |work=The New Indian Express |archive-url=https://web.archive.org/web/20130711075129/http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/Ministry-plans-to-convert-15-lighthouses-into-tourism-hubs/2013/07/10/article1675830.ece |archive-date=11 July 2013 |url-status=dead}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಮಾಹೆ ದೀಪಸ್ತಂಭ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು 1885ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು "ಕಲ್ಲಿನ ತಳದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿ ಕಂಬ" ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು [[ಮಾಹೆ ನದಿ|ಮಯ್ಯಾಳಿ ನದಿ]]ಯ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. 1893ರಲ್ಲಿ, ದೀಪಸ್ತಂಭದ ಗ್ಯಾಲರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 13 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೆಳಗಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಚರಣೆ ದೀಪವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಮೂಲತಃ ತೈಲದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಇದರ ದೀಪ ಮೂಲವನ್ನು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ 400/500 W ಹ್ಯಾಲೋಜನ್ ದೀಪಕ್ಕೆ (220/250 V AC) ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದ ಅದರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 2013ರಲ್ಲಿ, ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪ ಹಡಗುಗಳ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು ಮಾಹೆ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರ ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು, ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |date=2024-07-11 |title=Centre to develop lighthouses into tourist destinations |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/centre-to-develop-lighthouses-into-tourist-destinations/article68393141.ece |access-date=2025-07-13 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ವಿವರಗಳು == ದೀಪದ ನಾಭಿ ಸಮತಲವು 30 ಮೀ (98 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ 10 ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಎರಡು ಬಿಳಿ ಮಿಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ರಚನೆಯು 13 ಮೀಟರ್ (43 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದ ಸುತ್ತಿನ ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಗೋಪುರವಾಗಿದೆ.<ref name="unc.edu" /> ಇದು 15 ನಾಟಿಕಲ್ ಮೈಲುಗಳ ನಾಮಮಾತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂಲ ನಾಲ್ಕನೇ-ಕ್ರಮಾಂಕದ ತಿರುಗುವ ಡ್ರಮ್ ಆಪ್ಟಿಕ್ (ದೃಗ್ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದೆ, ಈಗ ಹ್ಯಾಲೋಜನ್ ದೀಪದ ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಚಾಲಿತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯು DGLL (ಭಾರತದ ಬಂದರುಗಳು, ಹಡಗು ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ದೀಪಸ್ತಂಭವು ನದಿ ಪ್ರವೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 11°51'5" N, 75°21'4" E ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸಂಚರಣೆ ಸಾಧನ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎರಡೂ ಆಗಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=DGLL - Mahe Lighthouse |url=https://www.dgll.nic.in/sites/default/files/2022-12/Master%20Ledger%20Cochin%2004.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123035242/https://www.dgll.nic.in/sites/default/files/2022-12/Master%20Ledger%20Cochin%2004.pdf |archive-date=23 January 2025 |access-date=2025-07-13 |website=www.dgll.nic.in |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Lighthouses of India: Kerala |url=https://www.ibiblio.org/lighthouse/indsw.htm |access-date=13 July 2025 |website=ibiblio.org}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪುದುಚೇರಿ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.dgll.nic.in/LightHouses/74_1_LightHouses.aspx ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪ ಹಡಗುಗಳ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ] {{Lighthouses in Kerala}} {{Authority control}} [[Category:ಕೇರಳದ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು]] [[Category:ಪುದುಚೇರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[Category:1893ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು]] [[Category:1893ರ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] t9vd288cezpb6mwvrhc4u188sqdgmxk 1377267 1377242 2026-07-26T06:02:22Z A826 72368 /* ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು */ 1377267 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox lighthouse | name = ಮಾಹೆ ದೀಪಸ್ತಂಭ<br />ಮಯ್ಯಾಳಿ | image_name = MAHE LIGHT HOUSE.jpg | caption = 2015ರಲ್ಲಿ ದೀಪಸ್ತಂಭ | location = [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ]] | coordinates = {{coord|11.702203|N|75.530108|E|format=dms|display=inline,title}} | yearbuilt = 1893 (ಮೊದಲನೆಯದು) | construction = ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಪುರ | shape = ಬಾಲ್ಕನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಗೋಪುರ | marking = ಬಿಳಿ ಗೋಪುರ | height = {{convert|13|m|ft}} | focalheight = {{convert|30|m|ft}} | lightsource = 400/500W ಹ್ಯಾಲೋಜನ್ ದೀಪ (220/250&nbsp;V AC) | range = {{convert|15|nmi}} | characteristic = Fl (2) W 10s. }} '''ಮಾಹೆ ದೀಪಸ್ತಂಭ'''ವು [[ಮಾಹೆ, ಪುದುಚೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಮಾಹೆ ನದಿ|ಮಯ್ಯಾಳಿ ನದಿ]]ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ದೀಪಸ್ತಂಭ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1893ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unc.edu">{{Cite rowlett|indsw|access-date=18 September 2014}}</ref> ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪ ಹಡಗುಗಳ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು (DGLL) ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ ಮಾಡಲು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="TH1">{{cite news |last1=Kishore |first1=Kavita |title=Mahe Lighthouse under radar for upgrading |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/mahe-lighthouse-under-radar-for-upgrading/article4899941.ece |accessdate=18 September 2014 |agency=10 July 2013 |work=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831020335/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/mahe-lighthouse-under-radar-for-upgrading/article4899941.ece |archive-date=31 August 2014 |url-status=live}}</ref><ref name="TH2">{{cite news |title=Mahe lighthouse to be upgraded |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mahe-lighthouse-to-be-upgraded/article4907516.ece |accessdate=18 September 2014 |work=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716014805/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mahe-lighthouse-to-be-upgraded/article4907516.ece |archive-date=16 July 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="TNIE">{{cite news |url=http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/Ministry-plans-to-convert-15-lighthouses-into-tourism-hubs/2013/07/10/article1675830.ece |title=Ministry plans to convert 15 lighthouses into tourism hubs |accessdate=18 September 2014 |agency=Express News Service |date=10 July 2013 |work=The New Indian Express |archive-url=https://web.archive.org/web/20130711075129/http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/Ministry-plans-to-convert-15-lighthouses-into-tourism-hubs/2013/07/10/article1675830.ece |archive-date=11 July 2013 |url-status=dead}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಮಾಹೆ ದೀಪಸ್ತಂಭ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು 1885ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು "ಕಲ್ಲಿನ ತಳದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿ ಕಂಬ" ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು [[ಮಾಹೆ ನದಿ|ಮಯ್ಯಾಳಿ ನದಿ]]ಯ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. 1893ರಲ್ಲಿ, ದೀಪಸ್ತಂಭದ ಗ್ಯಾಲರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 13 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೆಳಗಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಚರಣೆ ದೀಪವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಮೂಲತಃ ತೈಲದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಇದರ ದೀಪ ಮೂಲವನ್ನು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ 400/500 W ಹ್ಯಾಲೋಜನ್ ದೀಪಕ್ಕೆ (220/250 V AC) ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದ ಅದರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 2013ರಲ್ಲಿ, ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪ ಹಡಗುಗಳ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು ಮಾಹೆ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರ ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು, ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |date=2024-07-11 |title=Centre to develop lighthouses into tourist destinations |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/centre-to-develop-lighthouses-into-tourist-destinations/article68393141.ece |access-date=2025-07-13 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ವಿವರಗಳು == ದೀಪದ ನಾಭಿ ಸಮತಲವು 30 ಮೀ (98 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ 10 ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಎರಡು ಬಿಳಿ ಮಿಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ರಚನೆಯು 13 ಮೀಟರ್ (43 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದ ಸುತ್ತಿನ ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಗೋಪುರವಾಗಿದೆ.<ref name="unc.edu" /> ಇದು 15 ನಾಟಿಕಲ್ ಮೈಲುಗಳ ನಾಮಮಾತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂಲ ನಾಲ್ಕನೇ-ಕ್ರಮಾಂಕದ ತಿರುಗುವ ಡ್ರಮ್ ಆಪ್ಟಿಕ್ (ದೃಗ್ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದೆ, ಈಗ ಹ್ಯಾಲೋಜನ್ ದೀಪದ ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಚಾಲಿತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯು DGLL (ಭಾರತದ ಬಂದರುಗಳು, ಹಡಗು ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ದೀಪಸ್ತಂಭವು ನದಿ ಪ್ರವೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 11°51'5" N, 75°21'4" E ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸಂಚರಣೆ ಸಾಧನ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎರಡೂ ಆಗಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=DGLL - Mahe Lighthouse |url=https://www.dgll.nic.in/sites/default/files/2022-12/Master%20Ledger%20Cochin%2004.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123035242/https://www.dgll.nic.in/sites/default/files/2022-12/Master%20Ledger%20Cochin%2004.pdf |archive-date=23 January 2025 |access-date=2025-07-13 |website=www.dgll.nic.in |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Lighthouses of India: Kerala |url=https://www.ibiblio.org/lighthouse/indsw.htm |access-date=13 July 2025 |website=ibiblio.org}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪುದುಚೇರಿ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.dgll.nic.in/LightHouses/74_1_LightHouses.aspx ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪ ಹಡಗುಗಳ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ] {{Authority control}} [[Category:ಕೇರಳದ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು]] [[Category:ಪುದುಚೇರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[Category:1893ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು]] [[Category:1893ರ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] bl5kfs0y7faqs0ih5himhl1u903l1a0 10 179830 1377243 2021-09-29T13:35:09Z en>MSGJ 0 MSGJ moved page [[Template:Cite rowlett]] to [[Template:Cite Rowlett]]: capital R 1377243 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Cite Rowlett]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} 65sb1wempf53j7234g6khc2suur7d0h 1377244 1377243 2026-07-26T06:01:11Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Cite_rowlett]] 1377243 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Cite Rowlett]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} 65sb1wempf53j7234g6khc2suur7d0h 10 179831 1377253 2023-07-18T13:37:02Z en>MSGJ 0 +nyli 1377253 wikitext text/x-wiki {{cite web | url = {{#switch:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}} |pr|jam|ven|doomsday|watch=https://www.ibiblio.org/lighthouse/{{trim|{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}}}.html |sparkplugs|earlyiron|oldstylebrick|octagonals|oldest=https://www.ibiblio.org/lighthouse/types/{{trim|{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}}}.html |earlyintegral=https://www.ibiblio.org/lighthouse/types/earlyintegral.htm |buttressed=https://www.ibiblio.org/lighthouse/types/Canada/buttressed.htm |#default=https://www.ibiblio.org/lighthouse/{{trim|{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}}}.htm }} | work = {{#ifeq:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}|index||The Lighthouse Directory}} | last = Rowlett | first = Russ | publisher = {{#ifeq:{{{link|}}} | no |University of North Carolina at Chapel Hill | [[University of North Carolina at Chapel Hill]]}} | access-date = {{{access-date|{{{accessdate|}}}}}} | date = {{{date|}}} | ref = {{{ref|}}} | archive-url = {{{archive-url|}}} | archive-date = {{{archive-date|}}} | url-status = {{{url-status|}}} | no-tracking = {{{no-tracking|{{{template doc demo|}}}}}} | title = {{#switch:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}} <!-- Starting with general pages --> | tallest = The Tallest Lighthouses | nvi = Navassa Island Lighthouse | phl-esp = Spanish Lighthouses of the Philippines | storm_warning_towers = Coastal Warning Display Towers | doomsday = The Doomsday List | watch = The Watch List of Threatened Lighthouses | can_watch = The Canadian Watch List of Threatened Lighthouses | index = The Lighthouse Directory | windward = Windward Point Light (Faro Punta Barloventa), Guantánamo | n = Navassa Island Lighthouse | sparkplugs = Sparkplug Lighthouses, 1871–1926 | earlyintegral = The Oldest Integral Lighthouses | earlyiron = Tall Towers of Iron, 1844–1881 | oldstylebrick = Old Style Brick Lighthouses, 1820–1849 | octagonals = Early Federal Octagonals, 1792–1817 | oldest = The Oldest U.S. Towers, 1764–1791 | buttressed = Canadian Flying Buttress Lighthouses | Lighthouses of {{#switch:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}} <!