ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 8 847 1377338 1371111 2026-07-27T05:49:33Z A826 72368 1377338 wikitext text/x-wiki {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: dashed 1px blue; text-align: center; background-color: #E0FFFF; font-size: 85%; color: black; border-radius: 10px; padding: 12px; width: 90%; box-shadow: 3px 3px 10px rgba(0,0,0,0.2), inset 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8), inset -1px -1px 2px rgba(0,0,0,0.05); font-family: 'Segoe UI', 'Noto Sans Kannada', sans-serif;" |- | '''''ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಇರತಕ್ಕದ್ದು.''''' <br /> '''ಯಂತ್ರಾನುವಾದದ ಮೂಲಕ ಲೇಖನ ಸೇರಿಸುವವರು ಲೇಖನವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ.''' ---- ಕನ್ನಡ ಲಿಪ್ಯಂತರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ [[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ]] ಪುಟ ನೋಡಿ. |} <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; background: #555; color: white;"> <div style="flex: 0 0 auto;"> [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|120px|link=|alt=]] </div> <div style="flex: 1 1 auto; text-align: center; min-width: 200px;"> ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ''ಜುಲೈ ೧೫ ಇಂದ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫'' ವರೆಗು '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ ೨೦೨೬''' ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಆಹಾರ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ಉಪಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಕೇರಳ_ಸಂಸ್ಕೃತಿ_ತಿಂಗಳು_2026|'''ಭಾಗವಹಿಸಲು/ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾದಿ''']] </div> </div> oit0f871dkzsxns1m0bwagwbb64rxlc 1377339 1377338 2026-07-27T06:00:51Z A826 72368 1377339 wikitext text/x-wiki {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: dashed 1px blue; text-align: center; background-color: #E0FFFF; font-size: 85%; color: black; border-radius: 10px; padding: 12px; width: 90%; box-shadow: 3px 3px 10px rgba(0,0,0,0.2), inset 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8), inset -1px -1px 2px rgba(0,0,0,0.05); font-family: 'Segoe UI', 'Noto Sans Kannada', sans-serif;" |- | '''''ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಇರತಕ್ಕದ್ದು.''''' <br /> '''ಯಂತ್ರಾನುವಾದದ ಮೂಲಕ ಲೇಖನ ಸೇರಿಸುವವರು ಲೇಖನವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ.''' ---- ಕನ್ನಡ ಲಿಪ್ಯಂತರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ [[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ]] ಪುಟ ನೋಡಿ. |} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: dashed 1px blue; text-align: center; font-size: 85%; color: black; border-radius: 10px;width: 90%; font-family: 'Segoe UI', 'Noto Sans Kannada', sans-serif;"align-items: center; background: #d3d3d3; color: white; width: 90%; " |- | [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|120px|link=meta:Kerala_Culture_Month_2026|alt=]] | ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ '''''ಜುಲೈ ೧೫ ಇಂದ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫''''' ವರೆಗು '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ ೨೦೨೬''' ವನ್ನು ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಆಹಾರ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕುರಿತು ಪಡೆಯಲು ಉಪಕಾರಿಯಾಗುವ ಉದ್ಧೇಶದಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಕೇರಳ_ಸಂಸ್ಕೃತಿ_ತಿಂಗಳು_2026|'''ಭಾಗವಹಿಸಲು/ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ''']] |} kdj0o3ajvyxar0w54e7brkivcoemaru 1377340 1377339 2026-07-27T06:04:20Z A826 72368 1377340 wikitext text/x-wiki {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: dashed 1px blue; text-align: center; background-color: #E0FFFF; font-size: 85%; color: black; border-radius: 10px; padding: 12px; width: 90%; box-shadow: 3px 3px 10px rgba(0,0,0,0.2), inset 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8), inset -1px -1px 2px rgba(0,0,0,0.05); font-family: 'Segoe UI', 'Noto Sans Kannada', sans-serif;" |- | '''''ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಇರತಕ್ಕದ್ದು.''''' <br /> '''ಯಂತ್ರಾನುವಾದದ ಮೂಲಕ ಲೇಖನ ಸೇರಿಸುವವರು ಲೇಖನವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ.''' ---- ಕನ್ನಡ ಲಿಪ್ಯಂತರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ [[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ]] ಪುಟ ನೋಡಿ. |} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: dashed 1px blue; text-align: center; font-size: 85%; color: black; border-radius: 10px;width: 90%; font-family: 'Segoe UI', 'Noto Sans Kannada', sans-serif;"align-items: center; background: #d3d3d3; color: white; width: 90%; " |- | [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|120px|link=meta:Kerala_Culture_Month_2026|alt=]] | [[meta:WikiConference India 2026|೨೦೨೬ರ ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ]] ಭಾಗವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ '''''ಜುಲೈ ೧೫ ಇಂದ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫''''' ವರೆಗು '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ ೨೦೨೬''' ವನ್ನು ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಆಹಾರ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕುರಿತು ಪಡೆಯಲು ಉಪಕಾರಿಯಾಗುವ ಉದ್ಧೇಶದಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಕೇರಳ_ಸಂಸ್ಕೃತಿ_ತಿಂಗಳು_2026|'''ಭಾಗವಹಿಸಲು/ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ''']] |} cedgxzlan4vwwgu34ea5cvupc49jvfc 0 936 1377303 1375759 2026-07-26T15:34:17Z Rajeshtegginamani 100736 /* ಆನೆಗುಂದಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು */ 1377303 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site |WHS = ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹ, ಹಂಪಿ |Image = Hampi virupaksha temple.jpg |Location = [[ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ |Criteria = ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: i, iii, iv |Includes = [[ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ|ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ, ಹಂಪಿ]] |ID = 241 |Year = 1986 |Danger = 1999&ndash;2006 |Area = 4,187.24 ಹೆಕ್ಟೇರು |Buffer_zone = 19,453.62 ಹೆಕ್ಟೇರು |Coordinates = {{coord|15|20|04|N|76|27|44|E}} |locmapin = India #India Karnataka |map_caption = Location of Hampi |Website = {{URL|http://asi.nic.in/asi_monu_whs_hampi.asp|ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ - ಹಂಪಿ}} }} [[File:800px-Hampi by sourabh by indians.jpg|right|200px|ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ]] [[File:Hampi Ruins of Vijaynagar India Map 1911.jpg|thumb|ಹಂಪಿಯ ಭೂಪಟ, 1911]] [[File:Krishna Pushkarani - Hampi Ruins.jpg|right|thumb|ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ ಕೊಳ, ಹಂಪಿ]] [[File:Hampi Murray.jpg|thumb|Schematic map of Hampi with major tourist spots and areas of mythological significance]] [[Image:Hampi1.JPG|right|thumb|150px|ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ]] [[File:Hampi7-gimped-small.jpeg|200px|right|ಹಂಪಿ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ, ಮಾತಾಂಗ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ತೆಗೆದ ೩೬೦° ಪನೋರಮ]] '''ಹಂಪಿ''' [[ವಿಜಯನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹೊಸಪೇಟೆ|ಹೊಸಪೇಟೆಯ]] ಬಳಿ ಇರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳ. ೧೩೩೬ರಿಂದ [[೧೫೬೫|೧೫೬೫ರವರೆಗೆ]] (೧೩೩೬-೧೫೬೫) ಇದು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ರಾಜಧಾನಿ ಆಗಿತ್ತು. ಹಂಪಿಯ ಮೊದಲನೆ ಹೆಸರು 'ಪಂಪಾ' ಎಂದಿತ್ತು. ಅಂದರೆ [[ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ]] ಎಂದರ್ಥ. ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಇದು 'ವಿಜಯನಗರ' ಮತ್ತು 'ವಿರುಪಾಕ್ಷಪುರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಂಪೆಯನ್ನು [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]] ಎಂದು ೧೯೮೬ರಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಡೆಯನಾದ [[ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ|ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಂಪಿ ಬಜಾರ್ ಎಂದೆನಿಸಿ ಕೊಂಡ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ವಜ್ರಾಭರಣಗಳನ್ನು ತೂಕದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮುಗಿದ ನಂತರ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂತು. ಕೊನೆಗೆ [[ತಾಳೀಕೋಟೆಯ ಯುದ್ಧ|ತಾಳಿಕೋಟೆಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಂದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆಯದೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಸೈನಿಕರು ನಾಶ ಮಾಡಿದರು ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸ. ಇಂದು ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ, ಹಜಾರ ರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಪ್ತಸ್ವರ ಸಂಗೀತ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು, ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಕಲ್ಲಿನ ರಥ, ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬ, ಸಾಸಿವೆಕಾಳು ಗಣಪತಿ, ಉಗ್ರನರಸಿಂಹ, ಕಮಲ ಮಹಲ್, ಬಡವಿ ಲಿಂಗ, ಅನೆ ಲಾಯ ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಭೂವಿವರಣೆ == ಹಂಪಿಯು [[ತುಂಗಭದ್ರಾ]] ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೩೪೩ ಕಿ.ಮೀ., ಬಿಜಾಪುರದಿಂದ ೨೫೪ ಕಿ.ಮೀ., ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಾರಿಯಿಂದ ೭೪ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ೧೩ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಹೊಸಪೇಟೆ]] ಇಲ್ಲಿಗೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ವ್ಯವಸಾಯ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಇತರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಇವುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಆಯೋಜಿಸುವ ವಿಜಯನಗರ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ==ಹಂಪೆ ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳು== ಇಲ್ಲಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವೆಂದರೆ- # ಕೇಂದ್ರವಾದ ಶ್ರೀ ವಿರೂಪಾಕ್ಷೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ. # ನಡೆದು ನೋಡಬಹುದಾದ ದಾರಿ. # ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ನೋಡಬಹುದಾದ ದಾರಿ. # ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸ್ಥಳಗಳು. # ಅಚ್ಯುತರಾಯ ದೇಗುಲ # ಆನೆಗೊಂದಿ # ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ # ವಿರೂಪಾಕ್ಷೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ # ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ # ಪುರಂದರ ಮಂಟಪ # ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲ ದೇಗುಲ # ಕಲ್ಲಿನ ತೇರು # ಉಗ್ರ ನರಸಿಂಹ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ # ಕಡಲೆಕಾಳು ಗಣಪತಿ # ಸಾಸಿವೆಕಾಳು ಗಣಪತಿ # ರಾಣಿ ಸ್ನಾನಗೃಹ # ಹಂಪೆ ಬಜಾರ್ # ಹೇಮಕೂಟ === ಬಡವಿ ಲಿಂಗ === ೯ ಅಡಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು, ಲಕ್ಷ್ಮಿನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮೀಪವೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯೆಂದರೆ, ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲುವೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಹರಿದು ಬರುವ ನೀರಿನಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಭಗವಾನ ಶಿವನ ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೂಡ ಭೇಟಿ ಕೊಡಬಹುದಾದಂತಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರ ನಂಬಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ, ಹಂಪಿ ಎಂಬ ಬಡ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತೆನೆಂದು ಮಾತು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನರಿತ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಅವನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ತದನಂತರ ಆ ಭಕ್ತನು ಈ ಬಡವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ. ಇನ್ನೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ,ಈ ಲಿಂಗವು ಒಬ್ಬ ರೈತ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕವಳು ಬಡವಿಲಿಂಗ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ್ದಳು ಎಂದು. === ಸಾಸುವೆಕಾಳು ಗಣೇಶ=== ಹೇಮಕೂಟ ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಾಸಿವೆಕಾಳು ಗಣೇಶ ಗುಡಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲೇ ಬೇಕು. ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುವಂತಹ, ಇಲ್ಲಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಣಪತಿ ವಿಗ್ರಹವು ೮ ಅಡಿ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸಾಸಿವೆಕಾಳು ಗಣೇಶನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಮ್ಮೆ ಭಗವಂತ ಗಣೇಶನು, ಮಿತಿ ಮೀರಿ ತಿಂದಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಟ್ಟೆ ಒಡೆಯುವಂತಾಗಿ, ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸರ್ಪವನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡನೆಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ. ವಿಗ್ರಹವು ಒಂದೆ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಮುರಿದ ಆನೆಯ ದಂತ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.ಮೊದಲನೆ ಎಡಗೈ ವಂಕಿಯಾಕಾರದ ಪಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡನೆ ಎಡಗೈಯ ಮತ್ತು ಸೊಂಡಿಲು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳು ಗಣೇಶ ಗುಡಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ವಿಗ್ರಹವು ವಿಶಾಲವಾದ ಆವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಾಣಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ವ್ಯಾಪರಿಯೊಬ್ಬನು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೦೬ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊರೆಯಾದ ಎರಡನೇ ನರಸಿಂಹನಿಗೋಸ್ಕರ ಕಟ್ಟಿದನೆಂಬುದು ಬರುತ್ತದೆ. ===ಕಮಲಾಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ=== ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು, ಹಂಪಿಯ ಎರಡು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಮಾದರಿಯು ಗ್ಯಾಲರಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ರಾಯಲ್ ಸೆಂಟರನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.ಈ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಹಂಪಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ಒಂದನೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎರಡನೆ ಭಾಗವು ಹಂಪಿಯ ಅವಶೇಷಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಹಾಗು ಶಿಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂರನೆ ಭಾಗವು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಯುದ್ಧ ಸಲಕರಣೆಗಳು,ನಗನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೆ ಭಾಗವು ಇತಿಹಾಸದ ಪೂರ್ವ ಹಾಗು ನಂತರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿರೊ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಸತಿ ಕಲ್ಲುಗಳು,ಚಿಕ್ಕದಾದ ರಾಯಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಪ್ರತಿರೂಪ, ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಹಾಗು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಜಾ ದಿನಗಳಂದು ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಮಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦ ರಿಂದ ಸಂಜೆ ೫ ರ ವರೆಗೆ. ನೀವು ಹಂಪಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರಾದರೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ. == ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ == ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿನರಸಿಂಹ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ, ೬.೭ಮೀ. ಎತ್ತರವಿರುವ ಒಂದೆ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ, ನರಸಿಂಹನ(ಭಗವಾನ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರ) ವಿಗ್ರಹವು ಆದಿಶೇಷನ(ಎಳು ಹೆಡೆಯ ಸರ್ಪ) ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಮಿಸುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು, ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೨೮ರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಾದ ಕೄಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹವು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವತೆಯು ವಿಷ್ಣುವಿನ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಆದರೆ, ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೬೫ರಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹವು ನಾಶ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದನ್ನು ಕಮಲಾಪುರ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಉಬ್ಬಿರುವ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿರುವ ನರಸಿಂಹನ ವಿಗ್ರಹವು ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ನರಸಿಂಹ ಹಾಗು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಂದೆ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ,ಸಂಗಮರು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಿನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಶ್ಮವಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸ್ಚಿಸ್ಟ(ಒಂದು ಮೃದುವಾದ ಕಲ್ಲು)ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಜಟಿಲವಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಅಭಾವವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಾರರು ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ == ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯವು ಶಿವ ಹಾಗು ಅವನ ಸಂಗಾತಿ ದೇವತೆಯಾದ ಪಂಪಾಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹಂಪಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇದಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ೫೦ ಮೀ. ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಕೂಟ ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮೊರ್ಟಾರ್ ಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪಂಪಾಪತಿ ದೇವಾಲಯವೆಂದೂ, ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮುಖ ಮಂಟಪ(ರಂಗ ಮಂಟಪ), ಮುರು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಬಗಳುಳ್ಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯವು ೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಕೆತ್ತನೆಯ ಕೆಲಸವು ಸುಮಾರು ೯ ಹಾಗು ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೆಲವೆ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಾಲಾಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಬೃಹದಾಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರಿಂದ, ರಂಗಮಂಟಪವು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ವಿಜಯನಗರದ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ತದನಂತರ ಕಂಬಗಳು, ದೀಪಸ್ಥಂಬಗಳು, ಸ್ತೂಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವಂತಹ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. == ಜೆನಾನಾ ಎನ್ಕ್ಲೊಸರ್ == ಎತ್ತರನೆಯ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಜೆನಾನಾ ಎನ್ಕ್ಲೊಸರ್, ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಸುವಾಗ ನೋಡಲೆ ಬೇಕಾದ ಒಂದು ಸ್ಥಳ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಿದ್ದು, ಅವರ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಧಾನ ರಚನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳೇ ಮಹಾರಾಣಿ ಅರಮನೆ(ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್), ಎರಡು ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರಗಳು ಹಾಗು ಜನಪ್ರೀಯವಾದ ಲೊಟಸ್ ಮಹಲ್. ಈ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕಿಂಡಿಗಳಿದ್ದು, ರಾಣಿಯರ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ವೀನ್ಸ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ೪೬*೨೯ ಮೀ. ಅಳತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗು ಇತರೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಇದರ ರಕ್ಷಣೆಯು ನಪುಂಸಕ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರಗಳಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಮಹಾರಾಣಿ ಹಾಗು ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಹೊರಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂಡೊ-ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮಾದರಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವುಳ್ಳ ಲೊಟಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ರಾಜ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಂಧಿಸಿ ದಿನಕಳೆಯುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಆನೆಗಳು ವಿರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾದ ಎಲಿಫಂಟ್ ಸ್ಟೇಬಲ್ಸ್ ಇದರ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ಆನೆಗೊಂದಿ (ಆನೆಗುಂಡಿ) ಆನೆಗುಂಡಿ ಹಳ್ಳಿಯು ಹಂಪಿಯಿಂದ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅಂದಿನ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಅರ್ಥ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗೆ ತೋಡಿದ ಗುಂಡಿ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಂಪಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದ್ದು, ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನ (ಮಂಗಗಳ ರಾಜ) ರಾಜ್ಯ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಮಯಾವಕಾಶವಿದ್ದರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದೇವರಾದ ಹನುಮಂತನ ಹುಟ್ಟು ಸ್ಥಳವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಹಂಪಿಗಿಂತಲೂ ನೆಮ್ಮದಿಯಾದಂಥ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಆನೆಗುಂಡಿಯು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಿಷ್ಕೀಂದ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಇವುಗಳು, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದು, ಆದರಾತಿಥ್ಯವು ಮನಸೂರೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಸೇತುವೆ(ಬ್ರಿಡ್ಜ್) ಅನ್ನು [[ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ|ತುಂಗಭದ್ರಾ]] ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದು ಮುರಿದು ಬಿದ್ದಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆನೆಗುಂಡಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸದ್ಯ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತು ಮಾರ್ಗದಿಂದ ತಲುಪಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ಆನೆಗುಂದಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== # ಗಗನ ಮಹಲ್ # ಪಂಪಾ ಸರೋವರ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಾಲಯ, # ಶ್ರೀಕೄಷ್ಣದೇವರಾಯ ಸಮಾಧಿ, # ಆನೆಗುಂದಿ ಕೋಟೆಯ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಹಾಗು ಏಳು ತಲೆಯ ಸರ್ಪ ಇವು ಆನೆಗುಂದಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರು- # ಶ್ರೀ ಗವಿ ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, # ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, # ಚಿಂತಾಮಣಿ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ, # ಹುಚ್ಚೈಪ್ಪನ ಮಠ ಮತ್ತು ಜೈನ್ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Hampe Ugranarasimha.png|ಉಗ್ರ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರತಿಮೆ ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0844.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0837.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0826.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0822.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0817.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0795.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0790.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0730.jpg ಚಿತ್ರ:Karnataka Hampi IMG 0727.jpg ಚಿತ್ರ:Musical Hall Temple Hampi.jpg ಚಿತ್ರ:A different perspective of Bheema's gateway.JPG] ಚಿತ್ರ:Bheema gate-hampi.JPG| ಚಿತ್ರ:Emblem of vijayanagar.jpg|ವಿಜಯನಗರ ರಾಜರ ರಾಜಮುದ್ರಿಕೆ </gallery> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ವಿಜಯನಗರ]] *[[ಬೊಮ್ಮಘಟ್ಟ]] ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://whc.unesco.org/sites/241.htm ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳು - ಯುನೆಸ್ಕೊ ಪುಟ] * [http://www.karnataka.com/tourism/hampi/ ಕರ್ನಾಟಕ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್ - ಹಂಪಿ ಪುಟ] * [http://www.agnescv.free-online.co.uk/india/html/hampi.html ಪ್ರವಾಸಿಗರೊಬ್ಬರ ಬರಹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041013032317/http://www.agnescv.free-online.co.uk/india/html/hampi.html |date=2004-10-13 }} * [http://www.webonautics.com/hampi/ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು - ಬರಹ, ಚಿತ್ರಗಳು] * [http://travel.hubcom.net/sthindia/hampi.html ಇನ್ನಷ್ಟು ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041019205344/http://travel.hubcom.net/sthindia/hampi.html |date=2004-10-19 }} * [http://www.hampi.in www.ಹಂಪೆ.in ] * [http://www.incrediblehampi.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213014137/http://www.incrediblehampi.org/ |date=2014-12-13 }} * [http://asi.nic.in/asi_museums_hampi.asp/ Archaeological Survey of India Museum Hampi] * [http://whc.unesco.org/en/list/241 Group of Monuments at Hampi - UNESCO World Heritage List] * [http://hampi.in/ www.HAMPI.in] * [http://www.hampionline.com/ Hampi Online] * [http://infobulb.org/2013/01/Hampi-tenali-s-wonderful-town.html Hampi: Tenali's Wonderful Town] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150720012554/http://www.infobulb.org/2013/01/Hampi-tenali-s-wonderful-town.html |date=2015-07-20 }} * [http://expertbulletin.com/hampi/ Hampi, “A Forgotten Empire”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207025657/http://expertbulletin.com/hampi/ |date=2015-12-07 }} * [http://www.kaladarshana.com/sites/hampi Hampi. Kala Darshana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020005925/http://www.kaladarshana.com/sites/hampi/ |date=2015-10-20 }} * [http://globalheritagefund.org/in_the_news/articles/damaged_hampi_tower/ Hampi in the News. The Times of India September 2012. Global Heritage Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150722061008/http://globalheritagefund.org/in_the_news/articles/damaged_hampi_tower/ |date=2015-07-22 }} * [http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 Explore Hampi with Google Earth. Global Heritage Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817055041/http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 |date=2011-08-17 }} * [http://www.karnataka.com/hampi/about-hampi/ Hampi @ Karnataka.com] * https://malligihotels.com/explore-hampi-monuments{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141215073915/http://www.malligihotels.com/monuments.html |date=2014-12-15 }} * [http://indiatourism.ws/hampi/accommodation_restaurants/ Hampi Photographs, 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502171659/http://indiatourism.ws/hampi/accommodation_restaurants/ |date=2015-05-02 }} * [http://indiatourism.ws/hampi/elephant_stables/ Elephant Stables Photographs, 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421111713/http://indiatourism.ws/hampi/elephant_stables/ |date=2015-04-21 }} * [http://indiatourism.ws/hampi/monkey_temple/ 360 degree spherical panoramas of the Monkey temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421111728/http://indiatourism.ws/hampi/monkey_temple/ |date=2015-04-21 }} {{commons category|Group of monuments at Hampi}} {{Wikivoyage|Hampi}} {{ಭಾರತದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು}} <br> <br> {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] 7j3iamcptpvllglh68f8o53uzqwlp2c 0 1379 1377286 1362852 2026-07-26T13:31:56Z Mahaveer Indra 34672 ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಸಂಪಾದನೆ 1377286 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | background_color = Green | name = ಲೋಕಸಭೆ <br> ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ | legislature = ೧೮ನೇ ಲೋಕಸಭೆ | coa_pic = Lok Sabha.svg | coa_caption = | coa_res = 300px | coa_alt = | house_type = ಕೆಳಮನೆ | body = ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು | term_limits = 5 ವರ್ಷಗಳು | leader1_type = ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು | leader1 = '''[[ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ]]''' | party1 = '''[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]]''' | election1 = ೧೭ನೇ ಜೂನ್ ೨೦೧೯ | leader2_type = ಉಪಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು | leader2 = | party2 = | election2 = ೨೩ನೇ ಜೂನ್ ೨೦೧೯ | leader3_type = [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]<br />([[ಸದನದ ನಾಯಕ]]) | leader3 = '''[[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]]''' | party3 = '''[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]]''' | election3 = ೨೬ನೇ ಮೇ ೨೦೧೪ | leader8_type = [[ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ]] | leader8 = '''[[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]]''' | party8 = '''[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ]]''' | election8 = ೯ನೇ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | leader9_type = [[Secretary General of the Lok Sabha|Secretary General]] | leader9 = [[Utpal Kumar Singh]] | party9 = | election9 = 30 November 2020 | seats = '''೫೪೩''' (543 ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು + 2 ನಾಮಕರಣಗೊಂಡವರು) | structure1 = {{Switcher|[[File:India 18th Lok Sabha Partywise 2026.svg|300px]]|By party|[[File:India 18th Lok Sabha Alliance Wise 2026.svg|300px]]|By alliance}} | structure1_res = 300px | structure1_alt = Lok Sabha | political_groups1 = '''ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷ (೩೧೮)''' '''ಎನ್. ಡಿ. ಎ''' * {{Color box|#FF7E00|border=black}} [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] (303) * {{Color box|#004285|border=black}} ಸಂಯುಕ್ತ ಜನತಾದಳ (16) * {{Color box|#40FF7E|border=black}} ಲೋಕ ಜನಶಕ್ತಿ ಪಕ್ಷ (6) * {{Color box|#BD710F|border=black}} ಶಿರೋಮಣಿ ಅಕಾಲಿ ದಳ (2) * {{Color box|#241767|border=black}} ಅಪ್ನಾ ದಳ (ಎಸ್) (2) * {{Color box|#8EC136|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕತಾಂತ್ರಿಕ ಪಕ್ಷ (1) * {{Color box|#FF33FF|border=black}} ಅಖಿಲ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಯೂನಿಯನ್ (1) * {{Color box|#009900|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇಟ್ರ ಕಳಗಂ (1) * {{Color box|#FD4242|border=black}} [[Nationalist Democratic Progressive Party|NDPP]] (1) * {{Color box|#DB7093|border=black}} [[National People's Party (India)|NPP]] (1) * {{Color box|#990066|border=black}} [[Naga People's Front|NPF]] (1) * {{Color box|#2E5694|border=black}} [[Mizo National Front|MNF]] (1) * {{Color box|#D8CD25|border=black}} [[Sikkim Krantikari Morcha|SKM]] (1) * {{Color box|#757575|border=black}} [[Independent politician|IND]] (1) * {{Color box|#000000|border=black}} Nominated (2) '''ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ (205)'''<br/> '''ಯು. ಪಿ. ಎ''' (110) * {{Color box|#00BFFF|border=black}} [[Indian National Congress|INC]] (52) * {{Color box|#DE1100|border=black}} [[Dravida Munnetra Kazhagam|DMK]] (24) * Shiv Sena (18) * {{Color box|#008080|border=black}} [[Nationalist Congress Party|NCP]] (5) * {{Color box|#008000|border=black}} [[Indian Union Muslim League|IUML]] (3) * {{Color box|#FF4545|border=black}} [[Jammu & Kashmir National Conference|JKNC]] (3) * {{Color box|#354030|border=black}} [[Jharkhand Mukti Morcha|JMM]] (1) * {{Color box|#CC9900|border=black}} [[Kerala Congress (M)|KC(M)]] (1) * {{Color box|#8A0000|border=black}} [[Revolutionary Socialist Party (India)|RSP]] (1) * {{Color box|#1E90FF|border=black}} [[Viduthalai Chiruthaigal Katchi|VCK]] (1) * {{Color box|#757575|border=black}} [[Independent politician|IND]] (1) '''ಇತರರು (95)''' * {{Color box|#00F200|border=black}} [[All India Trinamool Congress|AITC]] (22) * {{Color box|#1569C7|border=black}} [[YSR Congress Party|YSRCP]] (22) * {{Color box|#006400|border=black}} [[Biju Janata Dal|BJD]] (12) * {{Color box|#0000FF|border=black}} [[Bahujan Samaj Party|BSP]] (10) * {{Color box|#FF89CE|border=black}} [[Telangana Rashtra Samithi|TRS]] (9) * {{Color box|#A30000|border=black}} [[Samajwadi Party|SP]] (5) * {{Color box|#FFFF00|border=black}} [[Telugu mosam Party|TMP]] (3) * {{Color box|#FF0000|border=black}} [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] (3) * {{Color box|#FF4A4A|border=black}} [[Communist Party of India|CPI]] (2) * {{Color box|#24D330|border=black}} [[All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen|AIMIM]] (2) * {{Color box|#009E44|border=black}} [[Janata Dal (Secular)|JD(S)]] (1) * {{Color box|#00FF00|border=black}} [[All India United Democratic Front|AIUDF]] (1) * {{Color box|#5BB30E|border=black}} [[Aam Aadmi Party|AAP]] (1) * {{Color box|#757575|border=black}} [[Independent politician|IND]] (2) | last_election1 = [[2019 Indian general election|11 April – 19 May 2019]] | next_election1 = [[Next Indian general election|May 2024]] | session_room = New Delhi government block 03-2016 img3.jpg | session_res = 250px | session_alt = view of Sansad Bhavan, seat of the Parliament of India | meeting_place = Lok Sabha, [[Sansad Bhavan]],<br />[[Sansad Marg]], [[ನವ ದೆಹಲಿ]], India - 110 001 | constitution = [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] | website = {{url|https://loksabha.nic.in/}} }} ==ಲೋಕಸಭೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರ== *'''ಲೋಕಸಭೆ''' ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ([[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]] ಇನ್ನೊಂದು). ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಜನರಿಂದಲೇ ನೇರ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಂತೆ ಲೋಕಸಭೆ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ 552 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಲ್ಲುದು. ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ 530 ಸದಸ್ಯರು ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. 20 ಸದಸ್ಯರು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದರೆ, ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ವರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ನೇಮಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ [[ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ]] ಉಂಟು. ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಲು ಕನಿಷ್ಠ 25 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಬೇಕು. *ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅವಧಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳು. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ಮುನ್ನ ಸರ್ಕಾರ ಬಹುಮತ ಕಳೆದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ಥುತ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ 16 ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ ಮೇ, 2014 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತು. *ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಇರುವ ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಆ ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈಗಿನ ಹಂಚಿಕೆ ಹೀಗಿದೆ (545 ಸದಸ್ಯರು: 543 ಚುನಾಯಿತ + 2 ನೇಮಿತ): ==ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು== *2014 (Indian general election)ರ ಚುನಾವಣೆ ಫಲಿತಾಂಶ ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ *ಆಂಧ್ರದ 42 ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ 17 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ತೆಲಂಗಾಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಉಳಿದ ೨೫ ಸ್ಥಾನಗಳು ಹೊಸ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ::'''ರಾಜ್ಯಗಳು''': {| class="wikitable" |- !ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ !ರಾಜ್ಯಗಳು!!ನಿಗದಿತ ಲೋಕಸಭಾಸ್ಥಾನಗಳು |- |1 || [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]|| 25 |- | 2||[[ತೆಲಂಗಾಣ]]||17 |- | 3||[[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] || 2 |- | 4||[[ಅಸ್ಸಾಮ್]] ||14 |- |5 ||[[ಬಿಹಾರ]] ||40 |- |6 ||[[ಚತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ||11 |- | 7||[[ಗೋವ]] ||2 |- | 8||[[ಗುಜರಾತ್]] ||26 |- | 9||[[ಹರ್ಯಾಣಾ]] ||10 |- | 10||[[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ||4 |- | 11|| [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ||14 |- | 12||[[ಕರ್ನಾಟಕ]] ||28 |- |13||[[ಕೇರಳ]] ||20 |- | 14||[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]|| 29 |- | 15 || [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ||48 |- | 16||[[ಮಣಿಪುರ]] ||2 |- | 17|| [[ಮೇಘಾಲಯ]] ||2 |- | 18||[[ಮಿಜೋರಮ್]] ||1 |- | 19||[[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] ||1 |- | 20|| [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] ||21 |- | 21||[[ಪಂಜಾಬ್]] ||13 |- | 22||[[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ||25 |- | 23|| [[ಸಿಕ್ಕಿಮ್]] ||1 |- | 24||[[ತಮಿಳುನಾಡು]] ||39 |- | 25|| [[ತ್ರಿಪುರಾ]]||2 |- | 26||[[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] || 80 |- | 27||[[ಉತ್ತರಾಂಚಲ]] ||5 |- | 28||[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ||42 |- |colspan=3 style="background:#eee; text-align:center;" | '''ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು''' |- |1||[[ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್]] ||1 |- |2||[[ಚಂಡೀಗಢ]] || 1 |- |3||[[ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೇಲಿ ಮತ್ತು ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು]] || 2 |- |4|| [[ದೆಹಲಿ]] || 7 |- |5|| [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] || 1 |- |7|| [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ]] || 1 |- |8|| [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] || 4 |- |9|| [[ಲಡಾಖ್]] || 1 |- |} == ಕೆಲಸ == ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಒಬ್ಬರನ್ನು "ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಸ್ಪೀಕರ್) ಅಥವಾ ಸಭಾಪತಿ" ಆಗಿ ಚುನಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕಸಭೆಯ ಕಾರ್ಯ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಸ್ಪೀಕರ್) ರ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ. ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಸ್ಪೀಕರ್) ಅವರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಉಪಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಸ್ಪೀಕರ್)ರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲದೇ ಇವರಿಬ್ಬರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸದನದ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ೧೦ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್]] ರವರು ಲೋಕ ಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಭಾದ್ಯಕ್ಷರು. ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೧ ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಒಂದರವರೆಗೆ, ಮತ್ತೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎರಡರಿಂದ ಸಂಜೆ ಆರರ ವರೆಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಒಂದು ಘಂಟೆ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಭೆ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]. ಯಾವುದೇ ಮಸೂದೆಗೆ ಲೋಕಸಭೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇತ್ತ ನಂತರ ಅದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯಸಭೆಯೂ ಒಪ್ಪಿದ ನಂತರ ಈ ಮಸೂದೆ ಕಾಯಿದೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮಸೂದೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಮಂಜೂರಾತಿ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. === ಈವರೆಗಿನ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ವಿವರಗಳು === ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾರರು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕಸಭೆ ವಿಸರ್ಜನೆ ಆಗುವವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ) ಈ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ನವದೆಹಲಿಯ ಸಂಸತ್ ಭವನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ಸದಸ್ಯರು ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://eci.gov.in/elections/term-of-houses/|title=Terms of the Houses|publisher=Election Commission of India |access-date=19 February 2020}}</ref> {|class="wikitable" |- |+ style="text-align: left;" |ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ನಕ್ಷೆಗಳು |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1951–1952.svg|center|thumb|ಮೊದಲನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1951-52ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1957.svg|center|thumb|ಎರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1957ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1962.svg|center|thumb|ಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1962ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1967.svg|center|thumb|ನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1967ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1971.svg|center|thumb|ಐದನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1971ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1977.svg|center|thumb|ಆರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1977ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1980.svg|center|thumb|ಏಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1980ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1984.svg|center|thumb|ಎಂಟನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1984ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1989.svg|center|thumb|ಒಂಭತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1989ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1991.svg|center|thumb|ಹತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1991ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1996.svg|center|thumb|ಹನ್ನೊಂದನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1996ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1998.svg|center|thumb|ಹನ್ನೆರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1998ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1999.svg|center|thumb|ಹದಿಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1999ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 2004.svg|center|thumb|ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2004ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Indische Parlamentswahlen 2009.svg|center|thumb|ಹದಿನೈದನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2009ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Indische Parlamentswahl 2014 Parteien.svg|center|thumb|ಹದಿನಾರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Indian General Election 2019.svg|center|thumb|ಹದಿನೇಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2019ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |} ==== ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==== ;ಬಣ್ಣಗಳ ಸೂಚಿ: {{legend2|#99CC00|ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇಟ್ರ ಕಳ಼ಗಂ|border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF9933|ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFF00|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF0000|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF0000|ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇಟ್ರ ಕಳ಼ಗಂ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00BFFF|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00BFFF|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಇಂದಿರಾ) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#1F75FE|ಜನತಾ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00008B|ಜನತಾ ಪಕ್ಷ (ಜಾತ್ಯತೀತ)<br>{{small|(ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಜನತಾದಳ ಅಲ್ಲ)}} |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#339900|ಪ್ರಜಾ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#66FF99|ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#33CC00|ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|Blue|ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಾರ್ಟಿ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFF31|ತೆಲುಗುದೇಶಂ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" |+ ವಿವರಗಳು ! colspan="3" | ! style="width:24%;" colspan="3" class="unsortable"| ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷ ! style="width:24%;" colspan="3" class="unsortable" | ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷ ! style="width:24%;" colspan="3" class="unsortable" | ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷ |- ! style="width:8%;" class="sortable"| ವರ್ಷ ! style="width:12%;" class="sortable"| ಚುನಾವಣೆ<br>{{small|ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ}} ! style="width:8%;" class="sortable"| ಒಟ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಪಕ್ಷ ! style="width:8%;" class="sortable"| ಸ್ಥಾನಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಪಕ್ಷ ! style="width:8%;" class="sortable"| ಸ್ಥಾನಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಪಕ್ಷ ! style="width:8%;" class="sortable"| ಸ್ಥಾನಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತಗಳು |- style="text-align:center;" || 1951–52<ref>{{cite web|title=Lok Sabha Results 1951-52|publisher=Election Commission of India|url=http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1951-election-results.html|access-date=23 November 2014|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161017221719/http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1951-election-results.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Statistical Report on Lok Sabha Elections 1951-52|publisher=Election Commission of India|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1951/VOL_11_51_LS.PDF|access-date=23 November 2014|archive-date=11 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111124044/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1951/VOL_11_51_LS.PDF|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Lok Sabha Elections Stats Summary 1951-52|publisher=Election Commission of India|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1951/VOL_1_51_LS.PDF|access-date=23 November 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305024558/http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1951/VOL_1_51_LS.PDF|url-status=dead}}</ref> || ಮೊದಲನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 489 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 364 || 45% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 16 || 3.29% | bgcolor=#33CC00|ಸೋ.ಪಾ || 12 || 10.59% |- style="text-align:center;" || 1957<ref>{{cite web|title=Statistical Report on Lok Sabha Elections 1957|publisher=Election Commission of India|url=http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1957-election-results.html|access-date=2021-08-31|archive-date=2017-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511005051/http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1957-election-results.html|url-status=dead}}</ref> || ಎರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 494 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 371 || 47.78% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 27 || 8.92% | bgcolor=#339900|ಪ್ರ.ಸೋ.ಪಾ || 19 || 10.41% |- style="text-align:center;" || 1962 || ಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 494 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 361 || 44.72% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 29 || 9.94% | bgcolor=Blue|ಸ್ವ.ಪಾ || 18 || 7.89% |- style="text-align:center;" || 1967 || ನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 520 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 283 || 40.78% | bgcolor=Blue|ಸ್ವ.ಪಾ || 44 || 8.67% | bgcolor=#FF9933|ಭಾ.ಜ.ಸಂ || 35 || 9.31% |- style="text-align:center;" || 1971 || ಐದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 518 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 352 || 43.68% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 25 || 5.12% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 23 || 4.73% |- style="text-align:center;" || 1977 || ಆರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 542 | bgcolor=#1F75FE|ಜ.ಪಾ || 298 || 43.17% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 153 || 34.52% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 22 || 4.29% |- style="text-align:center;" || 1980 || ಏಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 529 ( 542^* ) | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ (ಇಂ) || 351 || 42.69% | bgcolor=#00008B|ಜ.ಪಾ (ಜಾ) || 41 || 9.39% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 37 || 6.24% |- style="text-align:center;" || 1984 || ಎಂಟನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 514 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 404 || 49.10% | bgcolor=#FFFF00|ತೆ.ದೇ.ಪಾ || 30 || 4.31% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 22 || 5.87% |- style="text-align:center;" || 1989 || ಒಂಭತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 529 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 195 || 39.53% | bgcolor=#2E8B57|ಜ.ದ || 142 || 17.79% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 85 |11.36% |- style="text-align:center;" || 1991 || ಹತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 521 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 244 || 35.66% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 120 || 20.11% | bgcolor=#2E8B57|ಜ.ದ || 59 || 11.84% |- style="text-align:center;" || 1996 || ಹನ್ನೊಂದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 543 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 161 || 20.29% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 140 || 28.80% | bgcolor=#2E8B57|ಜ.ದ || 46 || 23.45% |- style="text-align:center;" || 1998 || ಹನ್ನೆರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 182 || 25.59% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 141 || 25.82% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 32 || 5.16% |- style="text-align:center;" || 1999 || ಹದಿಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 182 || 23.75% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 114 || 28.30% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 33 || 5.40% |- style="text-align:center;" || 2004 || ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 543 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 145 || 26.53% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 138 || 22.16% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 43 || 5.66% |- style="text-align:center;" || 2009 || ಹದಿನೈದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 206 || 28.55% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 116 || 18.80% | bgcolor=#66FF99|ಸ.ಪ || 23 || 3.23% |- style="text-align:center;" || 2014 || ಹದಿನಾರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 282 || 31.34% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 44 || 19.52% | bgcolor=#99CC00|ಎ.ಐ.ಎ.ಡಿ.ಎಂ.ಕೆ || 37 || 3.31% |- style="text-align:center;" || 2019 || ಹದಿನೇಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 543 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 303 || 37.4%<ref>{{cite news |title=Here's how BJP earned the massive mandate: Explained in numbers |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/heres-how-bjp-earned-massive-mandate-explained-in-numbers/articleshow/69529857.cms |access-date=28 May 2019 |work=The Economic Times |date=28 May 2019}}</ref> | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 52 || 19.50%<ref>{{cite news |last1=Ramani |first1=Srinivasan |title=Analysis: Highest-ever national vote share for the BJP |url=https://www.thehindu.com/elections/lok-sabha-2019/analysis-highest-ever-national-vote-share-for-the-bjp/article27218550.ece |work=The Hindu |date=23 May 2019 |language=en-IN}}</ref> | bgcolor=#FF0000|ಡಿ.ಎಂ.ಕೆ || 24 || 4.24% |}^* : 12 seats in Assam and 1 in Meghalaya did not vote.<ref>{{cite news | url=http://indianexpress.com/article/india/politics/once-upon-a-poll-seventh-lok-sabha-elections-1980/ | title=Seventh Lok Sabha elections (1980) | work=Indian Express | date=14 March 2014 | agency=Indian Express | access-date=18 October 2014}}</ref> ==ಭಾರತದ ೧೬ ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ ವಿವರ == [[File:House of the People, India, 2014.svg|300px|right|thumb|ಭಾರತದ 16 ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ, 2014]] *ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಾನಗಳು;->[[೨೦೧೪ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ]] ;ಮೇ 16, 2014ರಂದು 16ನೇ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು *2014 ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ 2014 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಮೇ 16, 2014ರಂದು ಎಣಿಕೆಯಾಗಿ,ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು ಬಹಮತ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಗುಜರಾತಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೇ 26, 2014,ರಂದು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ೪೫ ಜನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಅವರ ಜೊತೆ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. *2019 ಮಾರ್ಚ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. '''ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭೆಯ ಅವಧಿ 3 ಜೂನ್ 2019 ರಂದು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ'''.<ref>[https://www.thequint.com/news/india/lok-sabha-election-date-2019-election-commission-to-announce-general-elections-dates Lok Sabha Elections: EC to Announce Schedule in 1st Week of March; THE QUINTUPDATED: 18.01.2019]</ref> <br /> ====2014 -2019 (ಮಾರ್ಚಿ) ಅಂತಿಮ ಬಲಾಬಲ==== {| class="wikitable" |- |'''ಎನ್‍ಡಿಎ''' * {{Color box|#FF9933|border=black}} [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] (266) ** {{Color box|#FF6634|border=black}} ಶಿವಸೇನೆ | ಎಸ್ಎಸ್(18) ** {{Color box|#66FF99|border=black}} ಲೋಕ ಜನಶಕ್ತಿ ಪಾರ್ಟಿ | ಎಲ್‍ಜೆಪಿ (6) ** {{Color box|#BD710F|border=black}} ಶಿರೋಮಣಿ ಅಕಾಲಿ ದಳ | ಎಸ್ಎಡಿ (4) ** {{Color box|#FF33CC|border=black}} ಅಪ್ನಾ ದಲ್ | ಎಡಿ (2) ** {{Color box|#004285|border=black}} ಜನತಾ ದಳ (ಯುನೈಟೆಡ್) | ಜೆಡಿ (ಯು) (2) ** {{Color box|#E5FF3D|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎನ್.ಆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | ಎಐಆರ್ಆರ್ಸಿ] (1) ** {{Color box|#FD4242|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರಗತಿಪರ ಪಕ್ಷ | ಎನ್ಡಿಪಿಪಿ]](1) ** {{Color box|#99FF00|border=black}} ಪಟ್ಟಲಿ ಮಕಲ್ ಕಚಿ | ಪಿಎಮ್ಕೆ] (1) ** {{Color box|#D8CD25|border=black}} ಸಿಕ್ಕಿಂ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ | ಎಸ್ಡಿಎಫ್] (1) ** {{Color box|#FF9933|border=black}} ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ ಮೀಸಲು ಸ್ಥಾನಗಳು | ಎನ್ಒಎಮ್,-| ಬಿಜೆಪಿ] (2) ** {{Color box|#FF9933|border=black}} ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ | ಸ್ಪೀಕರ್] [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] (1) | :'''ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ(214)''' :'''ಯುಪಿಎUPA'''(64) * {{Color box|#00BFFF|border=black}} [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಐಎನ್‍ಸಿ]](44) ** {{Color box|#057A6A|border=black}} ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ | ಎನ್ಸಿಪಿ] (6) ** {{Color box|#014421|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನತಾ ದಳ | ಆರ್ಜೆಡಿ] (4) ** {{Color box|#999966|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕಸಮಾ ಪಕ್ಷದ | ಆ ಎಲ್‍ಎಸ್ಎಸ್‍ಪಿ](3) ** {{Color box|#00cd00|border=black}} ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ | ಐಯುಎಂಎಲ್] (2) ** {{Color box|#00923F|border=black}} ಜನತಾ ದಳ (ಸೆಕ್ಯುಲರ್) | ಜೆಡಿ (ಎಸ್)] (2) ** {{Color box|#330066|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕ ದಳ | ಆರ್‍ ಎಲ್‍ ಡಿ] (1) ** {{Color box|#DC143C|border=black}} ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ (ಭಾರತ) | ಆರ್‍ಎಸ್‍ಪಿ] (1) ** {{Color box|#7F00FF|border=black}} ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಪಕ್ಷ | SWP] (1) | :'''ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳು''' (150) * {{Color box|#009900|border=black}}ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ | ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ] (37) ** {{Color box|#3af72c|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | ಎಐಟಿಸಿ](34) ** {{Color box|#006400|border=black}} ಬಿಜು ಜನತಾ ದಳ | ಬಿಜೆಡಿ](19) ** {{Color box|#FFFF00|border=black}} ತೆಲುಗು ದೇಶಂ ಪಕ್ಷ | ಟಿಡಿಪಿ]](15) ** {{Color box|#FFC0CB|border=black}} ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಮಿತಿ | ಟಿಆರ್ಎಸ್](10) ** {{Color box|#ff0000|border=black}} ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) | ಸಿಪಿಐ (ಎಂ)] (9) ** {{Color box|#6E0000|border=black}} ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ | ಎಸ್ಪಿ](7) ** {{Color box|#5BB30E|border=black}} ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ | ಎಎಪಿ] (4) ** {{Color box|#1569C7|border=black}} ವೈಎಸ್ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ | ವೈಎಸ್ಆರ್ಸಿಪಿ (4) ** {{Color box|#4ac948|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ | ಎಐಯುಡಿಎಫ್]] (3) ** {{Color box|#336600|border=black}} ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕ ದಳ | ಐಎನ್ಎಲ್ಡಿ] (2) ** {{Color box|#cc3333|border=black}} ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮುಕ್ತಿ ಮೋರ್ಚಾ | ಜೆಎಂಎಂ] (2) ** {{Color box|#24d330|border=black}}ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಜ್ಲಿಸ್-ಎ-ಇಥೆಹಾದುಲ್ ಮುಸಲ್ಮಿನ್ | AIMIM] (1) ** {{Color box|#e00f00|border=black}} ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಸಿಪಿಐ] (1) ** {{Color box|#ff1c1c|border=black}} ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ | ಜೆಕೆಎನ್ಸಿ] (1) ** {{Color box|#016138|border=black}} ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ | ಜೆಕೆಪಿಡಿಪಿ. (1) :'''ಇತರೆ (3) ''' | * {{Color box|#4F4F4F|border=black}} ಪಕ್ಷೇತರ (3) :'''ಖಾಲಿ (23)''' * {{Color box|#DEDEDE|border=black}}:ಖಾಲಿ: (23) |- |} ==ಈವರೆಗಿನ ಲೋಕಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ || ಚುನಾವಣೆಯ ವಿವರ |- | ಮೊದಲನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1951–52 Indian general election]] |- | ಎರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1957 Indian general election]] |- | ಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1962 Indian general election]] |- | ನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1967 Indian general election]] |- | ಐದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1971 Indian general election]] |- | ಆರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1977 Indian general election]] |- | ಏಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1980 Indian general election]] |- | ಎಂಟನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1984 Indian general election]] |- | ಒಂಭತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1989 Indian general election]] |- | ಹತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1991 Indian general election]] |- | ಹನ್ನೊಂದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1996 Indian general election]] |- | ಹನ್ನೆರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1998 Indian general election]] |- | ಹದಿಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1999 Indian general election]] |- | ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[2004 Indian general election]] |- | ಹದಿನೈದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[2009 Indian general election]] |- | ಹದಿನಾರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[2014 Indian general election]] |- | ಹದಿನೇಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ |[[2019 Indian general election]] |} == ನೋಡಿ == *[[೧೫ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ]] *[[ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ೨೦೧೪]] *[[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]] *೨೦೦೯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ *[[೨೦೦೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]] ಮತ್ತು *[[ಭಾರತ]] *[[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು]] ==ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ== *[https://www.prajavani.net/stories/national/womens-loksabha-623795.html ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ; d: 26 ಮಾರ್ಚ್ 2019,] ==ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೯ ಸಮೀಕ್ಷೆ== *[[೨೦೧೯ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ]] *[https://www.prajavani.net/stories/national/ls-election-2019-dh-survey-610453.html ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ 2019: ಪ್ರಧಾನಿ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಏರುವರೇ ಮೋದಿ? 28 ಜನವರಿ 2019] ==ಪರಿವಿಡಿ== {{ಕರ್ನಾಟಕ ಚುನಾವಣೆ}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{commons category|Lok Sabha}} * [http://parliamentofindia.nic.in/ls/intro/introls.htm ಲೋಕಸಭೆ] * http://loksabha.nic.in * ಲೋಕಸಭೆಯ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ * ೧೯೫೨ ರಿಂದ-೧೯೯೬ ರ ವರೆಗಿನ ಚುನಾವಣೆ [https://en.wikipedia.org/wiki/Elections_in_India] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Jump up ^ "Bioprofile of Meira Kumar". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Bioprofile of Kariya Munda". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Bioprofile of Pranab Mukherjee". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Bioprofile of Sushma Swaraj". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Lok Sabha". parliamentofindia.nic.in. Retrieved 19 August 2011. * ^ Jump up to: a b Parliament of India: Lok Sabha == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]] cry4f3zagevzp97q0t8mi7ypri2nbkn 1377287 1377286 2026-07-26T13:33:15Z Mahaveer Indra 34672 1377287 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | background_color = Green | name = ಲೋಕಸಭೆ <br> ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ | legislature = ೧೮ನೇ ಲೋಕಸಭೆ | coa_pic = Lok Sabha.svg | coa_caption = | coa_res = 300px | coa_alt = | house_type = ಕೆಳಮನೆ | body = ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು | term_limits = 5 ವರ್ಷಗಳು | leader1_type = ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು | leader1 = '''[[ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ]]''' | party1 = '''[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]]''' | election1 = ೧೭ನೇ ಜೂನ್ ೨೦೧೯ | leader2_type = ಉಪಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು | leader2 = | party2 = | election2 = ೨೩ನೇ ಜೂನ್ ೨೦೧೯ | leader3_type = [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]<br />([[ಸದನದ ನಾಯಕ]]) | leader3 = '''[[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]]''' | party3 = '''[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]]''' | election3 = ೨೬ನೇ ಮೇ ೨೦೧೪ | leader8_type = [[ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ]] | leader8 = '''[[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]]''' | party8 = '''[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ]]''' | election8 = ೯ನೇ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | leader9_type = [[Secretary General of the Lok Sabha|Secretary General]] | leader9 = [[Utpal Kumar Singh]] | party9 = | election9 = 30 November 2020 | seats = '''೫೪೩''' (543 ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು + 2 ನಾಮಕರಣಗೊಂಡವರು) | structure1 = {{Switcher|[[File:India 18th Lok Sabha Partywise 2026.svg|300px]]|By party|[[File:India 18th Lok Sabha Alliance Wise 2026.svg|300px]]|By alliance}} | structure1_res = 300px | structure1_alt = Lok Sabha | political_groups1 = '''ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷ (೩೧೮)''' '''ಎನ್. ಡಿ. ಎ''' * {{Color box|#FF7E00|border=black}} [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] (303) * {{Color box|#004285|border=black}} ಸಂಯುಕ್ತ ಜನತಾದಳ (16) * {{Color box|#40FF7E|border=black}} ಲೋಕ ಜನಶಕ್ತಿ ಪಕ್ಷ (6) * {{Color box|#BD710F|border=black}} ಶಿರೋಮಣಿ ಅಕಾಲಿ ದಳ (2) * {{Color box|#241767|border=black}} ಅಪ್ನಾ ದಳ (ಎಸ್) (2) * {{Color box|#8EC136|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕತಾಂತ್ರಿಕ ಪಕ್ಷ (1) * {{Color box|#FF33FF|border=black}} ಅಖಿಲ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಯೂನಿಯನ್ (1) * {{Color box|#009900|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇಟ್ರ ಕಳಗಂ (1) * {{Color box|#FD4242|border=black}} [[Nationalist Democratic Progressive Party|NDPP]] (1) * {{Color box|#DB7093|border=black}} [[National People's Party (India)|NPP]] (1) * {{Color box|#990066|border=black}} [[Naga People's Front|NPF]] (1) * {{Color box|#2E5694|border=black}} [[Mizo National Front|MNF]] (1) * {{Color box|#D8CD25|border=black}} [[Sikkim Krantikari Morcha|SKM]] (1) * {{Color box|#757575|border=black}} [[Independent politician|IND]] (1) * {{Color box|#000000|border=black}} Nominated (2) '''ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ (205)'''<br/> '''ಯು. ಪಿ. ಎ''' (110) * {{Color box|#00BFFF|border=black}} [[Indian National Congress|INC]] (52) * {{Color box|#DE1100|border=black}} [[Dravida Munnetra Kazhagam|DMK]] (24) * Shiv Sena (18) * {{Color box|#008080|border=black}} [[Nationalist Congress Party|NCP]] (5) * {{Color box|#008000|border=black}} [[Indian Union Muslim League|IUML]] (3) * {{Color box|#FF4545|border=black}} [[Jammu & Kashmir National Conference|JKNC]] (3) * {{Color box|#354030|border=black}} [[Jharkhand Mukti Morcha|JMM]] (1) * {{Color box|#CC9900|border=black}} [[Kerala Congress (M)|KC(M)]] (1) * {{Color box|#8A0000|border=black}} [[Revolutionary Socialist Party (India)|RSP]] (1) * {{Color box|#1E90FF|border=black}} [[Viduthalai Chiruthaigal Katchi|VCK]] (1) * {{Color box|#757575|border=black}} [[Independent politician|IND]] (1) '''ಇತರರು (95)''' * {{Color box|#00F200|border=black}} [[All India Trinamool Congress|AITC]] (22) * {{Color box|#1569C7|border=black}} [[YSR Congress Party|YSRCP]] (22) * {{Color box|#006400|border=black}} [[Biju Janata Dal|BJD]] (12) * {{Color box|#0000FF|border=black}} [[Bahujan Samaj Party|BSP]] (10) * {{Color box|#FF89CE|border=black}} [[Telangana Rashtra Samithi|TRS]] (9) * {{Color box|#A30000|border=black}} [[Samajwadi Party|SP]] (5) * {{Color box|#FFFF00|border=black}} [[Telugu mosam Party|TMP]] (3) * {{Color box|#FF0000|border=black}} [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] (3) * {{Color box|#FF4A4A|border=black}} [[Communist Party of India|CPI]] (2) * {{Color box|#24D330|border=black}} [[All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen|AIMIM]] (2) * {{Color box|#009E44|border=black}} [[Janata Dal (Secular)|JD(S)]] (1) * {{Color box|#00FF00|border=black}} [[All India United Democratic Front|AIUDF]] (1) * {{Color box|#5BB30E|border=black}} [[Aam Aadmi Party|AAP]] (1) * {{Color box|#757575|border=black}} [[Independent politician|IND]] (2) | last_election1 = [[2019 Indian general election|11 April – 19 May 2019]] | next_election1 = [[Next Indian general election|May 2024]] | session_room = New Delhi government block 03-2016 img3.jpg | session_res = 250px | session_alt = view of Sansad Bhavan, seat of the Parliament of India | meeting_place = Lok Sabha, [[Sansad Bhavan]],<br />[[Sansad Marg]], [[ನವ ದೆಹಲಿ]], India - 110 001 | constitution = [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] | website = {{url|https://loksabha.nic.in/}} }} '''ಲೋಕಸಭೆ''' ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ([[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]] ಇನ್ನೊಂದು). ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಜನರಿಂದಲೇ ನೇರ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಂತೆ ಲೋಕಸಭೆ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ 552 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಲ್ಲುದು. ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ 530 ಸದಸ್ಯರು ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. 20 ಸದಸ್ಯರು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದರೆ, ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ವರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ನೇಮಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ [[ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ]] ಉಂಟು. ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಲು ಕನಿಷ್ಠ 25 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಬೇಕು. *ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅವಧಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳು. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ಮುನ್ನ ಸರ್ಕಾರ ಬಹುಮತ ಕಳೆದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ಥುತ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ 16 ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ ಮೇ, 2014 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತು. *ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಇರುವ ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಆ ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈಗಿನ ಹಂಚಿಕೆ ಹೀಗಿದೆ (545 ಸದಸ್ಯರು: 543 ಚುನಾಯಿತ + 2 ನೇಮಿತ): ==ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು== *2014 (Indian general election)ರ ಚುನಾವಣೆ ಫಲಿತಾಂಶ ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ *ಆಂಧ್ರದ 42 ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ 17 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ತೆಲಂಗಾಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಉಳಿದ ೨೫ ಸ್ಥಾನಗಳು ಹೊಸ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ::'''ರಾಜ್ಯಗಳು''': {| class="wikitable" |- !ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ !ರಾಜ್ಯಗಳು!!ನಿಗದಿತ ಲೋಕಸಭಾಸ್ಥಾನಗಳು |- |1 || [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]|| 25 |- | 2||[[ತೆಲಂಗಾಣ]]||17 |- | 3||[[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] || 2 |- | 4||[[ಅಸ್ಸಾಮ್]] ||14 |- |5 ||[[ಬಿಹಾರ]] ||40 |- |6 ||[[ಚತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ||11 |- | 7||[[ಗೋವ]] ||2 |- | 8||[[ಗುಜರಾತ್]] ||26 |- | 9||[[ಹರ್ಯಾಣಾ]] ||10 |- | 10||[[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ||4 |- | 11|| [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ||14 |- | 12||[[ಕರ್ನಾಟಕ]] ||28 |- |13||[[ಕೇರಳ]] ||20 |- | 14||[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]|| 29 |- | 15 || [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ||48 |- | 16||[[ಮಣಿಪುರ]] ||2 |- | 17|| [[ಮೇಘಾಲಯ]] ||2 |- | 18||[[ಮಿಜೋರಮ್]] ||1 |- | 19||[[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] ||1 |- | 20|| [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] ||21 |- | 21||[[ಪಂಜಾಬ್]] ||13 |- | 22||[[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ||25 |- | 23|| [[ಸಿಕ್ಕಿಮ್]] ||1 |- | 24||[[ತಮಿಳುನಾಡು]] ||39 |- | 25|| [[ತ್ರಿಪುರಾ]]||2 |- | 26||[[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] || 80 |- | 27||[[ಉತ್ತರಾಂಚಲ]] ||5 |- | 28||[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ||42 |- |colspan=3 style="background:#eee; text-align:center;" | '''ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು''' |- |1||[[ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್]] ||1 |- |2||[[ಚಂಡೀಗಢ]] || 1 |- |3||[[ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೇಲಿ ಮತ್ತು ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು]] || 2 |- |4|| [[ದೆಹಲಿ]] || 7 |- |5|| [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] || 1 |- |7|| [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ]] || 1 |- |8|| [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] || 4 |- |9|| [[ಲಡಾಖ್]] || 1 |- |} == ಕೆಲಸ == ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಒಬ್ಬರನ್ನು "ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಸ್ಪೀಕರ್) ಅಥವಾ ಸಭಾಪತಿ" ಆಗಿ ಚುನಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕಸಭೆಯ ಕಾರ್ಯ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಸ್ಪೀಕರ್) ರ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ. ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಸ್ಪೀಕರ್) ಅವರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಉಪಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಸ್ಪೀಕರ್)ರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲದೇ ಇವರಿಬ್ಬರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸದನದ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ೧೦ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್]] ರವರು ಲೋಕ ಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಭಾದ್ಯಕ್ಷರು. ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೧ ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಒಂದರವರೆಗೆ, ಮತ್ತೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎರಡರಿಂದ ಸಂಜೆ ಆರರ ವರೆಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಒಂದು ಘಂಟೆ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಭೆ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]. ಯಾವುದೇ ಮಸೂದೆಗೆ ಲೋಕಸಭೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇತ್ತ ನಂತರ ಅದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯಸಭೆಯೂ ಒಪ್ಪಿದ ನಂತರ ಈ ಮಸೂದೆ ಕಾಯಿದೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮಸೂದೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಮಂಜೂರಾತಿ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. === ಈವರೆಗಿನ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ವಿವರಗಳು === ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾರರು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕಸಭೆ ವಿಸರ್ಜನೆ ಆಗುವವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ) ಈ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ನವದೆಹಲಿಯ ಸಂಸತ್ ಭವನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ಸದಸ್ಯರು ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://eci.gov.in/elections/term-of-houses/|title=Terms of the Houses|publisher=Election Commission of India |access-date=19 February 2020}}</ref> {|class="wikitable" |- |+ style="text-align: left;" |ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ನಕ್ಷೆಗಳು |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1951–1952.svg|center|thumb|ಮೊದಲನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1951-52ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1957.svg|center|thumb|ಎರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1957ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1962.svg|center|thumb|ಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1962ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1967.svg|center|thumb|ನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1967ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1971.svg|center|thumb|ಐದನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1971ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1977.svg|center|thumb|ಆರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1977ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1980.svg|center|thumb|ಏಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1980ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1984.svg|center|thumb|ಎಂಟನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1984ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1989.svg|center|thumb|ಒಂಭತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1989ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1991.svg|center|thumb|ಹತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1991ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1996.svg|center|thumb|ಹನ್ನೊಂದನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1996ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1998.svg|center|thumb|ಹನ್ನೆರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1998ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1999.svg|center|thumb|ಹದಿಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1999ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 2004.svg|center|thumb|ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2004ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Indische Parlamentswahlen 2009.svg|center|thumb|ಹದಿನೈದನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2009ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Indische Parlamentswahl 2014 Parteien.svg|center|thumb|ಹದಿನಾರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Indian General Election 2019.svg|center|thumb|ಹದಿನೇಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2019ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |} ==== ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==== ;ಬಣ್ಣಗಳ ಸೂಚಿ: {{legend2|#99CC00|ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇಟ್ರ ಕಳ಼ಗಂ|border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF9933|ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFF00|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF0000|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF0000|ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇಟ್ರ ಕಳ಼ಗಂ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00BFFF|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00BFFF|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಇಂದಿರಾ) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#1F75FE|ಜನತಾ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00008B|ಜನತಾ ಪಕ್ಷ (ಜಾತ್ಯತೀತ)<br>{{small|(ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಜನತಾದಳ ಅಲ್ಲ)}} |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#339900|ಪ್ರಜಾ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#66FF99|ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#33CC00|ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|Blue|ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಾರ್ಟಿ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFF31|ತೆಲುಗುದೇಶಂ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" |+ ವಿವರಗಳು ! colspan="3" | ! style="width:24%;" colspan="3" class="unsortable"| ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷ ! style="width:24%;" colspan="3" class="unsortable" | ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷ ! style="width:24%;" colspan="3" class="unsortable" | ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷ |- ! style="width:8%;" class="sortable"| ವರ್ಷ ! style="width:12%;" class="sortable"| ಚುನಾವಣೆ<br>{{small|ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ}} ! style="width:8%;" class="sortable"| ಒಟ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಪಕ್ಷ ! style="width:8%;" class="sortable"| ಸ್ಥಾನಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಪಕ್ಷ ! style="width:8%;" class="sortable"| ಸ್ಥಾನಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಪಕ್ಷ ! style="width:8%;" class="sortable"| ಸ್ಥಾನಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತಗಳು |- style="text-align:center;" || 1951–52<ref>{{cite web|title=Lok Sabha Results 1951-52|publisher=Election Commission of India|url=http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1951-election-results.html|access-date=23 November 2014|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161017221719/http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1951-election-results.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Statistical Report on Lok Sabha Elections 1951-52|publisher=Election Commission of India|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1951/VOL_11_51_LS.PDF|access-date=23 November 2014|archive-date=11 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111124044/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1951/VOL_11_51_LS.PDF|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Lok Sabha Elections Stats Summary 1951-52|publisher=Election Commission of India|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1951/VOL_1_51_LS.PDF|access-date=23 November 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305024558/http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1951/VOL_1_51_LS.PDF|url-status=dead}}</ref> || ಮೊದಲನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 489 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 364 || 45% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 16 || 3.29% | bgcolor=#33CC00|ಸೋ.ಪಾ || 12 || 10.59% |- style="text-align:center;" || 1957<ref>{{cite web|title=Statistical Report on Lok Sabha Elections 1957|publisher=Election Commission of India|url=http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1957-election-results.html|access-date=2021-08-31|archive-date=2017-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511005051/http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1957-election-results.html|url-status=dead}}</ref> || ಎರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 494 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 371 || 47.78% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 27 || 8.92% | bgcolor=#339900|ಪ್ರ.ಸೋ.ಪಾ || 19 || 10.41% |- style="text-align:center;" || 1962 || ಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 494 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 361 || 44.72% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 29 || 9.94% | bgcolor=Blue|ಸ್ವ.ಪಾ || 18 || 7.89% |- style="text-align:center;" || 1967 || ನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 520 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 283 || 40.78% | bgcolor=Blue|ಸ್ವ.ಪಾ || 44 || 8.67% | bgcolor=#FF9933|ಭಾ.ಜ.ಸಂ || 35 || 9.31% |- style="text-align:center;" || 1971 || ಐದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 518 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 352 || 43.68% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 25 || 5.12% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 23 || 4.73% |- style="text-align:center;" || 1977 || ಆರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 542 | bgcolor=#1F75FE|ಜ.ಪಾ || 298 || 43.17% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 153 || 34.52% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 22 || 4.29% |- style="text-align:center;" || 1980 || ಏಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 529 ( 542^* ) | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ (ಇಂ) || 351 || 42.69% | bgcolor=#00008B|ಜ.ಪಾ (ಜಾ) || 41 || 9.39% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 37 || 6.24% |- style="text-align:center;" || 1984 || ಎಂಟನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 514 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 404 || 49.10% | bgcolor=#FFFF00|ತೆ.ದೇ.ಪಾ || 30 || 4.31% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 22 || 5.87% |- style="text-align:center;" || 1989 || ಒಂಭತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 529 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 195 || 39.53% | bgcolor=#2E8B57|ಜ.ದ || 142 || 17.79% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 85 |11.36% |- style="text-align:center;" || 1991 || ಹತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 521 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 244 || 35.66% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 120 || 20.11% | bgcolor=#2E8B57|ಜ.ದ || 59 || 11.84% |- style="text-align:center;" || 1996 || ಹನ್ನೊಂದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 543 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 161 || 20.29% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 140 || 28.80% | bgcolor=#2E8B57|ಜ.ದ || 46 || 23.45% |- style="text-align:center;" || 1998 || ಹನ್ನೆರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 182 || 25.59% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 141 || 25.82% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 32 || 5.16% |- style="text-align:center;" || 1999 || ಹದಿಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 182 || 23.75% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 114 || 28.30% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 33 || 5.40% |- style="text-align:center;" || 2004 || ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 543 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 145 || 26.53% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 138 || 22.16% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 43 || 5.66% |- style="text-align:center;" || 2009 || ಹದಿನೈದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 206 || 28.55% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 116 || 18.80% | bgcolor=#66FF99|ಸ.ಪ || 23 || 3.23% |- style="text-align:center;" || 2014 || ಹದಿನಾರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 282 || 31.34% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 44 || 19.52% | bgcolor=#99CC00|ಎ.ಐ.ಎ.ಡಿ.ಎಂ.ಕೆ || 37 || 3.31% |- style="text-align:center;" || 2019 || ಹದಿನೇಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 543 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 303 || 37.4%<ref>{{cite news |title=Here's how BJP earned the massive mandate: Explained in numbers |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/heres-how-bjp-earned-massive-mandate-explained-in-numbers/articleshow/69529857.cms |access-date=28 May 2019 |work=The Economic Times |date=28 May 2019}}</ref> | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 52 || 19.50%<ref>{{cite news |last1=Ramani |first1=Srinivasan |title=Analysis: Highest-ever national vote share for the BJP |url=https://www.thehindu.com/elections/lok-sabha-2019/analysis-highest-ever-national-vote-share-for-the-bjp/article27218550.ece |work=The Hindu |date=23 May 2019 |language=en-IN}}</ref> | bgcolor=#FF0000|ಡಿ.ಎಂ.ಕೆ || 24 || 4.24% |}^* : 12 seats in Assam and 1 in Meghalaya did not vote.<ref>{{cite news | url=http://indianexpress.com/article/india/politics/once-upon-a-poll-seventh-lok-sabha-elections-1980/ | title=Seventh Lok Sabha elections (1980) | work=Indian Express | date=14 March 2014 | agency=Indian Express | access-date=18 October 2014}}</ref> ==ಭಾರತದ ೧೬ ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ ವಿವರ == [[File:House of the People, India, 2014.svg|300px|right|thumb|ಭಾರತದ 16 ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ, 2014]] *ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಾನಗಳು;->[[೨೦೧೪ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ]] ;ಮೇ 16, 2014ರಂದು 16ನೇ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು *2014 ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ 2014 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಮೇ 16, 2014ರಂದು ಎಣಿಕೆಯಾಗಿ,ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು ಬಹಮತ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಗುಜರಾತಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೇ 26, 2014,ರಂದು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ೪೫ ಜನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಅವರ ಜೊತೆ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. *2019 ಮಾರ್ಚ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. '''ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭೆಯ ಅವಧಿ 3 ಜೂನ್ 2019 ರಂದು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ'''.<ref>[https://www.thequint.com/news/india/lok-sabha-election-date-2019-election-commission-to-announce-general-elections-dates Lok Sabha Elections: EC to Announce Schedule in 1st Week of March; THE QUINTUPDATED: 18.01.2019]</ref> <br /> ====2014 -2019 (ಮಾರ್ಚಿ) ಅಂತಿಮ ಬಲಾಬಲ==== {| class="wikitable" |- |'''ಎನ್‍ಡಿಎ''' * {{Color box|#FF9933|border=black}} [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] (266) ** {{Color box|#FF6634|border=black}} ಶಿವಸೇನೆ | ಎಸ್ಎಸ್(18) ** {{Color box|#66FF99|border=black}} ಲೋಕ ಜನಶಕ್ತಿ ಪಾರ್ಟಿ | ಎಲ್‍ಜೆಪಿ (6) ** {{Color box|#BD710F|border=black}} ಶಿರೋಮಣಿ ಅಕಾಲಿ ದಳ | ಎಸ್ಎಡಿ (4) ** {{Color box|#FF33CC|border=black}} ಅಪ್ನಾ ದಲ್ | ಎಡಿ (2) ** {{Color box|#004285|border=black}} ಜನತಾ ದಳ (ಯುನೈಟೆಡ್) | ಜೆಡಿ (ಯು) (2) ** {{Color box|#E5FF3D|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎನ್.ಆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | ಎಐಆರ್ಆರ್ಸಿ] (1) ** {{Color box|#FD4242|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರಗತಿಪರ ಪಕ್ಷ | ಎನ್ಡಿಪಿಪಿ]](1) ** {{Color box|#99FF00|border=black}} ಪಟ್ಟಲಿ ಮಕಲ್ ಕಚಿ | ಪಿಎಮ್ಕೆ] (1) ** {{Color box|#D8CD25|border=black}} ಸಿಕ್ಕಿಂ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ | ಎಸ್ಡಿಎಫ್] (1) ** {{Color box|#FF9933|border=black}} ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ ಮೀಸಲು ಸ್ಥಾನಗಳು | ಎನ್ಒಎಮ್,-| ಬಿಜೆಪಿ] (2) ** {{Color box|#FF9933|border=black}} ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ | ಸ್ಪೀಕರ್] [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] (1) | :'''ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ(214)''' :'''ಯುಪಿಎUPA'''(64) * {{Color box|#00BFFF|border=black}} [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಐಎನ್‍ಸಿ]](44) ** {{Color box|#057A6A|border=black}} ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ | ಎನ್ಸಿಪಿ] (6) ** {{Color box|#014421|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನತಾ ದಳ | ಆರ್ಜೆಡಿ] (4) ** {{Color box|#999966|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕಸಮಾ ಪಕ್ಷದ | ಆ ಎಲ್‍ಎಸ್ಎಸ್‍ಪಿ](3) ** {{Color box|#00cd00|border=black}} ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ | ಐಯುಎಂಎಲ್] (2) ** {{Color box|#00923F|border=black}} ಜನತಾ ದಳ (ಸೆಕ್ಯುಲರ್) | ಜೆಡಿ (ಎಸ್)] (2) ** {{Color box|#330066|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕ ದಳ | ಆರ್‍ ಎಲ್‍ ಡಿ] (1) ** {{Color box|#DC143C|border=black}} ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ (ಭಾರತ) | ಆರ್‍ಎಸ್‍ಪಿ] (1) ** {{Color box|#7F00FF|border=black}} ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಪಕ್ಷ | SWP] (1) | :'''ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳು''' (150) * {{Color box|#009900|border=black}}ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ | ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ] (37) ** {{Color box|#3af72c|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | ಎಐಟಿಸಿ](34) ** {{Color box|#006400|border=black}} ಬಿಜು ಜನತಾ ದಳ | ಬಿಜೆಡಿ](19) ** {{Color box|#FFFF00|border=black}} ತೆಲುಗು ದೇಶಂ ಪಕ್ಷ | ಟಿಡಿಪಿ]](15) ** {{Color box|#FFC0CB|border=black}} ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಮಿತಿ | ಟಿಆರ್ಎಸ್](10) ** {{Color box|#ff0000|border=black}} ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) | ಸಿಪಿಐ (ಎಂ)] (9) ** {{Color box|#6E0000|border=black}} ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ | ಎಸ್ಪಿ](7) ** {{Color box|#5BB30E|border=black}} ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ | ಎಎಪಿ] (4) ** {{Color box|#1569C7|border=black}} ವೈಎಸ್ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ | ವೈಎಸ್ಆರ್ಸಿಪಿ (4) ** {{Color box|#4ac948|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ | ಎಐಯುಡಿಎಫ್]] (3) ** {{Color box|#336600|border=black}} ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕ ದಳ | ಐಎನ್ಎಲ್ಡಿ] (2) ** {{Color box|#cc3333|border=black}} ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮುಕ್ತಿ ಮೋರ್ಚಾ | ಜೆಎಂಎಂ] (2) ** {{Color box|#24d330|border=black}}ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಜ್ಲಿಸ್-ಎ-ಇಥೆಹಾದುಲ್ ಮುಸಲ್ಮಿನ್ | AIMIM] (1) ** {{Color box|#e00f00|border=black}} ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಸಿಪಿಐ] (1) ** {{Color box|#ff1c1c|border=black}} ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ | ಜೆಕೆಎನ್ಸಿ] (1) ** {{Color box|#016138|border=black}} ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ | ಜೆಕೆಪಿಡಿಪಿ. (1) :'''ಇತರೆ (3) ''' | * {{Color box|#4F4F4F|border=black}} ಪಕ್ಷೇತರ (3) :'''ಖಾಲಿ (23)''' * {{Color box|#DEDEDE|border=black}}:ಖಾಲಿ: (23) |- |} ==ಈವರೆಗಿನ ಲೋಕಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ || ಚುನಾವಣೆಯ ವಿವರ |- | ಮೊದಲನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1951–52 Indian general election]] |- | ಎರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1957 Indian general election]] |- | ಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1962 Indian general election]] |- | ನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1967 Indian general election]] |- | ಐದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1971 Indian general election]] |- | ಆರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1977 Indian general election]] |- | ಏಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1980 Indian general election]] |- | ಎಂಟನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1984 Indian general election]] |- | ಒಂಭತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1989 Indian general election]] |- | ಹತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1991 Indian general election]] |- | ಹನ್ನೊಂದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1996 Indian general election]] |- | ಹನ್ನೆರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1998 Indian general election]] |- | ಹದಿಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1999 Indian general election]] |- | ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[2004 Indian general election]] |- | ಹದಿನೈದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[2009 Indian general election]] |- | ಹದಿನಾರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[2014 Indian general election]] |- | ಹದಿನೇಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ |[[2019 Indian general election]] |} == ನೋಡಿ == *[[೧೫ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ]] *[[ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ೨೦೧೪]] *[[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]] *೨೦೦೯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ *[[೨೦೦೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]] ಮತ್ತು *[[ಭಾರತ]] *[[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು]] ==ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ== *[https://www.prajavani.net/stories/national/womens-loksabha-623795.html ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ; d: 26 ಮಾರ್ಚ್ 2019,] ==ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೯ ಸಮೀಕ್ಷೆ== *[[೨೦೧೯ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ]] *[https://www.prajavani.net/stories/national/ls-election-2019-dh-survey-610453.html ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ 2019: ಪ್ರಧಾನಿ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಏರುವರೇ ಮೋದಿ? 28 ಜನವರಿ 2019] ==ಪರಿವಿಡಿ== {{ಕರ್ನಾಟಕ ಚುನಾವಣೆ}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{commons category|Lok Sabha}} * [http://parliamentofindia.nic.in/ls/intro/introls.htm ಲೋಕಸಭೆ] * http://loksabha.nic.in * ಲೋಕಸಭೆಯ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ * ೧೯೫೨ ರಿಂದ-೧೯೯೬ ರ ವರೆಗಿನ ಚುನಾವಣೆ [https://en.wikipedia.org/wiki/Elections_in_India] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Jump up ^ "Bioprofile of Meira Kumar". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Bioprofile of Kariya Munda". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Bioprofile of Pranab Mukherjee". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Bioprofile of Sushma Swaraj". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Lok Sabha". parliamentofindia.nic.in. Retrieved 19 August 2011. * ^ Jump up to: a b Parliament of India: Lok Sabha == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]] lrezkp6le24dd06kyknbe5qjam8zopq 1377302 1377287 2026-07-26T14:44:21Z Mahaveer Indra 34672 1377302 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | background_color = Green | name = ಲೋಕಸಭೆ <br> ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ | legislature = ೧೮ನೇ ಲೋಕಸಭೆ | coa_pic = Lok Sabha.svg | coa_caption = | coa_res = 300px | coa_alt = | house_type = ಕೆಳಮನೆ | body = ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು | term_limits = 5 ವರ್ಷಗಳು | leader1_type = ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು | leader1 = '''[[ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ]]''' | party1 = '''[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]]''' | election1 = ೧೭ನೇ ಜೂನ್ ೨೦೧೯ | leader2_type = ಉಪಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು | leader2 = | party2 = | election2 = ೨೩ನೇ ಜೂನ್ ೨೦೧೯ | leader3_type = [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]<br />([[ಸದನದ ನಾಯಕ]]) | leader3 = '''[[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]]''' | party3 = '''[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]]''' | election3 = ೨೬ನೇ ಮೇ ೨೦೧೪ | leader8_type = [[ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ]] | leader8 = '''[[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]]''' | party8 = '''[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ]]''' | election8 = ೯ನೇ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | leader9_type = [[Secretary General of the Lok Sabha|Secretary General]] | leader9 = [[Utpal Kumar Singh]] | party9 = | election9 = 30 November 2020 | seats = '''೫೪೩''' (543 ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು + 2 ನಾಮಕರಣಗೊಂಡವರು) | structure1 = {{Switcher|[[File:India 18th Lok Sabha Partywise 2026.svg|300px]]|By party|[[File:India 18th Lok Sabha Alliance Wise 2026.svg|300px]]|By alliance}} | structure1_res = 300px | structure1_alt = Lok Sabha | political_groups1 = '''ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷ (೩೧೮)''' '''ಎನ್. ಡಿ. ಎ''' * {{Color box|#FF7E00|border=black}} [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] (303) * {{Color box|#004285|border=black}} ಸಂಯುಕ್ತ ಜನತಾದಳ (16) * {{Color box|#40FF7E|border=black}} ಲೋಕ ಜನಶಕ್ತಿ ಪಕ್ಷ (6) * {{Color box|#BD710F|border=black}} ಶಿರೋಮಣಿ ಅಕಾಲಿ ದಳ (2) * {{Color box|#241767|border=black}} ಅಪ್ನಾ ದಳ (ಎಸ್) (2) * {{Color box|#8EC136|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕತಾಂತ್ರಿಕ ಪಕ್ಷ (1) * {{Color box|#FF33FF|border=black}} ಅಖಿಲ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಯೂನಿಯನ್ (1) * {{Color box|#009900|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇಟ್ರ ಕಳಗಂ (1) * {{Color box|#FD4242|border=black}} [[Nationalist Democratic Progressive Party|NDPP]] (1) * {{Color box|#DB7093|border=black}} [[National People's Party (India)|NPP]] (1) * {{Color box|#990066|border=black}} [[Naga People's Front|NPF]] (1) * {{Color box|#2E5694|border=black}} [[Mizo National Front|MNF]] (1) * {{Color box|#D8CD25|border=black}} [[Sikkim Krantikari Morcha|SKM]] (1) * {{Color box|#757575|border=black}} [[Independent politician|IND]] (1) * {{Color box|#000000|border=black}} Nominated (2) '''ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ (205)'''<br/> '''ಯು. ಪಿ. ಎ''' (110) * {{Color box|#00BFFF|border=black}} [[Indian National Congress|INC]] (52) * {{Color box|#DE1100|border=black}} [[Dravida Munnetra Kazhagam|DMK]] (24) * Shiv Sena (18) * {{Color box|#008080|border=black}} [[Nationalist Congress Party|NCP]] (5) * {{Color box|#008000|border=black}} [[Indian Union Muslim League|IUML]] (3) * {{Color box|#FF4545|border=black}} [[Jammu & Kashmir National Conference|JKNC]] (3) * {{Color box|#354030|border=black}} [[Jharkhand Mukti Morcha|JMM]] (1) * {{Color box|#CC9900|border=black}} [[Kerala Congress (M)|KC(M)]] (1) * {{Color box|#8A0000|border=black}} [[Revolutionary Socialist Party (India)|RSP]] (1) * {{Color box|#1E90FF|border=black}} [[Viduthalai Chiruthaigal Katchi|VCK]] (1) * {{Color box|#757575|border=black}} [[Independent politician|IND]] (1) '''ಇತರರು (95)''' * {{Color box|#00F200|border=black}} [[All India Trinamool Congress|AITC]] (22) * {{Color box|#1569C7|border=black}} [[YSR Congress Party|YSRCP]] (22) * {{Color box|#006400|border=black}} [[Biju Janata Dal|BJD]] (12) * {{Color box|#0000FF|border=black}} [[Bahujan Samaj Party|BSP]] (10) * {{Color box|#FF89CE|border=black}} [[Telangana Rashtra Samithi|TRS]] (9) * {{Color box|#A30000|border=black}} [[Samajwadi Party|SP]] (5) * {{Color box|#FFFF00|border=black}} [[Telugu mosam Party|TMP]] (3) * {{Color box|#FF0000|border=black}} [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] (3) * {{Color box|#FF4A4A|border=black}} [[Communist Party of India|CPI]] (2) * {{Color box|#24D330|border=black}} [[All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen|AIMIM]] (2) * {{Color box|#009E44|border=black}} [[Janata Dal (Secular)|JD(S)]] (1) * {{Color box|#00FF00|border=black}} [[All India United Democratic Front|AIUDF]] (1) * {{Color box|#5BB30E|border=black}} [[Aam Aadmi Party|AAP]] (1) * {{Color box|#757575|border=black}} [[Independent politician|IND]] (2) | last_election1 = [[2019 Indian general election|11 April – 19 May 2019]] | next_election1 = [[Next Indian general election|May 2024]] | session_room = File:View of Lok Sabha chamber in the New Parliament building, New Delhi.jpg | session_res = 300px | session_alt = ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಳಾಂಗಣದ ನೋಟ | meeting_place = ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಳಾಂಗಣದ ನೋಟ <br />ಸಂಸದ್ ಭವನ ಮಾರ್ಗ, [[ನವ ದೆಹಲಿ]]- 110 001 | constitution = [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] | website = {{url|https://loksabha.nic.in/}} }} '''ಲೋಕಸಭೆ''' ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ([[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]] ಇನ್ನೊಂದು). ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಜನರಿಂದಲೇ ನೇರ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಂತೆ ಲೋಕಸಭೆ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ 552 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಲ್ಲುದು. ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ 530 ಸದಸ್ಯರು ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. 20 ಸದಸ್ಯರು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದರೆ, ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ವರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ನೇಮಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ [[ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ]] ಉಂಟು. ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಲು ಕನಿಷ್ಠ 25 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಬೇಕು. *ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅವಧಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳು. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ಮುನ್ನ ಸರ್ಕಾರ ಬಹುಮತ ಕಳೆದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ಥುತ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ 16 ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ ಮೇ, 2014 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತು. *ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಇರುವ ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಆ ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈಗಿನ ಹಂಚಿಕೆ ಹೀಗಿದೆ (545 ಸದಸ್ಯರು: 543 ಚುನಾಯಿತ + 2 ನೇಮಿತ): ==ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು== *2014 (Indian general election)ರ ಚುನಾವಣೆ ಫಲಿತಾಂಶ ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ *ಆಂಧ್ರದ 42 ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ 17 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ತೆಲಂಗಾಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಉಳಿದ ೨೫ ಸ್ಥಾನಗಳು ಹೊಸ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ::'''ರಾಜ್ಯಗಳು''': {| class="wikitable" |- !ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ !ರಾಜ್ಯಗಳು!!ನಿಗದಿತ ಲೋಕಸಭಾಸ್ಥಾನಗಳು |- |1 || [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]|| 25 |- | 2||[[ತೆಲಂಗಾಣ]]||17 |- | 3||[[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] || 2 |- | 4||[[ಅಸ್ಸಾಮ್]] ||14 |- |5 ||[[ಬಿಹಾರ]] ||40 |- |6 ||[[ಚತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ||11 |- | 7||[[ಗೋವ]] ||2 |- | 8||[[ಗುಜರಾತ್]] ||26 |- | 9||[[ಹರ್ಯಾಣಾ]] ||10 |- | 10||[[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ||4 |- | 11|| [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ||14 |- | 12||[[ಕರ್ನಾಟಕ]] ||28 |- |13||[[ಕೇರಳ]] ||20 |- | 14||[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]|| 29 |- | 15 || [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ||48 |- | 16||[[ಮಣಿಪುರ]] ||2 |- | 17|| [[ಮೇಘಾಲಯ]] ||2 |- | 18||[[ಮಿಜೋರಮ್]] ||1 |- | 19||[[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] ||1 |- | 20|| [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] ||21 |- | 21||[[ಪಂಜಾಬ್]] ||13 |- | 22||[[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ||25 |- | 23|| [[ಸಿಕ್ಕಿಮ್]] ||1 |- | 24||[[ತಮಿಳುನಾಡು]] ||39 |- | 25|| [[ತ್ರಿಪುರಾ]]||2 |- | 26||[[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] || 80 |- | 27||[[ಉತ್ತರಾಂಚಲ]] ||5 |- | 28||[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ||42 |- |colspan=3 style="background:#eee; text-align:center;" | '''ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು''' |- |1||[[ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್]] ||1 |- |2||[[ಚಂಡೀಗಢ]] || 1 |- |3||[[ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೇಲಿ ಮತ್ತು ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು]] || 2 |- |4|| [[ದೆಹಲಿ]] || 7 |- |5|| [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] || 1 |- |7|| [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ]] || 1 |- |8|| [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] || 4 |- |9|| [[ಲಡಾಖ್]] || 1 |- |} == ಕೆಲಸ == ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಒಬ್ಬರನ್ನು "ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಸ್ಪೀಕರ್) ಅಥವಾ ಸಭಾಪತಿ" ಆಗಿ ಚುನಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕಸಭೆಯ ಕಾರ್ಯ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಸ್ಪೀಕರ್) ರ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ. ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಸ್ಪೀಕರ್) ಅವರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಉಪಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ(ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಸ್ಪೀಕರ್)ರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲದೇ ಇವರಿಬ್ಬರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸದನದ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ೧೦ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್]] ರವರು ಲೋಕ ಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಭಾದ್ಯಕ್ಷರು. ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೧ ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಒಂದರವರೆಗೆ, ಮತ್ತೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎರಡರಿಂದ ಸಂಜೆ ಆರರ ವರೆಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಒಂದು ಘಂಟೆ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಭೆ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]. ಯಾವುದೇ ಮಸೂದೆಗೆ ಲೋಕಸಭೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇತ್ತ ನಂತರ ಅದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯಸಭೆಯೂ ಒಪ್ಪಿದ ನಂತರ ಈ ಮಸೂದೆ ಕಾಯಿದೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮಸೂದೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಮಂಜೂರಾತಿ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. === ಈವರೆಗಿನ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ವಿವರಗಳು === ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾರರು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕಸಭೆ ವಿಸರ್ಜನೆ ಆಗುವವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ) ಈ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ನವದೆಹಲಿಯ ಸಂಸತ್ ಭವನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ಸದಸ್ಯರು ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://eci.gov.in/elections/term-of-houses/|title=Terms of the Houses|publisher=Election Commission of India |access-date=19 February 2020}}</ref> {|class="wikitable" |- |+ style="text-align: left;" |ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ನಕ್ಷೆಗಳು |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1951–1952.svg|center|thumb|ಮೊದಲನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1951-52ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1957.svg|center|thumb|ಎರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1957ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1962.svg|center|thumb|ಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1962ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1967.svg|center|thumb|ನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1967ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse in Indien 1971.svg|center|thumb|ಐದನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1971ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1977.svg|center|thumb|ಆರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1977ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1980.svg|center|thumb|ಏಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1980ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1984.svg|center|thumb|ಎಂಟನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1984ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1989.svg|center|thumb|ಒಂಭತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1989ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1991.svg|center|thumb|ಹತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1991ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1996.svg|center|thumb|ಹನ್ನೊಂದನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1996ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1998.svg|center|thumb|ಹನ್ನೆರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1998ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 1999.svg|center|thumb|ಹದಿಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1999ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Wahlergebnisse Indien 2004.svg|center|thumb|ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2004ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Indische Parlamentswahlen 2009.svg|center|thumb|ಹದಿನೈದನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2009ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Indische Parlamentswahl 2014 Parteien.svg|center|thumb|ಹದಿನಾರನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |[[File:Indian General Election 2019.svg|center|thumb|ಹದಿನೇಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2019ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ)]] |} ==== ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==== ;ಬಣ್ಣಗಳ ಸೂಚಿ: {{legend2|#99CC00|ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇಟ್ರ ಕಳ಼ಗಂ|border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF9933|ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFF00|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF0000|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF0000|ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇಟ್ರ ಕಳ಼ಗಂ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00BFFF|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00BFFF|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಇಂದಿರಾ) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#1F75FE|ಜನತಾ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00008B|ಜನತಾ ಪಕ್ಷ (ಜಾತ್ಯತೀತ)<br>{{small|(ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಜನತಾದಳ ಅಲ್ಲ)}} |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#339900|ಪ್ರಜಾ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#66FF99|ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#33CC00|ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|Blue|ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಾರ್ಟಿ |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFF31|ತೆಲುಗುದೇಶಂ ಪಕ್ಷ |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" |+ ವಿವರಗಳು ! colspan="3" | ! style="width:24%;" colspan="3" class="unsortable"| ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷ ! style="width:24%;" colspan="3" class="unsortable" | ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷ ! style="width:24%;" colspan="3" class="unsortable" | ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷ |- ! style="width:8%;" class="sortable"| ವರ್ಷ ! style="width:12%;" class="sortable"| ಚುನಾವಣೆ<br>{{small|ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ}} ! style="width:8%;" class="sortable"| ಒಟ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಪಕ್ಷ ! style="width:8%;" class="sortable"| ಸ್ಥಾನಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಪಕ್ಷ ! style="width:8%;" class="sortable"| ಸ್ಥಾನಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಪಕ್ಷ ! style="width:8%;" class="sortable"| ಸ್ಥಾನಗಳು ! style="width:8%;" class="sortable"| ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತಗಳು |- style="text-align:center;" || 1951–52<ref>{{cite web|title=Lok Sabha Results 1951-52|publisher=Election Commission of India|url=http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1951-election-results.html|access-date=23 November 2014|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161017221719/http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1951-election-results.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Statistical Report on Lok Sabha Elections 1951-52|publisher=Election Commission of India|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1951/VOL_11_51_LS.PDF|access-date=23 November 2014|archive-date=11 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111124044/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1951/VOL_11_51_LS.PDF|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Lok Sabha Elections Stats Summary 1951-52|publisher=Election Commission of India|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1951/VOL_1_51_LS.PDF|access-date=23 November 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305024558/http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1951/VOL_1_51_LS.PDF|url-status=dead}}</ref> || ಮೊದಲನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 489 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 364 || 45% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 16 || 3.29% | bgcolor=#33CC00|ಸೋ.ಪಾ || 12 || 10.59% |- style="text-align:center;" || 1957<ref>{{cite web|title=Statistical Report on Lok Sabha Elections 1957|publisher=Election Commission of India|url=http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1957-election-results.html|access-date=2021-08-31|archive-date=2017-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511005051/http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1957-election-results.html|url-status=dead}}</ref> || ಎರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 494 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 371 || 47.78% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 27 || 8.92% | bgcolor=#339900|ಪ್ರ.ಸೋ.ಪಾ || 19 || 10.41% |- style="text-align:center;" || 1962 || ಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 494 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 361 || 44.72% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 29 || 9.94% | bgcolor=Blue|ಸ್ವ.ಪಾ || 18 || 7.89% |- style="text-align:center;" || 1967 || ನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 520 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 283 || 40.78% | bgcolor=Blue|ಸ್ವ.ಪಾ || 44 || 8.67% | bgcolor=#FF9933|ಭಾ.ಜ.ಸಂ || 35 || 9.31% |- style="text-align:center;" || 1971 || ಐದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 518 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 352 || 43.68% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 25 || 5.12% | bgcolor=#FFFF00|ಸಿ.ಪಿ.ಐ || 23 || 4.73% |- style="text-align:center;" || 1977 || ಆರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 542 | bgcolor=#1F75FE|ಜ.ಪಾ || 298 || 43.17% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 153 || 34.52% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 22 || 4.29% |- style="text-align:center;" || 1980 || ಏಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 529 ( 542^* ) | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ (ಇಂ) || 351 || 42.69% | bgcolor=#00008B|ಜ.ಪಾ (ಜಾ) || 41 || 9.39% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 37 || 6.24% |- style="text-align:center;" || 1984 || ಎಂಟನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 514 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 404 || 49.10% | bgcolor=#FFFF00|ತೆ.ದೇ.ಪಾ || 30 || 4.31% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 22 || 5.87% |- style="text-align:center;" || 1989 || ಒಂಭತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 529 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 195 || 39.53% | bgcolor=#2E8B57|ಜ.ದ || 142 || 17.79% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 85 |11.36% |- style="text-align:center;" || 1991 || ಹತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 521 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 244 || 35.66% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 120 || 20.11% | bgcolor=#2E8B57|ಜ.ದ || 59 || 11.84% |- style="text-align:center;" || 1996 || ಹನ್ನೊಂದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 543 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 161 || 20.29% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 140 || 28.80% | bgcolor=#2E8B57|ಜ.ದ || 46 || 23.45% |- style="text-align:center;" || 1998 || ಹನ್ನೆರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 182 || 25.59% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 141 || 25.82% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 32 || 5.16% |- style="text-align:center;" || 1999 || ಹದಿಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 182 || 23.75% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 114 || 28.30% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 33 || 5.40% |- style="text-align:center;" || 2004 || ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 543 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 145 || 26.53% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 138 || 22.16% | bgcolor=#FF0000|ಸಿ.ಪಿ.ಎಂ || 43 || 5.66% |- style="text-align:center;" || 2009 || ಹದಿನೈದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 206 || 28.55% | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 116 || 18.80% | bgcolor=#66FF99|ಸ.ಪ || 23 || 3.23% |- style="text-align:center;" || 2014 || ಹದಿನಾರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 545 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 282 || 31.34% | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 44 || 19.52% | bgcolor=#99CC00|ಎ.ಐ.ಎ.ಡಿ.ಎಂ.ಕೆ || 37 || 3.31% |- style="text-align:center;" || 2019 || ಹದಿನೇಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ || 543 | bgcolor=#FBB917|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ || 303 || 37.4%<ref>{{cite news |title=Here's how BJP earned the massive mandate: Explained in numbers |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/heres-how-bjp-earned-massive-mandate-explained-in-numbers/articleshow/69529857.cms |access-date=28 May 2019 |work=The Economic Times |date=28 May 2019}}</ref> | bgcolor=#00BFFF|ಭಾ.ರಾ.ಕಾಂ || 52 || 19.50%<ref>{{cite news |last1=Ramani |first1=Srinivasan |title=Analysis: Highest-ever national vote share for the BJP |url=https://www.thehindu.com/elections/lok-sabha-2019/analysis-highest-ever-national-vote-share-for-the-bjp/article27218550.ece |work=The Hindu |date=23 May 2019 |language=en-IN}}</ref> | bgcolor=#FF0000|ಡಿ.ಎಂ.ಕೆ || 24 || 4.24% |}^* : 12 seats in Assam and 1 in Meghalaya did not vote.<ref>{{cite news | url=http://indianexpress.com/article/india/politics/once-upon-a-poll-seventh-lok-sabha-elections-1980/ | title=Seventh Lok Sabha elections (1980) | work=Indian Express | date=14 March 2014 | agency=Indian Express | access-date=18 October 2014}}</ref> ==ಭಾರತದ ೧೬ ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ ವಿವರ == [[File:House of the People, India, 2014.svg|300px|right|thumb|ಭಾರತದ 16 ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ, 2014]] *ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಾನಗಳು;->[[೨೦೧೪ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ]] ;ಮೇ 16, 2014ರಂದು 16ನೇ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು *2014 ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ 2014 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಮೇ 16, 2014ರಂದು ಎಣಿಕೆಯಾಗಿ,ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು ಬಹಮತ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಗುಜರಾತಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೇ 26, 2014,ರಂದು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ೪೫ ಜನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಅವರ ಜೊತೆ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. *2019 ಮಾರ್ಚ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. '''ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭೆಯ ಅವಧಿ 3 ಜೂನ್ 2019 ರಂದು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ'''.<ref>[https://www.thequint.com/news/india/lok-sabha-election-date-2019-election-commission-to-announce-general-elections-dates Lok Sabha Elections: EC to Announce Schedule in 1st Week of March; THE QUINTUPDATED: 18.01.2019]</ref> <br /> ====2014 -2019 (ಮಾರ್ಚಿ) ಅಂತಿಮ ಬಲಾಬಲ==== {| class="wikitable" |- |'''ಎನ್‍ಡಿಎ''' * {{Color box|#FF9933|border=black}} [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] (266) ** {{Color box|#FF6634|border=black}} ಶಿವಸೇನೆ | ಎಸ್ಎಸ್(18) ** {{Color box|#66FF99|border=black}} ಲೋಕ ಜನಶಕ್ತಿ ಪಾರ್ಟಿ | ಎಲ್‍ಜೆಪಿ (6) ** {{Color box|#BD710F|border=black}} ಶಿರೋಮಣಿ ಅಕಾಲಿ ದಳ | ಎಸ್ಎಡಿ (4) ** {{Color box|#FF33CC|border=black}} ಅಪ್ನಾ ದಲ್ | ಎಡಿ (2) ** {{Color box|#004285|border=black}} ಜನತಾ ದಳ (ಯುನೈಟೆಡ್) | ಜೆಡಿ (ಯು) (2) ** {{Color box|#E5FF3D|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎನ್.ಆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | ಎಐಆರ್ಆರ್ಸಿ] (1) ** {{Color box|#FD4242|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರಗತಿಪರ ಪಕ್ಷ | ಎನ್ಡಿಪಿಪಿ]](1) ** {{Color box|#99FF00|border=black}} ಪಟ್ಟಲಿ ಮಕಲ್ ಕಚಿ | ಪಿಎಮ್ಕೆ] (1) ** {{Color box|#D8CD25|border=black}} ಸಿಕ್ಕಿಂ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ | ಎಸ್ಡಿಎಫ್] (1) ** {{Color box|#FF9933|border=black}} ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ ಮೀಸಲು ಸ್ಥಾನಗಳು | ಎನ್ಒಎಮ್,-| ಬಿಜೆಪಿ] (2) ** {{Color box|#FF9933|border=black}} ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ | ಸ್ಪೀಕರ್] [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] (1) | :'''ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ(214)''' :'''ಯುಪಿಎUPA'''(64) * {{Color box|#00BFFF|border=black}} [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಐಎನ್‍ಸಿ]](44) ** {{Color box|#057A6A|border=black}} ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ | ಎನ್ಸಿಪಿ] (6) ** {{Color box|#014421|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನತಾ ದಳ | ಆರ್ಜೆಡಿ] (4) ** {{Color box|#999966|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕಸಮಾ ಪಕ್ಷದ | ಆ ಎಲ್‍ಎಸ್ಎಸ್‍ಪಿ](3) ** {{Color box|#00cd00|border=black}} ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ | ಐಯುಎಂಎಲ್] (2) ** {{Color box|#00923F|border=black}} ಜನತಾ ದಳ (ಸೆಕ್ಯುಲರ್) | ಜೆಡಿ (ಎಸ್)] (2) ** {{Color box|#330066|border=black}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕ ದಳ | ಆರ್‍ ಎಲ್‍ ಡಿ] (1) ** {{Color box|#DC143C|border=black}} ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ (ಭಾರತ) | ಆರ್‍ಎಸ್‍ಪಿ] (1) ** {{Color box|#7F00FF|border=black}} ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಪಕ್ಷ | SWP] (1) | :'''ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳು''' (150) * {{Color box|#009900|border=black}}ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ | ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ] (37) ** {{Color box|#3af72c|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | ಎಐಟಿಸಿ](34) ** {{Color box|#006400|border=black}} ಬಿಜು ಜನತಾ ದಳ | ಬಿಜೆಡಿ](19) ** {{Color box|#FFFF00|border=black}} ತೆಲುಗು ದೇಶಂ ಪಕ್ಷ | ಟಿಡಿಪಿ]](15) ** {{Color box|#FFC0CB|border=black}} ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಮಿತಿ | ಟಿಆರ್ಎಸ್](10) ** {{Color box|#ff0000|border=black}} ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) | ಸಿಪಿಐ (ಎಂ)] (9) ** {{Color box|#6E0000|border=black}} ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ | ಎಸ್ಪಿ](7) ** {{Color box|#5BB30E|border=black}} ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ | ಎಎಪಿ] (4) ** {{Color box|#1569C7|border=black}} ವೈಎಸ್ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ | ವೈಎಸ್ಆರ್ಸಿಪಿ (4) ** {{Color box|#4ac948|border=black}} ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ | ಎಐಯುಡಿಎಫ್]] (3) ** {{Color box|#336600|border=black}} ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕ ದಳ | ಐಎನ್ಎಲ್ಡಿ] (2) ** {{Color box|#cc3333|border=black}} ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮುಕ್ತಿ ಮೋರ್ಚಾ | ಜೆಎಂಎಂ] (2) ** {{Color box|#24d330|border=black}}ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಜ್ಲಿಸ್-ಎ-ಇಥೆಹಾದುಲ್ ಮುಸಲ್ಮಿನ್ | AIMIM] (1) ** {{Color box|#e00f00|border=black}} ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಸಿಪಿಐ] (1) ** {{Color box|#ff1c1c|border=black}} ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ | ಜೆಕೆಎನ್ಸಿ] (1) ** {{Color box|#016138|border=black}} ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ | ಜೆಕೆಪಿಡಿಪಿ. (1) :'''ಇತರೆ (3) ''' | * {{Color box|#4F4F4F|border=black}} ಪಕ್ಷೇತರ (3) :'''ಖಾಲಿ (23)''' * {{Color box|#DEDEDE|border=black}}:ಖಾಲಿ: (23) |- |} ==ಈವರೆಗಿನ ಲೋಕಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ || ಚುನಾವಣೆಯ ವಿವರ |- | ಮೊದಲನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1951–52 Indian general election]] |- | ಎರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1957 Indian general election]] |- | ಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1962 Indian general election]] |- | ನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1967 Indian general election]] |- | ಐದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1971 Indian general election]] |- | ಆರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1977 Indian general election]] |- | ಏಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1980 Indian general election]] |- | ಎಂಟನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1984 Indian general election]] |- | ಒಂಭತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1989 Indian general election]] |- | ಹತ್ತನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1991 Indian general election]] |- | ಹನ್ನೊಂದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1996 Indian general election]] |- | ಹನ್ನೆರಡನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1998 Indian general election]] |- | ಹದಿಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[1999 Indian general election]] |- | ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[2004 Indian general election]] |- | ಹದಿನೈದನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[2009 Indian general election]] |- | ಹದಿನಾರನೇ ಲೋಕಸಭೆ || [[2014 Indian general election]] |- | ಹದಿನೇಳನೇ ಲೋಕಸಭೆ |[[2019 Indian general election]] |} == ನೋಡಿ == *[[೧೫ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ]] *[[ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ೨೦೧೪]] *[[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]] *೨೦೦೯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ *[[೨೦೦೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]] ಮತ್ತು *[[ಭಾರತ]] *[[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು]] ==ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ== *[https://www.prajavani.net/stories/national/womens-loksabha-623795.html ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ; d: 26 ಮಾರ್ಚ್ 2019,] ==ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೯ ಸಮೀಕ್ಷೆ== *[[೨೦೧೯ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ]] *[https://www.prajavani.net/stories/national/ls-election-2019-dh-survey-610453.html ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ 2019: ಪ್ರಧಾನಿ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಏರುವರೇ ಮೋದಿ? 28 ಜನವರಿ 2019] ==ಪರಿವಿಡಿ== {{ಕರ್ನಾಟಕ ಚುನಾವಣೆ}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{commons category|Lok Sabha}} * [http://parliamentofindia.nic.in/ls/intro/introls.htm ಲೋಕಸಭೆ] * http://loksabha.nic.in * ಲೋಕಸಭೆಯ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ * ೧೯೫೨ ರಿಂದ-೧೯೯೬ ರ ವರೆಗಿನ ಚುನಾವಣೆ [https://en.wikipedia.org/wiki/Elections_in_India] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Jump up ^ "Bioprofile of Meira Kumar". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Bioprofile of Kariya Munda". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Bioprofile of Pranab Mukherjee". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Bioprofile of Sushma Swaraj". Fifteenth Lok Sabha Member's Bioprofile. Retrieved 19 August 2011. * Jump up ^ "Lok Sabha". parliamentofindia.nic.in. Retrieved 19 August 2011. * ^ Jump up to: a b Parliament of India: Lok Sabha == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]] bfgg4kmezwmvbnd5oe92no5uwyhzyj4 0 4014 1377299 1373696 2026-07-26T14:28:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377299 wikitext text/x-wiki {{ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ}} '''ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'''ಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=gj6UAgAAQBAJ&dq=India+a+market+economy|title=India's Open-Economy Policy: Globalism, Rivalry, Continuity|last=Alamgir|first=Jalal|date=2008|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-135-97056-7|location=|page=176|author-link=Jalal Alamgir}}</ref><ref name="Elsevier_p24">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=aMlaDwAAQBAJ&dq=India+a+market+economy|title=Changing the Indian Economy: Renewal, Reform and Revival|last1=Kanungo|first1=Rama P.|last2=Rowley|first2=Chris|last3=Banerjee|first3=Anurag N.|date=2018|publisher=[[Elsevier]]|isbn=978-0-081-02014-2|location=|page=24}}</ref> ಪಿ.ಪಿ.ಪಿ.ವುಳ್ಳ (ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಮ್ಯತೆ) ಜಿ.ಡಿ.ಪಿ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಡಾಲರ್|ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರಿನಲ್ಲಿನ]] ಒಟ್ಟೂ ದೇಶಿಯ ಉತ್ಪನ್ನ(ಜಿ.ಡಿ.ಪಿ) ಪ್ರಕಾರ $೬೯೧.೮೭೬ ಕೋಟಿ ಹೊಂದಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಐದನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಐಎಂಎಫ್ ಪ್ರಕಾರ, ತಲಾವಾರು ಆದಾಯದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಜಿಡಿಪಿ ಪ್ರಕಾರ ೧೩೯ನೇ (ನಾಮಮಾತ್ರದ) ಮತ್ತು ಜಿಡಿಪಿ ಪ್ರಕಾರ ೧೧೮ನೇ (ಪಿಪಿಪಿ) ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="imf2">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=35&pr.y=6&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CPCPIPCH&grp=0&a=|title=World Economic Outlook Database, October 2019|website=IMF.org|publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date=15 October 2019}}</ref> ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದಾಗಿನಿಂದ ೧೯೯೧ರ ವರೆಗೆ, ಅನುಕ್ರಮದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವುಳ್ಳ ರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದವು; ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪಾವತಿ ಬಾಕಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕಾರಣ ಭಾರತವು ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣದ ವಿಶಾಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="oecd" /><ref name="nyt" /> ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ, ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 6% ನಿಂದ 7% ಆಗಿದೆ,<ref name="Elsevier_p24" /> ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರಿಂದ ೨೦೧೮ರ ವರೆಗೆ, ಭಾರತವು ಚೀನಾವನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="imfoct2018">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=87&pr.y=17&sy=2013&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=924%2C534&s=NGDP_RPCH&grp=0&a=|title=World Economic Outlook October 2018: Report for Selected Countries and Subjects|publisher=International Monetary Fund (IMF)|accessdate=7 July 2019}}</ref><ref name="bbcmay2019">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/business-48478028|title=India loses place as world's fastest-growing economy|publisher=British Broadcasting Corporation (BBC)|accessdate=7 September 2019}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ೧ ರಿಂದ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಎರಡು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="Maddison379" /><ref name="maddison261" /><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/economicsworldhi00bair_0|title=Economics and World History: Myths and Paradoxes|author=Paul Bairoch|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1995|isbn=978-0-226-03463-8|page=[https://archive.org/details/economicsworldhi00bair_0/page/95 95]|author-link=Paul Bairoch|url-access=registration}}</ref> ಭಾರತದ ಯುವ ಜನತೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಅನುರೂಪವಾದ ಅವಲಂಬನಾ ಅನುಪಾತ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಉಳಿತಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ದರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಭಾರತದ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="CIA_data">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/in.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.CIA.gov|access-date=2 November 2017|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311073725/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿನ [[ಭಾರತೀಯ ೫೦೦ ಮತ್ತು ೧೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆ ರದ್ದತಿ|ಅನಾಣ್ಯೀಕರಣ]] ಮತ್ತು ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ [[ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (ಜಿಎಸ್‍ಟಿ)|ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು]] ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದ ನಂತರ ಆದ ಆಘಾತಗಳ ಕಾರಣ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ನಿಧಾನಿಸಿತು.<ref name="CIA_data" /> ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಯ ಸುಮಾರು 60% ದೇಶೀಯ ಖಾಸಗಿ ಬಳೆಕೆಯಿಂದ ಚಾಲಿತವಾಗಿದೆ<ref>{{cite web|url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_Future_of_Consumption_Fast-Growth_Consumers_markets_India_report_2019.pdf|title=Future of Consumption in Fast-Growth Consumer Markets: INDIA|work=[[World Economic Forum]]|accessdate=20 January 2019}}</ref> ಮತ್ತು ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಇರುವುದು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=true|title=Household final consumption expenditure (current US$) {{!}} Data|website=data.worldbank.org|language=en-us|access-date=2018-04-07}}</ref> ಖಾಸಗಿ ಬಳೆಯಲ್ಲದೆ, ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಯು ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯಯ, ಹಣಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತುಗಳಿಂದ ಚಾಲಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/is-your-debt-dragging-the-economy-down/articleshow/71082520.cms|title=Is your debt dragging the economy down?|work=Times of India|accessdate=11 September 2019}}</ref> ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಹತ್ತನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆಮದುಗಾರ ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/wts2019_e/wts2019_e.pdf|title=World Trade Statistical Review 2019|work=[[World Trade Organization]]|page=100|accessdate=31 May 2019}}</ref> ಭಾರತವು ೧೯೯೫ರಿಂದ [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/india_e.htm|title=India - Member information|publisher=WTO}}</ref> ಭಾರತವು ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುವ ಸುಗಮತೆಯ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ೬೩ನೇ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ೬೮ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/|title=The Global Competitiveness Report 2018|publisher=|accessdate=17 October 2018|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017082148/http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/|url-status=dead}}</ref> ೫೨೦ ದಶಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಮಿಕರಿರುವ ಭಾರತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲವು ೨೦೧೯ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಲವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಿಲಿಯನೇರ್‌ಗಳಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/indicators/wealth-of-indias-richest-1-more-than-4-times-of-total-for-70-poorest-oxfam/articleshow/73416122.cms|title=Wealth of India's richest 1% more than 4-times of total for 70% poorest: Oxfam|work=Economic Times|accessdate=20 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-36186116|title=Indian inequality still hidden|last=Rowlatt|first=Justin|date=2 May 2016|publisher=BBC}}</ref> ಭಾರತವು ವಿಶಾಲವಾದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಕೇವಲ 2% ಭಾರತೀಯರು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/sections/parallels/2017/03/22/517965630/why-do-so-few-people-pay-income-tax-in-india|title=Why Do So Few People Pay Income Tax In India?|work=[[NPR]]|accessdate=22 March 2017}}</ref> ೨೦೦೮ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ವೇಳೆ, ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸೌಮ್ಯವಾದ ನಿಧಾನೀಕರಣವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಭಾರತವು ಉತ್ತೇಜಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು (ಹಣಕಾಸಿನ ಮತ್ತು ವಿತ್ತೀಯ ಎರಡೂ) ಕೈಗೊಂಡಿತು; ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪುನರೂರ್ಜಿತವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.livemint.com/Politics/CMJ5nWjNnZnWquihUArZCJ/Govt-announces-stimulus-package-including-tax-cuts.html|title=Govt announces stimulus package, including tax cuts|newspaper=[[Mint (newspaper)|Live Mint]]|accessdate=7 December 2008}}</ref> ೨೦೧೭ರ ಪಿಡಬ್ಲ್ಯುಸಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಿಪಿಪಿ ಯಲ್ಲಿನ ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಯು ೨೦೧೫೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಮೇರಿಕವನ್ನು ಹಿಂದೆಹಾಕಬಹುದು.<ref name="PwC2050">{{cite web|url=http://www.pwc.com/gx/en/world-2050/assets/pwc-the-world-in-2050-full-report-feb-2017.pdf#page=68|title=– PricewaterhouseCoopers, February 2017, p. 68.|publisher=[[PricewaterhouseCoopers]]}}</ref> [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಸುಸ್ಥಿರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಭಾರತವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಸುಧಾರಣೆ, [[ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ]], ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಭೂ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು, ಹಣಕಾಸು ಅಂತರ್ವೇಶನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಹಣಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ರಫ್ತುಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕು.<ref>{{cite web|url=https://www.worldbank.org/en/country/india/overview|title=India Country Overview|work=[[World Bank]]|accessdate=20 January 2019}}</ref> ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕ, ಚೈನಾ, ಯುಎಇ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, ಇರಾಕ್, ಸಿಂಗಾಪುರ, ಜರ್ಮನಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್‍ಜ಼ರ್ಲಂಡ್ ಭಾರತದ ಹತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web|url=https://commerce-app.gov.in/eidb/iecnttopnq.asp|title=Export Import Data Bank – Total Trade – Top countries|last=|first=|date=2019|website=|publisher=Department of Commerce|archive-url=|archive-date=|access-date=2 March 2020|url-status=live}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2018–19 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಬಂಡವಾಳವು (ಎಫ಼್‍ಡಿಐ) $64.4 ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು. ಸೇವಾ ವಲಯ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ಒಳಹರಿವಿಗೆ ಮುಂಚೂಣಿಯ ವಲಯಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=https://dipp.gov.in/sites/default/files/FDI_Factsheet_27May2019.pdf|title=FDI Statistics|work=Department for Promotion of Industry and Internal Trade, MoCI, GoI|accessdate=31 May 2019|archive-date=24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224023922/https://dipp.gov.in/sites/default/files/FDI_Factsheet_27May2019.pdf|url-status=dead}}</ref> ಆಸಿಯಾನ್, ಸ್ಯಾಫ಼್ಟಾ, ಮರ್ಕೊಸುರ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ, ಜಪಾನ್ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳೊಡನೆ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಲವು ಇತರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ ಅಥವಾ ಮಾತುಕತೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|url=https://aric.adb.org/fta-country|title=By Country/Economy - Free Trade Agreements|website=aric.adb.org|accessdate=30 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://aric.adb.org/database/fta|title=ASIA REGIONAL INTEGRATION CENTER|last=|first=|date=|website=ASIA REGIONAL INTEGRATION CENTER|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829160702/https://aric.adb.org/database/fta|archive-date=29 August 2019|access-date=29 August 2019|url-status=live}}</ref> ಸೇವಾ ವಲಯವು ಜಿಡಿಪಿಯ 55.6% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವಲಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲದ ಬಹುಪಾಲಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದೆ.<ref name="auto">{{cite news|url=http://m.thehindu.com/business/budget/india-has-second-fastest-growing-services-sector/article6193500.ece|title=India has second fastest growing services sector|work=The Hindu}}</ref> [[ಮುಂಬೈ ಷೇರುಪೇಟೆ]] ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಷೇರುಪೇಟೆಗಳು (ಎನ್ಎಸ್ಇ) ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಷ್ಕರ್ಷಿತ ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಷೇರುಪೇಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics|title=Monthly Reports - World Federation of Exchanges|publisher=WFE}}</ref> ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಮಾಣದ 3% ರಷ್ಟನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 57 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true|title=Manufacturing, value added (current US$) {{!}} Data|website=data.worldbank.org|language=en-us|access-date=2018-11-11}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.brookings.edu/research/global-manufacturing-scorecard-how-the-us-compares-to-18-other-nations/|title=Global manufacturing scorecard: How the US compares to 18 other nations|work=[[Brookings Institution]]|language=en-us|access-date=10 July 2018}}</ref> ಸರಿಸುಮಾರು 70% ಭಾರತೀಯರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯು ಇವರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಯು ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಸುಮಾರು 50% ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="bs_India">{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/b2b-connect/india-an-agricultural-powerhouse-of-the-world-116051800253_1.html|title=India: An agricultural powerhouse of the world|date=2016-05-18|website=Business Standard|access-date=2019-01-08}}</ref> ಭಾರತವು $476 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೊತ್ತದ ವಿಶ್ವದ ಏಳನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿದೇಶೀ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು ನಿಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="RBI_reserves" /> ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲವು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಜಿಡಿಪಿಯ 68% ನಷ್ಟಿದೆ. ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯು ಜಿಡಿಪಿಯ 3.4% ನಷ್ಟಿದೆ.<ref name="IMF_Public Debt" /><ref name="ET_Fiscal" /> ಆದರೆ, ೨೦೧೯ರ ಸಿಎಜಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವಿಕ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯು ಜಿಡಿಪಿಯ 5.85% ನಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/indicators/cag-demonstrates-how-govt-relies-on-off-budget-resources-to-fund-deficit/articleshow/70360281.cms|title=CAG demonstrates how govt relies on off-budget resources to fund deficit|website=economictimes.com|language=en-us|access-date=2019-07-25}}</ref> ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಏರುತ್ತಿರುವ ಹೋಕು ಸಾಲಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣ ಜಮಾಹಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="CIA_data2" /> ಇದೇ ವೇಳೆ ಎನ್‍ಬಿಎಫ಼್‍ಸಿ ವಲಯವು ದ್ರವತೆಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/industry/banking-finance/all-you-need-to-know-about-current-liquidity-crisis-at-indias-nbfc/1370224/|title=All you need to know about current liquidity crisis at India's NBFCs|website=financialexpress.com|language=en-us|access-date=2018-11-02}}</ref> ಭಾರತವು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಏರುತ್ತಿರುವ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆ, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕುಸಿತವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://unemploymentinindia.cmie.com/|title=Unemployment Rate in India|work=Centre for Monitoring Indian Economy|accessdate=1 October 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/podcast/digging-deeper-is-indias-economy-losing-its-way-4427191.html|title=Digging Deeper, Is India's economy losing its way?|website=moneycontrol.com|language=en-us|access-date=2019-11-09}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕ ದತ್ತಾಂಶಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆರೋಪಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-india-economy-data-insight/indias-incredulous-data-economists-create-own-benchmarks-idUSKCN1SF0L6|title=India's incredulous data: Economists create own benchmarks|work=[[Reuters]]|accessdate=9 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/gdp-data-under-cloud-govt-should-know-that-this-is-a-crisis-of-credibility-119061300134_1.html|title=GDP data under cloud: Govt should know that this is a crisis of credibility|work=[[Business Standard]]|accessdate=13 June 2019}}</ref> ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಕೃಷಿ ರಫ್ತುಗಳು $38.5 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟು ಇದ್ದವು.<ref name="bs_India2" /><ref>{{cite news|url=https://www.ibef.org/industry/agriculture-india.aspx|title=Agriculture in India: Information About Indian Agriculture & Its Importance|access-date=22 June 2019|website=ibef.org}}</ref> ಕೃಷಿಯ ನಂತರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ವಲಯವು ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದಾತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.ibef.org/industry/real-estate-india.aspx|title=Indian Real Estate Industry|access-date=22 June 2019|website=ibef.org}}</ref> ಭಾರತದ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮವು $150 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಮಾಣದ 7% ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ 2% ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೪೫ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.ibef.org/industry/textiles.aspx|title=Textile Industry & Market Growth in India|access-date=22 June 2019|website=ibef.org}}</ref> ಭಾರತದ ಐಟಿ ಉದ್ಯಮವು ಐಟಿ ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಆದಾಯ $180 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟಿದ್ದು ನಾಲ್ಕು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.nasscom.in/sites/default/files/Industry-Performance2018-19-and-what-lies-ahead_0.pdf|title=Indian IT-BPM Industry FY 2019-19 Performance|work=[[NASSCOM]]|access-date=22 June 2019}}</ref> ಭಾರತದ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಉದ್ಯಮವು ಮೊಬೈಲ್ ಫ಼ೋನ್, ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫ಼ೋನ್ ಹಾಗೂ ಅಂತರಜಾಲ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತೈಲ ಗ್ರಾಹಕವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.oica.net/category/production-statistics/2018-statistics/ 2018 Production Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202155703/http://www.oica.net/category/production-statistics/2018-statistics/ |date=2020-12-02 }}, Organisation Internationale des Constructeurs d'Automobiles</ref><ref>[https://www.ibef.org/industry/india-automobiles.aspx Automobile Market, IBEF]</ref> ಭಾರತದ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೌಲ್ಯ $672 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟಿದ್ದು ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ 10% ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.ibef.org/industry/retail-india.aspx|title=Retail industry in India|access-date=22 June 2019|website=ibef.org}}</ref> ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗಣಿಗಾರಿಕಾ ವಲಯವು ದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಿಡಿಪಿಯ 11% ನಷ್ಟು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಜಿಡಿಪಿಯ 2.5% ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp|title=10 Countries With The Most Natural Resources|last=Anthony|first=Craig|date=12 September 2016|website=[[Investopedia]]}}</ref> ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉತ್ಪಾದಕ, ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಿಮೆಂಟ್ ಉತ್ಪಾದಕ, ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಕ್ಕಿನ ಉತ್ಪಾದಕ, ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಕವೂ ಆಗಿದೆ.<ref name="BP2019">{{Cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2019-full-report.pdf|title=BP Statistical Review of World Energy June 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:dcd93336-2756-486e-aa7f-64f6be8e6b1e/2018%2520global%2520crude%2520steel%2520production.pdf|title=World Crude Steel Production|date=2019-01-25|website=WorldSteel|access-date=2019-02-01|archive-date=2019-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202042330/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:dcd93336-2756-486e-aa7f-64f6be8e6b1e/2018%2520global%2520crude%2520steel%2520production.pdf|url-status=dead}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. #ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪೂರ್ವ ಕಾಲ (೧೭ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿನ ಕಾಲ) #ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ(೧೭ನೆ ಶತಮಾನದಿಂದ ೧೯೪೭ರವರೆಗೆ) #ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕಾಲ (೧೯೪೭ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲದವರೆಗೆ) === ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪೂರ್ವ ಕಾಲ === ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2800 ರಿಂದ 1800 ರವರೆಗೆ ಮೆರೆದ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯ ನಾಗರೀಕತೆಯು ಬಹುತೇಕ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಕ್ಕಾ ಒಕ್ಕಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರು ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಏಕ ರೀತಿಯ ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು,ಆಯುಧೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪಟ್ಟಣಗಳೋಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸುನಿಯೋಜಿತ ಬೀದಿಗಳು,ಚರಂಡಿ ಹಾಗೂ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ,ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಕುರುಹು,[[ನಗರ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ]] ಇವರಿಗಿದ್ದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ನಗರ [[ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ]] ಕೀರ್ತಿಯು ಈ ನಾಗರೀಕತೆಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref>http://kanaja.in/archives/108963{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈಗ ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಜನರು, [[ಗ್ರಾಮ|ಗ್ರಾಮವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು]],ಅವರ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬೇಸಾಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿತ್ತು.ಅವರ ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, [[ಬಟ್ಟೆ]],[[ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ]], [[ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು]] ಇತ್ಯಾದಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಪೂರೈಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅನೇಕ ರಾಜರುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ವಸ್ತು ವಿನಿಮಯ ಕೂಡಾ ಬಹಳ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಯ ಒಂದು ಪಾಲನ್ನು ಕಂದಾಯವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದೂ, ಕುಶಲ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯ ಒಂದು ಪಾಲನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. [[ಧರ್ಮ]], ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಧರ್ಮ,[[ಜಾತಿ]] ಮತ್ತು [[ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ]] ಪಧ್ಧತಿಗಳು ಗ್ರಾಮಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದವು. ಜಾತಿ ಪಧ್ಧತಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆ, ಹೊಸ ಕಾರ್ಮಿಕರ ತರಬೇತಿ, ಹಾಗೂ ಕೆಲ ಉತ್ಪಾದಕರು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಪಧ್ಧತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದೇ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು, ಮಧ್ಯಕಾಲದ ಯೂರೋಪಿನ ಗಿಲ್ಡ್ ಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಬಟ್ಟೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಬೇಧವೂ, ಒಂದೊಂದು ಉಪಜಾತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಬರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಬಹುತೇಕ, ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ, ಸರಳ ತಂತ್ರಜ್ಙಾನ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಪೈಪೋಟಿಯಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಉದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಋಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಹ ಬಾಳ್ವೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Kumaragupta.jpg|thumb|right|ಗುಪ್ತ ವಂಶದ ಕುಮಾರ ಗುಪ್ತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾದ ಬೆಳ್ಳಿ ನಾಣ್ಯ (ಕ್ರಿ.ಶ.೪೧೪–೪೫೫)]] === ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ === [[ಚಿತ್ರ:Precolonial national income of India(1857-1900).png|thumb|100px|right|ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ(1857 - 1900) ದಂತೆ 1948-1949 ಬೆಲೆ]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು, ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸ್ಥಿರ ವಿನಿಮಯ ದರ, ಏಕ ರೀತಿಯ ನಾಣ್ಯ ಪಧ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆ ಪದ್ಧತಿ, ಮುಕ್ತ ಸಟ್ಟಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಯಾದ ರೈಲು ಹಾಗೂ ಅಂಚೆ ತಂತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಾಜಕೀಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆಧುನಿಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇವುಗಳನ್ನೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿ, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಅರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದವು -ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ, ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಥಿಕ ಧೋರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ.ಅದರೂ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದಾಗ ಭಾರತ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಬಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಇದ್ದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು, ಅಭಿವೃಧ್ಧಿ ಸ್ಥಗಿತವಾಗಿತ್ತು. ಪದೇ ಪದೇ ಬಂದೆರಗುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಷಾಮದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿದ್ದ ಭಾರತ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಕಮ್ಮಿ ಆಯುಷ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಭಾಗ ಆಹಾರ ಪೋಷಣೆಯಿಂದ ವಂಚಿತ ಹಾಗು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥವಾಗಿತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಅಂಗಸ್ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ರವರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಜಗತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾಲು ೧೭೦೦ರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ೨೨.೬(ಯುರೋಪ್ ಪಾಲು ೨೩.೩%) ಇದ್ದದ್ದು ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ ೩.೮ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಈ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಕಾಲದ ಭಾರತೀಯ ಮುಖಂಡರು ಹಾಗೂ "ಎಡ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದೀ" ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯತ್ತ ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದರೂ,ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ತಂದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಏಕೀಕರಣದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಜಗತ್ತು, ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪರಿಣಾಮದಿಂದ, ಭಾರತದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೆಲವು ಅಂಗಗಳು ಬೆಳೆದಿರುವುದೂ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಅಂಗಗಳು ಕುಂಠಿತವಾಗಿರುವುದೂ,ಆ ಕಾಲದ ಭಾರತೀಯ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಕ್ಷಿನೋಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. === ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕಾಲ === [[ಚಿತ್ರ:Indias growth rate of real GDP per capita(1950-2004).png|thumb|100px|ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ, ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅನುಭವ ( ಭಾರತೀಯ ಮುಖಂಡರು ಇದನ್ನು ಶೋಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದರು),ಫೇಬಿಯನ್ ಸಮಾಜವಾದದ ಪರಿಚಯ ಇವುಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಧೋರಣೆಯು (policy) ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾಯಿತು (protectionist).ಆಮದು ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಡದೇಶೀಕರಣ,ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ,ಶ್ರಮ (labour)ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸು ರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕಾರೀ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಬೃಹತ್ ಸರಕಾರೀ ಉದ್ಯಮ ರಂಗ, ಖಾಸಗೀ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು, ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಯೋಜನೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಧೋರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದ್ದವು.ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ, ಅಂಕಿಅಂಶಜ್ಞ ಪ್ರಶಾಂತ ಚಂದ್ರ ಮಹಲನೋಬಿಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿ, ಅದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ರಶಿಯಾದ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತಲ್ಲದೆ, ಸರಕಾರೀ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗೀ ರಂಗಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶಗಳಿತ್ತು; ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಪರೋಕ್ಷ ಸರಕಾರೀ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿದ್ದವು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಈ ಧೋರಣೆಗೆ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು. ಬಂಡವಾಳ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಬೇಡುವ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹೆಚ್ಚು ನಿಪುಣತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಕೈಯಿಂದಲೇ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಗುಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸರಕಾರೀ ಸಹಾಯಧನಕ್ಕೂ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟ ಈ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಿಲ್ಟನ್ ಫ್ರೀಡ್ಮನ್ನರು ಟೀಕಿಸಿ, ಈ ಧೊರಣೆಯಿಂದ ಬಂಡವಾಳ ಹಾಗೂ ಪರಿಶ್ರಮಗಳು ಪೋಲಾಗುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಕುಂಠಿತವಾಗಬಹುದೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. [[ಚಿತ್ರ:Per capita GDP of South Asian economies & SKorea (1950-1995).png|thumb|100px|right|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯಾದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ]] ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಯ ಸರಾಸರಿ ವೇಗವು, ಏಶಿಯಾದ ಕೆಲವು ಇತರ ದೇಶಗಳ( ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಏಶಿಯಾದ ದೇಶಗಳ) ತೀವ್ರ ಗತಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು,ಇದನ್ನು "ಹಿಂದೂ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಯ ವೇಗ" ಎಂದು ಕುಹಕವಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎಂಭತ್ತರ ನಂತರ ದಾಪುಗಾಲು ಹಾಕತೊಡಗಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಎರಡು ಹಂತದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಕಾರಣವಾದವು. ಒಂದು: ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಶುರುಮಾಡಿ, ರಾಜೀವ ಗಾಂಧಿಯವರು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಖಾಸಗೀ ಉದ್ಯಮ ಪರವಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು. ಈಗಾಗಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ ಉದ್ಯಮಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಕರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎರಡು: ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹರಾವ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್, ಭಾರತ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣ(liberalisation). ಹಣ ಹೂಡಿಕೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಆಮದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ರಂಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಸರಕಾರೀ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಿಸಿ, ಪರದೇಶೀ ಹಣ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿಸಲಾಯಿತು (automatic approval ). ಅಂದಿನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು,ರೈತರು ಇತ್ಯಾದಿ ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೇ ಆಗಲೀ, ಅಥವಾ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಕೃಷಿಕರ ಸಹಾಯಧನದಲ್ಲಿ ಕಡಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೇ ಆಗಲೀ, ಎದುರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಯಾವ ಪಕ್ಷವೂ ಮಾಡಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡಾ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದದ್ದು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವಾಗಿರಲಿ, ಉದಾರೀಕರಣ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಅದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದೆ. ==ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ೨೦೧೪ - ೨೦೧೮== {| class="wikitable" |- |ಹಿಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ:[[File:GDP PPP 2021 Selection.svg|thumb|left|300px|GDP PPP 2021 ರಂತೆ]] |- |} *2018ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 6ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ರೂ.176.59 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನ (ಜಿಡಿಪಿ) (2012ರಲ್ಲಿ 2ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಇತ್ತೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ) ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತ, 2017ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಅನ್ನು 7ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರುವ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ‘ಜಿಡಿಪಿ’ಯು ರೂ. 175.57 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಈ ವರ್ಷದ ಮಾರ್ಚ್‌ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ವೃದ್ಧಿ ದರವು ಶೇ 7.7ರಷ್ಟು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ದೇಶದ ತಲಾ ಆದಾಯವು 2018ರಲ್ಲಿಯೂ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಭಾರತದ ತಲಾ ಆದಾಯ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗಿಂತ 20 ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಇದೆ ಎಂದು ರಾಜೀವ್‌ ಕುಮಾರ್, ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.[<ref>https://www.prajavani.net/business/commerce-news/india-emerges-worlds-6th-556326.html ವಿಶ್ವದ 6ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಭಾರತ: 12 ಜುಲೈ 2018]</ref>; ಆದಾಗ್ಯೂ, 2016-17 ಮತ್ತು 2017-18ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ 7.1% ಮತ್ತು 6.6% ಕ್ಕೆ, ಭಾಗಶಃ 2016 ರ ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟಿನ ರದ್ದು ಮತ್ತು ಗೂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (ಭಾರತ) ದ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref>[https: /www.hindustantimes.com/business-news/demonetisation-gst-impact-imf-lowers-india-s-2017-growth-forecast-to-6-7/story-UJJgfJKPJOvbzo5kRexDM.html Demonetisation, GST ಪ್ರಭಾವ: ಐಎಂಎಫ್ ಭಾರತದ 2017 ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ 6.7%; ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10, 2017]</ref> == ದತ್ತಾಂಶಗಳು == ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯು 1980–2018 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 5% ಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=1980&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDP_RPCH,PPPGDP,PPPPC,PPPSH,PCPIPCH,GGXWDG_NGDP&grp=0&a=&pr.x=41&pr.y=6|title=Report for Selected Countries and Subjects|website=www.imf.org|language=en-US|access-date=2018-09-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=61&pr.y=6&sy=1980&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDP_RPCH,PPPGDP,PPPPC,PPPSH,PCPIPCH,GGXWDG_NGDP&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|website=www.imf.org|access-date=2019-04-12}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! class="unsortable" |ವರ್ಷ !ಜಿಡಿಪಿ <small>(ಬಿಲಿ. ಪಿಪಿಪಿ ಡಾಲರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ)</small> !ತಲಾವಾರು ಜಿಡಿಪಿ <small>(ಪಿಪಿಪಿ ಡಾಲರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ)</small> !ಜಗತ್ತಿನ ಪಾಲು <small>(ಜಿಡಿಪಿ ಪಿಪಿಪಿ % ನಲ್ಲಿ)</small> !ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ <small>(ವಾಸ್ತವಿಕ)</small> !ಹಣದುಬ್ಬರದ ದರ <small>(ಪ್ರತಿಶತದಲ್ಲಿ)</small> !ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲ <small>(ಜಿಡಿಪಿಯ ಪ್ರತಿಶತವಾಗಿ)</small> |- |1980 |382.0 |557 |2.89 % |{{increase}}5.3 % |{{IncreaseNegative}}11.3 % |n/a |- |1981 |{{increase}}442.7 |{{increase}}632 |{{increase}}3.01 % |{{increase}}6.0 % |{{IncreaseNegative}}12.7 % |n/a |- |1982 |{{increase}}486.5 |{{increase}}680 |{{increase}}3.11 % |{{increase}}3.5 % |{{IncreaseNegative}}7.7 % |n/a |- |1983 |{{increase}}542.6 |{{increase}}742 |{{increase}}3.25 % |{{increase}}7.3 % |{{IncreaseNegative}}12.6 % |n/a |- |1984 |{{increase}}583.3 |{{increase}}781 |{{decrease}}3.23 % |{{increase}}3.8 % |{{increaseNegative}}6.5 % |n/a |- |1985 |{{increase}}633.6 |{{increase}}830 |{{increase}}3.29 % |{{increase}}5.3 % |{{IncreaseNegative}}6.3 % |n/a |- |1986 |{{increase}}677.3 |{{increase}}869 |{{increase}}3.33 % |{{increase}}4.8 % |{{IncreaseNegative}}8.9 % |n/a |- |1987 |{{increase}}722.1 |{{increase}}907 |{{steady}}3.33 % |{{increase}}4.0 % |{{IncreaseNegative}}9.1 % |n/a |- |1988 |{{increase}}819.3 |{{increase}}1,007 |{{increase}}3.49 % |{{increase}}9.6 % |{{IncreaseNegative}}7.2 % |n/a |- |1989 |{{increase}}901.8 |{{increase}}1,086 |{{increase}}3.57 % |{{increase}}5.9 % |{{increase}}4.6 % |n/a |- |1990 |{{increase}}986.9 |{{increase}}1,164 |{{increase}}3.62 % |{{increase}}5.5 % |{{IncreaseNegative}}11.2 % |n/a |- |1991 |{{increase}}1,030.6 |{{increase}}1,193 |{{decrease}}3.57 % |{{increase}}1.1 % |{{IncreaseNegative}}13.5 % |75.3 % |- |1992 |{{increase}}1,111.8 |{{increase}}1,261 |{{decrease}}3.38 % |{{increase}}5.5 % |{{IncreaseNegative}}9.9 % |{{IncreaseNegative}}77.4 % |- |1993 |{{increase}}1,192.4 |{{increase}}1,323 |{{increase}}3.48 % |{{increase}}4.8 % |{{IncreaseNegative}}7.3 % |{{decreasePositive}}77.0 % |- |1994 |{{increase}}1,298.8 |{{increase}}1,413 |{{increase}}3.60 % |{{increase}}6.7 % |{{IncreaseNegative}}10.3 % |{{decreasePositive}}73.5 % |- |1995 |{{increase}}1,426.3 |{{increase}}1,522 |{{increase}}3.74 % |{{increase}}7.6 % |{{IncreaseNegative}}10.0 % |{{decreasePositive}}69.7 % |- |1996 |{{increase}}1,562.1 |{{increase}}1,636 |{{increase}}3.87 % |{{increase}}7.6 % |{{IncreaseNegative}}9.4 % |{{decreasePositive}}66.0 % |- |1997 |{{increase}}1,653.1 |{{increase}}1,698 |{{steady}}3.87 % |{{increase}}4.1 % |{{IncreaseNegative}}6.8 % |{{IncreaseNegative}}67.8 % |- |1998 |{{increase}}1,774.4 |{{increase}}1,789 |{{increase}}4.00 % |{{increase}}6.2 % |{{IncreaseNegative}}13.1 % |{{IncreaseNegative}}68.1 % |- |1999 |{{increase}}1,954.0 |{{increase}}1,935 |{{increase}}4.19 % |{{increase}}8.5 % |{{IncreaseNegative}}5.7 % |{{IncreaseNegative}}70.0 % |- |2000 |{{increase}}2,077.9 |{{increase}}2,018 |{{decrease}}4.16 % |{{increase}}4.0 % |{{IncreaseNegative}}5.6 % |{{IncreaseNegative}}73.6 % |- |2001 |{{increase}}2,230.4 |{{increase}}2,130 |{{increase}}4.26 % |{{increase}}4.9 % |{{increase}}4.3 % |{{IncreaseNegative}}78.7 % |- |2002 |{{increase}}2,353.1 |{{increase}}2,210 |{{increase}}4.30 % |{{increase}}3.9 % |{{increase}}4.0 % |{{IncreaseNegative}}82.9 % |- |2003 |{{increase}}2,590.7 |{{increase}}2,395 |{{increase}}4.46 % |{{increase}}7.9 % |{{increase}}3.9 % |{{IncreaseNegative}}84.2 % |- |2004 |{{increase}}2,870.8 |{{increase}}2,612 |{{increase}}4.58 % |{{increase}}7.8 % |{{increase}}3.8 % |{{decreasePositive}}83.3 % |- |2005 |{{increase}}3,238.3 |{{increase}}2,901 |{{increase}}4.77 % |{{increase}}9.3 % |{{increase}}4.4 % |{{decreasePositive}}80.9 % |- |2006 |{{increase}}3,647.0 |{{increase}}3,218 |{{increase}}4.95 % |{{increase}}9.3 % |{{IncreaseNegative}}6.7 % |{{decreasePositive}}77.1 % |- |2007 |{{increase}}4,111.1 |{{increase}}3,574 |{{increase}}5.16 % |{{increase}}9.8 % |{{IncreaseNegative}}6.2 % |{{decreasePositive}}74.0 % |- |2008 |{{increase}}4,354.8 |{{increase}}3,731 |{{increase}}5.21 % |{{increase}}3.9 % |{{IncreaseNegative}}9.1 % |{{IncreaseNegative}}74.5 % |- |2009 |{{increase}}4,759.9 |{{increase}}4,020 |{{increase}}5.68 % |{{increase}}8.5 % |{{IncreaseNegative}}11.0 % |{{decreasePositive}}72.5 % |- |2010 |{{increase}}5,312.4 |{{increase}}4,425 |{{increase}}5.95 % |{{increase}}10.3 % |{{IncreaseNegative}}9.5 % |{{decreasePositive}}67.5 % |- |2011 |{{increase}}5,782.0 |{{increase}}4,750 |{{increase}}6.09 % |{{increase}}6.6 % |{{IncreaseNegative}}9.5 % |{{IncreaseNegative}}69.6 % |- |2012 |{{increase}}6,214.5 |{{increase}}5,037 |{{increase}}6.23 % |{{increase}}5.5 % |{{IncreaseNegative}}10.0 % |{{decreasePositive}}69.1 % |- |2013 |{{increase}}6,727.3 |{{increase}}5,383 |{{increase}}6.41 % |{{increase}}6.4 % |{{IncreaseNegative}}9.4 % |{{decreasePositive}}68.5 % |- |2014 |{{increase}}7,362.5 |{{increase}}5,814 |{{increase}}6.65 % |{{increase}}7.4 % |{{IncreaseNegative}}5.8 % |{{decreasePositive}}67.8 % |- |2015 |{{increase}}8,036.3 |{{increase}}6,264 |{{increase}}6.94 % |{{increase}}8.0 % |{{increase}}4.9 % |{{IncreaseNegative}}69.9 % |- |2016 |{{increase}}8,787.9 |{{increase}}6,761 |{{increase}}7.27 % |{{increase}}8.2 % |{{increase}}4.5 % |{{decreasePositive}}69.0 % |- |2017 |{{increase}}9,596.8 |{{increase}}7,287 |{{increase}}7.52 % |{{increase}}7.2 % |{{increase}}3.6 % |{{IncreaseNegative}}69.8 % |- |2018 |{{increase}}10,505.2 |{{increase}}7,874 |{{increase}}7.77 % |{{increase}}7.1 % |{{increase}}3.5 % |{{steady}}69.8 % |} == ವಲಯಗಳು == <gallery widths="200" heights="200"> ಚಿತ್ರ:2010 Percent labor employment in India by its economic sectors.png|alt=Pie-chart of employment by economic sector.|ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಶತ ಕಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ಯೋಗ (2010).<ref>[http://planningcommission.nic.in/data/datatable/0306/table%20116.pdf Employment across various sectors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123143408/http://planningcommission.nic.in/data/datatable/0306/table%20116.pdf |date=2018-11-23 }}, NSSO 66th Nationwide Survey, Planning Commission, Government of India (3 June 2014), pp 116</ref> ಚಿತ್ರ:1951 to 2013 Trend Chart of Sector Share of Total GDP for each year, India.png|ಭಾರತದ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಅದರ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಂಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಂತೆ, ೧೯೫೧ ಮತ್ತು ೨೦೧೩ ರ ನಡುವೆ ವಿಕಸನವಾಗಿವೆ. </gallery>ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಜಿಡಿಪಿಯನ್ನು ಮೂರು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ಅನುಸರಿಸಿದೆ: ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು. ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳು, ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಹಾಲು ಹಾಗೂ ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆ, ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ರೇಷ್ಮೆಕೃಷಿ, ಹಕ್ಕಿ ಸಾಕಣೆ, ಅರಣ್ಯ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪಾದನಾ ಉಪವಲಯಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೇವಾ ವಲಯದ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಾಫ಼್ಟ್‌ವೇರ್, ಐಟಿ, ಸಂಪರ್ಕವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆತಿಥ್ಯ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ವಿಮೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>[http://indiainbusiness.nic.in/newdesign/index.php?param=advantage/163 Indian Economy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705201433/http://indiainbusiness.nic.in/newdesign/index.php?param=advantage%2F163|date=5 July 2014}} Government of India (2013)</ref><ref>[http://planningcommission.nic.in/data/datatable/0306/table%20116.pdf Employment across various sectors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123143408/http://planningcommission.nic.in/data/datatable/0306/table%20116.pdf |date=2018-11-23 }}, NSSO 66th Nationwide Survey, Planning Commission, Government of India (3 June 2014)</ref> == ಕೃಷಿ == [[ಚಿತ್ರ:Tierecke_8983_-_Rice_fields_near_Puri.jpg|thumb|ಒಡಿಶಾದ ಪುರಿಯ ಹತ್ತಿರ ಭತ್ತದ ಹೊಲಗಳು]] ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಕೃಷಿ, ಲಾಗಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಂತಹ ಸಂಬಂಧಿತ ವಲಯಗಳು ಜಿಡಿಪಿಯ 17% ರಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಲಯವು ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 49% ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=https://principles-of-economics-and-business.blogspot.com/2015/09/indian-economy-at-glance.html|title=Indian Economy At a Glance|accessdate=9 October 2015}}</ref> ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯು ಜಿಡಿಪಿಯ 23% ರಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿತ್ತು, ಮತ್ತು ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 59% ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತ್ತು.<ref name="WTTCBenchmark" /> ಭಾರತದ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಂಡು ಬೆಳೆದಂತೆ, ೧೯೫೧ರಿಂದ ೨೦೧೧ರ ವರೆಗೆ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಕೃಷಿಯ ಕೊಡುಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇಳಿದಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಈಗಲೂ ದೇಶದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗ ಮೂಲ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಮಾಜಾರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಗಣನೀಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.{{sfn|Economic Survey|2010|p=180}} ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮೇಲೆ ಇಡಲಾದ ವಿಶೇಷ ಒತ್ತು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಅನ್ವಯ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಾಲದಿಂದ ಕೃಷಿ ಸಾಲ ಹಾಗೂ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಬೆಳೆಗಳ ಇಳುವರಿಯು ೧೯೫೦ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇಳುವರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಇಳುವರಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಸರಿ ಇಳುವರಿಯ 30% ರಿಂದ 50% ನಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Datt-5">{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=499–501}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಗೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ರಾಜ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣಾ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಬಿಹಾರ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.{{multiple image|align=left|image1=Punjab Monsoon.jpg|width1=180|caption1=<center>ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯವು ಭಾರತದ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಉಗ್ರಾಣವಾಗಿರುವ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite report |url=http://planningcommission.nic.in/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_pun04.pdf |title=Human Development Report 2004, Punjab |date=2004 |author=[[Government of Punjab, India|The Government of Punjab]] |accessdate=9 August 2011| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110708073911/http://planningcommission.nic.in/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_pun04.pdf| archivedate= 8 July 2011 <!--DASHBot-->| url-status=live}} Section: "The Green Revolution", pp. 17–20.</ref></center>|image2=Amul Plant at Anand.jpg|width2=272|caption2=<center>ಆನಂದ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಮುಲ್ ಕ್ಷೀರೋತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದುಗ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿಯ ವೇಳೆ ಆರಂಭಿಸಲಾದ ಬಹಳ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘವಾಗಿತ್ತು.</center>}}ಭಾರತವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ 1208 ಮಿ.ಮಿ ನಷ್ಟು ಮಳೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು 4000 ಬಿಲಿಯನ್ ಘನ ಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟು ಅವಕ್ಷೇಪನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ಬಳಸಬಲ್ಲ ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು 1123 ಬಿಲಿಯನ್ ಘನ ಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://cwc.gov.in/main/webpages/statistics.html#2|title=India&nbsp;– Land and Water Resources at a glance|publisher=Central Water Commission, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119200518/http://cwc.gov.in/main/webpages/statistics.html#2|archive-date=19 November 2010|accessdate=18 November 2010|url-status=dead}}</ref> ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ 546,820 ಚದರ ಕಿ.ಮಿ ಅಥವಾ ಒಟ್ಟು ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದ ೩೯% ನಷ್ಟು ನೀರಾವರಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="irrigation">{{cite web|url=http://mowr.gov.in/writereaddata/linkimages/statewiseirrigated2079753822.pdf|title=State-Wise Details of Net Irrigated Area (NIA), Net Sown Area (NSA) And Percentage of NIA To NSA|publisher=Ministry of Water Resources, Government of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721161906/http://mowr.gov.in/writereaddata/linkimages/statewiseirrigated2079753822.pdf|archivedate=21 July 2011|accessdate=18 November 2010|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತದ ಒಳನಾಡು ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಆರು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.fisheries.is/economy/fisheries-impacts/global-comparison/|title=Fishery – Global Comparison|accessdate=9 October 2015|archive-date=14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914081920/http://www.fisheries.is/economy/fisheries-impacts/global-comparison|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Cashew_@_Paravur.jpg|right|thumb|ಗೋಡಂಬಿ ಬೀಜಗಳು]] ಭಾರತವು ಹಾಲು, ಸೆಣಬು ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಾನುವಾರು ಸಮೂಹವನ್ನು (೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ೧೭೦ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಾಣಿಗಳು) ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/dailychart/2011/07/global-livestock-counts|title=Economist – Global livestock counts|accessdate=9 October 2015}}</ref> ಭಾರತವು ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ, ಕಬ್ಬು, ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ]]ಯ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ತರಕಾರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ೧೦.೯% ಹಾಗೂ ೮.೬% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ರೇಷ್ಮೆಯ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ (೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ೭೭,೦೦೦ ಟನ್ನುಗಳು) ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕವಾಗಿದೆ.<ref name="fao-silk">{{cite web|url=http://www.fao.org/es/ess/top/commodity.html?lang=en&item=1185&year=2005|title=Major Food And Agricultural Commodities And Producers&nbsp;– Countries By Commodity|publisher=[[FAO]]|accessdate=12 December 2009}}</ref> ಭಾರತವು ಗೋಡಂಬಿ ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿ ಕರಟ ದ್ರವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿದೆ. ೨೦೧೧-೧೨ರಲ್ಲಿ ಗೋಡಂಬಿ ಬೀಜಗಳಿಂದ {{INR}}4,390 ಕೊಟಿಯಷ್ಟು ವಿದೇಶಿ ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಮ್‍ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬೦೦ ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿವೆ.<ref name="auto1">{{cite news|url=http://www.qmak.in/mypics%5C91120154629572.pdf|title=Cashew industry : Challenges and Opportunities|accessdate=22 March 2016|archive-date=28 ಮೇ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528021450/http://qmak.in/mypics/91120154629572.pdf|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತದ ಆಹಾರಧಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ೨೦೧೫-೧೬ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೫೨ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.businesstoday.in/sectors/agriculture/govt-eyes-bumper-agri-production-on-good-monsoon-hopes/story/233549.html|title=Govt eyes bumper agriculture production on good monsoon hopes|last=|first=|date=|work=|accessdate=22 June 2016|via=}}</ref> ಭಾರತವು ಬಾಸ್ಮತಿ ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ, ಧಾನ್ಯಗಳು, ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ತಾಜಾ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಒಣಫಲಗಳು, ಎಮ್ಮೆ ಮಾಂಸ, ಹತ್ತಿ, ಚಹಾ, ಕಾಫಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಂತಹ ಹಲವಾರು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ, ಆಗ್ನೇಯ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳಿಗೆ. ಭಾರತದ ವಿದೇಶಿ ಗಳಿಕೆಯ ಸುಮಾರು ೧೦ ಪ್ರತಿಶತ ಈ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="moci">[http://www.dgciskol.nic.in/ Foreign Trade Performance of India Annual Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140726163416/http://www.dgciskol.nic.in/|date=26 July 2014}} Directorate General of Commercial Intelligence and Statistics, Ministry of Commerce and Industry, Government of India (2012)</ref> [[ಚಿತ್ರ:Poomparai_village.jpg|left|thumb|250x250px|ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದ್ದು, ಹೊಲಗಳಿರುವ ಬಡ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಹೊಲಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೃದ್ಧ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಸುಮಾರು 1530000 ಚದರ ಕಿ.ಮಿ. ನೊಂದಿಗೆ, ಅಮೇರಿಕದ ನಂತರ ಭಾರತವು ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಭೂಮಿಯ 52% ನಷ್ಟು ಕೃಷಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಚೈನಾ ಅಥವಾ ಅಮೇರಿಕದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿದೆಯಾದರೂ, ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯು ಅಮೇರಿಕಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ, ಮತ್ತು ಚೈನಾದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಆದರೆ, ಕೃಷಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿಯು ಅದರ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದ ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿದೆ.<ref name="nytagriculture">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/business/22indiafood.html|title=The Food Chain in Fertile India, Growth Outstrips Agriculture|last=Sengupta|first=Somini|date=22 June 2008|newspaper=The New York Times|accessdate=29 March 2010}}</ref> ಭಾರತದ ಅಲ್ಪ ಉತ್ಪನ್ನತೆಯು ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃಷಿ ಸಹಾಯಧನಗಳು ರೈತರು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತಾ ವರ್ಧಕ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕೃಷಿಯ ಅತಿಯಾದ ನಿಯಂತ್ರಣವು ವೆಚ್ಚಗಳು, ಬೆಲೆಯ ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಾಲದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹಾನಿಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು, ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ, ಬಂದರುಗಳು, ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹ, ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಂತಹ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಸಾಕಾಗದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="agriculturepriorities">{{cite web|url=http://go.worldbank.org/8EFXZBL3Y0|title=India: Priorities for Agriculture and Rural Development|publisher=World Bank|accessdate=8 January 2011}}</ref> ಭೂ ಹಿಡುವಳಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಗಾತ್ರವು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, 70% ಹಿಡುವಳಿಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಿಂತ (2.5 ಎಕ್ರೆ) ಕಡಿಮೆಯಿವೆ.<ref>{{Harvnb|Panagariya|2008|p=318}}</ref> ೨೦೧೬ರ ವೇಳೆಗೆ ಒಟ್ಟು ಬೇಸಾಯಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಕೇವಲ 46% ನೀರಿನಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶದಿಂದ ಬಹಿರಂಗವಾದಂತೆ, ನೀರಾವರಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಅಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿವೆ.<ref name="irrigation2" /> ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರೈತರು ಈಗಲೂ ಮಳೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುವನ್ನು. ಇದು ಹಲವುವೇಳೆ ಸಮತೆ ಇಲ್ಲದ್ದಾಗಿದ್ದು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|p=502}}</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಎರಡು ಕೋಟಿ ಹೆಕ್ಟೇರು ಭೂಮಿಯನ್ನು (೫ ಕೋಟಿ ಎಕ್ರೆ) ನೀರಾವರಿಯಡಿ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ, ವೇಗವರ್ಧಿತ ನೀರಾವರಿ ಪ್ರಯೋಜನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (ಎಐಬಿಪಿ) (ಇದಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ {{INR}}80,000 ಕೋಟಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report-agriculture-production-to-double-with-rs-80000-crore-irrigation-scheme-others-nitin-gadkari-2223667|title=Agriculture production to double with Rs 80000 crore irrigation scheme, others: Nitin Gadkari|newspaper=[[Daily News and Analysis]]|accessdate=22 June 2016}}</ref> ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಅಭಾವದ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಕೃಷಿ ಆದಾಯಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆ; ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಹಾಳಾಗುವುದರಿಂದ ನಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="India's Food Transportation Ordeal" /> == ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Mumbai_Skyline_at_Night.jpg|thumb|300x300px|ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನೋಟ]] ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಜಿಡಿಪಿಯ 26% ನಷ್ಟು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 22% ಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="quandl.com">{{cite web|url=http://www.quandl.com/economics/india-all-economic-indicators#Productive+Sectors|title=India&nbsp;– All Economic Indicators on Quandl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130107091035/http://www.quandl.com/economics/india-all-economic-indicators#Productive+Sectors|archivedate=7 January 2013|accessdate=8 October 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಜಿಡಿಪಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು ($559 ಬಿಲಿಯನ್),<ref>[http://unstats.un.org/unsd/snaama/dnlList.asp GDP and its breakdown at current prices in US Dollars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180121182318/https://unstats.un.org/unsd/snaama/dnlList.asp |date=2018-01-21 }} United Nations Statistics Division (2013)</ref> ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ಸ್ಥಿರ ೨೦೦೫ರ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ೯ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು ($197.1 ಬಿಲಿಯನ್).<ref>[http://unstats.un.org/unsd/snaama/dnlList.asp GDP and its breakdown at constant 2005 prices in US Dollars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180121182318/https://unstats.un.org/unsd/snaama/dnlList.asp |date=2018-01-21 }} United Nations Statistics Division (2013)</ref> ೧೯೯೧ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ವಲಯವು ಗಣನೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಇದು ಆಮದು ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು, ವಿದೇಶೀ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ತಂದಿತು, ಕೆಲವು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಖಾಸಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ವಿದೇಶೀ ನೇರ ಬಂಡವಾಳ (ಎಫ಼್‍ಡಿಐ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉದಾರೀಕರಿಸಿತು,<ref>[http://www.narendramodi.in/media-coverage/485523]</ref> ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿತು ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಗ್ರಾಹಕ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.{{sfn|Task Force Report|2006|pp=9–10}} ಉದಾರೀಕರಣದ ನಂತರ, ಭಾರತದ ಖಾಸಗಿ ವಲಯವು ಹೆಚ್ಚು ಅಗ್ಗದ ಚೈನಾದ ಆಮದುಗಳ ಬೆದರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಆಗಿನಿಂದ ಭಾರತವು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿ, ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿ, ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಕುಗ್ಗಿಸಿದೆ, ಹಿಂದೆ ಶ್ರಮಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲೂ.<ref>{{Harvnb|Kumar|2005|pp=1040–1041}}</ref> === ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯ === [[ಚಿತ್ರ:Agni-II_missile_(Republic_Day_Parade_2004).jpeg|thumb|250x250px|ಬೈಜಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಗ್ನಿ-೨ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕ ಕ್ಷಿಪಣಿ. ಮೇ 1998ರಿಂದ, ಭಾರತವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಬೈಜಿಕ ದೇಶ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡಿತು.]] ೧.೩ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತವು ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸೇನಾ ಪಡೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2019-20ರಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾದ ಒಟ್ಟು ಬಂಡವಾಳವು ₹3.01 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/budget/news/sitharaman-keeps-defence-sector-outlay-unchanged-in-budget-2019-1562314073096.html|title=Sitharaman keeps defence sector outlay unchanged in budget 2019|last1=Das|first1=Shaswati|date=5 July 2019|website=Mint|language=en|accessdate=15 August 2019}}</ref> ೨೦೨೨ರ ವೇಳೆಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚವು ಅಮೇರಿಕನ್ $62 ಬಿಲಿಯನ್‍ಗೆ ಏರುವುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://qz.com/346941/the-seven-homegrown-firms-fighting-over-indias-620-billion-defence-market/|title=The seven homegrown firms fighting over India's $621 billion defence market|website=Quartz|access-date=12 November 2015}}</ref> === ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ವಲಯ === [[ಚಿತ್ರ:NTPC_Ramagundam.jpg|thumb|ಎನ್‍ಟಿಪಿಸಿಯ ರಾಮಗುಡಮ್ ಸೂಪರ್ ಥರ್ಮಲ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ]] ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕದ ನಂತರ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯು ೨೦೧೫ ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 5.3% ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು.<ref name="srwew">{{cite web|url=http://www.bp.com/content/dam/bp/pdf/energy-economics/statistical-review-2016/bp-statistical-review-of-world-energy-2016-india-insights.pdf|title=BP Statistical Review 2016|accessdate=29 May 2016|archive-date=20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161020034026/http://www.bp.com/content/dam/bp/pdf/energy-economics/statistical-review-2016/bp-statistical-review-of-world-energy-2016-india-insights.pdf|url-status=dead}}</ref> ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯ 85% ರಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ತೈಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ದೇಶದ ತೈಲ ಬೇಡಿಕೆಯ 25% ರಷ್ಟನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ.<ref name="CIA">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html#Econ|title=CIA&nbsp;– The World Factbook&nbsp;– India|date=20 September 2007|publisher=CIA|accessdate=2 October 2007|archive-date=11 ಜೂನ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html#Econ|url-status=dead}}</ref><ref name="Datt-1">{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|p=104}}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೫ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಸಾಬೀತಾದ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು 763.476 ದಶಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‍ನಷ್ಟಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ೧,೪೯೦ ಬಿಲಿಯನ್ ಘನ ಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟು ಮುಟ್ಟಿದವು.<ref name="png">{{cite web|url=http://petroleum.nic.in/docs/pngstat.pdf|title=Indian Petroleum & Natural Gas Statistics, 2014–15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141205032742/http://petroleum.nic.in/docs/pngstat.pdf|archivedate=5 December 2014|accessdate=19 January 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಡಲಕರೆಯಾಚೆಗೆ ಬಾಂಬೆ ಹೈ‍ನಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣ ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕಾವೇರಿ ನದಿಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಕಡಲಕರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಸ್ಸಾಂ, ಗುಜರಾತ್ ಹಾಗೂ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಭಾರತವು ತೈಲದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಳಕೆದಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಿವ್ವಳ ತೈಲ ಆಮದುಗಳು ೨೦೧೪-೧೫ರಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಅಮೇರಿಕನ್ ೧೮೨.೦೪ ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟಿದ್ದವು.<ref name="png" /> ಇದು ದೇಶದ ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಯ ಕೊರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಉದಾ. ಒಎನ್‍ಜಿಸಿ, ಎಚ್‍ಪಿಸಿಎಲ್, ಬಿಪಿಸಿಎಲ್ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಆಯಿಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ತೈಲ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ರಿಲಾಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‍ನಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಖಾಸಗಿ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/news/2010-01-27/reliance-net-beats-estimate-after-boosting-natural-gas-sales.html|title=Reliance Net Beats Estimate After Boosting Natural Gas Sales|date=27 January 2010|work=BusinessWeek|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110915194809/http://www.businessweek.com/news/2010-01-27/reliance-net-beats-estimate-after-boosting-natural-gas-sales.html|archivedate=15 September 2011|accessdate=5 April 2010|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ 4.8% ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಯಿತು.<ref name="srwe">{{cite web|url=http://www.bp.com/content/dam/bp/pdf/energy-economics/statistical-review-2015/bp-statistical-review-of-world-energy-2015-electricity-section.pdf|title=BP Statistical Review of world electric energy, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704145824/http://www.bp.com/content/dam/bp/pdf/Energy-economics/statistical-review-2015/bp-statistical-review-of-world-energy-2015-electricity-section.pdf|archivedate=4 July 2015|accessdate=17 June 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷ ೨೦೧೫ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆ, ಭಾರತವು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಬೇಡಿಕೆಯ ಅಭಾವದ ಕಾರಣ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://vidyutpravah.in/|title=Vidyut Pravah – See FAQ section for more information|accessdate=3 June 2016|archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013060025/http://www.vidyutpravah.in/|url-status=dead}}</ref> ಮೇ ೨೦೧೬ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸೌಲಭ್ಯ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ವಲಯವು ೩೦೩ ಗೀಗಾವಾಟ್‍ಗಳ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ 69.8% ರಷ್ಟು, [[ಜಲವಿದ್ಯುತ್]] 15.2% ನಷ್ಟು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ 13.0% ನಷ್ಟು, ಮತ್ತು ಬೈಜಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ 2.1% ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತ್ತು.<ref name="capacity">{{cite web|url=http://www.cea.nic.in/reports/monthly/installedcapacity/2016/installed_capacity-05.pdf|title=All India Installed Capacity (In MW) Of Power Stations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160705063841/http://www.cea.nic.in/reports/monthly/installedcapacity/2016/installed_capacity-05.pdf|archivedate=5 July 2016|accessdate=9 June 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ಭಾರತವು ತನ್ನ ಬಹುತೇಕ ದೇಶೀಯ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ೧೦೬ ಶತಕೋಟಿ ಟನ್‍ಗಳಷ್ಟಿರುವ ಸಾಬೀತಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.coal.nic.in/reserve2.htm|title=Inventory of Coal Resources of India|publisher=Ministry of Coal, Government of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100419020324/http://www.coal.nic.in/reserve2.htm|archivedate=19 April 2010|accessdate=18 November 2010|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತವು ಸೌರ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳಂತಹ (ಜಟ್ರೋಫ಼ಾ, ಕಬ್ಬು) ಗಣನೀಯವಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಕೆಲವು ಪರ್ಯಾಯ ಶಕ್ತಿಮೂಲಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುರೇನಿಯಮ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೈಜಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮಂದವಾಗಿಸಿದವು.<ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/2008/06/30222448/Uranium-shortage-holding-back.html|title=Uranium shortage holding back India's nuclear power drive|date=30 June 2008|newspaper=Mint|accessdate=5 April 2010}}</ref> ತುಮ್ಮಲಪಲ್ಲೆ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೋಧನೆಗಳು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಅಗ್ರ ೨೦ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಯುರೇನಿಯಮ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಪೈಕಿ ಇರಬಹುದು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/andhra-pradesh/article1554078.ece|title=Massive uranium deposits found in Andhra Pradesh|last=Subramanian|first=T. S.|date=20 March 2011|work=The Hindu|access-date=19 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024220949/http://www.thehindu.com/news/states/andhra-pradesh/article1554078.ece|archive-date=24 October 2012|location=Chennai, India|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ibtimes.com/massive-uranium-deposit-found-andhra-pradesh-india-299977|title=Massive uranium deposits found in Andhra Pradesh|last=Thakur|first=Monami|date=19 July 2011|work=International Business Times|location=US}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/8647745/Largest-uranium-reserves-found-in-India.html|title=Largest uranium reserves found in India|last=Bedi|first=Rahul|date=19 July 2011|work=The Telegraph|location=New Delhi, India}}</ref> ಇದು ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ೮೪೬,೪೭೭ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‍ಗಳ [[ಥೋರಿಯಮ್]] ನಿಕ್ಷೇಪವು (ವಿಶ್ವದ ನಿಕ್ಷೇಪದ ಸುಮಾರು 25%) ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಬೈಜಿಕ ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಅಮೇರಿಕ ಬೈಜಿಕ ಒಪ್ಪಂದ ಕೂಡ ಭಾರತವು ಇತರ ದೇಶಗಳಿಂದ ಯುರೇನಿಯಮ್‍ನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/2008/10/09005930/Bush-signs-IndiaUS-nuclear-de.html?d=1|title=Bush signs India-US nuclear deal into law|date=9 October 2008|newspaper=Mint|accessdate=5 April 2010}}</ref> === ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Mahindra_XUV_500_W6_2014_cc_(12510496555).jpg|left|thumb|ಮಹೀಂದ್ರ ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೫೦೦ ನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ]] ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರವು (ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್) ಜಿಡಿಪಿ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪವಲಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.ibef.org/industry/engineering-india.aspx Engineering industry of India] IBEF, Ministry of Commerce and Industry, Government of India (April 2014)</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ಉಪಕರಣಗಳು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು, ಬಂಡವಾಳ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಪರಿವರ್ತಕಗಳು, ಸ್ವಿಚ್‍ಗೇರ್, ಕುಲುಮೆಗಳು, ಮತ್ತು ತಿರುಗಾಲಿಗಳ ಎರಕಹೊಯ್ದು ಆಕಾರ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾಗಗಳು, ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ರೇಲ್ವೆ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೌಲವರ್ಧಿತ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಉಪವಲಯವು ೨೦೧೩-೧೪ರ ವಿತ್ತೀಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ $67 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ರಫ್ತುಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ದೇಶೀಯ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಪೂರೈಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/making-a-case-for-higher-engineering-exports/1273068|title=Making a case for higher engineering exports|date=24 July 2014|work=The Financial Express}}</ref><br />ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಉದ್ಯಮವು ಅದರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಾರು, ಮೋಟರ್‌ಸೈಕಲ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಕೂಟರ್ ಉದ್ಯಮ, ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ನಂತಹ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಯಂತ್ರಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಸುಮಾರು ೧೮ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ಸೌಕರ್ಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಜೋಡಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೨.೩ ದಶಲಕ್ಷ ವಾಹನಗಳನ್ನು ರಫ್ತುಮಾಡಿತು.<ref name="itengg">[http://www.ct.camcom.gov.it/documenti/internazionalizzazione/consorzio/ENGINEERING_INDUSTRY_IN_INDIA.pdf Engineering industry of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728035535/http://www.ct.camcom.gov.it/documenti/internazionalizzazione/consorzio/ENGINEERING_INDUSTRY_IN_INDIA.pdf|date=28 July 2014}} MECCANICA AND BENI STRUMENTALI, Government of Italy (2013)</ref> ಭಾರತವು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 29% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿತ್ತು.<ref name="itengg" /><ref>[http://www.aem.org/News/Advisors/AEM/?HL=Global_Tractor_Market_Analysis_Available_to_AEM_Members_from_Agrievolution_Alliance&A=1292 Global Tractor Market Analysis Available to AEM Members from Agrievolution Alliance] Association of Equipment Manufacturers, Milwaukee, Wisconsin, US (2014)</ref> ಭಾರತವು ಯಂತ್ರಸಾಧನಗಳ ೧೨ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ೭ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕವಾಗಿದೆ.<ref name="itengg" /> ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಉದ್ಯಮವು $79 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು (ಜಿಡಿಪಿಯ 4%) ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ೬.೭೬ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ (ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 2%) ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತು.<ref name="WTTCBenchmark6" /> === ರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:HopeDiamondwithLighting2_(cropped).JPG|thumb|[[ಕೋಹಿನೂರ್‌]] ಮತ್ತು ಹೋಪ್ ಡೈಮಂಡ್‍ನಂತಹ (ಮೇಲೆ) ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರತ್ನಗಳು ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದವು.<ref>India Before Europe, C.E.B. Asher and C. Talbot, Cambridge University Press, 2006, {{ISBN|0-521-80904-5}}, p. 40</ref><ref>A History of India, Hermann Kulke and Dietmar Rothermund, Edition: 3, Routledge, 1998, p. 160; {{ISBN|0-415-15482-0}}</ref>]] ಭಾರತವು ವಜ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ; ಭಾರತವು ಚಿನ್ನದ ಎರಡು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಳಕೆದಾರರಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="dnbgems">[https://www.dnb.co.in/IndianGemsandJewellerySector/Overview.asp India's gem and Jewellery Sector] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828063635/http://www.dnb.co.in/IndianGemsandJewellerySector/Overview.asp|date=28 August 2013}} Dun and Bradstreet (2012)</ref><ref>[http://www.gold.org/news-and-events/press-releases/consumer-demand-gold-53-q2-2013-led-strong-growth-china-and-india Consumer demand for gold up 53% in Q2 2013 led by strong growth in China and India] World Gold Council (August 2013)</ref> ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಹಾಗೂ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ನಂತರ, ಚಿನ್ನ, ಅಮೂಲ್ಯ ಕಲ್ಲುಗಳು, ರತ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಆಭರಣಗಳ ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಆಮದು ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಸುಮಾರು 7% ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವಿದೇಶಿ ಹಣ ಗಳಿಕೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.ibef.org/industry/gems-jewellery-india.aspx Gems and Jewellery Industry in India] IBEF, Ministry of Commerce and Industry, Government of India (2013)</ref> ರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳ ಉದ್ಯಮವು ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕ ಹುಟ್ಟುವಳಿಯಲ್ಲಿ $60 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಮತ್ತು ೨೦೨೨ರ ವೇಳೆಗೆ $110 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.businessworld.in/article/How-Gems-Jewellery-Sector-Plays-A-Significant-Role-In-The-Indian-Economy/02-06-2018-150508/|title=How Gems & Jewellery Sector Plays A Significant Role In The Indian Economy|last1=Khanna|first1=Pankaj|website=BW Businessworld|language=en|accessdate=26 November 2018}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳ ಉದ್ಯಮವು ಹಲವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref>Oppi Untracht (1997), Traditional jewellery of India, {{ISBN|978-0810938861}}, pp 1-23</ref> ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ, ಭಾರತವು ವಜ್ರಗಳ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು.<ref name="dnbgems2" /> ಈಗ ದಕ್ಷಿನ ಆಫ಼್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ವಜ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಲೋಹಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಎಂಟ್‍ವರ್ಪ್, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ರಾಮಾತ್ ಗಾನ್ ಜೊತೆಗೆ, ಸೂರತ್ ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿಯಂತಹ ಭಾರತದ ನಗರಗಳು ವಿಶ್ವದ ಆಭರಣಗಳ ನಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ, ನಿಖರ ನಯಗೆಲಸ, ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಇತರ ಕೇಂದ್ರಗಳಂತಿರದೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳ ಉದ್ಯಮವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಚಾಲಿತವಾಗಿದೆ; ಈ ವಲಯವು ಕೈ ಚಾಲಿತ, ಬಹಳವಾಗಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಲ್ಲದದ್ದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಟುಂಬ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪವಲಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಣ್ಣ ವಜ್ರಗಳ (ಒಂದು ಕ್ಯಾರಟ್‍ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ) ನಿಖರ ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ, ನಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="dnbgems2" /> ಭಾರತವು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ವಜ್ರಗಳು, ಮುತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಲ್ಲುಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣಕ್ಕೂ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಆಭರಣದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಲಾದ ೧೨ ವಜ್ರಗಳಲ್ಲಿ ೧೧ ನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ನಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.rough-polished.com/en/analytics/77889.html Indian diamond cutting and polishing sector] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150203230427/http://www.rough-polished.com/en/analytics/77889.html |date=2015-02-03 }} Rough and Polished (6 March 2013)</ref> ಭಾರತವು ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಮೂಲ್ಯ ಲೋಹ ಆಧಾರಿತ ಆಭರಣಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ. ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಆಭರಣ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ದೇಶೀಯ ಬೇಡಿಕೆಯು ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಚಾಲಕವಾಗಿದೆ.<ref name="atkgem">[http://www.ficci.com/spdocument/20332/India-Jewellery-Review-2013.pdf All that glitters is Gold: India Jewellery Review 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140712143112/http://ficci.com/spdocument/20332/India-Jewellery-Review-2013.pdf |date=2014-07-12 }} A.T. Kearny (2014)</ref> === ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:VizagPort.jpg|left|thumb|250x250px|[[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಬಂದರು.]] ಭಾರತದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವಲಯವು ಅದರ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಸುಮಾರು 5% ನಷ್ಟನ್ನು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ೩೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೫ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತವು ೫,೪೭೨,೧೪೪ ಕಿ.ಮಿ. ಗಳಷ್ಟರ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕದ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿ.ಮಿ.ಗೆ ೧.೬೬ ಕಿ.ಮಿ. ನಷ್ಟು ರಸ್ತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲದ ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಜಪಾನ್ (೦.೯೧), ಅಮೇರಿಕ (೦.೬೭), ಚೈನಾ (೦.೪೬), ಬ್ರಜ಼ಿಲ್ (೦.೧೮) ಅಥವಾ ರಷ್ಯಾಗಿಂತ (೦.೦೮) ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref name="Statistics">{{Cite web|url=http://morth.nic.in/showfile.asp?lid=2445|title=Basic Road Statistics of India 2013–14 and 2014–15|last=|first=|date=|website=Ministry of Road Transport & Highways|publisher=|access-date=12 November 2016|archive-date=11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211014330/http://morth.nic.in/showfile.asp?lid=2445|url-status=dead}}</ref> ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಭಾರತದ ರಸ್ತೆಗಳು ಆಧುನಿಕ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾದ, ನೆಲಗಟ್ಟು ಮಾಡದ ರಸ್ತೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಇವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="wbtransport">{{cite web|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/EXTSARREGTOPTRANSPORT/0,,contentMDK:20703625~menuPK:868822~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:579598,00.html|title=India Transport Sector|publisher=World Bank|access-date=2020-04-25|archive-date=2015-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119002640/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/EXTSARREGTOPTRANSPORT/0,,contentMDK:20703625~menuPK:868822~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:579598,00.html|url-status=dead}}</ref> ೩೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೫ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತದ 87.05% ರಷ್ಟು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನೆಲಗಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Statistics" /> ಜಿ-೨೭ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಮೂಹದ ಪೈಕಿ, ಪ್ರತಿ ೧೦೦,೦೦೦ ಜನರಿಗೆ ಭಾರತವು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಕಿಲೊಮೀಟರ್-ದಾರಿ ರಸ್ತೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇ ೨೦೧೪ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತವು ೨೨,೬೦೦ ಕಿ.