-- General form --> | ct = the United States: Connecticut | de = the United States: Delaware | me = the United States: Eastern Maine | me2 = the United States: Southern Maine | md = the United States: Maryland | ma = the United States: Northern Massachusetts | ma2 = the United States: Southeast Massachusetts | nh = the United States: New Hampshire | nj = the United States: New Jersey | nydn = the United States: Downstate New York | nyli = the United States: Long Island, New York | nyup = the United States: Upstate New York | pa = the United States: Northwestern Pennsylvania | pase = the United States: Southeastern Pennsylvania | ri = Rhode Island | vt = the United States: Vermont | al = the United States: Alabama | fl = the United States: Eastern Florida and the Keys | flw = the United States: Western Florida | ga = the United States: Georgia | la = Louisiana | ms = the United States: Mississippi | nc = the United States: North Carolina | sc = the United States: South Carolina | tx = Texas | va = the United States: Virginia | il = the United States: Illinois | in = the United States: Indiana | mo = Missouri and Iowa | ky = Kentucky and Tennessee | miel = the United States: Michigan's Eastern Lower Peninsula | miwl = the United States: Michigan's Western Lower Peninsula | miup = the United States: Michigan's Eastern Upper Peninsula | miwu = the United States: Michigan's Western Lower Peninsula | mn = the United States: Minnesota | oh = the United States: Ohio | ok = Oklahoma | wi = the United States: Eastern Wisconsin | wi2 = the United States: Northern Wisconsin | ak = Alaska | az = the United States: Arizona | ca = the United States: Northern California | ca2 = the United States: Central and Southern California | gu = Guam | hi = the United States: Hawaii | umi = U.S. Pacific Remote Islands | mnp = the Northern Mariana Islands | or = the United States: Oregon | wa = the United States: Washington | pr = Puerto Rico | vi = the U.S. Virgin Islands | grl = Greenland | nb1 = Canada: Northern New Brunswick | nb = Canada: Southern New Brunswick | lab = Canada: Labrador and Belle Isle | nfln = Canada: Northern Newfoundland | nfle = Canada: Southeastern Newfoundland | nflw = Canada: Southwestern Newfoundland | ns2 = Canada: Cape Breton Island, Nova Scotia | ns3 = Canada: Eastern Nova Scotia | ns1 = Canada: Northwestern Nova Scotia | ns4 = Canada: Southern Nova Scotia | ns5 = Canada: Western Nova Scotia | pei = Canada: Eastern Prince Edward Island | peiw = Canada: Western Prince Edward Island | spm = Saint Pierre and Miquelon | ab = Canada: Alberta | bcn = Canada: Northern British Columbia | bc = Canada: Southern British Columbia | mb = Canada: Manitoba | nwt = Canada: Northwest Territories | nvt = Canada: Nunavut and Northern Québec | ongb = Central Ontario (Georgian Bay Area) | onse1 = Southern Ontario (Lake Ontario) | onse = Southeastern Ontario | onso = Canada: Southwestern Ontario | onnw = Canada: Western Ontario | onlh = Canada: West Central Ontario (Lake Huron Area) | qcc = Canada: Central Québec | qce = Canada: Eastern Québec | qcn = Canada: Northeastern Québec (Côte-Nord) | qcs = Canada: Southern Québec | qcsw = Canada: Southwestern Québec (Montérégie) | qcw = Canada: Western Québec | sk = Canada: Saskatchewan | aia = Anguilla | atg = Antigua and Barbuda | aru = Aruba | ave = Aves Island | bhs = the Bahamas | brb = Barbados | bmu = Bermuda | bon = Bonaire | cay = the Cayman Islands | cub = Cuba | cur = Curaçao | dom = the Dominican Republic | grd = Grenada | glp = Guadeloupe | hti = Haiti | jam = Jamaica | mtq = Martinique | sab = Saba and Sint Eustatius | cosap = San Andrés and Providencia | blm = Saint-Barthélemy | kna = St. Kitts and Nevis | lca = Saint Lucia | maf = Saint Martin | vct = St. Vincent and the Grenadines | tto = Trinidad and Tobago | tca = the Turks and Caicos Islands | veni = Venezuela: Caribbean Islands | blz = Belize | cri = Costa Rica | cric = Costa Rica: Caribbean Coast | slv = El Salvador | gtm = Guatemala: Caribbean Coast | gtmp = Guatemala: Pacific Coast | hnd = Honduras | baje = Mexico: Eastern Baja California | baj = Mexico: Northwestern Baja California | bajs = Mexico: Southwestern Baja California | mxqr = Mexico: Caribbean Coast (Quintana Roo) | mxg = Mexico: Central Gulf Coast | mxtm = Mexico: Northern Gulf Coast | mxy = Mexico: Southern Gulf Coast | mxnw = Mexico: Northwest Coast | mxs = Mexico: South Coast | mxw = Mexico: West Coast | wmx = Mexico: Northwest Coast | nic = Nicaragua | nicc = Nicaragua Caribbean Coast | pan = Northern Panamá | pans = Southern Panamá | ata = Antarctica | arg = Northern Argentina | arg2 = Southern Argentina | argtf = Argentina: Tierra del Fuego | shn = Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha | bol = Bolivia | brno = Northern Brazil | brne = Northeastern Brazil | brba = Brazil: Bahia | brse = Southeastern Brazil | bra = Southern Brazil | bris = Brazil: Atlantic Islands | chln = Central and Northern Chile | chls = Southern Chile | chlp = Chile: Pacific Islands | col = Northern Colombia | colw = Western Colombia | ecu = Ecuador | ecug = Ecuador: Galápagos | flk = Falkland Islands | guf = French Guiana | guy = Guyana | pru = Southern Perú | prun = Northern Perú | prut = Perú: Lake Titicaca | sur = Suriname | uru = Uruguay | vene = Eastern Venezuela | venw = Western Venezuela | asm = American Samoa | clp = Clipperton Island | cok = the Cook Islands | fji = Fiji | pyf = French Polynesia | kir = Kiribati | fsm = Micronesia | ncl = New Caledonia | nz = New Zealand: North Island | nzs = New Zealand: South Island | niu = Niue | plw = Palau | png = Papua New Guinea | phlbh = the Philippines: Bohol and Siquijor | phlce = the Philippines: Cebu | phllt = the Philippines: Leyte and Biliran | phln = the Philippines: Northeast Luzon and Batanes | phlnw = the Philippines: Northwest Luzon | phlb = the Philippines: Southeast Luzon and Catanduanes | phl = the Philippines: Southwest Luzon | phlrm = the Philippines: Romblon and Marinduque | phlmb = the Philippines: Masbate | phlm = the Philippines: Northern Mindanao | phlms = the Philippines: Southern Mindanao | phlmr = the Philippines: Mindoro | phlng = the Philippines: Negros | phlsw = the Philippines: Palawan | phlwv = the Philippines: Panay and Guimaras | phle = the Philippines: Samar | phlz = the Philippines: Zamboanga and Sulu | wsm = Samoa | slb = the Solomon Islands | ton = Tonga | vut = Vanuatu | wlf = Wallis and Futuna | csi = Australia: Coral Sea Islands Territory | nsw = Australia: Northern New South Wales | nsws = Australia: Southern New South Wales | nfk = Australia: Norfolk Island | nt = Australia: Northern Territory | qld = Australia: Southern Queensland | qldn = Australia: Far North Queensland | qldc = Australia: Northern and Central Queensland | sa = Australia: South Australia | tas = Australia: Tasmania | vic = Australia: Victoria | wau = Australia: Western Australia | iot = the British Indian Ocean Territory | vgb = British Virgin Islands | dma = Dominica | com = the Union of the Comoros | atf = the French Southern and Antarctic Lands | mdg = Madagascar | reu = Réunion | mus = Mauritius | myt = Mayotte | syc = Seychelles | dzae = Eastern Algeria | dza = Western Algeria | ago = Angola | ben = Benin | cmr = Cameroon | cpv = Cape Verde | cod = the Democratic Republic of the Congo | cog = the Republic of the Congo | civ = Côte d'Ivoire (Ivory Coast) | dji = Djibouti | eri = Eritrea | egy = Egypt | egys = Egypt: Red Sea | gnq = Equatorial Guinea | gab = Gabon | gmb = The Gambia | gha = Ghana | gin = Guinea | gnb = Guinea-Bissau | ken = Kenya | lby = Libya | lbr = Liberia | mrt = Mauritania | mar = Morocco: Atlantic Coast | marn = Morocco: Mediterranean Coast | esh = Morocco: Western Sahara | moz = Mozambique | nam = Namibia | ngr = Nigeria | stp = São Tomé and Príncipe | sen = Senegal | sle = Sierra Leone | som = Somalia | sml = Somaliland | zaf2 = Eastern South Africa | zaf = Western South Africa | sdn = Sudan | tza = Tanzania | tgo = Togo | tun = Tunisia | enge = Eastern England | engne = Northeastern England | engnw = Northwest England | engs = Southern England | engse = Southeastern England | engsw = Southwest England (Devon and Cornwall) | engw = Western England | ggy = Guernsey | irle = Eastern Ireland (Leinster) | irlsw = Southwestern Ireland (Munster) | irlw = Western Ireland (Ulster and Connacht) | man = the Isle of Man | jey = Jersey | nirl = Northern Ireland | scte = Eastern Scotland | sctw = Scotland: Argyll and Bute | sctnw = Scotland: Highlands | ork = Scotland: Orkney | sht = Scotland: Shetland | sctse = Southeastern Scotland | sctsw = Southwestern Scotland | heb = Scotland: Western Isles | cym = Wales | gir = France: Aquitaine | fns = France: Northern Finistère | fns2 = Brittany: Southern Finistère | brt = France: Brittany's North Coast | mbh = France: Morbihan | bsc2 = France: Charente-Maritime | cor = Corsica | riv = France: Côte d'Azur (French Riviera) | bsc = France: Loire-Atlantique | fras = France: Languedoc-Roussillon | frbr = France: Bouches-du-Rhône (Marseille Area) | mco = Monaco | fran2 = France: Haute-Normandie (Eastern Normandy) | fran3 = France: Basse-Normandie (Western Normandy) | fran = France: North Coast | che = Switzerland | bsc1 = France: La Vendée | nd = New Caledonia | gib = Gibraltar | azo = Portugal: Azores | mdr = Portugal: Madeira | prtn = Northern Portugal | prt = Southern Portugal | adl = Spain: Eastern Andalusia | adlw = Spain: Western Andalusia | esn = Spain: Asturias and Cantabria | blc = Spain: Balearic Islands | esek = Spain: Basque Country (Euskadi) | cnr = Spain: Canary Islands | cat = Catalonia | ceu = Spain: Ceuta | esg = Spain: Northern Galicia | esg2 = Spain: Western Galicia | mla = Spain: Melilla | espe = Spain: Valencia and Murcia | itasw2 = Calabria and Basilicata | itasw = Italy: Campania and Lazio | itae = Italy: Eastern | itane = Italy: Venice and Trieste | italg = Italy: Lago di Garda | itanw = Italy: Liguria | mlt = Malta | itase = Italy: Puglia | itase2 = Italy: Southern Puglia | sarn = Italy: Northern Sardinia (Sardegna) | sar = Italy: Southern Sardinia (Sardegna) | sic = Italy: Eastern Sicily | sic2 = Italy: Western Sicily | itanw2 = Italy: Tuscany | alb = Albania | bih = Bosnia and Herzegovina | bgr = Bulgaria | hrv1 = Northern Croatia | hrv2 = Central Croatia | hrv3 = Southern Croatia | cypn = Northern Cyprus | cyp = the Republic of Cyprus | grce = Greece: Aegean Islands | grck = Greece: Crete | grci = Greece: Ionian Islands | grcw = Northern Greece | grca = Southern Greece | mne = Montenegro | rou = Romania | rusk = Russia: Caspian Sea | russ = Russia: Eastern Black Sea | rusvd = Russia: Volga and Don | srb = Serbia | svn = Slovenia | crm = Russia: Crimea (Krym) <!-- This is what the source website writes. --> | tur4 = European Turkey | ukr1 = Ukraine: Mykolaiv Area | ukr2 = Russia: Crimea (Krym) | ukr = Ukraine: Odessa Area | ukr3 = Ukraine: Sea of Azov | aut = Austria | bel = Belgium | est3 = Eastern Estonia | est2 = Northern Estonia | est1 = Northwestern Estonia | est = Southwestern Estonia | fin1 = Southern Finland: Hamina to Porvoo | fin1a = Southern Finland: Uusimaa (Helsinki Region) | fin1b = Southwest Finland | ala = the Åland Islands | fin2 = Western Finland | fin3 = Northern Finland | fin4 = Finland: Lakes | deu1a = Germany: Borkum to Wilhelmshaven | deu1b = Germany: Bremerhaven | deu1c = Germany: Bremen | deu1d = Germany: Cuxhaven and Stade | deu2a = Germany: Hamburg Area | deu2b = Germany: North Frisia | deu3 = Germany: Flensburg to Lübeck | deu4 = Germany: Northeast Coast (Mecklenburg-Vorpommern) | deu5 = Germany: the Bodensee | lva = Latvia | ltu = Lithuania | nln = Northern Netherlands | nls = Southern Netherlands | pol2 = Poland: Baltic Coast | pol1 = Poland: Świnoujście and the Odra | kgd = Russia: Kaliningrad | ruswi = Russia: Ingria | rusw = Russia: St. Petersburg Area | rusv = Russia: Vyborg Area | rusl = Russia: Lake Ladoga | ruso = Russia: Lake Onega | rusm = Russia: Murmansk Area | rusn = Russia: Southern White Sea | ruspch = Russia: Pechenga Area | rusn1 = Russia: Arkhangel'sk | rusn2 = Russia: Eastern White Sea | rusnn = Russia: Nenetsia | ruskp = Russia: Kola Peninsula | rusz = Russia: Novaya Zemlya | dnkb = Denmark: Bornholm | dnkh = Denmark: Copenhagen | dnk1a = Denmark: Northeast Jylland | dnk3 = Denmark: Fyn and Langeland | dnk2 = Denmark: Southeast Jylland | dnke = Denmark: Sjælland Region | dnk1 = Denmark: West Coast | fro = the Faroes | islse = East and South Iceland | isln = Northern Iceland | islw = Western Iceland | norse = Norway: Østfold (Fredrikstad Area) | noros = Norway: Oslo Area (Akershus and Oslo) | norlm = Norway: Lake Mjøsa | norso = Norway: West Oslofjord | nortl = Norway: Telemark (Skien Area) | nors1 = Norway: Aust-Agder (Arendal Area) | nors2 = Norway: Vest-Agder (Kristiansand Area) | norsw2 = Norway: Southern Rogaland (Eigersund Area) | norsw1 = Norway: Central Rogaland (Stavanger Area) | norsw = Norway: Haugesund Area (Northern Rogaland) | norw = Norway: Leirvik Area (Southern Hordaland) | norw1 = Norway: Bergen Area (Northern Hordaland) | norw1a = Norway: Sognefjord Area | norw1b = Norway: Sunnfjord (Florø Area) | norw1c = Norway: Nordfjord | norw2 = Norway: Sunnmøre (Ålesund Area) | norw2a = Norway: Romsdal (Molde Area) | norw3 = Norway: Nordmøre (Kristiansund Area) | nornw = Norway: Hitra and Frøya | nornw1 = Norway: Trondheim Area | nornw1a = Norway: Central Trøndelag | nornw2 = Norway: Northern Trøndelag | nornw3 = Norway: Southern Helgeland | nornw4 = Norway: Central Helgeland | nornw5 = Norway: Northern Helgeland | norno = Norway: Bodø Area | nornvk = Norway: Narvik Area | norno1 = Norway: Inner Lofoten | norno1a = Norway: Outer Lofoten | norno2 = Norway: Vesterålen | norno3 = Norway: Southern Troms | norno3t = Norway: Tromsø Area | norno3n = Norway: Northern Troms | norno4 = Norway: Hammerfest Area | norno5 = Norway: Vadsø Area | svb = Norway: Svalbard | swe1 = Sweden: Tanum Area (Northern Bohuslän) | swe1a = Sweden: Uddevalla Area (Central Bohuslän) | swe2 = Sweden: Göteborg Area | swev = Sweden: Lake Vänern | swevt = Sweden: Lake Vättern and the Göta Canal | swe3 = Sweden: Halland | swe3a = Sweden: Scania (Helsingborg-Malmö Area) | swe3b = Sweden: Blekinge (Karlskrona Area) | swe4 = Sweden: Kalmar | sweo = Sweden: Öland | sweg = Sweden: Gotland | swe4a = Sweden: Nyköping Area | swe5 = Sweden: Nynäshamn Area | swe5a = Sweden: Stockholm Area | swem = Sweden: Lake Mälaren | swe6 = Sweden: Southern Bothnia | swe6a = Sweden: Västernorrland | swe7 = Sweden: Northern Bothnia | swe8 = Sweden: Northern Bothnia | abk = Abkhazia | aze = Azerbaijan | geo = Georgia (Sakartvelo) | isr = Israel | kaz = Kazakhstan | lbn = Lebanon | syr = Syria | tur1 = Northern Turkey | tur2 = Northwestern Turkey | tur2a = Southwestern Turkey – Kısılada (Kısıl Adalar) | tur3 = Southern Turkey | tkm = Turkmenistan | bgd = Bangladesh | are = the Gulf States and Iran | irn = Iran | qat = Qatar | jor = Jordan | kwt = Kuwait | bhr = Bahrain | omn = Oman | pak = Pakistan | pse = Palestine: Gaza | sau = Saudi Arabia | lka = Sri Lanka | yem = Yemen | amn = India: Andaman and Nicobar Islands | inde = India: West Bengal, Orissa, and Andhra Pradesh | indk = India: Western Gujarat | indkg = India: Karnataka and Goa | indnw = India: Southern Gujarat, Daman and Diu | indsw = India: Kerala and Karnataka | indse = India: Tamil Nadu and Puducherry | indw = India: Goa and Maharashtra | lak = Lakshadweep (Laccadive, Amindivi, and Minicoy Islands) | brn = Brunei | kmh = Cambodia | mdv = Maldives | mhl = Marshall Islands | mye = Malaysia: Sarawak | mysb = Malaysia: Labuan and Sabah | myw = West Malayasia East Coast | myw1 = West Malaysia South Coast | myw2 = West Malaysia West Coast | mmr = Myanmar (Burma) | sgp = Singapore | spr = the Spratly Islands | tha = Thailand | tls = Timor Leste (East Timor) | vnm = Northern Vietnam | vnms = Southern Vietnam | idba = Indonesia: Bali | idbb = Indonesia: Bangka-Belitung Islands | idsus = Indonesia: Southern Sumatra | idne = Indonesia: Eastern Sundas | idja = Indonesia: Java | idjae = Indonesia: Eastern Java | idka = Indonesia: Kalimantan (Borneo) | idml = Indonesia: Maluku | idn = Indonesia: Nusa Tenggara (Lesser Sunda Islands) | idpa = Indonesia: Papua | idri = Indonesia: Riau Islands | idsl = Indonesia: Sulawesi (Celebes) | idsu = Indonesia: Sumatra | mat = Matsu and Kinmen | twn1 = Taiwan: Northern | twn1e = Taiwan: Eastern | twn2 = Taiwan: Southeastern | twnp = Taiwan: Penghu Islands | chnp = China: Xisha (Paracel Islands) | hkg = China: Hong Kong | mac = China: Macau | chn1 = China: Liaoning | chn1a = China: Southwestern Liáoníng | chn1s = China: Southeastern Liáoníng | chn2 = China: Hebei and Tianjin | chn2y = China: Yāntái Area (Northern Shāndōng) | chn3 = China: Northern Shandong | chn3a = China: Southern Shandong | chn3r = China: Rìzhào, Shāndōng | chn4 = China: Jiangsu and Shanghai | chn4sh = China: Shanghai | chn5a = China: Shengsi and Qiqu Islands, Zhejiang | chn5b = China: Daishan Islands, Zhejiang | chn5c = China: Zhoushan Island Area, Zhejiang | chn5d = China: Southeastern Zhoushan Islands, Zhejiang | chn5 = China: Hangzhou Bay and Zhenhai Area, Zhejiang | chn5e = China: Xiangshan Area, Zhejiang | chn6 = China: Central Zhejiang (Taizhou) | chn6a = China: Southern Zhejiang (Wenzhou) | chn7 = China: Northern Fujian | chn7a = China: Fúzhōu, Fújiàn | chn7p = China: Píngtán Area, Fújiàn | chn8 = China: Southern Fujian | chn8a = China: Xiàmén, Fújiàn | chn8b = China: Southern Fújiàn | chn8q = China: Quánzhōu, Fújiàn | chn9 = China: Eastern Guangdong | chn9a = China: Shànwěi Area, Guǎngdōng | chn10 = China: Western Guangdong | chn10a = China: Zhànjiāng, Guǎngdōng | chn11 = China: Guǎngxī | chn12 = China: Northeastern Hǎinán | chn13 = China: Southwestern Hǎinán | ruskk = Russia: Khabarovsk Region | kur = Russia: Kuril Islands | rusb = Russia: Lake Baikal | rusp = Russia: Vladivostok Area | rusne = Russia: Northern Pacific Coast | sak = Sakhalin | rusa = Russia: Siberian Arctic | prk = North Korea | prkw = North Korea: Western | kor1 = South Korea: Sokcho Area (Northern Gangwon) | kor1a = South Korea: Gangneung Area (Southern Gangwon) | korud = South Korea: Ulleungdo and Dokdo | kor1b = South Korea: Uljin Area (North Gyeongsang) | kor1b2 = South Korea: Homigot | kor1c = South Korea: Ulsan | kor1d = South Korea: Northern Busan | kor2 = South Korea: Southern Busan | kor2a = South Korea: Masan and Geoje Area | kor2b = South Korea: Tongyeong and Namhae Area | kor2c = South Korea: Sacheon and Namhae | kor2ge = South Korea: Geoje | kor2go = South Korea: Goseeong Bay | kor3 = South Korea: Yeosu | kor3a = South Korea: Goheung Area | kor3s = South Korea: Samsan Island | kor4 = Korea: Jeju (Cheju) | kor4b = Korea: Seogwipo City (Southern Jeju) | kor4c = Korea: Chuja Islands | kor4j = South Korea: Jindo | kor5 = South Korea: Mokpo Area | kor5b = South Korea: Boryeong (Daecheon) Area | kor5g = South Korea: Gunsan | kor5h = South Korea: Heuksan Islands | kor5m = South Korea: Mokpo Area | kor6 = South Korea: Incheon Area | kor7 = South Korea: Danjin and Pyeongtaek | kor8 = South Korea: South Onjin Islands | kor9 = South Korea: Incheaon | jphk1 = Japan: Northern Hokkaidō | jphk1a = Japan: Northern Hokkaidō | jphk2 = Japan: Southern Hokkaidō | jphk3 = Japan: Western Hokkaidō | jprr = Japan: Rishiri and Rebun, Hokkaido | jphn1 = Japan: Northeastern Honshū | jphn1a = Japan: Miyagi | jphn2 = Japan: Eastern Honshū (Ibaraki and Chiba) | jphn2a = Japan: Tōkyō Area | jphn2b = Japan: Eastern Shizuoka | jphn3 = Japan: Nagoya (Aichi Prefecture) | jphn3a = Japan: Mie and Wakayama | jphn3b = Japan: Southern Wakayama Prefecture | jphn3ab = Japan: Southern Mie Prefecture | jphn3c = Japan: Northern Wakayama Prefecture | jphn4 = Japan: Ōsaka Area | jphn4b = Japan: Awaji Shima | jphn5 = Japan: Okayama and Hiroshima | jphn5a = Japan: Yamaguchi | jphn5b = Japan: Western Yamaguchi | jphn6 = Japan: Shimane | jphn6a = Japan: Southwestern Honshū | jphn7 = Japan: Western Honshū | jphn8 = Japan: Northern Honshū | jphn8a = Japan: Akita | jphn9 = Japan: Aomori | izu = Japan: Izu and Ogasawara Islands | jpky3 = Japan: Nagasaki Area | jpky1 = Japan: Northeastern Kyūshū | jpky4 = Japan: Northwestern Kyūshū | jpky4a = Japan: Fukuoka Area | jpky2 = Japan: Southern Kyūshū | jpky2b = Japan: Nagasaki Area | jpns = Japan: Okinawa | jpst = Japan: Ōsumi and Amami Islands | jpsh2 = Japan: Northwestern Shikoku | jpsh2a = Japan: Matsuyama Area (Central Ehime) | jpsh1 = Japan: Southeastern Shikoku | jpts = Japan: Tsushima | jpky1b = Japan: Kagoshima Area | #default = {{main other|{{error-small|1=invalid page designation; see documentation for Template:Cite Rowlett}}[[Category:Articles using Cite rowlett template with invalid page designation]]}} }} }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 8axddwsm5hbesr5jd5zf5ij1vjmxc32 1377254 1377253 2026-07-26T06:01:57Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Cite_Rowlett]] 1377253 wikitext text/x-wiki {{cite web | url = {{#switch:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}} |pr|jam|ven|doomsday|watch=https://www.ibiblio.org/lighthouse/{{trim|{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}}}.html |sparkplugs|earlyiron|oldstylebrick|octagonals|oldest=https://www.ibiblio.org/lighthouse/types/{{trim|{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}}}.html |earlyintegral=https://www.ibiblio.org/lighthouse/types/earlyintegral.htm |buttressed=https://www.ibiblio.org/lighthouse/types/Canada/buttressed.htm |#default=https://www.ibiblio.org/lighthouse/{{trim|{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}}}.htm }} | work = {{#ifeq:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}|index||The Lighthouse Directory}} | last = Rowlett | first = Russ | publisher = {{#ifeq:{{{link|}}} | no |University of North Carolina at Chapel Hill | [[University of North Carolina at Chapel Hill]]}} | access-date = {{{access-date|{{{accessdate|}}}}}} | date = {{{date|}}} | ref = {{{ref|}}} | archive-url = {{{archive-url|}}} | archive-date = {{{archive-date|}}} | url-status = {{{url-status|}}} | no-tracking = {{{no-tracking|{{{template doc demo|}}}}}} | title = {{#switch:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}} <!-- Starting with general pages --> | tallest = The Tallest Lighthouses | nvi = Navassa Island Lighthouse | phl-esp = Spanish Lighthouses of the Philippines | storm_warning_towers = Coastal Warning Display Towers | doomsday = The Doomsday List | watch = The Watch List of Threatened Lighthouses | can_watch = The Canadian Watch List of Threatened Lighthouses | index = The Lighthouse Directory | windward = Windward Point Light (Faro Punta Barloventa), Guantánamo | n = Navassa Island Lighthouse | sparkplugs = Sparkplug Lighthouses, 1871–1926 | earlyintegral = The Oldest Integral Lighthouses | earlyiron = Tall Towers of Iron, 1844–1881 | oldstylebrick = Old Style Brick Lighthouses, 1820–1849 | octagonals = Early Federal Octagonals, 1792–1817 | oldest = The Oldest U.S. Towers, 1764–1791 | buttressed = Canadian Flying Buttress Lighthouses | Lighthouses of {{#switch:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}} <!-- General form --> | ct = the United States: Connecticut | de = the United States: Delaware | me = the United States: Eastern Maine | me2 = the United States: Southern Maine | md = the United States: Maryland | ma = the United States: Northern Massachusetts | ma2 = the United States: Southeast Massachusetts | nh = the United States: New Hampshire | nj = the United States: New Jersey | nydn = the United States: Downstate New York | nyli = the United States: Long Island, New York | nyup = the United States: Upstate New York | pa = the United States: Northwestern Pennsylvania | pase = the United States: Southeastern Pennsylvania | ri = Rhode Island | vt = the United States: Vermont | al = the United States: Alabama | fl = the United States: Eastern Florida and the Keys | flw = the United States: Western Florida | ga = the United States: Georgia | la = Louisiana | ms = the United States: Mississippi | nc = the United States: North Carolina | sc = the United States: South Carolina | tx = Texas | va = the United States: Virginia | il = the United States: Illinois | in = the United States: Indiana | mo = Missouri and Iowa | ky = Kentucky and Tennessee | miel = the United States: Michigan's Eastern Lower Peninsula | miwl = the United States: Michigan's Western Lower Peninsula | miup = the United States: Michigan's Eastern Upper Peninsula | miwu = the United States: Michigan's Western Lower Peninsula | mn = the United States: Minnesota | oh = the United States: Ohio | ok = Oklahoma | wi = the United States: Eastern Wisconsin | wi2 = the United States: Northern Wisconsin | ak = Alaska | az = the United States: Arizona | ca = the United States: Northern California | ca2 = the United States: Central and Southern California | gu = Guam | hi = the United States: Hawaii | umi = U.S. Pacific Remote Islands | mnp = the Northern Mariana Islands | or = the United States: Oregon | wa = the United States: Washington | pr = Puerto Rico | vi = the U.S. Virgin Islands | grl = Greenland | nb1 = Canada: Northern New Brunswick | nb = Canada: Southern New Brunswick | lab = Canada: Labrador and Belle Isle | nfln = Canada: Northern Newfoundland | nfle = Canada: Southeastern Newfoundland | nflw = Canada: Southwestern Newfoundland | ns2 = Canada: Cape Breton Island, Nova Scotia | ns3 = Canada: Eastern Nova Scotia | ns1 = Canada: Northwestern Nova Scotia | ns4 = Canada: Southern Nova Scotia | ns5 = Canada: Western Nova Scotia | pei = Canada: Eastern Prince Edward Island | peiw = Canada: Western Prince Edward Island | spm = Saint Pierre and Miquelon | ab = Canada: Alberta | bcn = Canada: Northern British Columbia | bc = Canada: Southern British Columbia | mb = Canada: Manitoba | nwt = Canada: Northwest Territories | nvt = Canada: Nunavut and Northern Québec | ongb = Central Ontario (Georgian Bay Area) | onse1 = Southern Ontario (Lake Ontario) | onse = Southeastern Ontario | onso = Canada: Southwestern Ontario | onnw = Canada: Western Ontario | onlh = Canada: West Central Ontario (Lake Huron Area) | qcc = Canada: Central Québec | qce = Canada: Eastern Québec | qcn = Canada: Northeastern Québec (Côte-Nord) | qcs = Canada: Southern Québec | qcsw = Canada: Southwestern Québec (Montérégie) | qcw = Canada: Western Québec | sk = Canada: Saskatchewan | aia = Anguilla | atg = Antigua and Barbuda | aru = Aruba | ave = Aves Island | bhs = the Bahamas | brb = Barbados | bmu = Bermuda | bon = Bonaire | cay = the Cayman Islands | cub = Cuba | cur = Curaçao | dom = the Dominican Republic | grd = Grenada | glp = Guadeloupe | hti = Haiti | jam = Jamaica | mtq = Martinique | sab = Saba and Sint Eustatius | cosap = San Andrés and Providencia | blm = Saint-Barthélemy | kna = St. Kitts and Nevis | lca = Saint Lucia | maf = Saint Martin | vct = St. Vincent and the Grenadines | tto = Trinidad and Tobago | tca = the Turks and Caicos Islands | veni = Venezuela: Caribbean Islands | blz = Belize | cri = Costa Rica | cric = Costa Rica: Caribbean Coast | slv = El Salvador | gtm = Guatemala: Caribbean Coast | gtmp = Guatemala: Pacific Coast | hnd = Honduras | baje = Mexico: Eastern Baja California | baj = Mexico: Northwestern Baja California | bajs = Mexico: Southwestern Baja California | mxqr = Mexico: Caribbean Coast (Quintana Roo) | mxg = Mexico: Central Gulf Coast | mxtm = Mexico: Northern Gulf Coast | mxy = Mexico: Southern Gulf Coast | mxnw = Mexico: Northwest Coast | mxs = Mexico: South Coast | mxw = Mexico: West Coast | wmx = Mexico: Northwest Coast | nic = Nicaragua | nicc = Nicaragua Caribbean Coast | pan = Northern Panamá | pans = Southern Panamá | ata = Antarctica | arg = Northern Argentina | arg2 = Southern Argentina | argtf = Argentina: Tierra del Fuego | shn = Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha | bol = Bolivia | brno = Northern Brazil | brne = Northeastern Brazil | brba = Brazil: Bahia | brse = Southeastern Brazil | bra = Southern Brazil | bris = Brazil: Atlantic Islands | chln = Central and Northern Chile | chls = Southern Chile | chlp = Chile: Pacific Islands | col = Northern Colombia | colw = Western Colombia | ecu = Ecuador | ecug = Ecuador: Galápagos | flk = Falkland Islands | guf = French Guiana | guy = Guyana | pru = Southern Perú | prun = Northern Perú | prut = Perú: Lake Titicaca | sur = Suriname | uru = Uruguay | vene = Eastern Venezuela | venw = Western Venezuela | asm = American Samoa | clp = Clipperton Island | cok = the Cook Islands | fji = Fiji | pyf = French Polynesia | kir = Kiribati | fsm = Micronesia | ncl = New Caledonia | nz = New Zealand: North Island | nzs = New Zealand: South Island | niu = Niue | plw = Palau | png = Papua New Guinea | phlbh = the Philippines: Bohol and Siquijor | phlce = the Philippines: Cebu | phllt = the Philippines: Leyte and Biliran | phln = the Philippines: Northeast Luzon and Batanes | phlnw = the Philippines: Northwest Luzon | phlb = the Philippines: Southeast Luzon and Catanduanes | phl = the Philippines: Southwest Luzon | phlrm = the Philippines: Romblon and Marinduque | phlmb = the Philippines: Masbate | phlm = the Philippines: Northern Mindanao | phlms = the Philippines: Southern Mindanao | phlmr = the Philippines: Mindoro | phlng = the Philippines: Negros | phlsw = the Philippines: Palawan | phlwv = the Philippines: Panay and Guimaras | phle = the Philippines: Samar | phlz = the Philippines: Zamboanga and Sulu | wsm = Samoa | slb = the Solomon Islands | ton = Tonga | vut = Vanuatu | wlf = Wallis and Futuna | csi = Australia: Coral Sea Islands Territory | nsw = Australia: Northern New South Wales | nsws = Australia: Southern New South Wales | nfk = Australia: Norfolk Island | nt = Australia: Northern Territory | qld = Australia: Southern Queensland | qldn = Australia: Far North Queensland | qldc = Australia: Northern and Central Queensland | sa = Australia: South Australia | tas = Australia: Tasmania | vic = Australia: Victoria | wau = Australia: Western Australia | iot = the British Indian Ocean Territory | vgb = British Virgin Islands | dma = Dominica | com = the Union of the Comoros | atf = the French Southern and Antarctic Lands | mdg = Madagascar | reu = Réunion | mus = Mauritius | myt = Mayotte | syc = Seychelles | dzae = Eastern Algeria | dza = Western Algeria | ago = Angola | ben = Benin | cmr = Cameroon | cpv = Cape Verde | cod = the Democratic Republic of the Congo | cog = the Republic of the Congo | civ = Côte d'Ivoire (Ivory Coast) | dji = Djibouti | eri = Eritrea | egy = Egypt | egys = Egypt: Red Sea | gnq = Equatorial Guinea | gab = Gabon | gmb = The Gambia | gha = Ghana | gin = Guinea | gnb = Guinea-Bissau | ken = Kenya | lby = Libya | lbr = Liberia | mrt = Mauritania | mar = Morocco: Atlantic Coast | marn = Morocco: Mediterranean Coast | esh = Morocco: Western Sahara | moz = Mozambique | nam = Namibia | ngr = Nigeria | stp = São Tomé and Príncipe | sen = Senegal | sle = Sierra Leone | som = Somalia | sml = Somaliland | zaf2 = Eastern South Africa | zaf = Western South Africa | sdn = Sudan | tza = Tanzania | tgo = Togo | tun = Tunisia | enge = Eastern England | engne = Northeastern England | engnw = Northwest England | engs = Southern England | engse = Southeastern England | engsw = Southwest England (Devon and Cornwall) | engw = Western England | ggy = Guernsey | irle = Eastern Ireland (Leinster) | irlsw = Southwestern Ireland (Munster) | irlw = Western Ireland (Ulster and Connacht) | man = the Isle of Man | jey = Jersey | nirl = Northern Ireland | scte = Eastern Scotland | sctw = Scotland: Argyll and Bute | sctnw = Scotland: Highlands | ork = Scotland: Orkney | sht = Scotland: Shetland | sctse = Southeastern Scotland | sctsw = Southwestern Scotland | heb = Scotland: Western Isles | cym = Wales | gir = France: Aquitaine | fns = France: Northern Finistère | fns2 = Brittany: Southern Finistère | brt = France: Brittany's North Coast | mbh = France: Morbihan | bsc2 = France: Charente-Maritime | cor = Corsica | riv = France: Côte d'Azur (French Riviera) | bsc = France: Loire-Atlantique | fras = France: Languedoc-Roussillon | frbr = France: Bouches-du-Rhône (Marseille Area) | mco = Monaco | fran2 = France: Haute-Normandie (Eastern Normandy) | fran3 = France: Basse-Normandie (Western Normandy) | fran = France: North Coast | che = Switzerland | bsc1 = France: La Vendée | nd = New Caledonia | gib = Gibraltar | azo = Portugal: Azores | mdr = Portugal: Madeira | prtn = Northern Portugal | prt = Southern Portugal | adl = Spain: Eastern Andalusia | adlw = Spain: Western Andalusia | esn = Spain: Asturias and Cantabria | blc = Spain: Balearic Islands | esek = Spain: Basque Country (Euskadi) | cnr = Spain: Canary Islands | cat = Catalonia | ceu = Spain: Ceuta | esg = Spain: Northern Galicia | esg2 = Spain: Western Galicia | mla = Spain: Melilla | espe = Spain: Valencia and Murcia | itasw2 = Calabria and Basilicata | itasw = Italy: Campania and Lazio | itae = Italy: Eastern | itane = Italy: Venice and Trieste | italg = Italy: Lago di Garda | itanw = Italy: Liguria | mlt = Malta | itase = Italy: Puglia | itase2 = Italy: Southern Puglia | sarn = Italy: Northern Sardinia (Sardegna) | sar = Italy: Southern Sardinia (Sardegna) | sic = Italy: Eastern Sicily | sic2 = Italy: Western Sicily | itanw2 = Italy: Tuscany | alb = Albania | bih = Bosnia and Herzegovina | bgr = Bulgaria | hrv1 = Northern Croatia | hrv2 = Central Croatia | hrv3 = Southern Croatia | cypn = Northern Cyprus | cyp = the Republic of Cyprus | grce = Greece: Aegean Islands | grck = Greece: Crete | grci = Greece: Ionian Islands | grcw = Northern Greece | grca = Southern Greece | mne = Montenegro | rou = Romania | rusk = Russia: Caspian Sea | russ = Russia: Eastern Black Sea | rusvd = Russia: Volga and Don | srb = Serbia | svn = Slovenia | crm = Russia: Crimea (Krym) <!