ಮಿ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ೪ ಅಥವಾ ೬ ಪಥಗಳ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದರ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿತ್ತು.<ref name="nhdp2011">{{cite web|url=http://www.nhai.org/WHATITIS.asp|title=National Highway Development Project (NHDP)|date=July 2014|publisher=NHAI, Ministry of Roads Transport, Govt of India|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515151253/http://www.nhai.org/WHATITIS.asp|archive-date=2016-05-15|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತದ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು 60% ಸಾಗಣೆ ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು 87% ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Road annual report">{{cite web|url=http://morth.nic.in/showfile.asp?lid=414|title=Annual report 2010–2011|publisher=Ministry of Road transport and highways|accessdate=7 February 2012|archive-date=24 ಜನವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124154837/http://www.morth.nic.in/showfile.asp?lid=414|url-status=dead}}</ref> [[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ]] ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೈಲು ಜಾಲವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 114,500 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದದ ರೈಲು ಕಂಬಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ೭,೧೭೨ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಈ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿಭಾಯಿತ ರೈಲು ಜಾಲವು ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ೨೩ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು, ಮತ್ತು ಬಿಲಿಯನ್ ಟನ್‍ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಿತು.<ref>[http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/MTHSTAT/2014/MER_March_2014.pdf Indian Railways] Govt of India (2014)</ref> ಭಾರತವು 7,500 ಕಿಲೊಮೀಟರ್‌ಗಳ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ೧೩ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ೬೦ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಪ್ರಧಾನ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವು ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಒಟ್ಟಾಗಿ ದೇಶದ ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರದ 95% ನಷ್ಟು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ 70% ನಷ್ಟನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತವೆ (ಉಳಿದಿರುವುದರ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ವಾಯುಸಂಚಾರವು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ).<ref>[http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/FICCI_Infra_report_final/$FILE/FICCI_Infra_report_final.pdf India Infrastructure Summit 2012] Ernst & Young (2013), pp 4 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727183953/http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/FICCI_Infra_report_final/%24FILE/FICCI_Infra_report_final.pdf|date=27 July 2014}}</ref> ಮುಂಬಯಿಯ ನವ ಶೇವಾ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಂದರಾಗಿದೆ. ಮುಂದ್ರಾ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಬಂದರಾಗಿದೆ.<ref>[http://business.gov.in/infrastructure/ports.php Ports] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821185951/http://business.gov.in/infrastructure/ports.php|date=21 August 2014}} Business Resources, Govt of India (2013)</ref> ಭಾರತದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸೌಕರ್ಯವು ೧೨೫ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp Airports] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140618154837/http://www.aai.aero/allAirports/airports.jsp|date=18 June 2014}} AAI, Govt of India (2013)</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೬೬ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸರಕುಗಳು ಎರಡನ್ನೂ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>[http://dgca.nic.in/aerodrome/aero_list.pdf LIST OF LICENSED AERODROME] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926172324/http://dgca.nic.in/aerodrome/aero_list.pdf |date=2019-09-26 }} Directorate General of Commercial Aviation, Govt of India (May 2014)</ref> === ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು === ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇವುಗಳು ಭಾರತದ ರಫ್ತು ಆದಾಯಗಳ ೩೪% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಭಾರತವು ದಿನಕ್ಕೆ ೧.೨೪ ದಶಲಕ್ಷ ಬ್ಯಾರಲ್ ಕಚ್ಚಾತೈಲವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಜಾಮ್‍ನಗರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸೇರಿದಂತೆ, ಅನೇಕ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೊಕೆಮಿಕಲ್ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.hydrocarbons-technology.com/features/feature-top-ten-largest-oil-refineries-world/ Top ten large oil refineries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140711121138/http://www.hydrocarbons-technology.com/features/feature-top-ten-largest-oil-refineries-world |date=2014-07-11 }} Hydrocarbon Technologies (September 2013)</ref> ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉದ್ಯಮವು ಏಷ್ಯಾದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ದೇಶದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ೫% ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ಕೃಷಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ಗಳು, ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಬನಿಕ ಹಾಗೂ ಅಕಾರ್ಬನಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಐದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.ibef.org/download/Chemicals-March-220313.pdf Indian Chemical Industry] IBEF, Ministry of Commerce and Industry, Government of India (March 2014)</ref> ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿರುವ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ದೇಶೀಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಕಾರಣ ಭಾರತವು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ನಿವ್ವಳ ಆಮದುದಾರವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.ibef.org/download/chemicals-august-2013.pdf Indian Chemical Industry] IBEF, Ministry of Commerce and Industry, Government of India (August 2013)</ref> ರಾಸಾಯನಿಕ ಉದ್ಯಮವು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ $163 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೨೫ರ ವೇಳೆಗೆ $300–400 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಮುಟ್ಟುವುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://home.kpmg/be/en/home/insights/2018/02/pro-growth-environment-pays-off-for-indian-chemical-companies.html|title=Pro-growth environment pays off for Indian chemical companies {{!}} KPMG Belgium|date=13 March 2018|website=KPMG|accessdate=15 August 2019|archive-date=15 ಆಗಸ್ಟ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815070003/https://home.kpmg/be/en/home/insights/2018/02/pro-growth-environment-pays-off-for-indian-chemical-companies.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/chem-/-fertilisers/chemical-industry-may-reach-usd-304-billion-by-fy25-report/articleshow/66106551.cms|title=Chemical industry may reach USD 304 billion by FY25: Report|date=7 October 2018|website=The Economic Times|accessdate=15 August 2019}}</ref> ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಮವು 17.33 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ (ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 4%) ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತು.<ref name="WTTCBenchmark7" /> === ಔಷಧ ವಸ್ತುಗಳು === ಭಾರತದ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳ ಉದ್ಯಮವು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗುವಷ್ಟು ಬೆಳೆದಿದೆ. ಭಾರತವು ೬೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುದ್ರೆಯ ಔಷಧಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಔಷಧಿ ಪೂರೈಕೆಯ ಸುಮಾರು 8% ನಷ್ಟನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು.<ref>[http://www.ibef.org/download/Pharmaceuticals-March-220313.pdf Indian Pharmaceutical Industry] IBEF, Ministry of Commerce and Industry, Government of India (2013)</ref> ಈ ಉದ್ಯಮವು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ $6 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಿಂದ ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ $36.7 ಬಿಲಿಯನ್‍ಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು, ಅಂದರೆ 17.46% ನಷ್ಟು ಸಂಯುಕ್ತ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರದಲ್ಲಿ (ಸಿಎಜಿಆರ್). ಇದು 15.92% ಸಿಎಜಿಆರ್ ದರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ $55 ಬಿಲಿಯನ್‍ಗೆ ಮುಟ್ಟುವದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ೨೦೨೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆಗುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="healthDNA">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/academy/report-medical-tourism-to-keep-pharma-industry-in-good-health-study-2329151|title=Medical tourism to keep pharma industry in good health: Study|date=20 February 2017|website=dna|accessdate=20 February 2017}}</ref> ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉಪವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ರಫ್ತು ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆದಾರವಾಗಿದೆ. ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯವು ಔಷಧವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ ಔಷಧಿ ಘಟಕಾಂಶಗಳ (ಎಪಿಐ) ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.in.kpmg.com/pdf/gujarat-pharma08.pdf Gujarat Pharma Industry] KPMG (2010)</ref> === ವಸ್ತ್ರ === ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು $108.5 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೨೦೨೩ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು $226 ಬಿಲಿಯನ್ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಮವು ೩೫ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದೆ. ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮವು ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಿಡಿಪಿಯ 7%, ಜಿಡಿಪಿಯ 2%, ಮತ್ತು ದೇಶದ ರಫ್ತು ಸಂಪಾದನೆಯ 15% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. 2017-18 ನೇ ವಿತ್ತೀಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು $39.2 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ಜವಳಿಯನ್ನು ರಫ್ತುಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/textile-industry-in-india-latest-facts-figures-government-schemes-1353406-2018-10-01|title=Textile Industry in India: Latest facts, figures and government schemes|website=India Today|language=en|accessdate=27 January 2019}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮವು ಇಳಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವಲಯದಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ವಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿದೆ. 2004–2005 ರಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಬಂಧಗಳಿಂದ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಪ್ರತಿಬಂಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶೀಯ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶೀ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಭಾರಿ ಹೂಡಿಕೆ ಒಳಹರಿವುಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ೨೦೦೪ ರಿಂದ ೨೦೦೮ರ ವರೆಗೆ, ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದೊಳಗೆ ಒಟ್ಟು ಹಣಹೂಡಿಕೆಯು 27 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಿತು. [[ಲುಧಿಯಾನ]] ಭಾರತದಲ್ಲಿನ 90% ಉಣ್ಣೆ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ತಿರುಪ್ಪೂರು]] ಹೊಸೈರಿ, ಹೆಣೆದ ಉಡುಪುಗಳು, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಉಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಉಡುಪುಗಳ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಮೂಲವೆಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇಚಲ್‍ಕರಂಜಿಯಂತಹ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜವಳಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಲಾವಾರು ಆದಾಯಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/06/11/stories/2007061110090500.htm|title=Helping Tirupur emerge as a leader in knitwear exports in India|date=11 June 2007|newspaper=The Hindu|accessdate=17 January 2011|location=Chennai|archive-date=28 ನವೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071128012707/http://www.hindu.com/2007/06/11/stories/2007061110090500.htm|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತದ ಹತ್ತಿ ಹೊಲಗಳು, ನೂಲು ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮವು ಸ್ವಲ್ಪ [[ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ]]ರು (1%) ಸೇರಿದಂತೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೪೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="ibeftex">{{cite web|url=http://www.ibef.org/industry/textiles.aspx|title=Textile Industry in India, Indian Textile Industry, Garment Industry|publisher=IBEF, Govt of India|accessdate=12 April 2014}}</ref> ಈ ವಲಯವು ೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಸುಮಾರು 400,000 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26294513|title=The task of protecting India's child cotton pickers|last1=Neal|first1=John|date=23 February 2014|website=www.bbc.co.uk|publisher=The BBC|accessdate=23 February 2014}}</ref> === ತಿಳ್ಳು ಮತ್ತು ಕಾಗದ === ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ತಿಳ್ಳು ಮತ್ತು ಕಾಗದದ ಉದ್ಯಮವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾಗದದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉತ್ಪಾದನಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://papermart.in/2010/05/31/top-paper-companies-in-india/|title=Top Paper Companies in India|date=31 May 2010|publisher=papermart.in}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಾಗದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು 2017-18ರಲ್ಲಿ ರೂ. ೬೦,೦೦೦ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿತ್ತೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 6-7% ನಷ್ಟು ಸಿಎಜಿಆರ್ ದರವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತ್ತು. ಕಾಗದಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶೀಯ ಬೇಡಿಕೆಯು 2007-08ರ ವಿತ್ತವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೯ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‍ಗಳಿಂದ 2017-18ರಲ್ಲಿ ೧೭ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‍ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ದ್ವಿಗುಣವಾಯಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಗದದ ವಾರ್ಷಿಕ ತಲಾವಾರು ಬಳಕೆಯು ಸುಮಾರು 13–14&nbsp;ಕೆ.ಜಿ.ಯಾಗಿದ್ದು ಜಾಗತಿಕ ಸರಾಸರಿಯಾದ 57&nbsp;ಕೆ.ಜಿ. ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/industry/india-outstrips-china-in-paper-market-growth-despite-dumping-fears/1443807/|title=India beats China in paper market growth despite dumping fears|date=15 January 2019|website=The Financial Express|accessdate=27 January 2019}}</ref> == ಸೇವೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:IlabsCentre.jpg|thumb|ಹೈದರಾಬಾದ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಐಟಿ ಸೇವೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ]] ಸೇವಾ ವಲಯವು ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲು ಹೊಂದಿದೆ, ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ 15% ನಷ್ಟಿದ್ದ ಇದು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ 57% ಗೆ ಏರಿತು.<ref name="quandl.com2" /> ನಾಮಮಾತ್ರದ ಜಿಡಿಪಿ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಏಳನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸೇವ ವಲಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದ್ದಾಗಿದೆ. ಸೇವ ವಲಯವು 27% ಕಾರ್ಯಪಡೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆಗಳು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು 1997–98 ಹಾಗೂ 2002–03 ವಿತ್ತೀಯ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ 33.6% ಸಂಚಿತ ಆದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಮತ್ತು {{nobreak|2007–08}} ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ರಫ್ತುಗಳಿಗೆ 25% ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದವು.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=668–669}}</ref> === ವಿಮಾನಯಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Boeing_707-437,_Air-India_AN2227437.jpg|thumb|ಬೋಯಿಂಗ್ ೭೦೭-೪೨೦ ''ಗೌರಿ ಶಂಕರ್'' ನ ಸೇರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಜೆಟ್ ವಿಮಾನವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಸಾರಿಗೆದಾರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.]] 2017ರಲ್ಲಿ 158 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಾಯು ಸಂಚಾರವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಯಾನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://mediaindia.eu/news-aibm/india-becomes-fourth-largest-aviation-market-in-the-world/|title=India becomes fourth largest aviation market in the world|date=21 April 2017|website=Media India Group|accessdate=14 October 2017}}</ref><ref name="IATA">{{cite web|url=https://www.iata.org/pressroom/pr/Pages/2018-09-04-02.aspx|title=Potential and Challenges of Indian Aviation|website=IATA|accessdate=26 November 2018|archive-date=2018-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126134816/https://www.iata.org/pressroom/pr/Pages/2018-09-04-02.aspx|url-status=dead}}</ref> ೨೦೨೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ೮೦೦ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಪರಿಮಾಣಗಳ 4.3% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{citation|title=Aviation|url=http://www.makeinindia.com/sector/aviation|publisher=[[Make in India]]|access-date=2020-04-29|archive-date=2015-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20151101015320/http://www.makeinindia.com/sector/aviation|url-status=dead}}</ref> ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು 2037ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 520 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸಂಚಾರವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="IATA" /> ವಿಮಾನಯಾನವು ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ $30 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು, ಮತ್ತು 7.5 ದಶಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಯಿತು - 390,000 ನೇರವಾಗಿ, ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ 570,000 ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಮೂಲಕ 6.2 ದಶಲಕ್ಷ ಎಂದು ಐಎಟಿಎ ಅಂದಾಜಿಸಿತು.<ref name="IATA" /> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನವು ತನ್ನ ಆರಂಭಗಳನ್ನು ೧೮ ಫ಼ೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೧೧ ಗೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಒಬ್ಬ ಫ಼್ರೆಂಚ್ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕನಾಗಿದ್ದ ಆನ್ರಿ ಪೆಕೆಟ್ ಹಂಬರ್ ಬೈಪ್ಲೇನ್‍ನಲ್ಲಿ ೬,೫೦೦ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಅಲಾಹಾಬಾದ್‍ನಿಂದ ನೈನಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿದನು.<ref name="PIB3">http://pib.nic.in/newsite/efeatures.aspx?relid=69345 100 Years of Civil Aviation in India – Milestones</ref> ನಂತರ ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೩೨ರಂದು, [[ಜೆ.ಆರ್.ಡಿ. ಟಾಟ]] ಪತ್ರಗಳ ಸರಕನ್ನು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕರಾಚಿಯಿಂದ ಜೂಹು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಅವರ ವಿಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿದ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ಜೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಹಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="BR">[http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/Aircraft/AviationIndia.pdf] Beginning of Aviation in India – Bharat Rakshak {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227142219/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/Aircraft/AviationIndia.pdf|date=27 February 2012}}</ref> ==== ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ==== ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದ ಎಂಟು ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಆಗಿ ಮತ್ತು ಟಾಟಾ ಗುಂಪಿನ ಒಡೆತನದ ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸರಳಗೊಳಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸಲು ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ವಾಯು ನಿಗಮಗಳ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.<ref name="PIB" /> ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫ಼್ಲೈಟ್ ೧೮೨ ದ ಅಪಘಾತದ ನಂತರ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಭದ್ರತೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ==== ಅವಿನಿಯಮನ ==== ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ವಲಯವನ್ನು ಅವಿನಿಮಯನಗೊಳಿಸಿ ೧೯೯೪ರ ವರೆಗೆ 'ಏರ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ' ಯೋಜನೆಯಡಿ ಖಾಸಗಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಗದಿತವಲ್ಲದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಬಿಟ್ಟಿತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ವಾಯು ನಿಗಮಗಳ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿದ ನಂತರ ಖಾಸಗಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆಗಿನಿಂದ ನಿಗದಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದವು. [[ಜೆಟ್‌ ಏರ್ವೇಸ್]], ಏರ್ ಸಹಾರಾ, ಮೋದಿಲುಫ಼್ಟ್, ದಮಾನಿಯಾ ಏರ್ವೇಸ್ ಹಾಗೂ ಎನ್ಇಪಿಸಿ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ನಂತಹ ಖಾಸಗಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು.<ref name="PIB2" /> ಅವಿನಿಯಮನದ ನಂತರ ವಿಮಾನಯಾನ ಉದ್ಯಮವು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಹಲವಾರು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ವಿಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 2004–05ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು. ಪ್ರಮುಖವಾದ ಹೊಸ ಪ್ರವೇಶಕರಲ್ಲಿ [[ಏರ್‌ ಡೆಕ್ಕನ್‌]], ಏರ್ ಸಹಾರಾ, [[ಕಿಂಗ್‌ಫಿಷರ್ ಏರ್‌‍ಲೈನ್ಸ್ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಕಿಂಗ್‌ಫಿಷರ್ ಏರ್‌‍ಲೈನ್ಸ್]], [[ಸ್ಪೈಸ್ ಜೆಟ್]], [[ಗೋಏರ್]], ಪ್ಯಾರಮೌಂಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಗೋ ವಿಮಾನಯಾನ|ಇಂಡಿಗೋ]] ಸೇರಿದ್ದವು. ಕಿಂಗ್‍ಫ಼ಿಷರ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೦೫ರಂದು 3 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ಏರ್‌ಬಸ್ ಎ೩೮೦ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು.<ref name="KingfisherA380">{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/old/latest_full_story.php?content_id=93786|title=Kingfisher Air nets monster jumbo|date=14 June 2005|work=Online edition of the [[The Financial Express (India)|Financial Express]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130514232154/http://www.financialexpress.com/old/latest_full_story.php?content_id=93786|archivedate=14 May 2013|accessdate=11 June 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="Kingfisher3bn">{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/articles/2005/06/16/199660/high-fives-with-3bn-kingfisher-order.html|title=High fives with $3bn Kingfisher order|date=16 June 2005|publisher=Flightglobal.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105064926/http://www.flightglobal.com/news/articles/high-fives-with-3bn-kingfisher-order-199660/|archivedate=5 November 2012|accessdate=11 June 2009|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ, ಆರ್ಥಿಕ ನಿಧಾನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಏರುತ್ತಿರುವ ಇಂಧನ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳ ಕಾರಣ ಭಾರತದ ವಿಮಾನಯಾನವು ಹೆಣಗಾಡಿತು. ಇದು ಏಕೀಕರಣ, ಸ್ವಾಮ್ಯಸ್ವಾಧೀನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಏರ್ ಸಹಾರಾವನ್ನು ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಮತ್ತು ಏರ್ ಡೆಕ್ಕನ್‍ನ್ನು ಕಿಂಗ್‍ಫ಼ಿಷರ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ಖರೀದಿಸಿದವು. ಪ್ಯಾರಮೌಂಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್‌ಫ಼ಿಷರ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿತು. ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಎಟಿಹಾಡ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್‍ನಲ್ಲಿ ೨೪% ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಏರ್ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಟಾಟಾ ಸನ್ಸ್ ನಡುವೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ವಿಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಏರ್ ಏಷ್ಯಾ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 2013-14 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಇಂಡಿಗೊ ಮತ್ತು ಗೋಏರ್ ಮಾತ್ರ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/goair-sees-profit-for-second-year-in-a-row/article6037650.ece|title=GoAir sees profit for second year in a row|author=Our Bureau|work=The Hindu Business Line}}</ref> ೨೦೦೫ ಮತ್ತು ೨೦೧೭ ರ ನಡುವೆ ಸರಾಸರಿ ದೇಶೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನ ಶುಲ್ಕವು ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದ ಮೇಲೆ ೭೦% ನಷ್ಟು ತಗ್ಗಿತು.<ref name="IATA2" /> === ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:SBI_HQ_in_Mumbai.jpg|thumb|337x337px|[[ಭಾರತೀಯ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿದೆ.]] ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ಉದ್ಯಮವು $809 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು (ಜಿಡಿಪಿಯ 37%) ಮತ್ತು ೧೪.೧೭ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ (ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 3%) ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತು. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಲಯವು $407 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು (ಜಿಡಿಪಿಯ 19%) ಮತ್ತು ೫.೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ (ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 1%) ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತು.<ref name="WTTCBenchmark2" /> ಭಾರತದ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಖಾಸಗಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀ ಒಡೆತನದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು (ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇವನ್ನು 'ವರ್ಗೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಇರುವ ಸಂಘಟಿತ ವಲಯ; ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬ ಒಡೆತನದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಕರುಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಲ ನೀಡುವವರು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗೇತರ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಗಳು ಸೇರಿರುವ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|p=858}}</ref> ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯ ಮತ್ತು ಕಿರುಸಾಲಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನುತ್ಪಾದಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಉದಾ. ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸಾಲಗಳು.<ref name="Datt-6">{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=838–839}}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]] ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ೧೪ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಇತರ ಆರು ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಬಂಧಿ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ತಮ್ಮ ಒಟ್ಟು ಸಾಲದ 40% ನಷ್ಟನ್ನು ಕೃಷಿ, ಲಘು ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಆದ್ಯತೆಯ ವಲಯಗಳಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಕಡ್ಡಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ೮,೨೬೦ ರಿಂದ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ೭೨,೧೭೦ಕ್ಕೆ ಏರಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಶಾಖೆಯು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೬೩,೮೦೦ರಿಂದ ೧೫,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಒಟ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜಮಾಗಳು 1970–71 ರಲ್ಲಿ {{INRConvert|59.1|b}} ಇದ್ದದ್ದು 2008–09 ರಲ್ಲಿ {{INRConvert|38309.22|b}} ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಶಾಖೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ೧,೮೬೦ ಅಥವಾ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೨% ನಷ್ಟಿದ್ದದ್ದು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ೩೦,೫೯೦ ಅಥವಾ ೪೨% ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಈ ಏರಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ 500,000 ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪೈಕಿ 32,270 ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಅನುಸೂಚಿತ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನಿಂದ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ.<ref name="ghosh">{{cite web|url=http://www.macroscan.com/cur/jul05/cur210705Bank_Nationalisation.htm|title=Bank Nationalisation: The Record|last=Ghosh|first=Jayati|date=21 July 2005|work=Macroscan|publisher=Economic Research Foundation|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051023070928/http://www.macroscan.com/cur/jul05/cur210705Bank_Nationalisation.htm|archivedate=23 October 2005|accessdate=11 January 2011|url-status=dead|df=}}</ref><ref name="Datt-7">{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=839–842}}</ref> 2006–07 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಿವ್ವಳ ದೇಶೀಯ ಉಳಿತಾಯಗಳು ಜಿಡಿಪಿಯ 32.8% ನಷ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=334–335}}</ref> ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉಳಿತಾಯಗಳ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವು ಜಮೀನು, ಮನೆಗಳು, ದನಗಳು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದಂತಹ ಭೌತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN028982.pdf|title=Reforming India's Financial System|last=Farrell|first=Diana|author2=Susan Lund|publisher=United Nations Public Administration Network|accessdate=11 January 2011|archive-date=3 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223047/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN028982.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮದ ಒಟ್ಟು ಸ್ವತ್ತುಗಳ 75% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 18.2% ಮತ್ತು 6.5% ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="factual">{{cite news|url=http://www.livemint.com/2007/09/01001100/India-growth-story-is-attracti.html|title=India growth story is attracting talent from govt establishments|last=D'Silva|first=Jeetha|date=1 September 2007|newspaper=Mint|accessdate=11 January 2011}}</ref> ಉದಾರೀಕರಣವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಸರ್ಕಾರವು ಗಮನಾರ್ಹ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ. ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಲಾಭದಾಯಕತೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತಹ ಕೆಲವು ಸುಧಾರಣೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಇತರ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಿಮಾ ವಲಯಗಳನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದಿವೆ.<ref name="CIA2" /><ref name="Datt-8">{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=854–855}}</ref> === ಹಣಕಾಸು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂತ್ರಾಂಶ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕಂಪನಿಗಳ ಸಂಘದ (ನ್ಯಾಸ್ಕೊಮ್) ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ಫ಼ಿನ್‍ಟೆಕ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $420 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಫ಼ಿನ್‍ಟೆಕ್ ತಂತ್ರಾಂಶ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ೨೦೨೦ರ ವೇಳೆಗೆ ೧.೭ ಪಟ್ಟು ಬೆಳೆದು $8 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗುವುದು ಎಂದೂ ನ್ಯಾಸ್ಕೊಮ್‍ನ ವರದಿ ಅಂದಾಜಿಸಿತು.<ref name="FE">{{cite news|url=http://www.financialexpress.com/article/industry/companies/towards-a-fintech-revolution/262870/|title=Fintech revolution in India: Tech-finance collaboration has fired up entrepreneurs|date=23 May 2016|newspaper=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|accessdate=23 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160526084504/http://www.financialexpress.com/article/industry/companies/towards-a-fintech-revolution/262870/|archivedate=26 May 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ಭಾರತದ ಫ಼ಿನ್‍ಟೆಕ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೇಳಲಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ – 34% ಸಂದಾಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ 32% ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ 12%.<ref>{{cite news|url=http://www.zdnet.com/article/india-emerging-as-fastest-growing-market-for-fintech-software-products/|title=India emerging as fastest-growing market for fintech software products|date=3 May 2016|work=[[ZDNet]]|accessdate=22 May 2016}}</ref> === ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === [[ಚಿತ್ರ:BangaloreInfosys.jpg|right|thumb|250x250px|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಇನ್‍ಫ಼ೋಸಿಸ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರ. ಇನ್‍ಫ಼ೋಸಿಸ್ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Tidel_Park.jpg|right|thumb|250x250px|ಟೈಡಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ್ನು ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದಾಗ ಅದು ಆಗ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಐಟಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು.]] ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (ಐಟಿ) ಉದ್ಯಮವು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಐಟಿ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ (ಬಿಪಿಒ). ಈ ವಲಯವು ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ತನ್ನ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ 1.2% ನಿಂದ 2012 ರಲ್ಲಿ 7.5% ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.<ref name="nasscom">{{cite web|url=http://www.nasscom.in/indian-itbpo-industry|title=Indian IT-BPO Industry|work=[[NASSCOM]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121220032358/http://www.nasscom.in/indian-itbpo-industry|archivedate=20 December 2012|accessdate=15 December 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ನ್ಯಾಸ್ಕೊಮ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ವಲಯವು ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ 147 ಶತಕೋಟಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ರಫ್ತು ಆದಾಯವು 99 ಶತಕೋಟಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಆದಾಯವು 48 ಶತಕೋಟಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು 13% ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="nasscom" /> ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶೇಷೀಕರಣ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ, ಬಹಳ ಕೌಶಲಯುತ, ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲ ಕಾರ್ಮಿಕರ ದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆಯ ಲಭ್ಯತೆ - ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದ ಸೇವಾ ರಫ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ, ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಕೊಡಲು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿದೇಶೀ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೇಡಿಕೆಯು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಐಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಜಿಡಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಐಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಪಾಲು 2005–06 ರಲ್ಲಿ 4.8% ನಷ್ಟಿದ್ದದ್ದು 2008 ರಲ್ಲಿ 7% ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿತು.<ref name="Indian IT">{{cite news|url=https://www.forbes.com/home/enterprisetech/2008/02/29/mitra-india-outsourcing-tech-enter-cx_sm_0229outsource.html|title=The Coming Death of Indian Outsourcing|last=Mitra|first=Sramana|date=29 February 2008|work=Forbes|accessdate=10 January 2010|archive-date=22 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122074242/http://www.forbes.com/home/enterprisetech/2008/02/29/mitra-india-outsourcing-tech-enter-cx_sm_0229outsource.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಏಳು ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ೧೫ ಅಗ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದವು.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB124344190542659025#project%3DOUTSOURCING09%26articleTabs%3Dinteractive|title=Outlook for Outsourcing|last=Sheth|first=Niraj|date=28 May 2009|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|accessdate=5 April 2010}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಸೇವೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ೨೦೧೨ರ ವೇಳೆಗೆ, ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2.8 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="feout">{{cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/indias-outsourcing-revenue-to-hit-50-bn/266661/|title=India's outsourcing revenue to hit $50 bn|newspaper=Financial Express|year=2008}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯಗಳು ಸುಮಾರು $11 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದು,<ref name="feout" /> ಜಿಡಿಪಿಯ ಸುಮಾರು 1% ನಷ್ಟಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 2.5 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಪದವೀಧರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೌಶಲದ ಅಭಾವಗಳ ಕಾರಣ ವೇತನಗಳು ಶೇಕಡ 10–15 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref name="feout" /> === ವಿಮೆ === ಭಾರತವು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಹತ್ತನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಯಿತು, ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ೧೫ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>Ernst & Young, [http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/Insurance_industry_-_challenges_reforms_and_realignment/$FILE/EY-Insurance-industry-challenges-reforms-realignment.pdf Insurance industry: Challenges, reforms and realignment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017194908/http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/Insurance_industry_-_challenges_reforms_and_realignment/$FILE/EY-Insurance-industry-challenges-reforms-realignment.pdf|date=17 October 2014}} India (2012)</ref><ref>IBEF, Insurance Industry in India, [http://www.ibef.org/industry/insurance-presentation Sectoral Presentation], Ministry of Finance, Government of India (October 2014)</ref> ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ $66.4 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಗಾತ್ರದಷ್ಟಿದ್ದ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಣ್ಣದಾಗಿದೆ,<ref name="ibefinsure">IBEF, [http://www.ibef.org/industry/insurance-sector-india.aspx Insurance Sector in India] April 2014 Industry Report</ref> ಮತ್ತು ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿಮಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ವಿಶ್ವದ ವಿಮಾ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇವಲ 2% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿತ್ತು. ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜೀವ ಮತ್ತು ಅಜೀವ ವಿಮಾ ಉದ್ಯಮವು ಒಟ್ಟು ನಿವ್ವಳ ವಿಮಾ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ $86 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. ಜೀವವಿಮೆಯು ವಿಮಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ 75.41% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/business/insurance-penetration-in-india-grows-just-1-in-last-one-and-half-decade-these-six-charts-explain-why-5953351.html|title=Insurance penetration in India grows just 1% in last one and half decade; These six charts explain why|website=Firstpost|accessdate=27 January 2019}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ 52 ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ, 24 ಜೀವವಿಮಾ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.<ref name="ibefinsure" /> ವಿಶೇಷೀಕೃತ ವಿಮಾಗಾರರಾದ ರಫ್ತು ಸಾಲ ಖಾತರಿ ನಿಗಮ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿ (ಎಐಸಿ) ಸಾಲ ಖಾತರಿ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ವಿಮೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಹವಾಮಾನ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಮೆಯಂತಗ ಹಲವಾರು ಹೊಸದಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಜೀವ ವಿಮಾದಾರರಲ್ಲದ ವಿಮಾದಾರರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ವಿಮಾಕಂತುಗಳು 2010–11 ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ {{INR}}42,576&nbsp;ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು ({{INR}}425&nbsp;ಶತಕೋಟಿ). 2009–10 ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದು {{INR}}34,620&nbsp;ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು ({{INR}}346&nbsp;ಶತಕೋಟಿ). ಎಲ್ಲದ್ದಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಸುಂಕ ದರಗಳಲ್ಲಿನ ಕಡಿತಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿದೆ. ಖಾಸಗಿ ವಿಮಾದಾರರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ವಿಮಾಕಂತುಗಳು {{INR}}17,424&nbsp;ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದವು ({{INR}}174&nbsp;ಶತಕೋಟಿ). 2009–10 ರಲ್ಲಿ ಇದು {{INR}}13,977&nbsp;ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು ({{INR}}140&nbsp;ಶತಕೋಟಿ). ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವಿಮಾ ವ್ಯವಹಾರವು ವಿಮಾ ಪ್ರವೇಶದ ತಗ್ಗಿದ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. === ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ === [[ಚಿತ್ರ:Grocery_Shop_in_a_small_Town_in_South_India_(1).JPG|thumb|ನೆರೆಹೊರೆಯ ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತವೆ.]] ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ, ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಚಿಲ್ಲರೆ ಉದ್ಯಮವು $482 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು (ಜಿಡಿಪಿಯ 22%) ಮತ್ತು 249.94 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ (ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 57%) ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತ್ತು. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಕೃಷಿಯ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದಾತವಾಗಿದೆ.<ref name="WTTCBenchmark3" /> ಭಾರತದ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು $600 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಐದು ಅಗ್ರ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://www.mckinseyquarterly.com/Marketing/Sectors_Regions/Winning_the_Indian_consumer_1659?gp=1|title=Winning the Indian consumer|year=2005|publisher=McKinsey & Company|access-date=2020-05-02|archive-date=2013-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130126161914/http://www.mckinseyquarterly.com/Marketing/Sectors_Regions/Winning_the_Indian_consumer_1659?gp=1|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-15885055|title=Changing the way Indians shop|last=Majumder|first=Sanjoy|date=25 November 2011|work=BBC News}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೨೦ರ ವೇಳೆಗೆ $1.3 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮುಟ್ಟುವುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="pwc12tik">[http://www.pwc.in/en_IN/in/assets/pdfs/industries/retail-and-consumer/retail-report-300812.pdf The Indian Kaleidoscope – Emerging trends in retail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130228033058/http://www.pwc.in/en_IN/in/assets/pdfs/industries/retail-and-consumer/retail-report-300812.pdf |date=2013-02-28 }} PWC (2012)</ref><ref>[http://www.strategyand.pwc.com/media/file/RAI_Strategyand_Successful-Innovations-in-Indian-Retail.pdf Successful Innovations in Indian Retail] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808025059/http://www.strategyand.pwc.com/media/file/RAI_Strategyand_Successful-Innovations-in-Indian-Retail.pdf|date=8 August 2014}} Booz Allen & PwC (February 2013)</ref> ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೌಲ್ಯ $32.7 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ೨೦೨೨ರ ವೇಳೆಗೆ $71.9 ಶತಕೋಟಿ ಮುಟ್ಟುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://marketrealist.com/2019/01/what-next-for-amazon-in-india-amid-new-retail-rules|title=Market Realist|website=marketrealist.com|accessdate=27 January 2019}}</ref> ಭಾರತದ ಚಿಲ್ಲರೆ ಉದ್ಯಮವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಣ್ಣ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಮಾಲೀಕ ನೇಮಿತ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಚಿಲ್ಲರೆ ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲು 4% ನಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="chainstores">{{cite news|url=http://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=11465586|title=Retailing in India: Unshackling the chain stores|date=29 May 2008|work=The Economist|accessdate=10 January 2010}}</ref> ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಮಲ್ಟಿಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ 51% ಎಫ಼್‍ಫ಼ಿಐ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಲ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ 100% ಎಫ಼್‍ಡಿಐಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ಆದರೆ ಹಿಂತುದಿಯ ಮಳಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಪರವಾನಗಿಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪುಪಟ್ಟಿಯು ಸಂಘಟಿತ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಮುಂದುವರಿಸಿವೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424127887323622904578129294224588914|title=Bad Roads, Red Tape, Burly Thugs Slow Wal-Mart's Passage in India|last1=Sharma|first1=Amol|date=12 January 2013|newspaper=The Wall Street Journal|last2=Mukherji|first2=Biman}}</ref> ಒಂದು ಅಂಗಡಿಯು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ತೆರೆಯುವ ಮುನ್ನ "ನಾಮಫಲಕ ಪರವಾನಗಿಗಳು" ಮತ್ತು "ಶೇಖರಣಾ ವಿರೋಧಿ ಕ್ರಮಗಳಂತಹ" ಮೂವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿರುವ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಳಗೆ ಕೂಡ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಚಲಿಸಲು ತೆರಿಗೆಗಳಿವೆ.<ref name="chainstores" /> ''ದ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲಿ'' ಪ್ರಕಾರ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಚಿಲ್ಲರೆ ಜಾಲಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಹಾಳಾಗುವ ಮೂಲಕ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="India's Food Transportation Ordeal2">{{cite news|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424127887324907204578187122310400706|title=India's Food Transportation Ordeal|date=11 January 2013|work=The Wall Street Journal}}</ref> === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:Kerala_Backwaters_Sunset.JPG|thumb|ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಡಲಕರೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಕೇರಳವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಯಿತು.]] [[ಚಿತ್ರ:Bactrian_camels_-_Nubra.jpg|thumb|[[ಲಡಾಖ್]]ನಲ್ಲಿನ ನುಬ್ರಾ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯನ್ ಒಂಟೆ ಸವಾರಿ.]] ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ₹15.24 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಷ್ಟನ್ನು ಅಥವಾ ದೇಶದ ಜಿಡಿಪಿಯ 9.4% ನಷ್ಟು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಮತ್ತು 41.622 ದಶಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಯಿತು (ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ಯೋಗದ 8%) ಎಂದು ವಿಶ್ವ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸ ಮಂಡಳಿಯು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿತು. 2028ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ವಲಯವು 6.9% ವಾರ್ಷಿಕ ದರದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದು ₹32.05 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು (ಜಿಡಿಪಿಯ 9.9%) ಮುಟ್ಟುವುದು ಎಂದು ಮುನ್ನುಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.wttc.org/-/media/files/reports/economic-impact-research/countries-2018/india2018.pdf|title=Travel & Tourism Economic Impact 2018 India|publisher=[[World Travel and Tourism Council]]|accessdate=22 March 2017|archive-date=22 ಮಾರ್ಚ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322143152/https://www.wttc.org/-/media/files/reports/economic-impact-research/countries-2018/india2018.pdf|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ 8.89 ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ೧೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿದೇಶೀ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿ, 15.6% ನಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/india-attracted-10-mn-foreigners-in-2017-sports-to-bring-more-alphons-118011700293_1.html|title=India attracted 10 mn foreign tourists in 2017, sports to bring more|last1=Team|first1=BS Web|date=17 January 2018|website=Business Standard India|accessdate=11 February 2018}}</ref> ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಂದಾಯಗಳಿಂದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ $21.07 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಸಂಪಾದಿಸಿತು.<ref>{{cite journal|url=http://tourism.gov.in/sites/default/files/Other/India%20Tourism%20Book%20English.pdf|title=India Tourism Statistics at a Glance 2015|access-date=2020-05-02|archive-date=2017-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517101307/http://www.tourism.gov.in/sites/default/files/Other/India%20Tourism%20Book%20English.pdf|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ 2.37 ದಶಲಕ್ಷ ಆಗಮನಗಳಿಂದ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ 8.03 ದಶಲಕ್ಷ ಆಗಮನಗಳಿಗೆ ಬೆಳೆದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಅಮೇರಿಕವು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗಳ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="unwtoitp">[http://asiapacific.unwto.org/sites/all/files/pdf/cap-csa-24-5b_ref_indias_report.pdf India's tourism performance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808043955/http://asiapacific.unwto.org/sites/all/files/pdf/cap-csa-24-5b_ref_indias_report.pdf |date=2014-08-08 }} United Nations World Tourism Organization (2013)</ref><ref>[http://www2.unwto.org/publication/yearbook-tourism-statistics-data-2008-2012-2014-edition Yearbook of Tourism Statistics, Data 2008&nbsp;– 2012, 2014 Edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181201132717/http://www2.unwto.org/publication/yearbook-tourism-statistics-data-2008-2012-2014-edition |date=2018-12-01 }} United Nations World Tourism Organization (2014)</ref> 10% ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು [[ತಾಜ್ ಮಹಲ್]]‍ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಇತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಮತ್ತು ರಜಾದಿನಗಳ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>RN Pandey, [http://statistics.unwto.org/sites/all/files/pdf/india_inbound_0.pdf Inbound Tourism Statistics of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160528064125/http://statistics.unwto.org/sites/all/files/pdf/india_inbound_0.pdf |date=2016-05-28 }} Ministry of Tourism, Govt of India (2012)</ref> 12 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದೊಳಗಿನ ದೇಶೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು 740 ದಶಲಕ್ಷ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="unwtoitp" /> ಭಾರತವು ತನ್ನ ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="BMJ">{{cite journal|last=Mudur|first=Ganapati|date=June 2004|title=Hospitals in India woo foreign patients|journal=[[British Medical Journal]]|volume=328|issue=7452|page=1338|doi=10.1136/bmj.328.7452.1338|pmid=15178611|pmc=420282}}</ref><ref>{{cite news|url=http://communities.washingtontimes.com/neighborhood/travelers-notebook/2013/aug/18/medical-tourism-draws-americans-india/|title=Medical Tourism draws Americans to India|date=18 August 2013|work=Washington Times}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯವು $3 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ೨೦೨೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು $7–8 ಶತಕೋಟಿಗೆ ಬೆಳೆಯುವುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/healthcare/indian-medical-tourism-industry-to-touch-8-billion-by-2020-grant-thornton/articleshow/49615898.cms|title=Indian medical tourism industry to touch $8 billion by 2020: Grant Thornton – The Economic Times|website=The Economic Times|accessdate=16 April 2016}}</ref> 2014ರಲ್ಲಿ, 184,298 ವಿದೇಶಿ ರೋಗಿಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/pmreleases.aspx?mincode=36|title=Promotion of Medical Tourism|website=Press Information Bureau|accessdate=28 April 2016}}</ref> === ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜನಾ ಉದ್ಯಮ === ಭಾರತದ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜನಾ ಉದ್ಯಮವು ೧೧.೭% ನಷ್ಟು ಸಿಎಜಿಆರ್‌ನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ $30.364 ಶತಕೋಟಿ ಗಾತ್ರದಿಂದ ೨೦೨೨ರ ವೇಳೆಗೆ $52.683 ಶತಕೋಟಿ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವುದು ಎಂದು ಆಸೋಚಾಮ್-ಪಿಡ್ಬ್ಯುಸಿಯ ಒಂದು ಜಂಟಿ ಅಧ್ಯಯನವು ಅಂದಾಜಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಓವರ್ ದ ಟಾಪ್ ಸೇವೆಗಳು ಉದ್ಯಮದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುವವು ಎಂದೂ ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಮುನ್ನುಡಿಯಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/media-and-entertainment-industry-may-touch-rs-3-73-lakh-crore-by-2022-study-2015579.html|title=Media and Entertainment Industry May Touch Rs 3.73 Lakh Crore by 2022: Study|website=News18|accessdate=27 January 2019}}</ref> === ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ === ಏರುತ್ತಿರುವ ಆದಾಯಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಅರಿವು, ಜೀವನಶೈಲಿ ರೋಗಗಳ ಹೆಚ್ಚಿದ ಆದ್ಯತೆ, ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆಯ ಸುಧಾರಿತ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತವಾಗಿ ಭಾರತದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯವು ೨೦೧೫ ರಿಂದ ೨೦೨೦ರ ನಡುವೆ 29% ಸಿಎಜಿಆರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದು $280 ಶತಕೋಟಿ ಮುಟ್ಟುವುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="healthDNA2" /> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಉದ್ಯಮವು ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ $4.4 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗಾತ್ರವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ೨೦೨೫ರ ವರೆಗೆ ಈ ಉದ್ಯಮವು 16% ಸಿಎಜಿಆರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಯುವುದು ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮ ಒಕ್ಕೂಟವು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ 75% ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಲಿಖಿತ ಸೂಚಿಯಿಲ್ಲದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಯುರ್ವೇದಿಕ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಅಥವಾ ಆಯುರ್ವೇದಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸೇವೆಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ 15% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/healthcare/indian-ayurvedic-industry-to-grow-to-4-4-billion-by-the-end-of-this-year/articleshow/66694089.cms|title=Indian ayurvedic industry to grow to $ 4.4 billion by the end of this year|date=19 November 2018|website=The Economic Times|accessdate=26 November 2018}}</ref> === ಜಾರಿವ್ಯವಸ್ಥೆ === ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾರಿವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉದ್ಯಮವು $160 ಶತಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 7.8% ಸಿಎಜಿಆರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು ೨೨ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/business/economy/economic-survey-five-states-show-the-way-with-70-of-exports-enjoy-higher-standard-of-living-union-budget-5044319/|title=Economic Survey 2018: 5 states show the way with 70% of exports, enjoy higher standard of living|date=30 January 2018|website=The Indian Express|accessdate=11 February 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/budget/article/only-5-states-account-for-70-of-exports-economic-survey-shows-118012900344_1.html|title=Only 5 states account for 70% of exports, Economic Survey shows|last1=Chakraborty|first1=Subhayan|date=29 January 2018|website=Business Standard India|accessdate=11 February 2018}}</ref> ೨೦೨೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು $215 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಗಾತ್ರವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.entrepreneur.com/article/326552|title=Future and Growth of Transportation Market by 2020|last1=Vashistha|first1=Praveen|date=18 January 2019|website=Entrepreneur|language=en|accessdate=27 January 2019|archive-date=27 ಜನವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127205637/https://www.entrepreneur.com/article/326552|url-status=dead}}</ref> ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ೨೦೧೬ರ ಜಾರಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ೧೬೦ ದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ ಭಾರತವು ೩೫ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=https://lpi.worldbank.org/international/global?sort=desc&order=LPI%20Score#datatable|title=Global Rankings 2016 {{!}} Logistics Performance Index|website=World Bank|language=en|accessdate=11 February 2018|archive-date=9 ಜುಲೈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709083245/https://lpi.worldbank.org/international/global?sort=desc&order=LPI%20Score#datatable|url-status=dead}}</ref> === ಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮ === ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ; ಜನರು ಈ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಈಗ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೩೬ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ೩೫೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ಮುದ್ರಣ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವೀಧರರು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಹಲವರು ಮುದ್ರಣ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮುದ್ರಣ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮವು ಈಗ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ೧೯೮೯ರಿಂದ ಮುದ್ರಣ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು ೧೪% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. === ದೂರಸಂಪರ್ಕ === [[ಚಿತ್ರ:STS008-44-611.jpg|right|thumb|250x250px|ಇನ್ಸ್ಯಾಟ್-1ಬಿ ಉಪಗ್ರಹ: ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಾರ ವಲಯವು ಇನ್ಸ್ಯಾಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.]] 2014–15 ರಲ್ಲಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವಲಯವು ₹2.20 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು (ಒಟ್ಟು ಜಿಡಿಪಿಯ 1.94%).<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/money/report-telecom-sector-share-in-gdp-marginally-up-at-194-in-fy15-2158878|title=Telecom sector share in GDP marginally up at 1.94% in FY15 – Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=23 December 2015|website=DNAIndia.com|access-date=2 November 2017}}</ref> ೩೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೬ರ ವೇಳೆಗೆ 1.053 ಶತಕೋಟಿ ಚಂದಾದಾರರೊಂದಿಗೆ ದೂರವಾಣಿ ಬಳಕೆದಾರರ (ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಚರ ಫೋನು ಎರಡೂ) ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ದೂರಸಂಪರ್ಕ ನಿರ್ವಾಹಕರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪೈಪೋಟಿಯ ಕಾರಣ, ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಕರೆ ಶುಲ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರಜಾಲ ಬಳಕೆದಾರ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೩೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ರ ವೇಳೆಗೆ, ದೇಶದಲ್ಲಿ 342.65 ದಶಲಕ್ಷ ಅಂತರಜಾಲ ಚಂದಾದಾರರಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.trai.gov.in/WriteReadData/PIRReport/Documents/Indicator_Report_05_August_2016.pdf|title=Archived copy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130132013/http://www.trai.gov.in/WriteReadData/PIRReport/Documents/Indicator_Report_05_August_2016.pdf|archivedate=30 November 2016|accessdate=2016-11-29|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ೨೦೧೨ರ ವೇಳೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 554 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಟಿವಿ ಗ್ರಾಹಕರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಉದ್ಯಮದ ಅಂದಾಜುಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="mruc">{{cite web|url=http://mruc.net/irs2012q1-topline-findings.pdf|title=Indian Readership Survey 2012 Q1 : Topline Findings|publisher=Media Research Users Council|at=Growth: Literacy & Media Consumption|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407092737/http://mruc.net/irs2012q1-topline-findings.pdf|archivedate=7 April 2014|accessdate=12 September 2012|url-status=dead|df=}}</ref> ಚಂದಾದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೇರವಾಗಿ ಮನೆಗಿನ (ಡಿಟಿಎಚ್) ದೂರದರ್ಶನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ೨೦೧೬ರ ವೇಳೆ, ದೇಶದಲ್ಲಿ 84.80&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ ಡಿಟಿಎಚ್ ಚಂದಾದಾರರಿದ್ದರು.<ref name="TRAI">{{cite press release|url=http://www.trai.gov.in/WriteReadData/PIRReport/Documents/QPIR_Oct_to_Dec-15.pdf|title=Telecom Subscription data, May 2016|publisher=TRAI|date=18 May 2016|accessdate=14 July 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160615054203/http://www.trai.gov.in/WriteReadData/PIRReport/Documents/QPIR_Oct_to_Dec-15.pdf|archivedate=15 June 2016|df=dmy-all}}</ref> == ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ == === ಗಣಿಗಾರಿಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Coal_mine_in_Dhanbad,_India.jpg|right|thumb|250x250px|ಭಾರತದ ಗಣಿಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ೨೦೦೮ರ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ೩ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಮೇಲೆ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಝಾರ್ಖಂಡ್‍]]ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು $63 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು (ಜಿಡಿಪಿಯ 3%) ಮತ್ತು 20.14 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತು (ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 5%).<ref name="WTTCBenchmark4">{{cite web|url=https://www.wttc.org/-/media/files/reports/benchmark-reports/country-reports-2017/india.pdf|title=BENCHMARK REPORT 2017 – INDI|website=World Travel and Tourism Council|accessdate=11 April 2018|archive-date=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412082953/https://www.wttc.org/-/media/files/reports/benchmark-reports/country-reports-2017/india.pdf|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮವು ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಖನಿಜಗಳ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಎಂಟನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿತ್ತು.<ref name="mospimines">[http://mospi.nic.in/Mospi_New/upload/SYB2014/CH-15-MINING/Mining.pdf Mining] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140809003924/http://mospi.nic.in/Mospi_New/upload/SYB2014/CH-15-MINING/Mining.pdf|date=9 August 2014}} Chapter 15, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Govt of India (2011)</ref> 2013ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ೮೯ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಇಂಧನ ಖನಿಜಗಳು, ಮೂರು ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಖನಿಜಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ೮೦ ಇಂಧನೇತರ ಖನಿಜಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>[http://www.ey.com/IN/en/Industries/Mining---Metals/EY-emerging-economies-and-Indias-mining-industry Emerging economies and India's mining industry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727161413/http://www.ey.com/IN/en/Industries/Mining---Metals/EY-emerging-economies-and-Indias-mining-industry |date=2014-07-27 }} Ernst & Young (2014)</ref> 2011–12ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯವು ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಖನಿಜ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 68% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿತ್ತು.<ref name="ficcimine" /> ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮದ ಸುಮಾರು 50% ನಷ್ಟು ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದೆ: ಒಡಿಶಾ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಛತ್ತಿಸ್‍ಗಢ್, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಝಾರ್ಖಂಡ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ. ಮೌಲದ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ಹುಟ್ಟುವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ 25% ಕಡಲಕರೆಯಾಚೆಯ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="ficcimine2">[http://www.ficci.com/spdocument/20317/Mining-Industry.pdf Development of Indian Mining Industry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140701051056/http://www.ficci.com/spdocument/20317/Mining-Industry.pdf |date=2014-07-01 }} FICCI (2012), pp 12-14</ref> ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಸುಮಾರು ೩,೦೦೦ ಗಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಸುಣ್ಣ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರುಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>[http://mospi.nic.in/Mospi_New/upload/SYB2014/CH-15-MINING/Mining.pdf Mining] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140809003924/http://mospi.nic.in/Mospi_New/upload/SYB2014/CH-15-MINING/Mining.pdf|date=9 August 2014}} Chapter 15, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Govt of India (2011), pp 205</ref> ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಅಭ್ರಕ, ಕ್ರೋಮೈಟ್, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಕಂದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಬಾಕ್ಸೈಟ್, ಬೆರೈಟ್, ಸತುವು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್‍ನ ಐದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕರ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು; ಅನೇಕ ಇತರ ಖನಿಜಗಳ ಹತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref name="ficcimine2" /><ref name="mospimines2" /> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಉಕ್ಕಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿತ್ತು,<ref>[https://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/bookshop/Word-Steel-in-Figures-2013/document/World%20Steel%20in%20Figures%202013.pdf World Steel Figures in 2013] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101150040/http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/bookshop/Word-Steel-in-Figures-2013/document/World%20Steel%20in%20Figures%202013.pdf|date=1 November 2013}} World Steel Association (2014), pp 9</ref> ಮತ್ತು ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂನ ಏಳನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/aluminum/mcs-2014-alumi.pdf Aluminum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170427004808/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/aluminum/mcs-2014-alumi.pdf |date=2017-04-27 }} USGS, U.S. Government (2014)</ref> ಭಾರತದ ಖನಿಜ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಅಗಾಧವಾಗಿವೆ.<ref>[http://business.gov.in/Industry_services/mines.php Mines] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213140237/http://business.gov.in/Industry_services/mines.php|date=13 February 2014}} Business Knowledge Resources, Government of India (2013)</ref> ಆದರೆ, ಇದರ ಗಣಿಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವು ಇಳಿತವಾಗಿದೆ&nbsp;– ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಜಿಡಿಪಿಗೆ 3% ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಉದ್ಯಮದ ಕೊಡುಗೆ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ 2.3% ಗೆ ಇಳಿಯಿತು. ಈ ಉದ್ಯಮವು ೨.೯ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರತಿಶತ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತವು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಖನಿಜಗಳ ನಿವ್ವಳ ಆಮದುದಾರವಾಗಿದೆ. ಸಂಕೀರ್ಣ ಪರವಾನಗಿ, ನಿಯಂತ್ರಕ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಸಾಲದಿರುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಬಂಡವಾಳ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆ, ಮತ್ತು ಪಾರಿಸರಿಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಥನೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ನಿಧಾನ ಅಳವಡಿಕೆಯ ಕಾರಣ ಭಾರತದ ಗಣಿಕಾರಿಕಾ ವಲಯವು ಇಳಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="ficcimine2" /><ref>[http://mines.nic.in/writereaddata%5CContentlinks%5C9eeb6e3b6113423586029ee88e1f4b36.pdf Unlocking the Potential of the Indian Minerals Sector] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140418144441/http://mines.nic.in/writereaddata/Contentlinks/9eeb6e3b6113423586029ee88e1f4b36.pdf|date=18 April 2014}} Ministry of Mines, Govt of India (November 2011)</ref> === ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು === [[ಚಿತ್ರ:Durgapur_Steel_Plant.jpg|thumb|250x250px|ದುರ್ಗಾಪುರ್ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ.]] ವಿತ್ತೀಯ ವರ್ಷ 2014–15ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಕಚ್ಚಾ ಉಕ್ಕಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿತ್ತು<ref>{{cite web|url=http://www.ibef.org/industry/steel-presentation|title=Indian Steel Industry Analysis|author=|website=Ibef.org|accessdate=7 January 2016}}</ref> ಮತ್ತು ಸರಂಧ್ರ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ೯೧.೪೬ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಉಕ್ಕನ್ನು ಮತ್ತು ೯.೭ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಬೀಡುಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://steel.gov.in/overview.htm|title=An Overview of the steel sector – Ministry of Steel, Government of India|date=16 January 1992|website=Steel.gov.in|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160107003258/http://www.steel.gov.in/overview.htm|archivedate=7 January 2016|accessdate=7 January 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> === ನಿರ್ಮಾಣ === ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಉದ್ಯಮವು $288 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು (ಜಿಡಿಪಿಯ 13%) ಮತ್ತು 60.42 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತು (ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 14%).<ref name="WTTCBenchmark5" /> == ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:2006Indian_exports.PNG|thumb|350x350px|೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಫ್ತುಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಅಗ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ($20.9 ಶತಕೋಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಮೇರಿಕ) ಪ್ರತಿಶತವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ.]] === ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಾಪಾರ === {{multiple image|direction=vertical|align=right|width=280|footer=2013–14 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ರಪ್ತುಗಳು (ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳು (ಕೆಳಗೆ).|image1=April 2013 to March 2014 Export commodities from India, by percent value in US$.png|image2=April 2013 to March 2014 Import commodities from India, by percent value in US$.png}}೧೯೯೧ರ ಉದಾರೀಕರಣದವರೆಗೆ, ತನ್ನ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಭಾರತವು ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ವಿವಿಕ್ತಗೊಂಡಿತ್ತು. ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರವು ಆಮದು ಸುಂಕಗಳು, ರಫ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಬಂಡವಾಳವು ಮೇಲಿನ ಮಿತಿಯ ಷೇರು ಒಡೆತನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ, ರಫ್ತು ಬಾಧ್ಯತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುಮೋದನೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಿತ್ತು; ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ 60% ಹೊಸ ಎಫ಼್‍ಡಿಐಗೆ ಈ ಅನುಮೋದನೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದವು. ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಕಾರಣ ೧೯೮೫ ಮತ್ತು ೧೯೯೧ರ ನಡುವೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ಸರಾಸರಿ ಕೇವಲ ಸುಮಾರು $200 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿತ್ತು; ಬಂಡವಾಳ ಹರಿವುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಶತ ವಿದೇಶಿ ನೆರವು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರ ಇಡುಗಂಟುಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="tn-srinivasan">{{Cite journal|author=Srinivasan, T.N.|title=Economic Reforms and Global Integration|year=2002|version=17 January 2002|url=http://www.econ.yale.edu/%7Esrinivas/ec_reforms.pdf|publisher=Economic Growth Center, Yale University|accessdate=21 June 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326211644/http://www.econ.yale.edu/%7Esrinivas/ec_reforms.pdf|archivedate=26 March 2009|df=dmy-all}}</ref> ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ನಂತರದ ಮೊದಲ ೧೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಅವಧಿಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ನೀತಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪೇಕ್ಷೆಯ ಕಾರಣ ಭಾರತದ ರಫ್ತುಗಳು ಜಡವಾಗಿದ್ದವು; ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ, ಆಮದುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು, ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಸರಕುಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>{{Harvnb|Panagariya|2008|pp=27–29}}</ref> ಉದಾರೀಕರಣವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಭಾರತದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೌಲ್ಯವು ವೇಗವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=747–748}}</ref> ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೊಡುಗೆಯು 1990–91 ರಲ್ಲಿ 16% ಇದ್ದದ್ದು 2009–10 ರಲ್ಲಿ 47% ಗೆ ಏರಿತು.<ref name="Trade">{{Harvnb|Panagariya|2008|p=109}}</ref><ref name="WTO profile">{{cite web|url=http://stat.wto.org/CountryProfile/WSDBCountryPFView.aspx?Language=E&Country=IN|title=Trade profiles-India|publisher=[[World Trade Organization]]|accessdate=7 February 2012|archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204105806/http://stat.wto.org/CountryProfile/WSDBCountryPFView.aspx?Language=E&Country=IN|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರವು ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಯ 48.8% ರಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.<ref name="HDI2" /> ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಭಾರತವು ಬಿಕರಿ ಮಾಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿನ ರಫ್ತುಗಳ 1.44% ನಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಆಮದುಗಳ 2.12% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿನ ರಫ್ತುಗಳ 3.34% ನಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಆಮದುಗಳ 3.31% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="WTO profile" /> ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ, ಚೈನಾ, ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿವೆ.<ref name="Datt-14">{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|p=757}}</ref> 2006–07 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತು ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸರಕುಗಳು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಹಾಗೂ ಔಷಧ ವಸ್ತುಗಳು, ರತ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಆಭರಣಗಳು, ಬಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ಉಡುಪುಗಳು, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಮತ್ತು ಇತರ ಖನಿಜಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಪ್ರಮುಖ ಆಮದು ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸರಕುಗಳು, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://commerce.nic.in/eidb/default.asp|title=Imports and Exports Databank|publisher=Ministry of Commerce and Industry, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122004154/http://commerce.nic.in/eidb/default.asp|archive-date=22 November 2018|accessdate=5 April 2010|url-status=dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ರಫ್ತುಗಳು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 22.3% ರಷ್ಟು ಏರಿ ೧೮.೮೮ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟಾದವು, ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳು 7.5% ನಷ್ಟು ಏರಿ ೨೭.೭೮ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟಾದವು. ಅದೇ ತಿಂಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಖೋತಾ 2009 ರಲ್ಲಿ ೧೦.೪ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟಿದ್ದದ್ದು 2010ರಲ್ಲಿ ೮.೯ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://commerce.nic.in/tradestats/Indiastrade_press.pdf|title=India's Foreign Trade: November 2010|date=3 January 2011|work=Press Release|publisher=Ministry of Commerce and Industry, Government of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124192815/http://commerce.nic.in/tradestats/Indiastrade_press.pdf|archivedate=24 January 2011|accessdate=11 January 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> === ಪಾವತಿ ಬಾಕಿ === [[ಚಿತ್ರ:Cumulative_Current_Account_Balance.png|thumb|ಐಎಂಎಫ಼್ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ 1980–2008 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಸಂಚಿತ ಚಾಲ್ತಿ ಲೆಕ್ಕ ಬಾಕಿ]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕಾಲದಿಂದ, ಚಾಲ್ತಿ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿನ ಭಾರತದ ಪಾವತಿ ಬಾಕಿಯು ಅಭಾವಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಪಾವತಿ ಬಾಕಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕಾರಣ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣವಾದಾಗಿನಿಂದ ಭಾರತದ ರಫ್ತುಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಏರಿ 1990–91ರಲ್ಲಿ 66.2% ನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 2002–03ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಮದುಗಳ 80.3% ನಷ್ಟನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=763–765}}</ref> ಆದರೆ, ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ, ನಂತರ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಧಾನಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ 2008–09ರಲ್ಲಿ ಆಮದುಗಳ ಪ್ರತಿಶತವಾಗಿ ರಫ್ತುಗಳು 61.4% ಗೆ ಇಳಿದವು.{{sfn|Economic Survey|2010|pp=127–129}} ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಭಾರತದ ತೈಲ ಆಮದಿನ ಬಿಲ್ಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಾಲ್ತಿ ಲೆಕ್ಕದ ಕೊರತೆಯ ಹಿಂದಿನ ಮುಖ್ಯ ಚಾಲಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="RupeeOil">{{cite news|url=http://www.businessweek.com/news/2010-12-07/rupee-rally-falters-as-oil-rises-to-two-year-high-india-credit.html|title=Rupee Rally Falters as Oil Rises to Two-Year High|author=V. Ramakrishnan|date=7 December 2010|work=BusinessWeek|accessdate=11 January 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110111083311/http://www.businessweek.com/news/2010-12-07/rupee-rally-falters-as-oil-rises-to-two-year-high-india-credit.html|archivedate=11 January 2011|url-status=dead}}</ref> ಇದು 2008–09ರಲ್ಲಿ $118.7 ಶತಕೋಟಿಗೆ, ಅಥವಾ ಜಿಡಿಪಿಯ 11.11%ಗೆ ಏರಿತು.{{sfn|Economic Survey|2010|p=127}} ೨೦೧೦ರ ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಡುವೆ ಭಾರತವು $82.1 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಕಚ್ಚಾತೈಲವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="RupeeOil" /> ಭಾರತದ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ೨೦೦೨ ರಿಂದ ೨೦೧೨ರ ವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ. 2011–12ರಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆಯು $189 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>[http://commerce.gov.in/publications/pdf/annualreport_overview-2012-13.pdf 2013 Annual Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810031400/http://commerce.gov.in/publications/pdf/annualreport_overview-2012-13.pdf |date=2014-08-10 }} Ministry of Commerce, Govt of India (2013)</ref> ಚೈನಾದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಮಾರು $31 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-10/news/46066593_1_trade-deficit-indian-it-trade-data|title=India's trade deficit with China mounts to $ 31.42 bn|date=10 January 2014|work=The Economic Times|access-date=2020-05-09|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305144404/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-10/news/46066593_1_trade-deficit-indian-it-trade-data|url-status=dead}}</ref><br />ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉದಾರೀಕರಣವಾದಾಗಿನಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ನೆರವು ಮತ್ತು ರಿಯಾಯಿತಿ ಋಣದ ಮೇಲಿನ ಭಾರತದ ಅವಲಂಬನೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಋಣದ ಅನುಪಾತವು 1990–91 ರಲ್ಲಿ 35.3% ಇದ್ದದ್ದು 2008–09 ರಲ್ಲಿ 4.4% ಗೆ ಇಳಿಯಿತು.{{sfn|Economic Survey|2010|pp=142–144}} ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹಣದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಬಾಹ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಸಾಲಗಳು (ಇಸಿಬಿಗಳು), ಅಥವಾ ಅನಿವಾಸಿ ಸಾಲಗಾರರಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಸಾಲಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ. ೧೯೯೯ರ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಜ಼ರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಆರ್‌ಬಿಐ) ಹೊರಡಿಸಿದ ಇಸಿಬಿ ಕಾರ್ಯನೀತಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯವು ಇವುಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿ ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Notification/PDFs/27ECB010709_F.pdf|title=Master Circular on External Commercial Borrowings and Trade Credits|publisher=Reserve Bank of India|accessdate=11 January 2011}}</ref> ಭಾರತದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು ನಿಧಿಯು ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ $5.8 ಶತಕೋಟಿಯಿಂದ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ $426 ಶತಕೋಟಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.{{sfn|Economic Survey|2010|p=132}} ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಶಕ್ತತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಯುನೈಟಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಹಣಕಾಸು ನೆರವಿಗೆ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/30203e68-2a55-11e2-99bb-00144feabdc0.html#axzz396DRjDNU|title=UK to end financial aid to India|date=9 November 2012|work=The Financial Times}}</ref><ref>{{cite web|url=http://in.reuters.com/article/2014/09/05/india-cenbank-forex-reserves-idINS8N0QH02M20140905|title=TABLE-India's forex reserves rise to $318.64 bln as of Aug 29 – cbank|publisher=|accessdate=3 March 2015|archive-date=2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402155217/http://in.reuters.com/article/2014/09/05/india-cenbank-forex-reserves-idINS8N0QH02M20140905|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಚಾಲ್ತಿ ಲೆಕ್ಕದ ಅಭಾವವು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಎತ್ತರವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Money/6XJ5pjEUBlu9eRBgwEypaM/Foreigners-to-the-rescue-as-inflows-rise-to-bridge-Indias-c.html|title=Foreigners to the rescue as inflows rise to bridge India's current account deficit|last1=Nag|first1=Anirban|date=27 March 2017|website=Mint|accessdate=4 April 2017}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಚಾಲ್ತಿ ಲೆಕ್ಕದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕಂಪನಿಗಳ ಸಾಲಗಳು ಅಥವಾ ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರಿಂದ ರವಾನೆಯಾದ ಹಣ ಮತ್ತು ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಒಳಹರಿವುಗಳ ಮೂಲಕ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ ರಿಂದ ಜನೆವರಿ ೨೦೧೭ರ ವರೆಗೆ, ೧೯೯೧ರಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಬಂಡವಾಳದ ಒಳಹರಿವುಗಳ ಮೂಲಕ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಆರ್‌ಬಿಐ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸಿದವು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸಮರ್ಥನೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]]ಯವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವಾಸದ ಗುರುತಾಗಿದೆ ಎಂದು''[[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ಗಮನಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/in-a-first-since-1991-fdi-flow-takes-care-of-cad/articleshow/58000640.cms|title=In a first since 1991, FDI flow takes care of CAD|website=The Economic Times|accessdate=4 April 2017}}</ref> === ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಬಂಡವಾಳ === {| style="margin:1em; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%; float:right;" |+'''ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ಒಳಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಐದು ಅಗ್ರ ದೇಶಗಳ ಪಾಲು (2000–2010)'''<ref name="fdi-1">{{cite web|url=http://dipp.nic.in/fdi_statistics/india_FDI_August2010.pdf|title=FDI in India Statistics|publisher=[[Ministry of Commerce and Industry, Government of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122103911/http://www.dipp.nic.in/fdi_statistics/india_FDI_August2010.pdf|archivedate=22 November 2010|access-date=22 November 2010|url-status=dead}}</ref> !ಸ್ಥಾನ !ದೇಶ !ಒಳಹರಿವುಗಳು (ದಶಲಕ್ಷ US$) !ಒಳಹರಿವುಗಳು (%) |- |1 |ಮಾರೀಷಸ್ |50,164 |42.00 |- |2 |ಸಿಂಗಾಪುರ |11,275 |9.00 |- |3 |ಅಮೇರಿಕ |8,914 |7.00 |- |4 |ಯುಕೆ |6,158 |5.00 |- |5 |ನೆದರ್ಲಂಡ್ಸ್ |4,968 |4.00 |} ಪಿಪಿಪಿ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ ಭಾರತವು ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ.<ref name="financialexpress1">{{cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/India-2nd-best-country-for-biz-investment-Survey/343344/|title=India 2nd best country for biz investment: Survey|newspaper=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|accessdate=3 November 2008}}</ref> ವರ್ಷ ೨೦೧೧ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದೊಳಗೆ ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ಒಳಹರಿವು $36.5 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು, ಮತ್ತು 2010ರ ಅಂಕಿಅಂಶವಾದ $24.15 ಶತಕೋಟಿಗಿಂತ 51.1% ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳೆಂದರೆ ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರುವಾಹನ ಘಟಕಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಉಡುಪುಗಳು, ಔಷಧವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಆಭರಣಗಳಂತಹ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. ವಿದೇಶೀ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಏರಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ನೀತಿಗಳು ಗಣನೀಯವಾದ ಅಡೆತಡೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="news.indiamart.com">{{cite news|url=http://news.indiamart.com/story/finmin-considers-three-single-brand-retail-fdi-proposals-169557.html|title=FinMin considers three single-brand retail FDI proposals|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021202322/http://news.indiamart.com/story/finmin-considers-three-single-brand-retail-fdi-proposals-169557.html|archivedate=21 October 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ, ಭಾರತವು ಅನೇಕ ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="financialexpress1" /> ಭಾರತವು ಕೌಶಲವುಳ್ಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣಿತಿಯ ದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರ ೩೦೦ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.mckinsey.com/mgi/mginews/bigspenders.asp|title=Next Big Spenders: India's Middle Class|publisher=[[McKinsey & Company]]|accessdate=5 April 2010|archive-date=16 ನವೆಂಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111116211914/http://www.mckinsey.com/mgi/mginews/bigspenders.asp|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತವು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ನೀತಿಯನ್ನು ಉದಾರೀಕರಿಸಿ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ಪಾಲನ್ನು 100% ವರೆಗೆ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಕೈಗಾರಿಕ ಪರವಾನಗಿ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಮಾಡಿವೆ, ವಿಸ್ತರಣೆ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಿವೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿವೆ. ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ವಲಯದ ಮೇಲ್ಮುಖವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ವಕ್ರರೇಖೆಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಶ್ಲಾಘನೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಉದಾರೀಕೃತ ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಕಲಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಆವರಣಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮನೋರಂಜನಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಹಾಗೂ ಪ್ರದೇಶ ಮಟ್ಟದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೇರಿರುವ ನಿರ್ಮಾಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ 100% ಎಫ಼್‍ಡಿಐಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/02/25/stories/2005022506990100.htm|title=100 per cent FDI in construction industry automatic route|last=Ramachandran|first=Sushma|date=25 February 2005|newspaper=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|accessdate=17 December 2010|location=Chennai, India|archive-date=5 ಏಪ್ರಿಲ್ 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050405032727/http://www.hindu.com/2005/02/25/stories/2005022506990100.htm|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೨ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ರ ನಡುವೆ, ಭಾರತವು ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ತೈಲ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ವಿಮಾನಯಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ವಲಯಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Govt-unleashes-big-bang-FDI-reforms-opens-up-defence/articleshow/21110866.cms|title=Govt unleashes big-bang FDI reforms, opens up defence|date=17 July 2014|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite news|url=http://in.reuters.com/article/2012/09/14/india-economy-retail-fdi-reform-idINDEE88D08M20120914|title=Govt allows FDI multi-brand retail, aviation in bold reform push|date=14 September 2012|work=Reuters|access-date=10 ಜೂನ್ 2020|archive-date=19 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919164358/http://in.reuters.com/article/2012/09/14/india-economy-retail-fdi-reform-idINDEE88D08M20120914|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೦ರಿಂದ ೨೦೧೦ರ ವರೆಗೆ, ದೇಶವು ಎಫ಼್‌ಡಿಐ ಆಗಿ $178 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.dipp.nic.in/fdi_statistics/india_fdi_index.htm|title=India FDI Fact sheet&nbsp;– September 2010|publisher=Department of Industrial Policy & Promotion, Ministry of Commerce and Industry|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063528/http://www.dipp.nic.in/fdi_statistics/india_fdi_index.htm|archivedate=16 December 2010|accessdate=21 December 2010|url-status=dead}}</ref> ಗಣನೀಯ ತೆರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಮಾರಿಷಸ್]]‍ನಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ – ಭಾರತ ಮತ್ತು ಮಾರಿಷಸ್ ನಡುವಿನ ಒಂದು ತೆರಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಕಾರಣ ಇಮ್ಮಡಿ ತೆರಿಗೆಯು ತಪ್ಪುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಮಾರಿಷಸ್ ಬಂಡವಾಳ ಲಾಭ ತೆರಿಗೆಯ ಧಾಮವಾಗಿದೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಶೂನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯ ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ಸಂಪರ್ಕಮಾರ್ಗವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/jaimini-bhagwati-rationalising-fdi-taxes/418512/|title=Rationalising FDI taxes|last=Bhagwati|first=Jaimini|date=17 December 2010|newspaper=[[Business Standard]]|access-date=21 December 2010}}</ref> ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಎಫ಼್‌ಡಿಐ ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಯ 2.1% ರಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.<ref name="HDI" /> ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ೨೧ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ೮೭ ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳದ ನೇರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ಒಳಹರಿವುಗಳು ೨೦೧೬ ಮತ್ತು ೨೦೧೭ರ ನಡುವೆ $60.1 ಶತಕೋಟಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/business-news/india-s-fdi-inflows-at-a-record-60-1-billion-in-2016-17/story-7a8pt2u7e8IJttptDQcwhO.html|title=India's FDI inflows at a record $60.1 billion in 2016–17|date=19 May 2017|website=HindustanTimes.com|access-date=2 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/finance/fdi-jumps-37-to-10-4-billion-during-april-june-2017/articleshow/60163515.cms|title=FDI jumps 37% to $10.4 billion during April-June 2017|date=21 August 2017|publisher=|access-date=2 November 2017|via=The Economic Times}}</ref> ==== ಹೊರಹರಿವುಗಳು ==== ೨೦೦೦ರಿಂದ, ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ, ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ೨೦೦೬ ರಿಂದ ೨೦೧೦ರ ವರೆಗೆ, ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಎಫ಼್‍ಡಿಐದ ಮೊತ್ತ ಅದರ ಜಿಡಿಪಿಯ 1.34 ಪ್ರತಿಶತವಾಗಿತ್ತು.<ref>Shah and Patnaik, [http://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2011/wp1107.pdf India's financial globalisation] IMF (2012)</ref> ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಮೇರಿಕ<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304655304579552181391629024|title=Mahindra Expands Effort to Counter Global Rivals with U.S. Engineering|date=9 May 2014|work=The Wall Street Journal}}</ref>, ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಆಫ಼್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿವೆ.<ref>{{cite news|url=http://businesstoday.intoday.in/story/bt-500-indian-inc-goes-global/1/189144.html|title=A Slice of World Action|date=11 November 2012|work=Business Today}}</ref> ಭಾರತದ ಟಾಟಾ ಕಂಪನಿ ಯುನೈಟಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‍ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗದಾತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21528653|title=India's industrial outpost Tata for now|date=10 September 2011|work=The Economist}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/industry/9722673/JLRs-Ratan-Tata-warns-on-UK-competitiveness.html|title=JLR's Ratan Tata warns on UK competitiveness|date=5 December 2012|work=The Telegraph}}</ref> === ಹಣರವಾನೆ === ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಇತರ ದೇಶಗಳಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು $68.91 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ರವಾನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವಿದೇಶೀ ಕಾರ್ಮಿಕರು ತಮ್ಮ ತವರು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟು $8.476 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ರವಾನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಯುಎಇ, ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಣ ರವಾನಿಸಿದ ಅಗ್ರ ಮೂಲಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ ಭಾರತದಿಂದ ಹಣರವಾನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅಗ್ರ ದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.pewglobal.org/interactives/remittance-map/|title=Remittance Flows Worldwide in 2015|date=31 August 2016|website=PewGlobal.org|access-date=2 November 2017}}</ref> ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ರವಾನೆಯಾದ ಹಣವು ದೇಶದ ಜಿಡಿಪಿಯ 3.32% ನಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="HDI" /> === ವಿಲೀನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನಗಳು === ೧೯೮೫ ಮತ್ತು ೨೦೧೮ರ ನಡುವೆ ಭಾರತದ ಒಳಗೆ (ಒಳಬರುವ) ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ (ಹೊರಹೋಗುವ) 20,846 ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ಅಮೇರಿಕನ್ $618 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ೬೦ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದಗಳೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೦ ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು (1,510).<ref>{{Cite news|url=https://imaa-institute.org/m-and-a-statistics-countries/|title=M&A Statistics by Countries – Institute for Mergers, Acquisitions and Alliances (IMAA)|work=Institute for Mergers, Acquisitions and Alliances (IMAA)|access-date=2018-02-26|language=English}}</ref> ಕೆಳಗೆ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿರುವ ಅಗ್ರ ೧೦ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಿದೆ: {| class="wikitable" |'''ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನ ಹೆಸರು''' |'''ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರ ಮಧ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆ''' |'''ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಕೊಳ್ಳುವ ರಾಷ್ಟ್ರ''' |'''ಗುರಿಗೊಳಗಾದವರ ಹೆಸರು''' |'''ಗುರಿಗೊಳಗಾದ ಮಧ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆ''' |'''ಗುರಿಗೊಳಗಾದ ರಾಷ್ಟ್ರ''' |'''ವ್ಯವಹಾರದ ಮೌಲ್ಯ ($ದಶಲಕ್ಷ)''' |- |ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಪಿಟಿಇ ಲಿ. |ತೈಲ & ಅನಿಲ |ಸಿಂಗಾಪುರ್ |ಎಸ್ಸಾರ್ ಆಯಿಲ್ ಲಿ. |ತೈಲ & ಅನಿಲ |ಭಾರತ |12,907.25 |- |ವೋಡಫ಼ೋನ್ ಗ್ರುಪ್ ಪಿಎಲ್‍ಸಿ |ನಿಸ್ತಂತು |ಯುನೈಟಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂ |ಹಚಿಸನ್ ಎಸ್ಸಾರ್ ಲಿ. |ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಗಳು |ಭಾರತ |12,748.00 |- |ವೋಡಫ಼ೋನ್ ಗ್ರುಪ್ ಪಿಎಲ್‍ಸಿ-ವೋಡಫ಼ೋನ್ ಅಸೆಟ್ಸ್ |ನಿಸ್ತಂತು |ಭಾರತ |ಐಡಿಯಾ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಲಿ.-ಮೊಬೈಲ್ ಬಸ್ |ನಿಸ್ತಂತು |ಭಾರತ |11,627.32 |- |ಭಾರತಿ ಏರ್‌ಟೆಲ್ ಲಿ. |ನಿಸ್ತಂತು |ಭಾರತ |ಎಂಟಿಎನ್ ಗ್ರೂಪ್ ಲಿ. |ನಿಸ್ತಂತು |ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ಼್ರಿಕಾ |11,387.52 |- |ಭಾರತಿ ಏರ್‌ಟೆಲ್ ಲಿ. |ನಿಸ್ತಂತು |ಭಾರತ |ಜ಼ೈನ್ ಆಫ಼್ರಿಕಾ ಬಿವಿ |ನಿಸ್ತಂತು |ನೈಜೀರಿಯಾ |10,700.00 |- |ಬಿಪಿ ಪಿಎಲ್‍ಸಿ |ತೈಲ & ಅನಿಲ |ಯುನೈಟಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂ |ರಿಲಾಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿ.-21 ತೈಲ |ತೈಲ & ಅನಿಲ |ಭಾರತ |9,000.00 |- |ಎಂಟಿಎನ್ ಗ್ರೂಪ್ ಲಿ. |ನಿಸ್ತಂತು |ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ಼್ರಿಕಾ |ಭಾರತಿ ಏರ್‌ಟೆಲ್ ಲಿ. |ನಿಸ್ತಂತು |ಭಾರತ |8,775.09 |- |ಷೇರುದಾರರು |ಇತರ ಹಣಕಾಸು ಸಂಬಂಧಿ |ಭಾರತ |ರಿಲಾಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿ.-ಟೆಲಿಕಾಮ್ ಬಸ್ |ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಗಳು |ಭಾರತ |8,063.01 |- |ಒಎನ್‍ಜಿಸಿ ಲಿ. |ತೈಲ & ಅನಿಲ |ಭಾರತ |ಎಚ್‍ಪಿಸಿಎಲ್ |ಪೆಟ್ರೊರಾಸಾಯನಿಕಗಳು |ಭಾರತ |5,784.20 |- |ರಿಲಾಯನ್ಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ವೆಂಚರ್ಸ್ ಲಿ. |ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಗಳು |ಭಾರತ |ರಿಲಾಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫೊಕಾಮ್ ಲಿ. |ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಗಳು |ಭಾರತ |5,577.18 |} == ಚಲಾವಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:RBI-Tower.jpg|thumb|337x337px|ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆರ್‌ಬಿಐನ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿ.]] {| class="wikitable floatleft" style="text-align: center; " !ವರ್ಷ !ಭಾ.ರೂ.{{INR}} ಒಂದು ಅ.$ ಗೆ (''ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ'')<ref>RBI Handbook of Statistics on Indian Economy</ref> |- |1975 |9.4058 |- |1980 |7.8800 |- |1985 |12.3640 |- |1990 |17.4992 |- |1995 |32.4198 |- |2000 |44.9401 |- |2005 |44.1000 |- |2010 |45.7393 |- |2015 |64.05 |- |2016 |67.09 |- |2017 |64.14 |- |2018 |69.71 |} [[ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ]]ಯು ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ನೆರೆಯ ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್‍ನಲ್ಲಿಯೂ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡು ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಚಲಾವಣೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಡುತ್ತವೆ. ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ೧೦೦ ಪೈಸೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{INR}}2,000 ರ ನೋಟು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಗರಾಶಿಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನೋಟಾಗಿದೆ; ೫೦ ಪೈಸೆಯ ನಾಣ್ಯವು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವರ್ಗರಾಶಿಯ ನಾಣ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.rbi.org.in/currency/FAqs.html|title=Your Guide to Money Matters|publisher=Reserve Bank of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110116022151/http://www.rbi.org.in/currency/faqs.html|archivedate=16 January 2011|access-date=11 January 2011|url-status=dead|df=}}</ref> ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೧೧ರಿಂದ, ೫೦ ಪೈಸೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗರಾಶಿಗಳು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚಲಾವಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/25-paise-and-below-coins-not-acceptable-from-June-30/articleshow/7191738.cms|title=25 paise and below coins not acceptable from June 30&nbsp;– The Times of India|newspaper=Times of India|access-date=26 January 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://profit.ndtv.com/news/show/govt-to-scrap-25-paise-coins-132853|title=Govt to scrap 25 paise coins|publisher=NDTV|access-date=26 January 2011}}</ref> ಭಾರತದ ವಿತ್ತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದೇಶದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದ ಭಾರತೀಯ ರಿಜ಼ರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಆರ್‌ಬಿಐ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|p=812}}</ref> ೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮತ್ತು ೧೯೪೯ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಆರ್‌ಬಿಐ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿತ್ತೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ವಿತ್ತೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿಯಂತ್ರಕ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ, ಸರ್ಕಾರದ ಬ್ಯಾಂಕರ್, ವಿದೇಶೀ ಹಣದ ಮೀಸಲು ನಿಧಿಯ ರಕ್ಷಕ, ಮತ್ತು ಚಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕರ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ನೇಮಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಗವರ್ನರ್ ಇದರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=887–888}}</ref> ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ ಸಮಿತಿಯು ಮಾನಕ [[ಬಡ್ಡಿ ದರ]]ಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ರೂಪಾಯಿಯು ಸ್ಥಿರ ವಿನಿಮಯ ದರದ ಮೂಲಕ ೧೯೨೭ ರಿಂದ ೧೯೪೬ರ ವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೌಂಡ್‍ಗೆ, ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೯೭೫ರ ವರೆಗೆ ಅಮೇರಿಕದ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಪಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸಿ ಸ್ಥಿರ ಸಮಾನ ದರದ ಪದ್ಧತಿಯ ಬದಲು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲಾವಣೆಗಳ ಬುಟ್ಟಿಯ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಗೊಂಡಿತು: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೌಂಡ್, ಅಮೇರಿಕದ ಡಾಲರ್, ಜಪಾನ್‍ನ ಯೆನ್ ಮತ್ತು ಡೊಯ್ಚಿ ಮಾರ್ಕ್.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|p=822}}</ref> ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ, ಅದರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಾಲುದಾರವಾಗಿದ್ದ ಸೋವಿಯಟ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪತನದ ನಂತರ, ಭಾರತವು ಗಂಭೀರವಾದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ೧ ಮತ್ತು ೨ ಜುಲೈಗಳಂದು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 19% ನಷ್ಟು ಅಪಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ, ಉದಾರೀಕೃತ ವಿನಿಮಯ ದರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಎಲ್ಇಆರ್‌ಎಮ್ಎಸ್) ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಇಆರ್‌ಎಮ್ಎಸ್ ನ ಅಡಿ, ರಫ್ತುದಾರರು ಆರ್‌ಬಿಐ ನಿರ್ಧರಿತ ವಿನಿಮಯ ದರದಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಬಿಐಗೆ ತಮ್ಮ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಗಳಿಕೆಯ ಶೇಕಡ 40 ರಷ್ಟನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು; ಉಳಿದ 60% ನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ಧರಿತ ವಿನಿಮಯ ದರದ ಪ್ರಕಾರ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ, ರೂಪಾಯಿಯು ಕೆಲವು ಬಂಡವಾಳ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಬಲ್ಲದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref>International Monetary Fund (1996), {{Google books|a0IuF5RmrbEC|1996 Annual Report on Exchange Arrangements & Exchange Restrictions}}, pages 224-226</ref> ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಅಪಮೌಲ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆ ಪರಿವರ್ತನೀಯತೆಗೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಂತರ, ರೂಪಾಯಿಯ ಮೌಲ್ಯವು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. 2000–2010 ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಾಯಿಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 ರಲ್ಲಿ, ರೂಪಾಯಿಯು ಅಮೇರಿಕದ ಡಾಲರ್ ಎದುರು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ನಿಮ್ನ ಮಟ್ಟವಾದ 74.90 ನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.<ref>[https://finance.yahoo.com/echarts?s=USDINR%3DX+Interactive#symbol=USDINR=X;range=2y USD INR] Currency Conversion Rates, Yahoo</ref> == ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:2014_Gini_Index_World_Map,_income_inequality_distribution_by_country_per_World_Bank.svg|thumb|280x280px|೨೦೧೪ರ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದತ್ತಾಂಶ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದ ಜಿನಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ.<ref name="wdi.worldbank.org">Table 2.9 of [http://wdi.worldbank.org/table/2.9 World Development Indicators: Distribution of income or consumption] The World Bank</ref>]] ಭಾರತದ ತಲಾವಾರು ಒಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯವು ೨೦೦೨ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತ್ತು. 2002–03 ರಲ್ಲಿ {{INR}}19,040 ನಷ್ಟಿದ್ದ ಇದು 2010–11 ರಲ್ಲಿ {{INR}}53,331 ಕ್ಕೆ ಏರಿ ಮೂರು ಪಟ್ಟಾಯಿತು. ಈ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 13.7% ನಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಿತು, ಮತ್ತು 2010–11 ನಲ್ಲಿ 15.6% ನಷ್ಟು ಗರಿಷ್ಠ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-02/india-business/31537296_1_affordability-rental-income-home-price|title=Homes become more affordable in last 10 years|date=2 May 2012|newspaper=The Times of India|access-date=2020-04-18|archive-date=2013-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510183020/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-02/india-business/31537296_1_affordability-rental-income-home-price|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ತಲಾವಾರು ಆದಾಯದಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 2010–11 ರಲ್ಲಿ 5.6% ನಷ್ಟು ನಿಧಾನಗೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ 6.4% ಇತ್ತು. ಈ ಬಳಕೆಯ ಮಟ್ಟಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಆಧಾರದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/0,,menuPK:336998~pagePK:149018~piPK:149093~theSitePK:336992,00.html|title=Poverty reduction and equity (2010)|date=July 2012|publisher=World Bank|accessdate=11 July 2012|archive-date=20 ಜುಲೈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120720225227/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/0,,menuPK:336998~pagePK:149018~piPK:149093~theSitePK:336992,00.html|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2011 ನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಆದಾಯವು ಮನೆಗೆ ತಲಾ $6,671 ನಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>[http://www.euromonitor.com/medialibrary/PDF/Book_WCIEP0.pdf Table 3.4, World Consumer Income and Expenditure Patterns – Annual Household Income] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160705030928/http://www.euromonitor.com/medialibrary/PDF/Book_WCIEP0.pdf |date=2016-07-05 }} Euro Monitor International (2013)</ref> ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ದತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ಸುಮಾರು ೩೩೦ ದಶಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ೨೪೭ ದಶಲಕ್ಷ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕುಟುಂಬದ ಗಾತ್ರವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 50% ಕುಟುಂಬಗಳು ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿರುವ ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜಿಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ 4.8 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯು ವರದಿಮಾಡಿತು.<ref name="hhc">{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=80811|title=Final Figures of Houselisting & Housing Census, 2011 Released|date=13 March 2012|publisher=Census 2011, Government of India}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-25/india/31236370_1_household-family-size-census|title=Median household size drops below 4 in cities|date=25 March 2012|publisher=Time of India|access-date=2020-05-11|archive-date=2012-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120906214655/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-25/india/31236370_1_household-family-size-census|url-status=dead}}</ref> ಈ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸುಮಾರು $1.7 ಟ್ರಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟು ಜಿಡಿಪಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/india|title=Country Report&nbsp;– India (2010)|year=2011|publisher=The World Bank}}</ref> ಸುಮಾರು 67% ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಡಿಗೆಗಾಗಿ ಉರುವಲು, ಬೆಳೆ ಶೇಷಗಳು ಅಥವಾ ಬೆರಣಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ; 53% ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಅಥವಾ ಚರಂಡಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ; 83% ಕುಟುಂಬಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ ೫೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; 67% ಕುಟುಂಬಗಳು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ; 63% ಕುಟುಂಬಗಳು ಲ್ಯಾಂಡ್‍ಲೈನ್ ಅಥವಾ ಮೊಬೈಲ್ ದೂರವಾಣಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; 43% ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಂದು ಟಿ.ವಿ.ಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; 26% ಕುಟುಂಬಗಳು ದ್ವಿಚಕ್ರ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಗಾಲಿಗಳ ಮೋಟಾರು ವಾಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಬಳಕೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಗಮನಿಸುತ್ತವೆ. ೨೦೦೧ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಈ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="hhc" /> ಅಧಿಕ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂದು ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವರದಿ ಸಾಧಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-01/india/28285817_1_households-middle-class-slowdown|title=India has more rich people than poor now|last=Sinha|first=Prabhakar|date=1 August 2010|newspaper=The Times of India|accessdate=15 November 2010|archive-date=12 ಜೂನ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612045150/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-01/india/28285817_1_households-middle-class-slowdown|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Countries_by_GNI_(nominal,_Atlas_method)_per_capita_in_2016.png|thumb|280x280px|ಅಟ್ಲಸ್ ವಿಧಾನದ (೨೦೧೬) ಪ್ರಕಾರ ನಾಮಮಾತ್ರದ ತಲಾವಾರು ಜಿಎನ್‍ಐ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ದೇಶಗಳು<ref name="wdi.worldbank.org" />]] ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ಹೊಂದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಸಂಪತ್ತಾಗಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಸಂಪತ್ತು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ $3,165 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದು ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ $8,230 ಶತಕೋಟಿಗೆ (೧೬೦% ನಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ) ಹೆಚ್ಚಿತು. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಸಂಪತ್ತು ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ $8.23 ಟ್ರಿಲಿಯನ್‍ನಿಂದ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ $8.148 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಆಗಿ ೧% ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಆರನೇ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಭಾರತದ 20,730 ಬಹು ಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿಗಳು (ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ೭ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು)<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Money/0k6mJNHvCEZLvXSo7vg5TK/India-6th-wealthiest-country-in-the-world-with-total-wealth.html|title=India 6th wealthiest country with total wealth of $8,230 billion|date=30 January 2018|website=livemint.com/|accessdate=18 February 2018}}</ref> ಮತ್ತು 118 ಶತಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿಗಳಿದ್ದಾರೆ (ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ೩ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು). 327,100 ಉನ್ನತ ಒಟ್ಟು ಸಂಪತ್ತಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ (ಎಚ್ಎನ್‍ಡಬ್ಲ್ಯುಐ) ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ೯ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಎಚ್ಎನ್‍ಡಬ್ಲ್ಯುಐಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ $941 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ನಿವ್ವಳ ಸಂಪತ್ತು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುಂಬಯಿ ಭಾರತದ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ೧೨ನೇ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಶತಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿಗಳು ವಾಸವಾಗಿದ್ದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತವಾಗಿ ಒಂಭತ್ತನೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="Global Wealth Migration Review2">{{Cite web|url=https://e.issuu.com/embed.html?u=newworldwealth&d=gwmr_2019|title=Global Wealth Migration Review|last=|first=|date=April 2019|website=issuu.com|publisher=New World Wealth|access-date=2019-06-12}}</ref> ೨೦೧೬ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮುಂದಿನ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರಗಳೆಂದರೆ ದೆಹಲಿ ($450 ಶತಕೋಟಿ), ಬೆಂಗಳೂರು ($320 ಶತಕೋಟಿ), ಹೈದರಾಬಾದ್ ($310 ಶತಕೋಟಿ), ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ ($290 ಶತಕೋಟಿ), ಚೆನ್ನೈ ($150 ಶತಕೋಟಿ) ಮತ್ತು ಗುರ್‌ಗಾಂವ್ ($110 ಶತಕೋಟಿ).<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/finance/mumbai-richest-indian-city-with-total-wealth-of-820-bn/articleshow/57354354.cms|title='Mumbai richest Indian city with total wealth of $820 bn' – The Economic Times|website=The Economic Times|accessdate=26 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/business-news/mumbai-richest-indian-city-with-total-wealth-of-820-billion-report/story-G8SKgU3jmO3TaE6Skin1QJ.html|title=Mumbai richest Indian city with total wealth of $820 billion: Report|date=26 February 2017|website=Hindustan Times|accessdate=26 February 2017}}</ref> ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಿಂದ ೫,೦೦೦ ಎಚ್ಎನ್‍ಡಬ್ಲ್ಯುಐಗಳು (ಅಥವಾ ದೇಶದ ಸುಮಾರು ೨% ಎಚ್ಎನ್‍ಡಬ್ಲ್ಯುಐಗಳು) ವಲಸೆ ಹೋದರು ಎಂದು ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ''ಜಾಗತಿಕ ಸಂಪತ್ತು ವಲಸೆ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ'' ವರದಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ವಲಸೆ ಹೋದ ಅಗ್ರ ದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಇದ್ದವು.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/why-indias-millionaires-are-leaving-india/articleshow/69321959.cms|title=India's millionaires are fleeing from homeland -- and these are the countries where they are headed|website=Business Insider|access-date=2019-06-12|archive-date=2019-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826225006/https://www.businessinsider.in/why-indias-millionaires-are-leaving-india/articleshow/69321959.cms|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಖಾಸಗಿ ಸಂಪತ್ತು ೧೮೦% ನಷ್ಟು ಬೆಳೆದು ೨೦೨೮ರ ವೇಳೆಗೆ $22,814 ಶತಕೋಟಿ ತಲುಪುವುದು ಎಂದೂ ಈ ವರದಿ ಅಂದಾಜಿಸಿತು.<ref name="Global Wealth Migration Review2" /> === ಬಡತನ === [[ಚಿತ್ರ:2012_Poverty_distribution_map_in_India_by_its_states_and_union_territories.svg|left|thumb|೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪನೆ ಪ್ರಕಾರದ ಭಾರತದ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣದ ನಕ್ಷೆ, ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಮೇ ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಬಡತನ ಗಣನಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು. ಈ ಪರಿಷ್ಕೃತ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ 179.6 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿದ್ದರು. ವಿಶ್ವದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 17.5% ನಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಭಾರತ, ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಕಡುಬಡವರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾಲು 20.6% ಆಗಿತ್ತು.<ref name="sdcnk">Note: 24.6% rate is based on '''2005 PPP''' at $1.25 per day, International dollar basis, {{cite book|url=https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/20384/9781464803611.pdf|title=A measured approach to ending poverty and boosting shared prosperity|last1=The World Bank|date=2015|publisher=World Bank Group|isbn=978-1-4648-0361-1|page=50}}</ref> 2005–2006ರ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ,<ref>[http://www.unicef.org/india/nutrition.html Nutrition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220054556/http://www.unicef.org/india/nutrition.html |date=2014-12-20 }}, Fast Facts, UNICEF (2009)</ref> ಭಾರತವು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನ್ಯೂನ ಪೋಷಿತ ೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ೬೧ ದಶಲಕ್ಷ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯೯೦ ಮತ್ತು ೨೦೧೦ರ ನಡುವೆ, ಭಾರತವು ೫ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯವರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ೪೫ ಪ್ರತಿಶತ ಇಳಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು ಎಂದು ೨೦೧೧ರ ಒಂದು ಯೂನಿಸೆಫ಼್ ವರದಿ ಹೇಳಿತು. ಈಗ ಭಾರತವು ಈ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ೧೮೮ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೪೬ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/infobycountry/india_statistics.html|title=India Statistics|year=2011|publisher=UNICEF, United Nations|access-date=2020-04-18|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225050318/https://www.unicef.org/infobycountry/india_statistics.html|url-status=dead}}</ref> ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಗಳಿಂದ, ಬಡತನವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಅನುಕ್ರಮದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಯೋಜನೆಯಡಿ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಭಾಗಶಃ ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆತಿದೆ.<ref name="survey">{{cite web|url=http://indiabudget.nic.in/es2004-05/esmain.htm|title=Economic Survey 2004–2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20071216142417/http://indiabudget.nic.in/es2004-05/esmain.htm|archive-date=16 December 2007|accessdate=15 July 2006|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮನೆಗೆ ೧೦೦ ದಿನಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಕೂಲಿಯ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಖಾತರಿಗೊಳಿಸುವ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು (ಮನರೇಗಾ) ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Panagariya 2008 146">{{Harvnb|Panagariya|2008|p=146}}</ref> ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ, ಭ್ರಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಹಣದ ಮೂಲವಾಗಿ ಕೊರತೆ ಹಣಕಾಸು ಪೂರೈಕೆ, ಯೋಜನೆಯಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅನುದ್ದೇಶಿತ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ವಿವಾದದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="wsj1">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704081604576143671902043578|title=India's Boom Bypasses Rural Poor|author1=Tom Wright|date=29 April 2011|newspaper=The Wall Street Journal|author2=Harsh Gupta}}</ref><ref name="econ1">{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21536642|title=Indian rural welfare&nbsp;– Digging holes|date=5 November 2011|work=The Economist}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/04473296-5865-11e1-9f28-00144feabdc0.html#axzz1qAG58tUf|title=Rural India enjoys consumption boom|author1=James Fontanella-Khan|date=29 February 2012|work=The Financial Times|author2=James Lamont}}</ref> ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ನೆರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>Sarkar & Kumar (2011), [http://purl.umn.edu/119395 Impact of MGNREGA on Reducing Rural Poverty and Improving Socio-economic Status of Rural Poor: A Study in Burdwan District of West Bengal], Agricultural Economics Research Review, Vol 24</ref><ref>Swain & Ray (2013), Social welfare through guaranteed wage employment: experience of National Rural Employment Guarantee Scheme in an Indian state, Journal of International and Comparative Social Policy, 29(1), 79-90</ref> ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸುಸ್ಥಿರ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಬಡತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಚಾಲಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇನ್ನೂ ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಬಡವರಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>Aggarwal & Kumar (November 2012), [http://sswa.unescap.org/pdf/sswa_development_paper_1206_nov2012.pdf Structural change, industrialization and poverty reduction: the case of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127021556/http://sswa.unescap.org/pdf/SSWA_Development_Paper_1206_Nov2012.pdf |date=2013-11-27 }}, in United Nation's UNIDO workshop "The Untold Story: Structural Change for Poverty Reduction–The Case of the BRICS", Vienna, 16–17 August (pp 1-68)</ref><ref>Kotwal, Ramaswami & Wadhwa (2011), Economic liberalization and Indian economic growth: What's the evidence?, Journal of Economic Literature, Vol. 49, No. 4, 1152–1199</ref> ೨೦೦೬ ಮತ್ತು ೨೦೧೬ರ ನಡುವೆ ಭಾರತವು ೨೭೧ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನು ಬಡತನದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಎತ್ತಿ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತ್ತುಗಳು, ಅಡುಗೆ ಇಂಧನ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಹುಆಯಾಮದ ಬಡತನ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ವೇಗದ ಕಡಿತವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/india-lifted-271-million-people-out-of-poverty-in-10-years-un/article28397694.ece|title=India lifted 271 million people out of poverty in 10 years: UN|newspaper=The Hindu}}</ref> ೨೦೧೯ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಸಿವಿನ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು (೧೧೭ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ) ೧೦೨ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ 'ಗಂಭೀರ' ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. == ಉದ್ಯೋಗ == ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಲಯಗಳು 2009–10 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಸುಮಾರು ೫೨.೧% ರಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದವು. ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪ್ರತಿಶತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಉದ್ಯೋಗವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಸೇವೆಗಳ ಭಾಗವು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ ಮತ್ತು 2012–13 ರಲ್ಲಿ 20.3% ರಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿತ್ತು.<ref name="jobless">{{cite web|url=http://labourbureau.nic.in/EUS_2012_13_Vol_1.pdf|title=Report on Employment & Unemployment Survey (2012–13)|date=January 2014|publisher=Bureau of Labour Statistics, Indian Government|archive-url=https://web.archive.org/web/20140801190115/http://labourbureau.nic.in/EUS_2012_13_Vol_1.pdf|archive-date=1 August 2014|accessdate=25 July 2014|url-status=dead}}</ref> ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯಲ್ಲಿ, 7% ಸಂಘಟಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡು ಭಾಗ ಸರ್ಕಾರ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=423–424}}</ref> ಸುಮಾರು 51.2% ಕಾರ್ಯಪಡೆಯು ಸ್ವ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="jobless" /> 2005–06ರ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಂಬಳಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಅಂತರವಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಬ್ಬರೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಸಂಬಳವಿರುವ ಕೆಲಸವು ಗಂಡಸರು ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಉದ್ಯೋಗದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು.<ref>Desai, Sonalde, Amaresh Dubey, B.L. Joshi, Mitali Sen, Abusaleh Shariff and Reeve Vanneman (201) [http://ihds.umd.edu/IHDS_files/04HDinIndia.pdf India Human Development in India: Challenges for a Society in Transition] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208092634/http://ihds.umd.edu/IHDS_files/04HDinIndia.pdf|date=8 February 2016}}, Oxford University Press, page 40-44</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗವು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ (ಮರೆಮಾಚಲ್ಪಟ್ಟ) ನಿರುದ್ಯೋಗದ ವಿಶೇಷ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಡತನ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಇವೆರಡೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಬಡ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯರಹಿತ ಜನರು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇವೆರಡರ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ಗುರಿಹೊಂದಿರುವ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳು ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು, ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾರೀಕರಣದ ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ತಗ್ಗಿದ ಪಾತ್ರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಂಘಟಿತ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿನ ಇಳಿತವು ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಒತ್ತು ನೀಡಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.{{sfn|Economic Survey|2010|pp=275–277}}<ref name="Datt-11">{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=434–436}}</ref> ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಕಾರವೂ ಭಾರತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ತ್ರಾಸದಾಯಕವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಇವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡುವಂತೆ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|p=431}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4103554.stm|title=Why India needs labour law reform|author=Kaushik Basu|date=27 June 2005|accessdate=16 December 2010|publisher=BBC|author-link=Kaushik Basu}}</ref> ೧೧ನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯೂ ಬೇಕಾಗಿರುವ ಪರವಾನಗಿಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಅನುಮತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಹಿತಕರವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|p=434}}</ref> ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಾವಗಳನ್ನು ಒಂದು ಅಡೆತಡೆಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚಿದ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ಲಾಭಗಳು ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವಲಯಗಳಿಗೆ ತಲುಪುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತವೆ.<ref>{{Harvnb|Drèze|Sen|1996|p=39}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಯು ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಿಂದ, ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಉಚಿತ ಶಾಲಾ ಊಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಾರಂಭ, ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ಕೋಶಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="chilab">{{cite web|url=http://www.indianembassy.org/policy/Child_Labor/childlabor.htm#intro|title=Child Labour and India&nbsp;– Embassy of India|publisher=Embassy of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071023064701/http://www.indianembassy.org/policy/Child_Labor/childlabor.htm|archivedate=23 October 2007|accessdate=13 March 2009|url-status=dead|df=}}</ref><ref>{{Harvnb|Drèze|Sen|1996|pp=130–131}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ ಮೇಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಕೆಲವು ವಿವಿಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಮಕ್ಕಳು ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿವೆ ಎಂದು ಲೇಖಕಿ ಸೋನಾಲ್ಡೆ ದೇಸಾಯಿ ಹೇಳಿದರು. ೧೦ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರು ಈಗ ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದಾರೆ. 10–14 ವಯೋವರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ೨% ಮಕ್ಕಳು ಕೂಲಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅನ್ಯ ೯% ಮಕ್ಕಳು ಬಿತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ಕೊಯ್ಲಿನಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ.<ref>Desai, Sonalde, Amaresh Dubey, B.L. Joshi, Mitali Sen, Abusaleh Shariff and Reeve Vanneman (201) [http://ihds.umd.edu/IHDS_files/04HDinIndia.pdf India Human Development in India: Challenges for a Society in Transition] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208092634/http://ihds.umd.edu/IHDS_files/04HDinIndia.pdf|date=8 February 2016}}, Oxford University Press, page 131</ref> ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಅಂದಾಜು ೧೬ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು<ref>{{cite news|url=http://m.timesofindia.com/nri/other-news/India-has-largest-diaspora-population-in-world-UN-report-says/articleshow/50572695.cms|title=India has largest diaspora population in world|work=Times of India}}</ref>). ಇವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಹಣವನ್ನು ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ರವಾನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ವಿದೇಶವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರ ಉದ್ಯೋಗದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಉದ್ಯಮವು ೨ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಲಸಿಗ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ದುಬೈ ಮತ್ತು ಅಬು ಧಾಬಿಯಂತಹ ನಗರಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ಭರಾಟೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ೨ ದಶಲಕ್ಷ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿವೆ.<ref>Leone Lakhani, [http://edition.cnn.com/2014/05/15/business/dubai-indians-expats-elections/ Dubai's expat Indians: The world's most productive foreign workers] CNN (19 May 2014)</ref> 2009–10ರಲ್ಲಿ, ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ರವಾನಿಸಿದ ಹಣವು ೫೫.೫ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಎಫ಼್‍ಡಿಐನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪಾಲು ಸುಮಾರು ೧% ನಷ್ಟಿದ್ದು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110110/main1.htm|title=NRIs don't invest as much as they remit, says Montek|last=Banerjee|first=Ajay|date=9 January 2011|work=The Tribune|location=India|accessdate=13 January 2011}}</ref> == ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == === ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ === [[ಚಿತ್ರ:Corruption_Perception_index_2018.svg|thumb|300x300px|ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಗ್ರಹಿಕೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ, 2018]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2993646 India: Potential for a Parliamentary Budget Office]. Social Science Research Network (SSRN). Accessed 18 July 2017.</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್‍ಸ್ಪರೆನ್ಸಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ (ಟಿಐ) ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಲಂಚ ನೀಡಿದ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಳಸಿದ ನೇರವಾದ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="2005-TI-study" /> ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ೪೦ ಪ್ರತಿಶತವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.transparencyindia.org/resource/survey_study/India%20Corruptino%20Study%202008.pdf|title=India Corruption Study&nbsp;– 2008|year=2008|publisher=Transparency International|archive-url=https://web.archive.org/web/20120619212155/http://www.transparencyindia.org/resource/survey_study/India%20Corruptino%20Study%202008.pdf|archive-date=19 June 2012|access-date=15 July 2012|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ೧೮೩ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ೯೫ನೇ ಸ್ಥಾನಪಡೆಯಿತು.<ref name="transparency1">{{cite web|url=http://cpi.transparency.org/cpi2011/interactive2/|title=Corruption Perceptions Index 2011|publisher=Transparency International|accessdate=9 July 2012|archive-date=20 ನವೆಂಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120045916/http://cpi.transparency.org/cpi2011/interactive2/|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೬ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಇಳಿದು ಅದರ ಸ್ಥಾನ ೭೯ಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2016|title=Corruption Perceptions Index 2016|last1=e.V.|first1=Transparency International|website=www.transparency.org|accessdate=18 February 2018|archive-date=25 ಜನವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125040730/http://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2016|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ, [[ಕೆಂಪುಪಟ್ಟಿ]], ಆಡಳಿತಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಲೈಸೆನ್ಸ್ ರಾಜ್‍ಗಳು ಸಂಸ್ಥೀಕರಣಗೊಂಡ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಷತೆಗೆ ಒಂದು ಕಾರಣವೆಂದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Harvnb|Drèze|Sen|1996|p=180}}</ref> [[ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ]]ದ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಮಂಜೂರಾತಿ ಅಗತ್ಯಗಳು, ಕಡ್ಡಾಯದ ವ್ಯಯಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಸರಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವವರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ, ವಿವೇಚನಾಧಿಕಾರಗಳಿರುವ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ, ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕೊರತೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದವು.<ref name="kpmg2011">{{cite web|url=http://www.kpmg.com/IN/en/IssuesAndInsights/ThoughtLeadership/KPMG_Bribery_Survey_Report_new.pdf|title=Survey on Bribery and Corruption&nbsp;– Impact on Economy and Business Environment|year=2011|publisher=KPMG}}</ref><ref name="WFR2011">{{cite web|url=http://www.worldfinancialreview.com/?p=1575|title=Corruption in India|author=Debroy and Bhandari|year=2011|publisher=The World Finance Review}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/18332796|title=Corruption in India&nbsp;– A rotten state|date=10 March 2011|newspaper=The Economist}}</ref> ಸೇವೆಗಳ ಗಣಕೀಕರಣ, ವಿವಿಧ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ನಿಗಾ ಆಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ೨೦೦೫ರ [[ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ]]ಗಳು (ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಾಗರಿಕರು ಕೇಳಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದಂಡನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕು) ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ ಕ್ಲೇಶನಿವಾರಣೆಗೆ ದಾರಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿವೆ.<ref name="2005-TI-study2">{{cite web|url=http://www.cmsindia.org/cms/events/corruption.pdf|title=India Corruption Study 2005|author=Transparency International India|publisher=Centre for Media Studies|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070415110720/http://www.cmsindia.org/cms/events/corruption.pdf|archivedate=15 April 2007|accessdate=14 March 2008}}</ref> ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ, ಬಹುತೇಕ ಖರ್ಚುಗಳು ಅವುಗಳ ಉದ್ದೇಶಿತ ಗ್ರಾಹಿಗಳನ್ನು ತಲುಪುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆಂದು ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರವು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಥ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಪಾಲನ್ನು ಕಬಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="bajuraj">{{cite news|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=10804248|title=India's civil service: Battling the babu raj|date=6 March 2008|work=The Economist|accessdate=8 January 2011}}</ref> ಭಾರತದ ಗೈರುಹಾಜರಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಕಳಪೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಪೈಕಿ ಇವೆ; ೨೫% ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ೪೦% ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://econ.ucsd.edu/~kamurali/teachers%20and%20medical%20worker%20incentives%20in%20india.pdf|title=Teachers and Medical Worker Incentives in India|last=Muralidharan|first=Karthik|publisher=University of California|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326211644/http://econ.ucsd.edu/~kamurali/teachers%20and%20medical%20worker%20incentives%20in%20india.pdf|archivedate=26 March 2009|accessdate=21 June 2009|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4051353.stm|title=Combating India's truant teachers|last=Basu|first=Kaushik|date=29 November 2004|accessdate=9 January 2011|publisher=BBC}}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎದುರಿಸುವ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ. ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಯೋಗ್ಯತಾಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರಿಶಾಹಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕೂಲಂಕಷ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿವೆ.<ref name="Nature">{{cite journal|last=Jayaraman|first=K.S.|url=http://www.nature.com/news/2009/091109/full/462152a.html|title=Report row ousts top Indian scientist|volume=462|issue=7270|pages=152|journal=Nature|date=9 November 2009|accessdate=19 June 2012|pmid=19907467|doi=10.1038/462152a|doi-access=free}}</ref> ಭಾರತವು ಭೂಗತ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸ್ವಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ $1,456 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಹಣ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದು ಭಾರತವು ಕಾಳಧನದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ೨೦೦೬ರ ಒಂದು ವರದಿಯು ಆಪಾದಿಸಿತು. ಇದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಬಾಹ್ಯ ಸಾಲದ ೧೩ ಪಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/134580/laundering-black-money.html|title=Laundering black money|author=Kuldip Nayar|author-link=Kuldip Nayar|date=4 February 2011|work=Deccan Herald|location=India|accessdate=6 February 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2010/08/13/stories/2010081350370900.htm|title=Black, bold and bountiful|author=V. Venkateswara Rao|date=13 August 2010|newspaper=The Hindu Business Line|accessdate=6 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110918110326/http://www.thehindubusinessline.in/2010/08/13/stories/2010081350370900.htm|archive-date=18 September 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ಸ್ವಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಂಘವು ಈ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮೋದಿ ೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ರಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕ್ರಮವು ಕಾಳಧನವನ್ನು ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ವಾಪಸು ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ೫೦೦ ಮತ್ತು ೧೦೦೦ ರೂಪಾಯಿಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನೋಟ್‍ಗಳ ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣವನ್ನು (ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಸ ೫೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿಗಳಿಂದ ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು) ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-13/india/28092452_1_james-nason-swiss-bankers-association-sba-s-head|title=No 'black money' statistics exist: Swiss banks|date=13 September 2009|newspaper=The Times of India|access-date=2020-07-08|archive-date=2011-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110912101749/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-13/india/28092452_1_james-nason-swiss-bankers-association-sba-s-head|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.swissinfo.ch/eng/politics/foreign_affairs/Banking_secrecy_spices_up_Indian_elections.html?cid=7396340|title=Banking secrecy spices up Indian elections|date=14 May 2009|publisher=SWISSINFO&nbsp;– A member of Swiss Broadcasting Corporation|access-date=8 ಜುಲೈ 2020|archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926182809/http://www.swissinfo.ch/eng/politics/foreign_affairs/Banking_secrecy_spices_up_Indian_elections.html?cid=7396340|url-status=dead}}</ref> === ಶಿಕ್ಷಣ === [[ಚಿತ್ರ:University_of_Calcutta_cropped.JPG|left|thumb|220x220px|೧೮೫೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಬಹುವಿಭಾಗೀಯ ಹಾಗೂ ಜಾತ್ಯತೀತ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶೈಲಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.]] ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಾಜರಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡ ೭೫ಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ.<ref name="wbie">{{cite web|url=http://go.worldbank.org/OSFVRGA240|title=Education in India|publisher=World Bank|accessdate=13 January 2011}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ೫೨.೨% ಇದ್ದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ೭೪.೦೪% ಗೆ ಏರಿತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕನ್ನು ೨೦೦೨ರ ಎಂಭತ್ತಾರನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲು ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.{{sfn|Economic Survey|2010|pp=280–281}} ಆದರೆ, ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನಡುವೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref name="elephant">{{cite news|url=http://www.economist.com/specialreports/displayStory.cfm?story_id=12749735|title=A special report on India: An elephant, not a tiger|date=11 December 2008|work=The Economist|accessdate=17 January 2011}}</ref> ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳು ಪ್ರದೇಶ, ಲಿಂಗ, ನಗರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು ಬದಲಾದಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{Harvnb|Drèze|Sen|1996|pp=114–115}}</ref><ref>[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf Ranking of states and union territories by lireacy rate: 2011] Census of India, Ministry of Home Affairs, Government of India (2013)</ref> === ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳು === ಬಡತನ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಾರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ, ಭಾರತದ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ತೀವ್ರವಾದ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Datt-13">{{Harvnb|Datt|Sundharam|2009|pp=474–475}}</ref> ಆರು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ&nbsp;– ಅಸ್ಸಾಂ, ಛತ್ತೀಸ್‍ಗಢ್, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ&nbsp;– ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ನೆಲೆಸಿದೆ.<ref name="wbstrategy">{{cite web|url=http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf|title=Country Strategy for India (CAS) 2009–2012|publisher=World Bank|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114195859/http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf|archivedate=14 January 2009|accessdate=21 June 2009|url-status=dead|df=dmy}}</ref> ಆದಾಯ, ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಆಯುರ್ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಇರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಸಮಾನತೆಗಳಿವೆ.<ref>{{Harvnb|Drèze|Sen|1996|pp=45–46}}</ref> ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉದಾರೀಕರಣ ಪೂರ್ವ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಆಂತರಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಹಂಚುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುವಂತಿವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಅದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿದವು.<ref>{{Harvnb|Panagariya|2008|pp=164–165}}</ref> ಸುವಿಕಸಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಉದಾರೀಕರಣದಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳು ತೆರಿಗೆ ತಗ್ಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿವೆ, ಮತ್ತು ಇತರ ವಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಬಹುದಾದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಂತಹ ವಲಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿವೆ.<ref name="understanding-2">{{cite web|url=http://www2.cid.harvard.edu/cidwp/088.pdf|title=Understanding Regional Economic Growth in India|author1=Sachs, D. Jeffrey|author2=Bajpai, Nirupam|year=2002|work=Working paper 88|publisher=Harvard University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701042205/http://www2.cid.harvard.edu/cidwp/088.pdf|archivedate=1 July 2007|author3=Ramiah, Ananthi}}</ref><ref name="planning-2">{{cite web|url=http://planningcommission.nic.in/reports/sereport/ser/vision2025/regdsprty.doc|title=Regional disparities in india|author=Kurian, N.J.|publisher=Planning Commission of India|accessdate=6 August 2005|archive-date=1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051001170636/http://planningcommission.nic.in/reports/sereport/ser/vision2025/regdsprty.doc|url-status=dead}}</ref> ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (ಯುಎನ್‍ಡಿಪಿ) ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಆದಾಯ ಜಿನಿ ಗುಣಾಂಕವು 33.9 ಆಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಆದಾಯ ಹಂಚಿಕೆಯು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಆಫ಼್ರಿಕಾಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="GINI index" /> ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಸಂಪತ್ತಿನ 48% ನಷ್ಟನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ''ಜಾಗತಿಕ ಸಂಪತ್ತು ವಲಸೆ ಅವಲೋಕನ ೨೦೧೯'' ವರದಿಯು ಅಂದಾಜಿಸಿತು.<ref name="Global Wealth Migration Review" /> ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಬಡವರ ಪರವೋ ಅಥವಾ ಬಡತನ ವಿರೋಧಿಯೋ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂದುವರಿದ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದೆ.<ref name="darwb">Datt & Ravallion (2011), Has India's economic growth become more pro-poor in the wake of economic reforms?, The World Bank Economic Review, 25(2), pp 157-189</ref> ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಬಡವರ ಪರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬಡತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="darwb" /><ref>Tripathi, Sabyasachi (December 2013), [http://mpra.ub.uni-muenchen.de/52336/1/MPRA_paper_52336.pdf Has urban economic growth in Post-Reform India been pro-poor between 1993–94 and 2009-10?] Indian Council for Research on International Economic Relations, MPRA Paper No. 52336, Ludwig Maximilians Universität München</ref> == ಭದ್ರತಾಪತ್ರಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Bombay_Stock_Exchange_3.jpg|thumb|ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ [[ಮುಂಬೈ ಷೇರುಪೇಟೆ]]ಯು ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಷೇರುಪೇಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Rawal2015">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xLsoCAAAQBAJ&pg=PA12|title=Indian Stock Market and Investors Strategy|author=Dr.Priya Rawal|date=16 April 2015|publisher=Dr.Priya Rawal|isbn=978-1-5053-5668-7|pages=12–}}</ref>]] ಜುಲೈ ೧೮೭೫ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ಷೇರುಪೇಟೆ ಮತ್ತು ೧೮೯೪ರಲ್ಲಿ [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್]] ಷೇರುಪೇಟೆಯ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಭದ್ರತಾಪತ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ೨೨ ಇತರ ಷೇರುಪೇಟೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಿವೆ. ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಷೇರುಪೇಟೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಷ್ಕರ್ಷಿತ ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ೧೦ ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಯಿತು, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದವುಗಳ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/fa07a946-e1a1-11e3-b7c4-00144feabdc0.html#axzz38le1HY8o|title='Modi Mania' propels India's stock market into world's top 10|date=22 May 2014|work=The Financial Times}}</ref> ವಿಶ್ವ ಷೇರುಪೇಟೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಕಾರ, ಫ಼ೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೫ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುಪೇಟೆಗಳಾದ ಬಿಎಸ್ಇ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಷೇರುಪೇಟೆಗಳು (ಎನ್ಎಸ್ಇ) $1.71 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು $1.68 ಟ್ರಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಷ್ಕರ್ಷಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="bseindia.com">{{cite web|url=http://www.bseindia.com/|title=BSE Ltd. (Bombay Stock Exchange) – Live Stock Market Updates for S&P BSE SENSEX, Stock Quotes & Corporate Information|website=www.BSEIndia.com|access-date=2 November 2017|archive-date=28 ಜನವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170128034956/http://www.bseindia.com/|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.world-exchanges.org/statistics/monthly-reports WFE] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140817220823/http://www.world-exchanges.org/statistics/monthly-reports|date=17 August 2014}}</ref> ಎನ್‍ವೈಎಸ್ಇ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಸ್‍ಡ್ಯಾಕ್‍ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅರ್ಪಣೆಯ (ಐಪಿಒ) ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ $300 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಮತ್ತು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ $1.4 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. ತಗ್ಗಿದ ಐಪಿಒ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ನಿಧಾನವಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಮ್ಮತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಯಂಗ್ ಹೇಳಿತು.<ref name="eygipo">[http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY_-_Global_IPO_Trends_Q4_2013/$FILE/EY-Global-IPO-Trends-Q4-2013.pdf EY Global IPO Trends Global IPO Trends Q4 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924040938/http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY_-_Global_IPO_Trends_Q4_2013/$FILE/EY-Global-IPO-Trends-Q4-2013.pdf |date=2015-09-24 }} Ernst & Young (2014)</ref> ೨೦೧೩ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಭಾರತದ ಕಂಪನಿಗಳು ಮೊದಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐಪಿಒವನ್ನು ಮುಗಿಸುವ ಮುನ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಭದ್ರತಾಪತ್ರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ, ಈ ಭದ್ರತಾಪತ್ರದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ತಾವು ಎಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ದಾಖಲಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತವೆಂಬುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಬಹುದು: ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ, ದೇಶೀಯವಾಗಿ, ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಡೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/markets/listing-abroad-sans-domestic-ipo-set-to-be-a-reality-soon-113122000712_1.html|title=Listing abroad sans domestic IPO set to be a reality soon|date=28 July 2013|work=Business Standard}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮೊದಲೇ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳ ವಿದೇಶಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿಸಲು, ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಸಮಭಾಗ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ದ್ರವತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಭದ್ರತಾಪತ್ರಗಳ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="eygipo" /> ==ನೋಡಿ== *[[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ]] ==ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕ== *[https://www.prajavani.net/stories/national/pm-modi-unmade-india-yashwant-596442.html ‘ಇಂಡಿಯಾ ಅನ್‌ಮೇಡ್‌: ಹೌ ದಿ ಮೋದಿ ಗೌರ‍್ನಮೆಂಟ್‌ ಬ್ರೋಕ್‌ ದಿ ಎಕಾನಮಿ’ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತರಾಟೆ;;-ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಮುರಿದ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ: ಮಾಜಿ ಬಿಜೆಪಿಯ ಅರ್ಥಮಂತ್ರಿ ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ಆರೋಪ;ಪಿಟಿಐ;: 22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018; ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಭಾರತದ ಆರ್ಥ ವವ್ಯಸ್ಥೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಮುರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.’ ಎಂದು ಬಿಜೆಪಿ ಪಕ್ಷದ ಸಿನ್ಹಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.] *೨೦೧೯ರ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ:<ref>[https://www.prajavani.net/op-ed/market-analysis/economic-breakdown-663557.html ಕಡಿಮೆ ಹೂಡಿ, ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ದುಡಿಮೆಯ ಮಾರ್ಗ ತೋರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಬೇಕಾಗಿದೆ ರಾಕ್ಷಸ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮಣಿಸಿರಿ;ಪ್ರಸನ್ನ;d: 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] coqc63ievh8vuxciu2jvu10nxh7skv3 0 12446 1377315 1357938 2026-07-26T20:10:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377315 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಮಧುಗಿರಿ | image_skyline = Madhugiri Fort 1.JPG | caption = ಮಧುಗಿರಿ ಕೋಟೆ<ref>https://tumkur.nic.in/tourist-place/%E0%B2%AE%E0%B2%A7%E0%B3%81%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B2%BF-%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%86/</ref> | native_name_lang = | other_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | nickname = | settlement_type = ನಗರ | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|13.66|N|77.21|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[ತುಮಕೂರು]]<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/cities/bangalore/bangalore-is-now-bengaluru/|title = Bangalore is now Bengaluru|date = November 2014}}</ref> | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 787 | population_total = 29,215 | population_as_of = ೨೦೦೧ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[ಕಕನ್ನಡ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = [http://www.citypincode.in/KARNATAKA/TUMKUR/Madhugiri_PINCODE ೫೭೨೧೩೨] | registration_plate = '''ಕೆಎ-೬೪''' | website = | footnotes = }} '''ಮಧುಗಿರಿ''' [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ನಗರ. ನಗರವು ತನ್ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಇರುವ [[ಬೆಟ್ಟ|ಗುಡ್ಡ]], ಮಧು-ಗಿರಿ (ಜೇನು-ಬೆಟ್ಟ) ಇಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಮಧುಗಿರಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ೩೪ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>http://ssakarnataka.gov.in/pMadhugiri Fort lies in Madhugiri.</ref> ಇದು [[ಪಾವಗಡ]]ದಿಂದ ಬಳ್ಳಾರಿಯವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಮಧುಗಿರಿ ಮೊದಲ ಹೆಸರು ಮದ್ದಗಿರಿ ==ಇತಿಹಾಸ== *ಇದು ಹಿಂದೆ [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಠಾಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಸಿದ್ದನಾಯಕ]]ನೆಂಬ ಸೈನ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯು ಆಡಳಿತ ಮಾಡುತಿದ್ದನು. ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಒಂದು [[ಕೋಟೆ]] ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ [[ದಂಡಿನ ಮಾರಮ್ಮ]] ದೇವಿ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ. ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ಸೀತಾಫಲ]] ಮತ್ತು [[ದಾಳಿಂಬೆ]] ಹಣ್ಣುಗಳು ಬಹಳ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು ಕಡಲೇಕಾಯಿ, ರಾಗಿ, ಮಾವು ಹಾಗೂ ಜೋಳ. ಇಲ್ಲಿ ರೇಶಿಮೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗು ಕೂಡ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಮಧುಗಿರಿಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಹೊದರೆ ಸಿದ್ದರಕಟ್ಟೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೆರೆ ಇದೆ ಅದು ನೊಡಲು ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ.ಹಾಗೆ ಸಿರ ಗೇಟ್ ನ ಬಳಿ ಒಂದು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲೇ ಔಷಧೀಯ ಮೂಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಸಿದ್ಧರ ಬೆಟ್ಟವೂ ಇದೆ. ಮಧುಗಿರಿ ಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೦ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮೈದನಹಳ್ಳಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳ ವನ್ಯಧಾಮವನ್ನು 1993 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸುಪರ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ. *ಮಧುಗಿರಿಯ ಪಾಳೇಗಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಕೊಡಗದಾಲ, ಮಿಡಿಗೇಶಿ ಕೋಟೆಗಳು. ವಿಶೇಷಾಂದ್ರೆ ಇಂದಿಗೂ ಕೋಡಗದಾಲ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನ ವಾಸವಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಧುಗಿರಿ ಪಾಳೇಗಾರರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಹೆಂಡ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈಡಿಗರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಕೋಟೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಮೂಲ ಈಡಿಗರು ಪಕ್ಕದ ಕ್ಯಾಶವಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಮಧುಗಿರಿಯು 13.66°N 77.21°E ನಲ್ಲಿ ಇದೆ.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Madhugiri.html Madhugiri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250409194047/http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Madhugiri.html |date=2025-04-09 }}. Fallingrain.com. Retrieved on 2012-09-04.</ref> ಇದು ಸರಾಸರಿ ೭೮೭ ಮೀಟರ್ (೨೫೮೨ ಅಡಿ) ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಧುಗಿರಿ ಕೋಟೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಧುಗಿರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಧು-ಗಿರಿ ಒಂದೇ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಇಡೀ [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಏಕಶಿಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚಿಕ್ಕ ಪಟ್ಟಣವು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೧೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೬೨ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಮತ್ತು [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಾಲಯ]]ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮಧುಗಿರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರಿನ ಮೇಲಿರುವ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು [[ವಿಜಯನಗರ]] ರಾಜವಂಶದವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url=https://www.deccanherald.com/content/665327/fort-monolith.html | title=Fort on a monolith | date=19 March 2018 }}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ೨೦೦೧ ರ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ|ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಧುಗಿರಿಯು ೨೯,೨೧೫ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ೫೨% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ೪೮% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ಮಧುಗಿರಿಯು ಸರಾಸರಿ ೭೨% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ೫೯.೫% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ: ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೭೭% ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೬೭%. ಮಧುಗಿರಿಯಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೧%, ೬ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರು. ==ಮಧುಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== * ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ಹಿರಿಯ ನಟ ಶಕ್ತಿಪ್ರಸಾದ್ * ಜಿವಿ ಅಯ್ಯರ್. *ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ನಟ [[ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ]] ಮತ್ತು [[ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡ]] ಇಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. * [[ಹೆಚ್.ಆರ್.ನಾಗೇಶರಾವ್]] - `[[ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ನಿವೃತ್ತ ಸ್ಥಾನಿಕ ಸಂಪಾದಕ, ಕನ್ನಡದ ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ, `ಸುದ್ದಿಜೀವಿ' ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ ನಾಗೇಶರಾವ್ ೨೦ನೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೨೭ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ==ಮಧುಗಿರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು== *[[ಮಧುಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ]] *[[ತಿಮಲಾಪುರ ಅರಣ್ಯ]] *[[ಮಿಡಿಗೇಶಿ ಬೆಟ್ಟ]] *[[ದೊಡ್ಡದಾಳವಟ್ಟ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] *[[ವೆಂಕಟರವಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಸ್ಥಾನ]] *[[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] *"ಶ್ರೀ ಚೋಳೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀ ದೇವಾಲಯ, ಸಿದ್ದಾಪುರ " *"'''ಶ್ರೀ ದಂಡಿನ ಮಾರಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ''', ಮಧುಗಿರಿ" *"ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಹರಿಹರ *[[ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು]] *[[ಬಸವಣ್ಣನ ಬೆಟ್ಟ]] *[[ಸಿದ್ದರ ಬೆಟ್ಟ]] *[[ತುಮಕೂರು ಗೇಟ್ ಬಳಿಯ ಈಜುಕೊಳ|ದಂಡಿನ ಮಾರಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ. ನೇರಳೇಕೆರೆ.]] *[[ವೀರಭಾಲಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ, ನೇರಳೇಕೆರೆ]] *[[ಕೋಟೆ ಕಲ್ಲಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹೊಸಹಳ್ಳಿ|ಕೋಟೆ ಕಲ್ಲಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.ಹೊಸಹಳ್ಳಿ.]] *[[ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಅರಣ್ಯಧಾಮ,ಮೈದನಹಳ್ಳಿ]] {{commonscat|Madhugiri}} ==ಸಹ ನೋಡಿ== *[[ಚನ್ನರಾಯನ ದುರ್ಗ]] *[[ತುಮಕೂರು|ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] *[[ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} memeuujwcfojzvuj9jq15prfs9nos2n 0 14439 1377319 1359138 2026-07-27T00:48:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377319 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ<br /> ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ <br />(''Divehi Rājjey ge Jumhuriyyā'') |conventional_long_name = ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ |common_name = ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ |image_flag = Flag of Maldives.svg |image_coat = Coat of Arms of Maldives.svg |image_map = Maldives_(orthographic_projection).svg |map_caption = |image_hdsbsbdbhbshmap2 = |map_abdhbcaption2 = |national_anthem = ''Qaumii salaam''<small><br />"ರಾಷ್ಟ್ರದ ಏಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ನಾವು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ವಂದಿಸುವೆವು"</small> |official_languages = [[ಧಿವೇಹಿ ಭಾಷೆ]] |demonym = Maldivian |ethnic_groups = ≈98% [[Mahls]] (Divehin)<br />≈2% Others (Foreign labourers) |ethnic_groups_year = 2001 |capital = [[ಮಾಲೆ]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |largest_city = ಮಾಲೆ |government_type = [[ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣತಂತ್ರ]] |leader_title1 = [[ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] |leader_name1 = [[ಮೊಹ್ಮದ್ ನಶೀದ್]] |leader_title2 = [[ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] |leader_name2 = [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ವಹೀದ್ ಹಸ್ಸನ್]] |leader_title3 = ಮಜ್ಲಿಸ್‌ನ ಸ್ಪೀಕರ್ |leader_name3 = ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಶಹೀದ್ |leader_title4 = ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ |leader_name4 = ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಸಯೀದ್ |area_rank = ೨೦೬ನೆಯ |area_magnitude = 1 E6 |area = 298 |areami² = 115 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = ಅತ್ಯಲ್ಪ |population_estimate = 396,334<ref name=cia>{{cite paper | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mv.html | title=CIA World Fact Book | version=2009 revision | format=.html | publisher=US | author=CIA Population Division | year=2009 | accessdate=2009-12-25 | archive-date=2015-09-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150918230611/https://www.cia.gov/library/publications//the-world-factbook/geos/mv.html | url-status=dead }}</ref> |population_estimate_rank = 176ನೆಯ¹ |population_estimate_year = ೨೦೦೯ |population_census = 298,842<ref>{{Cite web |url=http://www.planning.gov.mv/publications/PRELIMINARY_RESULTS_FINAL_25032006.zip |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2008-01-20 |archive-date=2006-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129143032/http://www.planning.gov.mv/publications/PRELIMINARY_RESULTS_FINAL_25032006.zip |url-status=dead }}</ref> |population_census_year = 2006 |population_density = 1,036.9 |population_densitymi² = 2,866.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = ೧೧ನೆಯ |GDP_PPP = $1.713 ಶತಕೋಟಿ<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=556&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=83&pr.y=10 |title=Maldives|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = ೨೦೦೮ರ |GDP_PPP_per_capita = $4,967<ref name=imf2/> <!--Do not edit!--> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $1.261 ಶತಕೋಟಿ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $3,654<ref name=imf2/> |sovereignty_type = ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ |established_event1 = [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]]ನಿಂದ |established_date1 = 26 ಜುಲೈ 1965 |HDI = {{increase}}0.771<ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf|title=Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G|publisher=The United Nations|accessdate=2009-10-05}}</ref> |HDI_rank = 95th |HDI_year = 2007 <!-- Please use the year in which the HDI data refers to and not the publication year --> |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">ಮಧ್ಯಮ</span> |currency = [[Maldivian Rufiyaa]] |currency_code = MVR |country_code = |time_zone = |utc_offset = +5 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = left |cctld = [[.mv]] |calling_code = 960 }} ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ([[ಧಿವೇಹಿ ಭಾಷೆ]]:ދިވެހިރާއްޖެ ಧಿವೆಹಿ ರಾಜೆ)ಅಥವಾ '''ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು''' ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ '''ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ''', ಇದು [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ]]ದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳ ದೇಶ. ಭಾರತದ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ಎರಡು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಇರುವ ಮಿನಿಕೊಯ್ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಚಾಗೋಸ್ ಆರ್ಚಿಪೆಲಾಗೊಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಹವಳದ್ವೀಪಗಳು ದ್ವಿಮುಖ ಸರಪಳಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇದು [[ಲಕ್ಯಾಡಿವ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿದೆ, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಏಳು ನೂರು ಕಿ.ಮೀ (435&nbsp;mi)ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ [[ಹವಳದ್ವೀಪ]] 90,೦೦೦ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ [[ಭೂಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂದಿದೆ, ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ದೇಶವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡುನೂರು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ 1,192 [[ಕಿರು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.smartmaldives.com/maldives-island.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-02-25 |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122060626/http://www.smartmaldives.com/maldives-island.html |url-status=dead }}</ref> [[ಮಾಲ್‌]], ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ‌ಗಣರಾಜ್ಯದ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ನಗರ,(2006)ರ ಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ 103,693 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು [[ಕಾಪು ಹವಳದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ [[ಮಲ್‌ ಹವಳದ್ವೀಪ]]ದ ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಆಡಳಿತದ ವಿಭಾಗವೂ ಆಗಿದೆ.]] ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಇದು ರಾಜರ ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದು ಪುರಾತನ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ ರಾಜವಂಶದದಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅರಮನೆ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಎರಡರಲ್ಲೂ [[ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಸಣ್ಣ ದೇಶವಾಗಿದೆ. {{convert|1.5|m}}ಜೊತೆಗೆ ಭೂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="guardian.co.uk">https://www.theguardian.com/environment/2008/nov/11/ವಾತಾವರಣ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಬದಲಾವಣೆ-ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡಿದ-ನಿವಾಸಿಗಳು-ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್</ref> ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ [[ಅತಿ ತಳಮಟ್ಟದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದೇಶವಾಗಿದೆ.{{convert|2.3|m}}<ref name="guardian.co.uk" /> == "ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌" ಶಬ್ದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == "ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್" ಹೆಸರು ''ಮಾಲೆ ಧಿವೆಹಿ ರಾಜ್ಜೆ'' ಎಂಬ ಮೂಲ ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾಗಿದೆ.("ದ್ವೀಪ ರಾಜಧಾನಿ [[ಮಾಲೆ]]")[ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ] ಇದು "ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್"‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಸರು ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ [[ಮಾಲೆ]]ಯ ಪರ್ಯಾಯ ಪದವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ’ಮಹಾಲ್ಡೀಬ್’ ಎಂದೂ ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರನ್ನು ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ’ಧಿವೆಹಿನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ''ಧೀಬ್/ದೀಬ್'' (ಆರ್ಚಾಯಿಕ್ ಧಿವೆಹಿ, ಸಂಸ್ಕೃತದ ದ್ವೀಪ್ ಶಬ್ದದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ)ಇದರ ಅರ್ಥ ’ದ್ವೀಪ’ಮತ್ತು ಧಿವೆಸ್ (ಧಿವೆಹಿನ್)ನ ಅರ್ಥ ’ದ್ವೀಪವಾಸಿಗಳು’(ಮಾಲ್ಡೀವಿ ಜನರು). ವಸಾಹತು ಶಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ದೇಶವನ್ನು [[ಡಚ್‌]]ರು ''ಮಾಲ್ಡೀವಿಸ್‌ಚೆ ಐಲ್ಯಾಂಡನ್'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಿಟೀಷರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಲ್ಡೀವ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಇಂಗೀಷ್ ಭಾಷೆಗೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಆಗಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.{{Citation needed|date=October 2009}} ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ,''[[ಮಹಾವಂಶಾ]]'' ದಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಮಹಿಲಾದಿವಾ ಅಥವಾ ’ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ವುಮನ್’(ंअहिलदिभ) ಎಂದು [[ಪಾಳಿ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಮಹಾವಂಶಾ ಕ್ರಿ.ಶ ಪೂರ್ವ ಎರಡನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಳೆಯ [[ಸಿಂಹಳ]]ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ "ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ " [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದ ''ಮಾಲದ್ವೀಪ'' (मालाद्वीप)ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದರರ್ಥ "ದ್ವೀಪಗಳ ಹೂಮಾಲೆ".<ref>ಜೆ ಹೊಗೆನ್‌ಡ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಎಮ್ ಜಾನ್‌ಸನ್, ''ದ ಶೆಲ್ ಮನಿ ಆಫ್ ದ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್'', ಪು 20-22.</ref> ಇನ್ಯಾವುದೇ ಹೆಸರು ಬೇರೆ ಕಡೆ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ವೇದಿಕ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ "ನೂರು ಸಹಸ್ರ ದ್ವೀಪಗಳು" ([[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]])ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಎಂಬುದು [[ಲಕ್ಯಾಡೀವ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಚಾಗೊಸ್ ದ್ವೀಪ]] ಗುಂಪನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಒಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>ಆಪ್ಟೆ, ವಾಮನ್ ಶಿವ್ರಾಮ್(1985). ''ಸಂಸ್ಕೃತ್-ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ''. ಮೊತಿಲಾಲ್ ಬನಾರ್ಸಿದಾಸ್ ನವ ದೆಹಲಿ, 1985.</ref> ಕೆಲವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅರಬ್ ಯಾತ್ರಿಕ [[ಇಬ್ನ್‌ ಬಟುಟಾ]] ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಮಹಾಲ್ ದಿಬಿಯತ್ (مهل دبيأت) ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದು [[ಅರೇಬಿಕ್]] ಭಾಷೆಯ ''ಮಹಾಲ್'' (ಸ್ಥಳ) ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.<ref>ಇಬನ್ ಬಟೂಟಾ,ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಇನ್ ಏಷ್ಯಾ ಆ‍ಯ್ಂಡ್ ಆಫ್ರಿಕಾ.ಎ.ಆರ್.ಜಿಬ್‌ರಿಂದ ಅನುವಾದ</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಹೆಸರು [[ಮಾಲ್ಡೀವ್ ರಾಜ್ಯದ ಲಾಂಛನ]]ವಾಗಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಯೆಮೆನಿ]] ಹೆಸರು ದಿಬಾಜತ್.<ref>ಅಕ್ಬರ್ ಅಲ್-ಸಿನ್-ವಾ ಲ-ಹಿಂದ್(ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ), 851ರಿಂದ<br />http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200504/the.seas.of.sindbad.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208223341/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200504/the.seas.of.sindbad.htm |date=2007-02-08 }} Saudi Aramco world Magazine, Volume 56, Number 4, The seas of sinbad, By Historian and Arabist Paul Lunde</ref> ಫಿಲೊಸ್ಟೊರ್ಜಿಯಸ್ ಎಂಬ ಏರಿಯನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರನು (AD 354) ಡಿವೋಇಸ್ ನ ಒತ್ತೆಯಾಳುವಿನ (ಡಿವಿಯನ್ಸ್) ಬಗೆಗೆ ತನ್ನ ಹೊಮೆರೈಟ್ಸ್ ತನ್ನ ದ್ವೀಪ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ "ಡಿವುಸ್" (ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>http://www.maldivesroyalfamily.com/maldives_roman_links.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515033431/http://maldivesroyalfamily.com/maldives_roman_links.shtml |date=2010-05-15 }} Maldives Royal Family Website</ref> ಈಗೀನ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಹೆಸರು ಕೂಡ ಸಿಂಹಳದ ''ಮಾಲ ದಿವೈನಾ'' ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಮೂಲದ್ದು. ಇದರರ್ಥ ನೆಕ್ಲೇಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳ ಆಕಾರ ನೆಕ್ಲೇಸ್ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿರಬಹುದು.{{Citation needed|date=October 2009}} == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Malosmadulu Atolls, Maldives.jpg|thumb|left|upright| ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಿಂದ ಮಲ್ಹೊಸ್ಮದುಲ್ಹು ಅಟಾಲ್ ಅನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. "ಫಸ್ದುಟೆರೆ" ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಮಲ್ಹೊಸ್ಮದುಲ್ಹು ಅಟಾಲ್‌ಗಳನ್ನ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:405-Maldives.jpg|thumb|right|ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:coralreef.jpg|thumb|right|ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮೂಹಗಳ ಹವಳ ದಿಬ್ಬಗಳಿವೆ.]] ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಅಂದಾಜು 1,190 [[ಹವಳ]] [[ದ್ವೀಪ]] ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಎರಡು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 26 [[ಹವಳ ದ್ವೀಪ]]‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಹವಳದ ದ್ವೀಪಗಳು]] 90,೦೦೦ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ [[ಭೂಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ದೇಶವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಅಟೋಲ್ಸ್‌ಗಳು ಜೀವಂತ [[ಹವಳ ದಿಬ್ಬ]] ಮತ್ತು [[ಮರಳು ದಿಣ್ಣೆ]]ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು, [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ]]ದ ಆಳದಿಂದ ಮೇಲೆ ಬಂದಿರುವ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿ 960 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹವಳ ದಿಬ್ಬಗಳು ಎರಡು ತೆರೆದ ಹಾದಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಡಗು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಒಂದು ಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಮಾಲ್ಡಿವ್ಸ್‌ನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಹವಳದ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು [[ಆಡಳಿತದ ವಿಭಾಗ]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದೆ. ಮಾಲ್ಡಿವ್ಸ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪ [[ಗಾನ್]] ಆಗಿದ್ದು ಇದು ಲಾಮು ಹವಳ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಹ್ಯಾದುಮ್ಮಾತಿ ಮಾಲ್ಡಿವ್ಸ್‌ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. [[ಅದ್ದು ಹವಳ ದ್ವೀಪ‌‍]]ವು ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವೀಪಗಳ ರಸ್ತೆಗಳ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.{{convert|14|km|0|abbr=on}}{{Citation needed|date=October 2009}} ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭೂಮಟ್ಟ {{convert|2.3|m}} ಆಗಿದ್ದು. ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರವು {{convert|1.5|m}} ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ತಳಮಟ್ಟದ ದೇಶ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕೆಲವು ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ದಿಬ್ಬಗಳು [[ಹವಳ]] ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಜೀವಂತ ಹವಳಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಲಗೂನ್‌ಗಳ ರಚನೆಗೂ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಸಮಾನಾಂತರ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಉಳಿದ ದ್ವೀಪಗಳು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೆ ಆದ ರಕ್ಷಣಾ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ತೆರೆದ ಹವಳ ದಿಬ್ಬಗಳು ಶಾಂತವಾದ ಲಗೂನ್‌ಗಳ ನೀರಿನ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ತಡೆಗೋಡೆ ದಿಬ್ಬಗಳು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಅಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} [[ಚಿತ್ರ:Rhincodon typus.jpg|thumb|ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ ತಿಮಿಂಗಲ ಶಾರ್ಕ್ ಇಂತಹ ಜಲಚರಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಡೀ ದೇಶದ ಹವಳ ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ.]] [[ಹ್ಯೂಮಸ್]]{{convert|152|mm|in|adj=on}}ಮಣ್ಣು ಈ ದ್ವೀಪದ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಪದಲ್ಲಿ ದಪ್ಪ ರಚನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಹ್ಯೂಮಸ್ ಮಣ್ಣಿನ ಕೆಳಗೆ{{convert|2|ft}}ಮರಳಿನ ಕಣ ನಂತರ ಮರಳು ಆಮೇಲೆ ಶುಭ್ರ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ದಂಡೆಯ ಸಮೀಪದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ಸಸ್ಯಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು ಕೆಲವೆ ಕುರುಚಲು ಗಿಡ, ಹೂ ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಪೊದೆಗಳಿವೆ. ದ್ವೀಪದ ಒಳಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್]] ಮತ್ತು [[ಆಲ]]ದ ಮರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ. ತೆಂಗಿನ ಮರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮರವಾಗಿದ್ದು ದ್ವೀಪದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಜನರ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಅನಿವಾರ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} ಸೀಮಿತವಾದ ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಮೇಲಿನ [[ವನ್ಯಜೀವಿ]]ಗಳು ಸಮೃದ್ಧ ಕಡಲ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ನೀರಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದ ಮಹತ್ವವಿರುವ ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಟ್ಯುನಾ]] ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್, ಸಮುದ್ರ ಜೀವನದ ಅದ್ಭುತ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹವಳದ ಜೊತೆಗೆ ಅಪರೂಪದ 2,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೀನಿನ ಜಾತಿಗಳನ್ನು, [[ರೀಫ್ ಮೀನು|ರೀಫ್ ಮೀನಿ]]ನಿಂದ ರೀಫ್ ಶಾರ್ಕ್ ಮೀನಿನವರೆಗೂ, ಮೊರೆಯ್ ಇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ಮಾಂಟಾ ರೇಯ್ಸ್]], ಸ್ಟ್ರೀಂಗರಿ, ಇಗಲ್ ರೇಯ್ಸ್ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ನೀರು [[ವೇಲ್ಸ್ ಶಾರ್ಕ್]]‌ಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} === ಹವಾಗುಣ === [[ಚಿತ್ರ:Sunset in the Maldives.jpg|thumb|ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿನ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ]] ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರವು ಈ ದೇಶದ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಬೀಸುವ ಮಾರುತಗಳೇ ಇಲ್ಲಿಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೀರುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಳೆಯಾಗುವ ಹಾಗೂ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಮಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಉಷ್ಣತೆಯ ಮಟ್ಟ 24(75F)ರಿಂದ {{convert|33|C|0|abbr=on}}ಇರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ತೇವಾಂಶ, ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇದೆ. ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಯಿಂದ ಬೀಸುವ ತಂಗಾಳಿ ಉಷ್ಣತೆಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಈ ಭೂಸಾಂದ್ರತೆಯು ಭೂಮಿಯ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಉಷ್ಣತೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶಗಳು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಕಡೆಗೆ ಬೀಸುವ ಅಧಿಕ ತೇವಯುಕ್ತ ಆಗ್ನೇಯ ಮನ್ಸೂನ್ ಗಾಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ’ವಾತಾವರಣ'ದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಕಾಲಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ: ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನಿಂದ ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ, ಜೊತೆಗೆ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲ ಏಪ್ರಿಲ್ ಕೊನೆಯಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕೊನೆವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ವೇಗವಾದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಾತಾವರಣವು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ತೇವಯುಕ್ತ ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ದಿಂದ ಒಣ ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌‌ಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಗಾಳಿಯು ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ ರೂಪಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ ಮಾರ್ಚ್ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ವಾತಾವರಣ ಸ್ವರೂಪವು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣವು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ 2,540 ಮಿಲಿ ಮೀಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ 3,810 ಮಿಲಿ ಮೀಟರ್ಸ್ ಇರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} {{Infobox Weather <!-- Important: remove all unused fields--> |collapsed=<!--Any entry in this line will make the template initially collapsed. Leave blank or remove line for uncollapsed.--> |metric_first=yes <!--Any entry in this line will display metric first. Leave blank or remove line for imperial.--> |single_line=yes <!--Any entry in this line will display metric and imperial units on same line. Leave blank or remove line for separate lines--> |location = Maldives |Jan_REC_Hi_°C =32 |Feb_REC_Hi_°C =32 |Mar_REC_Hi_°C =33 |Apr_REC_Hi_°C =37 |May_REC_Hi_°C =37 |Jun_REC_Hi_°C =34 |Jul_REC_Hi_°C =32 |Aug_REC_Hi_°C =32 |Sep_REC_Hi_°C =32 |Oct_REC_Hi_°C =33 |Nov_REC_Hi_°C =33 |Dec_REC_Hi_°C =32 |Year_REC_Hi_°C =37 |Jan_Hi_°C =29 |Feb_Hi_°C =29 |Mar_Hi_°C =30 |Apr_Hi_°C =31 |May_Hi_°C =31 |Jun_Hi_°C =30 |Jul_Hi_°C =29 |Aug_Hi_°C =29 |Sep_Hi_°C =29 |Oct_Hi_°C =29 |Nov_Hi_°C =29 |Dec_Hi_°C =29 |Year_Hi_°C=30 |Jan_Lo_°C =23 |Feb_Lo_°C =24 |Mar_Lo_°C =25 |Apr_Lo_°C =27 |May_Lo_°C =26 |Jun_Lo_°C =25 |Jul_Lo_°C =24 |Aug_Lo_°C =25 |Sep_Lo_°C =25 |Oct_Lo_°C =24 |Nov_Lo_°C =23 |Dec_Lo_°C =23 |Year_Lo_°C =25 |Jan_REC_Lo_°C =17 |Feb_REC_Lo_°C =17 |Mar_REC_Lo_°C =22 |Apr_REC_Lo_°C =22 |May_REC_Lo_°C =22 |Jun_REC_Lo_°C =22 |Jul_REC_Lo_°C =21 |Aug_REC_Lo_°C =21 |Sep_REC_Lo_°C =22 |Oct_REC_Lo_°C =21 |Nov_REC_Lo_°C =20 |Dec_REC_Lo_°C =21 |Year_REC_Lo_°C =17 |Jan_Precip_mm =46 |Feb_Precip_mm =18 |Mar_Precip_mm =23 |Apr_Precip_mm =58 |May_Precip_mm =178 |Jun_Precip_mm =295 |Jul_Precip_mm =226 |Aug_Precip_mm =198 |Sep_Precip_mm =160 |Oct_Precip_mm =185 |Nov_Precip_mm =140 |Dec_Precip_mm =86 |Year_Precip_mm =1613 |source =BBC Weather<ref name="weather1">{{cite web | url =http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT004820 | title =Average Conditions Maldives| accessdate =December 10, 2009 | publisher =BBC Weather |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100911111523/http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT004820|archivedate=September 11, 2010}}</ref> |accessdate = 2009-12-10 }} === ಪರಿಸರ ವಿಷಯಗಳು === ಕಳೆದ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ [[ಸಮುದ್ರದ ಮಟ್ಟ]]ವು [[ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ]]{{convert|20|cm|in|sigfig=1}};<ref>{{Cite journal|journal=Surveys in Geophysics|author=Bruce C. Douglas|title=Global Sea Rise: A Redetermination|volume=18|pages=279–292|year=1997|doi=10.1023/A:1006544227856}}</ref><ref name="agu.org">{{Cite web |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2005GL024826.shtml |title=ಎ ಟ್ವೆಂಟಿಯತ್ ಸೆಂಚುರಿ ಅಕ್ಸೆಲೆರೆಶನ್ ಇನ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸೀ-ಲೆವೆಲ್ ರೈಸ್ |access-date=2010-02-25 |archive-date=2011-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110410033707/http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2005GL024826.shtml |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ತಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಎತ್ತರದ ಭೂಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ{{convert|2.3|m}} ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದು{{convert|1.5|m}}, ಸಮುದ್ರದ ಮಟ್ಟ ಸತತ ಏರುವುಕೆಯು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸರಿಸುಮಾರು 1970ರಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿದಿದೆ.{{convert|20|-|30|cm|0}}{{Citation needed|date=January 2010}} ಭೂಮಿ ಬಿಸಿಯಾಗುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಹಲವು ದ್ವೀಪಗಳು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ,ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ನಶೀದ್]]ರವರು 2008 ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]],ಶ್ರೀಲಂಕ ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಭೂಮಿ ಖರೀದಿಸುವ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿದರು. ಈಗಿನ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಸಮುದ್ರದ ಮಟ್ಟವು 2100ರ ವೇಳೆಗೆ {{convert|59|cm}}ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಬಂದ ಹಣವನ್ನು ಭೂಮಿ ಖರೀದಿಸಲು ಬಂಡವಾಳವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದು.<ref>https://www.theguardian.com/environment/2008/nov/10/maldives-climate-change</ref> ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಈ ರೀತಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: <blockquote> ನಾವು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ್ನು ಬಿಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಾವು ಟೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಹವಾಮಾನ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿ]] ವಾಸಿಸುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟ ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref>https://www.theguardian.com/environment/2008/nov/10/maldives-climate-change Paradise almost lost: Maldives seek to buy a new homeland. [[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]</ref></blockquote> ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ 2004 ರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಭೂಕಂಪನದಿಂದ ಎದ್ದ [[ಸುನಾಮಿ]]ಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಜನರು ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿದ್ದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗದ ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ದುರಂತದ ನಂತರ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ತ್ಸುನಾಮಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮಾರ್ಪಾಡನ್ನು [[ನಕ್ಷೆ ಬರೆಯುವರು]] ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಿದ್ದಿ ಬರೆಯಲು ಯೋಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} ಎಪ್ರಿಲ್ 22,2008 ರಂದು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಮೌಮೂನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಗಯಾಮ್]] ಭೂಮಂಡಲಕ್ಕೆ [[ಹಸಿರುಮನೆ]]ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಅನಿಲ ಹೊರಸುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಸಮುದ್ರದ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿ ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಮುಳುಗುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು.<ref>https://web.archive.org/web/20080502005004/http://afp.google.com/article/ALeqM5hULNt_1Dmy3xyZGEcVABqoMh6I5Q Maldives president seeks help for 'paradise drowning'. AFP.</ref> ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಮಹಮ್ಮದ್ ನಶೀದ್‌]]ರವರು 2009ರಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ದಶಕದೊಳಗೆ [[ಸೌರಶಕ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಪವನ ಶಕ್ತಿ]]ಯಿಂದ ಮಾಲ್ದೀವ್ಸ್‌ನ್ನು [[ಕಾರ್ಬನ್-ಮುಕ್ತ]] ಮಾಡುವ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7944760.stm Carbon-neutral goal for Maldives. BBC</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17, 2009 ರಂದು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನಂತ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಶೀದ್‌ರವರು ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ನೀರೊಳಗೆ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಭೆ ಕರೆದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Maldives leader in climate change stunt |author=Lang, Olivia |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8312320.stm |accessdate=2010-10-19}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಮೌಖಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಭಾಷಾಧ್ಯಯನ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ನಿವಾಸಿಗಳು [[ಸಂಗಮ್ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]]ದಿಂದ ಬಂದ [[ದ್ರಾವಿಡರು]]<ref name="autogenerated2">Xavier Romero-Frias, ''The Maldive Islanders, A Study of the Popular Culture of an Ancient Ocean Kingdom''</ref> ಇರಬಹುದು, ಬಹುಶಃ [[ನೈರುತ್ಯ ಸಮುದ್ರತೀರ]] - ಈಗಿನ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಿಂದ ಬಂದ ಮೀನುಗಾರರಿರಬಹುದು. ಪುರಾತನ [[ತಮಿಳು]] ತಲೆಮಾರಿನ [[ಗಿರಾವರು ಜನರು]] ಅಂತಹ ಒಂದು ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. [[ಮಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಾಡಳಿತದ ಬಗೆಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯದವರು ದ್ವೀಪದ ಮೊದಲ ನಿವಾಸಿಗರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾಲ್ಡೀವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಈಗಿನ ತಮಿಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಲವಾದ ಆಧಾರ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯು ಇದಕ್ಕೆ ತಳಹದಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಿನ್ ಟರ್ಮ್ಸ್, ಕವನ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದಿಂದ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಶುರುವಾದ್ದರಿಂದ ತಮಿಳರು ಲಕ್ಯಾಡಿವ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ದ್ವೀಪಸಮೂಹವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಗುಜರಾತಿಗಳು ಕೂಡ ಮೊದಲ ವಲಸಿಗರು ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಸಿಂಧು ನಾಗರೀಕತೆ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ[[ಗುಜರಾತ್‌]]ನಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರಯಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. [[ಜಾತಕಾಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಪುರ‍ಾಣಗಳು]] ಕಡಲತಡಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೇರಳವಾದ ಸಾಕ್ಷಿ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಬೇರೊಂದು ಮೊದಲ ವಲಸಿಗರು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Maldives People |author=Maloney, Clarence |url=http://www.iias.nl/iiasn/iiasn5/insouasi/maloney.html |accessdate=2008-06-22 |archive-date=2013-01-10 |archive-url=https://www.webcitation.org/6DZL4raiY?url=http://www.iias.nl/iiasn/iiasn5/insouasi/maloney.html |url-status=dead }}</ref> [[ಕಳಿಂಗಾ]](ಭಾರತ)ದಿಂದ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾದ ರಾಜ [[ವಿಜಯಾನ]] (ವಿಜಯ ಬಂಗ ಅಥವಾ ಬೆಂಗಾಲಿ ರಾಜ ಅವನ ತಾಯಿಯ ಪೂರ್ವಜರು ಕಳಿಂಗದವರಾಗಿದ್ದರು)ತಲೆಮಾರು ಮತ್ತು ಅವನ ನೂರಾರು ಸಹಚರರಾದ [[ಸಿಂಹಳೀಯರು]] ಅಲ್ಲಿಂದ 543 ರಿಂದ 483 BCE ನಡುವೆ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ಗೆ ಬಂದರು. ಭಾರತದ ವ್ಯಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯ [[ಒಡಿಶಾ]] ಮತ್ತು ಸಿನ್ಹಾಪುರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಪೂ 500ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರಾಜ ವಿಜಯ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾದವನು ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿ ಮಹಿಳಾ ದ್ವೀಪಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ಗೆ ಬಂದನೆಂದು [[ಮಹಾವಂಶಾ]]ದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಮಹಿಲಾದ್ವೀಪಿಕಾ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀಲಂಕಾಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ನಂತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ]] [[ದೀವೆಹಿ]] ಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು.ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯ ಅಟೋಲನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗುರುತು ಕಾಣಬಹುದು.{{Citation needed|date=February 2009}} ರಾಜ [[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಾಯಿತು ಮತ್ತು 12ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮ ಕೂಡಾ ಆಗಿತ್ತು.ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ರಾಜರು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಡೀವ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಲೆಗಳಾದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, [[ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂತು. [[ಇಸ್‌ಧೂ ಲೊಮಾಫಾನು]] ಈವರೆಗೆ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ [[ತಾಮ್ರ ಫಲಕ]] ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. [[ಸಿರಿ ಫೆನ್ನಾಧಿಟ್ಟ ಮಹಾ ರದುಮ್ (ದಿನೈ ಕಲಾಮಿಂಜಾ)]] ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಕ್ರಿ.ಶ 1194 (590 AH)ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೊದಲ ಫಲಕವನ್ನುಳಿದು ಉಳಿದೆಲ್ಲವನ್ನೂ [[ದಿವೇಹಿ ಒಕುರು]]ದ ’ಇವೆಲಾ’ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ದೇವತೆ ತುಸಿಟ್ಸ್ ಮಾಕ್ರಿ,ಯಾವುದೇ ಮುಖಂಡ ಕಿರೀಟ ಧರಿಸಿದಾಗ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾದ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ. [[ಸೆಯ್‌ಲಾನ್ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವೀಸ್‌]]ನ [[ಬ್ರಿಟೀಷ್]] ಕಮೀಷನರ್ [[ಎಚ್.ಸಿ.ಪಿ.ಬೆಲ್]] ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‌ನ ಉಳಿದ ಮೊದಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಅಧ್ಯಯನ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನಡೆಸಿದರು. 1879ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೌಕಾಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು,ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಪುರಾತನ ಬೌದ್ಧರ ಅಧಃಪತನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಾಚೀನ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವುಗಳನ್ನು ''ಹವಿತ್ತಾ'' ಅಥವಾ ''ಉಸ್ತುಬು '' (ಈ ಹೆಸರುಗಳು [[ಚೈತಿಯಾ]] ಅಥವಾ [[ಸ್ತೂಪ]]ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ){{lang-dv| ހަވިއްތަ}} ಎಂದು ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ಸ್‌ರಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಹಲವಾರು ಹವಳದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ [[ಬೆಲ್]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದೆನೆಂದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ನರು [[ತೆರವಾದ ಬೌದ್ದಧರ್ಮ]] ಅನುಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಬೌದ್ದರು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ ನಡೆಸಿ ಈಗ ಉಳಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು [[ಮಾಲೆ]] ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾಯಾನ]] ಮತ್ತು [[ವಜ್ರಯಾನ]] ವಿಗ್ರಹ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೂಲಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 11 ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಮಧ್ಯಯುಗದ ಚೋಳ]] ತಮಿಳ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಮೊದಲನೆಯ ರಾಜಾ ರಾಜಾ ಚೋಳ]] ನು ಚೋಳ [[ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಹವಳದ್ವೀಪದ [[ಮಿನಿಕೊಯ್]] ಮತ್ತು ತಿಲದುನ್‌ಮತಿ ಯನ್ನು ಜಯಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Part of the reception-room of the High Priest, showing the bed and shields used by the fencers, 1885 - The Graphic 1886.gif|thumb|right|ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ವೆರನಂದ ಚಿನ್ಹೆಗಳಿರುವಂತಹ (ಫೆನಂದಾಮಥಿ ಉನ್ಧೊಲಿ) ರಾಜರ ಅರಮನೆ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಚಿತ್ರಗಳು ಇಂಗ್ಲೀಷಿಗ ಸಿಡಬೆಲ್ಯೂ ರೊಸೆಟ್‌ರವರದು. ಈತ 25ಅಕ್ಟೋಬರ್1885ರಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಆಗ ಮೆಲೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರು, ಈತ ತನ್ನ ಹುಡುಕಾಟಗಳನ್ನು ಕಲೋನಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಎಗ್ಜೀಬೀಷನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ದಾಖಲೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು.]] [[ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ‌ಜನಪದ]]ದ ದಂತಕತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಿ.ಶ 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಕೊಇಮಲಾ]] ಹೆಸರಿನ ಸಿಲೋನ್‌ನ ಸಿಂಹಿಳಿ ವಂಶದ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಧ್ಯಯುಗದ ರಾಜಕುಮಾರ ಉತ್ತರದ ಮಾಲ್ಹೊಸ್ಮದುಲು ಹವಳ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ರಾಸ್ತೆಥೀಮು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ (ರಾಜನ ನಗರ) ಸಮುದ್ರಯಾನದ ಮೂಲಕ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಆಧಿಪತ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಆ ನಂತರ ಹತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚೋಳರು ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುವವರೆಗೂ, ''ಆದೀತ್ತಾ'' (ಸೂರ್ಯ)ರಾಜವಂಶ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿತ್ತು. ಚೋಳರು ಅದನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ಕೆಲಕಾಲ ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಮಾಲೆ ಅಟೋಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಗಿರವಾರು]] ಜನರು ಕೊಇಮಲಾನನ್ನು ಮಾಲೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ರಾಜನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಕೊಇಮಲಾ ಕಲೊಯ್ (ಲಾರ್ಡ್ ಕೈಮಲಾ) ಮಾನಾಭರಣ ರಾಜನಂತೆ ''ಹೋಮಾ'' (ಚಂದ್ರ)ವಂಶದ ರಾಜನಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದನು. ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞರು [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಥೀಮುಗೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೈಮಲಾನ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಂತರ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ ಸಿಂಹಸನವನ್ನು ''ಸಿಂಗಾಸನಾ'' (ಸಿಂಹದ ಸಿಂಹಸನ)ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Maldives Royal Family |url=http://www.maldivesroyalfamily.com/maldives_proclamation_sultan.shtml |access-date=2010-02-25 |archive-date=2010-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100515033213/http://maldivesroyalfamily.com/maldives_proclamation_sultan.shtml |url-status=dead }}</ref> ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ ಇದನ್ನು ''ಸರಿಧಾಲೆಯಸ್'' (ದಂತ ಸಿಂಹಾಸನ) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="koimala">{{cite web |title=Maldives Royal Family |url=http://www.maldivesroyalfamily.com/maldives_koimala.shtml |access-date=2010-02-25 |archive-date=2010-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100515030828/http://maldivesroyalfamily.com/maldives_koimala.shtml |url-status=dead }}</ref> [[ಕೊಇಮಲಾ]], [[ಚೋಳ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ ಎಂದು ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞರ ನಂಬುಗೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅರಬ್ಬಿಗಳು, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಣಿಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರಾಜ್ಯವು ಹಿಂದೆ ಕೊಇಮಾಲ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು ಅಲ್-ದ್ರಿಸಿ ಎಂಬುದು ಹಿಂದಿನ ಲೇಖಕರು ಬರೆದ ಬರವಣಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದರೆ ಇದು ರಾಣಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳ ಹೆಸರು. ಅವಳ ಹೆಸರು ದಮಾಹಾರ್. ಇವಳು ಆದೀತ್ತಾ (ಸನ್) ಸಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸದಸ್ಯೆ. ''ಹೋಮಾ '' (ಲೂನರ್)ವಂಶದ ರಾಜ ರಾಣಿಯರು ಆದೀತ್ತಾ(ಸನ್) ವಂಶದ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಇದರಿಂದಲೇ 1968ರ ವರೆಗೂ "ಕುಲ ಸುಧಾ ಇರಾ" ಅಂದರೆ "ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರಿಂದ ಬಂದ ವಂಶದರು" ಎಂಬ ಔಪಚಾರಿಕ ಬಿರುದು ಇತ್ತು. ಅದೀತ್ತಾ ವಂಶದ ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಧೀಕೃತ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿ.ಶ 12 ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಿಂದ ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಮತಾಂತರವಾದುದನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿದೇಶಿ ಸಂತನು(ಇವನು ಪರ್ಷಿಯಾ ನಗರದ [[ತಬ್ರಿಜ್]] ಅಥವಾ ಮೊರಾಕನ್ [[ಬರ್ಬರ್]] ಹೇಳಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ) [[ರನ್ನಮಾರಿ]] ಎಂಬ ಭೂತವನ್ನು ಸುಮ್ಮನಿರಿಸಿದ. [[ಕೊಇಮಾಲ]] ನಂತರ [[ದೊವೆಮಿ ಕಲಾಮಿಂಜ]] ಕ್ರಿ.ಶ 1153ರಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಿದನು. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಬಂಗಾಳ ಉಪ ಸಾಗರ]]ದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ [[ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು]] ಮತ್ತು ನಾವಿಕರಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. 1953 ರಲ್ಲಿ [[ಗಣರಾಜ್ಯ]] ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನ ನೆಡೆಯಿತು, ಆದರೆ ಪುನಃ ಸುಲ್ತಾನನ ಆಳ್ವಿಕೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. 1959ರಲ್ಲಿ [[ನಾಸೀರ್]]‌ರವರ ಕೇಂದ್ರಿಕರಣದ ಗುರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ದಕ್ಷಿಣತುದಿಯ ಮೂರು ಅಟೋಲ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸುವದಿವ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ರೂಪಿಸಿ, [[ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಅಫೀರ್‌]]ರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯು [[ಹಿತಾಧ್ದೂ]] ಈ ಗಣರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಆಗಿಯು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ 1153 ರಿಂದ 1968, ರವರೆಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್]][[ಸುಲ್ತಾನೇಟ್]] ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲಾಯಿತು,ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ 1887 ರಿಂದ 1965 ಜುಲೈ 25 ತನಕ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. === ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ === ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡುವ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸುಲ್ತಾನ್ ಪರವಾಗಿ ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ನಾಸಿರ್ ರನ್ನಬಂದೆಯ್ರಿ ಕಿಲೆಗೆಫಾನ್ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. [[ಗೌರವಾನ್ವಿತ ರಾಣಿಯ]] ಪರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ರಾಯಭಾರಿ ಸರ್ ಮೈಕೆಲ್ ವಾಲ್ಕರ್‌ನ್ನು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಾರಂಭವು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಹೈ ಕಮೀಷನರವರ ಕೊಲೊಂಬೊದ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 26, 1965 ರಂದು ನಡೆಯಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದ ನಂತರ ರಾಜ [[ಮಹಮ್ಮದ್ ಫರೀದ್ ದಿದಿ]] ಆಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮುಂದುವರೆದನು. ನವೆಂಬರ್ 11, 1968ರಂದು [[ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ]] ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ನಾಸೀರ್‌]]ರವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ[[ಗಣರಾಜ್ಯ]]ವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. '''ಮಾಲ್ಡೀವ್ ದ್ವೀಪ''' ದೇಶದ ಹೆಸರು '''ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ''' ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. 1970ರ ಶುರುವಿಗೆ [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]]ದಿಂದ ಈ [[ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳ]] ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 70ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಾಸೀರ್ ಒಳಗುಂಪಿಗೂ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಳಜಗಳ 1975 ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದು ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಅಹಮ್ಮದ್ ಝಕಿ]]ಯವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿ ದೂರದ [[ಹವಳದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಯಿತು. [[ಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಒಣ ಮೀನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುಸಿತವಾದ್ದರಿಂದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕ್ಕದ್ದರಿಂದ 1978ರಲ್ಲಿ ಬೊಕ್ಕದದಿಂದ ಹಲವಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ನಾಸೀರ್ [[ಸಿಂಗಾಪುರ]]ಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. 1978ರಿಂದ [[ಮೌಮುನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಗಯುಮ್]] 30 ವರ್ಷ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆರು ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಆಯ್ಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಯುಮ್‌ರು ಬಡ ದ್ವೀಪಗಳ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿತು. ವಿದೇಶಿ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ದ್ವೀಪಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವರ ಆಡಳಿತ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಪಾತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿದ್ದರಿಂದ ಗಯುಮ್ ಒಬ್ಬ ನಿರಂಕುಶವಾದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯ್ತು.<ref name="cnn_sinking" /> ನಾಸೀರ್ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಆಸಕ್ತರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸಲು ಹಲವಾರು (1980, 1983 ಮತ್ತು 1988ರಲ್ಲಿ) ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲೆರಡು ಪ್ರಯತ್ನ ಸ್ವಲ್ಪ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು,1988ರ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ [[200ಜನ ಒಳಗೊಂಡ PLOTE ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿ ಗುಂಪಿ]]ನ ಜೊತೆಗೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಗಯೂಮ್ ಮನೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಭಾರತೀಯ 1600 ವಾಯುಪಡೆಯ ಸೈನಿಕರು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ [[ಮಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಆಡಳತ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ತನಕ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರಬೇಕಾಯಿತು. 1988 ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಗುಂಪು ಮುಹಮ್ಮದು ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ಲುಟ್‌ಫೀ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಬಾಡಿಗೆ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗಯೂಮ್ ವಿರುದ್ದ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು. ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ [[ಮಿಲಿಟರಿ]] ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಬಾಡಿಗೆ ಸೈನಿಕರ ವಿರುದ್ದ ಹೋರಾಡಿ ಗಯೂಮ್ ಪುನಃ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾದರು. ನವೆಂಬರ್ 3, 1988 ರ ರಾತ್ರಿ [[ಭಾರತದ ವಾಯು ದಳ]] ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ ಪ್ಯಾರಚ್ಯೂಟ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಗುಂಪನ್ನು [[ಆಗ್ರಾ]]ದಿಂದ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ್ನು ನಿರಂತರ{{convert|2000|km|mi|abbr=off}} ಸುತ್ತುವರಿದರು. ಭಾರತೀಯ [[ವೈಮಾನಿಕ ಸೈನಿಕರು]] [[ಹುಲುಲು]]ನಲ್ಲಿ ಇಳಿದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ತಾಸಿನ ಒಳಗಡೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಭದ್ರ ಪಡಿಸಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ರಕ್ತರಹಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ''[[ಆಪರೇಷನ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್]]'' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]] ಕೂಡ ಭಾಗವಹಿಸಿತ್ತು. === 2004 ರ ಸುನಾಮಿ === 26&nbsp;ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004ರಂದು, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಭೂಕಂಪದ ನಂತರ ಸುನಾಮಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಛಿದ್ರಗೊಂಡಿತು. ಒಂಬತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳು ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರವಾಹವಿಲ್ಲದೆ ಪಾರಾಗಿವೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. {{Citation needed|date=October 2007}}ಆದರೆ ಐವತ್ತೇಳು ದ್ವೀಪಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಗಂಭೀರ ಹಾನಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದವು. ಹದಿನಾಲ್ಕು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆರು ದ್ವೀಪಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡವು. ಅಲ್ಲದೇ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಪ್ರವಾಸ ಸ್ಥಳದ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರ ಹಾನಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ಹಾನಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 400 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರುಗಳು ಅಥವಾ ಜಿಡಿಪಿಯ 62%ರಷ್ಟು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=November 2008}} {{Citation needed|date=November 2008}}ಆರು ಜನ ವಿದೇಶಿಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 108 ಜನರು ಸುನಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="cnn_sinking" /> ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳ ಹೊಡೆತದಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳ ಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇಲ್ಲವಾಗಿತ್ತು. ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಅಲೆಗಳು {{convert|14|ft|m}}ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=November 2008}} === ಬಹು-ಪಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ === 2004 ಮತ್ತು 2005ರ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು [[ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ]]ನ್ನು ಕಾನೂನು ಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗಯೂಮ್ ಅವರು ಸುಧಾರಣೆಯ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಬಹು-ಪಕ್ಷ, ಬಹು-ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 9, 2008 ರಂದು ಜರುಗಿದವು. ಇದರಲ್ಲಿ 5 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಗಯೂಮ್ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಗಯೂಮ್ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಮೊಹಮದ್ ನಶೀದ್]], ಮಾಜಿ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಗಾಯೂಮ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿಮರ್ಶಕನಾಗಿದ್ದಂತಹ ರಾಜಕೀಯ ಖೈದಿ ನಡುವಿನ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28 ರ [[ಅಂತಿಮ ಘಟ್ಟದ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನಶೀದ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡಾ.ವಾಹೀದ್‌ಗೆ ಶೇ 54 ರಷ್ಟು ಬಹುಮತ ಗಳಿಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶ ಹೊರಬಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 11, 2008 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ಮುನ್ನ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, ಗಯೂಮ್ "ನನ್ನ ಕಾರ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳು ಯಾವುದೇ ಮಾಲ್ಡೀವ್ ಪ್ರಜೆಗೆ ಅನ್ಯಾಯವೆಸಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ವರ್ತನೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ನಾನು ತೀವ್ರ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಗಯೂಮ್ ಆ ಸಮಯಕ್ಕಾಗಲೇ ಏಷ್ಯಾದ ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ನಾಯಕರು ಸಲ್ಲಿಸದಷ್ಟು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಾಯಕರೆನಿಸಿದ್ದರು.<ref name="cnn_sinking" /> ಮೊಹಮದ್ ನಶೀದ್ ಮಾಲ್ಡೀವ್‌ನ ಬಹು-ಪಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಡಾ.ವಾಹೀದ್ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರ ಚುನಾವಣಾ ವಿಜಯವು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗಯೂಮ್‌ರ 30ವರ್ಷದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಶೀದ್‌ರ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವು 2004ರ ಸುನಾಮಿ ನಂತರ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪುನಃಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ದ್ವೀಪಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ [[ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ]]ದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಸರ್ಕಾರದ ಭ್ರಷ್ಟಚಾರ, ಮತ್ತು ಯುವಕರ ನಡುವೆ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ-ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 10,2008 ರಂದು ನಶೀದ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಕ "[[ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸಂಪತ್ತು ನಿಧಿ]]"ಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅದನ್ನು ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಗಳು ದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸುವ [[ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರಿಂದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಜನರನ್ನು ಮರುಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಸರ್ಕಾರವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಾಯುಗುಣ ಸದೃಶ್ಯತೆಗಳಿರುವ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಂತೆ ಬಹುದೂರದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="cnn_sinking">{{cite web |title=Sinking island nation seeks new home |author=CNN |url=http://www.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/11/maldives.president/index.html |accessdate=2008-11-12}}BAT</ref> ನಾಗರೀಕರು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಮೂಲ ಸ್ವಾತಂತ್ಯ್ರವನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಮಾಲ್ಡೀವ್ ದೇಶದ ಆಡಳಿತ ಸಮರ್ಥವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಫೊರಂ18 ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://www.forum18.org/Archive.php?article_id=1383</ref> == ರಾಜಕೀಯ == ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ರಾಜಕೀಯವು [[ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ]] [[ಗಣರಾಜ್ಯ]] ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖಂಡ]]ರಾಗಿದ್ದರು. ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದ [[ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ]]ವನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಮಜ್ಲಿಸ್‌]]ನ (ಸಂಸತ್ತು) ರಹಸ್ಯ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ಐದು-ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ನೇಮಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ನೇಮಕವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಭಿಮತದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂವಿಧಾನವು ಮತದಾನದಿಂದ ಮುಸ್ಲಿಂ-ಅಲ್ಲದವರನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಮಜ್ಲಿಸ್‌ನ]] [[ಏಕ ಶಾಸನ ಸಭೆ]]ಯು ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಗಳವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಐವತ್ತು ಸದಸ್ಯರಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು [[ಹವಳ ದ್ವೀಪ]]ದಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರು ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟು ಸದಸ್ಯರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಂದ ನೇಮಕವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಮಹಿಳೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಸಂಸತ್ತಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಕಳೆದ ಬಾರಿಯ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಂತರ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಅಂದರೆ ಜುಲೈ 2005ರಲ್ಲಿ ಈ ದೇಶವು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೂವತ್ತಾರು ಸದಸ್ಯರು ದಿವೆಹಿ ರೈಯಾತುಂಗೇ ಪಕ್ಷ (ಮಾಲ್ಡೀವ್ ದೇಶದ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ)ವನ್ನು ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು [[ಮೌಮೂಮ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಗಯೂಮ್‌]]ರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಗೆ ಚುನಾಯಿಸಿದರು. ಸಂಸತ್ತಿನ ಹನ್ನೆರಡು ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವಾದ [[ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪಕ್ಷ]]ದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿ ಉಳಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ 2006ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗಯೂಮ್ ತನ್ನ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದರು, ಅದು ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯಲು ಕಾಲಮಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರಚನೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಸುಧಾರಣಾ ಮಾಪನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಭಾಗದ ಶಾಸನವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾಗಿದೆ. ಅದು ಪ್ಯಾರೀಸ್ ತತ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Muliaage presidential residence of maldives.jpg‎| thumb|left|[[ಮುಲಿಯಾಏಜ್]]- ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅರಮನೆ.]] ಸಮರೂಪದ ಅಧಿಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಶಾಸನ ಸಭೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಐವತ್ತು ಸದಸ್ಯರು ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಅಧ್ಯಕ್ಷನ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಯ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಸಭೆಸೇರಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಜುಲೈ 2004 ರಿಂದ ಶಾಸನ ಸಭೆ ಸೇರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಈ ವಿಳಂಬನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ವೀಕ್ಷಕರು ನಿಧಾನಗತಿಯ ಪ್ರಗತಿಯು ಕೀಳು ಮಟ್ಟದ (ಎಂಪಿಗಳಲ್ಲದವರು ಪಕ್ಷದ ಟಿಕೇಟಿನಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿರುವರು) ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಆದೇಶಗಳ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗಿ ಹೀಗಾಗಿದೆ ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಸುಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನೇರ ಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದಾಳತ್ವದಿಂದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗಯೂಮ್‌ರನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವಾದ ಎಂಡಿಪಿಯ ಬದ್ಧತೆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೂ ಸಹ ಪ್ರಗತಿಯು ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಜುಲೈ-ಆಗಸ್ಟ್ 2004, ಆಗಸ್ಟ್ 2005ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿರಾಮವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್‌ 2006ನಲ್ಲಿ ಪರಾಭವಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಎಂಡಿಪಿಯ ನಾಯಕ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ (ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಂಪಿ-ಪುರುಷ ವಿಭಾಗ), ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಮುಂಚೆ [[ಡಾ.ಮೊಹಮದ್ ವಾಹೀದ್ ಹಸಾನ್‌]]ರನ್ನು ಸಮೀಪವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದ ನಂತರ ಏಪ್ರಿಲ್ 2005ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್‌ ಕಮೀಟಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಹಠವಾದಿತನವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾ ನವೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಎಂಡಿಪಿಯನ್ನು ತೊರೆದರು. ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಎನ್ವೊಯ್‌ನ [[ತುನ್ ಮುಸ ಹಿಟಾಮ್‌]]ನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷದ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎಂಡಿಪಿ ಅವರನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದಾಗ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹೈ ಕಮೀಷನರ್‌ರಿಗೆ ಚರ್ಚೆಯ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ತರುವಾಯ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಹೌಸ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಅದು ನವೆಂಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಗಾಗಿಯೇ ಎಂಡಿಪಿ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರಿ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Mosque of Hulhumalé.jpg|thumb|right|ಹುಲ್ಹುಮಲೆ ಮಸೀದಿ]] ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವು ಶಾಸನ ಸಭೆ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೇ 31, 2007ರ ಅಂತಿಮ ಗಡುವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008ರಿಂದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಹು-ಪಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸವಾಲುಗಾರ [[ಮೊಹಮದ್ ನಶೀದ್]] ಮತ್ತು [[ಡಾ.ಮೊಹಮದ್ ವಾಹೀದ್ ಹಸಾನ್]] ಜಯಶೀಲರಾದ ಎರಡನೇ ಅಂತಿಮ-ಘಟ್ಟದ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಈ ಚುನಾವಣೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಾಗಿತ್ತು. [[ಡಾ.ಮೊಹಮದ್ ವಾಹೀದ್ ಹಸಾನ್]] ಅವರು ಚುನಾಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಶೀದ್ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಡಾ. ವಾಹೀದ್ ಅವರು ನವೆಂಬರ್ 11,2008 ರಂದು ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಬದ್ಧರಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೊನಾರ್ಕಿಯಿಂದ ಗಣರಾಜ್ಯದವರೆಗಿನ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ರಚನೆಯು, ಅಧಿಕಾರವೆಂಬುದು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಯ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಧ್ಯೆಯೇ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದ್ದಂತಹ ಹಿಂದಿನ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಛೇರಿಗಳು ಸಂತತಿಗಾಗಿಯೇ ಅದೇ ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ಉಳಿದಿವೆ. ಆಧುನಿಕ ದಿನದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಕಟಿಬು ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕಾರಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅವನು ದ್ವೀಪದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಪ್ರತಿ ಹವಳ ದ್ವೀಪದ ಕಟಿಬಸ್‌ ಅಟೊಇಯುವೆರಿಯಾ (ಹವಳ ದ್ವೀಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ) ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಅಧಿಕಾರವು ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಅವರು ಕೆಲವು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕುರಿತಂತೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಸಲಹೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಯುವಂತೆ,ನಂತರ ಅವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ತರಭೇತಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ದ್ವೀಪಗಳು ರಾಜಧಾನಿಯಿಂ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದ್ವೀಪದ ಕಾನೂನು ರಚನೆ ಮಾಡುವ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಆ ಹೊತ್ತಿನಿಂದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮಾದರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು; ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ಮಜ್ಲಿಸ್ ಮೇಲಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಅದರ ಸದನಗಳು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಿಂದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>http://www.maldives-ethnography.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116051343/http://www.maldives-ethnography.com/ |date=2013-01-16 }} Maldives</ref> ==೨೦೧೮ ರ ಚುನಾವಣೆ== *23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಪಕ್ಷದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಯಮೀನ್ ಅವರು ಎರಡನೇ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಮರುಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಮೊಹಮದ್ ಸೊಲಿಹ್ ಅವರು ಅವರ ಏಕೈಕ ಚಾಲೆಂಜರ್ ಆಗಿದ್ದರು, ಅವರು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಜಂಟಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಫಲಿತಾಂಶವು ಸೋಲಿಹ್ಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ವಿಜಯವಾಗಿತ್ತು, ಅವರು 58% ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ನ ಏಳನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರು 2018 ರ ನವೆಂಬರ್ 17 ರಂದು ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸೊಲಿಹ್ ದೇಶದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಚುನಾಯಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>Maldives opposition selects veteran Ibrahim Solih for Sept presidential poll Reuters, 30 June 2018</ref> == ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Atolls of the maldives.png|thumb|right| ಪ್ರತಿ ಅಟಾಲ್ ಆಡಳಿತವು, ಥಾನ ಅಕ್ಷರದೊಂದಿಗೆ ಅಟಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕ (ಅಟಾಲ್ಸ್)ಹವಳ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ತಿಳಿನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಕ್ಷೆಯ ಪೂರ್ಣ ವೀಕ್ಷಣೆ]] ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಏಳು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವಂತಹ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ (ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿರುವಂಹ [[ಮಾಲೆ]] ಅದರದೇ ಆದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ): # ಮಥಿ-ಉಥುರು ಪ್ರಾಂತ್ಯ; [[ಹಾ ಅಲಿಫ್ ಅಟಾಲ್]], [[ಹಾ ಧಾಲು ಅಟಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಶವಿಯಾನಿ ಅಟಾಲ್]] ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. # ಉಥುರು ಪ್ರಾಂತ್ಯ; [[ನೂನು ಅಟಾಲ್]], [[ರಾ ಅಟಾಲ್]], [[ಬಾ ಅಟಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಹವಿಯಾನಿ ಅಟಾಲ್]] ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. # ಮೆಧು-ಉಥುರು ಪ್ರಾಂತ್ಯ; [[ಕಾಫು ಅಟಾಲ್]], [[ಅಲಿಫು ಅಟಾಲ್]], [[ಅಲಿಫು ಧಾಲು ಅಟಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ವಾವು ಅಟಾಲ್]] ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. # ಮೆದು ಪ್ರಾಂತ್ಯ; [[ಮೀಮು ಅಟಾಲ್]], [[ಫಾಫು ಅಟಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಧಾಲು ಅಟಾಲ್]] ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. # ಮೆಧು-ಧೆಕುನು ಪ್ರಾಂತ್ಯ; [[ಥಾ ಅಟಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಲಾಮು ಅಟಾಲ್]] ಆಡಳಿತವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. # ಮಥಿ-ಧೆಕುನು ಪ್ರಾಂತ್ಯ; [[ಗಾಫು ಅಲಿಫು ಅಟಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಗಾಫು ಧಾಲು ಅಟಾಲ್]] ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. # ಧೆಕುನು ಪ್ರಾಂತ್ಯ; ಗ್ನವಿಯಾನಿ ಅಟಾಲ್ ಮತ್ತು ಸೀನು ಅಟಾಲ್ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ''ಉಥುರು ಬೊದುಥಿಲಧುನ್ಮಥಿ'' ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿವೆ. ''ಧೆಕುನು ಬೊದುಥಿಲಧುನ್ಮಥಿ'', ''ಉಥುರು ಮೆಧು-ರಾಜ್ಜೆ'', ''ಮೆಧು-ರಾಜ್ಜೆ'','' ಧೆಕುನು ಮೆಧು-ರಜ್ಜೆ'', ''ಹುವಧು'' (ಅಥವಾ ''ಉಥುರು ಸುವದಿನ್ಮಥಿ'' ) ಮತ್ತು ''ಅದ್ದುಮುಲಕಥೊಲ್ಹು'' (ಅಥವಾ ''ಧೆಕುನು ಸುವದಿನ್ಮಥಿ'' ). ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹವಳ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲಿನ ಕೆಲವು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿವೆ (ಇಪ್ಪತ್ತು ಆಡಳಿತ ಹವಳ ದ್ವೀಪಗಳು ([[ಅಟಾಲ್‌‍ಗಳು]]) ಮತ್ತು [[ಮಾಲೆ]] ನಗರ).<ref>http://www.statoids.com/umv.html Maldives Atolls from statoids.com</ref> ಇದರ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಸಂಕೇತ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ "[[ಹಾ ಅಲಿಫ್]]" ಅನ್ನು [[ಥಿಲಧುನ್ನ್ಮತಿ ಉಥುರುಬುರಿ]] (ಥಿಲಧುನ್ಮಥಿ ನಾರ್ಥ್); ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಸಂಕೇತ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೇಯದಾಗಿ ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಅಟಾಲ್ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇಯದಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುವುದು. ಇದು ಅಟಾಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತದ ನಡುವೆ ರೇಡಿಯೋ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಹವಳ ದಂಡೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ದ್ವೀಪಗಳು ಒಂದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಸಂಕೇತವನ್ನು ದ್ವೀಪದ ಹೆಸರಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಬಾ ಫುನಧೂ, ಕಾಫು ಫುನಧೂ, ಗಾಫು-ಅಲಿಫು ಫುನಧೂ. ಇದುವರೆಗೂ ಹಲವು ಹವಳ ದ್ವೀಪಗಳು ಅತಿ ದೊಡ್ದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೆಬ್‌‍ಸೈಟ್ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಹವಳ ದ್ವೀಪಗಳ ಹೆಸರುಗಳು.<ref name="autogenerated1">''ದವೆಹಿರಾಜ್ಜೆ ಜೊಗ್ರಾಪಿಗೆ ವನವಾರು'' ಮುಹಮ್ಮದು ಇಬ್ರಾಹಿಮ್</ref> ಈ ಸಂಕೇತದ ಪಂಗಡವನ್ನು ಈ ಹೆಸರುಗಳ ಸರಿಯಾದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ ವಿದೇಶಿಯರು ಹೆಚ್ಚು ನಿಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ನೈಜ ಹೆಸರುಗಳು ನಿಲರ್ಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>like Thor Heyerdah's book ''The Maldive Mystery'' for example</ref> ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ನರು ಆಡುಮಾತಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪದ ಸಂಕೇತದ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿನ ನೈಜ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೆಸರು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಟೀನ್ ಸಂಕೇತ ಪದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಡಗು ನೋಂದಣಿ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದವು ಹರಳು ದ್ವೀಪಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಯು ದ್ವೀಪಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹರಳು ದ್ವೀಪವನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷನಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಹರಳು ದ್ವೀಪದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (''ಅಥೊಲ್ಹು ವೆರಿಯಾ'' ) ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹವಳ ದ್ವೀಪದ ಆಡಳಿತದ ಸಚಿವ ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಛೇರಿಗಳು, ಹವಳ ದ್ವೀಪದ ಕಛೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪದ ಕಛೇರಿಗಳು ಹವಳ ದ್ವೀಪದ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿ ದ್ವೀಪದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮುಖಂಡನೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಿಂದ ನೇಮಕವಾದ ದ್ವೀಪದ [[ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]](ಕಥೀಬ್)ನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ದ್ವೀಪದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರಿ ಹವಳ ದ್ವೀಪದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ. ಸಂಕೇತ-ಪದದ ಹೆಸರುಗಳ ಪರಿಚಯವು ವಿದೇಶಿಯರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹವಳ ದ್ವೀಪದ ಸಂಕೇತ-ಪದವು ಅದರ ಹೊಸ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೆಸರಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಬಳಕೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪದ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated1" /> == ಜನಸಾಂದ್ರತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Male-total.jpg|thumb|left|ಮಲೆ ನಗರ, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನ ರಾಜಧಾನಿ.]] ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಜನಾಂಗದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ಜನರು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ನೆಲೆಸಿರುವರು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದವರು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಿಂದ ಬಂದಿರುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರುಗಳು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದಲ್ಲಿ [[ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ನ]]ರಿಗೆ ಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯಾವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವರು. ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಅವರನ್ನು [[ಮ್ಹಾಲ್ಸ್]](ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಧಿವೆಹಿಸ್) ಎನ್ನುವರು. ಈ ದ್ವೀಪ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಇವೆ. ಆದರೆ ಈ ಶ್ರೇಣಿಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತೀರಾ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನದಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಉದ್ಯೋಗ, ಆಸ್ತಿ, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಾಲ್ದೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಮಿಶ್ರಿತ [[ಜಾತಿ]] ಪಧ್ಧತಿಯ ಬದಲಾಗಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ನಡುವೆ ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಭಿನ್ನತೆ ಇದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿರುವ ಜನರು ಮಾಲ್ಡಿವ್ಸ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ಮೇಲ್‌ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತರಾಗಿರುವರು. ಸೇವಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಇದೊಂದೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡುವಂತಹ ವಾತಾವರಣ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಮೂಲಜನರು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳು ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡೂ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. 1905 ರಲ್ಲಿನ ಜನಗಣತಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸರಿ ಸುಮಾರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮುಂದಿನ ಅರವತ್ತು ವರ್ಷದವರೆಗೂ 100,000 ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. 1965ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಂತತ್ರ್ಯ ದೊರೆತ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಜನರ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, 1978ರ ಪ್ರಕಾರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿದೆ (200,000). ಅಲ್ಲದೆ 1985ರಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇಕಡ 3.4%ರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. 2007ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 300,000 ಆಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅದು 2000ರಲ್ಲಿನ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇಕಡ 1.9%ರಷ್ಟು ಇಳಿಕೆ ಕಂಡಿದೆ. 1978ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರ ಸರಾಸರಿ ಬದುಕಿನ ವಯೊಮಿತಿಯು 46 ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಈಗ 72 ವರ್ಷ ಆಗಿದೆ. 1977ರಲ್ಲಿ ಶಿಶುವಿನ ಮರಣ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರಕ್ಕೆ 127 ರಿಂದ 12 ಕ್ಕೆ ಇಂದು ಇಳಿದಿದೆ. ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಶೇಕಡ 99%ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದೆ. 90ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. 2008 ಏಪ್ರಿಲ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದ ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ 70,೦೦೦ ವಿದೇಶಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ 33,000ದಷ್ಟು ಅಕ್ರಮ ನುಸುಳುವಿಕೆಯಿಂದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಜನರು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅಕ್ರಮ ನುಸುಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ [[ಭಾರತ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ]]ದಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Male-mercat2.jpg|thumb|right|ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ನರು [[ಶಂಕು ಕವಡೆ]]ಗಳು, [[ತೆಂಗಿನನಾರಿ]]ನ ಹಗ್ಗ, ಒಣಗಿಸಿದ [[ಟ್ಯುನಾ]] ಮೀನು (ಮಾಲ್ಡೀವ್ ಮೀನು), [[ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು]](ಮಾವಾಹರು) ಮತ್ತು [[ಕೊಕೊ]](ತಾವಾಕ್ಕಾಶಿ) ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತುಂಬುವ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಭಾರತದ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 2ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮಾಹಾಸಾಗರದ ವ್ಯಾಪಾರದ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಅರಬ್ಬರು ಈ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು "ಹಣದ ದ್ವೀಪಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯ ನಾಣ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕವಡೆಗಳನ್ನು ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ನರು ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಕವಡೆಯು [[ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ನರ ಹಣದ ನೋಟಿನ]] ಚಿನ್ಹೆಯಾಗಿದೆ. 1989ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಮದುಗಳ ಭಾಗವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೇರಿಸಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು [[ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆ]]ಯನ್ನು ತಂದುಕೊಂಡಿತು. ತದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ಹೆಚ್ಚಿನದಾದ ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಗತಿಪರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಜವಾದ GDP(ಒಟ್ಟೂ ದೇಸಿಯ ಉತ್ಪನ್ನ) ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸರಾಸರಿ ಶೇಕಡ 7.5%ರ ಮೇಲಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪ್ರವಾಸೋಧ್ಯಮ]]ವು ಬೃಹತ್‌ ಉದ್ಯಮವೆನಿಸಿದೆ. ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಶೇಕಡ 28%ರಷ್ಟು [[ಒಟ್ಟೂ ದೇಸಿಯ ಉತ್ಪನ್ನ (GDP)]]ದ ಮತ್ತು ಶೇಕಡ 60% ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯದ ಆದಾಯವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಅದರ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೆನಿಸಿದೆ.{{Citation needed|date=October 2008}} ಕಳೆದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004ರಲ್ಲಿ [[ಮುಖ್ಯವಾದ ಸುನಾಮಿ]]ಯಿಂದ ನೂರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿ, 12,000ದಷ್ಟು ಜನರು ಕಾಣೆಯಾದರು ಹಾಗೂ 400 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗೂ ಮೀರಿ ಆಸ್ತಿಯು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ಸುನಾಮಿಯ ಫಲಿತಾಂಶದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಅದರ GDPಯು ಶೇಕಡ 3.6%ಕ್ಕೆ ಕುಗ್ಗಿತು. ಸುನಾಮಿಯ ನಂತರ ಹೊಸದಾದ ತಂಗುದಾಣಗಳ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದಿಂದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರಿಕೊಂಡಿದ್ದು 2006ರ ನಂತರ ಶೇಕಡ 18%ರಷ್ಟು ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿ ಹಾಗೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸುಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. 2007ರ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರ್ಶಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ 4,600 ಡಾಲರ್ (2007 ಅಂದಾಜು) GDPಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.{{Citation needed|date=October 2008}} === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:Filitheyo bar.jpg|thumb|left| ಉದ್ದನೆಯ ತಾಳೆ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಲಗೂನುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವಂತಹ ವಿಭಿನ್ನ ಮಾಲ್ಡೀಯನ್ ಸಮುದ್ರ ತೀರ.]] ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ 1970ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ತನಕವು ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳದ [[ಗುಪ್ತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು]]. ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯಿಂದ ಹಾಯುವ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದ್ವೀಪ ಸಮುದಾಯಗಳ ಏಕಮಾತ್ರ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಾಲ್ಡಿವ್ಸ್‌ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,190 ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪಗಳ ಸಮುದಾಯವಿದೆ. ಅದರ 90,000 ಕಿಮಿ²ಯ ಶೇಕಡ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕೇವಲ 185 ದ್ವೀಪಗಳು ಮಾತ್ರ ಅದರ 300,000ದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿವೆ. ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದು ಆರ್ಥಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು [[GDP]]ಯ ಶೇಕಡ 28%ರಷ್ಟನ್ನು ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಆದಾಯದ ಶೇಕಡ 60%ರಷ್ಟನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಶೇಕಡ 90%ರಷ್ಟು ಭಾಗ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ತೆರಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೆರಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2008}}. ತನ್ನ ಸಮಗ್ರವಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ]] ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಯನ್ನು [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]]ದ ವಿಕಸನದ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇತರ ದುಡಿಮೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನ ಆದಾಯದ ಸದಾವಕಾಶಗಳು ಇದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ ಹೊಂದುತ್ತಿವೆ. 1972ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಡೊಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಕುರುಂಬಾ ವಿಲ್ಲೇಜ್‌ ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಪ್ರವಾಸಿ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. [[ಚಿತ್ರ:Maldives beach.ogv|thumb|right|ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಬೀಚ್ ವಿಡಿಯೋ]] ಪ್ರವಾಸೋಧ್ಯಮ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ [http://www.tourism.gov.mv/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529071942/http://www.tourism.gov.mv/ |date=2010-05-29 }} ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ದ್ವೀಪವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕಡೆ ತಿವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ಈ ಉದ್ಯಮವು, ಕೇವಲ ಮೂರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಅರ್ಧ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿಯೇ, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಜನರ ಜೀವನಾಧಾರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮೂಲ ಆದಾಯವೆನಿಸಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ದೇಶದಲ್ಲಿನ GDPಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿದೇಶಿ ಹಣಗಳಿಕೆ ಎಂದು ಹಾಗೂ ಇದೊಂದೇ ದೊಡ್ಡ ಬಗೆಯ ಚಂದಾದಾರನೆಂದು ಸಹ ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇಂದು,ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 17,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಾದ ಹಾಸಿಗೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ತಂಗು ದಾಣಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದು,ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ ಸಂಖ್ಯೆ 600,000ಕ್ಕೂ ಮೀರಿರುವಂತಹ ಜನರಿಗೆ ವಿಶ್ವ ಮಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>Ministry of Tourism website;http://www.tourism.gov.mv/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529071942/http://www.tourism.gov.mv/ |date=2010-05-29 }} ; accessed on 03 April 2009</ref> 1972 ಮತ್ತು 2007ರ ನಡುವಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರಿಂದ 92ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿವೆ. 2007ರ ಹೊತ್ತು, ಸುಮಾರು 8,380,000 ರಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ಗೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref>Report 'Fathuruverikamuge Tharaggeege Dhuveli, 35 Aharu' translated to english 'Pace of Tourism, 35 years'Ministry of Tourism and Civil Aviation, volume 23. http://tourism.gov.mv/pubs/35_years_of_tourism_final.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091122171606/http://www.tourism.gov.mv/pubs/35_years_of_tourism_final.pdf |date=2009-11-22 }} ; accessed on 03 April 2009</ref> ವ್ಯವಾಹಾರಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಸಿಗರು [[ಮಾಲೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ]] ತಲುಪಿ,ನಂತರ ನೇರವಾಗಿ ರಾಜಧಾನಿ ಮಾಲೆಯ ಮೂಲಕವಾಗಿ [[ಹುಲ್‌ಹುಲೆ]] ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸುವರು. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಭಾರತ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], ದುಬೈ, ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಏಷ್ಯ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಯುರೋಪ್‌]]ನಿಂದ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದು ತನ್ನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಲವು ಬಗೆಯ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟಗಳು [[ಕೊಲಂಬೊ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. [[ಮಿಲ್ಯಾನ್‌]]ಗೆ ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ [[ಅದ್ದು]] ಹವಳ ದ್ವೀಪದ ಮೂಲಕ ಹಾದು [[ಗ್ಯಾನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದ ಉಪಯೋಗವನ್ನೂ ಸಹ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. === ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:Doni aux Maldives cropped.jpg|thumb|ಹಡಗಿನ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕೊವೆಮರಕ್ಕೆ ಹರಡಿರುವ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಹಾಯಿಪಟ ಇಲ್ಲದ ಹಡಗು.]] [[ಚಿತ್ರ:Maldives rudder fish kyphosus cinerascens.jpg|thumb|ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ರೂಡರ್ ಮೀನು(ಕೈಫೊಸಸ್ ಸಿನಿರಸೆನ್ಸ್)]] ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]] ಹಾಗೂ ಇತರ [[ಕಡಲಿ]]ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ]] ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬೋಟುಗಳನ್ನು "''[[ದೋಣಿ]]'' " ಎನ್ನುವರು. 1974 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿಕಸ್ಥಿತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅದರ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿತ್ತು. 1977ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಮೀನು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು [[ಫೆಲಿವಾರು]] ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯ ನೀತಿಯ ನಿಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೊಡಲು 1979ರಲ್ಲಿ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1980ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆಗಳ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹಾಗೂ ಜನ ಬಲದ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. [[ಮೀನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸಲಕರಣೆಗಳಿ]]ಗೆ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರಯಾನದ ನೆರವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆಯು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು [[ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ]]ವನ್ನು (EEZ)ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿರುವರು. ಇಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ GDPಯು ಸುಮಾರು ಶೇಕಡ ಹದಿನೈದರಷ್ಟು ಭಾಗ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಉದ್ಯಮವು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡ ಮೂವತ್ತರಷ್ಟು ಭಾಗದ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಜನರು ಈ ಕೆಲಸದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೂ ಕೂಡ [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]]ದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ-ಅತಿದೊಡ್ಡಾದಾದ ವೀದೇಶಿ ವಿನಿಮಯದ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿದೆ. === ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು === ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡಲು ಸಿಗುವಂತಹ ಭೂಮಿಯು ಮಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ದೇಶದೊಳಗಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಹಾರದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉಡುಪುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ,ದೋಣಿ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಕರ ಕುಶಲತೆಯ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು,ಸುಮಾರು ಶೇಕಡ 7%ರಷ್ಟು GDPಯ ಲೆಕ್ಕ ನೀಡುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2008}} [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]]ದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು,ಪಾರಂಪಾರಿಕ [[ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳಾದ ಚಾಪೆ ನೇಯುವುದು,[[ಮೆರುಗು ಎಣ್ಣೆ]] ತಯಾರಿಸುವ ಕೆಲಸ, [[ಕರಕುಶಲ]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ,ಹಾಗೂ ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಹಗ್ಗ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ರೆಕ್ಕೆ ಬಂದಂತಾಗಿ ಅದರ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನವಾದ ಸ್ಥಾವವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಹೊಸದಾದ ಉದ್ಯಮಗಳಾದ, ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, [[PVC]] ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, [[ಪೈಪ್‌ಗಳು]],[[ಇಟ್ಟಿಗೆ]] ಮಾಡುವುದು,ಹಡಗಿನ [[ಇಂಜಿನ್]] ರಿಪೇರಿಗಳು, ಬಾಟಲುಗಳಿಗೆ [[aerated ನೀರ]]ನ್ನು ತುಂಬಿಸುವುದು ಹಾಗೂ [[ಉಡುಪು]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗಳು ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಅದರೊಳಗೆ ಬೆರೆತುಕೊಂಡಿವೆ. == ನ್ಯಾಯಾಂಗ == 1968ರಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಯದ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಿದ್ದ ಗಣತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಸಂವಿಧಾನ]]ವನ್ನು (1970,1972 ಹಾಗೂ 1975ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಸಿರುವುದನ್ನು)ರದ್ದು ಪಡಿಸಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ಯಕ್ಷ [[ಗಾಯೋಮ್]] ನವೆಂಬರ್ 27, 1997ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬೇರೊಂದು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು. 1998ರ ಜನವರಿ 1 ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂವಿಧಾನವು ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಬಂದಿತು. [[ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ]]ರು, ರಾಜ್ಯದ ಮುಖಂಡನಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖಂಡ ಮತ್ತು [[ಸೇನಾಬಲದ]] ಪ್ರಧಾನ ಸೈನ್ಯಾಧಿಕರಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತಾವೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ [[ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆ]]ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮೂಲಕವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖಂಡತ್ವವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ದಿನಾಂಕ 2008 ಆಗಸ್ಟ್ 7ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸದಾದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. [[ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನ]]ದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ "ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಷಯ ಒಳಪಡುತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ವಕೀಲರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದರು." ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯಗಳ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ಧರ್ಮದ [[ಶರಿಯತ್‌]]ಗಳ ಕಾನೂನನ್ನು ವಕೀಲರು ಮೌನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಆಯೋಗದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ನೇಮಕಾತಿಯು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಒಳಗಿನ ಭಾಗದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು ಹಾಗೂ ತಳ್ಳಲ್‌ಪಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು "ಕಾವಲು ಪಡೆ"ಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುವ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರುಗಳು ಅವರದೇ ಆದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತ ಮಾಡುವಂತೆ ನಡೆದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯ ಕಾಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಪ್ರಸ್ತುತ, ಒಂದು ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು [[ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ]]ರನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ಸಿವಿಲ್ ಆಯೋಗದ ಅಧಿಕಾರ, ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟು, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ, ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ, ಕೆಳ ಹಂತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಮತ್ತು ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಒಂದು ಸದಸ್ಯತ್ವ, ಇನ್ನುಳಿದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸದ್ಯಸನು ಪ್ರಸ್ತುದಲ್ಲಿರುವ ಆಯೋಗದ ಮೇಲಿನ ಯಾವುದೇ ಆದೇಶದ ಖಂಡನೆಯನ್ನು ಆಯೋಗದವರಿಂದ ಸುಸ್ಥಿಗೆ ತರಲು ಈಗಲೂ ಕೂಡ [[ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ ಆಯೋಗದ ಸಲಹೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಜೋಡಣೆ ಹೊಂದಿರುವನು. ಎಂಟು ಮಧ್ಯಮ ಕಾಲದ ಸದಸ್ಯರುಗಳ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಆಯೋಗದ ಮೇಲಿನ ಸಂಬಂದಿಸಿದ ಸ್ವಾತಂತ್ಯ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ಸಂವಿಧಾನದ ಕೆಳಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಆಯೋಗದವರ ಮೂಲಕವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಒಬ್ಬನನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಸಕ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರುಗಳು ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಮೌಮೋನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಗಾಯೋಮ್‌]]ನವರಿಂದ ನೇಮಿತವಾದರು. ಮಾಲ್ಡಿವ್ಸ್‌ನ ಸುಪ್ರಿಮ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾದೀಶರು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರೇ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರೂ ಕೂಡ. ಸರಿಯಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಅನುಮೋದನೆಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರು 5 [[ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ]]ರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು. ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನ್ಯಾಯಲಯವು ಇರುವವರೆಗೆ ಒಂದು ಹೊಸದಾದ ಶಾಶ್ವತ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. [[ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ ಕೆಳ ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವಿದೆ. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೂವರು ನ್ಯಾಧೀಶರುಗಳನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ [[ತೀರ್ಪು]] ಬಹುಮತ ಮೂಲಕ ನೀಡಬೇಕು ಆದರೆ ಇದು ’ಕಡಿಮೆ ಮತದ’ ವರದಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಹೊಸ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ [[ನ್ಯಾಯಾಂಗ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಜನರಲ್]] ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇವರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಮುಂದುವರೆಯಲು ಸರ್ಕಾರದ ಪರಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ,ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ತಡೆ ಹಿಡಿದ ಮೊದಲಿನ ಕೆಲಸದ ಅಫರಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರಗಿಸಲು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತನಿಖೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಆದೇಶ ನೀಡಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮುನ್ನೆಚರಿಕೆಯ ಸೆರೆವಾಸಗಳ ಮನವಿ ದಾಖಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುವುದು. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಅನುಮೋದನೆಯಾದ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಜನರಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ [[ಯುನೈಟೇಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಡೆವಲಪ್‌‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್]](ಯುಎನ್‌ಡಿಪಿ) ಸಹಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಮುಸ್ಲೀಮ್ ಅಪರಾಧ ಸಂಹಿತೆ ಬರೆಯಲು ಮೊದಲು ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಪುಟ್ಟ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಇಂತಹ ನಡುವಳಿಕೆಗಳ ಯೋಜನೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡು ಇದೊಂದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಅಪರಾಧದ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಎಂದು ಪದ್ಧತಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಹಿತೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಒಪ್ಪಿಗೆಗಾಗಿ ಕಾಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ನಡುವೆ ಮಾಲ್ಡಿವ್ಸ್‌ನ ಉಳಿದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಅಧಿಕೃತ ಧರ್ಮ ಇಸ್ಲಾಮ್. ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗಿತ್ತಿರುವ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕ್ರಿಯೆಗಳು ದೇಶದ ಕಾಯಿದೆ ಪ್ರಾಕಾರ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕಾರ ಕಲಮ್ ಎರಡರಲ್ಲಿ "ಗಣರಾಜ್ಯ ಇಸ್ಲಾಮಿನ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಇದೆ." "ಕಲಮ್ ಒಂಭತ್ತು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ, "ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ನಾಗರೀಕರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲಾ"; ಕಲಮ್ ಹತ್ತರ ಪ್ರಕಾರ "ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನ ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ದವಾದ ತತ್ವಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲಾ. "ಕಲಮ್ ಹತ್ತೊಂಭತ್ತರ ಹೇಳಿಕೆ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ, ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಷರಿಯಾದಿಂದ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕರು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು, ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ತರಲು ಯಾವುದೇ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಅರ್ಹರಲ್ಲ. ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪೂಜನೀಯ ಭಾವದಿಂದ ಕಾಣುವುದು ಕಲಮ್‌ 18ರ [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಘೋಷಣೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು 18ನೇ [[ಅಂತರರಾಷ್ತ್ರೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಕಲಮ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ವಿರೋಧವಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.foreign.gov.mv/v3/?p=menu_item&sub_id=21&submenu=Human%20Rights%20and%20Democracy |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921022819/http://www.foreign.gov.mv/v3/?p=menu_item&sub_id=21&submenu=Human%20Rights%20and%20Democracy |url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ "ಇದರ ಉಪಯೋಗವು ಕಲಮ್‌ ಹದಿನೆಂಟರಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು. ಇದು ಯಾವುದೇ ಮಾಲ್ಡೀವ್‌ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಇಲ್ಲದೆ ಸೇರಿಸಲಾದದ್ದಾಗಿದೆ."<ref>{{Cite web |url=http://docs.google.com/gview?a=v&q=cache%3AvDo8t9r8544J%3Awww.internat-recht.uni-kiel.de%2Fveranstaltungen%2Flehrveranstaltungen%2Fss09%2Fgiegerich%2FvrII%2Fmaterialien%2FPubIntLIIMaldives.pdf+maldives+%22international+covenant%22&hl=en&gl=us&sig=AFQjCNH5ZrO4bqRO0D_sET5MrodSBbxEpg |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-29 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511185936/http://docs.google.com/gview?a=v&q=cache%3AvDo8t9r8544J%3Awww.internat-recht.uni-kiel.de%2Fveranstaltungen%2Flehrveranstaltungen%2Fss09%2Fgiegerich%2FvrII%2Fmaterialien%2FPubIntLIIMaldives.pdf+maldives+%22international+covenant%22&hl=en&gl=us&sig=AFQjCNH5ZrO4bqRO0D_sET5MrodSBbxEpg |url-status=dead }}</ref> == ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಮಿಲಿಟರಿ (ಸೈನಿಕರು) == ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ದಳ(ಎಮ್‌‍ಎನ್‌ಡಿ‍ಎಫ್) ಇದು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‌ನ ಆಡಳಿತಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಂತಹ ಜಂಟಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. ಏಕ್ಸ್‌‍ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಏಕಾನಾಮಿಕ್ ಜೋನ್‌‍ನ(ಮೀಸಲಾದ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ)(EEZ) ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನ ಎಲ್ಲಾ ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Maldives-vaixells de bombers.jpg|thumb|right|ಅಗ್ನಿ ಶಾಮಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆಯ ಹಡಗುಗಳು.]] ನೌಕಾಪಡೆ, ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆ, ಕಾಲಾಳು ಪಡೆಯ ಸೇವೆ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (ತರಬೇತಿಯ ಆಜ್ಞೆ), ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಸೇವೆಗಳು ಇವು ಎಮ್‌‍ಎನ್‌ಡಿ‍ಎಫ್‌‍ನ ಅಂಗ ಘಟಕಗಳು. === ನೌಕಾ ಪಡೆ === ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತಗೊಂಡಿರುವ ಅಥವಾ ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ತಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯು ಕಾಳಜಿವಹಿಸಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 90ರಷ್ಟು ಭಾಗದ ದೇಶವು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವೃತ್ತಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ಭಾಗದ ಭೂಮಿಯು {{convert|415|km|0|abbr=on}}x{{convert|120|km|0|abbr=on}} ರಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚದುರಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಬೃಹತ್ ಐಸ್‌‍ಲ್ಯಾಂಡಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು {{convert|8|km²|0|abbr=on}} ಗಿಂತ ದೊಡ್ದದಾಗಿಲ್ಲ. ಅದ್ದರಿಂದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‌ನ ಪಾನೀಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೊರದೇಶದಿಂದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವವರಿಂದ ಇಇಜ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಾನೀಯಗಳಿಗಾಗುವ ಅನಾಹುತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಕಣ್ಗಾವಲು ಕಾಯುವಂತ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಎಮ್‌‍ಎನ್‌ಡಿ‍ಎಫ್ ನಿಯೋಜಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ನೌಕಾಪಡೆಯು ಜೀವನಾಧಾರ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ದೋಣಿಳಿಗೆ ಸಕಾಲಕ್ಕೆ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಎಮ್‌‍ಎನ್‌ಡಿ‍ಎಫ್‌‍ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲುಗಡೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೌಕಾಪಡೆಯು ಕಡಲತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬರುವಂತಹ ಬಹಳ ಪೀಡಿಕೆಯ ಕರೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿ ಕಡಲತೀರದ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವರ್ಷಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಯೋಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಅಪಾಯಕರ ಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. ನೌಕಾ ಪಡೆಯು ದೇಶದ ಸುತ್ತಲೂ ಮಿಲಟರಿ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಸಾಗರ ಸಾಗಣೆ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. == ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಓಷನ್ ಕಮೀಷನ್ (ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಆಯೋಗ) == [[File:Maldives.visibleearth.nasa.jpg|thumb|right| ನಾಸ ತೆಗೆದಿರುವ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನ ಉಪಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ,ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಟಾಲ್(ಹವಳ ದ್ವೀಪ), ಅದ್ದು ಅಟಾಲ್ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ]] ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ 1996ರವರೆಗೂ [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಆಯೋಗ]]ವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು. 2002ವರೆಗೂ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು ಆದರೆ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ತಮ್ಮದು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ ಸ್ಟೇಟ್‌‍ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಚಿಸಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುವಂತಹ ಅಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನೊಂದಿದ್ದು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಐಒಸಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಮಾಲ್ಡೀವಿನ್‌‍ ಅನ್ನು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದಂತಹ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ]], ಸಾರ್ಕ್, ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಆಶ್ರಿತ ರಾಜ್ಯ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ 1982ರಲ್ಲಿ [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌]]‍ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು, 17ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಸ್ವಂತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ [[ಸೇಶೆಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾರೀಶಿಯಸ್]] ಜೊತೆಗೂಡಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿತು, ಇವರು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಮರೋಜ್ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಡೀವಿನ್ ಎರಡು ಸಹ [[ಆರ್ಗನೈಜೇಶನ್ ಅಫ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್(ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಂಘ)]]ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದವು. [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಓಷನ್ ಟೆರಿಟರಿ]] ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಡೀವಿಸ್ ನಡುವಿನ ಸಮುದ್ರ ಗಡಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿನಿರ್ಧಾರದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮರೀಶಿಯಸ್‌‍ನೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಧಾನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ [[ಚಾಂಗೋಸ್ ಆರ್ಚಿಪೆಲಗೊ]]ವನ್ನು ಯುಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮರುಜೊಡನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರೊಂದಿಗೆ 1991ರಲ್ಲಿ ಸಂಧಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Dhivehiscript.svg‎|thumb|left| ಥಾನ ಕೈಬರಹ]] [[ಮಾಲ್ಡೀವಿನ್]] ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದೇಶ]]ಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪವಿರುವುದರಿಂದ ಈ ದೇಶಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯೆಂದರೆ [[ಧಿವೆಹಿ]], ಇದು ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪ್ ಭಾಷೆಯು {0ಎಲು{/0} ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಹಳೆಯ ಸಿಂಹಳದ ಭಾಷೆ. ಧಿವೆಹಿ ಇದು ಮೊದಲು ಬರೆಯಲು ತಿಳಿದಂತಹ ಕೈಬರಹ, ಇದು [[ಏವೆಯಲ ಅಕುರು]] ಕೈಬರಹವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜರು ಬರೆದಿರುವಂತಹ ದಾಖಲೆಗಳ ಬರಹ [[ರಾಧವಲ್ಹಿ]]ಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ [[ಧಿವೆಸ್ ಅಕುರು]] ಎನ್ನುವ ಬರಹವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ ಅದನ್ನು ದೀರ್ಘಾವದಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗಿರುವಂತಹ ಬರಹವನ್ನು [[ಥಾನ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಇದನ್ನು ಬಲಗಡೆಯಿಂದ ಎಡಗಡೆಗೆ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಹ್ಮದ್ ಥಕುರುಫಾನು]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಥಾನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪರಿಚಿಸಿದರು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ]] [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಬೋಧನೆ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಭಾಷೆಯು ಇಂಡಿಕ್ [[ಸಂಸ್ಕೃತಿಕ್]] ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಉತ್ತರ ಉಪಖಂಡದ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ದೇಶವನ್ನು ಅಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಮೂಲ ರಾಜ ಮನೆತನಗಳು ಆಳುತ್ತಿದ್ದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಪುರಾತನ ರಾಜರುಗಳೇ ಬಹುಶಃ ಉಪಖಂಡದಿಂದ ಬುದ್ಧಿಸಂ(ಬೌಧ ಮತ)ವನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳು ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಠೀಕರಿಸಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಅದೇ ತರಹದ ಸಮರೂಪ ದಂತಕಥೆಗಳಿವೆ; ಆದರೂ, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನ ಪುರಾತನ ರಾಜಮನೆತನಗಳು ಮತ್ತು ಬೌಧಮತಗಳೆರಡು ಐಸ್‌‍ಲ್ಯಾಂಡಿನಿಂದ ಬಂದಿರುವುದು ಅಸಂಭವವಾದಂತಹದ್ದು. ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲ್ಲ. ಇದರ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಶಾಖೆನೇ ಮಾಲ್ಡೀವ್ ದ್ವೀಪ‌‍ಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪುರಾತನ ದಾಖಲೆಗಳು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ ಎನ್ನುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ.<ref>Clarence Maloney; ''People of the Maldive Islands''</ref> ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್‌‌ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ<ref>http://www.maldivesstory.com.mv/site%20files/after%20islam/latest/conversion-frames.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315220939/http://www.maldivesstory.com.mv/site%20files/after%20islam/latest/conversion-frames.htm |date=2008-03-15 }} Untitled Document at www.maldivesstory.com.mv</ref> ದೀರ್ಘಾವಧಿ ನಂತರ ಮುಸ್ಲೀಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಇಸ್ಲಾಂ ಪಂಗಡ [[ಸುನ್ನಿ]] [[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಮಾಲ್ಡಿವಿಯನ್ನರು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವದಿಯಲ್ಲಿ ಮತಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದರು. [[ಸೂಫಿ]] ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಐಸ್‌‍ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಧೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವಂಹ [[ಸ್ಮಾರಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ ಬಿಂಬಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವರು [[ಸಂತರ]] ಸಮಾಧಿಗಳ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ ವರೆಗೂ ಅಂದರೆ 1980ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿಗಳನ್ನು, ಇಂದು [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ತಸ್ಸವುಫ್‌‍ನ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಗಳೇಂದರೆ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯ [[ಧಿಕ್ರ್]] ಸಮಾರಂಭಗಳಾದ ಮೌಲುಡು [[ಮವ್ಲಿಡ್]] ಪಠನಗಳನ್ನೋಳಗೊಂಡ [[(ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ) ಪ್ರಭು ಭೋಜನ ಸಂಸ್ಕಾರ]] ಮತ್ತು ಮೊನ್ನೆಯವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಂತಹ ಕೆಲವು ಮಾಧುರ್ಯನಾದದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು. ಮೌಲುಡು ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವಂತ ಅಲಂಕೃತ ಟೆಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮೌಲುಡು ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುನ್ನಿ ಇಸ್ಲಾಂನ ಕಡುಸಂಪ್ರದಾಯ ನಿಷ್ಟರಾದ [[ವಾಹ್ಹಬಿ]]ಸ್‌‍ರವರು ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೂಢಿಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಅಸಹ್ಯಪಟ್ಟು, ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಎಣ್ಣೆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುನ್ನಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಎಲ್ಲಾ ಜನರ ಅಧಿಕೃತ [[ಧರ್ಮ]]ವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕಾದರೆ ಈ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಬದ್ದರಾಗಿರಬೇಕು. thumb|left|ಮಸಜೀದ್-ಅಲ್- ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹ್ಮದ್ ತಕುರುಫಾನು-ಅಲ್-ಎಜಯಾಮ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ಸ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರ ಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಅಡ್ಡ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವಿರುವುದರಿಂದ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ [[ಅರೇಬಿಯಾ]] ದೇಶದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೂ ಸಹ ಒಳಗಾಯಿತು. ದೂರದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪೂರ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿನ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನ ಮೇಲೆ ಅರೇಬಿಯಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ನಂತರ 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚ್‌‍ಗ್ರೀಸರಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಸೊಮಲಿ ಫೈರೆಟ್ಸ್ ಚಿನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ದ್ವೀಪ‌ ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವು. ಅವರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತಡೆಯು ನಂತರ 1424ರಲ್ಲಿ "ದಗಾಲ್ ದಿಯಿಗ್ ಬದಾನೆಯ್" ಎನ್ನುವ ಸೊಮಾಲಿಯನ್‌‍ರ ರಕ್ತಸಿಕ್ತವಾದ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಮೊರೋಕನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗ [[ಇಬನ್ ಬಟುಟ]]ರವರ ಪ್ರಕಾರ ಮೊರೊಕನ್ನಿಂದ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿಬಂದಿದ್ದಂತಹ ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲೀಂ ಭೇಟಿಗಾರ [[ಅಬು ಅಲ್ ಬರಕಟ್]] ಈತನೇ ಈ ಮತಾಂತರಕ್ಕೆ ಕಾರಣಕರ್ತ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಸಂಪ್ರಾಯ ಹೇಳುವಂತೆ, ಆತ [[ಯುಸೆಫ್ ಶಮಶುದ್ದೀನ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ತಬ್ರಿಜ್‌‍ನ ಪರ್ಷೀಯನ್ ಸಂತ. ಆತನನ್ನು [[ತಬ್ರಿಜುಗೆಫಾನು]] ಎಂದು ಸಹ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆತ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಥವಾ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಫ್ರೈಡೆ ಮಾಸ್ಕ್ ಅಥವಾ [[ಹುಕುರು ಮಿಸ್ಕಿ]] ಸ್ಮಾರಕವು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ರಾಜ್ಯಧಾನಿಯ ಮೆಲೆನಗರದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಇದನ್ನು 1656ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇದು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‍ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿಯಾಗಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮ]] * [[ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಐಬಿಎನ್ ಬಟುಟಾ]] {{clear}} == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == *[https://www.prajavani.net/maldives-new-prez-577335.html ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ಮಹಮದ್ ಸೋಲಿಹ್] * ''ದಿವೆಹಿರಾಜ್ಜೆಗೆ ಜೊಗ್ರಾಫಿಗೆ ವನವಾರು''. ಮುಹಮದ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಲುಟ್ಫಿ. ಜಿ.ಸೊಸಾನಿ. ಮೇಲ್ 1999. * [[ಹೆಚ್. ಸಿ. ಪಿ. ಬೆಲ್]], ''ದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್, ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಅಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ದ ಫಿಸಿಕಲ್ ಫ್ಯುಚರ್ಸ್, ಹಿಸ್ಟರಿ, ಇನ್‌ಹ್ಯಾಬಿಟೆಂಟ್ಸ್, ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಟ್ರೇಡ್''. ಕೊಲೊಂಬೊ 1883, ISBN 81-206-1222-1 * ಹೆಚ್. ಸಿ. ಪಿ. ಬೆಲ್, ''ದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ; ಮೊನೊಗ್ರಾಫ್ ಆಫ್ ದ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಆರ್ಕಾಯೊಲಜಿ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಎಪಿಗ್ರಫಿ''. ರಿಪ್ರಿಂಟ್ ಕೊಲಂಬೊ 1940. ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿಕಾಲ್ ರಿಸರ್ಚ್. ಮೇಲ್' 1989 * ಹೆಚ್. ಸಿ. ಪಿ. ಬೆಲ್, ''ಎಕ್ಸೆರ್ಪ್ಟಾ ಮಾಲ್ದಿವಿಯಾನಾ''. ಮರುಮುದ್ರಣ ಕೊಲಂಬೊ 1922/35 edn. ಏಷಿಯನ್ ಏಜ್ಯುಕೇಷನಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್. ನವ ದೆಹಲಿ 1999 * ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ರೊಮೆರೊ-ಫ್ರಿಯಾಸ್, ''ದ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್, ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ದ ಪಾಪುಲರ್ ಕಲ್ಚರ್ ಆಫ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಏನ್ಷಿಯೆಂಟ್ ಓಸಿಯಾನ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ''. ಬಾರ್ಸೆಲೊನಾ 1999, ISBN 84-7254-801-5 * ''ದಿವೆಹಿ ಟರಿಖಾಹ್ ಔ ಆಲಿಕಮೆಹ್ '' ''ದಿವೆಹಿ ಬಹೈ ಟರಿಖಾಹ್ ಖಿಡ್‌ಮೈಕುರಾ ಕ್ವಾಮಿ ಮರ್ಕಾಜು''. ಮರುಮುದ್ರಣ 1958 edn. ಮೇಲ್ 1990. * ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್, ವಿಲಿಯಂ 1836-38. ''ಟ್ರಾನ್ಸ್ಯಾಕ್ಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಮುಂಬಯಿ ಜಿಯೊಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'', ಸಂ. I. ಮುಂಬಯಿ. * ಲಿಯೆಟ್. ಐ.ಎ. ಯಂಗ್ & ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಕ್ರಿಸ್ಟಫರ್, ''ಮೆಮೊರಿಸ್ ಆನ್ ದಿ ಇನ್‌ಹ್ಯಾಬಿಟೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್''. * [[ಗೇಗರ್, ವಿಲ್ಹೆಮ್]]. ''ಮಾಲ್ಡೀವಿಯನ್ ಲಿಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ ಸ್ಟಡೀಸ್''. ಮರುಮುದ್ರಣ 1919 edn. ಏಶಿಯನ್ ಎಜ್ಯುಕೇಷನಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್. ದೆಹಲಿ 1999. * ಹಾಕ್ಲೀ, ಟಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ''ದ ಟು ಥೌಸೆಂಡ್ ಐಲೆಸ್''. ಮರುಮುದ್ರಣ 1835 edn. ಏಶಿಯನ್ ಎಜ್ಯುಕೇಷನಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್. ದೆಹಲಿ ೨೦೦೩. * ಹಿಡೆಯುಕಿ ಟಕಹಶಿ, ''ಮಾಲ್ಡಿವಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ –ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ದಿ ಥ್ರೆಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮರ್ಸೆನಾರೀಸ್'', ದಿ ರೌಂಡ್ ಟೇಬಲ್(ಲಂಡನ್), ಸಂಖ್ಯೆ. 351, ಜುಲೈ 1999, pp.&nbsp;433–444. * ಮಾಲ್ಟೆನ್, ಥಾಮಸ್: ಮಾಲ್ಡೀವಿಯೆನ್ ಅಂಡ್ ಲಕ್ಕಡಿವಿಯೆನ್. ಮೇಟಿರಿಯಲಿನ್ ಜರ್ ಬಿಬ್ಲಿಯೊಗ್ರಾಫಿ ಡರ್ ಅಟಾಲ್ ಇಮ್ ಇಂಡಿಸ್ಚೆನ್ ಒಜಿಯಾನ್. ಬೈಟ್ರೆಜ್ ಜರ್ ಸುಡಾಸಿಯೆನ್-ಫಾರ್ಸ್ಚಂಗ್ ಸುಡಾಸಿಯೆನ್-ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೇಟ್ ಹೈಡೆಲ್ಬರ್ಗ್, Nr. 87. ಫ್ರಾಂಜ್ ಸ್ಟೈನರ್ ವರ್ಲಾಗ್. ವಿಯೆಸ್ಬೇಡನ್, 1983. * ವಿಲ್ಗನ್, ಲಾರ್ಸ್: ಮಾಲ್ಡೀವ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಮಿನಿಕೊಯ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಬಿಬ್ಲಿಯೊಗ್ರಫಿ ವಿತ್ ದ ಲಕ್ಯಾಡಿವ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್. ಲೇಖಕನಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಸ್ಟಾಕೊಮ್, 1994. == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * http://www.presidencymaldives.gov.mv/ ದ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ - ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ * {{dv icon}} / {{en icon}} http://www.maldivesinfo.gov.mv/ ಮಾಹಿತಿ ಸಚಿವಾಲಯ * {{CIA World Factbook link|mv|Maldives}} * {{dmoz|Regional/Asia/Maldives}} * {{wikiatlas|Maldives}} * {{wikivoyage|Maldives}} * [http://www.love-poems-queen.com/maldives-honeymoon.html ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗೊಳಿಸಿರುವುದು.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100225025501/http://www.love-poems-queen.com/maldives-honeymoon.html |date=2010-02-25 }} * [http://www.pbs.org/now/shows/548/ ನೌ ಆನ್ ಪಿಬಿಎಸ್: ದಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329204045/http://www.pbs.org/now/shows/548/ |date=2010-03-29 }} {{Coord|3.20|73.22|display=title}} {{Template group |title= Articles Related to the Maldives |list= {{Template group |title= [[ಚಿತ್ರ:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Geographic locale |list= {{Islands of the Maldives}} {{Countries and Territories of South Asia}} {{Countries and territories bordering the Indian Ocean}} {{Countries bordering the Arabian Sea}} {{Countries of Asia}} }} {{Template group |title= International membership |list= {{Organization of the Islamic Conference (OIC)|state=collapsed}} {{South Asian Association for Regional Cooperation (SAARC)}} {{World Trade Organization (WTO)|state=collapsed}} {{Commonwealth of Nations}} {{Non-Aligned Movement}} {{Indo-Aryan-speaking regions}} {{Portuguese overseas empire}} }} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿನ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಹಕಾರ ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಹವಳ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಘಟನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯಲ್ಪ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1965ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] rlswjm4fvl16hn2mgrs7bzt6fdcw0mr 0 15741 1377371 1360470 2026-07-27T07:45:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377371 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Max Muller.jpg|thumb|right|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಮುಲ್ಲರ್]] '''ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಮುಲ್ಲರ್''' (ದಿಸೆಂಬರ ೬,೧೮೨೩-ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮,೧೯೦೦)[[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು.ಇವರು ಬ್ರಿಟನ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ವನ್ನು ಕಲಿತು ಭಾರತದ [[ವೇದ]]ಗಳನ್ನು [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಬಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿ ಪಾಶ್ವಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ]]ರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಇವರು [[ವೇದಾಂತ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು.ಇವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ India, What can it Teach Us? (1883) ,Six Systems of Hindu Philosophy (1899) ಮುಂತಾದವುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು. ಇವರು ಏಷ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದರು. == ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮುಲ್ಲರ್ == * {{gutenberg author|id=Friedrich_Max_Müller|name=Friedrich Max Müller}} * [http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php&person=4417 Online Library of Liberty - Friedrich Max Müller] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524103304/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php&person=4417 |date=2011-05-24 }} * [http://www.giffordlectures.org/Author.asp?AuthorID=127 Gifford Lecture Series - Biography - Friedrich Müller] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409123925/http://www.giffordlectures.org/Author.asp?AuthorID=127 |date=2010-04-09 }} * [http://www.here-now4u.de/eng/theosophy_or_pantheism__friedr.htm Lourens P. van den Bosch,"Theosophy or Pantheism?: Friedrich Max Müller's Gifford Lectures on Natural Religion"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150307201605/http://www.here-now4u.de/eng/theosophy_or_pantheism__friedr.htm |date=2015-03-07 }}: full text of the article * [http://san.beck.org/EC7-Vedas.html Vedas and Upanishads] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100707061809/http://san.beck.org/EC7-Vedas.html |date=2010-07-07 }} * [http://www.ramakrishnavivekananda.info/vivekananda/volume_4/writings_prose/on_professor_max_muller.htm Vivekananda on Max Müller] * [http://www.wilbourhall.org/index.html#veda Friedrich Max Müller, The Hymns of the Rigveda, with Sayana's commentary] London, 1849-7, 2nd ed. 4 vols., Oxford, 1890-92. PDF format {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] 683jece6keas6mzx830350hc2hj63ik 0 21474 1377395 1361177 2026-07-27T10:52:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377395 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> | name= ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್ | image=Rabindranath Tagore in 1909.jpg|alt=Late-middle-aged bearded man in white robes looks to the left with serene composure. | caption= ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿ ಠಾಗೋರ್ | birth_date={{birth date|1861|5|7|df=y}} | birth_place= ಕಲ್ಕತ್ತ | death_date={{death date and age|1941|8|7|1861|5|7|df=y}} | death_place= ಕಲ್ಕತ್ತ | occupation= ಕವಿ, ಬರಹಗಾರ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಕಲಾವಿದ | period=[[ಬಂಗಾಳ ನವೋದಯ]] | influenced=[[ಡಿ.ಆರ್. ಬೇಂದ್ರೆ]], [[André Gide]], [[ಯಾಸುನಾರಿ ಕವಬಾತ]], [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಗೇಬ್ರಿಯೆಲಾ ಮಿಸ್ತ್ರಾಲ್]], [[ಪಾಬ್ಲೊ ನೆರುದ]], [[Octavio Paz]] | signature=Rabindranath Tagore Signature.svg|alt=Close-up on a Bengali word handwritten with angular, jaunty letters. | awards={{awd|[[ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]|(1913)}} }} '''ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್''' ‌ಅವರು ({{lang-bn|রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর}}){{cref|α}}{{cref|β}}(೭ ಮೇ ೧೮೬೧ – ೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೧), {{cref|γ}} ಅಂಕಿತ ನಾಮ:'''[[ಗುರುದೇವ|ಗುರುದೇವ್‌]]''' {{cref|δ}}. ಅವರು ಬಂಗಾಳಿ [[ಮಹಾ ವಿದ್ವಾಂಸ]]. ಕವಿಗಳಾಗಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿ, ಸಂಗೀತಕಾರರಾಗಿ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಬಂಗಾಳಿ ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ]] ಹೊಸ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟರು. ಅವರು ರಚಿಸಿದ "ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಯ, ನವನವೀನವೂ ಮತ್ತು ಸುಂದರವೂ ಆದ ಪದ್ಯ" ''[[ಗೀತಾಂಜಲಿ]]'' ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ೧೯೧೩ರ [[ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ದಕ್ಕಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಅವರು ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರಾದ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲಿಗರು ಎಂಬ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಕಲ್ಕತ್ತಾದ [[ಪಿರಾಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಟಾಗೋರ್ ‌<ref name="Kumar_2003_2">{{citation |last1=Datta |first1=Pradip Kumar |title=Rabindranath Tagore's The Home and the World: A Critical Companion |year=2003 |publisher=Orient Longman |isbn=8-1782-4046-7 |chapter=Introduction |page=2 }}</ref><ref name="Kripalani_1971_2–3">{{citation |last1=Kripalani |first1=Krishna |title=Tagore: A Life |year=1971 |publisher=Orient Longman |isbn=8-1237-1959-0 |chapter=Ancestry |pages=2–3 }}</ref><ref name="Kripalani_1980_6,8">{{citation |last1=Kripalani |first1=Krishna |title=Dwarkanath Tagore |year=1980 |pages=6, 8 |edition=1st |reprint=2002 isbn=81-237-3488-3 }}</ref><ref name="Thompson_1926_12">{{harvnb|Thompson|1926|p=12}}</ref> ತಮ್ಮ ಎಂಟನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪದ್ಯ ರಚನೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{citation |title=Some Songs and Poems from Rabindranath Tagore |year=1984 |publisher=East-West Publications |isbn=0-8569-2055-X |page=xii }}</ref> ಹದಿನಾರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಭಾನುಶಿಂಘೊ'' ("ಸೂರ್ಯ ಸಿಂಹ")<ref name="Thompson_1926_27–28">{{harvnb|Thompson|1926|pp=27–28}}</ref> ಎಂಬ ಗುಪ್ತನಾಮದಡಿ ಮೊದಲ ಮಹತ್ವದ ಕವನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಮೊದಲು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ೧೮೭೭ರಲ್ಲಿ ಬರೆದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ ಟಾಗೋರ್‌ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆ [[ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]-ಇವು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಠೋರತೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೊರ ಬಂದ ಟಾಗೋರ್‌ ಬಂಗಾಳಿ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮೆರಗು ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು, ಕವನಗಳು, ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅನುರಣಿಸಿವೆ. ''ಗೀತಾಂಜಲಿ'' (ಗೀತೆಗಳು), ''ಗೋರ (ಸುಂದರ ಮುಖಿ)ಮತ್ತು ''ಘರೇ ಬೈರೆ''(''(ಮನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚ)'') ಇವರ ಹಸರಾಂತ ಕೃತಿಗಳು. ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಕವನಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಅವುಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ, ಆಡುಮಾತಿನ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ, ವಿಚಾರಶೀಲ [[ವಾಸ್ತವಿಕತೆ (ಸಾಹಿತ್ಯ)|ವಾಸ್ತವಿಕತೆ]]'' ಗೆ, ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅವಲೋಕನಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಾಗಿವೆ. ಟಾಗೋರ್‌ ರಚಿಸಿದ ಎರಡು ಗೀತೆಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ|'ಜನ ಗಣ ಮನ']] ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದರೆ 'ಅಮರ್ ಶೋನರ್ ಬಾಂಗ್ಲಾ' ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ್ದು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ (೧೮೬೧–೧೯೦೧) == {{main|Life of Rabindranath Tagore (1861–1901)}} [[ಚಿತ್ರ:Tagore London.jpg|thumb|right|alt=ಹದಿಹರೆಯದ ತಿಳಿ ನಗುವಿನ, ಕಪ್ಪು ಸೂಟ್ ಮತ್ತು ನೆಕ್‌ಟೈಯ, ಹಳೆಯ, ಸಣ್ಣ, ಕಡಿಮೆ-ಗುಣಮಟ್ಟದ, ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ-ಭಾವಚಿತ್ರ.|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್, 1879]] [[ದೇಬೇಂದ್ರನಾಥ್ ಟಾಗೋರ್|ದೇಬೇಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರ್]] (೧೮೧೭-೧೯೦೫)ಮತ್ತು ಶಾರದಾ ದೇವಿ (೧೮೩೦-೧೮೭೫) ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಕೊಲ್ಕೊತದ [[ಜೊರಸಂಕೊ ಥಾಕೂರ್ ಬರಿ|ಜೊರಸಂಕೊ ಭವನ]]ದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರನಾಥ್‌ ಜನಿಸಿದರು. ಬದುಕುಳಿದ ಹದಿಮೂರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಈತನೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ. [[ಟಾಗೋರ್ ಕುಟುಂಬ|ಟಾಗೋರ್ ಕುಟುಂಬದ]] ಪೂರ್ವಜರು [[ಆದಿ ಧರ್ಮ|ಆದಿ ಧರ್ಮದ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮೊ]] ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು. ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡ, ತಂದೆಯದು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರವಾಸ - ಹೀಗಾಗಿ ಬಾಲಕ ಟಾಗೋರ್‌ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮನೆಯಾಳುಗಳ ದೇಖರೇಖಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದರು.<ref name="Thompson_1926_20">{{harvnb|Thompson|1926|p=20}}</ref> ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವಿನ ಶಾಲಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸದ ಟಾಗೋರ್‌, ಭವನದೊಳಗೆಲ್ಲ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಬೋಲ್ಪುರ್]], ಪನಿಹಟಿ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಊರುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವುದು ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಸರಳ ಸುಂದರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{citation |last1=Das |first1=S |year=2009 |month=August |day=02 |title=Tagore’s Garden of Eden |url=http://www.telegraphindia.com/1090802/jsp/calcutta/story_11299031.jsp |accessdate=14 August 2009 |quote=[...] the garden in Panihati where the child Rabindranath along with his family had sought refuge for some time during a dengue epidemic. That was the first time that the 12-year-old poet had ever left his Chitpur home to come face-to-face with nature and greenery in a Bengal village. }}</ref><ref name="Thompson_1926_21–24">{{harvnb|Thompson|1926|pp=21–24}}</ref> ಹನ್ನೊಂದನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ''[[ಉಪನಯನಮ್|ಉಪನಯನ]]'' ಸಂಸ್ಕಾರ ನೆರವೇರಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ ಟಾಗೋರ್‌ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತ ಪರ್ಯಟನೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೧೮೭೩ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೪ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಇವರು ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಭಾರತವನ್ನು ಸುತ್ತಿದರು. ತಂದೆಯವರ [[ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ]] ಎಸ್ಟೇಟಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಇವರು [[ಡಾಲ್‌ಹೌಸಿ, ಭಾರತ|ಡಾಲ್‌ಹೌಸಿ]] ಹಿಮಾಲಯ ಗಿರಿಧಾಮವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮೊದಲು [[ಅಮೃತ್‌ಸರ್|ಅಮೃತ್‌ಸರದಲ್ಲಿ]] ತಂಗಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ "ರಬೀ" ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಓದಿದ, ಇತಿಹಾಸ, ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ, ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ, ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೇ{{Unicode|[[Kālidāsa]]}}ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾವ್ಯಗಳ ಒಳ ಹೊಕ್ಕು ನೋಡಿದ.<ref name="Dutta_1995_55-56">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=55–56}}</ref><ref name="Stewart_2003_91">{{harvnb|Stewart|Twichell|2003|p=91}}</ref> ಮೈಥಿಲಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ದೀರ್ಘ ಪದ್ಯ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು, ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ೧೮೭೭ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಚಿಸಿದರು. [[ವಿದ್ಯಾಪತಿ]] ಎಂಬ ಕವಿ [[ಮೈಥಿಲಿ ಭಾಷೆ|ಮೈಥಿಲಿ]] ಶೈಲಿಯ ರೂವಾರಿ. ಕಳೆದು ಹೋಗಿದ್ದ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ{{Unicode|[[Vaishnavism|Vaiṣṇava]]}} ಕವಿಯ ಕೃತಿಗಳು {{Unicode| Bhānusiṃha}} ಇವು ಎಂದು ತಮಾಷೆಗಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Stewart_2003_3">{{harvnb|Stewart|Twichell|2003|p=3}}</ref> "ಭಿಕಾರಿಣಿ" (೧೮೭೭; " ಭಿಕ್ಷುಕಿ"—ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲ ಸಣ್ಣ ಕಥೆ)<ref name= "Chakravarty_1961_45"/><ref name="Dutta_1997_265">{{harvnb|Dutta|Robinson|1997|p=265}}</ref> ಮತ್ತು ''ಸಂಧ್ಯಾ ಸಂಗೀತ'' (೧೮೮೨) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪದ್ಯ "ನಿರ್ಝರೇರ್ ಸ್ವಪ್ನಭಂಗ" ("ಜಲಪಾತದ ಭೋರ್ಗರೆತ")ವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೆಲವು (೧೮೮೨) ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. [[ಚಿತ್ರ:Rabindranath-Tagore-Mrinalini-Devi-1883.jpg|thumb|left|125px|alt=ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ: ನಗುತ್ತಿರುವ, ಬೆಂಚಿನ ಹಿಂದೆ ಹೆಗಲಲ್ಲಿ ಶಾಲು ಹೊದ್ದುಕೊಂಡ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಕೈಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷ.ಬೆಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ, ಭಾರತೀಯ ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ಶಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳೆ; ಅವರು ಹೂದಾನಿ ಮತ್ತು ಹರಿವ ಎಲೆಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಿದ ಆಧಾರಕ್ಕೆ ಒರಗಿನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.|ಟಾಗೋರ್ ಮತ್ತು ಮೃನಾಲಿನಿ ದೇವಿ, 1883]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಸಸ್ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಬ್ರಿಘ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೮೭೮ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗೆ ಭಾವಿ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಸೇರಿದರು. ಅವರು [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ]] ಕಾನೂನನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಮತ್ತು ''[[ರೆಲಿಜಿಯೊ ಮೆಡಿಸಿ]]'', ''[[ಕೊರಿಯೊಲನಸ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಆಂಟೊನಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಯೊಪಾತ್ರ]]'' ;<ref name="Thompson_1926_31">{{harvnb|Thompson|1926|p=31}}</ref> ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. ಅವರು ೧೮೮೦ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ-ಪಡೆಯದೆ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಮೃಣಾಲಿನಿ ದೇವಿ (ಭಬತಾರಿಣಿ ತೌರು ಮನೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ಹೆಸರು. ೧೮೭೩–೧೯೦೦) ಅವರನ್ನು ೧೮೮೩ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೯ರಂದು ಅವರು ಮದುವೆಯಾದರು. ಜನಿಸಿದ ಐವರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರೌಢರಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.<ref name="Dutta_1995_373">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=373}}</ref> ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌, ಈಗ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿರುವ, ಶಿಲೈದಾಹದಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಎಸ್ಟೇಟಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರರೂ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿ ಕೊಂಡರು."[[ಜಮೀನ್ದಾರ್]] ಬಾಬು" ಟಾಗೋರ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಐಷಾರಾಮಿ ನೌಕಾಗೃಹ '''ಪದ್ಮ''' ದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರಗಳನ್ನು (ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸಾಂಕೇತಿಕ) ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಔತಣಕೂಟಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಲು ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಾದ್ಯಂತ ಓಡಾಡಿದರು.<ref name="Dutta_1995_109-111">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=109–111}}</ref> ೧೮೯೧ರಿಂದ ೧೮೯೫-ಇದನ್ನು ಟಾಗೋರ್‌ರ ''ಸಾಧನಾ'' ಅವಧಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಾಧನಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಸೃಜನಶೀಲವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Thompson_1926_20"/> ಮೂರು-ಸಂಪುಟಗಳ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಂಭತ್ತನಾಲ್ಕು ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ '''ಗಲ್ಪಗುಚ್ಛ''' ವನ್ನೂ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಬರೆದುದು.<ref name="Chakravarty_1961_45"/> ಬಂಗಾಳಿ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ವ್ಯಂಗ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Dutta_1995_109">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=109}}</ref> == ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ (೧೯೦೧–೧೯೩೨) == {{main|Life of Rabindranath Tagore (1901–1932)}} [[ಚಿತ್ರ:Rabindranath Tagore Hampstead England 1912.jpg|thumb|right|alt=ಗಾಢ ನೀಳುಡುಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಡ್ಡವಿರುವ ಮಧ್ಯವಯಸ್ಕರ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.ಅವರು ಸುಂದರವಾದ ಕೊಠಡಿಯ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಸೋಫಾದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ; ಅವರು ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ.|ಟಾಗೋರ್, ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ರೊಥೆನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ರಿಂದ ತೆಗೆದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ, 1912]] ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ [[ಶಿಲೈದಾಹ|ಶಿಲೈದಾಹವನ್ನು]] ಬಿಟ್ಟು ಶಾಂತಿನಿಕೇತನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲೊಂದು ''[[:ವಿಕ್ಟ್:ಆಶ್ರಮ್|ಆಶ್ರಮ]]'' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಮೃತ ಶಿಲೆಯ ನೆಲದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ''[[:ವಿಕ್ಟ್:ಮಂದಿರ್|ಮಂದಿರ]]'' ಅಲ್ಲಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿತು. ಗಿಡ ಮರಗಳ ತೋಪು, ಉದ್ಯಾನ, ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಜೊತೆಗೊಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶಾಲೆ-ಇವೆಲ್ಲ ಸಿದ್ಧವಾದವು.<ref name="Dutta_1995_133">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=133}}</ref> ಟಾಗೋರ್‌ರ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. ೧೯೦೫ರ ಜನವರಿ ೧೯ರಂದು ಅವರ ತಂದೆ ವಿಧಿವಶರಾದರು. ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತವಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ಸಂದಾಯವಾಗಬೇಕಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳೂ ಅವರು ಪಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ತ್ರಿಪುರದ ಮಹಾರಾಜನಿಂದ ಒಂದಷ್ಟು ಹಣ ಪಡೆದರು. ಕುಟುಂಬದ ಆಭರಣಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಂತು, ಪುರಿಯಲ್ಲಿನ ಸುಮುದ್ರತೀರದ ಬಂಗಲೆಯಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕೈ ಸೇರಿತು, ಇಷ್ಟಲ್ಲದೆ ಅವರ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಸಾಧಾರಣ ರಾಯ ಧನಗಳಿಂದ (Rs. ೨,೦೦೦) ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದುದು ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಆದಾಯ ಮೂಲವಾಯಿತು.<ref name="Dutta_1995_139-140">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=139–140}}</ref> ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರ ಬರಹಗಳು ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಂಗಾಳಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಓದುಗರನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿತು. ''ನೈವೇದ್ಯ'' (೧೯೦೧) ಮತ್ತು ''ಖೇಯ'' (೧೯೦೬) [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಪದ್ಯ|ಪುಸ್ತಕ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯಗಳನ್ನಾಗಿ ಅನುವಾದಿಸುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ೧೯೧೩ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಸಂದಿದ್ದು ಟಾಗೋರ್‌ಗೆ ೧೯೧೩ರ ನವೆಂಬರ್ ೧೪ರಂದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ''ಗೀತಾಂಜಲಿ: ಪದ್ಯಾರ್ಪಣೆಗಳು'' ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಅವರ ಅನುವಾದಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಓದುಗರಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವಂತಾದದ್ದನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದರ ಆದರ್ಶವಾದವನ್ನು [[ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Hjarne_1913">{{citation |last1=Hjärne |first1=H |year=1913 |month=December |day=10 |title=The Nobel Prize in Literature 1913:Presentation Speech |publisher=The Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/press.html |accessdate=13 August 2009 |quote=Tagore's ''Gitanjali: Song Offerings'' (1912), a collection of religious poems, was the one of his works that especially arrested the attention of the selecting critics. }}</ref> ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಟಾಗೋರ್‌ಗೆ ನೈಟ್ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಟಾಗೋರ್ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್ ನೈಟ್ ಎಲ್ಮಿರ್ಸ್ಟ್|ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್ ಎಲ್ಮಿರ್ಸ್ಟ್]]ಸೇರಿಕೊಂಡು ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ ಆಶ್ರಮದ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿ ಸುರುಲ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪುನರುತ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು (ಟಾಗೋರ್‌ ಇದಕ್ಕೆ ಶ್ರೀನಿಕೇತನ—"ಸಂಪತ್ತಿನ ನೆಲೆ" ಎಂದು ಮರುಹೆಸರಿಸಿದರು) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಗಾಂಧಿ ನೇತೃತ್ವದ ಪ್ರತೀಕಕ್ಕೆ, ''[[ಸ್ವರಾಜ್‌|ಸ್ವರಾಜ್]]'' ಚಳವಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿ ಪರ್ಯಾಯವೊಂದನ್ನು ಟಾಗೋರ್‌ ಒದಗಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.<ref name="Dutta_1995_239-240">{{harvnb| Dutta|Robinson|1995|pp=239–240}}</ref>"ಅಸಹಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದ ತೊಳಲಾಟದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು" 'ಜ್ಞಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ'ಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿಸುವ, ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ದಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಿದರು.<ref name="Dutta_1995_308-309">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=308–309}}</ref><ref name="Dutta_1995_242">{{harvnb|Dutta| Robinson |1995|p=242}}</ref> ಭಾರತದ "ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಕಾಠಿಣ್ಯ" ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ೧೯೩೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಖಂಡಿಸಿದರು.ಈ ಎಲ್ಲ ಅನಿಷ್ಟಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದನಿ ಎತ್ತಿದರು, ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕವನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಯಶಸ್ವೀ ಆಂದೋಲನದ ಮೂಲಕ [[ಗುರವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಗುರುವಾಯೂರ್‌ ದೇವಾಲಯ]]ವನ್ನು ದಲಿತರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು.<ref name="Dutta_1995_309">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=309}}</ref><ref name="Dutta_1995_303">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=303}}</ref> == ಬದುಕಿನ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲ (೧೯೩೨–೧೯೪೧) == {{main|Life of Rabindranath Tagore (1932–1941)}} [[ಚಿತ್ರ:Bundesarchiv Bild 102-01073, Rabindranath Tagore.jpg|thumb|right|alt=ತೆಳ್ಳಗಿನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಓದುತ್ತಿರುವ, ಗಾಢ ಮೇಲಂಗಿ ಧರಿಸಿದ, ಗಡ್ಡವಿರುವ ವಯಸ್ಸಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಅವರು ಹಾಳೆಗಳ ಬಂಡಲು ಅಲ್ಲದೆ ಬೇರೇನೂ ಇಲ್ಲದ ಖಾಲಿ ಮೇಜಿನ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ; ಹಿಂದೆ ತೆಳು-ಬಣ್ಣದ ಕರ್ಟೈನ್ ಇದೆ.|ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, 1930]] ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯನ್ನು ಒರೆ ಹಚ್ಚಿ ನೋಡಿದರು. ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿಯನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡ ೧೯೩೪ರ ಜನವರಿ ೧೫ರಂದು [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭಾರಿ ಭೂಕಂಪವನ್ನು [[:ವಿಕ್ಟ್:ದಲಿತ್|ದಲಿತ]]ರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯಿಂದಾದ ದೈವದತ್ತ ಪ್ರತಿಫಲ ಎಂಬ ಗಾಂಧಿ ಮಾತಿಗೆ ಅವರು ಛೀಮಾರಿ ಹಾಕಿದರು.<ref name="Dutta_1995_312-313">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=312–313}}</ref> ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಡತನದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದ ಸಮಾಜಾರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಖೇದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದುಂಟಾದ ದುಃಖವನ್ನು ಪ್ರಾಸಬದ್ಧವಲ್ಲದ ನೂರು-ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ತೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[Satyajit Ray|ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೈ]] ಅವರ [[ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೈ|ಅಪೂರ್ ಸಂಸಾರ್]] ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಇದು ಪೂರ್ವ ಭೂಮಿಕೆ ಒದಗಿಸಿತು.<ref name="Dutta_1995_342">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=342}}</ref><ref name="Dutta_1995_335-338">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=335–338}}</ref> ಟಾಗೋರ್‍‌ರ ಬರಹಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹದಿನೈದು ಹೊಸ ಸಂಪುಟಗಳು ಹೊರ ಬಂದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''ಪುನಶ್ಚ'' (೧೯೩೨), ''ಶೇಸ್ ಸಪ್ತಕ್'' (೧೯೩೫), ಮತ್ತು ''ಪತ್ರಾಪುಟ್'' (೧೯೩೬) ಗದ್ಯ-ಪದ್ಯ ರೂಪದ ಕೃತಿಗಳು. ಪ್ರಯೋಗ ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು: ಅವರು ಗದ್ಯ ರೂಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯನಾಟಕಗಳನ್ನೂ ಬರೆದು ಹೊಸ ಹಾದಿ ಹಾಕಿದರು.''ಚಿತ್ರಾಂಗದ'' (೧೯೧೪),<ref name="gutenbergchitra">{{Cite web |url=http://www.gutenberg.org/dirs/etext01/chitr10.txt |title="ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಗುಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ" |access-date=2009-11-06 |archive-date=2008-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080926184707/http://www.gutenberg.org/dirs/etext01/chitr10.txt |url-status=dead }}</ref> ''ಶ್ಯಾಮ'' (೧೯೩೯), ಮತ್ತು ''ಚಂಡಾಲಿಕಾ'' (೧೯೩೮) ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ''ದುಯ್ ಬೋನ್'' (೧೯೩೩), ''ಮಲಂಚ'' (೧೯೩೪), ಮತ್ತು ''ಚಾರ್ ಅಧ್ಯಾಯ್'' (೧೯೩೪) ಕಾಂದಬರಿ ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಜೀವಿತದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತಾಳಿ '''ವಿಶ್ವ-ಪರಿಚಯ್''' (೧೯೩೭) ಕೃತಿ ನೀಡಿದರು (ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಸಂಗ್ರಹ). ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ಅಧ್ಯಯನ ಅವರ ಕಾವ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. ನಿಸರ್ಗವಾದವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಅಪಾರ ಆದರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕಥನವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ''ಸೆ'' (೧೯೩೭), ''ತೀನ್ ಸಂಗಿ'' (೧೯೪೦), ಮತ್ತು ''ಗಲ್ಪಸಲ್ಪ'' (೧೯೪೧)ದಂತಹ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದರು.<ref name="ASB">{{citation |title=Tagore, Rabindranath |work=[[Banglapedia]] |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |url=http://banglapedia.search.com.bd/HT/T_0020.htm |accessdate=13 August 2009 |archive-date=21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221131333/http://banglapedia.search.com.bd/HT/T_0020.htm |url-status=dead }}</ref> ಕೊನೆಯ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಟಾಗೋರ್‌ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲಿದರು ಮತ್ತು ಎರಡು ಬಾರಿ ದೀರ್ಘ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ ನರಳಿದರು. ೧೯೩೭ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಸ್ಮರಣೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕೋಮ ಸ್ಥಿತಿ ತಲಪಿ ಸಾವಿನಂಚನ್ನು ತಲಪಿದರು. ಅದರಿಂದ ಗುಣಮುಖರಾಗದ ಅವರನ್ನು ೧೯೪೦ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಸತಾಯಿಸಿತು. ಮೃತ್ಯು ದವಡೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದುಕೊಂಡೇ ಬರೆದ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಭಿನ್ನ, ಉತೃಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ್ದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="IANS_2005">{{citation |year=2005 |title =Recitation of Tagore's poetry of death |periodical=Hindustan Times |publisher=Indo-Asian News Service }}</ref><ref name="Dutta_1995_338">{{harvnb| Dutta| Robinson| 1995|p=338}}</ref> ದೀರ್ಘ ಕಾಲೀನ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ ನರಳಿದ ಟಾಗೋರ್‌ ತಾವು ಬೆಳೆದುಬಂದ ಜೊರಸಂಕೊ ಭವನದ ಮೇಲ್ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೪೧ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೭ರಂದು (೨೨ [[ಬಂಗಾಳಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್#ತಿಂಗಳುಗಳು|ಶ್ರಾವಣ]] ೧೩೪೮) ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.<ref name="Dutta_1995_363">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=363}}</ref><ref name="Dutta_1995_367">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=367}}</ref> ಬೆಂಗಾಲೀ ಭಾಷಿಕ ಜಗತ್ತು ದುಃಖ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು.<ref>{{citation |title=68th Death Anniversary of Rabindranath Tagore |year=2009 |month=August |day=07 |periodical=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |location=[[Dhaka]] |url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=100259 |accessdate=13 August 2009 }}</ref> == ಪರ್ಯಟನೆ == [[ಚಿತ್ರ:Tagore-THU.jpg|thumb|right|alt=ಬಹುಃಶ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ಲೇಟೋಪಂಥಿಗಳಾದ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಯಲ್ಲಿರುವ, ಏಳು ಚೈನೀಸ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಗ್ರೂಪ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ: ಇಬ್ಬರು ಯುರೋಪಿಯನ್-ಶೈಲಿ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ತೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಐದು ಮಂದಿ ಚೈನೀಸ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ; ಕೆಲವರು ಅವರ ಹಿಂದೆ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ; ಉಳಿದಿಬ್ಬರು ಹಿಂದೆ ನಿಂತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನೀಳುಡುಪು, ಗಡ್ಡವಿರುವ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಎಂಟನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಆವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಂದರವಾದ ನಾಲ್ಕು ಕಿಟಕಿಗಳು ಅವರ ಹಿಂದೆ ಇವೆ.|ತ್ಸಿಂಘ್ವ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್, 1924]] ೧೮೭೮ರಿಂದ ೧೯೩೨ರವರೆಗೆ ಟಾಗೋರ್‌ ಐದು ಖಂಡಗಳ ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref name="Dutta_1995_374-376">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=374–376}}</ref> ಭಾರತೀಯರಲ್ಲದವರಿಗೆ ಅವರ ಕಾರ್ಯ ಗಳ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು ಕಠಿಣಮಯವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅನುವಾದಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಕಂತೆಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕರಾದ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾದ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ F. ಆಂಡ್ರಿವ್|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ F. ಆಂಡ್ರಿವ್ಸ್]], ಆಂಗ್ಲೊ-ಐರಿಷ್ ಕವಿ [[ವಿಲಿಯಮ್ ಬಟ್ಲರ್ ಯೀಟ್ಸ್]], [[ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್|ಎಜ್ರ ಪೌಂಡ್]], [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಡ್ಜಸ್]], [[ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ರೈಸ್|ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರೈಸ್]], [[ಥಾಮಸ್ ಸ್ಟರ್ಗ್ ಮೂರೆ|ಥಾಮಸ್ ಸ್ಟರ್ಗ್ ಮೋರ್]], ಮತ್ತು ಇತರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.<ref name="Dutta_1995_178-179">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=178–179}}</ref> ಅದರ ಫಲವಾಗಿ, ಯೀಟ್ಸ್ ಗೀತಾಂಜಲಿಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅನುವಾದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದರೆ, ಆಂಡ್ರಿವ್ಸ್ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಟಾಗೋರ್‌ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. ೧೯೧೨ರ ನವೆಂಬರ್ ೧೦ರಂದು, ಟಾಗೋರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್<ref name="UIUC">{{citation |title=History of the Tagore Festival |work=Tagore Festival Committee |publisher=[[UIUC College of Business|College of Business]] |location=[[University of Illinois at Urbana-Champaign]] |url=http: //tagore. business.uiuc.edu/history.html |accessdate=13 August 2009 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಂಡ್ರಿವ್ಸ್‌ನ ಪಾದ್ರಿ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟಾಫರ್ಡ್‌ಶೈರ್‌ನ ಬಟ್ಟರ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಂಗಿದರು.<ref name= "Chakravarty_1961_1-2">{{harvnb|Chakravarty|1961|pp=1–2}}</ref> ೧೯೧೬ರ ಮೇ ೩ರಿಂದ ೧೯೧೭ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ, ಟಾಗೋರ್‌ ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟರು<ref name="Dutta_ 1995_ 206">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=206}}</ref> ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು.<ref name="Hogan_2003_56–58">{{citation |last1=Hogan |first1=PC |last2=Pandit |first2=L |title=Rabindranath Tagore: Universality and Tradition |publisher=Fairleigh Dickinson University Press |year=2003 |isbn=0-8386-3980-1 |page=56–58 }}</ref> "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಅವರು ಬರೆದರು. ಅದು ತಿರಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅದು ಈಡಾಯಿತು. [[ರೊಮೈನ್ ರೊಲ್ಯಾಂಡ್‌|ರೊಮೈನ್ ರೊಲ್ಯಾಂಡ್‌ನನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡ ಶಾಂತಿಪ್ರಿಯರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Chakravarty_1961_182">{{harvnb|Chakravarty|1961|p=182}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Figh2.jpg|thumb|left|125px|alt=ಆರಾಮ ಉಡುಪು ಮತ್ತು ನೆಕ್‌ಟೈ ಧರಿಸಿರುವ ಮೀಸೆ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ(ಎಡ). ಅವರು ಬಿಳಿ-ಗಡ್ಡವಿರುವ ನೀಳುಡುಪು ಧರಿಸಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ(ಬಲ) ನಂತರ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಟಾಗೋರ್, ಅವರ 1930ರ ಜುಲೈ 14ರ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ]] ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲೇ ಪೆರುವಿಯನ್ ಸರಕಾರ ತಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿರೆಂದು ಟಾಗೋರ್‌ರನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿತು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ೬೩ ವರ್ಷ. ನಂತರ ಅವರು ಮೆಕ್ಸಿಕೊಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಅವರ ಭೇಟಿಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ ಶಾಲೆ ಗೆಂದು (ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ) $೧೦೦,೦೦೦ ಅನ್ನು ಪ್ರತೀ ಸರಕಾರವು ನೀಡಿದವು.<ref name="Dutta_1995_253">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=253}}</ref> ಟಾಗೋರ್‌ ೧೯೨೪ರ ನವೆಂಬರ್ ೬ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾದ ಬ್ಯುನೋಸ್ ಐರೆಸ್‌ಗೆ <ref name="Dutta_1995_256">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=256}}</ref> ತಲುಪಿದ ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಒಕ್ಯಾಂಪೊ|ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಒಕಾಂಪೊ]]ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ವಿಲ್ಲಾ ಮಿರಾಲ್ರಿಯೊಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ೧೯೨೫ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು. ೧೯೨೬ರ ಮೇ ೩೦ರಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಇಟಲಿಯ ನೇಪಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದರು; ಮರುದಿನವೇ ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಷಿಸ್ಟ್ ಮನೋಭಾವದ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರಿ [[ಬೆನಿಟೊ ಮುಸ್ಸೋಲಿನಿ]] ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Dutta_1995_267">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=267}}</ref> ೧೯೨೬ರ ಜುಲೈ ೨೦ರಂದು ಟಾಗೋರ್‌ ಮುಸ್ಸೋಲಿನಿ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಆರಂಭದ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಂಬಂಧದ ಉತ್ಸಾಹ ಬತ್ತಿ ಹೋಯಿತು.<ref name="Dutta_1995_270-271">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=270–271}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Tagore Iran.jpg|thumb|right|alt=ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಮಂದಿಯ ಗ್ರೂಪ್ ಶಾಟ್; ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಭಾಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ತಿಳಿ-ಬಣ್ಣದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಉಡಿಗೆ ಧರಿಸಿರುವ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಹಾಗೂ ಅವಳ ಎಡಕ್ಕೆ, ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಬಿಳಿಗಡ್ಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಾಢ-ಬಣ್ಣದ ಪೂರ್ವದೇಶದ ಟೋಪಿ ಮತ್ತು ನೀಳುಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಪುರುಷ ಹೀಗೆ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದವರೆಲ್ಲರೂ ಆರಾಮ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಟಾಗೋರ್ (ಮೊದಲ ಸಾಲು, ಬಲದಿಂದ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ) 1932ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ಅಥವಾ ಮೇನಲ್ಲಿ, ಟೆಹ್ರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಾನಿಯನ್ ಮಜ್ಲಿಸ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಟಾಗೋರ್‌ರವರು ಶಿರಾಜ್‌ರನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು.|[[ಮಜ್ಲಿಸ್]], [[ತೆಹ್ರಾನ್]], ೧೯೩೨]] ೧೯೨೭ರ ಜುಲೈ ೧೪ರಂದು ಇಬ್ಬರು ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಟಾಗೋರ್‌ ನಾಲ್ಕು-ತಿಂಗಳ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಲಿ, ಜಾವ, ಕ್ವಾಲಲುಂಪುರ್, ಮಲಾಕ್ಕ, ಪೆನಾಂಗ್, ಸಿಯಾಮ್, ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. "ಜಾತ್ರಿ" ಸಂಕಲನ ಟಾಗೋರ್‌ ಬರೆದ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ.<ref name="Chakravarty_1961_1">{{harvnb|Chakravarty|1961|p=1}}</ref> ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ೧೯೩೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. ಅವರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು UKಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಆಗ ಅವರು ಬರ್ಮಿಂಘ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಸ್ನೇಹಿತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾಜ|ಸ್ನೇಹಿತರ]] ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ಕ್ಕಾಗಿ [[ಹಿಬ್ಬರ್ಟ್ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಬರೆದರು (ಅದು " ದೇವರ ಮಾನವೀಯತೆ ಕಲ್ಪನೆ, ಅಥವಾ ಮಾನವನ ದೈವತ್ವ "ದ ಕುರಿತಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ವೇಕರ್ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದರು.<ref name="Dutta_1995_289-292">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=289–292}}</ref> ಅಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌(ನಂತರದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಎದುರಿಸಲಿದ್ದ ವಿಷಯ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ), "ಅಗಲಿಕೆಯ ಕಂದರದ ಕರಾಳ ಮುಖ"ದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.<ref name="Dutta_1995_303-304">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=303–304}}</ref> ನಂತರ ಅವರು [[ಅಗಾ ಖಾನ್ III]]‌ರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು, [[ದರ್ತಿಂಗ್ಟನ್ ಹಾಲ್|ಡಾರ್ಟಿಂಗ್ಟನ್ ಹಾಲ್]]‌ನಲ್ಲಿ ತಂಗಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ೧೯೩೦ರ ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಮಧ್ಯ-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ ಪ್ರವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ನಂತರ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು.<ref name="Dutta_ 1995_ 292-293">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=292–293}}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೯೩೨ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಯೋಗಿ [[ಹಫೆಜ್]]‌ರ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಬರಹಗಳ ಪರಿಚಯವಿದ್ದ ಟಾಗೋರ್‌ಗೆ ಇರಾನ್‌ನ [[ರೆಜ ಶಾಹ್ ಪಹ್ಲವಿ|ರೇಜ ಶಾಹ್ ಪಹ್ಲಾವಿ]] ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಿದರು.<ref name="Chakravarty_1961_2">{{harvnb|Chakravarty|1961|p=2}}</ref><ref name="Dutta_1995_315">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=315}}</ref> ಆ ರೀತಿಯ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರವಾಸ ಟಾಗೋರ್‌ಗೆ [[ಹೆನ್ರಿ ಬರ್ಗ್ಸನ್]], [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‌ಸ್ಚೈನ್]], [[ರಾಬರ್ಟ್ ಫ್ರೋಸ್ಟ್]], [[ಥಾಮಸ್ ಮ್ಯಾನ್]], [[ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಶಾ|ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಂಡ್ ಶಾ]], [[H.G. ವೆಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ರೊಮೈನ್ ರೊಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಮಕಾಲೀನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು.<ref name="Chakravarty_1961_99">{{harvnb|Chakravarty|1961|p=99}}</ref><ref name="Chakravarty_1961_100-103">{{harvnb|Chakravarty|1961|pp=100–103}}</ref> ಟಾಗೋರ್‌ರವರ ಪರ್ಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್ ಭೇಟಿ (೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ಸಿಲೋನ್ ಭೇಟಿಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು, ಕೊನೆಯ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಯಾಣವು ಮಾನವನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ಒಲವು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಣೆ ಹಿಡಿಯಿತು.<ref name="Dutta_1995_317">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=317}}</ref> == ಕೃತಿಗಳು == {{main|ರವಿಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರರ ಕೃತಿಗಳು}} [[ಚಿತ್ರ:Rabindranath Tagore Ra-Tha seal initials.jpg|thumb|right|ಬಂಗಾಳಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ "ರಾ" ಮತ್ತು "ತಾ" ಎಂದು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಬರೆದ ಮರದ ತುಂಡಿನ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಸಮೀಪ-ಛಾಯಾಚಿತ್ರ. ಟಾಗೋರ್‌ರವರ ಬಂಗಾಳಿ-ಭಾಷಾ ಪ್ರಾರಂಭವು ಈ "ರಾ-ತಾ" ಮರದ ಗುರುತಿನಿಂದ ಆಗಿದೆ. ಅದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೈದ ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಟಾಗೋರ್‌ರವರು ಅವರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಇಂತಹ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಸುಂದರಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.]] ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದರೂ, ಟಾಗೋರ್‌ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಪ್ರಬಂಧಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು, ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳು, ನಾಟಕಗಳು, ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಗೀತೆಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗದ್ಯ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ರ ಕಿರು ಕಥೆಗಳು ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಎನಿಸಿವೆ. ಬೆಂಗಾಲಿ ಭಾಷೆಯ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಜನಕ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಇವರು ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲಯಬದ್ಧತೆ, ಆಶಾವಾದ, ಮತ್ತು ಗೇಯ ಗುಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಬರಹಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಜೀವನದ ಸುಲಭ ಸರಳ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಅವರ ಕಿರುಕಥೆಗಳ ಹಂದರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. '''ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಕಲ್ಪಿತ ಕೃತಿ''' ಟಾಗೋರ್‌ರವರು ಎಂಟು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನೂ, ನಾಲ್ಕು ಕಥೆಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೀಗಿವೆ - *''ಚತುರಂಗ'', ''[[ಶೇಶರ್ ಕೋಬಿತ]]'', ''ಚಾರ್ ಓಧಯ್'', ಮತ್ತು ''ನೌಕದುಬಿ''. ''[[ಘರೆ ಬೈರೆ]]'' (''[[ಮನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ]]'' )—ಆದರ್ಶಾತ್ಮಕ ಜಮೀನ್ದಾರ್ ನಾಯಕ ನಿಖಿಲ್‌ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ—ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ, ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮತ್ತು [[ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳುವಳಿ|''ಸ್ವದೇಶಿ'' ಚಳವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹುರುಪನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದೆ; ಇದು ಟಾಗೋರ್‌ರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಘರ್ಷದ ನೇರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ, ಅದು ೧೯೧೪ರ ಕುಸಿತದ ಶಕ್ತಿಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. *ಕಾದಂಬರಿಯು ಹಿಂದು-ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ನಿಖಿಲ್‌ಗೆ (ಮಾರಣಾಂತಿಕ) ಗಾಯವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Dutta_1995_192-194">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=192–194}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ, ''ಗೋರ'' ಭಾರತೀಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ''ಘೋರೆ ಬೈರೆ'' ಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಸ್ವಂತ ಅಸ್ತಿತ್ವ (''{{Unicode|[[jāti]]}}'' ), ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಮತ್ತು ಧರ್ಮವು ಸಂಗತಿಗಳು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಥೆ ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರೇಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.<ref name="Dutta_1995_154-155">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=154–155}}</ref> *''[[ಜೋಗಾಜೋಗ್]]'' ‌ನಲ್ಲಿ (''ಸಂಬಂಧಗಳು'' ), ರವರು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ''[[ಶಿವ]]-[[ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ|ಸತಿ]]'' ಆದರ್ಶರೂಪಗಳಿಂದ ಪರಿಮಿತಿಗೊಳಪಟ್ಟ ನಾಯಕಿ ಕುಮುದಿನಿಯು ಅವಳ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯುಳ್ಳ ಅಣ್ಣನ ಕಳೆಗುಂದುತ್ತಿದ್ದ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅವನ [[ಶೃಂಗಚಾಪ (ಸಾಹಿತ್ಯ)|ಸೋಲಿ]]ಗಾಗಿ ಮರುಕಪಡುವುದರಲ್ಲೇ ಹಾಗೂ ಅವಳನ್ನು ಶೋಷಿಸುವ, [[ಲಂಪಟ (ಗುಣ)|ಲಂಪಟ ಸ್ವಭಾವದ]], ವಯಸ್ಸಾದ ಪತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವಳು ಛಿದ್ರಛಿದ್ರವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗುವುದು, ದುಡಿಯುವುದು, ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಗೌರವ ಕಾಪಾಡುವುದು ಎಂಬ ಪಾಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಬಂಗಾಳಿ ಮಹಿಳೆಯ ಅವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ''ಕರುಣಾರಸ'' ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಟಾಗೋರ್‌ ತಮ್ಮ ಸ್ತ್ರೀ ಪರ ನಿಲುವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ತೋರಿದ್ದಾರೆ; ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಮಿತಜನಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. '''ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ'''' ಹದಿನಾರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಹೋದರ ಜ್ಯೋತಿರೀಂದ್ರನಾಥರ [[ಮೊಲೈರೆ|ಮೊಲೈರೆಯ]] ''ಲಿ ಬೌರ್ಗಿಯೋಸ್ ಗೆಂಟಿಲ್ಹೊಮ್ಮೆ'' ಯನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಪಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದರು.<ref name="Lago_1976_15">{{citation |last1=Lago |first1 =M |title=Rabindranath Tagore |series=Twayne's world authors series |year=1976 |volume=402 |publisher=Twayne Publishers |isbn=0-8057-6242-6 |page=15 }}</ref> ಇಪ್ಪತ್ತರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ''ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಪ್ರತಿಭಾ'' (''ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಪ್ರತಿಭೆ'' ) ಎಂಬ ಮೊದಲ ಗೀತ-ನಾಟಕವನ್ನು ಬರೆದರು. ಅದು ದರೋಡೆಕೋರ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ|ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು]] ಹೇಗೆ ಅವನ ಗುಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡ, [[ಸರಸ್ವತಿ|ಸರಸ್ವತಿಯಿಂದ]] ಹೇಗೆ ಹರಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಮತ್ತು ''[[ರಾಮಾಯಣ]]'' ವನ್ನು ಬರೆದ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Chakravarty_1961_123"/> ಇದರ ಮೂಲಕ ಟಾಗೋರ್‌ ನಾಟಕ ಶೈಲಿಗಳ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ''[[ಕೀರ್ತನ|ಕೀರ್ತನೆ]]ಗಳ'' ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ಜಾನಪದ ಮಧುರ ಗೀತಗಳನ್ನು ಕುಡಿತದ ಹಾಡುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು.<ref name="Dutta_1995_79-80">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=79–80}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕ ''ಡಾಕ್ ಘರ್'' (''ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿ'' ). ಅದು ಮಗುವೊಂದು ಸಂಕೋಲೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಹೇಗೆ ಹೆಣಗಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ "ದೀರ್ಘನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರುತ್ತದೆ" ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ (ಅದು ಅವರ ಭೌತಿಕ ಸಾವಿನ ಸಂಕೇತ). ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಕಥೆ (ಇದು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬರದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು) ''ಡಾಕ್ ಘರ್'' ಮರಣದೊಂದಿಗೆ, ಟಾಗೋರ್‌ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು "ಕೂಡಿಟ್ಟ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪ್ರಪಂಚ"ದಿಂದ "ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ".<ref name="Chakravarty_1961_123-124">{{harvnb|Chakravarty|1961|pp=123–124}}</ref><ref name="Dutta_1997_21-23">{{harvnb|Dutta|Robinson|1997|pp=21–23}}</ref> ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೋಲಿಶ್ ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ [[ಜನುಸ್ಜ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಜ್ಯಾಕ್]] "ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿ"ಯನ್ನು [[ವಾರ್ಸವ್ ಘೆಟ್ಟೊ|ವಾರ್ಸವ್ ಘೆಟ್ಟೊದಲ್ಲಿ]] ಅವನ ಕಾಳಜಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅನಾಥರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ನಾಟಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದನು. ಇದು ೧೯೪೨ರ ಜುಲೈ ೧೮ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಟ್ರೆಬ್ಲಿಂಕಾ ನಿರ್ನಾಮ ಶಿಬಿರ|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಟ್ರೆಬ್ಲಿಂಕಾ ನಿರ್ನಾಮ ಶಿಬಿರ</span>]]ಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೂರು ವಾರಗಳ ಮೊದಲು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಆತನ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಗ್ಲೀಷ್-ಭಾಷಾ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಕಾರ ಬೆಟ್ಟಿ ಜೀನ್ ಲಿಫ್ಟನ್‌ ಅವರ ಪುಸ್ತಕ ''ದ ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್'' ‌‌ನಲ್ಲಿ 'ಒಬ್ಬರು ಯಾವಾಗ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಸಾಯ ಬಹುದು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸ ಬಹುದಾ' ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದಾ ಎಂಬ ಅದ್ಭುತ ವಿಷಯವನ್ನು ಡಾ.ಕೋರ್ಸ್‌ಜ್ಯಾಕ್‌ರವರು ಯೋಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮರಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅವರ ಅನಾಥಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರಬಹುದು. ತಿರುಳಿರುವ ಯೋಚನೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳು ಹಿಂದಿನ ಬಂಗಾಳಿ ನಾಟಕಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಟಾಗೋರ್‌ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ " ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಅಭಿನಯವಿಲ್ಲದ ನಾಟಕ"ವನ್ನು ಸುಸಂಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನ. ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''ವಿಸರ್ಜನ್'' (''ತ್ಯಾಗ'' )ವನ್ನು ಬರೆದರು, ಅದು ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ.<ref name="Chakravarty_1961_123">{{harvnb|Chakravarty|1961|p=123}}</ref> ಬಂಗಾಳಿ-ಭಾಷೆಯು ಆದಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಥಾವಸ್ತು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರ ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯವನ್ನು ನಾಟಕ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರದ ಅವರ ನಾಟಕಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತು ಗೂಡಾರ್ಥದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಹೊಕ್ಕು ನೋಡಿದವು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ''ಡಾಕ್ ಘರ್'' ಕೂಡಾ ಒಂದು.ಟಾಗೋರ್‌ರವರ ಮತ್ತೊಂದು ನಾಟಕ ''ಚಂಡಾಲಿಕಾ'' (''ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಹುಡುಗಿ'' ). ಅದು [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಅನುಯಾಯಿ [[ಆನಂದ|ಆನಂದನು]] ''[[ಆದಿವಾಸಿ]]'' ("ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ") ಹುಡುಗಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ನೀರನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪುರಾತನ ಬೌದ್ಧ ಕಥೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Chakravarty_1961_124">{{harvnb|Chakravarty|1961|p=124}}</ref>[168]ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಅವರ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ''ರಕ್ತಕಾರವಿ'' ಯು (''ಕೆಂಪು ಕರವೀರಗಳು'' ) ದರೋಡೆಕೋರ ರಾಜನು ಅವನ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಗಣಿ ಅಗೆಯುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೇರುತ್ತಾ ತಾನು ಶ್ರೀಮಂತನಾದುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.ನಾಯಕಿ ನಂದಿನಿಯು ದಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಮಾಡುವಿಕೆಯ ಈ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರನ್ನು ಒಟ್ಟಗೂಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಟಾಗೋರ್‌ರವರ ಇತರ ನಾಟಕಗಳು ಇವು -''ಚಿತ್ರಾಂಗದ'', ''ರಾಜ'', ಮತ್ತು ''ಮಾಯರ್ ಖೇಲ''.ಟಾಗೋರ್‌ರವರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಆಧಾರಿತ ನೃತ್ಯ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''[[ರವೀಂದ್ರ ನೃತ್ಯ ನಾಟ್ಯ|ರವೀಂದ್ರ ನೃತ್ಯ ನಾಟ್ಯಗಳು]]'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. '''ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು''' [[ಚಿತ್ರ:The Hero Illustration.jpg|thumb|right|alt=ಕೆದರಿದ ಕೂದಲಿನ, ಹೊರಗೆ ಕುಳಿತಿರುವ, ಈಟಿಯಂತಹುದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವಿರುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕುದುರೆ ಬೊಂಬೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಡುತ್ತಿರುವ ಹುಡುಗನ ಚಿತ್ರಣ; ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ನೀಲಿ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ರ ಕಂಬವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಗ್ಗವಿದೆ. |ಟಾಗೋರ್‌ರವರ ಸಣ್ಣಕಥೆ "ದ ಹೀರೊ"ವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ನಂದಲಾಲ್ ಬೋಸ್‌ರವರು ರಚಿಸಿದ ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಅದು 1913 ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್‌ರ ಬಿಡುಗಡೆ ದ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಮೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು]] ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೂರು-ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿರುವ, ಎಂಭತ್ತ-ನಾಲ್ಕು ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ''ಗಲ್ಪಗುಚ್ಛ'' ವನ್ನು ಬರೆದ "ಸಾಧನ" ಅವಧಿಯು (೧೮೯೧–೧೮೯೫) ಟಾಗೋರ್‌‌ ಪಾಲಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕಾಲ.<ref name="Chakravarty_1961_45"/> ಅಂತಹ ಕಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಪದಬಂಧಗಳ (ಅದರೊಂದಿಗೆ ಟಾಗೋರ್‌ ಅವರ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ಮೇಲಿನ ಪರ್ಯಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.ಅವರ ಆರಂಭದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ("''ಸಾಧನ'' " ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ) ಟಾಗೋರ್‌ ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಟಾಗೋರ್‌ ಜೀವನವನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ವಿಸ್ತಾರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪಾತಿಸರ್, ಶಾಜದ್ಪುರ್, ಮತ್ತು ಶಿಲೈದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳ್ಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದವು.[170]ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಬಡ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದರು; ಅವರ ಜೀವನದ ಆಳಕ್ಕಿಳಿದು ಟಾಗೋರ್‌ ಅಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಕಾಲ ಘಟ್ಟದ ವರೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಅನುಸಂಧಾನ ಆದದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲು.<ref name="Chakravarty_1961_45-46">{{harvnb|Chakravarty|1961|pp=45–46}}</ref> "ದ ಫ್ರೂಟ್‌ಸೆಲ್ಲರ್ ಫ್ರಮ್ ಕಾಬುಲ್"‌ನಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌, ಅಫ್ಘಾನಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯನ್ನು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಧಿಸಿದ ನಗರ ವಾಸಿ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಕಾರನ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಪ್ರಪಂಚದ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ನಗರ ಜೀವನದ ಜೀವನೋಪಾಯ ಜಮೀನಿನ ಮಿತಿಯ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದವರಿಂದ ಭಾವಿಸಿದ ತವಕದ ಹಂಬಲಿಕೆಯನ್ನು ಸಾರೀಕರಿಸಲು ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ದೂರ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿವಿಧ ಜೀವನದ ಕನಸಿನ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ: "ರಾಜನು ಗೆಲುವಿನ ಸಾಧನೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಶರತ್ಕಾಲದ ಬೆಳಗಿತ್ತು; ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ನನ್ನ ಸಣ್ಣ ಮೂಲೆಯಿಂದ ಕದಲದ ನಾನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಪಂಚ ಸುತ್ತಲು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೆ.ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶದ ಹೆಸರು ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು...ನಾನು ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ, ಕಣಿವೆಗಳ, ಕಾಡುಗಳ ಕನಸಿನ ಜಾಲ ಹೆಣೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ....".<ref name="Chakravarty_1961_48-49">{{harvnb|Chakravarty|1961|pp=48–49}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತರ ''ಗಲ್ಪಗುಚ್ಛ'' ಕಥೆಗಳು ಟಾಗೋರ್‌ರ ''ಸಬೂಜ್ ಪತ್ರ'' ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (೧೯೧೪–೧೯೧೭; ಟಾಗೋರ್‌ರವರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಹೀಗೆಯೇ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ) ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.[176] ''ಗೊಲ್ಪೊಗುಚ್ಛೊ'' (''ಕಥೆಗಳ ಹಂದರ'' ) ಅನೇಕ ಯಶಸ್ವೀ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ವಿಷಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಅದು ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕಲ್ಪಿತ ಕಥನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು.[[ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೈ|ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೈರ]] ''[[ಚಾರುಲತ]]'' ಚಿತ್ರವು ಟಾಗೋರ್‌ರ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಕಥೆ ''[[ನಷ್ಟನಿರ್ಹ್]]'' (''ಒಡೆದುಹೋದ ಗೂಡು'' )ಅನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿದೆ.''ಅತಿಥಿ'' ಯಲ್ಲಿ (ಇದನ್ನೂ ಸಹ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ), ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹುಡುಗ ತಾರಪಾದ ಹಳ್ಳಿಯ ''ಜಮೀನ್ದಾರನ'' ದೋಣಿ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತಾನೆ. ಎಂದಿಗೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮನೆ ಬಟ್ಟು ಓಡಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹುಡುಗ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.ಕರುಣೆತೋರಿದ ''ಜಮೀನ್ದಾರ'' ನು ಅವನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.ಆದರೆ, ಮದುವೆಯ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ತಾರಪದ ಮತ್ತೆ ಓಡಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ''ಸ್ಟ್ರಿರ್ ಪತ್ರ'' ವು (''ಪತ್ನಿಯಿಂದ ಬಂದ ಪತ್ರ'' ) ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆರಂಭದ ದಿಟ್ಟ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಬಂಗಾಳಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಸಾಂಕೇತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪತ್ನಿ, ಮೃಣಾಲ. ಅವಳೇ ನಾಯಕಿ. ಅವಳು ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾಳೆ (ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ).ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಬಾಳಿನ ಅವಳ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಅದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.ಅವಳು '''ಅಮಿಯೊ ಬಚ್ಚೊ''' ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, "ಪತಿಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ, ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಾಳೆ. ನಾನು ಬದುಕುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಬದುಕುತ್ತೇನೆ..." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ''ಐ ಬಚ್ಲುಮ್'' : "ಮತ್ತು ನಾನು ಬದುಕಬೇಕು.ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಬದುಕುತ್ತೇನೆ". ಹಿಂದು ಮದುವೆಯ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಿತ ಬಂಗಾಳಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಷಾದಕರ ಬರಡು ಜೀವನ, ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಭಾರತೀಯರ ಬೂಟಾಟಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ''[[ಹೈಮಂತಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ, ಟಾಗೋರ್‌ ವಾಗ್ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವಭಾವದ ಯುವತಿ ಹೈಮಂತಿಯು ಅವಳ ನವಿರು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಜೀವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ತೊರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.ರಾಮನ ಸಂಶಯದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಸೀತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ಹಿಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೇಲೆ ಟಾಗೋರ್‌ ನೇರ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.ಹಿಂದು-ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ''ಮುಸಲ್ಮಾನಿ ದೀದಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಅವರ ಮಾನವೀಯ ಮುಖವನ್ನು ಅನೇಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಯುವಕನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿಡುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮೂಲಕ ''ದರ್ಪಹರಣ್‌'' ಟಾಗೋರ್‌ರ ಸ್ವಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.ಅವರು ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಸ್ವಂತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ದಮನಿಸಿದರು. ಇದು ವನಿತೆಯರ ಕ್ಷೇತ್ರವಲ್ಲ ಎಂಬ ಅವರ ತಿಳಿವು ಹೀಗಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕೋಚ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಪ್ರಬುದ್ಧ ನಿಲುವುಗಳಿಗಾಗಿ ಪತಿ ಹಪಹಪಿಸುವುದನ್ನು ''ದರ್ಪಹರಣ್‌ '' ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತದೆ. ಇತರ ಟಾಗೋರ್ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ''ಜಿಬಿಟೊ ಒ ಮ್ರಿಟೊ'' ಬಂಗಾಳಿಗರಿಗೆ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ನುಡಿಗಟ್ಟೊಂದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಹೀಗಿದೆ - ''ಕಾದೊಂಬಿನಿ ಮೊರಿಯ ಪ್ರೊಮಾನ್ ಕೊರಿಲೊ ಶಿ ಮೋರ್ ನೈ'' ("ಕಾದೊಂಬಿನಿ ಸತ್ತಳು, ಅದರ ಮೂಲಕ ಅವಳಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿದಳು"). ''' ಕಾವ್ಯ ''' [[ಚಿತ್ರ:394 baul-singers-sml.jpg|thumb|right|alt=ನಾಲ್ಕು ಮಧ್ಯವಯಸ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಸುಕಾದ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳಾದ ಮೃದಂಗ, ಕೊಳಲು, ಲೂಟ್ ವಾದ್ಯ, ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ವಾದ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಅವರ ಸುತ್ತ ಅರ್ಧ-ಡಜನ್‌ನಷ್ಟು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ನಿಂತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.| ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ]] ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯಿಂದ ವಿನೋದ, ಕಲ್ಪನೆ, ಮತ್ತು ಭಾವಪರವಶತೆಯ ಶೈಲಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡ ಟಾಗೋರ್‌ರ ಕಾವ್ಯ ೧೫ನೇ ಮತ್ತು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ [178] ಕವಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪರಂಪರೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆ. [[ಉಪನಿಷದ್|ಉಪನಿಷತ್ತು]]ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದ [[ವ್ಯಾಸ]] ಮುಂತಾದ ''[[ರಿಶಿ|ಋಷಿ]]'' -ಸಾಹಿತಿಗಳು, [[ಭಕ್ತಿ|ಭಕ್ತ]]-[[ಸೂಫಿ ತತ್ವ|ಸೂಫಿ]] ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾರ್ಥದ [[ಕಬೀರ್|ಕಬೀರ]], ಮತ್ತು [[ರಾಮ್‌ಪ್ರಸಾದ್ ಸೇನ್|ರಾಂಪ್ರಸಾದ್]] ಮೊದಲಾದವರ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಟಾಗೋರ್‌ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದವರು.[180]ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಂಗಾಳದ [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ|ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ]] ಟಾಗೋರ್‌ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸಹೊಸ ಆಯಾಮಗಳು ದೊರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪಕ್ವವಾಯಿತು, ಅದು [181] [[ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ|ಜಾನಪದ ಗಾಯಕರಿಂದ]], ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಕವಿ|ಪ್ರಾಚೀನ ಕವಿಗಳು]] [[ಲಲನ್|{{ಯೂನಿಕೋಡ್|ಲಾಲನ್ ಶಾಹ್}}]], ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.[183][185]ಟಾಗೋರ್‌ರಿಂದ ಪುನಶ್ಯೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇವು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ {{Unicode|Kartābhajā}} ಸ್ತ್ರೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಅವು ಅಂತರಂಗದ ದೈವತ್ವಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯವೇಳುತ್ತವೆ.<ref name="Urban_2001_16">{{Harvnb|Urban|2001|p=16}}</ref><ref name="Urban_2001_6-7">{{Harvnb|Urban|2001|pp=6–7}}</ref> ಅವರು ಶಿಲೈದಾಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪದ್ಯಗಳು ''ಮಾನರ್ ಮಾನುಸ್'' ‌ನಿಂದ (ಬೌಲ್ಸ್‌ರ "ಹೃದ್ಗತ ಮಾನವ") ಮಾತನಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ''ಜೀವನ್ ದೇವತಾ'' ("ಅಂತರ್ಗತ ದೈವ")ದ ಬಗ್ಗೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಇವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮಾತೆಗೆ ಮನವಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಅಂತರಂಗದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಾಟಕದ ಕೊಂಡಿ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೈವತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು. ಎಂತಹ ಕಲಾತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ {{Unicode|Bhānusiṃha}} ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದರೆ (ಅವು [[ರಾಧ]] ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣ|ಕೃಷ್ಣರ]] ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ) ಅವುಗಳನ್ನು ಅವರು ಎಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪುನಃಪುನಃ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Stewart_2003_95">{{Harvnb|Stewart|Twichell|2003|p=95}}</ref><ref name="Stewart_2003_7">{{Harvnb|Stewart|Twichell|2003|p=7}}</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಾಧನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾಳ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಆಧುನಿಕತೆ ಮತ್ತು [[ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕತೆ|ವಾಸ್ತವಿಕತೆ]]ಯ ಸಂಕಟಸ್ಥಿತಿಗೆ ಟಾಗೋರ್‌ ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು.<ref name="Dutta_1995_281">{{Harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=281}}</ref> ಅಂತಹ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - ''ಆಫ್ರಿಕ'' ಮತ್ತು ''ಕ್ಯಾಮಲಿಯ'', ಇವು ನಂತರದ ಅವರ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು.ಅವರು ''ಅಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಶಾಧು ಭಾಷಾ'' ವನ್ನು ([[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತಭೂಯಿಷ್ಟ]] ಬಂಗಾಳಿ ಪ್ರಾಂತಭಾಷೆ) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ''ಚೋಲ್ತಿ ಭಾಷಾ'' ವನ್ನು (ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಾಂತ ಭಾಷೆ) ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.''ಮಾನಸಿ'', ''ಸೋನಾರ್ ತೋರಿ'' (''ಬಂಗಾರದ ದೋಣಿ'' ), ''ಬಲಕ'' (''ಕಾಡು ಬಾತುಗಳು'' —ವಲಸೆಹೋಗುವ ಆತ್ಮಗಳು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇರುವ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ),<ref name="Dutta_1995_192">{{Harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=192}}</ref> ಮತ್ತು ''ಪುರೊಬಿ'' ಇವು ರವೀಂದ್ರರ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಬರಹಗಳು. ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಕ್ಷಣಿಕ ಗುಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ''ಸೋನಾರ್ ತೋರಿ''ಯು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪದ್ಯ. ಅದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅದು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ; ಹಾಗೂ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ ಸೂಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ "শূন্য নদীর তীরে রহিনু পড়ি / যাহা ছিল লয়ে গেল সোনার তরী" ("''ಶುನ್ನೊ ನೊಡಿರ್ ಟೈರ್ ರೊಹಿನು ಪೊರಿ / ಜಹ ಚಿಲೊ ಲೊಯ್ ಗೆಲೊ ಶೊನಾರ್ ತೋರಿ''"—"ನಾನು ಸಾಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲವೂ ಬಂಗಾರದ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ-ನಾನು ಉಳಿದಿದ್ದೇನೆ."). ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ, '' ಗೀತಾಂಜಲಿ'' ({{Lang-bn|গীতাঞ্জলি}})ಯು ಟಾಗೋರ್‌ರವರ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಅವರಿಗೆ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Stewart_2003_95-96">{{Harvnb|Stewart|Twichell|2003|pp=95–96}}</ref> ''ಗೀತಾಂಜಲಿ''ಯ ''ಹಾಡು VII (গীতাঞ্জলি ೧೨೭):'' '''ಇತರೆ ಉನ್ನತ ಕೃತಿಗಳು''': *''ಶೇಶರ್ ಕೋಬಿಟ'' (''ಲಾಸ್ಟ್ ಪೋಯಮ್'' ಮತ್ತು ''ಫೇರ್‌ವೆಲ್ ಸಾಂಗ್'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ) ಇದು ಅವರ ಹೆಚ್ಚು ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕವಾದ ಕಾದಂಬರಿ. ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿರುವ ಕವಿಯೊಬ್ಬ ಇದರಲ್ಲಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಡಂಬನೆ ಹಾಗೂ ನವ್ಯೋತ್ತರತೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಾಲಕ್ಕೊಗ್ಗದ, ಕಂದಾಚಾರದ ಹೆಸರಾಂತ ಕವಿಯೊಬ್ಬನ ಖ್ಯಾತಿಯ ಮೇಲೆ [[ರೂಢಿ ಪಾತ್ರ|ಕೆಲವು ಪಾತ್ರ]]ಗಳು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಆ ಕವಿಯ ಹೆಸರು ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರ್‌ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತೆ. ಇವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. [[ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೈ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರರಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಿದ ಮೇಲೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಅವರ ಬರಹ ಹೊಸದಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದವು. ''[[ಚೋಖರ್ ಬಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚೋಖೇರ್ ಬಾಲಿ]]'', ಮತ್ತು ''[[ಘರೆ ಬೈರೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಘರೆ ಬೈರೆ]]'' ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಇವುಗಳ ಸೌಂಡ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ (ಧ್ವನಿ ಪಥ) ''[[ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ]]'' ವೆಂದೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಟಾಗೋರ್‌ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸ ದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದವರೆಗೆ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ವಾಸ್ತವ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬರಹಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳು, ಪ್ರಬಂಧಗಳು, ಮತ್ತು ''ಯುರೋಪ್ ಜಾತ್ರಿರ್ ಪತ್ರೊ'' (''ಯುರೋಪ್‌‌ನಿಂದ ಪತ್ರಗಳು'' ) ಮತ್ತು ''ಮನುಶೇರ್ ಧೊರ್ಮೊ'' (''ಮಾನವನ ಧರ್ಮ'' ) ಮೊದಲಾದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲಾಗಿದೆ. === ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:Rabindranath Tagore Untitled Dacing Girl.jpg|thumb|right|alt=ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಗೆರೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ, ಅಂಗಾಲು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ, ಮಹಿಳಾ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿರುವ, ಭಾಗಶಃ ಮಸುಕಾಗಿರುವ ತಲೆ, ಮೇಲೆ ಚಾಚಿರುವ ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಿಟ್ಟನಿಂದಿರುವ ಅಥವಾ ಕೆರಳಿದಂತಿರುವ ಚಿತ್ರಕಲೆ. ಚಿತ್ರವು ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ; ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.|"ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ಹುಡುಗಿ", ದಿನಾಂಕ ಸೂಚಿಸದ ಹಾಳೆಯ ತುಣುಕಿನಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ರವರಿಂದ ಗೀಚಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾಹಿ.]] ಸರಿ ಸುಮಾರು ೨,೨೩೦ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಟಾಗೋರ್‌ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರೊಬ್ಬ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿರುವ ಕಲಾವಿದ. ಅವರ ಪದ್ಯಗಳು ಬಂಗಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ-''[[ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ]]'' ({{Lang-bn|রবীন্দ্র সংগীত}}—"ಟಾಗೋರ್ ಗೀತೆಗಳು")ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರವೀಂದ್ರರ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗಂಥವು-ಗೀತೆಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಅಥವಾ ಕಿರುಕಥೆಗಳ ಭಾಗಗಳು, ಅಥವಾ ನಾಟಕಗಳು—ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ಗ್ರಾಸ ಒದಗಿಸಿತು.ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅವರು [[ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ]] ''[[ಥುಮುರಿ|ಠುಮುರಿ]]'' ಶೈಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದವರು. ಅವರ ಆರಂಭದ ಶೋಕಗೀತೆ ಮಾದರಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮೋ ಭಕ್ತಿ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ಶೃಂಗಾರ ಕಾವ್ಯದಂತೆ ಮಾನವನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ [[ಸ್ವರಶ್ರಣಿ|ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ]]ಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹರಿಯಬಿಟ್ಟರು.<ref name="Dutta_1997_94">{{Harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=94}}</ref> ಅವು ಬೇರೆಬೇರೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ''[[ರಾಗ|ರಾಗಗಳ]]'' ಸ್ವರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮೀರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ಪದ್ಯಗಳು ರಾಗದ ಇಂಪು ಮತ್ತು ಲಯಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅನುಕರಿಸಿದರೂ ಸಹ ವಿವಿಧ ರಾಗಗಳ ಆಂಶಿಕ ಸಂಮ್ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಅವರು ಹೊಸತನ್ನು ಸ್ಋಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Dasgupta_2001">{{citation |last1=Dasgupta |first1=A |year=2001 |month=July |day=15 |title=Rabindra-Sangeet As A Resource For Indian Classical Bandishes |journal=Parabaas |url=http://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pAnirban1.html |accessdate=13 August 2009 }}</ref> ಭಾವೋತ್ತೇಜಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರತೆಯ ಸಮ್ಮಿಲನ ಬಂಗಾಳಿಗರಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಕಾವ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದವು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ''[[ಆಧುನಿಕ ಪುನರವಲೋಕನ (ಲಂಡನ್)|ಆಧುನಿಕ ಪುನರವಲೋಕನ]]'' ಆಧುನಿಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರನಾಥರ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡದ ಅಥವಾ ಹಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸದ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಮನೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಹಳ್ಳಿಯ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರೂ ಸಹ ಅವರ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು". ''[[ದ ಅಬ್ಸರ್ವರ್]]'' ‌ನ [[ಅರ್ಥೂರ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌ವೇಸ್]]''ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತ'' ದಲ್ಲಿ ''ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ'' ಕ್ಕೆ ಬಂಗಾಳಿಯರಲ್ಲದವರನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ "ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಾಹಿನಿ. [ಅದು] ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಸ್ತವನ್ನು ಚಾಚಿದ ಆ ಧ್ವನಿ ಮಾಧುರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗೀತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ."<ref name= "Dutta_1997_359">{{Harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=359}}</ref> ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ''ಅಮರ್ ಶೋನರ್ ಬಾಂಗ್ಲ'' ({{Lang-bn|আমার সোনার বাঙলা}}) ಮತ್ತು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ''ಜನ ಗಣ ಮನ{/0 {2/}'' } ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಟಾಗೋರ್‌ಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಛಾಪನ್ನು ನೀಡಿದವು.''[[ಸಿತಾರ್]]'' ಪರಿಣತರಾದ [[ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್]], ಮತ್ತು ''[[ಸರೋದ್|ಸರೋದ್‌ವಾದಕರಾದ]]'' ಬುದ್ಧದೇವ್ ದಾಸ್‌ಗುಪ್ತ ಮತ್ತು [[ಅಮ್ಜಾದ್ ಆಲಿ ಖಾನ್|ಅಮ್ಜದ್ ಆಲಿ ಖಾನ್]]‌ರಂತಹ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಶೈಲಿಯ ಮೇಲೆ ಇವರು ಗಾಢ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದರು.<ref name="Dasgupta_2001"/> [[ಚಿತ್ರ:Rabindranath Tagore Rabindra Bhavana collection 2155 pastel mask.jpg|thumb|left|125px|alt=ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಲಕ್ಷಣ ಚಿತ್ರಣದ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.|ಟಾಗೋರ್‌ರವರು ಪ್ರಾಕ್ತನತೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು: ಉತ್ತರ ನ್ಯೂ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ನೀಲಿಬಣ್ಣದ ಮಲಗನ್ ಉಡುಗೆಯ ಚಿತ್ರಣ]] ಅರವತ್ತರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ರೇಖಾ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಚಿತ್ರ ಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು; ಅವರ ಅನೇಕ ಸಾಧನೆಗಳ ಯಶಸ್ವೀ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ<ref name="Dutta_1997_222">{{Harvnb| Dutta| Robinson|1997|p=222}}</ref> ಅವರು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ಟಾಗೋರ್‌—ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ [[ಪ್ರೊಟನೋಪಿಯ]] ("ವರ್ಣ ಅಂಧತೆ"), ಅಥವಾ ಬಣ್ಣ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯ ಭಾಗಶಃ ಕೊರತೆ ( ಟಾಗೋರ್‌ರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಕೆಂಪು-ಹಸಿರು,)-ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ರೂಪರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ವೈಶಿಷ್ಟತೆಯಿರುವ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಬಿಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಉತ್ತರ [[ನ್ಯೂ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ (ಐಲ್ಯಾಂಡ್)|ನ್ಯೂ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ನ ಕರಕುಶಲ ಕೆಲಸಗಳು, ಕೆನಡದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ(ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯ)[[ಹೈದ|ಹೈದಕೆತ್ತನೆಯ]] ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪೆಚೆಸ್ಟೈನ್|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪೆಚ್ಸ್ಟೈನ್]]‌ನ ಮರದ ಪಡಿಯಚ್ಚುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು, ಟಾಗೋರ್‌ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name= "Dyson_2001"/> ಟಾಗೋರ್‌ ಸರಳ ಸಮಂಜಸ ರಚನೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು, ಅವರ ಸ್ವಂತ ಬರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು, ಅವಸರದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕೈಬರಹಗಳನ್ನು, ಹೊಡೆದುಹಾಕಿದವುಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಅವರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸರಳ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸ್ವರಪುಂಜಗಳಾಗಿ ಅಂದಗೊಳಿಸುವ ಕಲಾತ್ಮಕ ನಿಲುವು ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Gitanjali title page Rabindranath Tagore.jpg|thumb|left|125px|alt=ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಿರುವ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಪುಸ್ತಕದ ಸಮೀಪಚಿತ್ರ: ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರ್‌ರವರ "ಗೀತಾಂಜಲಿ (ಪದ್ಯ ಅರ್ಪಣೆ). W. B. ಯೀಟ್ಸ್‌ರವರ ಪೀಠಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೂಲ ಬಂಗಾಳಿ ಲೇಖಕರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗದ್ಯ ಅನುವಾದಗಳ ಸಂಗ್ರಹ. |ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಕೊ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಸೈಂಟ್. ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಲಂಡನ್, 1913." ಗೀತಾಂಜಲಿಯ 1913 ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪುಟ]] {|style="border:1px; border: thin solid white; background-color:#ffffff; margin:10px;" cellpadding="3" |- | :<big><big>আমার এ গান ছেড়েছে তার সকল অলংকার,</big></big> :<big><big>তোমার কাছে রাখে নি আর সাজের অহংকার।</big></big> :<big><big>অলংকার যে মাঝে পড়ে মিলনেতে আড়াল করে,</big></big> :<big><big>তোমার কথা ঢাকে যে তার মুখর ঝংকার।</big></big> :<big><big>তোমার কাছে খাটে না মোর কবির গর্ব করা,</big></big> ::<big><big>মহাকবি তোমার পায়ে দিতে যে চাই ধরা।</big></big> :::<big><big>জীবন লয়ে যতন করি যদি সরল বাঁশি গড়ি,</big></big> ::::<big><big>আপন সুরে দিবে ভরি সকল ছিদ্র তার।</big></big> || :''Amar e gan chheŗechhe tar shôkol ôlongkar'' ::''Tomar kachhe rakhe ni ar shajer ôhongkar'' :::''Ôlongkar je majhe pôŗe milônete aŗal kôre,'' ::::''Tomar kôtha đhake je tar mukhôro jhôngkar.'' :''Tomar kachhe khaţe na mor kobir gôrbo kôra,'' ::''Môhakobi, tomar paee dite chai je dhôra.'' :::''Jibon loe jôton kori jodi shôrol bãshi goŗi,'' ::::''Apon shure dibe bhori sôkol chhidro tar.'' |} [[ಚಿತ್ರ:Tagore handwriting Bengali.jpg|thumb|right|alt=ಮೂರ-ಸಂಪುಟದ ಕೈಬರಹದ ಸಂಯೋಜನೆ; ಪ್ರತೀ ಸಂಪುಟವು ಮೂಲ ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್-ಭಾಷಾ ಅನುವಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: "ಮೈ ಫ್ಯಾನ್ಸೀಸ್ ಆರ್ ಫೈರ್‌ಫ್ಲೈಸ್: ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಿನುಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳಕಿನ ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆ. ದಾರಿಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅವಸರದ ದೃಷ್ಟಿಹಾಯಿಸುವ ಅದೇ ಧ್ವನಿ ಈ ಅಸಂಬದ್ಧ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣುಗುಣಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿಟ್ಟೆಯು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು. ಹಾಗಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. |"ಟಾಗೋರ್‌ರವರ ಕೈಯಿಂದ ಹುಂಗರಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾದುದು, 1926: ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಟಾಗೋರ್‌ರವರಿಂದ ಅನುವಾದಿತವಾದ ಮುಕ್ತಕವಿತೆ (''ಗೀತಾಂಜಲಿ'', ಪದ್ಯ VII):<ref name="Tagore_1977_5">{{Harvnb|Tagore|1977|p=5}}</ref> {| style="border:1px;border:thin solid white;background-color:#ffffff;margin:10px" cellpadding="3" |- | :ಅವಳುಟ್ಟು ತೊಟ್ಟುದನೆಲ್ಲಾ ಕಿತ್ತೆಸೆದವು ನನ್ನ ಗೀತೆಗಳು. ಅವಳಿಗೆ ವಸ್ತ್ರ ಒಡವೆಗಳ ಹಮ್ಮುಬಿಮ್ಮುಗಳಿಲ್ಲ. ಅಡ್ಡ ಬಂದಾವವು ನಮ್ಮ ಮಿಲನೋತ್ಸವಕೆ;ನಿನ್ನ ನನ್ನ ನಡುವೆ ತೊಡರಾದಾವವು;ನುಂಗಿ ಬಿಟ್ಟೀತದರ ಗಿಲಿಗಿಲಿ ನಾದ ನಿನ್ನ ಪಿಸು ದನಿಯ. . |- | :ನನ್ನ ಕವಿತ್ವದ ಜಂಬ ನಾಚಿ ಸಾಯಲು ಸಾಕು ನಿನದೊಂದು ನೋಟ, ಓ ಮಹಾ ಕವಿಯೇ ಕುಳಿತಿಹೆನು ನಾನು ನಿನ್ನ ಚರಣದಡಿ, ಸಂಗೀತ ಹೊಮ್ಮಿಸಲು ಕೊಳಲಿನಾ ನಳಿಕೆ ನಿನಗಿದ್ದಂತೆ, ಸರಳ ಸಜ್ಜನಿಕೆಯ ಜೀವನವದೊಂದು ಸಾಕೆನಗೆ. |} ''ಗೀತಾಂಜಲಿ'' ಯ ಆರನೇ ಪದ್ಯ "ಕ್ಲಾಂತಿ" ({{lang-bn|ক্লান্তি}}; "ಫಟಿಗ್"), ಹೀಗಿದೆ: {|style="border:1px; border: thin solid white; background-color:#ffffff; margin:10px;" cellpadding="3" |- | :<big><big>ক্লান্তি আমার ক্ষমা করো,প্রভু,</big></big> :<big><big>পথে যদি পিছিয়ে পড়ি কভু।</big></big> :<big><big>এই যে হিয়া থর থর কাঁপে আজি এমনতরো,</big></big> :<big><big>এই বেদনা ক্ষমা করো,ক্ষমা করো প্রভু।।</big></big> :<big><big>এই দীনতা ক্ষমা করো,প্রভু,</big></big> ::<big><big>পিছন-পানে তাকাই যদি কভু।</big></big> :::<big><big>দিনের তাপে রৌদ্রজ্বালায় শুকায় মালা পূজার থালায়,</big></big> ::::<big><big>সেই ম্লানতা ক্ষমা করো, ক্ষমা করো প্রভু।।</big></big> || :''Klanti amar khôma kôro, probhu'' ::''Pôthe jodi pichhie poŗi kobhu'' :::''Ei je hia thôro thôro kãpe aji êmontôro,'' ::::''Ei bedona khôma kôro, khôma kôro probhu.'' :''Ei dinota khôma kôro, probhu,'' ::''Pichhon-pane takai jodi kobhu.'' :::''Diner tape roudrojalae shukae mala pujar thalae,'' ::::''Shei mlanota khôma kôro, khôma kôro, probhu.'' |} ಟಾಗೋರ್‍ ಕಾವ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತಕಾರರು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕಾರ ಅರ್ಥೂರ್ ಶೆಫರ್ಡ್‌ರವರ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ತಾರ ಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಸ್ವರ ಮತ್ತು ತಂತಿವಾದ್ಯ ಚತುಷ್ಕ ಹಾಗೂ ಟಾಗೋರ್‌ರ ಕಾವ್ಯ ಗೀತಾಂಜಲಿಯ "ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್"‌ನ ರೂಪಾಂತರ, ಸಂಗೀತಕಾರ [[ಗ್ಯಾರಿ ಸ್ಕೈಮ್ಯಾನ್|ಗ್ಯಾರಿ ಸ್ಕೈಮ್ಯನಾನ್]]‌ರವರ "ಪ್ರಾಣ್" ಮೊದಲಾದವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು. ಅನಂತರದವುಗಳಿಗೆ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ [[ಮಟ್ ಹಾರ್ಡಿಂಗ್]]‌ನ ೨೦೦೮ [[ವೈರಲ್ ವೀಡಿಯೊ|ವೈರಲ್ ವೀಡಿಯೊಗೆ]] ಜತೆಗೂಡಲು [[ಪಲ್ಬಾಶ ಸಿದ್ದಕ್|ಪಲ್ಬಾಶ ಸಿದ್ದಿಕೀ]] ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವು ಅವರ ಧ್ವನಿಯಿಂದಲೇ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zlfKdbWwruY YouTubeನಲ್ಲಿನ ವೀಡಿಯೊ.]</ref> == ರಾಜಕೀಯ ನಿಲುವು == {{main|ರವಿಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರರ ರಾಜಕೀಯ ನಿಲುವುಗಳು}} [[ಚಿತ್ರ:Gandhi-Tagore-cropped.jpg|thumb|alt=At a formal function, an aged bald man and an old women are humbly dressed and seated side-by-side with legs folded on a rug-strewn dais at right; the man looks at a bearded, robed, and garlanded old man seated on another dais at left, who is reading from a sheet of paper held in his left hand. In the foreground, various dishes and ceremonial objects are arrayed; in the background, a half-dozen dignitaries and dozens of ordinary people observe.|ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ಕಸ್ತೂರಬಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ]] ಟಾಗೋರ್‌ರ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ.ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref name="Dutta_1997_127">{{harvnb|Dutta|Robinson|1997|p=127}}</ref><ref name= "Dutta_1997_210">{{harvnb|Dutta|Robinson|1997|p=210}}</ref><ref name="Dutta_1995_304">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=304}}</ref> [[ಹಿಂದು-ಜರ್ಮನ್ ಗುಪ್ತಕೂಟ ಪ್ರಯೋಗ|ಹಿಂದು-ಜರ್ಮನ್ ಗುಪ್ತಕೂಟ ಪ್ರಯೋಗದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಂಡಿಸಿದ ರುಜುವಾತುಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರದ ವಿವರಣೆಗಳು [[ಹಿಂದು-ಜರ್ಮನ್ ಗುಪ್ತಕೂಟ|ಘಾದರೈಟ್ ಗುಪ್ತಕೂಟ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಿತ್ತಂಬುದನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿವೆ. ಅವರು ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ತೆರೌಚಿ ಮಸಟೇಕ್]] ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವ [[ಒಕುಮ ಶಿಗೆನೊಬು]]‌ರವರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="Brown">{{harvnb|Brown|1948|p=306}}</ref> ಆದರೂ ಅವರು [[ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳುವಳಿ|ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳವಳಿ]]ಯನ್ನು ಅವರ ೧೯೨೫ರ ಪ್ರಬಂಧ "ದ ಕಲ್ಟ್ ಆಫ್ ದ [[ನೂಲುವ ಯಂತ್ರ#ಚರಖ|ಚರಕ]]"ದಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಿಡಂಬನೆಗೆ ಈಡು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು "ನಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ರೋಗದ ರಾಜಕೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು. "ಅಂಧ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ದೃಢ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ಣ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ" ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ಈ ಮೂಲಕ, ಅವರು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಸಮ್ಋದ್ಧಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಿ, ಅದೊಂದೇ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗ ಎಂದರು.<ref name="Dutta_1997_239-240">{{harvnb|Dutta|Robinson|1997|pp=239–240}}</ref><ref name="Chakravarty_1961_181">{{harvnb|Chakravarty|1961|p=181}}</ref> ಇಂತಹ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅನೇಕರನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಕೆರಳಿಸಿತು. ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದಾಗ ಭಾರತೀಯ ವಲಸಿಗರಿಂದ ಹತ್ಯೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲೇ ಪಾರಾದರು. ಹತ್ಯೆಗೆ ಹೊಂಚು ಹಾಕಿದ್ದ ಕೊಲೆಪಾತಕರು ಜಗಳದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ ಆ ಸಂಚು ವಿಫಲವಾಯಿತು.<ref name="Dutta_1995_204">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=204}}</ref> ಆದರೂ ಟಾಗೋರ್‌ [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಭಾರತೀಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಳವಳಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೯ರ [[ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾ ಬಾಘ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ|ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾ ಬಾಘ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ]] ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನಾರ್ಥ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗೌರವವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಅವರ ನೈಟ್‌ಹುಡ್‌ ಪದವಿಯನ್ನು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿದರು]].<ref name="Dutta_1995_215-216">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=215–216}}</ref> ಟಾಗೋರ್‌ರ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜಕೀಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದರೆ - "[[ಚಿಟ್ಟೊ ಜೇಥ ಭಾಯ್‌ಶುನ್ಯೊ]]" ("ಅಂಜಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಮನವಿದ್ದಲ್ಲಿ") ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಮನಸೆಳೆದ ಹಾಗೂ ಗಾಂಧಿಯವರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ "[[ಎಕ್ಲ ಚಲೊ ರೆ]]" ("ನಿನ್ನ ಕರೆಗೆ ಅವರು ಓಗೊಡದಿದ್ದರೆ, ನಡೆ ಒಬ್ಬನೇ ಮುನ್ನಡೆ").<ref name="Chakraborty_2001">{{citation |last1=Chakraborty |first1=SK |last2=Bhattacharya |first2=P |title=Leadership and Power: Ethical Explorations |year=2001 |publisher=Oxford University Press |isbn=0-1956-5591-5 |page=157 }}</ref> ಗಾಂಧಿ-ಟಾಗೋರ್‌ ಅವರದು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಸಂಬಂಧ.ಆದರೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತದಾರ ಸಮುದಾಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗ ಬೇಕು ಎಂಬ ಗಾಂಧಿ-[[B. R. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌|ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ನಡುವಿನ ಜಗಳವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಗಾಂಧಿಯವರ "ಆಮರಣ" ಉಪವಾಸವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು.<ref name="Dutta_1995_306-307">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=306–307}}</ref><ref name="Dutta_1995_339">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=339}}</ref> ಒಂದು ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪಂಜರದಲ್ಲಿಟ್ಟು, ಅದು ಸಾಯುವವರೆಗೆ ಪುಸ್ತಕದ ಹರಿದ ಪುಟಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಿನ್ನಿಸುವ ಕಥೆ "ದ ಪ್ಯಾರೊಟ್ಸ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್"‌ನಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಶಾಲಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Dutta_1997_267">{{harvnb|Dutta|Robinson|1997|p=267}}</ref><ref name="Tagore_1918">{{citation |last1=Tagore |first1=R |last2=Pal |first2=PB (translator) |year=2004 |month=December |day=1 |title=The Parrot's Tale |journal=Parabaas |url=http://www.parabaas.com/translation/database/translations/stories/gRabindranath_parrot.html |accessdate=13 August 2009 |quote=The King felt the bird. It didn't open its mouth and didn't utter a word. Only the pages of books, stuffed inside its stomach, raised a ruffling sound.}}</ref> ಈ ಸಾಧನೆಗಳು ಟಾಗೋರ್‌ರವರು, ೧೯೧೭ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೧ರಲ್ಲಿ ಹೊಸರೀತಿಯ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಂತ ಬಾರ್ಬರಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕನಸು ಕಂಡರು. "[ಅವರ ಆಶ್ರಮ] ಶಾಂತಿನಿಕೇತನವನ್ನು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇತುವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು, [ಹಾಗೂ] ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೀಮಾ ರೇಖೆಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಮಾನವೀಯತೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಶ್ವಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು" ಎಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅವರು ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ{{cref|ζ}} ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ ಶಾಲೆಯ ಅಡಿಪಾಯ ೧೯೧೮ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೨ರಲ್ಲಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಅದನ್ನು ೧೯೨೧ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೨ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Dutta_1995_220">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=220}}</ref> ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ''[[ಗುರು|ಗುರುಗಳ]]'' ನ್ನು ನೇಮಕಮಾಡಿಕೊಂಡು ''[[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯ|ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ]]'' ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಶಾಲೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಟಾಗೋರ್‌ ತುಂಬಾ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಅವರ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಹಣವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದರು.ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವಂಥ ಜಬಾಬ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಸದಾ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಿದರೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು.ಶಾಲೆಗಾಗಿ ೧೯೧೯ ಮತ್ತು ೧೯೨೧ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು U.S.ನಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. == ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Rabindranath-Tagore-bust-Patel-memorial-(cropped).jpg|thumb|right|alt=ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮರದ ಫಲಕ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಸಣ್ಣ ಅಲಂಕೃತ ಅಷ್ಟಕೋನೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ದೊಡ್ಡ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಉದ್ದ ಮರದ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಒರಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಕಂಚಿನ ಎದೆಯ ಮಧ್ಯ-ವಯಸ್ಸಿನ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ಗಡ್ಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ; ಎಡದಲ್ಲಿ, ವೇಷಭೂಷಣದಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡ ಯುವಜನರು ನಾಟಕವಾಡುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯ ಹಾಗೂ ಬಲದಲ್ಲಿ, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ನೀಳುಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಉದ್ದ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡದ ವಯಸ್ಸಾದ ಗಂಡಸಿನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಟಾಗೋರ್‌ರವರ ಎರಡು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಿರುವ ಗೋಡೆಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.|ಟಾಗೋರ್ರವರ ಕೊಠಡಿ, ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್, ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್]] ಟಾಗೋರ್‌ ಇಂದಿಗೂ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಬ್ಬಗಳೇ ಒಂದು ಮಾನದಂಡ: ಟಾಗೋರ್‌ ಜನ್ಮದಿನೋತ್ಸವ ''ಕಬಿಪ್ರಾಣಮ್'' ; ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇಲ್ಲಿನೋಯಿಸ್‌ನ ಉರ್ಬಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟಾಗೋರ್ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ; ''ರವೀಂದ್ರ ಪಥ ಪರಿಕ್ರಮ'' ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು; ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಟಾಗೋರ್‌ರ ಕಾವ್ಯದ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ವಾಚನ; ಹಾಗೂ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.<ref name="UIUC"/><ref name="Chakrabarti_2001">{{citation |last1=Chakrabarti |first1=I |year=2001 |month=July |day=15 |title=A People's Poet or a Literary Deity |journal=Parabaas |url=http://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pIndrani1.html |accessdate=13 August 2009 }}</ref><ref name="Hatcher_2001">{{citation |last1=Hatcher |first1=BA |year=2001 |month=July |day=15 |title=''Aji Hote Satabarsha Pare'': What Tagore Says To Us A Century Later |journal=Parabaas |url=http://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pBrian1.html |accessdate=13 August 2009 }}</ref> ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಕಲೆಯಿಂದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದವರೆಗೆ ಅನುರಣಿಸಿದ ಈ ಆಸ್ತಿ ಬಂಗಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.ಅವರೊಬ್ಬ 'ಶಿಖರಪ್ರಾಯ ಪುರುಷ', 'ಬಹುಮುಖಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಇವರ ಚಿಂತನೆ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ' ಎಂದು ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ [[ಅಮರ್ತೃ ಸೇನ್|ಅಮರ್ತ್ಯ ಸೇನ್]] ಟಾಗೋರ್‌ ಅವರನ್ನು ಮುಕ್ತ ಕಂಠದಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Hatcher_2001"/> ಟಾಗೋರ್‌ರ ಬಂಗಾಳಿ-ಭಾಷಾ ಬರಹಗಳನ್ನು—೧೯೩೯ ''{{Unicode|Rabīndra Rachanāvalī}}'' —ಬಂಗಾಳದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಭಾರತ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮಹಾ ಕವಿ" ಎಂದು ಟಾಗೋರ್‌ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಬಣ್ಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Kämpchen_2003">{{citation |last1=Kämpchen |first1=M |year=2003 |month=July |day=25 |title=Rabindranath Tagore In Germany |journal=Parabaas |url=http://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pMartin1.html |accessdate=13 August 2009 }}</ref> {{#switch: {{#expr: {{CURRENTYEAR}} mod ೨}} |೦ = [[ಚಿತ್ರ:Praha, Dejvice - Thakurova busta v Thakurove ulici.jpg|thumb|left|125px|alt=A cylindrical wood-trimmed plinth supports a bust of a bearded man in his sixties. On the plinth, a plate reads "Rabindranath Thakur".|Bust in Prague]] |೧ = [[ಚಿತ್ರ:Tagore in Valladolid.jpg|thumb|left|125px|alt=Outdoors bronze statue (depicting Tagore at a desk and writing in a book) on a stone plinth with inscribed cursive name.|Statue, Valladolid, Spain]] }} ಟಾಗೋರ್‌ ಯುರೋಪ್, ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತರು. ಅವರು ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಹಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ<ref name="Farrell_1999_162">{{citation |last1=Farrell |first1=G |title=Indian Music and the West |publisher=Oxford University Press |series=Clarendon Paperbacks Series |edition=3 |year=1999 |isbn=0-1981-6717-2 |page=162 }}</ref> [[ದರ್ತಿಂಗ್ಟನ್ ಹಾಲ್#ದರ್ತಿಂಗ್ಟನ್ ಹಾಲ್ ಸ್ಕೂಲ್|ಡಾರ್ಟಿಂಗ್‌ಟನ್ ಹಾಲ್ ಸ್ಕೂಲ್]]‌ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರೂವಾರಿ; ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ [[ಯಶುನಾರಿ ಕವಬತ|ಯಶುನಾರಿ ಕವಬತರಂತಹ]] ಅನೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.<ref name="Dutta_1995_202">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=202}}</ref> ಬಹುವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಡಚ್, ಜರ್ಮನ್, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್, ಮತ್ತು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ಜೆಕ್ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ [[ವಿನ್ಸೆಂಕ್ ಲೆಸ್ನಿ]],<ref name="Cameron_2006">{{citation |last1=Cameron |first1=R |year=2006 |month=March |day=31 |title=Exhibition of Bengali film posters opens in Prague |periodical=[[Radio Prague]] |url=http://www.radio.cz/en/article/77431 |accessdate=13 August 2009 |quote=Lesny was the first European person to translate Rabindranath Tagore from the original into a European language, the first European or westerner ever. |archive-date=28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228054136/http://www.radio.cz/en/article/77431 |url-status=dead }}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ [[ಆಂಡ್ರೆ ಗೈಡ್]], ರಷ್ಯಾದ ಕವಿ [[ಅನ್ನ ಅಖ್ಮತೋವ]],<ref>{{citation |last1=Sen |first1=A |title=The Argumentative Indian: Writings on Indian History, Culture, and Identity |year=2006 |publisher=Picador |page=90 |isbn=0-3124-2602-X }}</ref> ಮಾಜಿ ಟರ್ಕಿಶ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಬುಲೆಂಟ್ ಎಸೆವಿಟ್]],<ref>{{citation |last1=Kinzer |first1=S |title=Bülent Ecevit, who turned Turkey toward the West, dies |year=2006 |month=November |day=05 |periodical=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |url=https://www.nytimes.com/2006/11/06/world/europe/06iht-web.1106ecevit.3406951.html |accessdate=13 August 2009 |quote=He published several volumes of poetry and translated the works of T. S. Eliot and Rabindranath Tagore. }}</ref> ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಟಾಗೋರ್‌ರ ಬರಹಗಳು ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ ನೀಡಿದ ಉಪನ್ಯಾಸವು ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೯೧೬–೧೯೧೭ರ ಅವಧಿಯದ್ದು). ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಿವು.ಇವರ ಸುತ್ತಲೂ ಎದ್ದ ವಿವಾದಗಳ ಹುತ್ತ{{cref|η}} ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕುಗ್ಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೧೯೨೦ರ ನಂತರದ ವಿದ್ಯಮಾನವಿದು. ಕೊನೆಗೆ ಬಂಗಾಳದ ಆಚೆ ಇವರ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ 'ಗ್ರಹಣ' ಹಿಡಿದಂತಾಯಿತು.<ref name="Sen_1997"/> ಅನುವಾದಗಳ ಮೂಲಕ ಟಾಗೋರ್‌ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು: ಚಿಲಿ ದೇಶದವರಾದ [[ಪಬ್ಲೊ ನೆರುಡ]] ಮತ್ತು [[ಗಾಬ್ರಿಯೆಲ ಮಿಸ್ಟ್ರಲ್]], ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಬರಹಗಾರ [[ಒಕ್ಟಾವಿಯೊ ಪಾಜ್]], ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್ ದೇಶದವರಾದ [[ಜೋಸ್ ಒರ್ಟೆಗ ವೈ ಗ್ಯಾಸೆಟ್]], [[ಜೆನೊಬಿಯ ಕ್ಯಾಂಪ್ರುಬಿ]], ಮತ್ತು [[ಜ್ವಾನ್ ರಾಮನ್ ಜಿಮೆನೆಜ್]].೧೯೧೪ ಮತ್ತು ೧೯೨೨ರ ಮಧ್ಯೆ, ಜಿಮೆನೆಜ್-ಕ್ಯಾಂಪ್ರುಬಿ ದಂಪತಿಗಳು ಟಾಗೋರ್‌ರ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಿಂದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್‌ಗೆ{{inote|(with the [[Spelling reform#Spanish spelling reforms|idiosyncratic spelling]] of Jiménez)}} ಅನುವಾದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಟಾಗೋರ್‌ರ ದ ''ಕ್ರಿಸೆಂಟ್ ಮೂನ್'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಜಿಮೆನೆಜ್‌ರವರು ಪ್ರಮುಖ ಹೊಸಕಲ್ಪನೆ "ನೇಕೆಡ್ ಪೋಯೆಟ್ರಿ"ಯನ್ನು (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್: «ಪೊಯೆಸಿಯ ದೆಸ್ನುಡ») ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಇದು ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಯಿತು.<ref name="Dutta_1995_254-255">{{harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=254–255}}</ref> "ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗಾಗಿ ನಾವೆಲ್ಲ ಹಪಹಪಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ತುಟಿ ತೆಗೆದು ಆಡಿದ ಮಾತುಗಳೇ ಟಾಗೋರ್‌ರ ಇಷ್ಟೊಂದು ಜನಾದರಣೀಯತೆಗೆ ಕಾರಣ" ಎಂದು ಒರ್ಟೆಗ ವೈ ಗ್ಯಾಸೆಟ್ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.ಬಾಲಿಶ ಕೌತುಕದ ಸುಪ್ತ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಟಾಗೋರ್‌ ಜಾಗೃತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದೇಶದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸುವ ಓದುಗರನ್ನು ಮೋಡಿಗೊಳಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಆರ್ದ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ". ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ [[ದಾಂತೆ ಅಲಿಘೈರಿ]], [[ಮಿಗ್ವೆಲ್ ದೆ ಸರ್ವಾಂಟೆಸ್]], [[ಜೋಹನ್ ವೋಲ್ಫ್‌ಗಂಗ್ ವನ್ ಗೊಯಥೆ]], [[ಪ್ಲೇಟೊ]], ಮತ್ತು [[ಲಿಯೋ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್|ಲಿಯೊ ಟಾಲ‌್‌ಸ್ಟಾಯ್]] ಮೊದಲಾದವರ ಸಮಕಾಲೀನದಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌‌ರವರ ಬರವಣಿಗೆಗಳು ಉಚಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಸರಣಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೀರಿದ ಗೌರವಾದರವನ್ನು ಟಾಗೋರ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಕೆಲವು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ."ಯೀಟ್ಸ್‌ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಅವರ ಕವನಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು" ಎಂದು<ref name="Sen_1997">{{harvnb|Sen|1997}}</ref>}ಗ್ರಹಮ್ ಗ್ರೀನಿ ಸಂಶಯಿಸುತ್ತಾರೆಟಾಗೋರ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವಾದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಗತಕಾಲದ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕನ್‌ನ ಆಧುನಿಕ ಕುರುಹುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸಲ್ಮಾನ್ ರುಶ್ದಿಯು ಆತನ ನಿಕರಾಗುವದ ಭೇಟಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋಜಿಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. == ಗ್ರಂಥ ಋಣ (ಆಂಶಿಕ) == <div class="references-small"> {{col-begin}} {{col-2}} ;—ಬಂಗಾಳಿ ಮೂಲಗಳು — {| ! &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ಕಾವ್ಯ |- | width="100px"| * মানসী ''ಮಾನಸಿ'' | width="40px"| ೧೮೯೦ | (''ದ ಐಡಿಯಲ್ ಒನ್'' ) |- | * সোনার তরী ''ಸೋನಾರ್ ತರಿ'' | ೧೮೯೪ | (''ಗೋಲ್ಡನ್ ಬೋಟ್'' ) |- | * গীতাঞ্জলি ''[[ಗೀತಾಂಜಲಿ]]'' | ೧೯೧೦ | (''ಸಾಂಗ್ ಆಫರಿಂಗ್ಸ್'' ) |- | * গীতিমালা ''ಗಿತಿಮಾಲ್ಯ'' | ೧೯೧೪ | (''ವ್ರೆಥ್ ಆಫ್ ಸಾಂಗ್ಸ್'' ) |- | * বলাকা ''ಬಾಲಕ'' | ೧೯೧೬ | (''ದ ಫ್ಲೈಟ್ ಆಫ್ ಕ್ರೇನ್ಸ್'' ) |- ! &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ನಾಟಕಗಳು |- | * বাল্মিকি প্রতিভা ''ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಪ್ರತಿಭಾ'' | ೧೮೮೧ | (''ದ ಜೀನಿಯಸ್ ಆಫ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿ'' ) |- | * বিসর্জন ''ವಿಸರ್ಜನ್'' | ೧೮೯೦ | (''ದ ಸಾಕ್ರಿಫೈಸ್'' ) |- | * রাজা ''ರಾಜ'' | ೧೯೧೦ | (''ದ ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ದ ಡಾರ್ಕ್ ಚೇಂಬರ್'' ) |- | * ডাক ঘর ''ಡಾಕ್ ಘರ್'' | ೧೯೧೨ | (''ದ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್'' ) |- | * অচলায়তন ''ಅಚಲಯತನ್'' | ೧೯೧೨ | (''ದ ಇಮ್ಮೂವೆಬಲ್'' ) |- | * মুক্তধারা ''ಮುಕ್ತಧಾರ'' | ೧೯೨೨ | (''ದ ವಾಟರ್‌ಫಾಲ್'' ) |- | * রক্তকরবি ''ರಕ್ತಕಾರವಿ'' | ೧೯೨೬ | (''ರೆಡ್ ಓಲಿಯಂಡರ್ಸ್'' ) |- ! &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ |- | * নষ্টনীড় ''[[ನಷ್ಟನಿರ್ಹ್]]'' | ೧೯೦೧ | (''ದ ಬ್ರೋಕನ್ ನೆಸ್ಟ್'' ) |- | * গোরা ''[[ಗೋರ]]'' | ೧೯೧೦ | (''ಫೇರ್-ಫೇಸ್ಡ್'' ) |- | * ঘরে বাইরে ''[[ಘರೆ ಬೈರೆ]]'' | ೧೯೧೬ | (''ದ ಹೋಮ್ ಆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್'' ) |- | * যোগাযোগ ''[[ಯೋಗಾಯೋಗ್]]'' | ೧೯೨೯ | (''ಕ್ರೋಸ್‌ಕರೆಂಟ್ಸ್'' ) |- ! &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳು |- | * জীবনস্মৃতি ''ಜೀವನ್‌ಸ್ಮೃತಿ'' | ೧೯೧೨ | (''ಮೈ ರೆಮಿನಿಸೆನ್ಸಸ್'' ) |- | * ছেলেবেলা ''ಚೆಲೆಬೆಲ'' | ೧೯೪೦ | (''ಮೈ ಬಾಯ್‌ಹುಡ್ ಡೇಸ್'' ) |} </div> {{col-2}} ;—ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅನುವಾದಗಳು — {| |- | width="200px"| * ''ಚಿತ್ರ'' | (೧೯೧೪)<ref name="gutenbergchitra"/> |- | * ''ದ ಲವರ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್'' | ([[ಕಾಪರ್ ಕ್ಯಾನಿಯೋನ್ ಪ್ರೆಸ್]], ೨೦೦೩) |- | * ''ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಯೂನಿಟಿ'' | (೧೯೨೨) |- | * ''ಫೈರ್‌ಫ್ಲೈಸ್'' | (೧೯೨೮) |- | * ''ಫ್ರೂಟ್-ಗ್ಯಾದರಿಂಗ್'' | (೧೯೧೬) |- | * ''ಗೀತಾಂಜಲಿ: ಸಾಂಗ್ ಆಫರಿಂಗ್ಸ್'' | (೧೯೧೨)<ref name="gitanjali">{{Cite web |url=http://www.scribd.com/doc/8279725/Gitanjali-Song-Offerings |title="ಗೀತಾಂಜಲಿ (ಪದ್ಯ ಅರ್ಪಣೆಗಳು)" |access-date=2009-11-06 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212040142/http://www.scribd.com/doc/8279725/Gitanjali-Song-Offerings |url-status=dead }}</ref> |- | * ''ಗ್ಲಿಂಪ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್'' | (೧೯೯೧) |- | * ''ಐ ವೋಂಟ್ ಲೆಟ್ ಯು ಗೊ: ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಪೋಯಮ್ಸ್'' | (೧೯೯೧) |- | * ''ಮೈ ಬಾಯ್‌ಹುಡ್ ಡೇಸ್'' | (೧೯೪೩) |- | * ''ಮೈ ರೆಮಿನಿಸೆನ್ಸಸ್'' | (೧೯೯೧) |- | * ''ನ್ಯಾಶನಲಿಸಮ್'' | (೧೯೯೧) |- | * ''ದ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಮೂನ್'' | (೧೯೧೩)<ref name="moon">[http://www.sacred-texts.com/hin/tagore/cresmoon/index.htm "ದ ಕ್ರಿಸೆಂಟ್ ಮೂನ್"]</ref> |- | * ''ದ ಪ್ಯುಗಿಟಿವ್'' | (೧೯೨೧) |- | * ''ದ ಗಾರ್ಡನರ್'' | (೧೯೧೩) |- | * ''ದ ಹೋಮ್ ಆಂಡ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್'' | (೧೯೮೫) |- | * ''ದ ಹಂಗ್ರಿ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಅದರ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್'' | (೧೯೧೬)<ref name="hungry">{{Cite web |url=http://www.eldritchpress.org/rt/hungry.htm |title="ದ ಹಂಗ್ರಿ ಸ್ಟೋನ್ಸ್" |access-date=2009-11-06 |archive-date=2007-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070118163345/http://www.eldritchpress.org/rt/hungry.htm |url-status=dead }}</ref> |- | * ''ದ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್'' | (೧೯೯೬) |- | * ''ಸಾಧನ: Tದ ರಿಯಲೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್'' | (೧೯೧೩)<ref name="sadhana">{{Cite web |url=http://www.scribd.com/doc/19996933/Sadhana-The-Realisation-of-Life |title="ಸಾಧನ: ದ ರಿಯಲೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್" |access-date=2009-11-06 |archive-date=2009-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091022222512/http://www.scribd.com/doc/19996933/Sadhana-The-Realisation-of-Life |url-status=dead }}</ref> |- | * ''ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಲೆಟರ್ಸ್'' | (೧೯೯೭) |- | * ''ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಪೋಯಮ್ಸ್'' | (೧೯೯೪) |- | * ''ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಶಾರ್ಟ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್'' | (೧೯೯೧) |- | * ''ಸಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಬೀರ್'' | (೧೯೧೫)<ref name="kabir">[http://www.sacred-texts.com/hin/sok/index.htm "ಸಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಬೀರ್"]</ref> |- | * ''ಸ್ಟ್ರೇ ಬರ್ಡ್ಸ್'' | (೧೯೧೬)<ref name="stray">[http://www.sacred-texts.com/hin/tagore/strybrds.htm "ಸ್ಟ್ರೇ ಬರ್ಡ್ಸ್"]</ref> |- ! &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬರಹಗಳು |- | * ''ಥೋಟ್ ರೆಲಿಕ್ಸ್'' | (೧೯೨೧)<ref name="relics">[http://www.sacred-texts.com/hin/tagore/tr/tr01.htm "ಥೋಟ್ ರೆಲಿಕ್ಸ್"]</ref> |- |} {{col-end}} == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == {{Rabindranath Tagore |state=uncollapsed}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{IndicText}} [[ಚಿತ್ರ:Jorasanko Thakur Bari.jpg|thumb|right|alt=ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿಗೆ-ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಟ್ಟಡ; ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪವಾದ ಪೊದೆಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಸ್ತಾಲಂಕಾರದ ಹುಲ್ಲುಹಾಸು.|ಟಾಗೋರ್‌ರವರ ಬಾಲ್ಯ ಮನೆ: ಜೊರೊಸಂಕೊ ಥಾಕುರ್ಬರಿ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] <div class="references-small"> * {{cnote|α|Bengali pronunciation:}} {{IPA2|ɾobind̪ɾonat̪ʰ ʈʰakuɾ|pron|Rabindranath audio.ogg}}; ಹಿಂದಿ ಸ್ಪೆಲ್ಲಿಂಗ್: {{audio|Hi-Rabindranath_Tagore.ogg|रवीन्द्रनाथ ठाकुर}}; ಹಿಂದಿ {{IPA-all|ɾəʋiːn̪d̪ɾənaːt̪ʰ ʈʰaːkuɾ|pron|}}. * {{cnote|β|[[Romanization|Romanized]] transliteration from Tagore's name in [[Bengali script#Bengali symbols|Bengali script]]: }}''{{Unicode|Robindronath Ţhakur}}''. * {{cnote|γ|[[Bengali calendar]]: 25 [[Baishakh]], 1268 – 22 [[Srabon]], 1348 (২৫শে বৈশাখ, ১২৬৮ – ২২শে শ্রাবণ, ১৩৪৮ বঙ্গাব্দ).}} * {{cnote|δ|''Gurudev'' translates as "divine mentor".<ref name="Sil_2005">{{citation |last1=Sil |first1=NP |year=2005 |month=February |day=15 |title=''Devotio Humana'': Rabindranath's Love Poems Revisited |journal=Parabaas |url=http://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pNarasingha.html |accessdate=13 August 2009 }}</ref>}} * * {{cnote|ε|Tagore was born at No. 6 Dwarkanath Tagore Lane, Jorasanko—the address of the main mansion (the ''Jorasanko Thakurbari'') inhabited by the Jorasanko branch of the Tagore clan, which had earlier suffered an acrimonious split. Jorasanko was located in the Bengali section of Calcutta<!--({{Lang-bn|কলকাতা}})-->, near Chitpur Road., near Chitpur Road.<ref name="Dutta_1995_34">{{Harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=34}}</ref>}} * * {{cnote|ζ|Etymology of "Visva-Bharati": from the Sanskrit term for "world" or "universe" and the name of a ''[[Rigveda]]'' goddess ("Bharati") associated with [[Saraswati]], the Hindu patron goddess of learning.<ref name="Dutta_1995_220">{{Harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=220}}</ref> "Visva-Bharati" also translates as "India in the World".}} * * {{cnote|η|Tagore was mired in several notable controversies, including his dealings with Indian nationalists [[Subhas Chandra Bose]]<ref name="Sen_1997">{{Harvnb|Sen|1997}}</ref> and [[Rash Behari Bose]],<ref name="Dutta_1995_214"/> his expressions of admiration for Soviet-style Communism,<ref name="Dutta_1995_297">{{Harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=297}}</ref><ref name="Dutta_1995_214-215">{{Harvnb|Dutta|Robinson|1995|pp=214–215}}</ref> and papers confiscated from Indian nationalists in New York allegedly implicating Tagore in a plot to use German funds to overthrow the British Raj.<ref name="Dutta_1995_212">{{Harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=212}}</ref> The latter allegation caused Tagore's book sales and popularity among the U.S. public to plummet.<ref name="Dutta_1995_214">{{Harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=214}}</ref> Lastly, his relations with and ambivalent opinion of Italian dictator Benito Mussolini revolted many,<ref name="Kundu_2009">{{citation |last1=Kundu |first1=K |year=2009 |month=May |day=07 |title=Mussolini and Tagore |journal=Parabaas |url=http://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pKalyan.html |accessdate=13 August 2009 }}</ref> causing [[Romain Rolland]] (a close friend of Tagore's) to state that "[h]e is abdicating his role as moral guide of the independent spirits of Europe and India".<ref name="Dutta_1995_273">{{Harvnb|Dutta|Robinson|1995|p=273}}</ref>}} </div> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|3}} == ಆಕರಗಳು == <div class="references-small"> * {{citation | last1=Chakravarty | first1=A | year=1961 | title=A Tagore Reader | publisher=Beacon Press | isbn=0-8070-5971-4 }} * {{citation | last1=Dutta | first1=K | last2=Robinson | first2=A | year=1995 | title=Rabindranath Tagore: The Myriad-Minded Man | publisher=St. Martin's Press | isbn=0-312-14030-4 }} * {{citation | last1=Dutta | first1=K (editor) | last2=Robinson | first2=A (editor) | year=1997 | title=Rabindranath Tagore: An Anthology | publisher=St. Martin's Press | isbn=0-312-16973-6 }} * {{citation | last1=Frenz | first1=H (editor) | year=1969 | title=Rabindranath Tagore—Biography | publisher=Nobel Foundation | url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-bio.html | accessdate=5 April 2006 }} * {{citation | last1=Meyer | first1=L | year=2004 | title=Tagore in The Netherlands | journal=Parabaas | url=http://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pMeyer.html | accessdate=5 April 2006 }} * {{citation | last1=Radice | first1=W | year=2003 | title=Tagore's Poetic Greatness | journal=Parabaas | url=http://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pRadice.html | accessdate=5 April 2006 }} * {{citation | last1=Robinson | first1=A | title=Rabindranath Tagore | journal=[[Encyclopædia Britannica]] | url=http://www.britannica.com/nobelprize/article-9070917?tocId=9070917 | accessdate=13 August 2009 }} * {{citation | last1=Roy | first1=BK | year=1977 | title=Rabindranath Tagore: The Man and His Poetry | publisher=Folcroft Library Editions | isbn=0-8414-7330-7 }} * {{citation | last1=Sen | first1=A | year=1997 | title=Tagore and His India | journal=New York Review of Books | url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/sen/index.html | accessdate=13 August 2009 | archive-date=10 ಜನವರಿ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100110103303/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/sen/index.html | url-status=dead }} * {{citation | last1=Stewart | first1=T (editor, translator) | last2=Twichell | first2=Chase (editor, translator) | year=2003 | title=Rabindranath Tagore: Lover of God | publisher=Copper Canyon Press | isbn=ISBN 1-55659-196-9 }} * {{citation | last1=Tagore | first1=R | year=1977 | title=Collected Poems and Plays of Rabindranath Tagore | publisher=Macmillan Publishing | isbn=0-02-615920-1 }} * {{citation | last1=Thompson<!--, Jr.--> | first1=E | year=1926 | title=Rabindranath Tagore: Poet and Dramatist | publisher=Read | isbn=1-4067-8927-5 }} * {{citation | last1=Urban | first1=HB | year=2001 | title=Songs of Ecstasy: Tantric and Devotional Songs from Colonial Bengal | publisher=Oxford University Press | isbn=0-19-513901-1 }} * {{citation | last1=Brown | first1=G | year=1948 | month=August | title=The Hindu Conspiracy: 1914–1917 | journal=The Pacific Historical Review | volume=17 | issue=3 | pages=pp. 299–310 | publisher=University of California Press | issn=0030-8684 }} </div> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == <div class="references-small"> * {{citation | last1=Bhattacharjere | first1=S | title=Rabindra Nattya Dharar Prothem Parjay | publisher=Jtatiya Sahittaya Prokasoni | location=Dhaka, Bangladesh | language=Bengali }} * {{citation | last1=Chaudhuri | first1=A | year=2004 | title=The Vintage Book of Modern Indian Literature | publisher=Vintage | isbn=0-375-71300-X }} * {{citation | last1=Deutsch | first1=A | last2=[[Andrew Robinson (author)|Robinson]] | first2=A | year=1989 | title=The Art of Rabindranath Tagore | publisher=Monthly Review Press | isbn=0-233-98359-7 }} * {{citation | last1=Deutsch | first1=A (editor) | last2=Robinson | first2=A (editor) | year=1997 | title=Selected Letters of Rabindranath Tagore | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-59018-3 }} * {{cite book |last= Som |first= Reba |authorlink= Reba Som |year= 2009 |title= Rabindranath Tagore: The Singer and his Song |publisher= Penguin Books (Viking) |location=New Delhi, India |isbn= 9780670082483 |url= http://openlibrary.org/b/OL23720201M/Rabindranath_Tagore }} * {{citation | last1=Tagore | first1=R | year=2000 | title=Gitanjali | publisher=Macmillan India Limited | isbn=0-333-93575-6 }} * {{citation | last1=Tagore | first1=R | title=Gitanjali (Song Offerings) | url=http://www.scribd.com/doc/8279725/Gitanjali-Song-Offerings/ | access-date=2009-11-06 | archive-date=2009-02-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090212040142/http://www.scribd.com/doc/8279725/Gitanjali-Song-Offerings | url-status=dead }} </div> == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|s=Author:Rabindranath Tagore}} <div class="references-small"> ;ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು * {{cite web | title=Rabindranath Tagore: Current Articles | work=Parabaas | url=http://www.parabaas.com/rabindranath/ | accessdate=15 December 2007 }} </div> ;ಶ್ರವ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು * {{cite web | title=Sadhana: The Realisation of Life | work=[[LibriVox]] | url=http://librivox.org/sadhana-by-rabindranath-tagore/ | accessdate=05 August 2009 }} ;ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ * {{cite web | title=Rabindranath Tagore | work=Calcutta Web | url=http://www.calcuttaweb.com/tagore/index.shtml | accessdate=15 December 2007 | archive-date=2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060902135542/http://www.calcuttaweb.com/tagore/index.shtml | url-status=dead }} * {{cite web | title=Tagore and his India | work=Nobel Foundation | url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/sen/ | accessdate=15 December 2007 }} * {{cite web | title=Rabindranath Tagore: The Founder | work=Visva-Bharati (Shantiniketan) | url=http://www.visva-bharati.ac.in/Rabindranath/Rabindranath.htm | accessdate=15 December 2007 | archive-date=15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2005 | archive-url=https://web.archive.org/web/20051215153108/http://www.visva-bharati.ac.in/Rabindranath/Rabindranath.htm | url-status=dead }} ;ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು * {{cite web | title=Rabindranath Tagore's Conversation with Albert Einstein | work=School of Wisdom | url=http://www.schoolofwisdom.com/tagore-einstein.html | accessdate=15 December 2007 }} * {{cite web | title=Rabindranath Tagore: In Conversation with H. G. Wells | work=School of Wisdom | url=http://www.schoolofwisdom.com/tagore-wells.html | accessdate=15 December 2007 | archive-date=9 ಮಾರ್ಚ್ 2000 | archive-url=https://web.archive.org/web/20000309232944/http://www.schoolofwisdom.com/tagore-wells.html | url-status=dead }} ;ಸ್ಥಾಪನೆ * {{ChoralWiki|prep=of texts by}} ;ಪಠ್ಯಗಳು * {{cite web | title=Sadhana: The Realisation of Life | work=at [[Scribd]] | url=http://www.scribd.com/doc/19996933/Sadhana-The-Realisation-of-Life | accessdate=21 September 2009 | archive-date=22 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091022222512/http://www.scribd.com/doc/19996933/Sadhana-The-Realisation-of-Life | url-status=dead }} * {{cite web | title=রবীন্দ্রনাথের বিভিন্ন রচনা | work=Ankur | url=http://www.stat.wisc.edu/~deepayan/Bengali/WebPage/Archive/Rabindranath/archive.bn.html | accessdate=15 December 2007 | archive-date=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120819205836/http://www.stat.wisc.edu/~deepayan/Bengali/WebPage/Archive/Rabindranath/archive.bn.html | url-status=dead }} * {{gutenberg author | id=Rabindranath_Tagore | name=Rabindranath Tagore | language=Bengali }} * {{cite web | title=The Works of Rabindranath Tagore | work=Internet Sacred Text Archive | url=http://www.sacred-texts.com/hin/tagore/index.htm | accessdate=15 December 2007 }} * {{cite web | title=Gitanjali (Song Offerings) | work=at [[Scribd]] | url=http://www.scribd.com/doc/8279725/Gitanjali-Song-Offerings/ | accessdate=05 August 2009 | archive-date=12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090212040142/http://www.scribd.com/doc/8279725/Gitanjali-Song-Offerings | url-status=dead }} * [[:s:bn:লেখক:রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর|ವರ್ಕ್ಸ್ ಬೈ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರ್]] ಅಟ್ ದ ಬಂಗಾಳಿ-ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ [[ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್]] * [[:ವಿಕಿಲೈವರ್ಸ್:ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರ್|ವರ್ಕ್ಸ್ ಬೈ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರ್]] ಅಟ್ ವಿಕಿಲೈವರ್ಸ್ {{Bengal Renaissance}} {{Nobel Prize in Literature Laureates 1901-1925}} {{ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು}} {{Persondata |NAME=ಠಾಗೋರ್, ರವೀಂದ್ರನಾಥ |ALTERNATIVE NAMES=Ţhakur, Robindronath; Tagore, Rabi (nickname); Gurudev (sobriquet); Bhānusiṃha (pen name) |SHORT DESCRIPTION=Bengali writer, poet, philosopher |DATE OF BIRTH=೭ ಮೇ ೧೮೬೧ |PLACE OF BIRTH=No. 6 Dwarkanath Tagore Lane, [[Jorasanko Thakur Bari]], [[ಕೊಲ್ಕಟ]], ಭಾರತ |DATE OF DEATH=೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೧ |PLACE OF DEATH=[[Jorasanko Thakur Bari]], [[ಕೊಲ್ಕಟ]], ಭಾರತ }} {{DEFAULTSORT:Tagore, Rabindranath}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೮೬೧ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೪೧ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:ಅಲುಮಿನಿ ಆಫ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜು, ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] [[ವರ್ಗ:ಬಂಗಾಳಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಬಂಗಾಳಿ ನವೋದಯ]] [[ವರ್ಗ:ಬಂಗಾಳಿ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಬಂಗಾಳಿ ಜಮೀನ್ದಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದು ಯೋಗಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಾಹ್ಮೊಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದು ಧರ್ಮೋದ್ಧಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದು-ಜರ್ಮನ್ ಗುಪ್ತಕೂಟ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ರವಿಂದ್ರನಾಥ್‌ ಟಾಗೋರ್]] [[ವರ್ಗ:ವಂಗಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] [[ವರ್ಗ:ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಅಲುಮಿನಿ ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] [[ವರ್ಗ:ಶಾಂತಿನಿಕೇತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] sdfl4frxc0lcul1j6e5odaalfojyqx4 0 21891 1377349 1377105 2026-07-27T06:34:30Z Prathvi Acharya 87484 1377349 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic Site | name = Bekal Fort | native_language = [[Malayalam]] | image = File:Bakel Fort Beach Kasaragod7.jpg | image_size = 250px | caption = | designation1 = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ | designation1_free1name = State Party | designation1_free1value = {{IND}} | designation1_free2name = Region | designation1_free2value = | location = [[Pallikere]], [[Kerala]], India | elevation = | built =ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ | architect = | architecture = |latitude=12.3667 |longitude=75.05 | locmapin = India Kerala | map_caption = Location in Kerala, India | coord_display = inline | visitation_num = | visitation_year = }} {{databox}} '''ಬೇಕಲ ಕೋಟೆ''' (ബേക്കല്‍ കോട്ട) [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡಲ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ವಿವರ== ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಇದ್ದು ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರ, ಪಿರಂಗಿಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕೋಟೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಅರಮನೆ]] ಇದ್ದ ಕುರುಹು ಏನು ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣ (ಹನುಮಾನ್) ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ. ಇದು ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿದ್ದು ಕೊಟೆಯ ಒಳಗಿನಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವಿದೆ. '''ಬೇಕಲ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೀಚ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್''' ಬೇಕಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ಕೊೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಲ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೀಚ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ '''ಬೇಕಲ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೀಚ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 2022ರ ಬೇಕಲ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೀಚ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. 10 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಈ [https://kannadadhvani.com/bekal-beach-festival/ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231216105647/https://kannadadhvani.com/bekal-beach-festival/ |date=2023-12-16 }} ನಡೆಯುತ್ತದೆ.''' ==ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಚರಿತ್ರೆ== ಇದು ಸುಮಾರು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕೋಟೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಹಿರಿಯ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕ ಎಂಬುವವರು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ ಎಂಬುವವರು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ ಇದು ಹೈದರಾಲಿಯ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಮುಂದೆ ಟಿಪ್ಪು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾ ಕೆಂದ್ರವನ್ನಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ೧೭೯೯ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಮರಣದ ನಂತರ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ==ಚಿತ್ರಗಳು== {{wide image|SeaFromBakel.jpg|1200px|Panoramic view from inside Bakel Fort.}} <gallery> Image:Bekalfort_1.jpg|A stairway inside the fort. The steps lead to a [[tunnel]] and eventually to the outside wall of the fort facing the [[Arabian sea]]. Image:Bekalfort_2.jpg|An extension of the fort into the sea. The circular [[bastion]] is built on the rocky formation well into the sea. The view is through arched slits at the upper portion of the bastion. File:Bhagavathi Temple, Kasargod.jpg|Bhagavathi Temple, Pallikere, Bakel Image:Bekal view.jpg|A view of neighboring areas from Bekal fort Image:Bekalfortbeach.JPG|Bekal fort beach Image:Bekal-1.jpg|A monument in Bekal Fort Image:Bekalfortviewofsea.jpg|ಬೇಕಲ ಕೋಟೆ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಪಶ್ಚಿಮ ನೋಟ Image:Bakel beach from fort.jpg|ಬೇಕಲಕೋಟೆ ಸಮುದ್ರ ತೀರ Image:Bakel_beach_from_fort_1.jpg|ಬೇಕಲಕೋಟೆ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಶ್ಯ Image:Bakel_fort_from_beach.jpg|A part of the fort seen from the seaside [[File:Watch tower at Bekel fort.JPG|thumb]] File:Bakel Fort.JPG|Sunset at Bekal Fort Bekal_Fort_Kasargod.jpg|Bakel Fort [[ಚಿತ್ರ:ಬೇಕಲ ಕೋಟೆ-೧.jpg|thumb|left| ಬೇಕಲ ಕೋಟೆ-೧]] [[ಚಿತ್ರ:ಬೇಕಲ ಕೋಟೆ-೨.jpg|thumb|right|ಬೇಕಲ ಕೋಟೆ-೨]] [[ಚಿತ್ರ:Bakel Fort Kasaragod.jpg|thumb|ಬೇಕಲ ಕೋಟೆ-೩]] File:Bekal Fort Kerala 2026.jpg|thumb|ಬೇಕಲ ಕೋಟೆಯು ಕೇರಳದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. </gallery> ==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.indiavideo.org/kerala/places/tourism/fort/bekal-fort-kasaragod-1.php Video of Bekal Fort] * [http://www.bekal.org/ BRDC (Bekal Resorts Development Corporation)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061017053007/http://www.bekal.org/ |date=2006-10-17 }} * [http://bekal.co.in/ Bekal Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809021434/http://bekal.co.in/ |date=2018-08-09 }} * [http://abhilashnarayanan.wordpress.com/2011/09/16/bekal-fort-pallikere-kasargo/ bekal fort CLASSIC PICTURES] * [http://www.trodly.com/destination/274/bekal-fort Bekal fort and aroud] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] guic99spkojqbata2qt891t8p6i7afo 0 22021 1377385 1374355 2026-07-27T09:14:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377385 wikitext text/x-wiki {{Infobox Computer Hardware Bus | name = [[U.S.B.]] | fullname = Universal Serial Bus | image = Certified USB.svg | caption = Original Universal Serial Bus Logo | invent-date = January 1996 | invent-name = Intel, Compaq, Microsoft, Digital Equipment Corporation, IBM, Northern Telecom | width = 1 | numdev = 127 per host controller | speed = 1.5, 12, or 480 [[megabit|Mbit]]/s (0.2, 1.5 or 60 MByte/s)<!-- This isn't an advocacy page, don't put anything about USB 3 until it is finalized --> | style = s | hotplug = Yes | external = Yes }} {{OSIstack}} [[ಚಿತ್ರ:USB Icon.svg|thumb|right|240px|ದ ಬೇಸಿಕ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್‌ ಲೊಗೊ; ಈಚ್‌ ರೀಲಿಸ್ಡ್‌ ವೆರಿಯಂಟ್‌ ಹ್ಯಾಸ್‌ ಎ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಲೊಗೊ ವೆರಿಯಂ‌ಟ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:USB TypeA Plug.JPG|thumb|right|240px|ಎ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಶ್ರೇಣಿಗಳು "ಎ" ಪ್ಲಗ್‌ ಎಂಬ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.]] '''ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ''' ('''ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಸೀರಿಯಲ್ ಬಸ್''' ), ಸಂವಹನದ ಉದ್ದೆಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಧನಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣ ತಪಶೀಲ ಪಟ್ಟಿ<ref>{{cite web|title=About USB-IF|url=http://www.usb.org/about|publisher=USB Implementers Forum, Inc.|accessdate=2009-11-04}}</ref> ಮತ್ತು ಒಂದು ಆಥಿತೇಯ ನಿಯತ್ರಣಗಾರ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ).<ref>{{cite web|title=USB.org: Welcome|url=http://www.usb.org/home|publisher=USB Implementers Forum, Inc.|accessdate=2009-11-04|archive-date=2011-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110208121819/http://www.usb.org/home|url-status=dead}}</ref> ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಹಲುವು ತರಹದ [[ಸೀರಿಯಲ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರಲಲ್ಲ]] ಪೋರ್ಟಗಳ ಬದಲಿ ಇರಿಸುವ ಉದ್ದೆಶದಿಂದಿದೆ. [[ಮೈಸ್]], [[ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳು]], [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು]], [[ಮುದ್ರಕಗಳು]], ಪೆರ್ಸನಲ್ [[ಮಿಡಿಯಾ ಪ್ಲೇಯರ್‌ಗಳು]], [[ಫ್ಲ್ಯಾಷ್ ಡ್ರೈವ್‍ಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಎಕ್ಸಟರ್ನಲ್ ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್‍ಗಳು]], ಈ ಎಲ್ಲಾ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪೆರಿಫೆರಲ್‍ಗ]]ಳನ್ನು ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಜೋಡಿಸಬಲ್ಲದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಾಧನಗಳಿಗೆ, ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಒಂದು ಆದರ್ಶ ಸಂಪರ್ಕ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ [[ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ]] ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು{{Citation needed|date=November 2009}}, ಆದರೆ ಈಗ ಇದು ಇತರ ಸಾಧನಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಉದಾ: [[ಸ್ಮಾರ್ಟ ಫೋನ್ಸ್]], [[PDA]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ವೀಡಿಯೋ ಗೇಮ್ ಕಂನ್ಸೋಲ್‍ಗಳು]], ಹಾಗು ಒಂದು ಸಾಧನ ಮತ್ತು [[ಗೋಡೆ ಪ್ಲಗ್‍ಗೆ]] ಪ್ಲಗ್ ಮಾಡಿದ [[AC ಅಡಾಪ್ಟರ್‌]] ನಡುವೆ [[ಪವರ್ ಕಾರ್ಡ್]] ಎಂದು ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಬಹುದು.{{As of|2008}} ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 2 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇವತ್ತಿನವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 6 ಬಿಲಿಯನ್ ಮಾರಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.pcworld.com/article/156494/superspeed_usb_30_more_details_emerge.html |title=SuperSpeed USB 3.0: More Details Emerge |date=6 Jan 2009 |access-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009 |archive-date=24 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124071237/http://www.pcworld.com/article/156494/superspeed_usb_30_more_details_emerge.html |url-status=dead }}</ref> ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ರೂಪವನ್ನು [[ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಇಂಪ್ಲಿಮೆನ್ಟರ್ಸ್ ಫೋರಮ್]] (USB-IF)ರವರು ಆದರ್ಶಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, (USA-IF) ಕೈಗಾರಿಕಾ ಆದರ್ಶಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಉದ್ಯಮದ ಬೇಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳ ಸಂಘಟಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ. ಅಗ್ರ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ [[Agere]] (ಈಗ [[LSI ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್]] ಜೊತೆ ಕೂಡಿದೆ), [[Apple Inc.]], [[Hewlett-Packard]], [[Intel]], [[Microsoft]] ಮತ್ತು [[NEC]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಪುಅ ಖೆಇನ-ಸೆಂಗ್ ಎಂದು "ಪೆನ್ ಡ್ರೈವ್ ಪಿತಾಮಹ" ಅನೇಕರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫೆಸೊನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ತೈವಾನ್ ಮೂಲದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಗಾತಿಗಳ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆನ್ ಚಿಪ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಯುಎಸ್ಬಿ ಫ್ಲಾಶ್ ಡ್ರೈವ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಸ್ಥಾಪಿತ. ಅವರು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸಿಂಗಲ್ ಚಿಪ್ ಯುಎಸ್ಬಿ ಫ್ಲಾಶ್ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸೇರಿಸಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಲಿ‍ಅರ್ ಯುಎಸ್ಬಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಕಿರು ಫ್ಲಾಷ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಡನಾಡಿ ಕಾರ್ಡ್ ಒಂದು ಯುಎಸ್ಬಿ ಹಬ್ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದು ಎಂದು / ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ಬಿ ಕೇಬಲ್ ಓದಿ. ಎಪ್ರಿಲ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ೨೦೧೪ ಯುಎಸ್ಬಿ ೩.೦ ಬಂದರುಗಳು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಅಂತಹ ಬಂದರು ಹೊಂದಿರುವ, ಸಾಮಾನ್ಯ. ಯುಎಸ್ಬಿ ೩.೦ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಕಾರ್ಡುಗಳು ಹಳೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ ಲಭ್ಯವಿದೆ, ಅನೇಕ ಹೊಸ ಮದರ್ ಪಿಸಿಬಿ ಹೆಡರ್ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಐಓ ವಿಮಾನ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹಲವು ಯುಎಸ್ಬಿ ೩.೦ ಬಂದರುಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಯುಎಸ್ಬಿ ಫ್ಲಾಶ್ ಡ್ರೈವ್ ೮ ಎಂಬಿ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಒದಗಿಸುವ ೨೦೦೦ ನೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರ, ೮ ರಿಂದ ೨೫೬ ಜಿಬಿ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮಾರಾಟ, ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ೫೧೨ ಘಿಬಿ ಮತ್ತು ೧ ಟಿಬಿ ಘಟಕಗಳು ಫ್ಲಾಶ್ ಡ್ರೈವುಗಳನ್ನು. [[ಚಿತ್ರ:2015 Pendrive SanDisk 4GB.jpg|thumb]] == ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ == ಯುಎಸ್‌ಬಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಅಸಮರೂಪತೆಯ]] ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ಸಮೂಹ]]ದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ, ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಾಹವೇ ಹರಿಯಿತು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣಿಕೃತ [[ಸ್ಟಾರ್ ತಂತಿಜಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ಬಹುವಿಧವಾದ [[ಬಾಹ್ಯ ಉಪಕರಣ]]ಗಳು ಜೋಡಿಸಿದ್ದವು. ಜೊತೆಗೆ [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹಬ್‌]]ಗಳು ಶ್ರೇಣಿಗೆಳ್ಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರಬಹುದು, ಮರದ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ ಸುಮಾರು ಐದು ಶ್ರೇಣಿಗಳವರೆಗೂ ಕವಲೊಡೆಯಲು ಅವಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಹೊಸ್ಟ್‌ಗೆ ಬಹು ಹೊಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ಸ ಇರಬಹುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹೊಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹಲವು ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಪೋರ್ಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೊಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ ಹಬ್ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ 127 ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಬಹುದು. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನಗಳು ''ಹಬ್‌'' ಗಳ ಮೂಲಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹೊಸ್ಟ್ ಹಬ್ ಯಾವಾಗಲು ಇದ್ದೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಹೊಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಒಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಒಂದೆ ಪೆರಿಫೆರಲ್ ಸಾಧನ(ನೆ) ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುವ, ಮತ್ತು PCಗಳ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಬದಲಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಹಾಜರಾಗುತ್ತರುವ ಸ್ವಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೈಯಿಂದ ನಡೆಸುವ ಹಬ್‍ಗಳಿಗೆ ''ಹಂಚಿಕೆಯ ಹಬ್‍ಗಳು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಚಿಕ್ಕ-ಕಾರ್ಯಾಲಯದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ನೆಟ್ವರ್ಕ್‍ನ ಪದಗಳಲ್ಲಿ, ಅವು ಟೊಂಗೆಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ ಚದರು ಮಾಡುವ ಬದಲು. ಒಂದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ತರ್ಕಪದ್ಧತಿ ಉಪ-ಸಾಧನಗಳಿರಬಹುದು, ಇವುಗಳನ್ನು ''ಡಿವೈಸ್ ಫಂಕಶನ್ಸ್'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. ಒಂದೆ ಸಾಧನ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು [[ವೆಬ್‍ಕ್ಯಾಮ್]] (ವಿಡಿಯೋ ಡಿವೈಸ್ ಫಂಕಶನ್) ಒಳ ನಿರ್ಮಿತ ಮೈಕ್ರೋಫೋನ್ ಸಹಿತ (ಆಡಿಯೋ ಡಿವೈಸ್ ಫಂಕಶನ್). ಇಂತಹ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ''ಕೊಂಪೌನ್ಡ್ ಸಾಧನ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ತರ್ಕಪದ್ಧತಿಯ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಳಾಸ ಹೋಸ್ಟ್‌ಯಿಂದ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ತರ್ಕಪದ್ಧತಿಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒಂದು ಒಳ ನಿರ್ಮಿತ ಹಬ್‍ಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ತಂತಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಒಂದು ಹೋಸ್ಟ್ ಬರೀ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಾಧನ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಗೊತ್ತು ಪಡಿಸುವುದು. [[ಚಿತ್ರ:USB pipes and endpoints (en).svg|thumb|right|200px|ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಎಂಡ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಧನದ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ:ವಾಹಿನಿಗಳು ಪೈಪ್‌ಗಳಂತೆಯೇ ಸತ್ಕರಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.]] ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನ ಸಂಪರ್ಕ ''ಪೈಪ್ಸ್'' (ತರ್ಕಪದ್ಧತಿಯ ಚಾನಲ್‍ಗಳು) ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಿದೆ. ಪೈಪ್ಸ್ ಹೋಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ಯಿಂದ [[ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿರುವ ಸಾಧನಗಳ ತರ್ಕಪದ್ಧತಿಯ ವಸ್ತುಗಳವರೆಗಿರುವ ಸಂಪರ್ಕಗಳು. ''ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್'' ಪದ ಪೈಪ್‍ನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಕೆಲವು ಸಲ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್ ಸಾಧನದ ಮೇಲೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಒಂದು ಹೋಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್‍ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ಪೈಪ್ ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಹೋಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್ ಮಧ್ಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ, ''ಪೈಪ್'' ಪದ ಬಳಸಬೇಕು. ಒಂದು ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನದಲ್ಲಿ 32 ರಷ್ಟು ಸಕ್ರಿಯ ಪೈಪ್‍ಗಳಿರಬಹುದು, 16 ಹೋಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 16 ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಹೊರಗೆ. ಎರಡು ತರಹದ ಪೈಪ್‍ಗಳಿರುತ್ತವೆ: ಪ್ರವಾಹದ ಮತ್ತು ಸಂದೇಶಗಳ ಪೈಪ್‍ಗಳು. ಪ್ರವಾಹ ಪೈಪ್ ಒಂದೆ-ದಿಕ್ಕಿನ ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್‍ಗೆ ಜೋಡಿಸಿದ ಒಂದೆ-ದಿಕ್ಕಿನ ಪೈಪ್, ಇದನ್ನು ''ಬಲ್ಕ'', ''ಇಂಟರಪ್ಟ್'' ಮತ್ತು ''ಐಸೋಕ್ರೋನಸ್'' ಡೇಟಾ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಸಂದೇಶ ಪೈಪ್ ಎರಡು-ದಿಕ್ಕಿನ ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್ ಜೋಡಿಸುವ ಎರಡು-ದಿಕ್ಕಿನ ಪೈಪ್, ಇದನ್ನು ವಿಷೇಶವಾಗಿ ಡೇಟಾ ಪ್ರವಾಹದ ''ನಿಯಂತ್ರಣ'' ಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್‍ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಕ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೋಸ್ಟ್ ಡೇಟಾ ವರ್ಗಾವಣೆ ಸೆಶನ್ ಆರಂಭಿಸಬೇಕಾದರೆ ಕಳುಹಿಸುವ TOKEN ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಹಾಗೆ, ಒಂದು ಪೈಪ್‍ನ ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್‍ಗೆ ಟುಪಲ್ ''(device_address, endpoint_number)'' ವಿಳಾಸ ನೀಡಬಹುದು. ಡೇಟಾ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ದಿಕ್ಕು ಹೋಸ್ಟ್‌ಯಿಂದ ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟಿಗಿದ್ದರೆ, ಒಂದು OUT ಪ್ಯಾಕೆಟ್, ಇದು TOKEN ಪ್ಯಾಕೆಟಿನ ವಿಷೇಶತೆ, ಬಯಸಿದ ಸಾಧನಗಳ ವಿಳಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್ ಸಂಖ್ಯಗಳನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಡೇಟಾ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ದಿಕ್ಕು ಸಾಧನದಿಂದ ಹೋಸ್ಟಿಗಿದ್ದರೆ, ಬದಲಿಗೆ ಹೋಸ್ಟ್ ಒಂದು IN ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್‍ನ ಗುರಿ ಒಂದೆ-ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಉತ್ಪಾದಕ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ದಿಕ್ಕು TOKEN ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಜೋತೆಗೆ ಹೋಲಿಸದಿದ್ದರೆ (ಉದಾ., ಉತ್ಪಾದಕನು ಗೊತ್ತು ಮಾಡಿದ ದಿಕ್ಕು IN ಆದರೆ TOKEN ಪ್ಯಾಕೆಟ್ OUT ಪ್ಯಾಕೆಟ್), TOKEN ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗೆ ದುರಲಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಡೇಟಾ ನಿರ್ವಾಹಣೆ ಶುರು ಮಾಡಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆಯಲ್ಲಿ, ಎರಡು-ದಿಕ್ಕಿನ ಒಂದು ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್ IN ಮತ್ತು OUT ಎರಡು ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:USB Front Port.jpg|thumb|200px|right|alt=Front Computer USB Port|ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎ‍ರಡು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಷನ್ಸ್‌]] ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್‍ಗಳನ್ನು ''ಇಂಟರ್‌ಫೇಸಸ್'' ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಒಂದು ಒಂಟಿ ಸಾಧನದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆದಿದೆ. ಎಂಡ್‍ಪೋಯಿಂಟ್ ಶೂನ್ಯ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರೆತು ಪಡಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಧನದ ಕಾನ್‍ಫಿಗರೇಷನ್‍ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಯಾವುದೆ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸನ ಜೊತೆ ಇದು ಸಂಭಂಧಿತವಿಲ್ಲ. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸಸ್‍ಗಳು ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಾಧನದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ''ಕಂಪೋಸಿಟ್ ಸಧನವೆನ್ನಬಹುದು''. ಒಂದು ಕಂಪೋಸಿಟ್ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಬರೀ ಒಂದು ಸಾಧನದ ವಿಳಾಸವಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಹೋಸ್ಟ್ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೀ ಸಾಧನದ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಗೊತ್ತು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಹೋಸ್ಟ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ,ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಣಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಿಸೆಟ್ ಸಂಕೇತ ಕಳುಹಿಸಿ ಶುರು ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನದ ವೇಗವನ್ನು ರಿಸೆಟ್ ಸಂಕೇತ ಹೊರಡಿಸಿದಾಗ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ರಿಸೆಟ್ ಆದ ನಂತರ, ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್ ಓದುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಈ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೆಕವಾದ 7-ಬಿಟ್ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಸಾಧನವನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ಸಾಧನವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಡಿವೈಸ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು ಲೋಡ್ ಮಾಡಿ ಸಾಧನವನ್ನು ಕಾನ್‍ಫಿಗರ್ಡ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಹೋಸ್ಟ್ ಪುನಃ ಶುರು ಮಾಡಿದರೆ, ಎಣಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರೈಯೆ ಜೋಡಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸಂಚಾರ ಹರಿತದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹೋಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕೋರಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಾಧನ ಕೂಡ ಯಾವ ಡೇಟಾವನ್ನು ಬಸ್ ಮೇಲೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 2.0 ನಲ್ಲಿ, ಹೋಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಬಸ್‍ನ್ನು ಸಂಚಾರಕ್ಕೋಸ್ಕರ [[ರೌನ್ಡ-ರಿಬ್ಬನ್]] ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ [[ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ]]. ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಸಿದ ಎಲ್ಲಕಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿರುವ ಸಾಧನದ ವೇಗವನ್ನು ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‍ಗೆ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸೂಪರ್‌ಸ್ಪೀಡ್ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ]] (USB 3.0)ಗೆ, ಹೋಸ್ಟಯಿಂದ ಜೋಡಿಸಿದ ಸಾಧನಗಳು ಸೇವೆಯನ್ನು ಕೋರಬಹುದು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 3.0 ಹೊಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೇರೆ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ಗಳು ಇರುವ ಕಾರಣ, ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 3.0 ಸಾಧನಳು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 3.0 ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು. ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವೇಗ ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಾಧನದ ದರ್ಜೆ. == ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು ಸಾಧನದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟುಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮತ್ತು ಆ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಧನದ ಚಾಲಕವನ್ನು ತುಂಬಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕ್ಲಾಸ್ ಕೋಡ್‌ಗಳ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಭಿನ್ನ ಉತ್ಪಾದಕರಿಂದ ಸಾಧನ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತೀ ಸಾಧನ ಡ್ರೈವರ್ ವ್ರೈಟರ್‌ಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಕ್ಲಾಸ್ ಕೋಡ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. Device classes include:<ref>[http://www.usb.org/developers/defined_class ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕ್ಲಾಸ್‌ ಕೋಡ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070402084113/http://www.usb.org/developers/defined_class |date=2007-04-02 }} at USB.org</ref> {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಗ ! ಬಳಕೆ ! ವರ್ಗ ! ಉದಾಹರಣೆಗಳು |- | 00h | ಉಪಕರಣ | ಅನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ{{fn|class 0}} | (ಉಪಕರಣದ ವರ್ಗ ಅನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ದರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) |- | 01h | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | ಆಡಿಯೋ | [[ಸ್ಪಿಕರ್]], [[ಮೈಕ್ರೋಫೋನ್]], [[ಸೌಂಡ್ ಕಾರ್ಡ್]] |- | 02h | ಎರಡೂ | [[ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಿಡಿಸಿ ಕನ್ಟ್ರೋಲರ್]] | [[ಈಥರ್‌ನೆಟ್ ಅಡಪ್‌ಟರ್]], [[ಮೋಡಮ್]], [[ಸಿರಿಯಲ್ ಪೋರ್ಟ್ ಅಡಪ್‌ಟರ್]] |- | 03h | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | [[ಮಾನವ(ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ ಉಪಕರಣ (ಹೆಚ್‌ಐಡಿ)]] | [[ಕೀಲಿಮಣಿ]], [[ಮೌಸ್]], ಜಾಯ್‌ಸ್ಟಿಕ್ |- | 05h | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | ಭೌತಿಕ (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ (ಪಿಐಡಿ) | ಫೋರ್ಸ್ ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಜಾಯ್‌ಸ್ಟಿಕ್ |- | 06h | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | ಇಮೇಜ್ | [[ವೆಬ್‌ಕ್ಯಾಮ್]], [[ಸ್ಕ್ಯಾನರ್]] |- | 07h | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | [[ಪ್ರಿಂಟರ್]] | [[ಲೇಸರ್ ಪ್ರಿಂಟರ್]], [[ಇಂಕ್‌ಜೆಟ್ ಪ್ರಿಂಟರ್]], [[ಸಿಎನ್‌ಸಿ ಮೇಷಿನ್]] |- | 08h | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | [[ಮಾಸ್ ಸ್ಟೋರೆಜ್]] | [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪ್ಲ್ಯಾಶ್ ಡ್ರೈವ್]], [[ಮೆಮೋರಿ ಕಾರ್ಡ್]] [[ರೀಡರ್]], [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಿಯೋ ಪ್ಲೇಯರ್]], [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾ]], ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರನಲ್ ಡ್ರೈವ್ |- | 09h | ಉಪಕರಣ | [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹಬ್]] | ಫುಲ್ ಸ್ಪಿಡ್ ಹಬ್, ಹೈ-ಸ್ಪಿಡ್ ಹಬ್ |- | 0Ah | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | ಸಿಡಿಸಿ-ದತ್ತಾಂಶ | (ದಿಸ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಇಸ್ ಯುಸ್‌ಡ್ ಟುಗೆದರ್ ವಿತ್ ಕ್ಲಾಸ್ 02h - ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸಿಡಿಸಿ ಕನ್ಟ್ರೋಲರ್.) |- | 0Bh | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | [[ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್]] | ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ರೀಡರ್ |- | 0Dh | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | ಕನ್‌ಟೆಂಟ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ | - |- | 0Eh | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | [[ವಿಡಿಯೊ]] | [[ವೆಬ್‌ಕ್ಯಾಮ್‌]] |- | 0Fh | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | ಫರ್ಸನಲ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ | - |- | DCh | ಎರಡೂ | ಡೈಯೋಗ್ನೋಸ್ಟಿಕ್ ಉಪಕರಣ | ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕಾಮ್‌ಪಲೈನ್ಸಿ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಉಪಕರಣ |- | E0h | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | [[ವೈರ್‌ಲೆಸ್]] ಕನ್ಟ್ರೋಲರ್ | [[Wi-Fi]] ಅಡಪ್‌ಟರ್, [[ಬ್ಲೂಟೂಥ್]] ಅಡಪ್‌ಟರ್ |- | EFh | ಎರಡೂ | ಇತರೆ | [[ActiveSync]] ಉಪಕರಣ |- | FEh | (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ | ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕ್ | [[IrDA]] ಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಟೆಸ್ಟ್ & ಮೇಜರ್‌ಮೆಂಟ್ ಕ್ಲಾಸ್(USBTMC)<ref>''ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ಸೀರಿಯಲ್‌ ಬಸ್‌ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಮೆಶರ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಕ್ಲಾಸ್‌ '' ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣಾ ತಪಶೀಲು ಪಟ್ಟಿ (ಯುಎಸ್‌ಬಿಟಿಎಮ್‌ಸಿ), ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1.0, ಏಪ್ರಿಲ್‌ 14, 2003'', ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರ್ಸ್‌ ಫೋರಮ್, ಐಎನ್‌ಸಿ.''</ref> |- | FFh | ಎರಡೂ | ವೆಂಡರ್ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕ್ | (ದಿಸ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಕೋಡ್ ಇಂಡಿಕೆಟೆಸ್ ದಟ್ ದಿ ಡಿವೈಸ್ ನೀಡ್ಸ್ ವೆಂಡರ್ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕ್ ಡ್ರೈವರ್ಸ್.) |} {{fnb|class 0}} ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾಸ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಲಾಸ್‌ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಡಿವೈಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳಿಂದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುವ ಈ ಮೂಲ ಕ್ಲಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ಡಿವೈಸ್‌ ಡಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಂಗ್ರಹ ಸಮೂಹ === {{Main|USB mass storage device class}} [[ಚಿತ್ರ:Ocz-rally-2gb.png|thumb|right|200px|ಎ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಡ್ರೈವ್‌, ಎ ಟೈಪಿಕಲ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಮಾಸ್‌-ಸ್ಟೋರೇಜ್‌ ಡಿವೈಸ್‌.]] ''ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಮಾಸ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಡಿವೈಸ್ ಕ್ಲಾಸ್'' (ಎಂಎಸ್‌ಸಿ ಅಥವಾ ಯುಎಂಎಸ್‌ಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟ ಗುಚ್ಛದ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಧನಗಳ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು ಉತ್ತಮವಾಗಿಸಿತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಡ್ರೈವರ್ಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಧನಗಳಿಗೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಫ್ಲ್ಯಾಷ್ ಡ್ರೈವ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಇದರ ಸಹಾಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಶದ ಒಳಗೇ ಕಡತದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆತ್ಮೀಯ ಮೆಟಾಫರ್ನ ಜೊತೆ ಹಲವಾರು ಸಿಸ್ಟಂಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.