-- This is what the source website writes. --> | tur4 = European Turkey | ukr1 = Ukraine: Mykolaiv Area | ukr2 = Russia: Crimea (Krym) | ukr = Ukraine: Odessa Area | ukr3 = Ukraine: Sea of Azov | aut = Austria | bel = Belgium | est3 = Eastern Estonia | est2 = Northern Estonia | est1 = Northwestern Estonia | est = Southwestern Estonia | fin1 = Southern Finland: Hamina to Porvoo | fin1a = Southern Finland: Uusimaa (Helsinki Region) | fin1b = Southwest Finland | ala = the Åland Islands | fin2 = Western Finland | fin3 = Northern Finland | fin4 = Finland: Lakes | deu1a = Germany: Borkum to Wilhelmshaven | deu1b = Germany: Bremerhaven | deu1c = Germany: Bremen | deu1d = Germany: Cuxhaven and Stade | deu2a = Germany: Hamburg Area | deu2b = Germany: North Frisia | deu3 = Germany: Flensburg to Lübeck | deu4 = Germany: Northeast Coast (Mecklenburg-Vorpommern) | deu5 = Germany: the Bodensee | lva = Latvia | ltu = Lithuania | nln = Northern Netherlands | nls = Southern Netherlands | pol2 = Poland: Baltic Coast | pol1 = Poland: Świnoujście and the Odra | kgd = Russia: Kaliningrad | ruswi = Russia: Ingria | rusw = Russia: St. Petersburg Area | rusv = Russia: Vyborg Area | rusl = Russia: Lake Ladoga | ruso = Russia: Lake Onega | rusm = Russia: Murmansk Area | rusn = Russia: Southern White Sea | ruspch = Russia: Pechenga Area | rusn1 = Russia: Arkhangel'sk | rusn2 = Russia: Eastern White Sea | rusnn = Russia: Nenetsia | ruskp = Russia: Kola Peninsula | rusz = Russia: Novaya Zemlya | dnkb = Denmark: Bornholm | dnkh = Denmark: Copenhagen | dnk1a = Denmark: Northeast Jylland | dnk3 = Denmark: Fyn and Langeland | dnk2 = Denmark: Southeast Jylland | dnke = Denmark: Sjælland Region | dnk1 = Denmark: West Coast | fro = the Faroes | islse = East and South Iceland | isln = Northern Iceland | islw = Western Iceland | norse = Norway: Østfold (Fredrikstad Area) | noros = Norway: Oslo Area (Akershus and Oslo) | norlm = Norway: Lake Mjøsa | norso = Norway: West Oslofjord | nortl = Norway: Telemark (Skien Area) | nors1 = Norway: Aust-Agder (Arendal Area) | nors2 = Norway: Vest-Agder (Kristiansand Area) | norsw2 = Norway: Southern Rogaland (Eigersund Area) | norsw1 = Norway: Central Rogaland (Stavanger Area) | norsw = Norway: Haugesund Area (Northern Rogaland) | norw = Norway: Leirvik Area (Southern Hordaland) | norw1 = Norway: Bergen Area (Northern Hordaland) | norw1a = Norway: Sognefjord Area | norw1b = Norway: Sunnfjord (Florø Area) | norw1c = Norway: Nordfjord | norw2 = Norway: Sunnmøre (Ålesund Area) | norw2a = Norway: Romsdal (Molde Area) | norw3 = Norway: Nordmøre (Kristiansund Area) | nornw = Norway: Hitra and Frøya | nornw1 = Norway: Trondheim Area | nornw1a = Norway: Central Trøndelag | nornw2 = Norway: Northern Trøndelag | nornw3 = Norway: Southern Helgeland | nornw4 = Norway: Central Helgeland | nornw5 = Norway: Northern Helgeland | norno = Norway: Bodø Area | nornvk = Norway: Narvik Area | norno1 = Norway: Inner Lofoten | norno1a = Norway: Outer Lofoten | norno2 = Norway: Vesterålen | norno3 = Norway: Southern Troms | norno3t = Norway: Tromsø Area | norno3n = Norway: Northern Troms | norno4 = Norway: Hammerfest Area | norno5 = Norway: Vadsø Area | svb = Norway: Svalbard | swe1 = Sweden: Tanum Area (Northern Bohuslän) | swe1a = Sweden: Uddevalla Area (Central Bohuslän) | swe2 = Sweden: Göteborg Area | swev = Sweden: Lake Vänern | swevt = Sweden: Lake Vättern and the Göta Canal | swe3 = Sweden: Halland | swe3a = Sweden: Scania (Helsingborg-Malmö Area) | swe3b = Sweden: Blekinge (Karlskrona Area) | swe4 = Sweden: Kalmar | sweo = Sweden: Öland | sweg = Sweden: Gotland | swe4a = Sweden: Nyköping Area | swe5 = Sweden: Nynäshamn Area | swe5a = Sweden: Stockholm Area | swem = Sweden: Lake Mälaren | swe6 = Sweden: Southern Bothnia | swe6a = Sweden: Västernorrland | swe7 = Sweden: Northern Bothnia | swe8 = Sweden: Northern Bothnia | abk = Abkhazia | aze = Azerbaijan | geo = Georgia (Sakartvelo) | isr = Israel | kaz = Kazakhstan | lbn = Lebanon | syr = Syria | tur1 = Northern Turkey | tur2 = Northwestern Turkey | tur2a = Southwestern Turkey – Kısılada (Kısıl Adalar) | tur3 = Southern Turkey | tkm = Turkmenistan | bgd = Bangladesh | are = the Gulf States and Iran | irn = Iran | qat = Qatar | jor = Jordan | kwt = Kuwait | bhr = Bahrain | omn = Oman | pak = Pakistan | pse = Palestine: Gaza | sau = Saudi Arabia | lka = Sri Lanka | yem = Yemen | amn = India: Andaman and Nicobar Islands | inde = India: West Bengal, Orissa, and Andhra Pradesh | indk = India: Western Gujarat | indkg = India: Karnataka and Goa | indnw = India: Southern Gujarat, Daman and Diu | indsw = India: Kerala and Karnataka | indse = India: Tamil Nadu and Puducherry | indw = India: Goa and Maharashtra | lak = Lakshadweep (Laccadive, Amindivi, and Minicoy Islands) | brn = Brunei | kmh = Cambodia | mdv = Maldives | mhl = Marshall Islands | mye = Malaysia: Sarawak | mysb = Malaysia: Labuan and Sabah | myw = West Malayasia East Coast | myw1 = West Malaysia South Coast | myw2 = West Malaysia West Coast | mmr = Myanmar (Burma) | sgp = Singapore | spr = the Spratly Islands | tha = Thailand | tls = Timor Leste (East Timor) | vnm = Northern Vietnam | vnms = Southern Vietnam | idba = Indonesia: Bali | idbb = Indonesia: Bangka-Belitung Islands | idsus = Indonesia: Southern Sumatra | idne = Indonesia: Eastern Sundas | idja = Indonesia: Java | idjae = Indonesia: Eastern Java | idka = Indonesia: Kalimantan (Borneo) | idml = Indonesia: Maluku | idn = Indonesia: Nusa Tenggara (Lesser Sunda Islands) | idpa = Indonesia: Papua | idri = Indonesia: Riau Islands | idsl = Indonesia: Sulawesi (Celebes) | idsu = Indonesia: Sumatra | mat = Matsu and Kinmen | twn1 = Taiwan: Northern | twn1e = Taiwan: Eastern | twn2 = Taiwan: Southeastern | twnp = Taiwan: Penghu Islands | chnp = China: Xisha (Paracel Islands) | hkg = China: Hong Kong | mac = China: Macau | chn1 = China: Liaoning | chn1a = China: Southwestern Liáoníng | chn1s = China: Southeastern Liáoníng | chn2 = China: Hebei and Tianjin | chn2y = China: Yāntái Area (Northern Shāndōng) | chn3 = China: Northern Shandong | chn3a = China: Southern Shandong | chn3r = China: Rìzhào, Shāndōng | chn4 = China: Jiangsu and Shanghai | chn4sh = China: Shanghai | chn5a = China: Shengsi and Qiqu Islands, Zhejiang | chn5b = China: Daishan Islands, Zhejiang | chn5c = China: Zhoushan Island Area, Zhejiang | chn5d = China: Southeastern Zhoushan Islands, Zhejiang | chn5 = China: Hangzhou Bay and Zhenhai Area, Zhejiang | chn5e = China: Xiangshan Area, Zhejiang | chn6 = China: Central Zhejiang (Taizhou) | chn6a = China: Southern Zhejiang (Wenzhou) | chn7 = China: Northern Fujian | chn7a = China: Fúzhōu, Fújiàn | chn7p = China: Píngtán Area, Fújiàn | chn8 = China: Southern Fujian | chn8a = China: Xiàmén, Fújiàn | chn8b = China: Southern Fújiàn | chn8q = China: Quánzhōu, Fújiàn | chn9 = China: Eastern Guangdong | chn9a = China: Shànwěi Area, Guǎngdōng | chn10 = China: Western Guangdong | chn10a = China: Zhànjiāng, Guǎngdōng | chn11 = China: Guǎngxī | chn12 = China: Northeastern Hǎinán | chn13 = China: Southwestern Hǎinán | ruskk = Russia: Khabarovsk Region | kur = Russia: Kuril Islands | rusb = Russia: Lake Baikal | rusp = Russia: Vladivostok Area | rusne = Russia: Northern Pacific Coast | sak = Sakhalin | rusa = Russia: Siberian Arctic | prk = North Korea | prkw = North Korea: Western | kor1 = South Korea: Sokcho Area (Northern Gangwon) | kor1a = South Korea: Gangneung Area (Southern Gangwon) | korud = South Korea: Ulleungdo and Dokdo | kor1b = South Korea: Uljin Area (North Gyeongsang) | kor1b2 = South Korea: Homigot | kor1c = South Korea: Ulsan | kor1d = South Korea: Northern Busan | kor2 = South Korea: Southern Busan | kor2a = South Korea: Masan and Geoje Area | kor2b = South Korea: Tongyeong and Namhae Area | kor2c = South Korea: Sacheon and Namhae | kor2ge = South Korea: Geoje | kor2go = South Korea: Goseeong Bay | kor3 = South Korea: Yeosu | kor3a = South Korea: Goheung Area | kor3s = South Korea: Samsan Island | kor4 = Korea: Jeju (Cheju) | kor4b = Korea: Seogwipo City (Southern Jeju) | kor4c = Korea: Chuja Islands | kor4j = South Korea: Jindo | kor5 = South Korea: Mokpo Area | kor5b = South Korea: Boryeong (Daecheon) Area | kor5g = South Korea: Gunsan | kor5h = South Korea: Heuksan Islands | kor5m = South Korea: Mokpo Area | kor6 = South Korea: Incheon Area | kor7 = South Korea: Danjin and Pyeongtaek | kor8 = South Korea: South Onjin Islands | kor9 = South Korea: Incheaon | jphk1 = Japan: Northern Hokkaidō | jphk1a = Japan: Northern Hokkaidō | jphk2 = Japan: Southern Hokkaidō | jphk3 = Japan: Western Hokkaidō | jprr = Japan: Rishiri and Rebun, Hokkaido | jphn1 = Japan: Northeastern Honshū | jphn1a = Japan: Miyagi | jphn2 = Japan: Eastern Honshū (Ibaraki and Chiba) | jphn2a = Japan: Tōkyō Area | jphn2b = Japan: Eastern Shizuoka | jphn3 = Japan: Nagoya (Aichi Prefecture) | jphn3a = Japan: Mie and Wakayama | jphn3b = Japan: Southern Wakayama Prefecture | jphn3ab = Japan: Southern Mie Prefecture | jphn3c = Japan: Northern Wakayama Prefecture | jphn4 = Japan: Ōsaka Area | jphn4b = Japan: Awaji Shima | jphn5 = Japan: Okayama and Hiroshima | jphn5a = Japan: Yamaguchi | jphn5b = Japan: Western Yamaguchi | jphn6 = Japan: Shimane | jphn6a = Japan: Southwestern Honshū | jphn7 = Japan: Western Honshū | jphn8 = Japan: Northern Honshū | jphn8a = Japan: Akita | jphn9 = Japan: Aomori | izu = Japan: Izu and Ogasawara Islands | jpky3 = Japan: Nagasaki Area | jpky1 = Japan: Northeastern Kyūshū | jpky4 = Japan: Northwestern Kyūshū | jpky4a = Japan: Fukuoka Area | jpky2 = Japan: Southern Kyūshū | jpky2b = Japan: Nagasaki Area | jpns = Japan: Okinawa | jpst = Japan: Ōsumi and Amami Islands | jpsh2 = Japan: Northwestern Shikoku | jpsh2a = Japan: Matsuyama Area (Central Ehime) | jpsh1 = Japan: Southeastern Shikoku | jpts = Japan: Tsushima | jpky1b = Japan: Kagoshima Area | #default = {{main other|{{error-small|1=invalid page designation; see documentation for Template:Cite Rowlett}}[[Category:Articles using Cite rowlett template with invalid page designation]]}} }} }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 8axddwsm5hbesr5jd5zf5ij1vjmxc32 10 179832 1377263 2023-12-26T18:34:29Z en>Tom.Reding 0 /* top */{{High-use}} 1377263 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{uses Wikidata|P11627}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> This template creates a {{tl|cite web}} citation to Russ Rowlett's [https://www.ibiblio.org/lighthouse/index.htm ''The Lighthouse Directory'']. ==Parameters== There is one mandatory unnamed parameter, which is the case-sensitive page designation code. The code appears at the end of the page url. For example in <code><nowiki>www.ibiblio.org/lighthouse/jpst.htm</nowiki></code> the code is '''jpst''' and the usage would be <code><nowiki>{{Cite rowlett|jpst}}</nowiki></code> Optional parameters: * {{para|date}} * {{para|accessdate}} * {{para|archive-url}} * {{para|archive-date}} * {{para|url-status}} * {{para|link|no}} - the publisher (University of North Carolina at Chapel Hill) is rendered without a wikilink. This is useful when multiple citations to the directory are used to avoid [[WP:OVERLINK|overlinking]]. == Error messages== If the code is unknown it will produce an error. For example <code><nowiki>{{cite rowlett|foo}}</nowiki></code> produces: * {{cite rowlett|foo|no-tracking=yes}} The solution is to add the code to the template. There are codes at the Rowlett website that has not yet been added to the template. ==Examples== ; Example #1 * <code><nowiki>{{cite rowlett|isr}}</nowiki></code> * {{cite rowlett|isr}} ; Example #2 * <code><nowiki>{{cite rowlett|isr|date=July 26, 2009|accessdate=August 3, 2010}}</nowiki></code> * {{cite rowlett|isr|date=July 26, 2009|accessdate=August 3, 2010}} ==Harvard style referencing== This template provides a simple Harvard style reference, using {{tl2|sfn|Rowlett}} or {{tl2|harvnb|Rowlett}}, as appropriate. However, year referencing is not supported at this time. One can also specify the <code>ref</code> parameter to use other tags. ==Tracking categories== *{{clc|Articles using Cite rowlett template with invalid page designation}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- CATEGORIES AND INTERWIKIS HERE, THANKS --> [[Category:Lighthouse source templates]] [[Category:External link templates]] [[Category:Templates that wrap Cite web]] }}</includeonly> rpwfedeedrsehpls4zdg8tnfeh07zo0 1377264 1377263 2026-07-26T06:01:58Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Cite_Rowlett/doc]] 1377263 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{uses Wikidata|P11627}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> This template creates a {{tl|cite web}} citation to Russ Rowlett's [https://www.ibiblio.org/lighthouse/index.htm ''The Lighthouse Directory'']. ==Parameters== There is one mandatory unnamed parameter, which is the case-sensitive page designation code. The code appears at the end of the page url. For example in <code><nowiki>www.ibiblio.org/lighthouse/jpst.htm</nowiki></code> the code is '''jpst''' and the usage would be <code><nowiki>{{Cite rowlett|jpst}}</nowiki></code> Optional parameters: * {{para|date}} * {{para|accessdate}} * {{para|archive-url}} * {{para|archive-date}} * {{para|url-status}} * {{para|link|no}} - the publisher (University of North Carolina at Chapel Hill) is rendered without a wikilink. This is useful when multiple citations to the directory are used to avoid [[WP:OVERLINK|overlinking]]. == Error messages== If the code is unknown it will produce an error. For example <code><nowiki>{{cite rowlett|foo}}</nowiki></code> produces: * {{cite rowlett|foo|no-tracking=yes}} The solution is to add the code to the template. There are codes at the Rowlett website that has not yet been added to the template. ==Examples== ; Example #1 * <code><nowiki>{{cite rowlett|isr}}</nowiki></code> * {{cite rowlett|isr}} ; Example #2 * <code><nowiki>{{cite rowlett|isr|date=July 26, 2009|accessdate=August 3, 2010}}</nowiki></code> * {{cite rowlett|isr|date=July 26, 2009|accessdate=August 3, 2010}} ==Harvard style referencing== This template provides a simple Harvard style reference, using {{tl2|sfn|Rowlett}} or {{tl2|harvnb|Rowlett}}, as appropriate. However, year referencing is not supported at this time. One can also specify the <code>ref</code> parameter to use other tags. ==Tracking categories== *{{clc|Articles using Cite rowlett template with invalid page designation}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- CATEGORIES AND INTERWIKIS HERE, THANKS --> [[Category:Lighthouse source templates]] [[Category:External link templates]] [[Category:Templates that wrap Cite web]] }}</includeonly> rpwfedeedrsehpls4zdg8tnfeh07zo0 0 179833 1377270 2026-07-26T08:50:07Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox body of water | name = ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ | native_name ={{native name|ml|കായംകുളം കായൽ}} | pushpin_map=Kerala | pushpin_map_alt= ಕೇರಳದೊಳಗೆ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಳ | other_name = {{Plainlist | *ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರ *ಕಾಯಂಕುಳಂ ಅಳಿವೆ }} | image = Kattil Kadavu 1.jpg | caption = ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದ... 1377270 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ | native_name ={{native name|ml|കായംകുളം കായൽ}} | pushpin_map=Kerala | pushpin_map_alt= ಕೇರಳದೊಳಗೆ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಳ | other_name = {{Plainlist | *ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರ *ಕಾಯಂಕುಳಂ ಅಳಿವೆ }} | image = Kattil Kadavu 1.jpg | caption = ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದ ನೋಟ | alt = ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದ ನೋಟ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = | coordinates = {{coord|9|10|N|76|28|E|region:IN_type:waterbody_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | type = | inflow = [[ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್]], [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]] (ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ) | outflow = | catchment = | countries = ಭಾರತ | length = {{convert|30.4|km}}<ref>{{cite book|author1=Shree Narain Dwivedi |author2=V. S. Bhatt |author3=Pradeep Chaturvedi |title=Coastal Zone Management in India|year=1989|publisher=Indian Association for the Advancement of Science}}</ref> | width = {{convert|2.74|km}}<ref>{{cite journal|last=University of Cochin. Dept. of Marine Sciences|first=University of Cochin. Dept. of Marine Biology and Oceanography|journal=Bulletin of the Department of Marine Sciences|year=1971|volume=5-7}}</ref> | area = {{convert|1652.33|ha}}<ref>{{cite journal|last=Thomson|first=K T|title=Economic and Social Management of Estuarine Biodiversity in the West Coast of India|journal=Cochin University of Science and Technology, Cochin|date=February 2003}}</ref> | depth = {{convert|1.77|m}} | max-depth = {{convert|2.5|m}} | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|1|m|ft}}ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ | islands = | settlements = [[ಕಾಯಂಕುಳಂ]] }} '''ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್''', '''ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರ''' ಅಥವಾ '''ಕಾಯಂಕುಳಂ ಅಳಿವೆ'''ಯು [[ಪನ್ಮನ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ತಿಕಪಲ್ಲಿ]] ನಡುವೆ ಹರಡಿರುವ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಲವಣಜಲ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಯಂಕುಳಂ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Alappuzha Rivers & Lakes |url=http://alappuzha.nic.in/aboutalpy/rivers.htm |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India. |access-date=27 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013075932/http://alappuzha.nic.in/aboutalpy/rivers.htm |archive-date=13 October 2013 }}</ref> ಕಾಯಲ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಒಣಗಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮರಳು ದಿಬ್ಬದಂತಹ ರಚನೆಯು ಅದನ್ನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="ccpp2" /> ಈಗ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರಿನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name=chloro/> ಕಾಯಂಕುಳಂ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=race/> ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ ಕೇರಳದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಾಯಲ್ (ಒಳನಾಡಿನ ಲವಣಜಲ ಸರೋವರ) ಆಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ ಒಮ್ಮೆ ಹಸಿರು ಹೊಲಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ [[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]]ನಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಯಂಕುಳಂ ರಾಜನು ತನ್ನ ನೌಕಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಅರಯರಿಗೆ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಅದನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಅಡ್ಡಗೋಡೆಯನ್ನು ಒಡೆದು ಉಪ್ಪುನೀರನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು, ಇದರಿಂದ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳು ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web|title=കായംകുളം സാമൂഹ്യസാംസ്കാരിക ചരിത്രം|url=http://www.kayamkulammunicipality.in/ml/history|publisher=Kayamkulam Municipality|access-date=27 September 2013|archive-date=31 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131041414/http://www.kayamkulammunicipality.in/ml/history|url-status=dead}}</ref> ಕಾಯಂಕುಳಂ ವಿಲೀನಗೊಂಡಾಗ ರಾಜನು ತನ್ನ [[ಕೃಷ್ಣಪುರಂ ಅರಮನೆ|ಅರಮನೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಎಸೆದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|last=Menon|first=A. Sreedhara|title=A survey of Kerala history|year=2007|publisher=D C Books|location=Kerala State, India|isbn=9788126415786|pages=229–230}}</ref> [[ಐತಿಹ್ಯಮಾಲಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕೊಚುಣ್ಣಿ]] ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿದನು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|last=ശങ്കുണ്ണി|first=കൊട്ടാരത്തിൽ|title=ഐതിഹ്യമാല കായംകുളം കൊച്ചുണ്ണി|publisher=വിക്കിഗ്രന്ഥശാല (Malayalam Wikisource)|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== [[File:Kayamkulam Kayal Openstreetmap.png|thumbnail|ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನ ನಕ್ಷೆ]] ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ 9°2'N ನಿಂದ 9°16'N ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು 76°25'E ನಿಂದ 76°32'E ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಈ ಒಳನಾಡಿನ ಜಲರಾಶಿಯು ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಒಟ್ಟು {{convert|1652.33|ha}} ಪೈಕಿ, {{convert|140.58|ha}} ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಉಳಿದ {{convert|1511.75|ha}} ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.<ref>[http://www.fisheries.kerala.gov.in/images/publications/Inland%20%20Statistics%202010%20Final.docx.pdf KERALA INLAND FISHERIES STATISTICS 2010 DEPARTMENT OF FISHERIES THIRUVANANTHAPURAM] </ref> ಕಾಯಲ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ದ-ಅಗಲ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ರೇಖೀಯ ಜಲರಾಶಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರ್ವೇ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (SOI) ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ನಕ್ಷೆಗಳ 58C/8 ಮತ್ತು 58C/12 ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಯಲ್ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ವೇಂಬನಾಡ್ ಕಾಯಲ್]]ಗೂ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕಾಯಲ್]]ಗೂ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name =sri>{{cite book|last=Srinivas|first=Reji|title=GEOCHEMICAL, SEDIMENTOLOGICAL AND REMOTE SENSING STUDIES OF KAYAMKULAM ESTUARY, SOUTH WEST COAST OF INDIA - A GIS APPROACH|year=2001|publisher=Department of Marine Geology and Geophysics School of Marine Sciences Cochin University of Science and Technology|location=Kochi,Kerala}}</ref> ==ಹವಾಮಾನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ== ಕಾಯಲ್ ಪ್ರದೇಶವು ಕಾಲಾವಧಿಯ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರೋಪಾಂತ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 2000 ಮಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 70% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆ ಮಾನ್ಸೂನ್ (ಇಡವಪ್ಪಾತಿ) ನಿಂದ ಮತ್ತು ಉಳಿದದ್ದು ಈಶಾನ್ಯ ಚಳಿಗಾಲದ ಮಾನ್ಸೂನ್ (ತುಲಾವರ್ಷಂ) ನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು {{convert|25|C}} ಮತ್ತು {{convert|30|C}} ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆರ್ದ್ರತೆಯು ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕ್ಕಿಂತ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಯಲ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಒಣಗಾಲದಲ್ಲಿ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ ಬರುವ ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ಗಳು ಕಾಯಲ್ ಅನ್ನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಒಂದು ಮರಳು ದಿಬ್ಬದಂತಹ ರಚನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಆ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕಾಯಲ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="ccpp2" /> ಈಗ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರಿನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name=chloro/> ==ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ== ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಸಿಹಿನೀರಿನ ನದಿಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಋತುವಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ಲವಣಾಂಶವು ಋತುವಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಸಹ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಲವಣಾಂಶವು 11% ಆಗಿದ್ದರೆ, ಒಣಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು 30% ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಮುದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಭಾರೀ ಲೋಹಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಷಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳ ಮಟ್ಟವು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮಿತಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂದಾಜುಗಳು ಕಾಯಲ್ನ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ CCPP ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೊದಲು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದವು. ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಸ್ಥಾವರದ ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಉಷ್ಣತೆಯು ಸರೋವರದ ನೀರಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಂಶವೂ ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>CURRENT STATUS OF WATER QUALITY PARAMETERS IN THE ESTUARINE WATERS SUBJECTED TO EFFLUENT DISCHARGE FROM THE NTPC POWER STATION, KAYAMKULAM, KERALA November, 2O12 Submitted to UGC, Bangalore By Dr Padma. P., M.Sc., M.Phil., PhD., Associate Professor, Department Of Chemistry, SSV College, Valayanchirangara, Perumbavoor, Kerala</ref> NTPC ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ ನೀರನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಒಳನಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿತು. pH ಮೌಲ್ಯಗಳು 6.75 (ಮೇ 2000) ರಿಂದ 8.3 (ಏಪ್ರಿಲ್ 2002) ವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಸರಾಸರಿ ನೀರಿನ ತಾಪಮಾನವು {{convert|29.5|C}} (2002). ಜೈವಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಬೇಡಿಕೆ (BOD5) ಮೌಲ್ಯಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಬೇಡಿಕೆ (COD) ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಅಂಶವು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು, ಇವು NTPC ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ಸಿಪ್ಪೆಯ ನೆನೆಸುವಿಕೆ (retting) ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name=140pdf/> ==ಪಾಚಿಗಳು== ಕಾಯಲ್ನ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರು ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಮತ್ತು [[ಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ಟನ್]]ಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪಾಚಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದು, ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 2001-02ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ನಲವತ್ತೊಂದು ಜಾತಿಯ ಪಾಚಿಗಳು, ಮೈಕ್ಸೋಫೈಸಿಯೇ (Myxophyceae) ಏಳು ಜಾತಿಗಳು, ಕ್ಲೋರೋಫೈಸಿಯೇ (Chlorophyceae) ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಜಾತಿಗಳು, ಡೆಸ್ಮಿಡಿಯೇಸಿ (Desmidiaceae) ಐದು ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಸಿಲಾರಿಯೋಫೈಸಿಯೇ (Bacillariophyceae) ಎಂಟು ಜಾತಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಹದಿನೈದು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ಟನ್ಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೋಜೋವಾದ ನಾಲ್ಕು ಜಾತಿಗಳು, ರೋಟಿಫೆರಾ (Rotifera) ಎಂಟು ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಪೆಪೋಡಾ (Copepoda) ಮೂರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name=140pdf>{{cite journal|last=Nandan|first=Dr. S. Bijoy|title=FISHERY OF SELECTED PRAWN SPECIES IN KAYAMKULAM BACKWATER|journal=Central Inland Fisheries Research Institute|date=January 2005|issue=140|url=http://www.cifri.ernet.in/140.pdf|access-date=28 September 2013|archive-date=2 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002092222/http://www.cifri.ernet.in/140.pdf|url-status=dead}}</ref> 2012ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕ್ಲೋರೋಫೈಸಿಯೇ (Chlorophyceae) ಹತ್ತು ಜಾತಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಪಾಚಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಏರಿಳಿತವನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಸೂನ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೋರೋಫೈಸಿಯೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name=chloro>{{cite journal|author1=Amina S |author2=Sivakami R |author3=Latha C |author4=Anthoni Samy A|title=SEASONAL DISTRIBUTION OF CHLOROPHYCEAE IN KAYAMKULAM BACK WATER|journal=International Journal of Institutional Pharmacy and Life Sciences|date=May 2012|url=http://ijipls.com/uploaded/journal_files/120504070557.pdf|access-date=28 September 2013}}</ref> ಸರೋವರದ ಆಳವಾದ ಭಾಗವು ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ಪಾಚಿ [[ಆಸಿಲೇಟೋರಿಯಾ]] (Oscillatoria) ಯ ಪೊರೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಳಪೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=140pdf /> 1975ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು [[ಫೋರಮಿನಿಫೆರನ್ಸ್]] (foraminiferans) ಹದಿನಾರು ಜಾತಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>Antony.A.1975 Foraminifera from the Kayamkulam lake, Department of Marine Science University of Cochin VII(2) 251-262p.</ref> ==ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ಗಳು== ಮರಳು, ಕೆಸರು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಋತುವಿನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮಾನ್ಸೂನ್ ನಂತರದ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಳು ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಸರು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಅಂಶವು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮರಳಿನ ಕಣಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೆಂಟ್ವರ್ತ್ ಕಣ ಗಾತ್ರ ಮಾನದಂಡದ ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮರಳು ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗವು ಕೆಸರು ಮಿಶ್ರಿತ ಅಥವಾ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆಸರು ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.<ref name=sri/> ಕಾಯಂಕುಳಂನಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ CCP ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೊದಲು ನಡೆಸಿದ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾದರಸ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕ್ರಸ್ಟ್ ಬಂಡೆಗಳಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದೆ. ತಾಮ್ರದ ಹಂಚಿಕೆಯು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೀಸದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೈಲೇಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಲೀಚ್ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ, ಬಹುಶಃ ಚಾರ್ನೊಕೈಟ್ ಮತ್ತು ಪೆಗ್ಮಟೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳ ಹವಾಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿರಬಹುದು.<ref name=ccpp2/> ==ಜಲಜೀವಿಗಳು== 1955ರಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಜಾನ್ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು ಹದಿನೈದು ಜಾತಿಯ [[ಮುಲ್ಲೆಟ್ (ಮೀನು)|ಬೂದು ಮುಲ್ಲೆಟ್]]ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿಯ ಬೂದು ಮುಲ್ಲೆಟ್ಗಳು ಕಾಯಲ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.jstor.org/stable/1440466 The Grey Mullets of Kayamkulam Lake, India, and Their Fishery C. Mary John Copeia Vol. 1955, No. 3 (19 August 1955), pp. 225-230 Published by: American Society of Ichthyologists and Herpetologists (ASIH)]</ref> ಕಾಯಲ್ [[ಸೀಗಡಿ]]ಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name=140pdf /> ನ್ಯಾಷನಲ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ (NTPC) ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 70 ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 40 ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೀನು ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲಾಟ್ಹೆಡ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್]], ಗ್ರೀನ್ಬ್ಯಾಕ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್, ಲಾಂಗಾರ್ಮ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್, [[ಲಾರ್ಜ್ಸ್ಕೇಲ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್]], [[ಗೋಲ್ಡ್-ಸ್ಪಾಟ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್]], [[ಬ್ಲೂಸ್ಪಾಟ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್]], ಟೇಡ್ ಬೂದು ಮುಲ್ಲೆಟ್, ಬ್ಲೂಟೇಲ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್, ಕಮ್ಮರ್ಸನ್ಸ್ ಗ್ಲಾಸಿ ಪರ್ಚ್ಲೆಟ್, ಬಾಲ್ಡ್ ಗ್ಲಾಸಿ ಪರ್ಚ್ಲೆಟ್, [[ಗ್ರೀಸಿ ಗ್ರೂಪರ್]], [[ಟೈಗರ್ ಪರ್ಚ್]], [[ಸ್ಪಾಟೆಡ್ ಕ್ಯಾಟ್ಫಿಶ್]], [[ಮಿಲ್ಕ್ಫಿಶ್]], [[ಪಿಸೊಡೊನೊಫಿಸ್ ಕ್ಯಾನ್ಸ್ರಿವೋರಸ್|ಲಾಂಗ್ಫಿನ್ ಸ್ನೇಕ್-ಈಲ್]], [[ಸೂಡೋರ್ಹೋಂಬಸ್ ಆರ್ಸಿಯಸ್|ಲಾರ್ಜ್ಟೂತ್ ಫ್ಲೌಂಡರ್]], ''ಸೋಲಿಯಾ ಇಂಡಿಕಾ'', ರಫ್ಸ್ಕೇಲ್ ಟಂಗ್ಸೋಲ್, ಸ್ಪೆಕ್ಲ್ಡ್ ಟಂಗ್ಸೋಲ್, [[ಬ್ಯಾರಕುಡಾ]], [[ಗ್ರೀನ್ ಕ್ರೋಮೈಡ್|ಪರ್ಲ್ಸ್ಪಾಟ್]], [[ಆರೆಂಜ್ ಕ್ರೋಮೈಡ್]], ಸಲ್ಫರ್ ಗೋಟ್ಫಿಶ್, [[ಸ್ಕಾಟೋಫಾಗಸ್ ಆರ್ಗಸ್|ಸ್ಪಾಟೆಡ್ ಸ್ಕ್ಯಾಟ್]], [[ಜೆರೆಸ್ ಫಿಲಮೆಂಟೋಸಸ್|ವಿಪ್ಫಿನ್ ಸಿಲ್ವರ್-ಬಿಡ್ಡಿ]], [[ಜೆರೆಸ್ ಓಬ್ಲೋಂಗಸ್|ಸ್ಲೆಂಡರ್ ಸಿಲ್ವರ್-ಬಿಡ್ಡಿ]], ಸ್ಮಾಲ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಸಿಲ್ವರ್-ಬಿಡ್ಡಿ, [[ಲಿಯೋಗ್ನಾಥಸ್ ಇಕ್ವುಲಸ್|ಕಾಮನ್ ಪೋನಿಫಿಶ್]], [[ಯೂಬ್ಲಿಕೇರಿಯಾ ಸ್ಪ್ಲೆಂಡೆನ್ಸ್|ಸ್ಪ್ಲೆಂಡಿಡ್ ಪೋನಿಫಿಶ್]], [[ಲಿಯೋಗ್ನಾಥಸ್ ಬ್ರೆವಿರೋಸ್ಟ್ರಿಸ್|ಶಾರ್ಟ್ನೋಸ್ ಪೋನಿಫಿಶ್]], [[ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಟಾರ್ಪನ್]], [[ಎಲೋಪ್ಸ್ ಮಾಕ್ನಾಟಾ|ಟೆನ್ಪೌಂಡರ್]], [[ಫ್ರಿಂಜ್ಸ್ಕೇಲ್ ಸಾರ್ಡಿನೆಲ್ಲಾ]], [[ಇಂಡಿಯನ್ ಆಂಚೊವಿ]], [[ಸ್ಟೋಲೆಫೋರಸ್ ಕಮ್ಮರ್ಸೋನ್ನಿ|ಕಮ್ಮರ್ಸನ್ನ ಆಂಚೊವಿ]], [[ಥ್ರಿಸ್ಸಾ ಮಲಬಾರಿಕಾ|ಮಲಬಾರ್ ಥ್ರಿಸ್ಸಾ]] ಮತ್ತು [[ವಾಕಿಂಗ್ ಕ್ಯಾಟ್ಫಿಶ್]] ಸೇರಿವೆ. ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು 30 ಇತರ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ದರ್ನ್ ವೈಟಿಂಗ್]], [[ಬಿಗ್ಐ ಟ್ರೆವಲ್ಲಿ]], [[ಕ್ರೆವಲ್ಲೆ ಜಾಕ್|ಬ್ಲಾಕ್-ಟೇಲ್ಡ್ ಟ್ರೆವಲ್ಲಿ]], [[ಕಾಂಗಟೂರಿ ಹಾಫ್ಬೀಕ್]], [[ರಿಂಕೋರ್ಹಾಂಫಸ್ ಜಾರ್ಜಿ|ಲಾಂಗ್-ಬಿಲ್ಡ್ ಹಾಫ್ಬೀಕ್]], ಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಗಾರ್ಫಿಶ್, [[ಅನೋಡೋಂಟೊಸ್ಟೋಮಾ ಚಕುಂಡಾ|ಚಕುಂಡಾ ಗಿಜ್ಜರ್ಡ್ ಶಾಡ್]], ಮಿಲ್ಕ್ಸ್ಪಾಟೆಡ್ ಪಫರ್, [[ಡಯೋಡನ್]], [[ಪ್ಸೆಟ್ಟೋಡ್ಸ್ ಎರುಮೇಯ್|ಇಂಡಿಯನ್ ಹ್ಯಾಲಿಬಟ್]], ಕೋರಿನೆಮಸ್, [[ಎಲಿಯೋಟ್ರಿಸ್ ಫುಸ್ಕಾ|ಡಸ್ಕಿ ಸ್ಲೀಪರ್]], [[ಗ್ಲೋಸೊಗೋಬಿಯಸ್ ಗಿಯುರಿಸ್|ಟ್ಯಾಂಕ್ ಗೋಬಿ]], [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ರೆಡ್ ಸ್ನ್ಯಾಪರ್]], [[ಡೋರಿ ಸ್ನ್ಯಾಪರ್]], [[ಸ್ಲೀಪಿ ಗೋಬಿ]], [[ಒಲಿಗೋಲೆಪಿಸ್ ಅಕ್ಯೂಟಿಪೆನ್ನಿಸ್|ಶಾರ್ಪ್ಟೇಲ್ ಗೋಬಿ]], ಸ್ಪಾಟ್ಫಿನ್ ಸ್ನೌಟೆಡ್ ಗೋಬಿ, [[ಆಂಗುಲ್ಲಾ ಬೈಕಲರ್ ಪಸಿಫಿಕಾ|ಇಂಡಿಯನ್ ಶಾರ್ಟ್-ಫಿನ್ಡ್ ಈಲ್]], ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಗ್ನಾಥಸ್ ಗುಂಥೇರಿ'', [[ಮೈಸ್ಟಸ್ ಗುಲಿಯೋ|ಲಾಂಗ್ ವಿಸ್ಕರ್ಸ್ ಕ್ಯಾಟ್ಫಿಶ್]], [[ಹೋರಾಬಾಗ್ರಸ್ ಬ್ರಾಕಿಸೋಮಾ|ಯೆಲ್ಲೋ ಕ್ಯಾಟ್ಫಿಶ್]], [[ಮೈಸ್ಟಸ್ ವಿಟ್ಟಾಟಸ್|ಸ್ಟ್ರೈಪ್ಡ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಕ್ಯಾಟ್ಫಿಶ್]], [[ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್-ಬ್ಯಾಂಡೆಡ್ ಬಾರ್ಬ್]], [[ಗ್ರೀನ್ಸ್ಟ್ರೈಪ್ ಬಾರ್ಬ್]], [[ಅನಾಬಾಸ್ ಟೆಸ್ಟುಡಿನಿಯಸ್|ಕ್ಲೈಂಬಿಂಗ್ ಪರ್ಚ್]], [[ಆಂಬ್ಲಿಫಾರಿಂಗೊಡಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಲೆಪಿಸ್|ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾರ್ಪ್ಲೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಚನ್ನಾ ಪಂಕ್ಟಾಟಾ|ಸ್ಪಾಟೆಡ್ ಸ್ನೇಕ್ಹೆಡ್]] ಸೇರಿವೆ.<ref name=wb3/> ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ಜಾತಿಯ ಸೀಗಡಿಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೆನಿಯಸ್ ಮೊನೊಡಾನ್|ಜೈಂಟ್ ಟೈಗರ್ ಪ್ರಾನ್]], [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರಾನ್]], [[ಪೆನಿಯಸ್ ಸೆಮಿಸುಲ್ಕೇಟಸ್|ಗ್ರೀನ್ ಟೈಗರ್ ಪ್ರಾನ್]], ''ಮೆಟಾಪೆನಿಯಸ್ ಡಾಬ್ಸೋನಿ'', [[ಮೆಟಾಪೆನಿಯಸ್ ಮೊನೊಸೆರೋಸ್|ಸ್ಪೆಕ್ಲ್ಡ್ ಶ್ರಿಂಪ್]], ಜಿಂಗಾ ಶ್ರಿಂಪ್, [[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್ ರೋಸೆನ್ಬರ್ಗಿ|ಜೈಂಟ್ ಫ್ರೆಶ್ವಾಟರ್ ಪ್ರಾನ್]], ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್ ಇಡೇ'', ''[[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್]]'' ಸ್ಪೆನ್ಸ್, ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್ ಇಡೆಲ್ಲಾ'', ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್ ಸ್ಕಾಬ್ರಿಕ್ಯುಲಮ್'' ಸೇರಿವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಕ್ಯಾರಿಡಿನಾ ನಿಲೋಟಿಕಾ]]'', ಆರೆಂಜ್ ಶ್ರಿಂಪ್, ''ಮೆಟಾಪೆನಿಯಸ್ ಬ್ರೆವಿಕಾರ್ನಿಸ್'' ಮತ್ತು ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್ ಇಕ್ವಿಡೆನ್ಸ್'' ಸೇರಿವೆ.<ref name=wb3/> ಕಾಯಲ್ ಏಡಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಾದ ''[[ಸೈಲ್ಲಾ ಸೆರಾಟಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಪೋರ್ಟುನಸ್ ಪೆಲಾಜಿಕಸ್]]'' ಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=wb3/> ===ಒಳನಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ=== [[File:Kattil Kadvu 2.jpg|thumbnail|ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆ]] ಕಾಯಲ್ ಸಾವಿರಾರು ಮೀನುಗಾರರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ನೇರ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಬೇಟೆಯು ಬೂದು ಮುಲ್ಲೆಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿಗಳು. ಮುಖ್ಯ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಋತುವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಿಂದ ಜನವರಿಯವರೆಗೆ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಲ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಬೀಸುಬಲೆ, ಜಾಲರಿಬಲೆ, ಸ್ಕೇರ್ ನೆಟ್, ಸೀನ್ ನೆಟ್, ಡಿಪ್ ನೆಟ್, ರಿಂಗ್ ನೆಟ್, ಸ್ಕೂಪ್ ನೆಟ್ ಅಥವಾ ಕೆದಕುಬಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮವಾದ ಅರಟ್ಟುಪುಳವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೀನು ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[ಚಕರಾ]] ಕೆಸರು ರಚನೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name=140pdf /> ==ಪಕ್ಷಿಜೀವಿಗಳು== NTPC ನಡೆಸಿದ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು 25 ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 27 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಾಮನ್ ಮೈನಾ]], [[ಕಾಮನ್ ಕಿಂಗ್ಫಿಶರ್]], [[ಮಲಬಾರ್ ಪೈಡ್ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್]], [[ಸ್ನೇಕ್ಬರ್ಡ್]], [[ಕ್ಯಾಟಲ್ ಎಗ್ರೆಟ್]], [[ಲಿಟಲ್ ರಿಂಗ್ಡ್ ಪ್ಲೋವರ್]], [[ಇಂಡಿಯನ್ ರೋಲರ್]], [[ಹೌಸ್ ಕ್ರೋ]], [[ಜಂಗಲ್ ಕ್ರೋ]], [[ಜಂಗಲ್ ಫೌಲ್]], [[ಫೋರ್ಕ್-ಟೇಲ್ಡ್ ಡ್ರಾಂಗೊ]], [[ಬ್ಲಾಕ್-ರಂಪ್ಡ್ ಫ್ಲೇಮ್ಬ್ಯಾಕ್]], [[ಲಿಟಲ್ ಎಗ್ರೆಟ್]], [[ಏಷ್ಯನ್ ಕೋಲ್]], [[ಕಾಮನ್ ಮೂರ್ಹೆನ್]], [[ಬ್ಲಾಕ್-ಕ್ಯಾಪ್ಡ್ ಕಿಂಗ್ಫಿಶರ್]], [[ಹೌಸ್ ಸ್ಪ್ಯಾರೊ]], [[ಬ್ಲಾಕ್ ಕೈಟ್]], [[ವೈಟ್-ಥ್ರೋಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಫಿಶರ್]], [[ಯೆಲ್ಲೋ-ಥ್ರೋಟೆಡ್ ಸ್ಪ್ಯಾರೊ]], [[ಸ್ಟೋರ್ಕ್-ಬಿಲ್ಡ್ ಕಿಂಗ್ಫಿಶರ್]], [[ಬಯಾ ವೀವರ್]], [[ರೆಡ್-ವೆಂಟೆಡ್ ಬುಲ್ಬುಲ್]], [[ಗ್ರೇಟರ್ ಪೇಂಟೆಡ್-ಸ್ನೈಪ್]], [[ಬ್ಲಾಕ್-ಹೆಡೆಡ್ ಇಬಿಸ್]], [[ಕಾಮನ್ ಬ್ಯಾಬ್ಲರ್]] ಮತ್ತು [[ಹೂಪೋ]] ಸೇರಿವೆ.<ref name=wb3>[http://documents.worldbank.org/curated/en/1996/03/441178/india-kayamkulam-combined-cycle-power-plant-project-environmental-impact-assessment-vol-3-3 National Thermal Power Corporation Ltd.. 1996. India - Kayamkulam Combined Cycle Power Plant Project : environmental impact assessment. Vol. 3 of India - Kayamkulam Combined Cycle Power Plant Project : environmental impact assessment. World Development Sources, WDS 1997-2. New Delhi, India: National Thermal Power Corporation Ltd]</ref> ==ಬೆಂಥಿಕ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳು== NTPC ನಡೆಸಿದ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸರೋವರದ ತಳದಲ್ಲಿ [[ಆಂಫಿಪೋಡಾ]], [[ಬೈವಾಲ್ವಿಯಾ]], [[ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ]], [[ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಟ್ರಿಚಾ]], [[ಐಸೋಪೋಡಾ]], [[ನೆಮೆರ್ಟಿಯಾ]] (ರಿಬ್ಬನ್ ವರ್ಮ್), [[ಒಲಿಗೋಕೀಟಾ]], [[ಪಾಲಿಕೀಟ್ಗಳು]], [[ಸೈಪುಂಕ್ಯುಲಾ]] (ಪೀನಟ್ ವರ್ಮ್) ಮತ್ತು [[ಟಾನೈಡೇಶಿಯಾ]] ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<ref name=ccpp2>[http://documents.worldbank.org/curated/en/1996/03/441179/india-kayamkulam-combined-cycle-power-plant-project-environmental-impact-assessment-vol-2-3 National Thermal Power Corporation Ltd.. 1996. India - Kayamkulam Combined Cycle Power Plant Project : environmental impact assessment. Vol. 2 of India - Kayamkulam Combined Cycle Power Plant Project : environmental impact assessment. World Development Sources, WDS 1997-2. New Delhi, India: National Thermal Power Corporation Ltd]</ref> ಕಾಯಲ್ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಸ್ಸೆಲ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು [[ಪೆರ್ನಾ ವಿರಿಡಿಸ್|ಏಷ್ಯನ್ ಗ್ರೀನ್ ಮಸ್ಸೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆರ್ನಾ ಪೆರ್ನಾ|ಬ್ರೌನ್ ಮಸ್ಸೆಲ್]], ಸಿಂಪಿ ಪ್ರಭೇದ ''[[ಕ್ರಾಸ್ಸೋಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] ಬಿಲಿನೇಟಾ'' ಮತ್ತು ''ಮೆರೆಟ್ರಿಕ್ಸ್'' ಮತ್ತು [[ವಿಲ್ಲೋರಿಟಾ ಸೈಪ್ರಿನಾಯ್ಡಿಸ್|ಬ್ಲಾಕ್ ಕ್ಲಾಮ್]] ಜಾತಿಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=wb3/> ==ಆಲಪ್ಪುಳ ಮೆಗಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆ== [[File:Kayamkulam Kayal.jpg|thumb|center|alt=Kayamkulam Kayal|''[[ಕ್ಲಪ್ಪನಾ]]''ದಲ್ಲಿ]] ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ ಪ್ರದೇಶವು ನೆಹರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಆಲಪ್ಪುಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಘೋಷಿಸಿದ ಆಲಪ್ಪುಳ ಮೆಗಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆಯ ಲಾಭಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಾಯಂಕುಳಂ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆಯು ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲಮಾರ್ಗ, ಜಲ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣ, ಸೀಸ್ಟಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಸುನಾಮಿ ಸ್ಮಾರಕ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್, ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ಮನರಂಜನಾ ವಲಯ, ಸಾಹಸ ವಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಗಮನ ಕೇಂದ್ರ, ಪ್ರವಾಸಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ರಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರ, ಬೋರ್ಡ್ವಾಕ್ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಣಾ ತಾಣ, ಭೂದೃಶ್ಯೀಕರಣ, ಅಂಗಳದ ಬೆಳಕು, ಹೌಸ್ಬೋಟ್ ಜೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಜಲಮಾರ್ಗದಂತಹ ಸೌಕರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೌಸ್ ಬೋಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|title=കായംകുളം കായല്‍ ടൂറിസം വികസനത്തിന് വഴിതെളിയുന്നു |url=http://www.madhyamam.com/news/194339/121006 |access-date=29 September 2013 |newspaper=Madhyamam. |date=10 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002062116/http://www.madhyamam.com/news/194339/121006 |archive-date= 2 October 2013 }}</ref> ಹಣದ ದುರುಪಯೋಗದ ಆರೋಪಗಳೂ ಇವೆ.<ref>{{cite news|title=കായംകുളം കായൽ ശൂന്യം, കോടികൾ പാഴായി |url=http://www.thejasnews.com/index.jsp?tp=det&det=yes&news_id=20121010015627938 |access-date=29 September 2013 |newspaper=Thejas |date=10 October 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003031754/http://www.thejasnews.com/index.jsp?tp=det&det=yes&news_id=20121010015627938 |archive-date= 3 October 2013 }}</ref> ==ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ CCPP ಕಾಯಂಕುಳಂ== [[NTPC ಕಾಯಂಕುಳಂ|ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಚಕ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ಕಾಯಂಕುಳಂ]] ಅಥವಾ [[NTPC ಕಾಯಂಕುಳಂ]] ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ಥಾವರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಕಾಯಲ್ನಿಂದ ಪುನರ್ವಸತಿ ಮಾಡಲಾದ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಮೂಲತಃ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ NTPC ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಾಯಲ್ನ ಹೂಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದರ ಹಾಸಿಗೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾವರದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಮನಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಾವರದಿಂದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ಗೆ ಹೊರಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=ccpp2/> ==ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿನ ಜಲಮಾರ್ಗದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದವು ಸುಮಾರು {{convert|25|km}} ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆಳವು ಕನಿಷ್ಠ {{convert|1.5|m}} ಆಗಿದೆ. ಜಲಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನ ಹೂಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾಯಂಕುಳಂನಲ್ಲಿ {{convert|1.6304|acre}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ IWT ಟರ್ಮಿನಲ್ ಇದೆ.<ref>{{cite web|title=National Waterway No. 3 |url=http://iwai.gov.in/waterwaysnw3.html |publisher=Inland Waterways Authority of India |access-date=13 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130808144258/http://iwai.gov.in/waterwaysnw3.html |archive-date= 8 August 2013 }}</ref> ==ಕಾಯಂಕುಳಂ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ== ಕಾಯಂಕುಳಂ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂದ್ಯದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ {{convert|1200|m}} ಉದ್ದ, {{convert|70|m}} ಅಗಲ ಮತ್ತು {{convert|2|m}} ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 2 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ಘಾಟನಾ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 28 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 ರಂದು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಕಾಯಂಕುಳಂ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವು ಶಾಸಕ ಸಿ.ಕೆ. ಸದಾಶಿವನ್ ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=race>{{cite news|title=Kerala to have a new boat race |url=http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=94816 |access-date=29 September 2013 |newspaper=Mathrubhumi |date=13 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002220300/http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=94816 |archive-date= 2 October 2013 }}</ref> ಮೊದಲ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ವಿ.ಎಸ್. ಅಚ್ಯುತಾನಂದನ್|ವಿ.ಎಸ್. ಅಚ್ಯುತಾನಂದನ್]] ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. [[ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್]] ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಥೆಕ್ಕೆನೋಡಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗ, ವೆಪ್ಪು ಎ ಗ್ರೇಡ್ ವಿಭಾಗ, ವೆಪ್ಪು ಬಿ ಗ್ರೇಡ್ ವಿಭಾಗ, ಚುರುಲನ್ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಇರುಟ್ಟುಕುತಿ ಎ ಗ್ರೇಡ್ ವಿಭಾಗ ಸೇರಿವೆ.<ref name= hindu1>{{cite news|title=Payipad wins inaugural Kayamkulam boat race|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/payipad-wins-inaugural-kayamkulam-boat-race/article600498.ece|access-date=28 September 2013|newspaper=The Hindu|date=28 August 2010}}</ref> {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರ.ಸಂ. !! ದಿನಾಂಕ !! ವಿಜೇತ !! ಉಲ್ಲೇಖ |- | 1 || 28 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 || ಪಯಿಪಾಡ್ ಚುಂಡನ್||<ref name=hindu1 /> |- | 2 || 27 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 || ಶ್ರೀ ಗಣೇಶ್ ಚುಂಡನ್|| |- | 3 || 25 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 || ಜವಾಹರ್ ಥಯಾಂಕಾರಿ ಚುಂಡನ್||<ref>{{cite news|title=Kayamkulam Boat Race ends in photo finish|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kayamkulam-boat-race-ends-in-photo-finish/article3823523.ece|access-date=28 September 2013|newspaper=The Hindu|date=26 August 2012}}</ref> |- | 4 || 7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013 || ಜವಾಹರ್ ಥಯಾಂಕಾರಿ ಚುಂಡನ್||<ref>{{cite news|title=Jawahar Thayankari wins Kayamkulam boat race|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-08/kochi/41873011_1_captain-kayamkulam-alappuzha|archive-url=https://archive.today/20130928125758/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-08/kochi/41873011_1_captain-kayamkulam-alappuzha|url-status=dead|archive-date=28 September 2013|access-date=28 September 2013|newspaper=[[The Times of India]]|date=8 September 2013}}</ref> |} ==2004ರ ಸುನಾಮಿ== ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ ಮತ್ತು ಅದರ ದಂಡೆಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸುನಾಮಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಘಟಿಸಿ ಹಾನಿಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸಿತು. ಕಾಯಂಕುಳಂ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚೆರಿಯಾಳಿಕ್ಕಲ್ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮವು 5 ಮೀಟರ್ ನೀರಿನ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕಾಯಂಕುಳಂ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಳಿಕ್ಕಲ್ 4.5 ಮೀಟರ್ ನೀರಿನ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite journal|author1=N. P. Kurian |author2=Abilash P. |author3=Pillai, K. |author4=Rajith, B. T. |author5=Murali Krishnan |author6=P. Kalaiarasan|title=Inundation characteristics and geomorphological impacts of December 2004 tsunami on Kerala coast|journal=Current Science|date=25 January 2006|volume=90|issue=2|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/jan252006/240.pdf|access-date=28 September 2013}}</ref> ಘಟನೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಳಿಕ್ಕಲ್ನಲ್ಲಿ ಸುನಾಮಿ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.