(ನಾವೆಲ್ ಸಾಧನವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಆತ್ಮೀಯ ಸಾಧನದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಇದು ವಿಸ್ತರಣೆಯೆಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳೂ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಮೂಹ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಧನವನ್ನು ಬೂಟಿಂಗ್ ಆಫ್ ಮಾಡುವ ಸಾದ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಆಂತರಿಕ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಾಹಕವಾಗಿದೆ. ವಾಹಕಗಳಾದ [[ಎಟಿಎ]] (ಐಡಿಈ), ಸರಣಿ ಏಈಎ([[ಎಸ್‌ಏಟಿಏ]]), ಅಥವಾ ([[ಎಸ್‌ಸಿಎಸ್‌ಐ]])ಗಳು ಪಿಸಿಯ ಕ್ಲಾಸ್ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಲಾಭವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ತೆಗೆಯದೇ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ತೆಗೆಯಲು, [[ಹಾಟ್‌ಸ್ವ್ಯಾಪಿಂಗ್‌]]ಗೆ ಇದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೊಬೈಲ್ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಇದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸಂಗ್ರಹದ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ([[ಸಿಡಿ-ಆರ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ]] ಸಾಧನಗಳು, [[ಡಿವಿಡಿ]] ಸಾಧನಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ), ಕೆಲವು [[ಉತ್ಪಾದಕರು]] ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭವಾದ ಬಾಹ್ಯ ಯುಎಸ್‌ಬಿ [[ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್‌]]ಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಡಿಸ್ಕ್ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಖಾಲಿ ಜಾಗವನ್ನು ಹೊರತಂದಿದೆ. ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಾಧನಗಳ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ನ ಮೇಲ್ಮಿತಿಯ ಸದ್ಯದ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ( ಇದು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0ಗೆ ೪೦೦ ಎಂಐಬಿ ಪ್ರತೀ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ಕ್ಕೆ 400ಎಂಐಬಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು).<ref>''ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ಸೀರಿಯಲ್‌ ಬಸ್‌ 3.0 ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣಾ ತಪಶೀಲು ಪಟ್ಟಿ'',4.4.11 "ಸಾಮರ್ಥ್ಯ"</ref> ಈ ಬಾಹ್ಯ ಸಾಧನಗಳು "ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲೇಟಿಂಗ್ ಸಾಧನ"ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವು ಡ್ರೈವ್ಗಳ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ನ ಮಧ್ಯೆ ಯುಎಸ್ಬಿ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಗಳಿಗೆ ವಾಹಕವಾಗಿದೆ. ([[ಐಡಿಈ]], [[ಏಟಿಏ]], [[ಎಸ್ಏಟಿಏ]], [[ಪಿಏಟಿಏ]], [[ಏಟಿಏಪಿಐ]] ಅಥವಾ [[ಎಸ್ಸಿಎಸ್ಐ]] ಕೂಡಾ) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ, ಆಂತರಿಕ ಡ್ರೈವ್‌ನಂತೆಯೇ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯ ಡ್ರೈವ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಇತರ ಕಾಂಪೀಟಿಂಗ್ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳು [[ಈಎಸ್ಏಟಿಏ]], [[ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ಕಾರ್ಡ್]] (ಈಗ 2.0ನೇ ಆವೃತ್ತಿ) ಮತ್ತು [[ಫೈರ್ವೈರ್]](ಐಈಈಈ 1394)ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಹೋಸ್ಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದೇ ತಂತ್ರಾಂಶದ(ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಓಐಪಿ ಗ್ರಾಹಕರು) ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಬಲ್ಲ ಎಕ್ಸೆಕ್ಯೂಶನ್ಗಳು ಯುಎಸ್ಬಿ ಸಂಮೂಹ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಧನದ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಯೋಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.makeuseof.com/tag/portable-software-usb/|title=100 Portable Apps for your USB Stick (both for Mac and Win)|accessdate=2008-10-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.voip-download.com/Skype.htm#USB/|title=Skype VoIP USB Installation Guide|accessdate=2008-10-30|archive-date=2008-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080722160744/http://www.voip-download.com/Skype.htm#USB/|url-status=dead}}</ref> === ಮಾನವ- ಅಂತರ್ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ (ಎಚ್‌ಐಡಿಗಳು) === ಧ್ವನಿಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಕೀಲಿಮಣೆಗಳನ್ನು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಿಸಿಯ ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು 2007ರವರೆಗೆ ಕೀಲಿಮಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಸ್‌ಗಳಿಗೆ [[ಪಿಎಸ್\೨ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಸಣ್ಣದಾದ ಯುಎಸ್‌ಬಿಯಿಂದ ಪಿಎಸ್\2 ಅಡಾಪ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಅಥವಾ ಪಿಎಸ್\2 ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯವುದನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪುರೈಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಅಡಾಪ್ಟರ್‌ಗಳ ಒಳಗೆ ಯಾವುದೇ [[ಲಾಜಿಕ್]] ಇಲ್ಲ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಮತ್ತು ಪಿಎಸ್\2 ಪ್ರೊಟೊಕೋಲ್‌ಗಳೆರಡರ ಉಪಯೋಗದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಎಚ್‌ಐಡಿಗಳು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಸಜ್ಜಾಗಿರುವಂತೆ ಇವುಗಳು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಾಕ್ಷಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಜಾಯ್‌ಸ್ಟಿಕ್ಸ್, ಕೀಪ್ಯಾಡ್ಸ್, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾನವ ಅಂತರ್ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳೂ [[ಮಿಡಿ]], ಪಿಸಿ [[ಗೇಮ್ ಪೋರ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಪಿಎಸ್\2 ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡು ಯುಎಸ್‌ಬಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿವೆ. == ಸಂಕೇತಗಳು == ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ [[ಸಂಕೇತದ ದರಗಳನ್ನು]] ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ: * '''ಕಡಿಮೆ ವೇಗ''' ದ ದರವು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.0ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 1.5 ಮೆಗಾಬಿಟ್ ಇದೆ. ಇದು "ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇಗ"ದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರತೀ ಬಿಟ್ 8 ಸಮಯದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಬ್ಯಾಂಡ್ವಿಡ್ತ್‌ನ [[ಮಾನವ ಅಂತರ್‌ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ]]ಗಳಾದ (ಎಚ್‌ಐಡಿ) ಕೀಲಿಮಣೆ, ಮೈಕ್ ಮತ್ತು ಜಾಯ್‌ಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಖರ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಂಥ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. * ಬೇಸಿಕ್ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ದತ್ತಾಂಶದ ದರವು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.1ನ್ನು ವಿವರಿಸಿದಂತೆ '''ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇಗ''' ದ ದರವು ಪ್ರತೀ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 12 [[ಮೆಗಾ ಬಿಟ್‌]]ಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹಬ್‌ಗಳೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇಗವನ್ನು ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ''' (ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0) ದರವು ಪ್ರತೀ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 480 ಗಿಗಾಬಿಟ್ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 2001ಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧನಗಳೂ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇಗದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಹಿಂದಿರುಗುವ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು. ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಸರ್ವಾಂಗಸಮಾವಾಗಿವೆ.. * '''ಅತ್ಯಂತ ವೇಗ''' ದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪ್ರತೀ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ (3.0)ದರವು 5.0ಗಿಗಾ ಬಿಟ್‌ಆಗಿದೆ. [[ಸಿಎನ್‌ಈಟಿ]] ನ್ಯೂಸ್‌ನ ವರದಿಯಂತೆ ಇಂಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರರು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ವಿಶೇಷವು ಅಗಸ್ಟ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ೩.೦ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಚಿಪ್‌ಗಳನ್ನು [[ಎನ್‌ಈಸಿ]]ಯು ಮೇ2009ರಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿತು<ref>{{cite web|url=http://www.reghardware.co.uk/2009/05/19/nec_usb_3_host/ | title=NEC ready to sample 'world's first' USB 3.0 controller chip | accessdate=2009-06-15}}</ref> ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಕ್ಯೂ3 2009 ಮತ್ತು 2010ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite web| url=http://www.everythingusb.com/superspeed-usb.html#6 | title=When will USB 3.0 products hit the market? | accessdate=2009-05-11}}</ref> ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ಯಾಕ್‌ವಾರ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯಾಟಿಬಲ್‌ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಅದರೆ ಹೊಸ ತಂತಿಜಾಲವನ್ನು ಮತ್ತು ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಂಕೇತಗಳು 90[[Ω]] ±15% ರ [[ವಿಶೇಷ ರೋಧತ್ವ]]ದ ಜೊತೆಗೆ,<ref>{{cite web |title=USB in a NutShell—Chapter 2—Hardware |url=http://www.beyondlogic.org/usbnutshell/usb2.htm |publisher=Beyond Logic.org |accessdate=2007-08-25 |archive-date=2007-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820221226/http://www.beyondlogic.org/usbnutshell/usb2.htm |url-status=dead }}</ref> D+ ಮತ್ತು D- ಪಟ್ಟಿಯ [[ಜೊತೆ ಹೆಣೆದ]] ದತ್ತಾಂಶ ತಂತಿಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ, ಉದ್ದದ ರೇಖೆಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ [[ಶಬ್ದ]] ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ [[ಹಾಪ್-ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್]] [[ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಸಂಕೇತ]]ಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಡಿಮೆ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಂವಾಹಕ ಸಂಕೇತಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವು 0.0-0.3 [[ವೋಲ್ಟ್ಸ್]] ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ 2.8-3.6 [[ವೋಲ್ಟ್ಸ್]] ಆಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ -10-10 ಎಂವಿ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ 360-440ಎಂವಿ ಆಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇಗದಲ್ಲಿ ತಂತಿಜಾಲದ ತಂತಿಗಳು ಟರ್ಮಿನೇಟ್ ಆಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹೆಚಿನ ವೇಗದ ರೀತಿಯ ಗ್ರೌಂಡ್‌ಗೆ 45 Ω [[ಟರ್ಮಿನೇಶನ್]] ಹೊಂದಿದೆ. ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂತರ್ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ದತ್ತಾಂಶ ತಂತಿಜಾಲದ ರೋಧತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು 90 Ω ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ವು ಹೊದಿಕೆಯಿರುವ ಹೆಣೆದ ತಂತಿಗಳಎರಡು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ತಂತಿಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಅವರು ಗರಿಷ್ಠ ದತ್ತಾಂಶ ದರವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಡ್ಯುಪ್ಲಕ್ಸ್ ಕರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಂಬಂಧವು ಯಾವಾಗಲೂ "ಎ" ಕನೆಕ್ಟರ‍್‌ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹಬ್ಯ್ಯ್ನ ಮಧ್ಯೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನ ಅಥವಾ ಹಬ್‌ನ "ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್" ಪೋರ್ಟ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇದು "ಬಿ" ಕನೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಂತಿಜಾಲದ ಮಾರಾಟಗಾರರು ನಕ್ಷಿಸಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಿದ ಪರವಾನಗಿಯಿರುವ ಅಸಮ ಸಂಬಂಧಗಳಂತಹ ಆವರ್ತನಾ ಸಂಬಂಧಗಳ ಅಸಮ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು (ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ಪಥಕ್ಕೆ ಆಗಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತಾ ಹಾನಿಯನ್ನೂ)ತಪ್ಪಿಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಎಸ್‌ಬಿಯ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕಗಳು ನಕಲು ಮಾಡಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದೇನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮೂಲದಲ್ಲಿದ್ದಂತೇ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತೀ ದತ್ತಾಂಶ ರೇಖೆಯಲ್ಲೂ 15 kΩ ಕೆಳ ಎಳೆತದ ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಸಾಧನಗಳೂ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದಾಗ "ಸಿಂಗಲ್-ಎಂಡೆಡ್ ಝೀರೋ" ಸ್ಟೇಟ್‌ಗೆ (ಯುಎಸ್‌ಬಿ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಈಓ ನ್ನು) ಎರಡೂ ದತ್ತಾಂಶದ ರೇಖೆಗಳು ಕನಿಷ್ಠಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಪುನರ್ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಂಪರ್ಕರಹಿತ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಾಧನವು ದತ್ತಾಂಶದ ರೇಖೆಯು 1.5 kΩ ನಿರೋಧಕದ ಜೊತೆಗೆ ದತ್ತಾಂಶ ರೇಖೆಯ ಗರಿಷ್ಠಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಳೆಗೆಳೆಯುವ ನಿರೋಧಕಗಳಲ್ಲಿನ, ದತ್ತಾಂಶ ರೇಖೆಯ ಹೋಸ್ಟ್ ಮತ್ತೂ ಲೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಐಡಲ್ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ "ಜೆ"ಯನ್ನು ಇದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.xಗೆ ದತ್ತಾಂಶ ರೇಖೆಯ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಾಧನದ ವೇಗ ಸಹಕಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ; ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇಗದ ಸಾಧನಗಳು D+ ಗರಿಷ್ಠವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೇಗದ ಸಾಧನವು D- ಗರಿಷ್ಠವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ ದತ್ತಾಂಶವು ಜೆ ಸ್ಥಿತಿ ಮತು ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ವಾದ ಕೆ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮಧ್ಯೆ ದತ್ತಾಂಶ ರೇಖೆಯ ಸುರುಳಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು [[ಎನ್‌ಆರ್‌ಝಡ್‌ಆಯ್]] ಸಮ್ಮೇಳನದ ದತ್ತಾಂಶ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಜೆ ಯಿಂದ ಕೆಗೆ ಅಥವಾ ಕೆಯಿಂದ ಜೆಗೆ ದತ್ತಾಂಶ ರೇಖೆಯು ೦ ಬಿಟ್ ಸಂವಹನವು ಸುರುರ್ಳಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ವೇಳೆ 1 ಬಿಟ್‌ ಸಂವಹನವು ದತ್ತಾಂಶ ರೇಖೆಯನ್ನು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುವಂತೆ ಸಂವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಕೇತ ಸಂಕ್ರಮಣದ ಕನಿಷ್ಠ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು [[ಬಿಟ್ ಸ್ಟಫ್ಫಿಂಗ]]ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆರು ಕ್ರಮಾನುಗತ 1 ಬಿಟ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ 0 ಬಿಟ್ ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಒಳತೂರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಏಳು ಕ್ರಮಾನುಗತ 1 ಬಿಟ್ ಯಾವಾಗಲು ತಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ವು ವಿಶೇಷ ದತ್ತಾಂಶ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಶನ್ ಎನ್‌ಕೋಡಿಂಗ್ಸನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಂಗ್ರಹವು 8-ಬಿಟ್ ಸಿಂಕ್ರನೈಝಶನ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್ 00000001ನ ಜೊತೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರಂಭಿಕ ಐಡಲ್ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ಜೆ, ದತ್ತಾಂಶ ರೇಖೆಯ ಸುರುಳಿಯ ನಂತರದಲ್ಲಿದೆ. KJKJKJKK. ಅಂತಿಮ 1 ಬಿಟ್ (ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಕೆ ಸ್ಥಿತಿ)ಯು ಸಿಂಕ್ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಗುಚ್ಛದ ಕೊನೆಯನ್ನು ಈಓಪಿ(ಗುಚ್ಛದ ಕೊನೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಸ್‌ಈಓದ 2 ಬಿಟ್ ಸಮಯ (D+ ಮತ್ತು D− ಎರಡರ ಕನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ) ಮತ್ತು ಜೆ ಸ್ಥಿತಿಯ 1 ಬಿಟ್ ಸಮಯವನ್ನು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್ D+/D− ರೇಖೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಈ ಮೊದಲೇ ವಿವರಿಸಿದ ಎಳೆಯುವ ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಜೆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಸ್‌ಈಓ ಗುಚ್ಛ ಕೊನೆಯಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟೂ ಒಂದು ಬಿಟ್ ಸಮಯವನ್ನು ಹಬ್‌ಗಳು ಸೇರಿ ಇಳುಕಲು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆರು ಬಿಟ್‌ಗಳಿಗೂ ಮುನ್ನ '1' CRCಗಳು ಇದ್ದರೆ ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಟ್‌ಗಳೂ ಕೂಡ "ಬಿಟ್‌ ಸ್ಟಪ್‌ ವೈಯೋಲೇಶನ್‌"ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಈ ಬಿಟ್ ಗ್ರಾಹಕನಿಂದ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಿಈಓ ಸಂಕೇತಗಳಿಂದ(10 ರಿಂದ 20 ಮಿಲಿಸೆಕೆಂಡ್) ಎಳೆತವಾದರೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಬಸ್‌ನ್ನು ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಸಾಧನಗಳು ಹೋಸ್ಟ್/ಹಬ್‌ನ ಜೊತೆ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಮೋಡ್‌ಗೆ ಸಂವಾದಿಸಲು "ಚಿರ್ಪಿಂಗ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೊಟೋಕೋಲನ್ನು ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ವೇಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಾಧನವು ಮೊದಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇಗದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ ರೀಸೆಟ್‍ನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇದು D- ಗರಿಷ್ಠವನ್ನು ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಿರ್ಪ್ ಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಧನವು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್‌ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋಸ್ಟ್/ಹಬ್ ಕೂಡಾ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಹಬ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಅರಿವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.(D− ಮತ್ತು D+ ರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಜೆ ಮತ್ತು ಕೆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದರಂತೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ.) ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಟರ್ಮಿನೇಶನ್ನಿಗೆ ಬದಲಾಗುವ ಮುಂಚೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಸಂಕೇತಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಸಾಧನವು ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ಕೆಜೆ ಚಿರ್ಪ್ ಗುಚ್ಛಗನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0vವು ತಂತಿಜಾಲದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.x ಯಿಂದಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವೇಗದ ಸಂಧಾನವು ಅಗತ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಸಮಯದ ತಾಳಿಕೆಯು 480.00 Mbit/s ±500 [[ppm]], 12.000 Mbit/s ±2500 ppm, 1.50 Mbit/s ±15000 ppm ಆಗಿದೆ. ಆದರೂ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು "480 Mbit/s " ಎಂದು ಪ್ರಚಾರ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಸಾಧನಗಳೂ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ್ದಲ್ಲ. ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಕ್ ಸ್ಪೀಡ್ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದವುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಲೋಗೋಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಐಎಫ್]] ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸಾದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿಯ ಫೀಯನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಈ ಪರವಾನಗಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲ ಸಾಧನಗಳೂ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಡಿವೈಸ್‌ಗಳೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟತೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ-ಬಳಸಲಾಗುವ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವೇಗದ ಡಿವೈಸ್‌ಗಳು ಕೂಡ 2.0 ಡಿವೈಸ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0ದ ನೈಜ ಹೊರಹೋಗುವಿಕೆಯ{{as of|2006|alt=currently (2006)}} ವೇಗವು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಡಾಟಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ನ 53.248 MiB/sನ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮೂರರಲ್ಲಿ ಎರಡರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ USB ಡಿವೈಸ್‌ಗಳು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ 3 MiB/sನಷ್ಟು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 10–20 MiB/sವರೆಗೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.barefeats.com/usb2.html |title=How Fast Does A USB 2.0 Drive Go On The Newest Macs? How Does It Compare To FireWire? |publisher=Bare Facts |date=May 8, 2004 |accessdate=2007-08-25}}</ref> == ಡಾಟಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳು == ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸಂಪರ್ಕ [[ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳ]] ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳು ರೂಟ್ ಹಬ್‍ನ ಮೂಲಕ ಆತಿಥೇಯನಿಂದ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಹುಶ ಹಲವು ಹಬ್‍ಗಳಿಂದ ಡಿವೈಸ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು, ಕೆಲವು ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಉತ್ತರವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲು ಒಂದು ಡಿವೈಸ್‍ಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಂಕ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ನಂತರ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳು 8-ಬಿಟ್ ಬೈಟ್‍ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, [[ಕನಿಷ್ಟ-ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಬಿಟ್ ಮೊದಲು]] ಪ್ರಸಾರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಬೈಟ್ ಒಂದು ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಗುರುತಿಸುವ (PID) ಬೈಟ್. PID ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ 4 ಬಿಟ್‍ಗಳಾಗಿದೆ; ಬಿಟ್ 4-ಬಿಟ್ PIDಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಅದರ ಬಿಟ್‍ವೈಸ್ ಪುರಕ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪುನರುಕ್ತಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. (ಒಂದು PID ಬೈಟ್ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ 1 ಬಿಟ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದಾಗ್ಯೂ ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಬಿಟ್-ಸ್ಟಫಿಂಗ್‍ನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂತಿಮ 1 ಬಿಟ್‍ನ್ನು ಸಿಂಕ್ ಬೈಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದಾಗಲೂ ಸಹ. ಆದರೆ, ೧ ಬಿಟ್‍ಗಳನ್ನು PIDನಲ್ಲಿ ಅನುಸರಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ಪೇಲೊಡ್‍ನ ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಬಿಟ್‍ಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಬಿಟ್-ಸ್ಟಫಿಂಗ್‍ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಬಹುದು.) : :: ::: :::: {| class="wikitable" |+ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ PID ಬೈಟ್‍ಗಳು ! ವಿಧಗಳು ! ಪಿಐಡಿ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ<br />(ಎಂಎಸ್‌ಬಿ-ಫಸ್ಟ್) ! ಟ್ರಾನ್ಸ್‌‌ಮಿಟೇಡ್ ಬೈಟ್<br />(ಐಎಸ್‌ಬಿ-ಫಸ್ಟ್) ! ಹೆಸರು ! ವರ್ಗ |- | ''ಕಾದಿರಿಸಿದ'' | align="center"| 0000 | align="center"| 0000 1111 | ಕೊಲ್‌ಸ್ಪ್ಯಾನ್=2 | |- | rowspan="2"| ಟೋಕನ್ | align="center"| 1000 | align="center"| 0001 1110 | '''ಸ್ಪ್ಲಿಟ್(ವಿಭಾಗಿಸು)''' | ಹೈ-ಸ್ಪಿಡ್ (ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0) ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ ಟ್ಯ್ರಾನ್‌ಝ್ಯಕ್ಯನ್ |- | align="center"| 0100 | align="center"| 0010 1101 | '''ಪಿಐಎನ್‌ಜಿ''' | ತುದಿಯಕೊನೆಯು ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಕ್ಷೀಸಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ (2.0) |- | ವಿಶೇಷವಾದ | rowspan="2" align="center"| 1100 | rowspan="2" align="center"| 0011 1100 | '''ಪಿಆರ್‌ಇ''' | ಕಡಿಮೆ ವೇಗದ ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ ತೊಂದರೆ |- | rowspan="5"| ಹಸ್ತಲಾಘವ | '''ಇಆರ್‌ಆರ್''' | ವಿಭಾಗವಾದ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿನ ದೋಷ (ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0) |- | align="center"| 0010 | align="center"| 0100 1011 | '''ಎಸಿಕೆ''' | ದತ್ತಾಂಶ ಪೊಟ್ಟಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ |- | align="center"| 1010 | align="center"| 0101 1010 | '''ಎನ್‌ಎಕೆ''' | ದತ್ತಾಂಶ ಪೊಟ್ಟಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿಲ್ಲ; ದಯಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ತಲುಪಿಸಿ |- | align="center"| 0110 | align="center"| 0110 1001 | '''ಎನ್‌ವೈಇಟಿ''' | ದತ್ತಾಂಶ ಇದುವರೆವಿಗೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ (ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0) |- | align="center"| 1110 | align="center"| 0111 1000 | '''ಎಸ್‌‍ಟಿಎ‌ಎಲ್‌ಎಲ್ (ಸ್ಟಾಲ್) ''' | ವರ್ಗಾಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ: ಪುನರ್ವಶದಲ್ಲಿ ದೋಷ |- | rowspan="4"| ಟೋಕನ್ | align="center"| 0001 | align="center"| 1000 0111 | '''ಔಟ್''' | ಆಡ್ರಸ್‌ ಫಾರ್ ಹೋಸ್ಟ್‌-ಟು-ಡಿವೈಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ |- | align="center"| 1001 | align="center"| 1001 0110 | '''ಇನ್‌!''' | ಆಡ್ರಸ್ ಫಾರ್ ಡಿವೈಸ್-ಟು- ಹೋಸ್ಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ |- | align="center"| 0101 | align="center"| 1010 0101 | '''ಎಸ್‌ಒಎಫ್''' | ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಆಫ್ ಫ್ರೇಮ್ ಮಾರ್ಕರ್ (ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಎಮ್‌ಎಸ್‌ನ್ನು ಕಳುಹಿಸು) |- | align="center"| 1101 | align="center"| 1011 0100 | '''ಸೆಟ್-ಅಪ್''' | ಆಡ್ರಸ್ ಫಾರ್ ಹೋಸ್ಟ್-ಟು-ಡಿವೈಸ್ ಕನ್‌ಟ್ರೋಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ |- | rowspan="4"| ದತ್ತಾಂಶ | align="center"| 0011 | align="center"| 1100 0011 | '''ದತ್ತಾಂಶ0''' | Even-numbered data packet ಬೆಸ ಸ್ |- | align="center"| 1011 | align="center"| 1101 0010 | '''DATA1''' | Odd-numbered data packet |- | align="center"| 0111 | align="center"| 1110 0001 | '''DATA2''' | Data packet for high-speed isochronous transfer (USB 2.0) |- | align="center"| 1111 | align="center"| 1111 0000 | '''MDATA''' | Data packet for high-speed isochronous transfer (USB 2.0) |} ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳು ಮೂರು ಮೂಲ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಒಂದು ಬೇರೆ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮತ್ತು CRC ಜೊತೆಗೆ( [[ಚಕ್ರಗತಿಯ ಪುನರುಕ್ತಿ ತಪಾಸಣೆ]]): === ಹ್ಯಾಂಡ್ ಶೇಕ್ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳು === ಹ್ಯಾಂಡ್ ಶೇಕ್‍ಗಳು ಒಂದು PID ಬೈಟ್‍ನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡಾಟಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಮೂಲ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ '''ACK''' ಡಾಟಾ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ, '''NAK''' , ಡಾಟಾ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಕೃತವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು '''STALL''' ಡಿವೈಸ್ ದೋಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯ(ಡಿವೈಸ್ ಆಳವಡಿಸುವುದು) ನೇರವರಿಸಿದ ಹೊರತು ಡಾಟಾವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವರ್ಗಮಾಡಲು ಎಂದಿಗೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 2.0 ಎರಡು ಹ್ಯಾಂಡ್‍ಶೇಕ್ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ, '''NYET''' ವಿಭಜಿಸುವ ವ್ಯವಹಾರ ಇನ್ನೂ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು NYET ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಆತೀಥೇಯಕ್ಕೆ ರಿಸೀವರ‍್ ಒಂದು ಡಾಟಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಬಫರ‍್ಗಳು ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಹ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆತೀಥೆಯ PING ಪ್ಯಾಕೆಟ್ಗಳನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾರಿ ಡಿವೈಸ್ ACK's the PING ಡಾಟಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.'''ERR''' ಹ್ಯಾಂಡ್ ಶೇಕ್‌ ಸೇರಿಸಿದ ಬೇರೆ ಪ್ಯಾಕೆಟ್, ಇದು ವಿಭಜಿಸುವ ವ್ಯವಹಾರ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಆತೀಥೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಏಕಮಾತ್ರ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ಶೇಕ್ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಎಂದರೆ ACK, ಇದು ಡಾಟಾ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ತಯಾರಾಗದಿದ್ದರೇ, ಇದು ಡಿವೈಸ್‍ಗೆ ಯಾವ ಡಾಟಾವನ್ನು ಕಳಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಬಾರದು. === ಟೋಕ‍ನ್‍ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳು === ಟೋಕನ್ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳು 2 ಪ್ಲೇಲೋಡ್ ಬೈಟ್‍ಗಳಿಂದ ಅನುಸರಿಸಿ ಒಂದು PID ಬೈಟ್ : ವಿಳಾಸದ 11 ಬಿಟ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು 5-ಬಿಟ್ CRC ಹೊಂದಿದೆ. ಟೋಕನ್‍ಗಳು ಆತೀಥೆಯರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕಳುಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಡಿವೈಸ್‍ನಿಂದ ಅಲ್ಲ. '''ಒಳಗೆ ''' ಮತ್ತು '''ಹೊರಗೆ''' ಟೋಕನ್‍ಗಳು ಒಂದು 7-ಬಿಟ್ ಡಿವೈಸ್ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು 4-ಬಿಟ್ ಕಾರ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು (ಬಹುಕಾರ್ಯ ಡಿವೈಸ್‍ಗೆ) ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ, DATAxಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ DATAx ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು,ಅಥವಾ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಡಿವೈಸ್‍ಗೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಒಳ ಟೋಕನ್ ಒಂದು ಡಿವೈಸ್‍ನಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು NAK ಅಥವಾ STALL ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ಅಥವಾ ಒಂದು DATAx ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ನಂತರದ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ, ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಆತೀಥೆಯವು ಒಂದು ACK ಹ್ಯಾಂಡ್‍ಶೇಕ್‍ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹೊರ ಟೋಕನ್‍ ತಕ್ಷಣ ಒಂದು DATAx ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಡಿವೈಸ್ ACK, NAK, NYET, ಅಥವಾ STALL ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. '''SETUP''' ಒಂದು ಹೊರ ಟೋಕನ್‍ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರಾರಂಭದ ಡಿವೈಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ ಜೋಡಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು 8-ಬೈಟ್‍ ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಇದು ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಸೆಂಕೆಂಡಿಗೆ(1200-ವೇಗ ಬಿಟ್ ಸಮಯಗಳು), ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಆತೀಥೆಯ ಒಂದು ವೀಶೇಷ '''SOF''' (ಜೋಡಣೆಯ ಆರಂಭ) ಟೊಕನ್‌ನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಡಿವೈಸ್ ವಿಳಾಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು 11-ಬಿಟ್ ಏರಿಕೆಯ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಪ್ರಸಾರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು isochronous ಡಾಟಾ ಹರಿವುಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕ-ವೇಗದ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 2.0 ಡಿವೈಸ್‍ಗಳು ಪ್ರತಿ ಜೋಡಣೆಗೆ 7 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಕಲಿ ಸಾಫ್ ಟೋಕನ್‍ಗಳನ್ನು ಸ್ವಿಕರಿಸುತ್ತದೆ,ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಒಂದು 125 µs "microframe"ಯನ್ನು (60000 ಹೆಚ್ಚು-ವೇಗ ಪ್ರತಿ ಬಿಟ್ ಸಮಯಗಳು) ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 2.0 ಒಂದು'''PING''' ಟೋಕನ್‍ನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ, ಅದು ಒಂದು ಡಿವೈಸ್‍ಗೆ ಒಂದು ಹೊರ/ಡಾಟಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ತಯಾರಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಡಿವೈಸ್ ACK, NAK, NYET, ಅಥವಾ STALL ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು NAK ಜೊತೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಡಿವೈಸ್‍ಗೆ ತಿಳಿದರೆ ಇದು ಡಾಟಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 2.0 ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ 3-ಬೈಟ್ '''SPLIT''' ಟೋಕನ್‍ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು 7-ಬಿಟ್ ಹಬ್‍ ಸಂಖ್ಯೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ಲಾಗ್‍ಗಳ 12 ಬೀಟ್‍ಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು 5-ಬಿಟ್ CRCನ್ನು ಸಹ ಸೇರಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೆರೆವೇರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಿಧಾನ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಡಿವೈಸ್‍ಗೆ ಡಾಟಾ ಕಳುಹಿಸುವ ಅಧಿಕ-ವೇಗದ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಬಸ್‍‍ನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಹತ್ತಿರದ ಅಧಿಕ-ವೇಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹಬ್ ಅಧಿಕ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ನಿಂದ ಅನುಸರಿಸಿದ ಒಂದು SPLIT ಟೊಕನ್‍‍ನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಡಾಟಾ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಎರಡನೆ SPLIT ಟೋಕನ್‍‍ನಿಂದ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದಾಗ ಅಧಿಕ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವರಗಳು ಜಟಿಲವಾಗಿದೆ; ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ specification ನೋಡಿ. === ಡಾಟಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳು === ಒಂದು ಡಾಟಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಡಾಟಾ ಪೇಲೋಡ್‍ನ 0–1023 ಬೈಟ್‍ಗಳನ್ನು(1024ರ ವರೆಗೆ ಅಧಿಕ ವೇಗದಲ್ಲಿ, 8 ಕಡಿಮೆ ವೇಗದಲ್ಲಿ) ಅನುಸರಿಸಿದ PID ಮತ್ತು ಒಂದು 16-ಬಿಟ್ CRCಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡು ಮೂಲ ಡಾಟಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳು '''DATA0''' ಮತ್ತು '''DATA1''' . ಅವುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ವಿಳಾಸ ಟೋಕನ್‍‍ನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳು ಪ್ರಸಾರ ಯಂತ್ರದ ಹಿಂದಿನ ರಿಸೀವರುಗಳಿಂದ ಒಂದು ಹ್ಯಾಂಡ್‍ಶೇಕ್ ಟೋಕನ್‍‍ನಿಂದ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ನಿಲ್ಲಿಸು-ಮತ್ತು-ಕಾಯಿ ARQ]]ಗೆ ಬೇಕಾದ 1-ಬಿಟ್ ಅನುಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎರಡು ವಿಧಗಳ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಆತೀಥೆಯ ಅದು ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿದ ಡಾಟಾಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ACK) ಸ್ವೀಕರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಡಾಟಾ ಸ್ವಿಕೃತವಾಗಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು ಅದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ: ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಆ ಡಾಟಾವು ಕಳೆದು ಹೋಗಿರಬಹುದಾದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಅದು ಸ್ವೀಕೃತಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ಶೇಕ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕಳೆದು ಹೋಗಿದ್ದಲ್ಲಿ. ಈ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಪರಿಹಾರಿಸಲು, ಡಿವೈಸ್ ಹಿಂದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ DATAx ವಿಧದ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ನ್ನು ಅದು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅದೇ ವಿಧದ ಇನ್ನೊಂದು DATAx ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ, ಇದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ನಕಲು ಎಂದು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿರುದ್ಧ ವಿಧದ ಒಂದು DATAx ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಮಾತ್ರ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕೃತವಾದದ್ದು. ಒಂದು SETUP ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಡಿವೈಸ್‍ನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ, ಇದು ನಂತರ ಒಂದು 8-ಬೈಟ್ DATA0 ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 2.0 '''DATA2''' ಮತ್ತು '''MDATA''' ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ವಿಧಗಳನ್ನು ಸಹ ಸೇರಿಸಿದೆ..ಅವುಗಳು ಅಧಿಕ-ಬ್ಯಾಂಡ್‍ವಿಡ್ತ್‌ isochronous ಪ್ರಸಾರಮಾಡುವ ಅಧಿಕ-ವೇಗದ ಡಿವೈಸ್‍ಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿದೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು 1024 ಬೈಟ್‍ ಪ್ರತಿ 125 µs "microframe"ಗಳಿಗಿಂತ(8192 kB/s) ಹೆಚ್ಚು ಅವಶ್ಯಕ. === PRE "ಪ್ಯಾಕೆಟ್" === ಕಡಿಮೆ-ವೇಗದ ಡಿವೈಸ್‍ಗಳು ಒಂದು ವಿಶೇಷ PID ಮೌಲ್ಯದ ಜೊತೆ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, '''PRE''' .ಇದು ಕಡಿಮೆ-ವೇಗದ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ನ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ವೇಗದ ಡಿವೈಸ್‍ಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣ-ವೇಗದ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದ ಹಬ್‍ಗಳಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ-ವೇಗದ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ನ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ವೇಗದ ಡಿವೈಸ್‍ಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣ-ವೇಗದ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದ ಹಬ್‍ಗಳಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್‍ ಕಡಿಮೆ-ವೇಗದ ಔಟ್‍ಪುಟ್‍ಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವಾಗ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿರಾಮವು ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ, ಈಗಾಗಲೇ J ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗುವುದು, ನಂತರ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ-ವೇಗದ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಸಿಂಕ್ ಅನುಕ್ರಮ ಮತ್ತು PID ಬೈಟ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿ, ಮತ್ತು SEOನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವೇಳೆಯ ಜೊತೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂತಿಮ SE0 ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ವರೆಗೆ, ಹಬ್‍ ಅಲ್ಲದ ಪೂರ್ಣ-ವೇಗದ ಡಿವೈಸ್ ಸುಲಭವಾಗಿ PRE ಪ್ಯಾಕೆಟ್‍ನ್ನು ಮತ್ತು ಇದರ ಕಡಿಮೆ-ವೇಗ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. == ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು == ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ನ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿರುವಂತಹ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಡಿವೈಸ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾರರಿಗೆ ಮೌಲ್ಯವಲ್ಲದ ಕೈಗೊಂಬೆಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಳ-ಹಂತದ ಬಸ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಯಿಂದ ಮೇಲ್‌-ಹಂತದ ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳವರೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ವರ್ಗ-ಹಂತದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಕನೆಕ್ಟರ್‌ನ ವಿಶೇಷಗುಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Male and Female USB Connectors.jpg|thumb|200px|ಸಿರೀಸ್‌ "ಎ" ಪ್ಲಗ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌.]] ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ ಅಂಡರ್‌ಲೈಯಿಂಗ್‌ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಗಣಕಯಂತ್ರ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವಂತಹ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಸಮೂಹದಿಂದ ವಿಚಾರಿಸುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿವೆ. === ಉಪಯುಕ್ತತೆ === * ಅದು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಅನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಸೇರಿಸುವುದು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೆಳಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲಗ್‌ ಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದು ಪ್ಲಗ್‌ ಹಾಗೂ ಸಾಕೆಟ್‌ಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಕನೆಕ್ಷನ್‌ ಅನ್ನು ಮಾಡುವ [[ಕೈನೆಸ್ಥೆಟಿಕ್‌]] ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕರಣೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಅದು ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಸುತ್ತಲೂ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವು ಅನುಭವರಾಹಿತ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಬೀರುವಲ್ಲಿ ಸುಲಭಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಅಥವಾ ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ),ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅದು ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಪದೇ ಪದೇ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಬದಿಯು ''ಟ್ರೈಡೆಂಟ್‌'' ಲೊಗೊ ಜೊತೆಗೆ ಬಳಕೆದಾರನ "ಮೇಲೆ" ಅಥವಾ "ಕಡೆಗೆ" ಇರಬೇಕು. ಅನೇಕ ಉತ್ಪಾದಕರು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ,ಆದರೂ ಅವರು ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಅಥವಾ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್‌ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಕೇವಲ ಉತ್ತಮವಾದ ಒಳಜೋಡಿಸುವಿಕೆ/ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ(ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್‌ನಿಂದ). ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಡಿವೈಸಸ್‌ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ನಿಂದ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (ಸ್ರ್ಯೂವ್ಸ್‌, ಕ್ಲಿಪ್‌ ಅಥವಾ ಟಂಬರ್‌ಟರ್ನ್ಸ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೇ,ಇನ್ನಿತರೆ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ). ಆ ಶಕ್ತಿಯು ಕನೆಕ್ಷನ್‌ ಅನ್ನು ಸಾಧಾರಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ,ಅನೂಕೂಲವಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾ, ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಆಧಾರವಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ನೆಲದ ಹಿಂಭಾಗ ಅಥವಾ ಕೆಳಗಿನಿಂದ) ಅಥವಾ ಮೋಟಾರ್‌ ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯತೆ ಜೊತೆಗಿನವುಗಳಿಂದ ಕನೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಕನೆಕ್ಷನ್‌ನ ಸುಲಭವಾದ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದೇನೆಂದರೆ ಒಂದು ಕೇಬಲ್‌ ಅಪಘಾತ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಲು ಬಯಸಿದ್ದರೂ (ಉದಾ,ಮುಗ್ಗರಿಸಿ ಬೀಳುವಿಕೆ‌, ಅಥವಾ ಕಣ್ಣುತಪ್ಪಿ ಎಳೆಯುವಿಕೆ), ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕೇಬಲ್ಸ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕೆಲವು ಮಾರ್ಗಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ(ಉದಾ,ನಯನಾಜೂಕಿಲ್ಲದ [[ಕ್ಲೂಡ್ಜ್‌]] ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿನ [[ಡಕ್ಟ್‌ ಟೇಪ್‌]]). * ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ಗಳು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ತಂತಿಜಾಲ]]ವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉದೇಶಿಸಿವೆ:ಟೈಪ್‌ ಎ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಡಿವೈಸಸ್‌ಲ್ಲಿರುವ ಸರಬರಾಜು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮತ್ತು ಟೈಪ್‌ ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಟಾರ್ಗೆಟ್‌ ಡಿವೈಸಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್‌. ಇದು ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಎರಡು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸರಬರಾಜುಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದಾಗುವ, ಹೆಚ್ಚು ಆಘಾತಕಾರಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪ್ರವಾಹ, ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸಂಚಾರ ವಿಫಲತೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾದ ಆಪಘಾತದಿಂದ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು ಸೈಕ್ಲಿಕಲ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಸಹವರ್ತನವಲ್ಲದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಡಿವೈಸಸ್‌ ತಾವಾಗಿಯೇ ಸಹವರ್ತನವಲ್ಲದವುಗಳಿಂದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಇತರೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು(ಉದಾ, ಆರ್‌ಜೆ-45 ಕೇಬಲಿಂಗ್‌) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ [[ಜೆಂಡರ್‌ ಚೇಂಜರ್‌]]ಗಳು ಯುಎಸ್‌ಬಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಅರಿವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Usb extension cable.jpg|thumb|200px|ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಎಕ್ಷ್‌ಟೇನ್ಷನ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌]] === ಬಾಳಿಕೆ === * ಆರಂಭಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಇರುವ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ.(ಉದಾ, ಮೈಕ್ರೋ ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಸೆಲ್ಲ್ಯೂಲರ್‌ ಪೋನ್‍ಗಳಂತೆಯೇ ಕೆಲವು ಮೊಬೈಲ್‌ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ) ಅನೇಕ ಮೊದಲಿನ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿವೆ, ಅವು ಹುದುಗಿಸಿದ ಕಂಪೋನೆಂಟ್‌ ಪಿನ್ಸ್‌ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧಾರಣ ರೀತಿಯ ಶಕ್ತಿ, ಬಗ್ಗಿಸಲು ಅಥವಾ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಗುರಿಯಾದದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಡುವಂತಹ ಇತರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಪಕ್ಕದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ನಾಲಿಗೆಯಾಕಾರದ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕನೆಕ್ಟಿಂಗ್‌ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೋಹವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಶೀಥ್‌]]ನಿಂದ ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಮಗುವು ಸಹ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮುಟ್ಟಬಹುದು,ಅಳವಡಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಹೊರತೆಗೆಯಬಹುದು. * ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ರಚನೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ಪ್ಲಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬಾಹ್ಯ ಶೀಥ್‌, ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಡುವುದರೊಳಗೆ ಯಾವುದೇ ನಾಲ್ಕು ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೂ ಮುಂಚೆ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಪ್ರತಿರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಲೋಹ ಶೀಥ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಗ್ರೌಂಡ್‌ಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಹೀಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ ನಿಶ್ಚಲ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳನ್ನು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಕಂಪೋನೆಂಟ್‌]]ಗಳ ಮೂಲಕ). ಈ ವಿನ್ಯಾಸದ ಆವರಣವು ಸಹ ತೋರಿಸುವುದೆನೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್‌ನಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಹಂತವು, ಅದು ಜೋಡಿಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಜೋಡಿ ಮೂಲಕ ಸಂಚರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಂಕೇತಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಬರುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ವಿದ್ಯುತ್‌ ಅಗತ್ಯವಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕನೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಗ್ರೌಂಡ್‌ ನಂತರ ರಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ,ಆದರೆ ದತ್ತಾಂಶ ಕನೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಂತದ ವಿಧಾನವು ರೂಪಿಸುವ-ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಸಮಯವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಅಪಾಯವಲ್ಲದ ಶಾಖ-ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಾಗಿ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು [[ಏರೋಸ್ಪೇಸ್‌ ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. * ಹೊಸ [[ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್ಸ್‌ ಒಳಜೋಡಿಸಿಕೆಯ 10,೦೦೦ ಸೈಕಲ್ಸ್‌ಗೆ ಅನುಮತಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ಲಗ್‌ ನಡುವೆ ತೆಗೆಯುತ್ತದೆ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಮತ್ತು ಮಿನಿ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ಗಾಗಿ 500ಗೆ ಹೋಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ರದ್ದುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಡಿವೈಸಸ್‌ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಜಾಕ್‌ನಿಂದ ಪ್ಲಗ್‌ಗೆ ಲೀಪ್‌-ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಹೆಚ್ಚು-ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು,ಕನೆಕ್ಷನ್‌ನ ಕೇಬಲ್‌ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದೆನೆಂದರೆ ಕೇಬಲ್‌ನಲ್ಲಿ(ಅಗ್ಗದ)ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಡಿವೈಸ್‌ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸವೆಯಲ್ಪಟ್ಟವುಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. === ಹೊಂದುವಿಕೆ === * ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಕಂಪ್ಲೈಂಟ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಸಡಿಲ ಸಹನೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ,ವಿವಿಧ ವೆಂಡರ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದುವಿಕೆಯಾಗದವುಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ (ಆ ಗುರಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ). ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಇತರೆ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌, ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್‌ ತನ್ನ ಪ್ಲಗ್‌ನ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕನೆಕ್ಟಿಂಗ್‌ ಡಿವೈಸ್‌ನ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕನೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಬಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೈನ್‌ ರಿಲೀಫ್‌ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪಕ್ಕದ ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ಸಾಧನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಲ್ಡಿಂಗ್‌‍ ಕೇಬಲ್‌ ಹೊರಗಿನ ಇನ್‌ಸ್ಯುಲೇಶನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಕಾಂಪ್ಲಿಯೆಂಟ್‌ ಡಿವೈಸಸ್‌ ಗಾತ್ರದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳೊಳಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಅಥವಾ ಕಾಂಪ್ಲಿಯೆಂಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆನ್ಷನ್‌ ಕೇಬಲ್‌ ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. * ಎರಡು-ಮಾರ್ಗದ ಸಂಪರ್ಕವು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ-ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ [[ಸೂಪರ್‌ಸೀಡ್‌]] (ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.೦) ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದಾಗ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿನ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ(ಉದಾ,1.x ಅಥವಾ 2.0),ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪರ್ಕವು ಹೋಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಅರ್ಧ-ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ,(ಕೆಲವು ಒಂದರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ) ಮತ್ತು ಹೋಸ್ಟ್‌ ಹಾಗೂ ಡಿವೈಸಸ್‌ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್ಸ್‌ನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿವೆ. ಹೋಸ್ಟ್ಸ್‌ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಟೈಪ್‌-ಎ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಡಿವೈಸಸ್‌ ಒಂದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಟೈಪ್‌-ಬಿ ವೈವಿದ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಟೈಪ್‌-ಎ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳು ಟೈಪ್‌-ಎ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್ಸ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ಟೈಪ್‌-ಬಿ ಟೈಪ್‌-ಬಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಜೋಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ, ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಶನ್‌ನ ವಿಸ್ತಾರವು [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಆನ್‌-ದ-ಗೊ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಹೋಸ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ನಡೆಸುವ ಸಿಂಗಲ್‌ ಪೋರ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ಅಥವಾ ಘಟಕದಲ್ಲಿರುವ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗಿರುವ ಕೇಬಲ್‌ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡಿರುವ ಡಿವೈಸ್‌ ಅನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಬಲ್‌ ಹುಕ್‌ ಅದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಕೂಡ, ಎರದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ನಿಯಂತಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಘಟಕಗಳು "ಸ್ವ್ಯಾಪ್‌" ಆಗಬಹುದು. ಈ ಹೊಂದುವಿಕೆಯು ಯೂನಿಟ್‌ಗಳಾದ [[ಪಿಡಿಎ‌ಎಸ್‌]] ಅನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಿಸಿಎಸ್‌ ಹೋಸ್ಟ್‌ ಪೋರ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ಸಾಧನವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವಂತಹ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಲಿಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ,ಮತ್ತೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೋಸ್ಟ್‌ ತಾನಾಗಿಯೇ ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಮೌಸ್‌ ಡಿವೈಸ್‌ ಅನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. * ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್ಸ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.೦ ಡಿವೈಸ್‌ ಪ್ಲಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅವು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲವು, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಎ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್ಸ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಎ ಡಿವೈಸ್‌ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಲ್ಲವು. === ಹೋಸ್ಟ್‌ ಅಂತರ್‌ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನದ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್ಸ್‌ (ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.x/2.0) === {| class="wikitable" border="1" |- ! rowspan="2" valign="bottom"| ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್ಸ್‌ ! colspan="5"| ಪ್ಲಗ್‌ |- ! ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಎ ! ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಬಿ ! ಮಿನಿ-ಬಿ ! ಮೈಕ್ರೋ-ಎ ! ಮೈಕ್ರೋ-ಬಿ |- | ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಎ | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} | {{No}} | {{No}} |- | ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಬಿ | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} | {{No}} |- | ಮಿನಿ-ಬಿ | {{No}} | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} |- | ಮೈಕ್ರೋ-ಬಿ | {{No}} | {{No}} | {{No}} | {{Yes}} | {{Yes}} |- | ಮೈಕ್ರೋ-ಬಿ | {{No}} | {{No}} | {{No}} | {{No}} | {{Yes}} |} === ಕೇಬಲ್‌ ಪ್ಲಗ್ಸ್‌(ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.x/2.0) === {| class="wikitable" border="1" |- ! rowspan="2" valign="bottom"| ಪ್ಲಗ್‌ ! colspan="5"| ಪ್ಲಗ್‌ |- ! ಮೈಕ್ರೋ-ಬಿ ! ಮೈಕ್ರೋ-ಎ ! ಮಿನಿ-ಬಿ ! ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಬಿ ! ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಎ |- | ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಎ | {{Yes}} | {{Depends|NS}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Depends|NS}} |- | ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಬಿ | {{No}} | {{Depends|NS}} | {{No}} | {{No}} |- | ಮಿನಿ-ಬಿ | {{No}} | {{Depends|NS}} | {{No}} | |- | ಮೈಕ್ರೋ-ಎ | {{Yes}} | {{No}} | | |- | ಮೈಕ್ರೋ-ಬಿ | {{No}} | | | |} '''ಎನ್‌ಎಸ್‌''' : ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಶೇಷಗುಣಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿರುವಂತಹ ನಾನ್‌-ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌,ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಐಎಫ್‌ ಅನುವರ್ತನಾಶೀಲ ಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕೇಬಲ್‌ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಸೇರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಬಲ್‌ ಮೈಕ್ರೋ-ಎ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಎ ಜೊತೆಗೆ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅನುವರ್ತನಾಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇತರೆ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಅನುವರ್ತನಾಶೀಲವಾಗಿರುವುದುಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಮಿನಿ-ಎ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಐಎಫ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಮಿನಿ-ಎ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಕೆಲವು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೊಸದಲ್ಲದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಮಿನಿ-ಎ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಅನುಮತಿಸಬಹುದು.<ref name="depmini"/> == ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಬಗೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:USB 2.0 connectors.svg|thumb|left|ಸ್ಕೇಮ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಡೈಯಾಗ್ರಾಮ್‌ ಆಪ್‌ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌, ಮಿನಿ, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಮೈಕ್ರೋ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌.]] [[ಚಿತ್ರ:USB types 2.jpg|thumb|right|ಡಿಫರೆಂಟ್‌ ಟೈಪ್ಸ್‌ ಆಪ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಲೆಫ್ಟ್‌ ಟು ರೈಟ್‌• 8-ಪಿನ್‌ ಎಜಿಒಎಕ್ಸ್[74]• ಮಿನಿ-ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ • ಟೈಪ್‌ ಎ ಪ್ಲಗ್‌• ಟೈಪ್‌ ಎ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌• ಟೈಪ್‌ ಎ ಪ್ಲಗ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:USB.svg|thumb|right|ಪಿನ್‌ ಕನ್ಪಿಗರೇಷನ್‌ ಆಪ್‌ದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ ಎ/ಬಿ, ವಿವ್ಯೂಡ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಫೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ಲಗ್‌]] ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ನ ಅನೇಕ ಬಗೆಗಳು ಸ್ಪೆಸಿಫೀಕೇಷನ್‌ ಪ್ರಗತಿಹೊಂದಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತಹ ಕೆಲವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೊಸದಾದ ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಎ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಥಮ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಮಿನಿ-ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0ಗೆ ನೋಟೀಸನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಎ-ಪ್ಲಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದತ್ತಾಂಶ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಹೊರಗಿನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವಂತಹ ಪ್ಲಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿರಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅದು ಅನುಮತಿಸುತ್ತಿರುವ ಡಿವೈಸನ್ನು ಶಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ದತ್ತಾಂಶ ದೋಷಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತಹ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಅನ್ನು ಮೊದಲು ಜೋಡಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಡಿವೈಸಸ್‌ ದತ್ತಾಂಶ ಕನೆಕ್ಷನ್‌ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಅವಲಂಭಿತರಾಗಿರುವ ವಿವಿಧ ಮೋಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲವು. ಕನೆಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಒಳಜೋಡಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಕನೆಕ್ಷನ್‌ನಿಂದ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಟರಿ-ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಎಂಪಿ3 ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್‌ ಫೈಲ್‌ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ(ಮತ್ತು ಎಂಪಿ೩ ಪೈಲ್‍ಗಳನ್ನು ಪ್ಲೇ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ) ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ಅನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಳಸೇರಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಎಂಪಿ3 ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್‌ ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ವಿದ್ಯುತ್‌, ಒಳಜೋಡಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಪ್ಲಗ್‍ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ದತ್ತಾಂಶ ಸ್ಲಾಟ್ಸ್‌ ಮಾಡದಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಲಾಟ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕೆಲವು ಡಿವೈಸಸ್‌ ಅನ್ನು ಕೇಬಲ್‌ನಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂಪಿ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್‌ ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. === ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಎ === ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ನ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಎ ಯು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹೋಸ್ಟ್‌ ಅಥವಾ ಹಬ್‌ನಲ್ಲಿರುವ "ಡೌನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌-ಪೋರ್ಟ್‌"ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿರುವಂತಹ ಸಮವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೆಕ್ಟಾಂಗಲ್‌ ಆಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಲಗ್‌ ಕೇಬಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತೊತ್ತಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ,ಅವು ಡಿವೈಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ ಅಥವಾ ಮೌಸ್‌ನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ. === ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಬಿ === ಚೌಕದ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ ಬಾಹ್ಯ ಮೂಲೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೊರತೆಗೆಯಬಹುದಾದ ಕೇಬಲ್‌ಅನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾದ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳು "ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌" ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾ;ಒಂದು ಪ್ರಿಂಟರ್‌. ಟೈಪ್‌ ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರುವ ದತ್ತಾಂಶಕ್ಕೆ ಒಳಜೋಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಅನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ, ಟೈಪ್‌ ಬಿ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ ದತ್ತಾಂಶ ಕನೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ,ಅಪ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ಡಿವೈಸ್‌ನಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ಗಾಗಿ ಅನನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಟೈಪ್‌ ಯೋಜನೆಯು(ಎ/ಬಿ) ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿ ಅಪಘಾತಕಾರಿ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಆವರ್ತನೆಯಿಂದ ಬಳಕೆದಾರನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Quinnell | first = Richard A | authorlink = | coauthors = | title = USB: a neat package with a few loose ends - USB Fundamentals | work = | publisher = EDN Magazine of Reed Properties Inc | year = 1996 | url = http://www.edn.com/archives/1996/102496/df_01.htm#USB%20fundamentals | accessdate = 2008-08-06 | archive-date = 2009-01-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090107200413/http://www.edn.com/archives/1996/102496/df_01.htm#USB%20fundamentals | url-status = dead }}</ref> === ಮಿನಿ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋ === ಪಿಡಿಎಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಪೋನ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ದಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾದಂತಹ ಸಣ್ಣ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಸ್ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸ ಬಹುದು. ಈಗ ಅಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿರುವ<ref name="depmini">{{cite press release | publisher=USB Implementers Forum | title=Deprecation of the Mini-A and Mini-AB Connectors | date=2007-05-27 | accessdate=2009-01-13 | url=http://www.usb.org/developers/Deprecation_Announcement_052507.pdf | format=PDF | archive-date=2009-03-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090306145248/http://www.usb.org/developers/Deprecation_Announcement_052507.pdf | url-status=dead }}</ref> (ಆದರೂ ಗುಣಮಟ್ಟವಿರುವ) ಮಿನಿ-ಎ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಗುಣಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಮಿನಿ-ಬಿ, ಮೈಕ್ರೋ-ಎ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋ-ಬಿಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಿನಿ-ಎ ಮತ್ತು ಮಿನಿ-ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳು ಸುಮಾರು 3 ರಿಂದ 7 [[mm]] ಇರಬಹುದು, ಮೈಕ್ರೋ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳು ಇಷ್ಟೇ ಅಗಲ ವಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ದಪ್ಪದಲ್ಲಿನ ಅರ್ಧದಷ್ಟು, ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಏಕೀಕರಿಸಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಬಹುದಾದ ಉಪಕರಣದಂತೆ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮಿನಿ-ಬಿ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋ-ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಯಾವಾಗಲು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಜನವರಿ4, 2007ರಂದು [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಐಎಫ್‌]]ರವರಿಂದ ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು<ref>{{cite press release | publisher=USB Implementers Forum | title=Mobile phones to adopt new, smaller USB connector | date=2007-01-04 | accessdate=2007-01-08 | url=http://www.usb.org/press/pressroom/2007_01_04_usbif.pdf | format=PDF | archive-date=2007-01-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070108050844/http://www.usb.org/press/pressroom/2007_01_04_usbif.pdf | url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಿನಿ-ಎ ಮತ್ತು ಮಿನಿ-ಎಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. {{as of|2009|02}}ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಇಗಲೂ ಕೂಡ ಮಿನಿ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಲಿವೆ, ಆದರೆ ಹೊಸ ಮೈಕ್ರೋ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿವೆ. [[ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಪೋನ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಪರ್ಸನಲ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಸ್ಸಿಟೆಂಟ್ಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಹೊಸ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಮಿನಿ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಮೈಕ್ರೋ ಪ್ಲಗ್ ಡಿಸೈನ್‌ನ್ನು 10,000 ರೇಟೆಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಕನೆಕ್ಟ್-ಡಿಸ್‌ಕನೆಕ್ಟ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳ ಮಿನಿ ಪ್ಲಗ್ ಡಿಸೈನ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವುಳ್ಳದಾಗಿದೆ.<ref name="MicroUSB 1.01">{{cite paper |url=http://www.usb.org/developers/docs/usb_20_052709.zip |format=.zip |title=Universal Serial Bus Micro-USB Cables and Connectors Specification to the USB 2.0 Specification, Revision 1.01 |date=2007-04-07 |accessdate=2009-10-07 |publisher=USB Implementers Forum, Inc. |quote=Section 1.3: Additional requirements for a more rugged connector that will have durability past 10,000 cycles and still meet the USB 2.0 specification for mechanical and electrical performance was also a consideration. The Mini-USB could not be modified and remain backward compatible to the existing connector as defined in the USB OTG specification }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಿ ''ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಸೀರಿಯಲ್ ಬಸ್ ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕೇಬಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಷನ್‌'' <ref name="MicroUSB 1.01"/> ಗಳು ಮೈಕ್ರೋ-ಎ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳ, ಮೈಕ್ರೋ-ಎಬಿ ರಿಸಿಪ್ಟಕಲ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋ-ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ರೆಸಿಪ್ಟಕಲ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ-ಎ ರೆಸಿಪ್ಟಕಲ್ ಇಂದ ಮೈಕ್ರೋ-ಎ ಪ್ಲಗ್ ಅಡಾಪ್ಟರ್‌ಗಳ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ದಿ ಸೆಲ್ಯುಲರ್ ಪೋನ್ ಕ್ಯಾರಿಯಾರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆದಂತಹ [[ಒಪನ್ ಮೊಬೈಲ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರಂ]] (ಒಎಮ್‌‍ಟಿಪಿ)ಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿಯನ್ನು ಮೊಬೈಲ್ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ದತ್ತಾಂಶ ರವಾನೆಗೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ರಿಚಾರ್ಜಗೆ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಕನೆಕ್ಟರ್ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.omtp.org/Publications/Display.aspx?Id=08d2e4e3-ebee-407c-a51b-94057e7f7b19 | title=OMTP Local Connectivity: Data Connectivity | publisher=[[Open Mobile Terminal Platform]] | date=17 September 2007 | accessdate=2009-02-11 | archive-date=2008-10-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081015035350/http://www.omtp.org/Publications/Display.aspx?Id=08d2e4e3-ebee-407c-a51b-94057e7f7b19 | url-status=dead }}</ref> ಇದು ಹಲವು ರೀತಿಯ ಬ್ಯಾಟರಿ ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಕೆಲವು ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಒಂದು ಬಾಹ್ಯ ಕೇಬಲ್‌ನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಜನವರಿ 30, 2009ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಸೆಲ್ ಪೋನ್ ತಯಾರಕರಗಳು( ಆಪಲ್, ಮೋಟೋರೋಲ, ನೋಕಿಯಾ, ಎಲ್‌ಜಿ, ಆರ್‌ಐಎಮ್, ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್, ಸೋನಿ ಎರಿಕ್‌ಸನ್ ಸೇರಿ) ಮೈಕ್ರೊ-ಯುಎಸ್‌ಬಿಯನ್ನೇ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಪೋರ್ಟ್ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದವು. ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಹೊಸ ಸೆಲ್ ಪೋನ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯು 2010 ರಿಂದ 2012 ಒಳಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಮೈಕ್ರೋ-ಎಬಿ ಸಾಕೆಟ್ ಒಟಿಜಿ === {{Main|USB On-The-Go}} ಒಟಿಜಿ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಒಂದೇ ಒಂದು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್: ಮೈಕ್ರೋ-ಎಬಿ receptacleನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದೆ[ಮೈಕ್ರೋ- ಯುಎಸ್‌ಬಿ.01]. ಈ receptacleಗಳು ಮೈಕ್ರೋ-ಎ ಪ್ಲಗ್ ಅಥವಾ ಮೈಕ್ರೋ-ಬಿ ಪ್ಲಗ್ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಲಿಗಲ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಡಾಪಟರ್‌ಗಳನ್ನು [ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ1.01]ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರುವಂತೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಎ-ಪ್ಲಗ್‌ನ ಜೊತೆ ಅಳವಡಿಸಿರುವ ಒಟಿಜಿ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಎ-ಡಿವೈಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಾಲಾಗುವುದು.ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ದೋಷವುಂಟಾಗಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಇದೇ ಜಾವಾಬ್ದಾರಿ. ಬಿ-ಪ್ಲಗ್‌ನ ಜೊತೆ ಅಳವಡಿಸಿರುವ ಒಟಿಜಿ ಡಿವೈಸ್‌ನ್ನು ಬಿ-ಡಿವೈಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಾಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು peripheralನಲ್ಲಿ ದೋಷವುಂಟಾದರೆ ಅದರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಇದು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಒಟಿಜಿ ಪ್ಲಗ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ಲಗ್‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸದೇ ಇದ್ದಾಗ ಬಿ-ಡಿವೈಸ್ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ದೋಷಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಿ-ಡಿವೈಸ್‌ಗೆ ಅಪ್ಲೀಕೇಶನ್‌‌ವೊಂದರ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ, ಅನಂತರ ಹೆಚ್‌ಎನ್‌ಪಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿ ಬಿ-ಡಿವೈಸ್‌ಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವರ್ಗಹಿಸಬಹುದು. ಫೆರಿಫರಲ್‌-ಓನ್ಲಿ B-ಡಿವೈಸ್‌ಗೆ ಅಥವಾ ಗುಣಮಟ್ಟದ/ಅಂಟಿಸಿದ ಒಟಿಜಿ ಡಿವೈಸನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಕೇಬಲ್‌ನಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಅದರ ಕಾರ್ಯಭಾರವನ್ನು ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒನ್ ವೇ ಆರೌಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಳವಡಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. === ಪ್ರೋಪ್ರೈಟರಿ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು === * ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಒರಿಜಿನಲ್ [[Xbox]] [[ಗೇಮ್ ಕನ್‌ಸೋಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.1ನ್ನು ಕಾಂಟ್ರೋಲರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಮೋರಿ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್ನಲಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ proprietary ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. * [[ಐಬಿಎಮ್ ಅಲ್ಟ್ರಾಪೋರ್ಟ್]] ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ proprietary ಕನೆಕ್ಷನ್ ರೂಪದ ಮುಖಾಂತರ. * [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಪವರ್ ಕನ್ವರ್ಶನ್]] ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್‌ಐಡಿ ಡಿವೈಸನ್ನು ಅದರ [[uninterruptible ಪವರ್ ಸಪ್ಲೈಸ್]] ಬಳಸುವ [[10P10C]] ಕನೆಕ್ಟರ್‌ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. * HTC ExtUSB ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಜೋಡಕಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ವಿಂಡೋಸ್ ಮೊಬೈಲ್]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[Android]]ಮೂಲದ ಸಂವಾಹಕಗಳನ್ನು [[ಹೆಚ್‌ಟಿಸಿ]] ತಯಾರು ಮಾಡುತ್ತದೆ. Extಯುಎಸ್‌ಬಿ ಮಿನಿ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ (ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದುಳಿದ-ಹೊಂದಿಕೆಯಾದಗಿರುವ) ಜೊತೆಗೆ ಆಡಿಯೋ/ವಿಡಿಯೋ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಮತ್ತು ಔಟ್‌ಪುಟ್‌ನ್ನು 11-ಪೀನ್ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೊತೆಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. * [[ಚಿತ್ರ:Popport.jpg|120px|right|thumb|ನೋಕಿಯಾ’ಸ್‌ ಪಾಪ್‌-ಪೊರ್ಟ್‌ ಕನ್ನೆಕ್ಟರ್‌]] [[ನೋಕಿಯಾ]] ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಷನ್‌ನ್ನು [[ಪಾಪ್-ಪೋರ್ಟ್‌]]ನ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ತನ್ನ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಮೊಬೈಲ್ ಪೋನ್ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. * ಎರಡು ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನ [[ಐಪಾಡ್ Shuffle]] ಯುಎಸ್‌ಬಿ, ಆಡಿಯೋ ಅಥವಾ ಪವರ್ ಸಿಗ್ನಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು [[ಟಿಆರ್‌ಆರ್‌ಎಸ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್‌]]ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. * [[iriver]] ಐದನೇ ಪವರ್ ಪೀನ್‌ನ್ನು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುತನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೇಗ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಆಗಲೂ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿತು, iriver U10 ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಡೆಲ್‌ಗಾಗಿ ಮಿನಿ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಆವೃತ್ತಿಯು ಸರಿಹೊಂದುವಂತಹ ಪವರ್ ಪೀನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. * ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್ ತನ್ನ ಕೆಲವು ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್ ಕೀಬೋರ್ಡ್‌‍ಗಳಲ್ಲೂ ನಾನ್-ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಯುಎಸ್‌ಬಿ extension ಕೇಬಲನ್ನು ಬಳಸಿತು. ವಿಸ್ತೃತ ಕೇಬಲ್‌ಗಳ ಸಾಕೆಟ್‌ಗಳು ಸಣ್ಣ ಮುಂಚಾಚಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ USB ಪ್ಲಗ್‌ಗಳು ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್‌ USB ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು ಒಳಚಾಚಿಕೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ ಪ್ಲಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಒಳಚಾಚಿಕೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯು ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ USB ಸಾಕೆಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೀಯೀಂಗ್‌ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವಿಸ್ತೃತ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಶ್ರೇಣಿಯ USBಯನ್ನು ಪ್ಲಗ್‌ ಮಾಡುವುದು ಇನ್ನೂ ಸಾದ್ಯವಿದೆ. * ಕೀಬೋರ್ಡ್/ಮೌಸ್ ಯುನಿಟ್ ಮತ್ತು ಗಣಕಯಂತ್ರ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಯುನಿಟ್ ನಡುವೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಿಗ್ನಲ್‌ಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸಲು ಹೆಚ್‌ಪಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಸ್‌ನವರು ಗುಣಮಟ್ಟವಿಲ್ಲದ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. == ಬೇರೆ ಸಾಧನಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಕೆ == === ಫಯರ್‌ವೈರ್ === ಯುಎಸ್‌ಬಿಯನ್ನು ಮೂಲವಾಗಿ [[ಫಯರ್‌ವೈರ್]]‌(IEEE 1394)ಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಹೈ-ಸ್ಪಿಡ್ ಸೀರಿಯಲ್ ಬಸ್‌ನಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳು, ಆಡಿಯೋ ಇಂಟರ್‌ಫೆಸಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ನಂತಹ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಒಂದೊಕ್ಕೋಂದು ಜೋಡಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಡೇಟಾ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸರಳವಾದ ಹಾರ್ಡ್‍ವೇರ್‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಹಾಗು ಮೈಸ್ ಅಂತಹ ಚಿಕ್ಕ ಸಲಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಫಯರ್‌ವೈರ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಬಿಗಳ ನಡುವಿನ ಮುಖ್ಯವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ: * ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‍ಗಳು [[ಟೈಯರ್ಡ್-ಸ್ಟಾರ್]] (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ತಂತಿಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಫೈರ್‌ವೈರ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ಗಳು [[ಟ್ರೀ]] (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ತಂತಿಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. * ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 1.0,1.1 ಮತ್ತು 2.0 "ಸ್ಪೀಕ್-ವೆನ್-ಸ್ಪೋಕನ್-ಟು" ಪ್ರೋಟೊಕಾಲ್‍ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಹೋಸ್ಟ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ನಿವೇದಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಪೆರಿಫೆರಲ್‍ಗಳು ಹೋಸ್ಟ್ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು ಹೊರತು ಸಾಧ್ಯವಾಗುದಿಲ್ಲ. ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 3.0 ಯನ್ನು ಸಾಧನ-ಆರಂಭಗೊಳಿಸುವ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್ ಕಡೆಗೆ ಅನುಮತಿಸಲು ಏರ್ಪಾಡಿಸಲಾಗಿದೆ. (ನೋಡಿ [[ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 3.0]] ಕೆಳಗೆ). ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಶರತ್ತುಗಳ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಒಂದು ಫೈರ್‌ವೈರ್ ಸಾಧನ ಬೇರೆ ಯಾವುದೆ ನೋಡ್ ಜೊತೆ ಯಾವುದೆ ಹೊತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. * ನೆಟ್ವರ್ಕ್‍ನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಒಂದು ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ನೆಟ್ವರ್ಕ್, ಟ್ರೀ ಮೇಲಿರುವ ಒಂದು ಸಿಂಗಲ್ ಹೋಸ್ಟ್ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಫೈರ್‌ವೈರ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‍ನಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೆ ಸಮರ್ಥ ನೋಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‍ನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. * ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 5 [[V]] ಪವರ್‌ಲೈನ್‍ಯೊಂದಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಫೈರ್‌ವೈರ್ 30 V ಗಳಷ್ಟು ವಿತರಿಸಬಹುದು. * ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಪೋರ್ಟ್‍ಗಳು 500mA ರಷ್ಟು ಕರೆಂಟ್ (ಪವರ್‌ನ 2.5 watts), ಆದರೆ ಫೈರ್‌ವೈರ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ 60 watts ಪವರ್‌ ವಿತರಿಸಿತುತ್ತದೆ, ಆದರು 10 ರಿಂದ 20 watts ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಎರಡು ಬ್ಸ್‍ಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ: ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಸರಳತೆ ಹಾಗು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಫೈರ್‌ವೇರ್ ಉನ್ನತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಉದ್ದೆಶದಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದೆ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಡಿಯೋ ಹಾಗು ವಿಡಿಯೋ ಅಂತಹ ಸಮಯ-ಸೂಕ್ಷಮ ಬಳಸುವಿಕೆಗೆ. ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಉನ್ನತ ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರಮಾಣ ಏಕರೂಪವಿದ್ದರು, ನಿಜ-ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ವೈರ್ 400ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅನುಕೂಲ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 2.0 ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್‍ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |url=http://www.qimaging.com/support/pdfs/firewire_usb_technote.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2010-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011050049/http://www.qimaging.com/support/pdfs/firewire_usb_technote.pdf |url-status=dead }}</ref> ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರಗಿನ-ಡ್ರೈವ್‍ಗಳಂತಹ ಉನ್ನತ-ಬ್ಯಾಂಡ್‍ವಿಡ್ತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ.<ref>{{cite web|url=http://www.cwol.com/firewire/firewire-vs-usb.htm |title=FireWire vs. USB 2.0 - Speed Tests |accessdate=2007-08-25}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.digit-life.com/articles/usb20vsfirewire |title=USB 2.0 vs FireWire |publisher=Digit-Life |accessdate=2007-08-25 |archive-date=2007-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822215728/http://www.digit-life.com/articles/usb20vsfirewire/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pcmag.com/article2/0,4149,847716,00.asp |title=The Great Interface-Off: FireWire Vs. USB 2.0 |publisher=PC Magazine |accessdate=2007-08-25 |last=Metz |first=Cade |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930190355/http://www.pcmag.com/article2/0,4149,847716,00.asp |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.g4tv.com/techtvvault/features/39129/USB_20_Versus_FireWire_pg3.html|title=USB 2.0 Versus FireWire|accessdate=2007-08-25|author=Heron, Robert|publisher=TechTV|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929121843/http://www.g4tv.com/techtvvault/features/39129/USB_20_Versus_FireWire_pg3.html|url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನು ಹೊಸ ಆದರ್ಶ ಫೈರ್‌ವೈರ್ 800ಯು ಫೈರ್‌ವೈರ್ 400 ಗಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ವೇಗವಿದ್ದು ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ 2.0 ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್‍ ಅನ್ನು ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ಹಾಗು ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.usb-ware.com/firewire-vs-usb.htm | title = FireWire vs. USB 2.0 | publisher = USB Ware | accessdate = 2007-03-19 | archive-date = 2007-03-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070316072513/http://www.usb-ware.com/firewire-vs-usb.htm | url-status = dead }}</ref> ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಹಾಗು ಫೈರ್‌ವೈರ್ ಕಾರ್ಯಗತಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಚಿಪ್‍ಸೆಟ್ ಹಾಗು ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಭಾವ ನಿಜ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಎಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಡ್‍ವಿಡ್ತ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಗಳ ತಪಶೀಲ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಹೊರವಲಯದ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಗಮನಿಸಲಾಗುವುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.anandtech.com/mb/showdoc.aspx?i=2602&p=15|title=Firewire and USB Performance|accessdate=2008-02-01|author=Key, Gary|date=2005-11-15|archive-date=2008-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423214619/http://www.anandtech.com/mb/showdoc.aspx?i=2602&p=15|url-status=dead}}</ref> ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಡ್ರೈವರ್ ಕಾರ್ಯಗತಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆಡಿಯೋ ಹೊರವಲಯದ ಸಲಕರಣೆಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.digitalprosound.com/2001/01_jan/features/midi2001-3.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2010-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325222432/http://www.digitalprosound.com/2001/01_jan/features/midi2001-3.htm |url-status=dead }}</ref> === ಪವರ್ಡ ಇಥರ್‌ನೆಟ್ === ಆದರ್ಶ [[802.3at]] [[ಪವರ್ಡ ಇಥರ್‌ನೆಟ್]] ಯುಎಸ್‌‍ಬಿಗೆ ಬಹಳ ನೇರವಾದ ಸ್ಪರ್ಧಕ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಗು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಂಪರ್ಕಕ (RJ45) ಬಳಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸಬ್-ಆಮಪೀರ್ DC ಪವರ್ ಅನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತದೆ. ಪವರ್ಡ ಇಥರ್‌ನೇಟ್‍ಗೆ ಅತಿ ಉನ್ನತ ಪವರ್ ಸಂಧಾನವಿದೆ ಮತ್ತು ಪವರ್ಡ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಕೂಡ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಸಬ್-ಆಮಪೀರ್ ಪವರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ 720mA) ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತ RJ45 ತಂತಿಗಳು ಪವರ್/ಡೇಟಾಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಿದೆ. ಹೇಗಾದರು, ಇವು ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಓಡಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ DC ಪವರ್ ನಷ್ಟದ ಜೊತೆ, ಮತ್ತು [[VoIP]]ಗೆ ಬೇಕಿರುವ ಆಯ್ಕೆಯಂತೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, [[ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕ್ಯಾಮರಾ]] ಮತ್ತು ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಇತರ ಬಳಸುವಿಕೆಗಳು. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಬಳಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ3 ಮತ್ತು ಪವರ್ಡ ಇಥರ್ನೆಟ್ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪವರ್ಡ ಇಥರ್ನೆಟ್‍ಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಅನುಕೂಲವಿದೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ3 ಗೆ ಇರುವ ಅನುಕೂಲ ಪವರಿಂಗ್ ಸ್ಪೀಕರ್ಸ ಹಾಗು ಹೈ-ವಾಟೇಜ್ ಸಾಧನಗಳು - ಆದರ್ಶ MIDI ಪ್ಲಗ್ ಮುಂಚೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು ಈಗ ಕೂಡ ಅಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. === eSATA === [[eSATA]] ಸಂಪರ್ಕಕ ಒಂದು [[SATA]]ದ ಸಂಪರ್ಕಕ, ಇದನ್ನು ಇನ್ನು ಧೃಢವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿಯ ಹಾಗೆ. eSATAದ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣ 3 Gbps ಯುಎಸ್‌‍ಬಿವಿನ 4.8 Gbpsಗೆ ಹೋಲಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಆದರೆ SATA III ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರಮಾಣ 6 Gbps ಇದ್ದು ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ3 ಅನ್ನು ಗಮನೀಯವಾಗಿ ಹಾರಿದೆ. ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಸಂಖ್ಯಯ ಸಾಧನಗಳು eSATAವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಇವು ಇದರ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕುಂದಕಗಳು. ಇದರ ಪವರ್ ಸಂಪರ್ಕಕಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವ ಕಾರಣ, eSATA ಯುಎಸ್‌‍ಬಿಗಿಂತ ಫೈರ್‌ವೈರ್‌ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. == ಕೇಬಲ್ಸ್ == {| class="wikitable" align="right" |+ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.x/2.0 ಕೇಬಲ್ ವೈರಿಂಗ್ |- ! ಪಿನ್ ! ಹೆಸರು ! ಕೇಬಲ್‌ನ ಬಣ್ಣ ! ವರ್ಗ |- | 1. | [[ವಿಸಿಸಿ]] | ಕೆಂಪು | +5&nbsp;ವಿ |- | 2 | ಡಿ− | ಬಿಳಿ | ದತ್ತಾಂಶ − |- | 3 | ಡಿ+ | ಹಸಿರು | ದತ್ತಾಂಶ + |- | 4 | ಜಿಎನ್‌ಡಿ | ಕಪ್ಪು | ಗ್ರೌಂಡ್ |} ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕೇಬಲ್‌ ಗುಣಮಟ್ಟ ಗರಿಷ್ಟ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ(ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.೦ ಅಥವಾ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ){{convert|5.0|m|ft|1}}. ಈ ಸೀಮಿತದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರಣವು 1,500ns.ಕುರಿತು ವಿಳಂಬವಾದ ರೌಂಡ್‌ಟ್ರಿಪ್‌ ಅನ್ನು ಗರಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಅನುಮತಿಸಲ್ಪಡುವ ಸಮಯದೊಳಗೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಡಿವೈಸ್‌ನಿಂದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹೋಸ್ಟ್‌ ಆದೇಶಗಳು ಉತ್ತರಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದರೆ, ಹೋಸ್ಟ್‌ ಕಾಮ್ಯಾಂಡ್‌ ಲಾಸ್ಟ್‌ಅನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ ಡಿವೈಸ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವಾಗ, ಕನೆಕ್ಟಿಂಗ್‌ ಕೇಬಲ್ಸ್‌ನ ವಿಳಂಬದಿಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗರಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಬ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತದೆ, ಗರಿಷ್ಟ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದಂತಹ ವಿಳಂಬವು ಒಂದು ಕೇಬಲ್‌ಗೆ 26 ns ಮೊತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.usb.org/developers/usbfaq/#cab1 ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿತ್ತು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110118225750/http://www.usb.org/developers/usbfaq/#cab1 |date=2011-01-18 }} at USB.org</ref> ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್‌ ಪ್ರತಿ ಮೀಟರ್‌ಗೆ 5.2 ns ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಸಲು ಕೇಬಲ್‌ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಅಗತ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ (,ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ ಕಾಪರ್‌ ಕೇಬಲ್‌ಗೆ ಗರಿಷ್ಟ ಸಾಧನಾರ್ಹ ವೇಗವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವಂತಹ 192,000&nbsp;km/s)<ref>{{cite web |title=Propagation Delay |url=http://www.wildpackets.com/support/compendium/ethernet/propagation_delay |accessdate=2008-10-31 |archive-date=2008-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081101212939/http://www.wildpackets.com/support/compendium/ethernet/propagation_delay |url-status=dead }}</ref> ಅದು 5 ಮೀಟರ್‌ ಕೇಬಲ್‌ಗೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ ಗರಿಷ್ಟ ಕೇಬಲ್‌ ಉದ್ದವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್‌ಅನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಪರ್‌ ವೈರ್‌ ಕೇಬಲಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ, ಕೆಲವು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಬಹುಶಃ 3mನ ಗರಿಷ್ಟ ಉದ್ದವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪೈಬರ್‌ ಇಲ್ಲದ ಆಪ್ಟಿಕ್‌ ಕೇಬಲ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲದವುಗಳೆಂದು ತಿಳಿದಿದೆ, ಆದರೆ ಅವು ಗರಿಷ್ಟ ಅನುಮತಿಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಾಗಿಸಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ರಚನೆಯಾಗಿವೆ. {| class="wikitable" |+ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.x/2.0 ಮಿನಿಪ್ಲಗ್‌/ಮೈಕ್ರೊಪ್ಲಗ್‌ |- bgcolor="#e0e0e0" !ಪಿನ್ !ಹೆಸರು !ಬಣ್ಣ !ವರ್ಗ |- !1. | ವಿಸಿಸಿ | ಕೆಂಪು | +5&nbsp;ವಿ |- !2 | ಡಿ− | ಬಿಳಿ | ದತ್ತಾಂಶ − |- !3 | ಡಿ+ | ಹಸಿರು | ದತ್ತಾಂಶ + |- !4 | ಐಡಿ | ಯಾವುದು ಇಲ್ಲ | ಬೇಧಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಆಫ್Micro-A- ಮತ್ತು Micro-B-ಪ್ಲಗ್‌ಟೈಪ್ ಎ: ಕನೆಕ್ಟೆಡ್ ಟು ಗ್ರೌಂಡ್‌ಟೈಪ್ ಬಿ: ನಾಟ್ ಕನೆಕ್ಟೆಡ್ |- !5 | ಜಿಎನ್‌ಡಿ | ಕಪ್ಪು | ಸಿಂಗಲ್ ಗ್ರೌಂಡ್ |} ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.x ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.x ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು [[ಗದ್ದಲ]]ಮತ್ತು [[ಕ್ರಾಸ್‌ಟಾಕ್‌]] ಅನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಲು [[ಟ್ವಿಸ್ಟೆಡ್‌ ಪೇರ್‌]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಅವು ಕೆಳಗಿನ ರೇಖಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ದತ್ತಾಂಶ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ (2ಜೋಡಿಗಳು); ಆ ರಕ್ಷಣೆಯು ಜೋಡಿಯ ಸುತ್ತಲು ಸೇರಿದ್ದು ರೂಪರೇಖೆ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.. [[ಚಿತ್ರ:USB Twisted Pair.svg]] === ಗರಿಷ್ಟ ಬಳಕೆಯ ಅಂತರ === '''ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.1''' ಗರಿಷ್ಟ ಕೇಬಲ್‌ನ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ{{convert|3|m|ft}}.<ref>{{Cite web |url=http://discountcablesusa.com/usb-2.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090918111348/http://discountcablesusa.com/usb-2.html |url-status=dead }}</ref> ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಗರಿಷ್ಟ ಕೇಬಲ್‌ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ {{convert|5|m}}. ಗರಿಷ್ಟವು ಸರಣಿ 5ರಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಬ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಸಿಂಗಲ್‌ ಕೇಬಲ್‌ 5 ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, '''ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0''' ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್‌ ಕೇಬಲ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಬ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹಬ್ಸ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆರು ಉದ್ದದ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು{{convert|5|m|ft}} ಮತ್ತು ಐದು ಹಬ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಹೋಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಡಿವೈಸ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ {{convert|30|m|ft}}ಗರಿಷ್ಟ ಅಂತರವನ್ನು ಅದು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಡಿವೈಸಸ್‌ನಿಂದ ಹಬ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ,ಗರಿಷ್ಟ ಸಾಧನಾರ್ಹವಾದ ಅಂತರವು{{convert|25|m|ft}} ಡಿವೈಸ’ಸ್‍ ಕೇಬಲ್‌ನ +ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಉದ್ದದ ಲೆಂಥ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ, ಯುಎಸ್‌ಬಿ ವಿಸ್ತಾರಗಾರರು [[CAT5]] ಕೇಬಲ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಡಿವೈಸಸ್‌ವರೆಗಿನ ಅಂತರದ ಮಧ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು{{convert|50|m|ft}}. ಯುಎಸ್‌ಬಿಯಿಂದ ಹೋಸ್ಟ್‌ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳು(ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ಹಬ್ಸ್‌) ಅವರಿಗೆ ಡಿವೈಸಸ್‌ ಜೋಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ಅನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ ವಿಶೇಷವಾದ ಬಗೆಯ‍ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇಬಲ್‌ ಸೃಷ್ಠಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಪ್ರತಿರೂಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು-ಪೋರ್ಟ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹಬ್‌ನ್ನು 5-ಮೀಟರ್‌ ಕೇಬಲ್‌ನ ಕೊನೆಯನ್ನು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಮಿನಿ-ಹಬ್ಸ್‌,ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಲ್ಕಿ ಹಬ್‌ ಡಿವೈಸ್‌ ಅಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಅಲ್ಲದ ಕೇಬಲ್‌ನೊಳಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಾವಾಗಿಯೇ-ಅಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮೊದಲಿನ ಸಿಂಗಲ್‌-ಪೋರ್ಟ್‌ ಹಬ್ಸ್‌ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಬ್‌ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್‌ ವಿದ್ಯುತ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ಲಗಿಂಗ್‌ ಕೇಬಲ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಸರಳವಾಗಿವೆ.ಏಕೆಂದರೆ ಬಸ್‌ ಪವರ್‌ ಸೀಮಿತವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ,ಉತ್ತಮ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯು ನಾಲ್ಕು ಸಿಂಗಲ್‌-ಪೋರ್ಟ್‌ ಹಬ್‌ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಡುವ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು, ಒಂದು ಸರಳ 5-ಮೀಟರ್‌ ಕೇಬಲ್‌ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯುತಗೊಂಡ ಮಲ್ಟಿಪೋರ್ಟ್‌ ಹಬ್‌ಅನ್ನು ಬಹುವಿಧದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಬಿಯಾಂಡ್‌{{convert|5|m}}ನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಯಿರುವ ಕೇಬಲ್‌ನಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ 2.0ದ ಅತ್ಯಂತ ದರವನ್ನು Cat 5ವಿಸ್ತಾರಗಾರರು,ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹಬ್ಸ್‌ನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಯಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕೇಬಲ್‌ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿ ರುವಂತಹ ಯುಎಸ್‌ಬಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಇತರೆ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಬಸ್‌ ಪವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಡಿವೈಸಸ್‌ನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹಾರ್ಡ್‌ ಡ್ರೈವ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್ಸ್‌ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯುತ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹಬ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಬಲ್ಲವು, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಕನೆಕ್ಷನ್‌ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್‌ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪರಿಣಾಮವಾಗಬಹುದು,ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಕನೆಕ್ಷನ್‌ ಇಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟು ಬರುವ ಕನೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ಆಗಿವೆ. '''ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0''' ಕೇಬಲ್‌ ಸಂಯೋಜನೆ ಯಾವುದೇ ಲೆಂಥ್‌ ಆಗಿರಬಹುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಷನ್‌ ಸಂಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದರೂ, ಗರಿಷ್ಟ ವೇಗವು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಗರಿಷ್ಟ ಕೇಬಲ್‌ ಲೆಂಥ್‌ನ ಸುಮಾರು 3 ಮೀಟರುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು.<ref name="USB 3.0 Quickie Intro">{{Cite web |url=http://electronicdesign.com/Articles/ArticleID/19680/19680.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2012-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308031834/http://electronicdesign.com/article/test-and-measurement/usb-3-0-protocol-analyzer-jumpstarts-4-8-gbit-s-i-.aspx |url-status=dead }}</ref> == ವಿದ್ಯುತ್‌ == ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.x ಮತ್ತು 2.0 ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಶನ್ಸ್ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಇಟ್ಟಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಉಪಕರಣಗಳು 5 [[V]]ನ್ನು ಸಿಂಗಲ್ ವೈರ್‌ನ ಮುಖಾಂತರ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ. 5.25 V ಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಮತ್ತು 4.75 V (5 V±5%)ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ಬಸ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಲೈನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಷನ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0ಗೆ ಲೌ-ಪವರ್ಡ್ ಹಬ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಆದ 4.4 V to 5.25 Vನ ಮುಖಾಂತರ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=“7.3.2 Bus Timing/Electrical Characteristics” |work=Universal Serial Bus Specification |url=http://www.usb.org/developers/docs/ |publisher=USB.org}}</ref> ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0ಯಲ್ಲಿರುವ 100ma ಎಂದು ಒಂದು ಯುನಿಟ್ ಲೋಡ್‌ನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ನಲ್ಲಿ 150ma ವರೆವಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.೦ ನಲ್ಲಿರುವ ಪೋರ್ಟ್ 5 ಯುನಿಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ (500 mA) ಗರಿಷ್ಠಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಮಾಣ 6 (900 mA) ತನಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ರೀತಿಯ ಉಪಕರಣಗಳಿವೆ: ಲೋ-ಪವರ್ ಮತ್ತು ಹೈ-ಪವರ್. ಲೋ-ಪವರ್ ಉಪಕರಣಗಳು 1ಯುನಿಟ್ ಲೋಡ್‌ನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಮಾಣದ 4.4 Vನ್ನು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 4 Vನ್ನು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗುಣಮಟ್ಟದ ಒತ್ತಾಸೆಯ ಮೇಲೆ ಹೈ-ಪವರ್ ಉಪಕರಣಗಳು ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದ ಯುನಿಟ್ ಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹೈ-ಪವರ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಒದಗಿಸುವುದು ಲಭ್ಯವಾಗ ಬೇಕಾದರೆ ಉಪಕರಣಗಳ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇರಬೇಕು, ಎಲ್ಲಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಲೋ-ಪವರ್ ಉಪಕರಣಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref name="usb.org"/> ಎ ಬಸ್-ಪವರ್ಡ್ ಹಬ್ ಇನಿಷ್‌ಲೈಸ್ಡ್‌ 1 ಯುನಿಟ್ ಲೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಬ್‌ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ದೊರೆಕಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಗರಿಷ್ಠಪ್ರಮಾಣದ ಯುನಿಟ್ ಲೋಡ್‌ಗಳು ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಬ್‌ಗೆ ಜೊಡಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಯಾವುದೇ ಡಿವೈಸ್‌ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಬ್‌ನ ಇತರ ಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಡಿವೈಸ್‌ಗಳ ಒಂದು ಯುನಿಟ್‌ನಷ್ಟು ಲೋಡ್‌ ಅನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಯುನಿಟ್‌ಗಳ ಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹಬ್‌ಗೆ ಪೂರೈಸಿದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನಾಲ್ಕು-ಪೋರ್ಟ್‌ ಹಬ್‌ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಡಿವೈಸ್‌ ಕೇವಲ ಒಂದು ಯುನಿಟ್‌ನಸ್ಟು ಲೋಡನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ).<ref name="usb.org"/> ಯಾವುದೇ ಉಪಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗಲು ಸೆಲ್ಫ್-ಪವರ್ಡ್ ಹಬ್ ಗರಿಷ್ಠ ಒತ್ತಾಸೆಯಾದ ಯುನಿಟ್ ಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಟರಿ-ಪವರ್ಡ್ ಹಬ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದ ಯುನಿಟ್ ಲೋಡ್‌‍ಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಬ್‌ನ ಭಾಗಗಳು ಪವರ್ಡ್ ಡೌನ್‌ ಆದಾಗ ''V_BUS'' ಗಳು 1ಯುನಿಟ್ ಲೋಡ್‌ನ್ನು ಸರಬರಾಜಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಂವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="usb.org"/> ''ಬ್ಯಾಟರಿ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಷನ್‌'' ನಲ್ಲಿ<ref name="battchargespec">{{cite web|url=http://www.usb.org/developers/devclass_docs/batt_charging_1_1.zip|title=Battery Charging Specification|date=15 April 2009|accessdate=23 September 2009|publisher=USB Implementers Forum, Inc|archive-date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329080504/http://www.usb.org/developers/devclass_docs/batt_charging_1_1.zip|url-status=dead}}</ref>, ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಷನ್‌ಗೆ ಹೊಸ ಪವರಿಂಗ್ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೋ-ಸ್ಪಿಡ್ ಅಥವಾ ಫುಲ್-ಸ್ಪಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂವಹಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೋಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಹಬ್‌ನು ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡುವಾಗ ಡೌನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಪೋರ್ಟ್ ಗರಿಷ್ಠವೆಂದರೆ 1.5 Aನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೈ-ಸ್ಪಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂವಹಿಸುವಾಗ ಗರಿಷ್ಠವೆಂದರೆ 900maನ್ನು ಪ್ರವಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕನೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಿಸುವಾಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿ ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು; ಗುಣಮಟ್ಟ-ಎ ಹೊಂದಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.೦ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 1500ma ಎಂದು ದರನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡೆಡಿಕೆಟೆಡ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಪೋರ್ಟ್ ಗರಿಷ್ಠವೆಂದರೆ 1.8 A ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು 5.25 Vನಲ್ಲಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಬಹುದಾದ ಉಪಕರಣ ಸಹ 1.8 Aನ್ನು ಡೆಡಿಕೆಟೆಡ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಪೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಡೆಡಿಕೆಟೆಡ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಪೋರ್ಟ್ ಶಾರ್ಟ್ಸ್ ದಿ D+ ಮತ್ತು D- ಪಿನ್‌ಗಳು 200Ω ನಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಡಾಟಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಅನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಆ ಉಪಕರಣವು ಚಾರ್ಜ್‌ ಆಗುವ ಮೂಲವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರಳ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಾದ ವಿದ್ಯುತ್ (ಫಾಸ್ಟರ್, 9[[W]] ಚಾರ್ಜಿಂಗ್) ಒಮ್ಮೆ ಹೋಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಹಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಡೆದರೆ ಎರಡೂ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೂ ಹೊಸ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಷನ್‌ನ ಒತ್ತಾಸೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. === Mobile device charger standards === [[ಚಿತ್ರ:Micro USB phone charger.jpg|thumb|ದ ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಈಸ್‌ ದ ನ್ಯೂ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ ಚಾರ್ಜರ್‌ ಫಾರ್‌ ಮೊಬೈಲ್‌ ಪೋನ್ಸ್‌.]] ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ಮೊಬೈಲ್ ಪೋನ್‌ಗಳ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನೇ ಪವರ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಜೂನ್ 14, 2007 ಚೀನಾ ಮನವಿಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.eetimes.com/rss/showArticle.jhtml?articleID=199800238&cid=RSSfeed_eetimes_newsRSS |title=China to enforce universal cell phone charger |publisher=EETimes.com |author=Cai Yan |date=2007-05-31 |accessdate=2007-08-25 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929095523/http://www.eetimes.com/rss/showArticle.jhtml?articleID=199800238&cid=RSSfeed_eetimes_newsRSS |url-status=dead }}</ref><ref>ದ ಚೈನೀಸ್‌ ಎಫ್‌ಸಿಸಿ’ಸ್‌ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌: [http://www.dianyuan.com/bbs/u/63/2015571206841181.pdf YD/T 1591-2006, "ಟೆಕ್ನಿಕಲ್‌ ರಿಕ್ವೈರ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಮೇಥಡ್‌ ಆಪ್ ಚಾರ್ಜರ್‌ ಆ‍ಯ್‍೦ಡ್‌ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಮೊಬೈಲ್‌ ಟೆಲಿಕಮ್ಯೂನಿಕೇಷನ್‌ ಟರ್ಮನಲ್‌ ಎಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್‌."] {{zh icon}}</ref> 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಓಪನ್ ಮೊಬೈಲ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರಂ]] ಗ್ರೂಪ್ - ಎಲ್ಲಾ ಮೊಬೈಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ನಡೆಸುವವರು ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ತಯಾರಕರಾದ [[ನೋಕಿಯಾ]], [[ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್]], [[ಮೊಟೋರೊಲಾ]], [[ಸೋನಿ ಎರಿಕ್‌ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಎಲ್‌ಜಿ]] ಕಂಪನಿಗಳು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುವ ವೇದಿಕೆ, [[ಮೊಬೈಲ್ ಉಪಕರಣಗಳಿ]]ಗೆ ಮುಂದೆ ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕನೆಕ್ಟರಾಗಿ ಬಳಸಲು ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |url=http://www.news.com/2100-1041_3-6209247.html |title=Pros seem to outdo cons in new phone charger standard |publisher=news.com |date=September 20, 2007 |accessdate=2007-11-26 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.omtp.org/News/Display.aspx?Id=4ec69ecb-0978-4df6-b045-34557aabbcbd |title=Press Release: Broad Manufacturer Agreement Gives Universal Phone Cable Green Light |publisher=OTMP |date=September 17, 2007 |accessdate=2007-11-26 |archive-date=2009-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090629183154/http://www.omtp.org/News/Display.aspx?Id=4ec69ecb-0978-4df6-b045-34557aabbcbd |url-status=dead }}</ref> [[ಮೊಬೈಲ್ ಪೋನ್‌]]ಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುತ್ತೆವೆ<ref name="gsm20090217">{{cite news |url=http://www.gsmworld.com/newsroom/press-releases/2009/2548.htm |title=GSM World agreement on Mobile phone Standard Charger}}</ref> ಎಂದು [[ಜಿಎಸ್‌ಎಮ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]]ರವರು ಫೆಬ್ರವರಿ 17, 2009ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೋಕಿಯಾ, ಮೊಟೋರೋಲಾ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್ ಸೇರಿದಂತೆ 17 ತಯಾರಕರ ಕಂಪನಿಗಳು ಮೈಕ್ರೋ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು ( ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮಿನಿ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ವರದಿಮಾಡಿದವು) ಹೊಸದಾಗಿ ಬರುವ ಚಾರ್ಜರ‍್ಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥವಾದವು<ref name="gsm20090217"/>. ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಾರ್ಜರ್‌ನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪೋನ್‌ಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವುದರ ಅರ್ಥ ಅಥವಾ ಅದರ ಫಲವೇನೆಂದರೆ ತಯಾರಕರು ಪ್ರತಿ ಮೊಬೈಲ್ ಪೋನ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಹೊಸ ಚಾರ್ಜರ್‌ನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಜಿಎನ್‌ಎಮ್‌ಎ’ನ ಮೂಲ [[ಯುನಿವರ್ಸೆಲ್ ಚಾರ್ಜರ್ ಸಲ್ಯೂಷನ್]] (ಯುಸಿಎಸ್), ಇದು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ [[ಒಎಮ್‌ಟಿಪಿ]] ಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ<ref>{{cite web | url=http://www.omtp.org/Publications/Display.aspx?Id=4dda105f-8472-4c12-ba04-75dd3c1d4ca6 | title=Common Charging and Local Data Connectivity | publisher=[[Open Mobile Terminal Platform]] | date=11 February 2009 | accessdate=2009-02-11 | archive-date=2009-03-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090329233721/http://www.omtp.org/Publications/Display.aspx?Id=4dda105f-8472-4c12-ba04-75dd3c1d4ca6 | url-status=dead }}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 22 2009(ವಿಶ್ವ ಭೂ ದಿನ)ರಂದು ಸಿಟಿಐಎ ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿತು<ref>[http://www.ctia.org/media/press/body.cfm/prid/1817 ಸಿಟಿಐಎ-ದ ವೈರ‍್ಲೆಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಅನೌನ್ಸಸ್‌ ಒನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ಚಾರ್ಜರ್‌ ಸೊಲ್ಯುಷನ್‌ ಟು ಸೆಲೆಬ್ರೆಟ್‌ ಅರ್ಥ್‌ ಡೇ]</ref> ಜೂನ್ 29, 2009ರಂದು [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್]] ಘೋಷಣೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿತು ಅದೇನೆಂದರೆ, 2010ರಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಹತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯುನಿಯನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಮೊಬೈಲ್ ಪೋನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ರೀಚಾರ್ಜ್‌ ಮಾಡಲು ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://ec.europa.eu/enterprise/rtte/chargers.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091023232430/http://ec.europa.eu/enterprise/rtte/chargers.htm |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.wired.com/gadgetlab/2009/06/europe-gets-universal-cellphone-charger-in-2010/</ref>. 2009ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22ರಂದು [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಯುನಿಯನ್]] (ಐಟಿಯು) ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚಾರ್ಜರ್ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು ಅದೇನೆಂದರೆ " ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಒಂದು ಚಾರ್ಜರ್‌ನ್ನು ಹೊಸ ಮೊಬೈಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೊಡುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ" ಮತ್ತು ಇದರ ಜೊತೆಗೆ "ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನವನ್ನು ಮೂಲಾವಾಗಿರಿಸಿ ಕೊಂಡು, ಯುಸಿಎಸ್ ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳು 4-ಸ್ಟಾರ‍್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ದಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಅನ್‌ರೇಟೆಡ್ ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ರ‍ೇಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರ ಬೇಕು."