{{fact|date=January 2020}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[Category:ಕೇರಳದ ಭೂರೂಪಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದ ಅಳಿವೆಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದ ಸರೋವರಗಳು]] [[Category:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] d69552o3k6x3hzrgstklarwsiqgtbat 1377271 1377270 2026-07-26T08:51:55Z A826 72368 1377271 wikitext text/x-wiki '''{{databox}}'''{{Infobox body of water | name = ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ | native_name ={{native name|ml|കായംകുളം കായൽ}} | pushpin_map=Kerala | pushpin_map_alt= ಕೇರಳದೊಳಗೆ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಳ | other_name = {{Plainlist | *ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರ *ಕಾಯಂಕುಳಂ ಅಳಿವೆ }} | image = Kattil Kadavu 1.jpg | caption = ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದ ನೋಟ | alt = ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದ ನೋಟ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = | coordinates = {{coord|9|10|N|76|28|E|region:IN_type:waterbody_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | type = | inflow = [[ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್]], [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]] (ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ) | outflow = | catchment = | countries = ಭಾರತ | length = {{convert|30.4|km}}<ref>{{cite book|author1=Shree Narain Dwivedi |author2=V. S. Bhatt |author3=Pradeep Chaturvedi |title=Coastal Zone Management in India|year=1989|publisher=Indian Association for the Advancement of Science}}</ref> | width = {{convert|2.74|km}}<ref>{{cite journal|last=University of Cochin. Dept. of Marine Sciences|first=University of Cochin. Dept. of Marine Biology and Oceanography|journal=Bulletin of the Department of Marine Sciences|year=1971|volume=5-7}}</ref> | area = {{convert|1652.33|ha}}<ref>{{cite journal|last=Thomson|first=K T|title=Economic and Social Management of Estuarine Biodiversity in the West Coast of India|journal=Cochin University of Science and Technology, Cochin|date=February 2003}}</ref> | depth = {{convert|1.77|m}} | max-depth = {{convert|2.5|m}} | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|1|m|ft}}ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ | islands = | settlements = [[ಕಾಯಂಕುಳಂ]] }} '''ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್''', '''ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರ''' ಅಥವಾ '''ಕಾಯಂಕುಳಂ ಅಳಿವೆ'''ಯು [[ಪನ್ಮನ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ತಿಕಪಲ್ಲಿ]] ನಡುವೆ ಹರಡಿರುವ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಲವಣಜಲ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಯಂಕುಳಂ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Alappuzha Rivers & Lakes |url=http://alappuzha.nic.in/aboutalpy/rivers.htm |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India. |access-date=27 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013075932/http://alappuzha.nic.in/aboutalpy/rivers.htm |archive-date=13 October 2013 }}</ref> ಕಾಯಲ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಒಣಗಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮರಳು ದಿಬ್ಬದಂತಹ ರಚನೆಯು ಅದನ್ನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="ccpp2" /> ಈಗ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರಿನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name=chloro/> ಕಾಯಂಕುಳಂ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=race/> ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ ಕೇರಳದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಾಯಲ್ (ಒಳನಾಡಿನ ಲವಣಜಲ ಸರೋವರ) ಆಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ ಒಮ್ಮೆ ಹಸಿರು ಹೊಲಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ [[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]]ನಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಯಂಕುಳಂ ರಾಜನು ತನ್ನ ನೌಕಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಅರಯರಿಗೆ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಅದನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಅಡ್ಡಗೋಡೆಯನ್ನು ಒಡೆದು ಉಪ್ಪುನೀರನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು, ಇದರಿಂದ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳು ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web|title=കായംകുളം സാമൂഹ്യസാംസ്കാരിക ചരിത്രം|url=http://www.kayamkulammunicipality.in/ml/history|publisher=Kayamkulam Municipality|access-date=27 September 2013|archive-date=31 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131041414/http://www.kayamkulammunicipality.in/ml/history|url-status=dead}}</ref> ಕಾಯಂಕುಳಂ ವಿಲೀನಗೊಂಡಾಗ ರಾಜನು ತನ್ನ [[ಕೃಷ್ಣಪುರಂ ಅರಮನೆ|ಅರಮನೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಎಸೆದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|last=Menon|first=A. Sreedhara|title=A survey of Kerala history|year=2007|publisher=D C Books|location=Kerala State, India|isbn=9788126415786|pages=229–230}}</ref> [[ಐತಿಹ್ಯಮಾಲಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕೊಚುಣ್ಣಿ]] ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿದನು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|last=ശങ്കുണ്ണി|first=കൊട്ടാരത്തിൽ|title=ഐതിഹ്യമാല കായംകുളം കൊച്ചുണ്ണി|publisher=വിക്കിഗ്രന്ഥശാല (Malayalam Wikisource)|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== [[File:Kayamkulam Kayal Openstreetmap.png|thumbnail|ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನ ನಕ್ಷೆ]] ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ 9°2'N ನಿಂದ 9°16'N ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು 76°25'E ನಿಂದ 76°32'E ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಈ ಒಳನಾಡಿನ ಜಲರಾಶಿಯು ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಒಟ್ಟು {{convert|1652.33|ha}} ಪೈಕಿ, {{convert|140.58|ha}} ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಉಳಿದ {{convert|1511.75|ha}} ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.<ref>[http://www.fisheries.kerala.gov.in/images/publications/Inland%20%20Statistics%202010%20Final.docx.pdf KERALA INLAND FISHERIES STATISTICS 2010 DEPARTMENT OF FISHERIES THIRUVANANTHAPURAM] </ref> ಕಾಯಲ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ದ-ಅಗಲ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ರೇಖೀಯ ಜಲರಾಶಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರ್ವೇ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (SOI) ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ನಕ್ಷೆಗಳ 58C/8 ಮತ್ತು 58C/12 ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಯಲ್ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ವೇಂಬನಾಡ್ ಕಾಯಲ್]]ಗೂ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕಾಯಲ್]]ಗೂ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name =sri>{{cite book|last=Srinivas|first=Reji|title=GEOCHEMICAL, SEDIMENTOLOGICAL AND REMOTE SENSING STUDIES OF KAYAMKULAM ESTUARY, SOUTH WEST COAST OF INDIA - A GIS APPROACH|year=2001|publisher=Department of Marine Geology and Geophysics School of Marine Sciences Cochin University of Science and Technology|location=Kochi,Kerala}}</ref> ==ಹವಾಮಾನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ== ಕಾಯಲ್ ಪ್ರದೇಶವು ಕಾಲಾವಧಿಯ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರೋಪಾಂತ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 2000 ಮಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 70% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆ ಮಾನ್ಸೂನ್ (ಇಡವಪ್ಪಾತಿ) ನಿಂದ ಮತ್ತು ಉಳಿದದ್ದು ಈಶಾನ್ಯ ಚಳಿಗಾಲದ ಮಾನ್ಸೂನ್ (ತುಲಾವರ್ಷಂ) ನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು {{convert|25|C}} ಮತ್ತು {{convert|30|C}} ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆರ್ದ್ರತೆಯು ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕ್ಕಿಂತ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಯಲ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಒಣಗಾಲದಲ್ಲಿ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ ಬರುವ ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ಗಳು ಕಾಯಲ್ ಅನ್ನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಒಂದು ಮರಳು ದಿಬ್ಬದಂತಹ ರಚನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಆ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕಾಯಲ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="ccpp2" /> ಈಗ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರಿನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name=chloro/> ==ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ== ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಸಿಹಿನೀರಿನ ನದಿಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಋತುವಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ಲವಣಾಂಶವು ಋತುವಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಸಹ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಲವಣಾಂಶವು 11% ಆಗಿದ್ದರೆ, ಒಣಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು 30% ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಮುದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಭಾರೀ ಲೋಹಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಷಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳ ಮಟ್ಟವು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮಿತಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂದಾಜುಗಳು ಕಾಯಲ್ನ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ CCPP ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೊದಲು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದವು. ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಸ್ಥಾವರದ ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಉಷ್ಣತೆಯು ಸರೋವರದ ನೀರಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಂಶವೂ ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>CURRENT STATUS OF WATER QUALITY PARAMETERS IN THE ESTUARINE WATERS SUBJECTED TO EFFLUENT DISCHARGE FROM THE NTPC POWER STATION, KAYAMKULAM, KERALA November, 2O12 Submitted to UGC, Bangalore By Dr Padma. P., M.Sc., M.Phil., PhD., Associate Professor, Department Of Chemistry, SSV College, Valayanchirangara, Perumbavoor, Kerala</ref> NTPC ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ ನೀರನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಒಳನಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿತು. pH ಮೌಲ್ಯಗಳು 6.75 (ಮೇ 2000) ರಿಂದ 8.3 (ಏಪ್ರಿಲ್ 2002) ವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಸರಾಸರಿ ನೀರಿನ ತಾಪಮಾನವು {{convert|29.5|C}} (2002). ಜೈವಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಬೇಡಿಕೆ (BOD5) ಮೌಲ್ಯಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಬೇಡಿಕೆ (COD) ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಅಂಶವು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು, ಇವು NTPC ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ಸಿಪ್ಪೆಯ ನೆನೆಸುವಿಕೆ (retting) ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name=140pdf/> ==ಪಾಚಿಗಳು== ಕಾಯಲ್ನ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರು ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಮತ್ತು [[ಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ಟನ್]]ಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪಾಚಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದು, ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 2001-02ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ನಲವತ್ತೊಂದು ಜಾತಿಯ ಪಾಚಿಗಳು, ಮೈಕ್ಸೋಫೈಸಿಯೇ (Myxophyceae) ಏಳು ಜಾತಿಗಳು, ಕ್ಲೋರೋಫೈಸಿಯೇ (Chlorophyceae) ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಜಾತಿಗಳು, ಡೆಸ್ಮಿಡಿಯೇಸಿ (Desmidiaceae) ಐದು ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಸಿಲಾರಿಯೋಫೈಸಿಯೇ (Bacillariophyceae) ಎಂಟು ಜಾತಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಹದಿನೈದು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ಟನ್ಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೋಜೋವಾದ ನಾಲ್ಕು ಜಾತಿಗಳು, ರೋಟಿಫೆರಾ (Rotifera) ಎಂಟು ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಪೆಪೋಡಾ (Copepoda) ಮೂರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name=140pdf>{{cite journal|last=Nandan|first=Dr. S. Bijoy|title=FISHERY OF SELECTED PRAWN SPECIES IN KAYAMKULAM BACKWATER|journal=Central Inland Fisheries Research Institute|date=January 2005|issue=140|url=http://www.cifri.ernet.in/140.pdf|access-date=28 September 2013|archive-date=2 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002092222/http://www.cifri.ernet.in/140.pdf|url-status=dead}}</ref> 2012ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕ್ಲೋರೋಫೈಸಿಯೇ (Chlorophyceae) ಹತ್ತು ಜಾತಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಪಾಚಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಏರಿಳಿತವನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಸೂನ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೋರೋಫೈಸಿಯೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name=chloro>{{cite journal|author1=Amina S |author2=Sivakami R |author3=Latha C |author4=Anthoni Samy A|title=SEASONAL DISTRIBUTION OF CHLOROPHYCEAE IN KAYAMKULAM BACK WATER|journal=International Journal of Institutional Pharmacy and Life Sciences|date=May 2012|url=http://ijipls.com/uploaded/journal_files/120504070557.pdf|access-date=28 September 2013}}</ref> ಸರೋವರದ ಆಳವಾದ ಭಾಗವು ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ಪಾಚಿ [[ಆಸಿಲೇಟೋರಿಯಾ]] (Oscillatoria) ಯ ಪೊರೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಳಪೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=140pdf /> 1975ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು [[ಫೋರಮಿನಿಫೆರನ್ಸ್]] (foraminiferans) ಹದಿನಾರು ಜಾತಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>Antony.A.1975 Foraminifera from the Kayamkulam lake, Department of Marine Science University of Cochin VII(2) 251-262p.</ref> ==ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ಗಳು== ಮರಳು, ಕೆಸರು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಋತುವಿನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮಾನ್ಸೂನ್ ನಂತರದ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಳು ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಸರು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಅಂಶವು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮರಳಿನ ಕಣಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೆಂಟ್ವರ್ತ್ ಕಣ ಗಾತ್ರ ಮಾನದಂಡದ ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮರಳು ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗವು ಕೆಸರು ಮಿಶ್ರಿತ ಅಥವಾ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆಸರು ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.<ref name=sri/> ಕಾಯಂಕುಳಂನಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ CCP ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೊದಲು ನಡೆಸಿದ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾದರಸ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕ್ರಸ್ಟ್ ಬಂಡೆಗಳಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದೆ. ತಾಮ್ರದ ಹಂಚಿಕೆಯು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೀಸದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೈಲೇಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಲೀಚ್ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ, ಬಹುಶಃ ಚಾರ್ನೊಕೈಟ್ ಮತ್ತು ಪೆಗ್ಮಟೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳ ಹವಾಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿರಬಹುದು.<ref name=ccpp2/> ==ಜಲಜೀವಿಗಳು== 1955ರಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಜಾನ್ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು ಹದಿನೈದು ಜಾತಿಯ [[ಮುಲ್ಲೆಟ್ (ಮೀನು)|ಬೂದು ಮುಲ್ಲೆಟ್]]ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿಯ ಬೂದು ಮುಲ್ಲೆಟ್ಗಳು ಕಾಯಲ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.jstor.org/stable/1440466 The Grey Mullets of Kayamkulam Lake, India, and Their Fishery C. Mary John Copeia Vol. 1955, No. 3 (19 August 1955), pp. 225-230 Published by: American Society of Ichthyologists and Herpetologists (ASIH)]</ref> ಕಾಯಲ್ [[ಸೀಗಡಿ]]ಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name=140pdf /> ನ್ಯಾಷನಲ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ (NTPC) ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 70 ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 40 ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೀನು ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲಾಟ್ಹೆಡ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್]], ಗ್ರೀನ್ಬ್ಯಾಕ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್, ಲಾಂಗಾರ್ಮ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್, [[ಲಾರ್ಜ್ಸ್ಕೇಲ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್]], [[ಗೋಲ್ಡ್-ಸ್ಪಾಟ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್]], [[ಬ್ಲೂಸ್ಪಾಟ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್]], ಟೇಡ್ ಬೂದು ಮುಲ್ಲೆಟ್, ಬ್ಲೂಟೇಲ್ ಮುಲ್ಲೆಟ್, ಕಮ್ಮರ್ಸನ್ಸ್ ಗ್ಲಾಸಿ ಪರ್ಚ್ಲೆಟ್, ಬಾಲ್ಡ್ ಗ್ಲಾಸಿ ಪರ್ಚ್ಲೆಟ್, [[ಗ್ರೀಸಿ ಗ್ರೂಪರ್]], [[ಟೈಗರ್ ಪರ್ಚ್]], [[ಸ್ಪಾಟೆಡ್ ಕ್ಯಾಟ್ಫಿಶ್]], [[ಮಿಲ್ಕ್ಫಿಶ್]], [[ಪಿಸೊಡೊನೊಫಿಸ್ ಕ್ಯಾನ್ಸ್ರಿವೋರಸ್|ಲಾಂಗ್ಫಿನ್ ಸ್ನೇಕ್-ಈಲ್]], [[ಸೂಡೋರ್ಹೋಂಬಸ್ ಆರ್ಸಿಯಸ್|ಲಾರ್ಜ್ಟೂತ್ ಫ್ಲೌಂಡರ್]], ''ಸೋಲಿಯಾ ಇಂಡಿಕಾ'', ರಫ್ಸ್ಕೇಲ್ ಟಂಗ್ಸೋಲ್, ಸ್ಪೆಕ್ಲ್ಡ್ ಟಂಗ್ಸೋಲ್, [[ಬ್ಯಾರಕುಡಾ]], [[ಗ್ರೀನ್ ಕ್ರೋಮೈಡ್|ಪರ್ಲ್ಸ್ಪಾಟ್]], [[ಆರೆಂಜ್ ಕ್ರೋಮೈಡ್]], ಸಲ್ಫರ್ ಗೋಟ್ಫಿಶ್, [[ಸ್ಕಾಟೋಫಾಗಸ್ ಆರ್ಗಸ್|ಸ್ಪಾಟೆಡ್ ಸ್ಕ್ಯಾಟ್]], [[ಜೆರೆಸ್ ಫಿಲಮೆಂಟೋಸಸ್|ವಿಪ್ಫಿನ್ ಸಿಲ್ವರ್-ಬಿಡ್ಡಿ]], [[ಜೆರೆಸ್ ಓಬ್ಲೋಂಗಸ್|ಸ್ಲೆಂಡರ್ ಸಿಲ್ವರ್-ಬಿಡ್ಡಿ]], ಸ್ಮಾಲ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಸಿಲ್ವರ್-ಬಿಡ್ಡಿ, [[ಲಿಯೋಗ್ನಾಥಸ್ ಇಕ್ವುಲಸ್|ಕಾಮನ್ ಪೋನಿಫಿಶ್]], [[ಯೂಬ್ಲಿಕೇರಿಯಾ ಸ್ಪ್ಲೆಂಡೆನ್ಸ್|ಸ್ಪ್ಲೆಂಡಿಡ್ ಪೋನಿಫಿಶ್]], [[ಲಿಯೋಗ್ನಾಥಸ್ ಬ್ರೆವಿರೋಸ್ಟ್ರಿಸ್|ಶಾರ್ಟ್ನೋಸ್ ಪೋನಿಫಿಶ್]], [[ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಟಾರ್ಪನ್]], [[ಎಲೋಪ್ಸ್ ಮಾಕ್ನಾಟಾ|ಟೆನ್ಪೌಂಡರ್]], [[ಫ್ರಿಂಜ್ಸ್ಕೇಲ್ ಸಾರ್ಡಿನೆಲ್ಲಾ]], [[ಇಂಡಿಯನ್ ಆಂಚೊವಿ]], [[ಸ್ಟೋಲೆಫೋರಸ್ ಕಮ್ಮರ್ಸೋನ್ನಿ|ಕಮ್ಮರ್ಸನ್ನ ಆಂಚೊವಿ]], [[ಥ್ರಿಸ್ಸಾ ಮಲಬಾರಿಕಾ|ಮಲಬಾರ್ ಥ್ರಿಸ್ಸಾ]] ಮತ್ತು [[ವಾಕಿಂಗ್ ಕ್ಯಾಟ್ಫಿಶ್]] ಸೇರಿವೆ. ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು 30 ಇತರ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ದರ್ನ್ ವೈಟಿಂಗ್]], [[ಬಿಗ್ಐ ಟ್ರೆವಲ್ಲಿ]], [[ಕ್ರೆವಲ್ಲೆ ಜಾಕ್|ಬ್ಲಾಕ್-ಟೇಲ್ಡ್ ಟ್ರೆವಲ್ಲಿ]], [[ಕಾಂಗಟೂರಿ ಹಾಫ್ಬೀಕ್]], [[ರಿಂಕೋರ್ಹಾಂಫಸ್ ಜಾರ್ಜಿ|ಲಾಂಗ್-ಬಿಲ್ಡ್ ಹಾಫ್ಬೀಕ್]], ಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಗಾರ್ಫಿಶ್, [[ಅನೋಡೋಂಟೊಸ್ಟೋಮಾ ಚಕುಂಡಾ|ಚಕುಂಡಾ ಗಿಜ್ಜರ್ಡ್ ಶಾಡ್]], ಮಿಲ್ಕ್ಸ್ಪಾಟೆಡ್ ಪಫರ್, [[ಡಯೋಡನ್]], [[ಪ್ಸೆಟ್ಟೋಡ್ಸ್ ಎರುಮೇಯ್|ಇಂಡಿಯನ್ ಹ್ಯಾಲಿಬಟ್]], ಕೋರಿನೆಮಸ್, [[ಎಲಿಯೋಟ್ರಿಸ್ ಫುಸ್ಕಾ|ಡಸ್ಕಿ ಸ್ಲೀಪರ್]], [[ಗ್ಲೋಸೊಗೋಬಿಯಸ್ ಗಿಯುರಿಸ್|ಟ್ಯಾಂಕ್ ಗೋಬಿ]], [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ರೆಡ್ ಸ್ನ್ಯಾಪರ್]], [[ಡೋರಿ ಸ್ನ್ಯಾಪರ್]], [[ಸ್ಲೀಪಿ ಗೋಬಿ]], [[ಒಲಿಗೋಲೆಪಿಸ್ ಅಕ್ಯೂಟಿಪೆನ್ನಿಸ್|ಶಾರ್ಪ್ಟೇಲ್ ಗೋಬಿ]], ಸ್ಪಾಟ್ಫಿನ್ ಸ್ನೌಟೆಡ್ ಗೋಬಿ, [[ಆಂಗುಲ್ಲಾ ಬೈಕಲರ್ ಪಸಿಫಿಕಾ|ಇಂಡಿಯನ್ ಶಾರ್ಟ್-ಫಿನ್ಡ್ ಈಲ್]], ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಗ್ನಾಥಸ್ ಗುಂಥೇರಿ'', [[ಮೈಸ್ಟಸ್ ಗುಲಿಯೋ|ಲಾಂಗ್ ವಿಸ್ಕರ್ಸ್ ಕ್ಯಾಟ್ಫಿಶ್]], [[ಹೋರಾಬಾಗ್ರಸ್ ಬ್ರಾಕಿಸೋಮಾ|ಯೆಲ್ಲೋ ಕ್ಯಾಟ್ಫಿಶ್]], [[ಮೈಸ್ಟಸ್ ವಿಟ್ಟಾಟಸ್|ಸ್ಟ್ರೈಪ್ಡ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಕ್ಯಾಟ್ಫಿಶ್]], [[ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್-ಬ್ಯಾಂಡೆಡ್ ಬಾರ್ಬ್]], [[ಗ್ರೀನ್ಸ್ಟ್ರೈಪ್ ಬಾರ್ಬ್]], [[ಅನಾಬಾಸ್ ಟೆಸ್ಟುಡಿನಿಯಸ್|ಕ್ಲೈಂಬಿಂಗ್ ಪರ್ಚ್]], [[ಆಂಬ್ಲಿಫಾರಿಂಗೊಡಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಲೆಪಿಸ್|ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾರ್ಪ್ಲೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಚನ್ನಾ ಪಂಕ್ಟಾಟಾ|ಸ್ಪಾಟೆಡ್ ಸ್ನೇಕ್ಹೆಡ್]] ಸೇರಿವೆ.<ref name=wb3/> ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ಜಾತಿಯ ಸೀಗಡಿಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೆನಿಯಸ್ ಮೊನೊಡಾನ್|ಜೈಂಟ್ ಟೈಗರ್ ಪ್ರಾನ್]], [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರಾನ್]], [[ಪೆನಿಯಸ್ ಸೆಮಿಸುಲ್ಕೇಟಸ್|ಗ್ರೀನ್ ಟೈಗರ್ ಪ್ರಾನ್]], ''ಮೆಟಾಪೆನಿಯಸ್ ಡಾಬ್ಸೋನಿ'', [[ಮೆಟಾಪೆನಿಯಸ್ ಮೊನೊಸೆರೋಸ್|ಸ್ಪೆಕ್ಲ್ಡ್ ಶ್ರಿಂಪ್]], ಜಿಂಗಾ ಶ್ರಿಂಪ್, [[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್ ರೋಸೆನ್ಬರ್ಗಿ|ಜೈಂಟ್ ಫ್ರೆಶ್ವಾಟರ್ ಪ್ರಾನ್]], ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್ ಇಡೇ'', ''[[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್]]'' ಸ್ಪೆನ್ಸ್, ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್ ಇಡೆಲ್ಲಾ'', ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್ ಸ್ಕಾಬ್ರಿಕ್ಯುಲಮ್'' ಸೇರಿವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಕ್ಯಾರಿಡಿನಾ ನಿಲೋಟಿಕಾ]]'', ಆರೆಂಜ್ ಶ್ರಿಂಪ್, ''ಮೆಟಾಪೆನಿಯಸ್ ಬ್ರೆವಿಕಾರ್ನಿಸ್'' ಮತ್ತು ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಮ್ ಇಕ್ವಿಡೆನ್ಸ್'' ಸೇರಿವೆ.<ref name=wb3/> ಕಾಯಲ್ ಏಡಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಾದ ''[[ಸೈಲ್ಲಾ ಸೆರಾಟಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಪೋರ್ಟುನಸ್ ಪೆಲಾಜಿಕಸ್]]'' ಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=wb3/> ===ಒಳನಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ=== [[File:Kattil Kadvu 2.jpg|thumbnail|ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆ]] ಕಾಯಲ್ ಸಾವಿರಾರು ಮೀನುಗಾರರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ನೇರ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಬೇಟೆಯು ಬೂದು ಮುಲ್ಲೆಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿಗಳು. ಮುಖ್ಯ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಋತುವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಿಂದ ಜನವರಿಯವರೆಗೆ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಲ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಬೀಸುಬಲೆ, ಜಾಲರಿಬಲೆ, ಸ್ಕೇರ್ ನೆಟ್, ಸೀನ್ ನೆಟ್, ಡಿಪ್ ನೆಟ್, ರಿಂಗ್ ನೆಟ್, ಸ್ಕೂಪ್ ನೆಟ್ ಅಥವಾ ಕೆದಕುಬಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮವಾದ ಅರಟ್ಟುಪುಳವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೀನು ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[ಚಕರಾ]] ಕೆಸರು ರಚನೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name=140pdf /> ==ಪಕ್ಷಿಜೀವಿಗಳು== NTPC ನಡೆಸಿದ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು 25 ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 27 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಾಮನ್ ಮೈನಾ]], [[ಕಾಮನ್ ಕಿಂಗ್ಫಿಶರ್]], [[ಮಲಬಾರ್ ಪೈಡ್ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್]], [[ಸ್ನೇಕ್ಬರ್ಡ್]], [[ಕ್ಯಾಟಲ್ ಎಗ್ರೆಟ್]], [[ಲಿಟಲ್ ರಿಂಗ್ಡ್ ಪ್ಲೋವರ್]], [[ಇಂಡಿಯನ್ ರೋಲರ್]], [[ಹೌಸ್ ಕ್ರೋ]], [[ಜಂಗಲ್ ಕ್ರೋ]], [[ಜಂಗಲ್ ಫೌಲ್]], [[ಫೋರ್ಕ್-ಟೇಲ್ಡ್ ಡ್ರಾಂಗೊ]], [[ಬ್ಲಾಕ್-ರಂಪ್ಡ್ ಫ್ಲೇಮ್ಬ್ಯಾಕ್]], [[ಲಿಟಲ್ ಎಗ್ರೆಟ್]], [[ಏಷ್ಯನ್ ಕೋಲ್]], [[ಕಾಮನ್ ಮೂರ್ಹೆನ್]], [[ಬ್ಲಾಕ್-ಕ್ಯಾಪ್ಡ್ ಕಿಂಗ್ಫಿಶರ್]], [[ಹೌಸ್ ಸ್ಪ್ಯಾರೊ]], [[ಬ್ಲಾಕ್ ಕೈಟ್]], [[ವೈಟ್-ಥ್ರೋಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಫಿಶರ್]], [[ಯೆಲ್ಲೋ-ಥ್ರೋಟೆಡ್ ಸ್ಪ್ಯಾರೊ]], [[ಸ್ಟೋರ್ಕ್-ಬಿಲ್ಡ್ ಕಿಂಗ್ಫಿಶರ್]], [[ಬಯಾ ವೀವರ್]], [[ರೆಡ್-ವೆಂಟೆಡ್ ಬುಲ್ಬುಲ್]], [[ಗ್ರೇಟರ್ ಪೇಂಟೆಡ್-ಸ್ನೈಪ್]], [[ಬ್ಲಾಕ್-ಹೆಡೆಡ್ ಇಬಿಸ್]], [[ಕಾಮನ್ ಬ್ಯಾಬ್ಲರ್]] ಮತ್ತು [[ಹೂಪೋ]] ಸೇರಿವೆ.<ref name=wb3>[http://documents.worldbank.org/curated/en/1996/03/441178/india-kayamkulam-combined-cycle-power-plant-project-environmental-impact-assessment-vol-3-3 National Thermal Power Corporation Ltd.. 1996. India - Kayamkulam Combined Cycle Power Plant Project : environmental impact assessment. Vol. 3 of India - Kayamkulam Combined Cycle Power Plant Project : environmental impact assessment. World Development Sources, WDS 1997-2. New Delhi, India: National Thermal Power Corporation Ltd]</ref> ==ಬೆಂಥಿಕ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳು== NTPC ನಡೆಸಿದ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸರೋವರದ ತಳದಲ್ಲಿ [[ಆಂಫಿಪೋಡಾ]], [[ಬೈವಾಲ್ವಿಯಾ]], [[ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ]], [[ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಟ್ರಿಚಾ]], [[ಐಸೋಪೋಡಾ]], [[ನೆಮೆರ್ಟಿಯಾ]] (ರಿಬ್ಬನ್ ವರ್ಮ್), [[ಒಲಿಗೋಕೀಟಾ]], [[ಪಾಲಿಕೀಟ್ಗಳು]], [[ಸೈಪುಂಕ್ಯುಲಾ]] (ಪೀನಟ್ ವರ್ಮ್) ಮತ್ತು [[ಟಾನೈಡೇಶಿಯಾ]] ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<ref name=ccpp2>[http://documents.worldbank.org/curated/en/1996/03/441179/india-kayamkulam-combined-cycle-power-plant-project-environmental-impact-assessment-vol-2-3 National Thermal Power Corporation Ltd.. 1996. India - Kayamkulam Combined Cycle Power Plant Project : environmental impact assessment. Vol. 2 of India - Kayamkulam Combined Cycle Power Plant Project : environmental impact assessment. World Development Sources, WDS 1997-2. New Delhi, India: National Thermal Power Corporation Ltd]</ref> ಕಾಯಲ್ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಸ್ಸೆಲ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು [[ಪೆರ್ನಾ ವಿರಿಡಿಸ್|ಏಷ್ಯನ್ ಗ್ರೀನ್ ಮಸ್ಸೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆರ್ನಾ ಪೆರ್ನಾ|ಬ್ರೌನ್ ಮಸ್ಸೆಲ್]], ಸಿಂಪಿ ಪ್ರಭೇದ ''[[ಕ್ರಾಸ್ಸೋಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] ಬಿಲಿನೇಟಾ'' ಮತ್ತು ''ಮೆರೆಟ್ರಿಕ್ಸ್'' ಮತ್ತು [[ವಿಲ್ಲೋರಿಟಾ ಸೈಪ್ರಿನಾಯ್ಡಿಸ್|ಬ್ಲಾಕ್ ಕ್ಲಾಮ್]] ಜಾತಿಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=wb3/> ==ಆಲಪ್ಪುಳ ಮೆಗಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆ== [[File:Kayamkulam Kayal.jpg|thumb|center|alt=Kayamkulam Kayal|''[[ಕ್ಲಪ್ಪನಾ]]''ದಲ್ಲಿ]] ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ ಪ್ರದೇಶವು ನೆಹರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಆಲಪ್ಪುಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಘೋಷಿಸಿದ ಆಲಪ್ಪುಳ ಮೆಗಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆಯ ಲಾಭಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಾಯಂಕುಳಂ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆಯು ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲಮಾರ್ಗ, ಜಲ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣ, ಸೀಸ್ಟಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಸುನಾಮಿ ಸ್ಮಾರಕ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್, ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ಮನರಂಜನಾ ವಲಯ, ಸಾಹಸ ವಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಗಮನ ಕೇಂದ್ರ, ಪ್ರವಾಸಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ರಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರ, ಬೋರ್ಡ್ವಾಕ್ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಣಾ ತಾಣ, ಭೂದೃಶ್ಯೀಕರಣ, ಅಂಗಳದ ಬೆಳಕು, ಹೌಸ್ಬೋಟ್ ಜೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಜಲಮಾರ್ಗದಂತಹ ಸೌಕರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೌಸ್ ಬೋಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|title=കായംകുളം കായല്‍ ടൂറിസം വികസനത്തിന് വഴിതെളിയുന്നു |url=http://www.madhyamam.com/news/194339/121006 |access-date=29 September 2013 |newspaper=Madhyamam. |date=10 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002062116/http://www.madhyamam.com/news/194339/121006 |archive-date= 2 October 2013 }}</ref> ಹಣದ ದುರುಪಯೋಗದ ಆರೋಪಗಳೂ ಇವೆ.<ref>{{cite news|title=കായംകുളം കായൽ ശൂന്യം, കോടികൾ പാഴായി |url=http://www.thejasnews.com/index.jsp?tp=det&det=yes&news_id=20121010015627938 |access-date=29 September 2013 |newspaper=Thejas |date=10 October 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003031754/http://www.thejasnews.com/index.jsp?tp=det&det=yes&news_id=20121010015627938 |archive-date= 3 October 2013 }}</ref> ==ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ CCPP ಕಾಯಂಕುಳಂ== [[NTPC ಕಾಯಂಕುಳಂ|ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಚಕ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ಕಾಯಂಕುಳಂ]] ಅಥವಾ [[NTPC ಕಾಯಂಕುಳಂ]] ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ಥಾವರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಕಾಯಲ್ನಿಂದ ಪುನರ್ವಸತಿ ಮಾಡಲಾದ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಮೂಲತಃ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ NTPC ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಾಯಲ್ನ ಹೂಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದರ ಹಾಸಿಗೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾವರದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಮನಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಾವರದಿಂದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ಗೆ ಹೊರಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=ccpp2/> ==ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿನ ಜಲಮಾರ್ಗದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದವು ಸುಮಾರು {{convert|25|km}} ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆಳವು ಕನಿಷ್ಠ {{convert|1.5|m}} ಆಗಿದೆ. ಜಲಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನ ಹೂಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾಯಂಕುಳಂನಲ್ಲಿ {{convert|1.6304|acre}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ IWT ಟರ್ಮಿನಲ್ ಇದೆ.<ref>{{cite web|title=National Waterway No. 3 |url=http://iwai.gov.in/waterwaysnw3.html |publisher=Inland Waterways Authority of India |access-date=13 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130808144258/http://iwai.gov.in/waterwaysnw3.html |archive-date= 8 August 2013 }}</ref> ==ಕಾಯಂಕುಳಂ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ== ಕಾಯಂಕುಳಂ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂದ್ಯದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ {{convert|1200|m}} ಉದ್ದ, {{convert|70|m}} ಅಗಲ ಮತ್ತು {{convert|2|m}} ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 2 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ಘಾಟನಾ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 28 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 ರಂದು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಕಾಯಂಕುಳಂ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವು ಶಾಸಕ ಸಿ.ಕೆ. ಸದಾಶಿವನ್ ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=race>{{cite news|title=Kerala to have a new boat race |url=http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=94816 |access-date=29 September 2013 |newspaper=Mathrubhumi |date=13 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002220300/http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=94816 |archive-date= 2 October 2013 }}</ref> ಮೊದಲ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ವಿ.ಎಸ್. ಅಚ್ಯುತಾನಂದನ್|ವಿ.ಎಸ್. ಅಚ್ಯುತಾನಂದನ್]] ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. [[ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್]] ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಥೆಕ್ಕೆನೋಡಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗ, ವೆಪ್ಪು ಎ ಗ್ರೇಡ್ ವಿಭಾಗ, ವೆಪ್ಪು ಬಿ ಗ್ರೇಡ್ ವಿಭಾಗ, ಚುರುಲನ್ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಇರುಟ್ಟುಕುತಿ ಎ ಗ್ರೇಡ್ ವಿಭಾಗ ಸೇರಿವೆ.<ref name= hindu1>{{cite news|title=Payipad wins inaugural Kayamkulam boat race|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/payipad-wins-inaugural-kayamkulam-boat-race/article600498.ece|access-date=28 September 2013|newspaper=The Hindu|date=28 August 2010}}</ref> {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರ.ಸಂ. !! ದಿನಾಂಕ !! ವಿಜೇತ !! ಉಲ್ಲೇಖ |- | 1 || 28 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 || ಪಯಿಪಾಡ್ ಚುಂಡನ್||<ref name=hindu1 /> |- | 2 || 27 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 || ಶ್ರೀ ಗಣೇಶ್ ಚುಂಡನ್|| |- | 3 || 25 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 || ಜವಾಹರ್ ಥಯಾಂಕಾರಿ ಚುಂಡನ್||<ref>{{cite news|title=Kayamkulam Boat Race ends in photo finish|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kayamkulam-boat-race-ends-in-photo-finish/article3823523.ece|access-date=28 September 2013|newspaper=The Hindu|date=26 August 2012}}</ref> |- | 4 || 7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013 || ಜವಾಹರ್ ಥಯಾಂಕಾರಿ ಚುಂಡನ್||<ref>{{cite news|title=Jawahar Thayankari wins Kayamkulam boat race|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-08/kochi/41873011_1_captain-kayamkulam-alappuzha|archive-url=https://archive.today/20130928125758/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-08/kochi/41873011_1_captain-kayamkulam-alappuzha|url-status=dead|archive-date=28 September 2013|access-date=28 September 2013|newspaper=[[The Times of India]]|date=8 September 2013}}</ref> |} ==2004ರ ಸುನಾಮಿ== ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕಾಯಲ್ ಮತ್ತು ಅದರ ದಂಡೆಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸುನಾಮಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಘಟಿಸಿ ಹಾನಿಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸಿತು. ಕಾಯಂಕುಳಂ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕಾಯಂಕುಳಂ ಸರೋವರದ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚೆರಿಯಾಳಿಕ್ಕಲ್ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮವು 5 ಮೀಟರ್ ನೀರಿನ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕಾಯಂಕುಳಂ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಳಿಕ್ಕಲ್ 4.5 ಮೀಟರ್ ನೀರಿನ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite journal|author1=N. P. Kurian |author2=Abilash P. |author3=Pillai, K. |author4=Rajith, B. T. |author5=Murali Krishnan |author6=P. Kalaiarasan|title=Inundation characteristics and geomorphological impacts of December 2004 tsunami on Kerala coast|journal=Current Science|date=25 January 2006|volume=90|issue=2|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/jan252006/240.pdf|access-date=28 September 2013}}</ref> ಘಟನೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಳಿಕ್ಕಲ್ನಲ್ಲಿ ಸುನಾಮಿ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.{{fact|date=January 2020}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[Category:ಕೇರಳದ ಭೂರೂಪಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದ ಅಳಿವೆಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದ ಸರೋವರಗಳು]] [[Category:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] hadtpr2y9blai4pgpdh8wj2c0w1snz9