<ref>http://www.itu.int/newsroom/press_releases/2009/49.html</ref> === Non-standard devices === [[ಚಿತ್ರ:USBVacuumCleaner.jpg|thumb|200px|ಯುಎಸ್‌ಬಿ ವ್ಯಾಕುಮ್‌ ಕ್ಲೀನರ್‌ ನಾವೆಲ್ಟಿ ಡಿವೈಸ್‌]] ಸಿಂಗಲ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಬಹಳಷ್ಟು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಷನ್ ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಅಧಿಕಶಕ್ತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಡ್ರೈವ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಮೋಟಾರ್ಸ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಂಪ್‍ಗಳ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದದ್ದು. ಇಂತಹ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು ಅರ್ಹವಾಗಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಂಗೀಕಾರದ ಮೇಲೆ ಬಳಸ ಬಹುದು, ಅಥವಾ ಉಭಯ-ಪ್ರವೇಶ್ಯ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕೇಬಲ್‌ ಎಂದರೆ, ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ ಅಥವಾ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ರವಾನಿಸುವ, ಇನ್ನೊಂದು ಕೇವಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜಿಗೆಂದು ಇರುವ ಕೇಬಲ್, ಇದು ಉಪಕರಣವನ್ನು ಗುಣಮಟ್ಟವಿಲ್ಲದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಉಪಕರಣವನ್ನಾಗಿಸುವುದು. ಕೆಲವು ಬಾಹ್ಯ ಹಬ್‌ಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ, ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್-ಕಾಮ್‌ಪ್ಲೈಂಟ್ ಉಪಕರಣಗಳು ಇದರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಗುಣಮಟ್ಟವಲ್ಲದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಉಪಕರಣಗಳು 5 V ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಖಚಿತವಾದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ,(ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನದ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಮೂಲಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. [[ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ ಅಲಂಕಾರ]]ಗಳು ಎಂದು ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಪವರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ರೀಡಿಂಗ್ ಲೈಟ್; ಪಂಕಗಳು, ಮಗ್ ಕೂಲರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಟರ್‌ಗಳು (ಕೆಲವು ಸೇರಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹಬ್‌ಗಳು<ref>{{Cite web |url=http://www.dealextreme.com/details.dx/sku.3195 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091228002659/http://www.dealextreme.com/details.dx/sku.3195 |url-status=dead }}</ref>), ಬ್ಯಾಟರಿ ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳು (ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಮೊಬೈಲ್ ಪೋನ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ), ಸಣ್ಣ ಆಕಾರದ [[ವ್ಯಾಕ್ಯುಮ್ ಕ್ಲೀನರ್‌]]ಗಳು, ಸಣ್ಣ ಆಕಾರದ [[ಲಾವಾ ಲ್ಯಾಂಪ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕೆಟ್‌ನಂತಹ ಆಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇಂತಹವುಗಳು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾಮ್‌ಪ್ಲ್ಯೆನ್ಟ್ ಯುಎಸ್‌‍ಬಿ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲ. ಇದು ಕೆಲವು ಗಣಕಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಮೂದಲನೇಯದಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಚಾರ್ಜ್‌‍ ಮಾಡುವಾಗ, ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರಬೇಕು(ಅತಿಹೆಚ್ಚು 100 mA ) ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅದಕ್ಕೇ ಬೇಕಾಗಿದೆ, ಸ್ವಿಚಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ಮೂದಲು, ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಹೈ-ಪವರ್ ಪದ್ಧತಿಗೆ. ಉಪಕರಣವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ಈ ಉಪಕರಣವು ಬಳಸುವ ಒಟ್ತಾರೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು, ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಒಳಸೇರ್ಪಡುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಅನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. (ಅಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಕೆಪಾಸಿಟರ್‌ ಡಿಕಪ್ಲ ಆಗದಂತೆ ಶೋದಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಸಂಪರ್ಕಸಾಧಿಸಿರುವ ಉಪಕರಣ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಇಂಟರ್ನಲ್ ಪವರ್ ಜೊತೆಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಯುಎಸ್‌ಬಿಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹೋಸ್ಟ್ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ನಿಂತುಹೋದಾಗ ಅಟ್ರಾ ಲೋ-ಪವರ್ ಕೂಡ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ನಿಂತುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯ ಅಗತ್ಯ ವಿದೆ. ಸ್ಬಹಳಷ್ಟು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹೋಸ್ಟ್ (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಉಪಕರಣಗಳು ನಿಂತುಹೋದಾಗಲು ಸಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ನಿಂತುಹೋಗಿರುವುದು ಪುನಃ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ತನಕ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಉಪಕರಣಗಳು ಈ ಸಂಧಾನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಒತ್ತಾಸೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಬ್ಯಾಟರಿ ಪ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಇವುಗಳು ಪವರ್ ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಪವರ್ಡ್ ಉಪಕರಣಗಳು; ಕೆಲವು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇನ್ನೊಂದು ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಿಸಿಗೆ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಮುಖಾಂತರ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವಾಗ. ಜೋಡಿಸಿರುವ ಉಪಕರ‍ಣಾಗಳನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡಲು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪವರ್ ಅಡಪಟರ್‌ಗಳು ಯುಟಿಲಿಟಿ ಪವರನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಪವರ್‌ನ ಮೂಲವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ, ಕಾರ್‌ನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಕೆಲವು ಉಪಕರಣಗಳು 1 Aವರೆಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಮಾಲೋಚನೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಶಕ್ತಿನೀಡಲಾದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಉಪಕರಣಗಳು 100 ma, 500 ma ಅಥವಾ 1 A ಸೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. === ಪವರ್ಡ್ ಯುಎಸ್‌ಬಿ === {{Main|Powered USB}} ಪವರ್ಡ್ ಯುಎಸ್‌ಬಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪವರ್‌ ಲೈನ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಿಗ್ನಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಾಲ್ಕು ಪಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಿ 5 V, 12 V ಅಥವಾ 24 V(ಕೀಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ)ಗಳ ಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ 6 A ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಲಯದ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ. 5 Vನ ಪವರ್ ಲೈನ್‌ನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್‌ಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವಂತೆ ಬಲಪಡಿಸಲು ಯುಎಸ್‌ಬಿಯಲ್ಲಿನ ವೈರ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾನ್‌ಟ್ಯಾಕ್ಟನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಯುಎಸ್‌ಬಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರಿಟೇಲ್]] ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ಅಂದರೆ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಂತಹ ಸಿಸ್ಟಮ್‌(ಗಣಕಯಂತ್ರ)ಗಳಲ್ಲಿ) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಯುಎಸ್‌ಬಿಗಳು [[ಬಾರ್‌ಕೋಡ್]] ಸ್ಕ್ಯಾನರ್‌ಗಳು, ಪಿನ್ ಪಾಡ್‌ಗಳು, ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ಕ್ಯಾಪ್‌ಚರ್ ಉಪಕರಣಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನದ ಈ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ [[ಐಬಿಎಮ್]], [[ಎನ್‌ಸಿಆರ್]] ಮತ್ತು [[ಎಫ್‌ಸಿಐ/ಬರ್ಗ್]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಕನೆಕ್ಟರ್ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಕನೆಕ್ಟರ್ ಪವರ್ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 48VDC ಇಂದ ಒನ್ ಆ‍ಯ್‌ಮ್ಪ್‌ವರೆಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ [[ಪವರ್ ಒವರ್ Ethernet]] ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಜಾವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ 10Gbps Ethernetಗಳ ಬ್ಯಾಂಡ್‌‌ವಿಡ್ತ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ3ಗಳ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಡ್ತ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ3 ಮತ್ತು 6Aಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ರೀತಿಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಬೇಕಾದ ವೋಲ್ಟೇಜನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ Ethernet ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಕೇಬಲ್, ಡಿಸಿ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ನಷ್ಟದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾದರೂ ಅವು ಕೇವಲ್ ಕೆಲವೇ ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ [[ಪವರ್ಡ್ ಯುಎಸ್‌ಬಿ]]ಗಳು ಪರಿಣಾಮಾಕಾರಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಹುದು. === ಸ್ಲೀಪ್-ಅಂಡ್-ಚಾರ್ಜ್ === ಸ್ಲೀಪ್-ಅಂಡ್-ಚಾರ್ಜ್ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಚಾರ್ಜ್‌ಮಾಡಲು ಬಳಸಬಹುದು, ಗಣಕಯಂತ್ರ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಾಗಲು ಕೂಡ ಚಾರ್ಜ್‌ ಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.usb-core.co.uk/03-04-2008-toshiba-announces-sleep-and-charge-usb-ports.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2008-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080614031146/http://www.usb-core.co.uk/03-04-2008-toshiba-announces-sleep-and-charge-usb-ports.html |url-status=dead }}</ref> == ಆವೃತ್ತಿ ಇತಿಹಾಸ == === Prereleases ಪೂರ್ವಪ್ರಕಟಣೆಗಳು === * '''ಯುಎಸ್‌ಬಿ 0.7''' : 1994ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. * '''ಯುಎಸ್‌ಬಿ 0.8''' : 1994ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. * '''ಯುಎಸ್‌ಬಿ 0.9''' : 1995ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. * '''ಯುಎಸ್‌ಬಿ 0.99''' : 1995ರ ಅಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. * '''ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.0 ರೀಲಿಸ್ ಕ್ಯಾಂಡಿಡೇಟ್''' : 1995ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. === ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.0 === * '''ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.0''' : 1996ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<br />ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಬೆಲೆಗಳು '''1.5 Mbit/s''' ('''''ಲೋ-ಸ್ಪಿಡ್'' ''' ) ಮತ್ತು '''12 Mbit/s''' ('''''ಫುಲ್-ಸ್ಪಿಡ್'' ''' ). ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಶನ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಹಾದು ಹೋಗಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ (ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪವರ್ ನಿಯತ್ರಂಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ). ಕೆಲವು ಇಂತಹ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. * '''ಯುಎಸ್‌ಬಿ 1.1''' : 1998ರ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<br />1.0ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿರ ಬಹುದು. ಮುಂಚಿನ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. === ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 === [[ಚಿತ್ರ:Certified Hi-Speed USB.svg|thumb|ದ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಲೊಗೊ]] * '''ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0''' : 2000ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<br />ಗರಿಷ್ಠವಾದ ಹೈಯರ್ ಸ್ಪಿಡಾದ '''480 Mbit/s''' (ಪ್ರಸ್ತುತ '''''ಹೈ-ಸ್ಪಿಡ್'' ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಲಿದೆ) ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸೂಚನೆಯಗಳ (ಇಸಿಎನ್) ಮುಖಾಂತರ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಷನ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಇಸಿಎನ್‌ಗಳ ಪ್ರಮುಖ್ಯತೆ ಏನೆಂದರೆ, ಇವುಗಳು [http://www.USB.org USB.org] ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಷನ್ ಪ್ಯಾಕೇಜನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ** '''ಮಿನಿ-ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್ ಇಸಿಎನ್''' : 2000ರ ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<br />ಮಿನಿ-ಬಿ ಪ್ಲಗ್ ಮತ್ತು ರಿಸೆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕುರಿತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆ. ಇದು ಮಿನಿ-ಬಿ ಪ್ಲಗ್ ಮತ್ತು ರಿಸೆಪ್ಟಿಕಲ್ ನಡುವೆ ಗೊಂದಲವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ** '''ಎರ್ರಾಟ ಹ್ಯಾಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000''' : 2000ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ** '''Pull-up/Pull-down Resistors ECN''' : 2002ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ** '''Errata as ಆಫ್ ಮೇ 2002''' : 2002ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ** '''ಇಂಟರ್‌ಫೆಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ಸ್ ECN''' : 2003ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<br />ಹೊಸದಾದ ಗುಣಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟರ್‌ನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಉಪಕರಣದ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹಲವಾರು (ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬುಹುದಾಗಿದೆ. ** '''ರೌಂಡೆಡ್ Chamfer ಇಸಿಎನ್''' : 2003ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <br />ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾದ, Mini-B ಪ್ಲಗ್‌ಗಳು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆಯ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ** '''ಯುನಿಕೋಡ್ ಇಸಿಎನ್''' : 2005ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<br />ಈ ECN ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್‌ಗಳು [[UTF-16LE]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಎನ್‌ಕೋಡ್‌ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶದಪಡಿಸುತ್ತದೆ. USB 2.0ವು [[ಯುನಿಕೋಡ್‌]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಎನ್‌ಕೊಡಿಂಗ್‌ ಅನ್ನು ವಿಶದಪಡಿಸಲಾರದು. ** '''ಇಂಟರ್-ಚಿಪ್ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್''' : 2006ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ** '''On-The-Go Supplement 1.3''' : 2006ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<br />ಎರಡು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಉಪಕರಣಗಳು ಇನ್ನೊಂದು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಸಂವಹಿಸಲು [[USB On-The-Go]] ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು. ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ ಒಂದು ಉಪಕರಣಗಳು ಬೇರೆ ಉಪಕರಣಗಳ ಹೋಸ್ಟ್‌ನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ** '''ಬ್ಯಾಟರಿ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಷನ್ 1.0''' : 2007ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <br />ಸಮರ್ಪಿತ ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು (ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪವರ್‌ ಅನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತವೆ), ಹೋಸ್ಟ್ ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳು (ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಹೋಸ್ಟ್‌ಗಳು ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳಾಗಿಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಯಾವತ್ತೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ಯಾಟರಿ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು 100 mA ಅಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಅನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಡೆಡಿಕೆಟೇಡ್ ಚಾರ್ಜರ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಗರಿಷ್ಠವೆಂದರೆ 1.8A ಪವರನ್ನು ಉಪಕರಣ ಸೆಳೆಯಬಹುದು. (ಗಮನಿಸಿ ಈ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಷನ್ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಜೊತೆಗೆ ಹಂಚಿಲ್ಲ.) ** '''ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಕೇಬಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಷನ್ 1.01''' : 2007ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ** '''ಲಿಂಕ್ ಪವರ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ Addendum ಇಸಿಎನ್''' : 2007ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <br />ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಾವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ನಿಂತುಹೋದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಹೊಸ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉಪಕರಣದ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಪವರ್‌ನ ಉಪಯೋಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಾವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಸ್ಲೀಪ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಸ್ವಿಚಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಾವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ನಿಂತುಹೋಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಸ್ವಿಚಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಸ್ಲೀಪ್ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. === ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 === [[ಚಿತ್ರ:Certified Superspeeed USB logo.svg|thumb|ದ ಸೂಪರ್‌-ಸ್ಪೀಡ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಲೊಗೊ]] [[ಚಿತ್ರ:USB 3.0 Icon.svg|thumb|ದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ಐಕಾನ್‌]] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌18, 2007 ರಂದು, [[ಪ್ಯಾಟ್‌ ಗೆಲ್‌ಸಿಂಗರ್‌]] ಇಂಟೆಲ್‌ ಡೆವಲಫರ್‌ ಫೋರಂನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.೦ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ಫ್ರಾಮ್‌ಟಾರ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ನವೆಂಬರ್‌ 17, 2008ರಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು,ಆ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣ ತಪಶೀಲ ಪಟ್ಟಿಯ 3.೦ ಆವೃತ್ತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣ ತಪಶೀಲು ಪಟ್ಟಿಗಳ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಾದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರ್ಸ್‌ ಫೋರಂ(ಯುಎಸ್‌ಬಿ-ಐಎಫ್‌)ಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="ReferenceA"/> ಅದರ ಸ್ಥಳಾಂತರವು ಭವಿಷ್ಯದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪೆಕ್‌ ಅನ್ನು ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ ಡೆವಲಪರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಪ್ರಥಮ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು [[ಆಸಸ್‌]] ಪಿ6X58 ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನ ಮುಖ್ಯಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದವು;ಆದರೂ ಈ ಬೋರ್ಡ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ರದ್ದುಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1495417/asus-cancels-usb-motherboard |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2011-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013174021/http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1495417/asus-cancels-usb-motherboard |url-status=dead }}</ref> ==== ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ==== * '''''ಸೂಪರ್‌ಸೀಡ್‌'' ''' ಬಸ್‌ ಹೊಸ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅದು 4.8 Gbit/s ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 4 Gbit/sನ ಕಚ್ಚಾ ಹೊರಹೋಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿವರಣಾ ತಪಶೀಲು ಪಟ್ಟಿಯು ಅದು ಸಾಧಿಸಲು ಕಾರಣಾರ್ಹವಾದ 3.2 Gbit/s(0.4 GByte/s or 400 MByte/s) ಅಥವಾ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್‌ ಅನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref>''ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ಸೀರಿಯಲ್‌ ಬಸ್‌ 3.0 ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣಾ ತಪಶೀಲು ಪಟ್ಟಿ'', 4.4.11 "ಸಾಮರ್ಥ್ಯ"</ref> * ಸೂಪರ್‌ ಸ್ಪೀಡ್‌ ಮೊಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, [[ಫುಲ್‌-ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌]] ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್‌ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಪೀಡ್‌-ಅಲ್ಲದ ಭೇದಾತ್ಮಕ ಜೋಡಿಯಿಂದ ಭೇದಾತ್ಮಕ ಜೋಡಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ಯ ಈ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಕೇಬಲ್‍‌ಗಳು ನೆಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ಗಾಗಿ 2 ವೈರ್‌ಗಳು,ಸೂಪರ್‌ಸೀಡ್‌-ಅಲ್ಲದ ದತ್ತಾಂಶಗಳಿಗಾಗಿ 2 ವೈರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಪರ್‌ಸೀಡ್‌ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಶೀಲ್ಡ್‌ಗಾಗಿ 4 ವೈರ್‌‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.(ಮುಂಚಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣಾ ತಪಶೀಲು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ) * ಸೂಪರ್‌ಸೀಡ್‌ ಮೊಡ್‌ಗಾಗಿ ಅಡಿಷನಲ್‌ ಪಿನ್ಸ್‌ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ,ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.೦ ಪ್ಲಗ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಭೌತಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್ಸ್‌ ಅವುಗಳಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡು ಮುಂಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಎ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಸೂಪರ್‌ಸೀಡ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಆಚೆಗೆ ಮತ್ತು ಲಘುವಾದ ಉತ್ತಮವಾದ ಲೆಗಸಿ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ವಿಧವಾದ,ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಎ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ ಈ ಹೊಸ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ. ಲೆಗಸಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಎ ಕೇಬಲ್‌ ಉದ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಸಹವರ್ತನಾವನ್ನು ಖಚಿತ ಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂಪರ್‌ಸೀಡ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಬಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ನಾಜೂಕಾಗಿ ಮಾಡಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಸೂಪರ್‌ಸೀಡ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ವರೂಪದ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತಹ, ಸೂಪರ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಬಿ ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಸಾದ್ಯವಾದ ಲೆಗಸ್ಸಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌-ಬಿ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ, ಆದರೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಮವಾಗಲ್ಲ. * ಸೂಪರ್‌ಸೀಡ್‌, ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಪೈಪ್‌ಅನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು-ನಿರ್ದೇಶಿಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಸಾಧನದ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಪಾಕೆಟ್‌ ಟ್ರಾಪಿಕ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.೦ ಆವೃತ್ತಿಯು ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ವರ್ಗಾವಣೆ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸ್ಟ್ರೀಮ್ಸ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಸೂಪರ್‌ಸೀಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ದೊಡ್ಡಗುಂಪು ಮತ್ತು ಸಾಧನವನ್ನು ಸೃಷ್ಠಿಸಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಪೈಪ್‌‍ನ ಮೂಲಕ ದತ್ತಾಂಶದ ಬಹುವಿಧ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. * ಹೊಸ ವಿದ್ಯುತ್‌ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಸಪೊರ್ಟ್‌ ಆಪ್‌ ಐಡ್ಲ್‌, ಸ್ಲೀಪ್‌ ಮತ್ತು ಸಸ್ಪೆಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌, ಅಂತೆಯೇ ಲಿಂಕ್‌-, ಡಿವೈಸ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ-ಹಂತದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. * ಬಸ್‌ ಪವರ್‌ ಸ್ಪೆಕ್‌ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಯೂನಿಟ್‌ ಲೋಡ್‌ 150 mA (ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.೦ ಯ ಕನಿಷ್ಟ ಬಳಕೆ +50% )ಆಗಿದೆ. ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲದ ಸಾಧನವು ಕೇವಲ ಯೂನಿಟ್‌ 1 ಲೋಡ್‌ಅನ್ನು ಸೆಳೆಯಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಧನವು ಯೂನಿಟ್‌ ಲೋಡ್‌‍ಗಳವರೆಗೆ ಸೆಳೆಯಬಲ್ಲದು(ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗರಿಷ್ಟ 500 mAನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0ಯ 900mA,80% ಏರಿಕೆ ) ಕನಿಷ್ಟ ಸಾಧನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ವೊಲ್ಟೆಜ್‌ 4.4 V ಯಿಂದ 4 V ಗೆ ಇಳಿದಿದೆ. * ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.೦ ಕೇಬಲ್‌ ಸಂಯೋಜನಾ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಹೊರತಾಗಿ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ಅವಧಿಯ ಉದ್ದವಾಗಿರುವಂತಹ ಅದು ಸಂಧಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪೆಸಿಪಿಕೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ,electronicdesign.com ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಸೂಪರ್‌ಸೀಡ್‌ನಲ್ಲಿ 3 mಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="USB 3.0 Quickie Intro"/> * ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು [[ಪಿಸಿಐ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ‌2.0]](1x)(5-Gbit/s)ನ ಏಕ ವಾಹಿನಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು [[8B/10B]] ಎನ್‌ಕೋಡಿಂಗ್‌ ಬಳಕೆಯು, [[ಲಿನಿಯರ್‌ ಪೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ ಶಿಪ್ಟ್‌ ರಿಜಿಸ್ಟಾರ್]]‌(LFSR) ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು [[ಸ್ಪ್ರೀಡ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್‌]]ಗಾಗಿ ನಿದಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದು ರಿಸಿವರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಲೊ ಪ್ರಿಕ್ವೇನ್ಸಿ ಪಿರಿಯಾಡಿಕ್‌ ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್‌ (LFPS),ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸಮೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ವೇಗ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನಿಷೇದಿಸುವುದನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ==== ಲಭ್ಯತೆ ==== [[ಗ್ರಾಹಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು]] 2010ರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="TG Daily - USB 3.0 spec finalized">{{Cite web |url=http://www.tgdaily.com/content/view/40225/135/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828110938/http://www.tgdaily.com/content/view/40225/135 |url-status=dead }}</ref> ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಯಂತ್ರಕರು 2010ರ ಮೊದಲ ಮೂರುತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗದಂತೆ ಪರಿಮಾಣ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Farady and Fresco Logic to introduce USB 3.0 controllers">http://www.digitimes.com/news/a20090415PB204.html</ref> [[ಎನ್‌ಇಸಿ]]ಯು 2009ಜೂನ್‌ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ US$15.00 ಬೆಲೆ ಆಗಿದೆ. ಎನ್‌ಇಸಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ನ ಮಾಸಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ µPD720200 ಹೋಸ್ಟ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ‌2009ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,000,000 ಯೂನಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="NEC - USB product">{{Cite web |url=http://www.am.necel.com/news/newsdetail.html?page=worlds_first_usb_30_host_controller |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2010-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100213141213/http://www.am.necel.com/news/newsdetail.html?page=worlds_first_usb_30_host_controller |url-status=dead }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 24, 2009ರಂದು [[ಫ್ರೀಕಾಮ್‌]] ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ಯ ಬಾಹ್ಯ ಹಾರ್ಡ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ.<ref name="World's first USB 3.0 ready external hard drive">{{Cite web |url=http://www.freecom.com/news.asp?id=9205&catName=press |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617080920/http://www.freecom.com/news.asp?id=9205&catName=press |url-status=dead }}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 27,2009ರಂದು [[ಗಿಗಾಬೈಟ್‌]] 7 ಹೊಸ [[ಪಿ55 ಚಿಫ್‌ಸೆಟ್ಸ್‌]] ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು,ಅದು ಆನ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0, ಎಸ್‌ಎಟಿಎ 6Gb/s‌ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೂರರಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>http://www.gigabyte.com.tw/News/Motherboard/News_List.aspx?NewsID=1486{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 29, 2009ರಂದು [[ಅಸಸ್‌]] ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ "ಪಿ7ಪಿ55ಡಿ-ಇ ಪ್ರೀಮಿಯಂ" ಅನ್ನು ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ,ಹಾಗೆಯೇ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಎಟಿಎ‌ ಸಪೋರ್ಟ್‌ಅನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಪಿಸಿಐ-ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ಎಕ್ಸ್‌1 ಕಾರ್ಡ್‌ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Asus unveils USB 3.0 motherboard">{{Cite web |url=http://www.informationweek.com/news/hardware/processors/showArticle.jhtml?articleID=221300024 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225095325/http://www.informationweek.com/news/hardware/processors/showArticle.jhtml?articleID=221300024 |url-status=dead }}</ref> ಡ್ರೈವರ್ಸ್‌ [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 7]]ಗೆ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಬೆಂಬಲವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳದಿರಬಹುದು.<ref name="USB 3 in Windows 7">http://apcmag.com/usb_in_windows_7_more_reliable_but_no_30_speed_boost.htm</ref> [[ಲಿನಾಕ್ಸ್‌ ಕರ್ನೆಲ್‌]] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಲಿರುವ ಆವೃತ್ತಿ 2.6.31ಯಿಂದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ.<ref name="Linux 2.6.31 kernel news">http://kernelnewbies.org/Linux_2_6_31</ref><ref name="German: First USB 3 drivers coming with Linux Kernel 2.6.31">http://www.heise.de/newsticker/Erste-USB-3-0-Treiber--/meldung/140103</ref><ref name="First Driver for USB 3.0">http://www.linux-magazine.com/online/news/first_driver_for_usb_3_0</ref> ಕೊನೆಪಕ್ಷ ಒಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕೊನೆಯ ಟೆಸ್ಟ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಯುಎಸ್‌ಬಿ3 ಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರರು ಈಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name="USB 3.0 Test Suite">http://www.lecroy.com/tm/solutions/serialdata/usb3/</ref> [[ಇಂಟೆಲ್‌]] 2011ರವರೆಗೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3ಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ,<ref>{{Cite web |url=http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=220700486 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2011-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225073359/http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=220700486 |url-status=dead }}</ref> ಅದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಎಎಮ್‌ಡಿ]] ರಸ್ತೆಭೂಪಟಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತಹ ಹೊಸ ಸೌತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗಳು 2010ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3ಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸದೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="heise.de">http://www.heise.de/newsticker/meldung/Spekulationen-ueber-Verzoegerungen-bei-USB-3-0-835980.html</ref> ಈ ವಿಳಂಬಗಳು [[ಸಿಎಮ್‌ಒಎಸ್‌]] ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ<ref name="heise.de"/>,ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಲು [[ನೆಹ್ಲೆಮ್‌]] ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |url=http://www.fiercecio.com/techwatch/story/insider-intel-hindering-usb-3-0-adoption/2009-10-23 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027024907/http://www.fiercecio.com/techwatch/story/insider-intel-hindering-usb-3-0-adoption/2009-10-23 |url-status=dead }}</ref> ಅಥವಾ ಇಂಟೆಲ್‌ನಿಂದ ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ತನ್ನ ಮುಂಬರುವ [[ಲೈಟ್‌ ಪೀಕ್‌]] ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯಬಹುದು.<ref>http://www.techspot.com/news/36673-intel-delays-usb-30-support-until-2011.html</ref> ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧಕ [[ಇನ್‌-ಸ್ಟ್ಯಾಟ್‌]] ರ ವರೆಗೆ ಯುಎಸ್‌ಬಿಯ ಪ್ರಚಲಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಷೇರ್‌ ಅನ್ನು 2011ರವರೆಗೆ ಪ್ರವಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>http://www.heise.de/newsticker/meldung/Spekulationen-ueber-Verzoegerungen-bei-USB-3-0-835980.html?view=zoom;zoom=1</ref> == ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಬ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಡ್ತ್‌ == ಗರಿಷ್ಟ ದತ್ತಾಂಶ ದರವು ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ಗೆ 480 Mbit/s (60 MB/s) ಮತ್ತು ಅಂಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್‌ ಉತ್ಪಾದಕರು [[ಸೌತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌]]ನೊಳಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಹುವಿಧದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಕಂಟ್ರೋಲರ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ಈ ಅಡಚಣೆಯಿಂದ ಪಾರಾದರು. ಬಹುವಿಧದ ಹೈ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಡ್ತ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಾಧನಗಳಾದ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಎನ್‌ಕ್ಲೋಸರ್ಸ್‌ ವಿವಿಧ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಟೇಬಲ್‌ ಸೌತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಐಸಿಎಸ್‌,ಅವು ಹೊಂದಿರುವ ಬಹುವಿಧದ ಇಹೆಚ್‌ಸಿಐ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ವೆಂಡರ್‌ ! ಸೌತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ! ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ! ಇಹೆಚ್‌ಸಿಐ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ಸ್‌ ! ಗರಿಷ್ಟ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಡ್ತ್‌ |- ! [[ಎ‌ಎಮ್‌‍ಡಿ]] | ಎಸ್‌ಬಿ7x0/[[ಎಸ್‌ಪಿ5100]] | 12 | 2 | 120&nbsp;MB/s |- ! [[ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಮ್‌]] | ಹೆಚ್‌ಟಿ1100 | 12 | 3 | 180&nbsp;MB/s |- ! [[ಇಂಟೆಲ್‌]] | ಐಸಿಹೆಚ್‌8 | 10 | 2 | 120&nbsp;MB/s |- ! ಇಂಟೆಲ್‌ | ಐಸಿಹೆಚ್‌9 | 12 | 2 | 120&nbsp;MB/s |- ! ಇಂಟೆಲ್‌ | ಐಸಿಹೆಚ್‌10 | 12 | 2 | 120&nbsp;MB/s |- ! ಇಂಟೆಲ್‌ | [[ಪಿಸಿಹೆಚ್‌]] | 8/12/14 | 2 | 120&nbsp;MB/s |} ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಿನ್ನವಾದ ಎ‌ಎಮ್‌ಡಿ, ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಮ್‌, ಇಂಟೆಲ್‌ ಸೌತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0ಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಇಹೆಚ್‌ಸಿಐ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ [[ಸಿಸ್‌]]ಸೌತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0ಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಇಹೆಚ್‌ಸಿಐ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ [[ಯುಎಲ್‌ಐ]],[[ವಿಟಿಎ]]ಸೌತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌, ಸಿಂಗಲ್‌ ಚಿಪ್‌ ನಾರ್ಥ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌/ಸೌತ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0ಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಇಹೆಚ್‌ಸಿಐ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪಿಸಿಐ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಕೂಡ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವಂತೆ ಬಳಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಇಹೆಚ್‌ಸಿಐ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪಿಸಿಐನಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಬಹುವಿಧದ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಇಹೆಚ್‌ಸಿಐ ಕಂಟ್ತ್ರೋಲರ್‌ ಮಾಸ್‌ಚಿಪ್‌ ಎಮ್‌ಸಿಎಸ್‌9990ನ ಪೀಠಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿದೆ. ಎಮ್‌ಸಿಎಸ್‌9990ವು ಒಂದು ಇಹೆಚ್‌ಸಿಐ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ ಪ್ರತಿ ಪೋರ್ಟ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಇದರ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಯಾವುದೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಇತಿಮಿತಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಗೊಳಿಸಬಹುದು. == ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು == [[ಪಿಕ್ಟ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌]] ಗುಣಮಟ್ಟವು ಅಂತರ್‌ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿರುವ ಗ್ರಾಹಕ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಯುಎಸ್‌ಬಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಂಡರ್‌ಲೈಯಿಂಗ್‌ ಸಂಪರ್ಕ ಪದರಕ್ಕೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರ್ಸ್‌ ವೇದಿಕೆಯು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪ್ರೊಟೋಕಾಲ್‌ ಆಧಾರಿತವಾದ [[ವೈರ್‌ಲೆಸ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್‌]] ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ವೈರ್‌ಲೆಸ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ]]ಯು ಕೇಬಲ್‌-ಸ್ಥಳಾಂತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ದರ 480 Mbit/s ವರೆಗೆ [[ಅಲ್ಟ್ರಾ-ವೈಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌]] [[ವೈರ್‌ಲೆಸ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == {{div col|cols=2}} * [[ಸೀರಿಯಲ್‌ ಕೇಬಲ್‌]] (ಬಿಡೈರೆಕ್ಷನಲ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಷನ್‌) * [[ಸೀರಿಯಲ್‌ ಎಟಿಎ]] * [[ಆರ್‌ಎಸ್‌-232]] * [[ಸೀರಿಯಲ್‌ ನಲ್‌ ಮೊಡೆಮ್‌ ಕೇಬಲ್‌]] * [[ಫೈರ್‌ವೈರ್‌]] * [[ಹೆಚ್‌ಪಿ-ಹೆಚ್‌ಐಎಲ್‌]] * [[ಹೆಚ್‌ಪಿ-ಐಎಲ್‌]] * [[ಸಿಂಕ್‌ ಕೇಬಲ್‌]] * [[ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಿನಿ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] * [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಆನ್‌-ದ-ಗೋ]] (ಮಾಸ್ಟರ್‌ / ಸ್ಲೇವ್‌) * [[ಎಥರ್ನೆಟ್‌ ಓವರ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] * [[ನಿಸ್ತಂತು ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] * [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆ]] * [[ಹೆಚ್‌ಸಿಐ]] (ಯುಹೆಚ್‌ಸಿಐ, ಇಹೆಚ್‌ಸಿಐ <nowiki>{xಹೆಚ್‌ಸಿಐ 0.9 ಸೂಪರ್‌ಸ್ಪೀಡ್‌ - ಯುಎಸ್‌ಬಿ3.0}</nowiki>, ಡಬ್ಲ್ಯೂಹೆಚ್‌ಸಿಐ 1.0,) * [[ಸಿಇಎ-936-ಎ]] * [[ಯು3]] * [[ಸಾಧನದ ಆವರ್ತನಾ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ** [[ಆಕ್ಸೆಸ್‌.ಬಸ್‌]] ** [[ಆಪಲ್‌ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಬಸ್‌]] * [[ಪಿಎಸ್‌/2 ಕನೆಕ್ಟರ್‌]] * [[ಡಿಇ-9 ಕನೆಕ್ಟರ್‌]] * [[ಸೆಕ್ಯೂರ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಡಿವೈಸ್‌]] * [[ಗಣಕ ಮಾನಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] {{div col end}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|USB}} {{Wikibooks|Serial Programming:USB Technical Manual|USB connectors}} * [http://www.usb.org ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರ್ಸ್‌ ಫೊರಂ, ಐಎನ್‌ಸಿ. ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] ** [http://www.usb.org/developers/docs/ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣ ತಪಶೀಲ ಪಟ್ಟಿ] ** [http://www.usb.org/developers/devclass_docs/ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಡಿವೈಸ್‌ ಕ್ಲಾಸ್‌ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟೇಷನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207080223/http://www.usb.org/developers/devclass_docs |date=2009-02-07 }} * [http://www.accesscomms.com.au/reference/usb.htm ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಓವರ್‌ವ್ಯೂವ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಪ್ಲಗ್‌ / ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್‌ ಪಿನೌಟ್ಸ್‌.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227133048/http://www.accesscomms.com.au/reference/USB.htm |date=2009-12-27 }} * [http://www.qimaging.com/support/pdfs/firewire_usb_technote.pdf ಓವರ್‌ವ್ಯೂವ್‌ ಕಂಪ್ಯಾರಿಸನ್‌ ಬಿಟ್‌ವಿನ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 2.0 ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಫೈರ್‌ವೈರ್‌ 400] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011050049/http://www.qimaging.com/support/pdfs/firewire_usb_technote.pdf |date=2010-10-11 }} * [http://download.intel.com/technology/usb/UHCI11D.pdf ಇಂಟೆಲ್‌ ಯುನಿವರ್ಸೆಲ್‌ ಹೋಸ್ಟ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌(ಯುಹೆಚ್‌ಸಿಐ)] === ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 === * {{wayback |url=http://www.usb.org/usb30/ |title=USB Promoter Group - Mission Statement }} * [https://arstechnica.com/news.ars/post/20070918-intel-announces-demonstrates-usb-3-0.html ಇಂಟೆಲ್‌ ಅನೌನ್ಸಸ್‌, ಡಿಮಾನ್ಸ್‌ಟ್ರೇಟ್ಸ್‌ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0] [[ಎಆರ್‌ಎಸ್‌ ಟೆಕ್ನಿಕಾ]] 2007-09-18 * [http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=201807389 ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 ಗನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಫೈರ್‌ವೈರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120131808/http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=201807389 |date=2012-01-20 }} [[ಇಇಟೈಮ್ಸ್‌]] 2007-09-18 * [http://www.usb.org/developers/docs/usb_30_spec.zip ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ಸೀರಿಯಲ್‍ ಬಸ್‌ 3.0 ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣಾ ತಪಶೀಲು ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106143949/http://www.usb.org/developers/docs/usb_30_spec.zip |date=2010-01-06 }} * [http://www.pcfastlane.com/features/usb-30-vs-firewire-3200/ ಯುಎಸ್‌ಬಿ 3.0 vs. ಫೈರ್‌ವೈರ್‌ 3200] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330171752/http://www.pcfastlane.com/features/usb-30-vs-firewire-3200/ |date=2009-03-30 }} * [http://www.usb3forums.com/ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗಾಗಿ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ೩ ವೇದಿಕೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109032746/http://www.usb3forums.com/ |date=2010-01-09 }} {{Basic computer components}} {{Computer-bus}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] [[ವರ್ಗ:1991 ಪೀಠಿಕೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂವಹನ]] o540xol3yp06l6xpzxq3gbohuem33au 0 22063 1377316 1373028 2026-07-26T20:18:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377316 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = ಮದುರೈ <br />மதுரை | type = city | latd = 9.8 | longd = 78.10 | skyline=Madurai, India.jpg | skyline_caption= ಮದುರೈನ ನೋಟ | state_name =ತಮಿಳುನಾಡು | district = [[ಮದುರೈ ಜಿಲ್ಲೆ]] | language = ತಮಿಳು | area_total = 109 | altitude = 8 | population_total = 1128869 |population_density=೧೦೨೫೬ | population_as_of = ೨೦೦೧ | population_total_cite =<ref name=census /> | leader_title = ಮೇಯರ್ | leader_name = ಥೆನ್ಮೋಳಿ ಗೋಪಿನಾಥನ್<ref>{{cite web | url=http://www.hindu.com/2006/10/29/stories/2006102911600100.htm | title=First woman Mayor for Madurai | work=The Hindu | dateformat=mdy | accessdate=October 29, 2006 | archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071001015924/http://www.hindu.com/2006/10/29/stories/2006102911600100.htm | url-status=dead }}</ref> | area_telephone = 452 | postal_code = 625 0xx | vehicle_code_range = TN-58, TN-59 and TN-64| website = www.maduraicorporation.in }} [[ಭಾರತೀಯ]] ದ್ವೀಪಕಲ್ಪ<ref name="FrommersIndia">ಫ್ರಾ/ಫ್ರಮ್ಮರ್ಸ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಲೇ: ಪಿಪ್ಪ ಡೆಬ್ರೂನ್‌, ಕೀತ್‌ ಬೇನ್‌, ನೀಲೋಫರ್‌ ವೆಂಕಟರಾಮನ್‌, ಷೋನಾರ್‌ ಜೋಷಿ</ref> ದ ಜನವಾಸ್ತವ್ಯವಿದ್ದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರ '''ಮಧುರೈ''' ({{lang-ta|மதுரை}}). [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ]]ವಾದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ [[ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ವೈಗೈ ನದಿ]]ತೀರದ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ '''ದೇವಾಲಯಗಳ ನಗರ''' <ref name="FrommersIndia" />, ಇದನ್ನು ಕೂದಲ್‌ ಮಾನಗರ್‌ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ (ಕಲಾಚಾರ ತಲೈನಗರ್‌), ಮಲ್ಲಿಗೈ ಮಾನಗರ್‌(ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ನಗರ), ಥೂಂಗ ನಗರಂ(ನಿದ್ದೆಮಾಡದ ನಗರ), '''ಪೂರ್ವದ ಅಥೆನ್ಸ್‌''' ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. 2001ರ ಜನಗಣತಿ<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-TamilNadu.html |title=Tamil Nādu - City Population - Cities, Towns & Provinces - Statistics & Map |publisher=Citypopulation.de |date= |accessdate=2009-09-23}}</ref> ಯ ಪ್ರಕಾರ 1,203,095ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ಈ ನಗರ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲೇ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ದಕ್ಷಿಣ ನಾಗರೀಕತೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಮಧುರೈ ಮಹಾನಗರ. ಮಧುರೈನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯು 2,500 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದು ಹಾಗೂ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ 550 B.C.E.<ref name="FrommersIndia" /> ಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ರೋಮ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು<ref name="http://www.madurai.com/madurai.htm">{{cite web |author= |url=http://www.madurai.com/madurai.htm |title=Madurai, Temple Town of South India. Cultural capital of Tamilnadu |publisher=Madurai.com |date= |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707203249/http://www.madurai.com/madurai.htm |url-status=dead }}</ref>. == ಇತಿಹಾಸ == ಮಧುರೈನ ಇತಿಹಾಸವು ಕ್ರಿಸ್ತ-ಯುಗಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಸಂಗಮ್‌ ಅವಧಿಯಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಪಾಂಡ್ಯರ]] [[ತಮಿಳಾಕಮ್‌]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಸಂಗಮ್‌ ಅವಧಿಯ ಕವಿ ನಕ್ಕೀರರ್‌ರನ್ನು ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌‌ನ ತಿರುವಿಲಾಯದಲ್‌ ಉಪಕಥೆಗಳೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ದೇಗುಲಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾತ್ರೆ/ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref name="http://www.madurai.com/history.htm">{{cite web |url=http://www.madurai.com/history.htm |title=History of Madurai |publisher=www.madurai.com |date= |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708141722/http://www.madurai.com/history.htm |url-status=dead }}</ref>. 3ನೇ ಶತಮಾನ BCಯಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್‌]] ಮಧುರೈ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ. ನಂತರ ರೋಮ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್‌ ದೇಶಗಳಿಂದ ಅನೇಕರು ಮಧುರೈಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಪಾಂಡ್ಯ ಅರಸರೊಡನೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕುಮಾರಿ ಕಂದಂ]] ಎಂಬ ದಂತಕಥೆ/ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಲೋಕರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ''ಥೆನ್‌ಮಧುರೈ'' ಅಥವಾ ''ದಕ್ಷಿಣ ಮಧುರೈ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮೂಲ ಮಧುರೈ ನಗರವನ್ನು [[ತ್ಸುನಾಮಿ/ಸುನಾಮಿ]] ಅಲೆಗಳು ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ನಗರವು ಕಡೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ [[ತಮಿಳು ಸಂಗಂ]] ಸಾಮ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ [[ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಭಾರತಿ]]ಯವರು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇತುಪತಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ [[ತಮಿಳು ಭಾಷಾ]] [[ಪಂಡಿತರಾಗಿ]]/ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ನೆರೆಯ [[ದಿಂಡಿಗಲ್‌]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಡಮಧುರೈ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಿದೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ನೆರೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಿ/ಶಿವಗಂಗೈನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು [[ಮನಮಧುರೈ]] ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣವಿದೆ. {{climate chart |Madurai |20|30|20 |21|32|13.5 |22.5|35|18 |25|37|55 |26|37|70 |26|36|40 |25|35.5|49.5 |25|35|104 |24|34|119 |24|32|188 |23|30|145 |21|29|51 |source=Nirvana Tour<ref>{{cite web|url=http://www.nirvanatour.de/india/clima.html|title=Temperature and Rainfall chart|publisher=Nirvana Tour|accessdate=2008-05-25|archive-date=2008-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20081229150410/http://www.nirvanatour.de/india/clima.html|url-status=dead}}</ref> |float=right }} ಪಾಂಡ್ಯ<ref name="http://www.madurai.com/history.htm"/> ರ ಪ್ರಮುಖ ಶತೃಗಳಾದ ಚೋಳರು 10ನೇ ಶತಮಾನ ADಯಲ್ಲಿ ಮಧುರೈಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ನಗರವು ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದೇ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟುದದರಿಂದ ಮಧುರೈಯ ವೈಭವವು ತಗ್ಗಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಾದರೂ ಮರಳಿತು ಹಾಗೂ ಮಧುರೈಯನ್ನು ನಾಯಕ್‌ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮರು ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕರ್‌<ref name="http://www.madurai.com/history.htm"/>. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವಿವರ == [[ಚಿತ್ರ:Madurai 78.11654E 9.93331N.jpg|thumb|left|ಮಧುರೈ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಉಪಗ್ರಹ ನೋಟ]] ಮಧುರೈ ನಗರವು 52&nbsp;km²ದಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ 130&nbsp;km²<ref>{{cite web |url=http://www.madurai.com/general.htm |title=Madurai General Information |publisher= |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2009-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708135849/http://www.madurai.com/general.htm |url-status=dead }}</ref> ನಷ್ಟು ನಗರಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಪಡುವಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದು, {{Coord|9.93|N|78.12|E|}}ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Madurai.html |title=Maps, Weather, and Airports for Madurai, India |publisher=Falling Rain Genomics, Inc |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2009-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604174230/http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Madurai.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ನಗರವು ಸಮುದ್ರ ತಳ ಮಟ್ಟದಿಂದ 101 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌-ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಈಶಾನ್ಯ ಮುಂಗಾರಿನ]] ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಹವಾಗುಣವು ಒಣ ಹಾಗೂ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದ ಉಷ್ಣತೆಯು ಗರಿಷ್ಠ 40 ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 26.3 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಷಿಯಸ್‌ನಷ್ಟಿದ್ದರೂ 43 ದಿಗ್ರಿಗಳ ಮೇಲಿನ ತಾಪಮಾನವೂ ಅಸಹಜವೇನಲ್ಲ. ಚಳಿಗಾಲ ತಾಪಮಾನವು 29.6ರಿಂದ 18 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಷಿಯಸ್‌ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ 85 cmನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. == ಭಾಷೆ == ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು]] ಪ್ರಧಾನ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. [[ಮಧುರೈನ ತಮಿಳು]] ಪ್ರಭೇದವು ಇತರೆ [[ತಮಿಳು]] ಪ್ರಭೇದಗಳಾದ [[ಕೊಂಗು ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ನೆಲ್ಲೈ ತಮಿಳು]]ಗಳಿಗಿಂತ ಅಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. ತಮಿಳಿನೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ [[ಆಂಗ್ಲ]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ಉರ್ದು]] ಭಾಷೆಗಳು,. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಭಾಷೆಗಳ ಪದಗಳು ತಮಿಳು ಪದಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. == ಜನಸಾಂದ್ರತೆ == 2001ರ ಭಾರತೀಯ [[ಜನಗಣತಿ]]<ref name="census">{{cite web |url=http://www.census.tn.nic.in/pca2001.aspx |title=TN(India)Census within Corporation limit |publisher=Tamil Nadu Census |date= |accessdate=2009-09-24 |archive-date=2009-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/5hLZ0ljez?url=http://www.census.tn.nic.in/pca2001.aspx |url-status=dead }}</ref> ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಧುರೈ ನಗರವು ಪೌರಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 928,869ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,194,665ರಷ್ಟಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 51% ಪುರುಷರೂ ಮತ್ತು 49% ಮಹಿಳೆಯರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಮಧುರೈ ನಗರವು ಸರಾಸರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಾದ 59.5%ನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿ ಸರಾಸರಿ 79%ರಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತೆ ದರ ಹೊಂದಿದೆ: ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 84%ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 74%ರಷ್ಟಿದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 10%ರಷ್ಟು ಭಾಗ 6 ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ 968 ಸ್ತ್ರೀಯರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.tn.gov.in/dear/Women%20empower.pdf|format=PDF|title=Women Development|access-date=2009-12-22|archive-date=2009-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304045935/http://www.tn.gov.in/dear/Women%20empower.pdf|url-status=dead}}</ref> == ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ == [[ಚಿತ್ರ:Vaigai-MDU.jpg|thumb|right|ವೈಗೈ ನದಿಯ ಒಂದು ನೋಟ]] ಮಧುರೈ ನಗರವನ್ನು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌ ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರಿತ ಚತುಷ್ಕೋನಾಕೃತಿ ರಸ್ತೆಗಳು ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ. ಇಡೀ ನಗರವನ್ನು [[ಕಮಲ]]ದ<ref name="http://www.madurai.com/history.htm"/> ಹೂವಿನ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಚೌಕಾಕಾರದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ತಮಿಳು ತಿಂಗಳುಗಳ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲಾಗಿದೆ. ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಚೌಕಾಕಾರದ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ ಆದಿ,ಚಿತಿರೈ,ಆವನಿ ಮೂಲಾ,ಮಾಸಿ,ಮಾರತ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲಿ ರಸ್ತೆಗಳು. == ಪೌರಾಡಳಿತ == ಇಡೀ ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದೆ ಹಾಗೂ ನಗರಸಭೆಯ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಧುರೈ [[ನಗರಸಭೆ]]ಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿವೆ. 1971ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈ <ref>{{cite web |url=http://203.101.40.168/newmducorp/aboutus.htm |title=Welcome to Madurai Corporation - All About Madurai Corporation |publisher=203.101.40.168 |date= |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213062200/http://203.101.40.168/newmducorp/aboutus.htm |url-status=dead }}</ref> ನಂತರ ರಚಿಸಲಾದ ಎರಡನೇ ನಗರಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಗರಸಭೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ 2008ನೇ ಸಾಲಿನ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ <ref name="award">{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/12/09/stories/2008120960120600.htm |title=Madurai Corporation bags three national awards |publisher=The Hindu |date=2008-12-09 |accessdate=2009-09-24 |archive-date=2008-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081212155251/http://www.hindu.com/2008/12/09/stories/2008120960120600.htm |url-status=dead }}</ref>. ಅಲ್ಲಿನ ಮೇಯರ್‌/ನಗರಸಭಾದ್ಯಕ್ಷರು ಪುರಸಭೆಯ ಶಾಲಾ ಮಂಡಳಿ, ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪುರಸಭೆಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಾಧ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ನಗರವು [[ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲಾ]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹಾಗೂ [[ಮದ್ರಾಸ್‌ ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ ಮಧುರೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪೀಠವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪೀಠವು 24-07-2004ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ]], [[ತೂತುಕುಡಿ]], ಮಧುರೈ, [[ದಿಂಡಿಗಲ್‌]], [[ರಾಮನಾಥಪುರಂ]], [[ವಿರುಧುನಗರ್]]‌, [[ಶಿವಗಂಗೆ/ಶಿವಗಂಗಾ]], [[ಪುದುಕ್ಕೊಟ್ಟೈ]], [[ತಂಜಾವೂರು]], [[ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ/ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಕರೂರು]]<ref>{{cite web |url=http://www.hcmadras.tn.nic.in/mduhist.htm |title=Madras High Court |publisher=Hcmadras.tn.nic.in |date=2004-07-24 |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823042805/http://www.hcmadras.tn.nic.in/mduhist.htm |url-status=dead }}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಕಛೇರಿಯಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧುರೈ, ಥೇಣಿ, ಶಿವಗಂಗೆ/ಶಿವಗಂಗಾ, ವಿರುಧುನಗರ್‌, ರಾಮನಾಥಪುರಂ, ತೂತುಕುಡಿ, ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ & ದಿಂಡಿಗಲ್‌‌/ದಿಂಡುಗಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಇದರ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ <ref>{{cite web|url=http://passport.gov.in/madurai.html |title=:: Welcome to Passport Office Madurai :: |publisher=Indian Passports |date= |accessdate=2009-09-24}}</ref>. ನಗರವು ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಹಿತಿ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಶಿಕ್ಷಿತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳಿಗಾಗಿ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಕಚೇರಿಯು [[ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ ಎಲ್ಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಹಾಗೂ ಕೆಲ ಪಶ್ಚಿಮ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವೀಧರರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಪದವೀಧರರ ನೋಂದಣಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸಹಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ಮಧುರೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು == ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಜನವಸತಿಯ ನಗರವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಮಧುರೈ ನಗರವು ತನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ <ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/11/27/stories/2007112760020300.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-08 |archive-date=2008-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080416223435/http://www.hindu.com/2007/11/27/stories/2007112760020300.htm |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. '''''ಮುಮ್ಮದ ತಲೈವರ್‌ಗಳ್'' ''' ‌(ಮೂರು ಧರ್ಮಗಳ ಮುಖಂಡರು) ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮೂರು ಮಂದಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರು ಮಧುರೈಯನ್ನು ಶಾಂತಿಯಿಂದಿರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. === ಆಧೀನಮ್‌‌ === [[ತಿರುಜ್ಞಾನ ಸಂಬಾಂತರ್‌]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ [[ಮಠ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಬಹಳ ಸ್ಥಿರಾಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮಧುರೈ ಆಧೀನಮ್‌ನ ಐತಿಹ್ಯವು '''1300 ವರ್ಷಗಳ''' ಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದುದು ಹಾಗೂ [[ತಿರುಜ್ಞಾನ ಸಂಬಾಂತರ್‌]]ರು ಮಧುರೈ ಆಧೀನಮ್‌ನ 1ನೇ ಮಗಾ/ಮಹಾ ಸನ್ನಿಧಾನಂ ಆಗಿದ್ದರು. ಮಧುರೈನ ಆಧೀನಮ್‌ ಮಠದ ಮುಖಂಡತ್ವವನ್ನು/ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರು ಮಗಾ/ಮಹಾ ಸನ್ನಿಧಾನಮ್‌ರವರು ವಹಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಶೈವ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದರೂ ಆಧೀನಮ್‌ರನ್ನು ಮಧುರೈನ ಎಲ್ಲಾ ಶೈವರು ಹಾಗೂ ವೈಷ್ಣವ ಹಿಂದೂಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ಗುರು ಮಗಾ ಸನ್ನಿಧಾನಂರಾದ ಅರುಣಾಚಲಂ ಸ್ವಾಮಿ''' ಯವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಧೀನಂರಾಗಿರುವ ತಮ್ಮ ವಂಶಾವಳಿಯ 292ನೇ ಆಧೀನಂರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಆಧೀನಂರು ವೇದಗಳು, ಕುರಾನ್‌‌ ಮತ್ತು ಬೈಬಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಹಿಂದೂ]] ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು/ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಆಧೀನಂರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕುಂಭಾಭಿಷೇಕಗಳು, ಮೀನಾಕ್ಷಿ-ಷೊಕ್ಕರ್‌ ವಿವಾಹಮಹೋತ್ಸವ, [[ವೈಗೈ]]ಗೆ ಅಜಗರ್‌ನ ಪ್ರವೇಶ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದೂ ಮಹೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಆಧೀನಮ್‌ರ ಮುಖಂಡತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಆಧೀನಂರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೆ ನೇಮಕರಾದವರು ಅವರ ನಂತರ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. === ಖಾಜಿ/ಖಾಝಿಯಾರ್‌‌ === ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಖಾಝಿ ಎಂದರೆ [[ಮುಸ್ಲಿಮರ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಸರಕಾರವು ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಖಾಜಿಗಳ ಐತಿಹ್ಯವು '''750 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು''' ಹಳೆಯದು. ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನ್‌ರು ಆಗಿನ ಸುಲ್ತಾನರ ಸರ್ಕಾರದ 1ನೇ ಖಾಝಿ/ಜಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಇಂದಿಗೂ ಆತನ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನೇ ಖಾಜಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಝರತ್‌ ಮೌಲಾನಾ ಮೌಲ್ವಿ, ಮೀರ್‌ ಅಹಮದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರಹಮುತುಲ್ಲಾಹಿ ಅಲೈಹಿ, (ಮಧುರೈನ [[ಮಕಬರಾ]] ಹಝರತ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವರು), ಮೌಲಾನಾ ಆಗಿದ್ದ ಸೈಯೆದ್‌ ಅಬ್ದುಲ್‌ ಖಾದಿರ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ, ಮೌಲ್ವಿಯವರಾದ ಸೈಯೆದ್‌ ಅಮ್ಜದ್‌ ಅಹಮದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ವಿಯವರಾದ ಸೈಯೆದ್‌ ಅಬ್ದುಸ್‌‌ ಸಲಾಂ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಾಹಿಬ್‌ ಹಝರತ್‌ರವರುಗಳು ತಮ್ಮ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web |url=http://www.shazuli.com/aboutus.html |title=Fassiyathush Shazuliya &#124; tariqathush Shazuliya &#124; Tariqa Shazuliya &#124; Sufi Path &#124; Sufism &#124; Zikrs &#124; Avradhs &#124; Daily Wirdh &#124; Thareeqush shukr &#124;Kaleefa's of the tariqa &#124; Sheikh Fassy &#124; Ya Fassy &#124; Sijl &#124; Humaisara &#124; Muridheens &#124; Prostitute Entering Paradise |publisher=Shazuli.com |date=2007-04-02 |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091005063811/http://www.shazuli.com/aboutus.html |url-status=dead }}</ref>. ನಗರದ ಖಾಜಿಯಾರ್‌, ಖಾಜಿಸಾಬ್‌, ನಗರದ ಖಾಜಿಸಾಬ್‌ etc. ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಜನರಿಂದ ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ [http://www.themadurai.info ಮಧುರೈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216163332/https://themadurai.info/ |date=2018-12-16 }} ನ 19ನೇ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ ಆದ ಸೈಯೆದ್‌ ಅಬ್ದುಸ್‌‌ ಸಲಾಂ ಇಬ್ರಾಹಿಂರವರು ತಮ್ಮ ಸರಳತೆ ಹಾಗೂ ನಗರದ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಾರಸ್ವತ/ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ/ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಔನ್ನತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಧುರೈನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ '''ಮೌಲ್ವಿ.''' '''A.ಸೈಯೆದ್‌ ಖಾಜಾ ಮೊಯಿ/ಮುಯಿನುದ್ದೀನ್‌''' ರು ಮಧುರೈನ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ಗಳ ವಂಶಾವಳಿಯಲ್ಲಿ 20ನೆಯವರು, ಇವರು ಆಧೀನಂರಾದ ಕುಂದ್ರಕ್ಕುಡಿ ಅಡಿಗಳಾರ್‌ ಮತ್ತು ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್‌ರೊಡನೆ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯತೆಗಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಲ್ಲದೇ ಪ್ರಸಕ್ತ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ರು ಬಡಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರ ರಾಜಕೀಯ ಅಭ್ಯುದಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಾ ಟೊಂಕಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅರಸರದಿಯ ಈದ್ಗಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ಈದ್‌ ಉಲ್‌-ಫಿತರ್‌]] ಮತ್ತು[[ಈದ್‌ ಅಲ್‌-ಅದಾ]]ಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ಇಸ್ಲಾಮಿನ]] [[ಮುಹರ್ರಮ್‌]] ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ 23 ದಿನಗಳ [[ಆಷುರಾ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೂಟದ ಮುಂದಾಳತ್ವವನ್ನೂ ಅವರೇ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಡುವುದಲ್ಲದೇ, ಆ ನಂತರ ಬರಬಹುದಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನೂ ಅವರು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸೂಕ್ತ ದರ್ಗಾಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಝಿಕ್ರ್‌ ಮಜ್ಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಉರುಸ್‌ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಖಾಜಿಯಾರ್‌‌ ಅಥವಾ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಇತರೆ ಮೌಲ್ವಿಗಳ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್‌ === ಮಧುರಾದ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್‌ರ ಆಡಳಿತದ ಐತಿಹ್ಯವು ಸುಮಾರು '''70 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು''' ಹಳೆಯದು ಹಾಗೂ ಮಧುರೈನ ಆರ್ಚ್‌‌ ಬಿಷಪ್ಪರನ್ನು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿರುವ [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌]] [[ಕ್ರೈಸ್ತರ]] ಮುಖಂಡರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧುರಾದ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್ಪರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ, 1950ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮಧುರೈನ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್ಪರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವೆಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ದಿಂಡಿಗಲ್‌]], [[ಕೊಟ್ಟಾರ್‌]], [[ಪಲಯಂಕೊಟ್ಟೈ]], [[ಶಿವಗಂಗೆ/ಶಿವಗಂಗಾ]], [[ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ/ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ತೂತುಕುಡಿ/ಟ್ಯೂಟಿಕಾರಿನ್‌]]ಗಳ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್‌ರು ಮಧುರೈ ಬಿಷಪ್ಪರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಡುತ್ತಾರೆ <ref>{{cite web|author=David M. Cheney |url=http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dmadu.html |title=Madurai (Archdiocese) |publisher=[Catholic-Hierarchy] |date= |accessdate=2009-09-23}}</ref>. ಮಧುರೈನ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್ಪರ ಆಡಳಿತದ ವಂಶಾವಳಿಯು ಮಧುರೈನ 1ನೇ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ ಜಾನ್‌ ಪೀಟರ್‌ ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್‌ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧುರೈನ ನಾಲ್ಕನೇ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್‌ ಆಗಿದ್ದ ಬಿಷಪ್‌ ಮಾರಿಯಾನಸ್‌ ಆರೋಕ್ಯ/ಗ್ಯಸ್ವಾಮಿಯವರು 1990ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡು ಕೋಮುಗಲಭೆಗಳ ಬೇಗುದಿಯಿಂದ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಧೀನಂ ಹಾಗೂ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಶಾಂತತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದರು. ಬಿಷಪ್‌ ಪೀಟರ್‌ ಫರ್ನ್ಯಾಂಡೋರವರು ಮಧುರೈನ 5ನೇ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಷಪ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ ಅಸಿರ್‌‌ರು, ಮಧುರೈನ C.S.I. ಕ್ರೈಸ್ತರ ಮುಖಂಡತ್ವ ಹೊಂದಿದ CSIನ ಮಧುರೈ-ರಾಮ್‌ನಾಡ್‌ ಬಿಷಪ್‌ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾರಿಗೆ == === ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:மதுரைத் தொடருந்து நிலையம் 2022 ஆகத்து 13.jpg|thumb|right|ಮಧುರೈ ಜಂಕ್ಷನ್‌]] ಇಲ್ಲಿನ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಜನನಿಬಿಡ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಗಣಕೀಕೃತ ಮುಂಗಡ ಕಾದಿರಿಸಿರುವಿಕೆಯ ಕೌಂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೇ]]ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಮಧುರೈ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Elegant ambience|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/10/16/stories/2004101600330100.htm|publisher=The Hindu|date=October 16, 2004|accessdate=2007-03-09|archive-date=2007-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017024320/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/10/16/stories/2004101600330100.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಧುರೈ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಂಕೇತವು '''MDU'''. [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್‌]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ತಿರುಚೆಂಡೂರ್‌]], [[ವಿಲ್ಲುಪುರಂ]], [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]], [[ತೆಂಕಸಿ]], [[ರಾಮೇಶ್ವರಂ]], [[ತೂತುಕುಡಿ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]] (ಮೈಸೂರು exp & ಮುಂಬಯಿ CST exp ಮೂಲಕ), [[ಮೈಸೂರು]], [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]], [[ಮುಂಬಯಿ]] (ಮುಂಬಯಿ CST exp ಮೂಲಕ), [[ಪುಣೆ]] (ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕ್‌ exp ಮೂಲಕ), [[ಅಹಮದಾಬಾದ್‌]], [[ತಿರುಪತಿ]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್]]‌(RMM OKHA EXPRES ಮೂಲಕ), [[ದೆಹಲಿ]] (ತಿರುಕ್ಕುರಳ್‌ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ಸಂಪರ್ಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌‌ ಮೂಲಕ), ಮತ್ತು [[ಕೋಲ್ಕತಾ]] (ಕೇಪ್‌ ಹೌರಾ exp ಮೂಲಕ)ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇದು ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿತವಾಗಿದೆ<ref>{{cite web|url=http://erail.in |title=Indian Railways Time Tables, PNR, Route, Fares, Arrivals/Departures, Running Status - eRail.in (Better Way To Search Trains) |publisher=eRail.in |date= |accessdate=2009-09-23}}</ref>,<ref>{{cite web|url=https://www.indiantrain.in/|title=Indian Train - Indian Railway Enquiry, PNR Status, Live Train Status, Seat Availability |publisher=indiantrain.in|access-date=11 July 2021}}</ref>. === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:Ellish Flyover2.jpg|thumb|right|ಎಲ್ಲಿಸ್‌ ನಗರ್‌ ಸೇತುವೆ]] ಮಧುರೈ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇದು ಮಾಟ್ಟುಥವನಿ (ಉತ್ತರ), ಪಾಲಂಗನಥಂ (ದಕ್ಷಿಣ), [[ಅರಪ್ಪಾಲಯಂ]] (ಪಶ್ಚಿಮ), ಪೆರಿಯಾರ್‌ (ಕೇಂದ್ರ) ಮತ್ತು ಅಣ್ಣಾ ಬಸ್‌‌ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿನ (ಪೂರ್ವ) ಮಧುರೈ ಇಂಟೆಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ಬಸ್‌ ಟರ್ಮಿನಸ್‌ (MIBT) ಸೇವೆಯಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. MIBTಯಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ದಿನವಿಡೀ ಬಸ್‌ ಸಂಚಾರವಿರುತ್ತದೆ. ಅರಪ್ಪಾಲಯಂ ಬಸ್‌ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣ [[ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ಥೇಣಿ,ಕೊಯಮತ್ತೂರು, ತಿರುಪುರ್‌‌, ಈರೋಡ್‌, [[ಸೇಲಂ]]ಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಬಸ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಾನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಪೆರಿಯಾರ್‌ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತವೆ. ಅಣ್ಣಾ ಬಸ್‌ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಪಾಲಂಗನಥಂ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳಲ್ಲದೇ, ತ್ರಿಚಕ್ರಗಳಿರುವ, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಆಟೋಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಆಟೋ-ರಿಕ್ಷಾಗಳು]] ನಗರದ ಒಳಗಿನ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. MIBT ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ-ಪಾವತಿ ಆಟೋ ಕೌಂಟರ್‌ ಇದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಗಮ್ಯಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತ ಬಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಟೋ-ಶುಲ್ಕ ತೆತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು. ಮಧುರೈ ಕೆಳಕಂಡ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ : NH 7 : (ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಕಾರಿಡಾರ್‌‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ) [[ಬೆಂಗಳೂರು]] – [[ಸೇಲಂ]] – [[ದಿಂಡಿಗಲ್‌]] – ಮಧುರೈ – [[ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ]] – [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] NH 45B : [[ಟ್ರಿಚಿ/ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ/ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿ]] – ಮಧುರೈ – [[ತೂತುಕುಡಿ]] NH 49 : ಮಧುರೈ – [[ರಾಮೇಶ್ವರಂ]] NH 49 Extn/ವಿಸ್ತೃತ : ಮಧುರೈ – [[ಥೇಣಿ]] – [[ಬೋದಿ/ಡಿ]] – [[ಕೊಚ್ಚಿ/ನ್‌]] ಮಧುರೈ ನಗರಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಲು ವೈಗೈ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ನಗರದೊಳಗೆ ವಾಹನದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮೇಲುರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]]ಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪಥದ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌/ವಾಯುವೇಗದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯು ಮಧುರೈಗೆ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. === ವಾಯುಯಾನ/ಸಾರಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:Air Deccan Madurai airport.jpg|thumb|right|ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಏರ್‌ ಡೆಕ್ಕನ್‌‌]] [[ಮಧುರೈ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಮಧುರೈ ರೈಲ್ವೆನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸರಿಸುಮಾರು 9 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಅಲ್ಲಿಂದ [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಮುಂಬಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]]ಗಳಂತಹಾ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಿಗೆ [http://www.airportmadurai.com/mduairport/FlightInformation/Departure/madurai-airport.aspx?m=109&amp;mm=112 11 ದೈನಂದಿನ ಹಾರಾಟಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಚೆನ್ನೈ ಮೂಲಕ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌]], [[ಪುಣೆ]], [[ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಹಮದಾಬಾದ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಸಹಾ ಹಾರಾಟ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. [http://www.airportmadurai.com ಮಧುರೈ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130206213927/http://www.airportmadurai.com/ |date=2013-02-06 }} ದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ವಿಮಾನಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ [[ಜೆಟ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌]], [[ಏರ್‌ ಡೆಕ್ಕನ್‌]], [[ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್]]‌‌, [[ಸ್ಟಾರ್‌ ಏವಿಯೇಷನ್‌]] (ಆರಂಭಿಸಲಿರುವ) ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್]]‌‌. ಮಧುರೈನಿಂದ [[ಕೊಲೊಂಬೋ]], [[ಸಿಂಗಪೂರ್‌]] ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಿ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾರಾಟಗಳನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪವಿರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಮಧುರೈನಿಂದ 130&nbsp;km ದೂರವಿರುವ [[ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ/ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]. ಮಧುರೈನ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಸಂಕೇತವು IXM ಆಗಿದೆ. {| class="wikitable" |- ! ಮಧುರೈನಿಂದ ಹೊರಡುವ ವಿಮಾನಯಾನ ! ಗಮ್ಯಸ್ಥಳ |- | ಇಂಡಿಯನ್‌ ಏರ್‌‌ಲೈನ್ಸ್‌ | ಚೆನ್ನೈ, ಮುಂಬಯಿ |- | ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌ | ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಅಹಮದಾಬಾದ್‌, ಗೋವಾ, ಕೊಚ್ಚಿ/ನ್‌,ತಿರುವನಂತಪುರಂ, ಪುಣೆ, ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ಕೊಲ್ಕೋತಾ, ದೆಹಲಿ |- | ಜೆಟ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌ / ಜೆಟ್‌ ಕನೆಕ್ಟ್‌‌ | ಚೆನ್ನೈ |- | ಏರ್‌ ಡೆಕ್ಕನ್‌ (ಕಿಂಗ್‌ಫಿಷರ್‌) | ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು |- | ಸ್ಟಾರ್‌ ಏವಿಯೇಷನ್‌ (ಆರಂಭಿಸಲಿರುವ) | ಚೆನ್ನೈ |} == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:TCE Madurai.JPG|thumb|140px|ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮಧುರೈ.]] ಮಧುರೈ ನಗರವು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತೋರಿದೆ. [[ಮಧುರೈ ಕಾಮರಾಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ದೂರಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು [[ಭಾರತ]]ದಾದ್ಯಂತ ಹರಡುವಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ "ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಾಧನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ"ದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ <ref>{{cite web |url= http://www.mkudde.org/aboutuniv.php |title= Madurai Kamaraj University official website |accessdate= 2008-12-25 |archive-date= 2008-12-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081220102356/http://www.mkudde.org/aboutuniv.php |url-status= dead }}</ref>. ನಗರವು (1954ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ) [[ಮಧುರೈ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಎಂಬ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕೃಷಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ [http://www.aravind.org/amrf/index.asp ಅರವಿಂದ್‌‌ ನೇತ್ರ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091228191508/http://www.aravind.org/amrf/index.asp |date=2009-12-28 }} ಯು [[ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ]],[[ರೋಗರಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರ]],[[ನೇತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು]], ಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು ಹಾಗೂ [[ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಗಳಂತಹಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಕಾಮರಾಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, Dr. MGR ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಮದ್ರಾಸ್‌]]ನಂತಹಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ Ph.D ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. [[ಲಂಡನ್‌]] ಮತ್ತು [[USA]]ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಭಾಗಿಗಳನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಧುರೈನ (1957ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ) [[ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಶಾಲೆಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು/ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಔದ್ಯಮಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳೂ (ITIಗಳು) ಇವೆ. 1856ರಲ್ಲಿ<ref>{{cite web |url=http://maduracollege.org/college_profile.php |title=Welcome to The Madura College - Over 120 Years |publisher=Maduracollege.org |date= |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091103111708/http://maduracollege.org/college_profile.php |url-status=dead }}</ref> ಜಿಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದ ಮಧುರಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವು 120 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. [[ಮಧುರೈನ ದ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]] ಭಾರತದ ಹಳೆಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1881ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಮೇರಿಕದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಷನರಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವೂ ಸಹಾ (1949ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ) ಮತ್ತೊಂದು ಹಳೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌]] (1962ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಹಾಗೂ TSM ಎಂದು ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತವಾದ) ಎಂಬುದು ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೆಂದರೆ K.L.N. ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ರಾಜಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಸೇತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, [[ವಿಕ್ರಮ್‌‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]], SACS M.A.V.M.M ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ವೇಲಮ್ಮಾಳ್‌‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು P.T.R ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ 1965ರಿಂದ ಇರುವ K.K.ನಗರದ M.S.S.ವಕ್ಫ್‌ ಮಂಡಳಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮತ್ತು ನಾಗಮಲೈನ S.V.N ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಖ್ಯಾತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೋಟೆಲ್‌ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಯ<ref>{{cite web|url= http://www.maduraidirectory.com/education/cnh_colleges.php |title= Madurai directory| accessdate = 2009-03-22}}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಮಧುರಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ (ಸ್ವಾಯತ್ತ)ವು ಮಧುರೈನ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ವಿಕ್ರಮ್‌‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು KLN ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಸಂಶೋಧನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆಯಲ್ಲದೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್‌‌<ref>{{cite web |url= http://www.hindu.com/2008/11/20/stories/2008112054410500.htm |title= National Instruments opens its first training academy in the world in Madurai |accessdate= 2008-12-24 |archive-date= 2009-01-22 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090122090858/http://hindu.com/2008/11/20/stories/2008112054410500.htm |url-status= dead }}</ref>, Intel<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/edu/2007/07/30/stories/2007073050490800.htm |title=Intel to aid engineering curriculum development |accessdate=2008-12-31 |archive-date=2008-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081105155618/http://www.hindu.com/edu/2007/07/30/stories/2007073050490800.htm |url-status=dead }}</ref>, Oracle<ref>{{cite web|url=http://www.oracle.com/global/in/education/maps/oracle_wdp.html|title=INstitutions with Oracle Tie Up|accessdate=2009-04-18|archive-date=2009-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090316123915/http://www.oracle.com/global/in/education/maps/oracle_wdp.html|url-status=dead}}</ref> IBM<ref>{{cite web|url=http://www.klnce.edu/ibm/rational/ibm_rational.html|title=IBM Rational Center of Excellence at KLN|accessdate=2008-12-24}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು HCL<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/2007/11/29/stories/2007112950140100.htm|title=HCL chooses Madurai for radio frequency project|accessdate=2008-12-24|archive-date=2008-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20081226134740/http://www.hinduonnet.com/2007/11/29/stories/2007112950140100.htm|url-status=dead}}</ref> ನಂತಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಂಚೂಣಿ ಔದ್ಯಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿ ನೇಮಕಾತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಔದ್ಯಮಿಕ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೆಟ್ರೋ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ IT ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 15ರಿಂದ 20 ಪ್ರತಿಶತ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವು ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರು <ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/10/20/stories/2007102052622300.htm|title = Madurai- gateway to prosperity |accessdate = 2008-12-24}}</ref>. ಮಾ ಫೋಯ್‌ ಮತ್ತು VETAಗಳು ಇತರೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಆದರೆ ಮುಂದೆಬರುತ್ತಿರುವ/ಅಭ್ಯುದಯ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ನಾವೀನ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವು ಪುಲ್ಲೋತು/ಥುನಲ್ಲಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ ಎರಡು ವರ್ಷ ಕಾಲದ ಅದ್ವಿತೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿರುವ ಟಾಟಾ-ಧನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ<ref>http://www.dhan.org/tda</ref>. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಸಂಸ್ಥೆಯೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಧನ್‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಸರ್‌ ರತನ್‌ ಟಾಟಾ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿದೆ.{{Citation needed|date=August 2009}} == ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ == ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜಾಜಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಾದ ಅರವಿಂದ ಕಣ್ಣಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಅಪೋಲೋ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಮಿಷನ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ, ವಡಮಾಲಯನ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಕೇರ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾದಂತಹಾ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ತಾಣವನ್ನಾಗಿಸಿವೆ <ref>{{cite web|url= http://www.thehindubusinessline.com/2007/10/20/stories/2007102052622300.htm|title= Madurai — a gateway to prosperity | accessdate = 2008-12-24}}</ref>. [[ಚಿತ್ರ:Aravind hospital.jpg|thumb|right|ಅನ್ನಾ ನಗರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅರವಿಂದ್‌ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ]] ಮಧುರೈ ನಗರವು 1976ರಲ್ಲಿ Dr.[[ಗೋವಿಂದಪ್ಪ ವೆಂಕಟಸ್ವಾಮಿ]]ಯವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [http://www.aravind.org/ ಅರವಿಂದ್‌‌ ಐಕೇರ್‌ ಸಿಸ್ಟಂ] ಸಂಸ್ಥೆಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು <ref>{{cite web|url= http://www.aravind.org/education/homepage.htm|title= Aravind Eye Care System -official website|accessdate= 2008-12-24|archive-date= 2008-12-21|archive-url= https://web.archive.org/web/20081221123041/http://www.aravind.org/education/homepage.htm|url-status= dead}}</ref>. ಇಂದು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲದೇ, [[ಥೇಣಿ]], [[ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ]], [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]], ಮತ್ತು [[ಪುದುಚೇರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಾಲ್ಕು ಅರವಿಂದ್‌‌ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟು 3,590 ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅರವಿಂದ್‌‌ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವನೆ,ಆಧುನಿಕ ನೇತ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಯ ಜನಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ, ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯಾಪಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿವೆ<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2008/11/14/stories/2008111451100200.htm|title=Bangladesh, Indonesia seek Madurai eye hospital’s expertise|accessdate=2008-12-24|archive-date=2009-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090125164608/http://www.hindu.com/2008/11/14/stories/2008111451100200.htm|url-status=dead}}</ref>. ಅರವಿಂದ್‌‌ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ 2006ನೇ ಇಸವಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 2,313,398 ಹೊರರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಮತ್ತು 270,444 ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೊರರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಮೂರರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಬಡವರಾಗಿದ್ದರು ಅವರಿಗೆ ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮಧುರೈನ ಅಪೋಲೋ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು 1997ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 15,000 ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿ ಒಟ್ಟಾರೆ 98%ದಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ದರವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. 24-ಗಂಟೆ ಸೇವಾ ತತ್ಪರರಾಗಿರುವ ವಿಶೇಷ ತಜ್ಞರ ತಂಡವು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಶಾಸ್ತ್ರದ ತುರ್ತು ನಿಗಾ ಘಟಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಅಪಧಮನಿ ಹಾಗೂ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉದರದರ್ಶಕದ ಮೂಲಕ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಜೋಡಣೆ ಮಾಡುವ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ 5ನೇ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ No. 1 ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ(ದಾತರ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಚ್ಛೇದನ)<ref>{{cite web|url= http://www.apollohospitals.com/madurai.asp?PgeuId=1066|title= Apollo Hospitals - official website|accessdate= 2008-12-24|archive-date= 2008-12-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20081226133919/http://www.apollohospitals.com/madurai.asp?PgeuId=1066|url-status= dead}}</ref>. ಅಪೋಲೋ ಸಮೂಹದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆಯಲ್ಲದೇ ಇಂದಿಗೆ ಅಪೋಲೋ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂಬ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗಲು ಅಗ್ರ ಪ್ರವರ್ತಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಟೈರ್‌ಗಳು, ಔದ್ಯಮಿಕ ರಬ್ಬರ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಯಂತ್ರಗಳು, ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ, ಕನ್ವೇಯರ್‌ ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ etc.ಗಳಂತಹಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮಧುರೈ TVS ಸಮೂಹದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{cite web |url= http://www.tvsgroup.com/pages/contact.htm |title= TVS Group |accessdate= 2009-01-24 |archive-date= 2009-01-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090127050645/http://tvsgroup.com/pages/contact.htm |url-status= dead }}</ref>. === ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನ/ವಾಹನೋದ್ಯಮ === ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಹನೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌‌ ಈಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ (TAFE) (ವಿಶ್ವದ ಐದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ ತಯಾರಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು), [http://fennerindia.com/html/manufacturing.asp ಫೆನ್ನರ್‌ (ಭಾರತ) Ltd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103071130/http://fennerindia.com/html/manufacturing.asp |date=2010-01-03 }} (ಔದ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ವಾಹನ ತಯಾರಿಕೆಯ V-ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳು, ಆಯಿಲ್‌ಸೀಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಸಂವಹನ ಪರಿಕರಗಳು), ಹೈ-ಟೆಕ್‌ ಅರೈ Ltd (ಆಯಿಲ್‌ಸೀಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು )<ref>{{cite web|url= http://www.business-standard.com/india/storypage.php?autono=292804 |title= Hi-Tech Arai to set up Rs 25 cr plant in Madurai | accessdate = 2009-01-24}}</ref>, ಜಾರ್ಜ್‌ ಓಕ್ಸ್‌ ltd, ZF ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ TVS (ಭಾರತ) ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌(ಸ್ವಿಚ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, TVS ಸಮೂಹ, ಭಾರತ ಹಾಗೂ Zf ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್‌, USAಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ), ಸುಂದರಂ ಫಾಸನರ್ಸ್‌‌ Ltd (ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರ್ಷಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಂಧಕ/ನಿಗಳ ತಯಾರಕರು ), [http://www.indiaautomotive.net/2008/08/firestone-tvs-plant-inaugurated-near.html ಫೈರ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ TVS ಪ್ರೈವೇಟ್‌ Ltd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110315093926/http://www.indiaautomotive.net/2008/08/firestone-tvs-plant-inaugurated-near.html |date=2011-03-15 }}(ಏರ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌‌ಳ ತಯಾರಕರು), [http://www.msl.co.in/ MADRAS SUSPENSIONS LIMITED], TVS ಸ್ಯೂಯಿಂಗ್‌ ನೀಡಲ್ಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, TV ಸುಂದರಂ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ & ಸನ್ಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌ (ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಷಮತೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು, ಜೀಪ್‌ಗಳು,ಕಾರುಗಳ ವಿತರಕರು) ಮತ್ತು ಸುಸೀ ಸಮೂಹ (ತಮಿಳುನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ವಾಹನಗಳ ಮಾರಾಟ, ಸೇವೆ, ಪರಿಕರಗಳು, ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ)ಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಕಂಪೆನಿಗಳು. General Motors, Ford, Toyota ಮತ್ತು Hondaಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಬೃಹತ್‌ ಕಂಪೆನಿಗಳೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ವಾಹನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ನಿಯತ ಗ್ರಾಹಕರಾಗಿವೆ<ref name="hindu.com">{{cite web |url= http://www.hindu.com/2007/10/25/stories/2007102550550200.htm |title= An industry that can bolster the economy of Madurai |accessdate= 2009-01-24 |archive-date= 2007-10-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20071026133827/http://www.hindu.com/2007/10/25/stories/2007102550550200.htm |url-status= dead }}</ref>. 2,000 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ತಯಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಪರಿಕರಗಳ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ<ref>{{cite web|url= http://business-standard.com/india/storypage.php?autono=343274|title= Industrial estate planned in Madurai | accessdate = 2009-01-24}}</ref>. === ರಬ್ಬರು === TVS ಶ್ರೀಚಕ್ರ (ಟೈರ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ), ಸುಂದರಂ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌ (ರಬ್ಬರ್‌ ವಿಭಾಗ, ಕೋಚ್‌ ವಿಭಾಗ) ಮತ್ತು LANXESS ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ರಬ್ಬರ್‌ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಮಗಳು. ಭಾರತ್‌ ರಬ್ಬರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌ (BRIL) ಕಂಪೆನಿಯು ವಿ-ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳು, ಫ್ಯಾನ್‌ ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳ ಪ್ರಧಾನ ತಯಾರಕರಾಗಿದ್ದು VEEHOLD ಎಂಬ ಬ್ರಾಂಡ್‌ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಬ್ಬರ್‌ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ರಬ್ಬರ್‌ ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು. ಕೈಚೀಲಗಳು, ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಮಂದಲಿಗೆ/ಚಾಪೆಗಳು ಮತ್ತಿತರ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮಧುರೈ ರಬ್ಬರ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಾಹನ ಪರಿಕರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು Rs.1,000 ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ರಬ್ಬರ್‌ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref name="hindu.com" />. ರಬ್ಬರ್‌ ಉದ್ಯಮ, ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮಧುರೈನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಲ್ಲವು. ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಬಹುದಾದ ಈ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಉದ್ದೇಶಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಇನ್ನಿತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರಣಿಕ್ರಮದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಉದ್ಯಮವಾದರೂ ಸಹಾ ಉತ್ಪಾದಕರು/ತಯಾರಕರು “ವಿಶೇಷ ಎಚ್ಚರ”ಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿ ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ ಉದ್ಯಮದ ಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಟೈನಿ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸ್ಕೇಲ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ (MADITSSIA) ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ (ಮಧುರೈ) ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗಳು <ref>{{cite web|url= http://www.hindu.com/2008/01/05/stories/2008010559400200.htm|title= Rubber cluster to be established in Madurai|accessdate= 2009-01-24|archive-date= 2009-06-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20090604203937/http://www.hindu.com/2008/01/05/stories/2008010559400200.htm|url-status= dead}}</ref> ತಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಜ್ಞಾಪಕಪತ್ರ(MoU)ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. ಈಗಾಗಲೇ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುವ ಕೆಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯೋಜನೆಗಳೆಂದರೆ BHEL ಪೂರಕ ಘಟಕಗಳು <ref>{{cite web|url= http://www.thehindubusinessline.com/2008/09/08/stories/2008090851321500.htm |title= BHEL ancillary units’ estate planned | accessdate = 2009-01-24}}</ref> ಮತ್ತು ಕ/ಕ್ಯಾಪರೋ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಇಂಡಿಯಾ Pvt Ltd <ref>{{cite web|url= http://economictimes.indiatimes.com/Caparo_to_be_No_1_in_metal_sector_Swraj_Paul/articleshow/2393693.cms |title= Caparo to be No 1 in metal sector | accessdate = 2009-01-24}}</ref> ಉದ್ಯಮಗಳು. === IT ಮತ್ತು ITES === [[ಚಿತ್ರ:Honeywell Madurai recent.JPG|140px|thumb|left|ತಿರುಪ್ಪರಾಂಕುಂದ್ರಂನಲ್ಲಿರುವ ಹನಿವೆಲ್‌ ಕಂಪೆನಿಯ ಕಛೇರಿ]] ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[IT]] ಉದ್ಯಮವು ಮಧುರೈನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾರ್ಕ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]], ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಒಂದು ನಿಯೋಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದೆ/ಗಳಿಗೆ ಮಂಜೂರಾತಿ ನೀಡಿದೆ. ಹನಿವೆಲ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ ಇಂಡಿಯಾದಂತಹ MNCಗಳಿಗೆ ನಗರವು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ/ಕೆಲಸದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕನಿಷ್ಟ ಘರ್ಷಣೆಯ ದರ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, [[HCL]], [[Satyam]], Oracle ಮತ್ತು ಸುದರ್‌ಲೆಂಡ್ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಸರ್ವೀಸಸ್‌<ref>{{cite web|url= http://www.moneycontrol.com/india/news/business/madurai-is-next-bpo-hub-making-/20/41/324363 |title= Madurai is next BPO hub in the making | accessdate = 2008-12-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ciol.com/SMB/News-Reports/Oracle-eyes-SMEs/41108112252/0/|title=Oracle plans to open a new centre in Madurai|accessdate=2008-12-23|archive-date=2008-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208233155/http://www.ciol.com/SMB/News-Reports/Oracle-eyes-SMEs/41108112252/0/|url-status=dead}}</ref> ಗಳಂತಹಾ ಪ್ರಮುಖ IT ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ನಗರವು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡು ಸರಕಾರವು ಎರಡು IT- [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ]] (SEZ)ಗಳನ್ನು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾವ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪೂರ್ಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ IT ಕಂಪೆನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿವೆ <ref>{{cite web|url= http://www.elcot.in/it-parks.php?page=4|title= ELCOT website|accessdate= 2008-12-24|archive-date= 2008-12-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20081219012504/http://www.elcot.in/it-parks.php?page=4|url-status= dead}}</ref>.ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ/ಇನ್‌ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾರ್ಕ್‌<ref>{{cite web|url= http://www.hindu.com/2008/12/07/stories/2008120758080200.htm|title= Work on provision of infrastructure begins in Information Technology parks|accessdate= 2008-12-24|archive-date= 2008-12-10|archive-url= https://web.archive.org/web/20081210060826/http://www.hindu.com/2008/12/07/stories/2008120758080200.htm|url-status= dead}}</ref> ಗಳಲ್ಲಿ ಆಧಾರರಚನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ [[ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ]]ದ ಹೆಚ್ಚಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ No.2 IT ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಇನ್‌ಫೋಸಿಸ್‌]] ತನ್ನ ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ/ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಮಧುರೈನೆಡೆ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/Infotech/Software/Infosys-eyeing-Tier-II-cities-for-expansion/articleshow/4829201.cms |title=Infosys eyeing Tier-II cities for expansion- Software-Infotech-The Economic Times |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date=2009-07-28 |accessdate=2009-09-23}}</ref>. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ತಂತ್ರಾಂಶ/ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು [[ಮಧುರೈನ ತಂತ್ರಾಂಶ/ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಕಂಪೆನಿಗಳು]]. === ಜವಳಿ/ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ === ಪಸ್ತುತವಿರುವ ಕೆಲ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ/ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ಮಿಲ್ಸ್‌ (P) ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ (100% ಭಾರತೀಯ ಹತ್ತಿ ನೂಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತಯಾರಕರು ಹಾಗೂ ರಫ್ತುದಾರರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು), ಕಾಸಿಂ ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೈಲ್ಸ್‌ ಮಿಲ್ಸ್‌, ಸುಂದರಂ ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೈಲ್ಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಮಧುರಾ ಕೋಟ್ಸ್‌‌ Pvt. Ltd, ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್‌ ಮಿಲ್ಸ್‌ (P) Ltd,ವೀವ್ಸ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ (P) Ltd, ಫಸ್ಟ್‌‌ ಗಾರ್ಮೆಂಟ್‌ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್‌ ಕಂಪೆನಿ (ಭಾರತ) Pvt Ltd, ವೈಗೈ ಸಮೂಹ (ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಖಾದ್ಯ ತೈಲಗಳು, ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ, ನಿರ್ಮಾಣ), ಅಲಯ ಧೋತೀಸ್‌, ಸಾರಥಿ ಧೋತೀಸ್‌‌ ಮತ್ತು SLM ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌. === ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ಉದ್ಯಮ === ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕಂಪೆನಿಗಳಾದ PRP ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ (ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ಸಂಸ್ಕರಣಕಾರರು ಹಾಗೂ ರಫ್ತುದಾರರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು) ಮಧುರೈ ಆರ್ಕೆ ರಾಕ್‌, P.R.ಗ್ರಾನೈಟ್ಸ್‌‌, ಡ್ಯುನೈಟ್‌ರಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌ (ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸಾ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು) ಮತ್ತು ಆರ್ಕೆ ಗ್ಲೆನ್‌ರಾಕ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮೆಲೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಹೊಳಪು/ಮೆರುಗುಕೊಡುವ/ಪಾಲಿಷಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾವಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಉದ್ಯಮ === TVS ಇಂಟರ್‌ಕನೆಕ್ಟ್‌ ಸಿಸ್ಟಂಸ್‌ Ltd ಕಂಪೆನಿಯು ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ/ಗಾತ್ರದ ಉಪಕರಣಗಳಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು, RF (ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರ) ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು, ಕೇಬಲ್‌ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳು, ಫೈಬರ್‌ ಆಪ್ಟಿಕ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು & ಮತ್ತಿತರ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಪರಿಕರಗಳು, ಗ್ರಾಹಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಂಪೆನಿಯಾಗಿದೆ. === ಚಿಲ್ಲರೆ/ಬಿಡಿ ಮಾರಾಟ === ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟ ಉದ್ಯಮವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.{{Citation needed|date=August 2009}} ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂಪರ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಾದ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಸೂಪರ್‌, ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ಸ್‌ ಡೈಲಿ, A.K. ಅಹಮದ್‌ Co., ಮತ್ತು ಮಿಲನ್‌-ಎಂ(ಮಿಲೇನಿಯಂ?) ಮಾಲ್‌<ref>{{cite web |url= http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/12/29/stories/2007122950030100.htm |title= Rock, shop and drop through the year |accessdate= 2008-12-23 |archive-date= 2008-12-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081226135017/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/12/29/stories/2007122950030100.htm |url-status= dead }}</ref>, Big Bazaar ಮತ್ತು ಮಧುರೈ ಸಿಟಿಸೆಂಟರ್‌ಗಳಂತಹಾ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸ್ವಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಪ್ರಾಚೀನ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು ಸಮೂಹವಾಗಿ ರೂಪಿತವಾಗಿವೆ, ಹಾಗೂ ಸಾಲಾದ ಅನೇಕ ಅಂಗಡಿಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಹುದು.ಈಸ್ಟ್‌ ಗೇಟ್‌/ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರವು ಗೃಹಕೃತ್ಯದ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಅಂಗಡಿಗಳಾದ ಮಣಿಮಾರನ್‌ ಸ್ಟೋರ್ಸ್‌, P.S.ಗುಣಸೇ/ಶೇಖರನ್‌ ಮೆಟಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಅನಂತ ಅಂಗಡಿಯಂತಹಾ ಅಂಗಡಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಮಾಸಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌/ಬೀದಿಯು ಸಾವಿರಾರು ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮಾಸಿ ಬೀದಿಯು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಮತ್ತು ಕೊಳಾಯಿ/ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳಿದ್ದರೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಮಾಸಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಉಡಿಗೆ-ತೊಡಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಸಾಮಾನು ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಹಂಪಲುಗಳ ಗೋದಾಮುಗಳು ಉತ್ತರ ಮಾಸಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಟೌನ್‌ ಹಾಲ್‌ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ವಸ್ತುಗಳು ಮಾರಾಟವಾದರೆ, ವಾಹನಗಳ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳೂ ಉತ್ತರ ವೇಲಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್‌/ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಮಳಿಗೆಗಳು ಕೃಷ್ಣ ರಾಯರ್‌ ಕರೆ ಕೆರೆ/ಕೊಳ/ಟ್ಯಾಂಕ್‌ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ನಾಯಕ್ಕಾರ್‌ ಹೊಸ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ, ಆಭರಣಗಳು ಗೋಲ್ಡ್‌/ಚಿನ್ನದ ಬಜಾರ್‌‌ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆರುಮಾಲ್‌ ಮೇಸ್ತ್ರಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ನೋಟ್‌ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹೊಸ ಮಂಡಪಂ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಬಳೆಗಳು, ಉಡುಗೊರೆ ವಸ್ತುಗಳು, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು etc. ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಗಲವಾದ ಬೀದಿಗಳೂ ಇವೆ. ಒಂದೇ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಂತಹಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇಡೀ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಇದೆ.<br /> ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೂ ಆಗುವಂತಹಾ ಸಿನೆಮಾ/ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು ಅಥವಾ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲದೇ, ಕೆಲ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಸಹಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬೈಪಾಸ್‌ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಪರ್ಣಾ ಟವರ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು S.S.ಕಾಲೊನಿಯ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳು ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಹಾರದ ಮಧುರೈ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಮಹತ್ವದ ಮಾರಾಟಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. [http://www.maduraizone.in/yellow/index.php?file=print&amp;id=1427 ನಾಯ್ಡು ಹಾಲ್‌ (ನೈಹಾ)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಪೊಥಿಸ್‌, ಮೆಗಾಮಾರ್ಟ್,ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಬೇಕರಿ, ಕೆಫೆ ಕಾಫಿಡೇ, etc.ಗಳಂತಹಾ ಇತರೆ ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಚಿನ್ನ, ವಜ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟಿನಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರಿ ಬಜಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನಾಭರಣಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಥಂಗಾ ಮಾಲ್‌‌, ಅಲುಕ್ಕಾಸ್‌‌, ಜಾಯ್‌ ಅಲುಕ್ಕಾಸ್‌‌, ಭೀಮಾ ಅಂಡ್‌ ಲಲಿತಾ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರಿ ಮುಂತಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುವ ಮಳಿಗೆಗಳಿವೆ. == ಮಾಧ್ಯಮ == ನಗರವು ಅನೇಕ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ [[ರೇಡಿಯೋ ಮಿರ್ಚಿ]], ಹೆಲೊ FM, [[ಸೂರ್ಯನ್‌ FM]]ಗಳ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಗರವು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಆಂಗ್ಲ ದೈನಿಕಗಳಾದ [[ದ ಹಿಂದು]] ಮತ್ತು [[ದ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]ಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಆವೃತ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ‌. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ದೈನಿಕಗಳೆಂದರೆ [[ದಿನಮಲಾರ್]], [[ದಿನತಂತಿ]], [[ದಿನಮಣಿ]] ಮತ್ತು [[ದಿನಕರನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಜೆಯ ದೈನಿಕಗಳೆಂದರೆ [[ತಮಿಳ್‌ ಮುರಸು]], ಮಲೈ ಮುರಸು ಮತ್ತು [[ಮಲೈ ಮಲಾರ್]]‌. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ [[ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕಿರುತೆರೆ ಜಾಲವಾದ [[Sun TV ಜಾಲ]]ವು, [[SUN TV]], K TV, [[Sun News]] etc., ವಾಹಿನಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಛೇರಿಯನ್ನು, ಮಧುರೈನ ಉತ್ತಂಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಇತರೆ ವಾಹಿನಿಗಳಾದ, [[ವಿಜಯ್‌ TV]], ರಾಜ್‌ TV, [[ಜಯಾ TV]], [[SS ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]] etc.ಗಳು ವಾರ್ತೆಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವೇಗದ ಪ್ರಸಾರ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ, ಮಧುರೈನಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. == ಮನರಂಜನೆ == ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಳಕಂಡ ವಾರಾಂತ್ಯ ಮೋಜುತಾಣಗಳಿವೆ: [[ಚಿತ್ರ:Athisayam park madurai.jpg|thumb|right|ಅಥಿಸಾಯಂ ಜಲ ಕ್ರೀಡಾ ತಾಣ]] * [[ಅಥಿಸಾಯಂ]] ವಾಟರ್‌ ಥೀಮ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌: ಈ ಮನರಂಜನಾ ಜಲಕ್ರೀಡಾ ತಾಣವು ಮಧುರೈನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ (ನಗರದಿಂದ 20&nbsp;km ದೂರದಲ್ಲಿದೆ) ಎಲ್ಲಾ ವಯೋಮಾನದ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮನರಂಜನಾ ಆಟಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ/ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ತಾಣವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಬೇಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತವಾದ ತಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. * ಇಕೋ ಪಾರ್ಕ್: ನಗರದ ಪೌರ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡದ ಬಳಿಯಿರುವ ಈ ಮನರಂಜನಾ ತಾಣವ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕಾರಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಆಪ್ಟಿಕ್‌ ಫೈಬರ್‌ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ ದೇದೀಪ್ಯಮಾನವಾಗಿಸುವುದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಣದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನರ್ತಿಸುವ ಸಂಗೀತ ಕಾರಂಜಿ. * ಹವಾ ವ್ಯಾಲಿ: ಮಧುರೈನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ನಾಥಂ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ತಾಣವಿದೆ. ಪರ್ವತಗಳ/ಬೆಟ್ಟಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ಅನುಭೂತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭೋಜನಾಲಯ/ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ ಹಾಗೂ ಕಿರು ರೇಸ್‌ಕಾರ್‌ಗಳ ಆಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಹಾ ಇದೆ. * ರಾಜಾಜಿ ಮಕ್ಕಳ ಪಾರ್ಕ್: [[ಚಿತ್ರ:31Madura Teppakulam.jpg|thumb|right|ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್‌ ತೆಪ್ಪಕ್ಕುಲಂ (ದೇವಾಲಯದ ಕೊಳ)]] ಈ ತಾಣವು ಗಾಂಧಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ತಮುಕ್ಕಮ್‌ ಮೈದಾನಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಆಡುವಂತಹಾ ಅನೇಕ ಆಟಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಧನಗಳಿವೆ, ಹಾಗೂ ಮೂಂಗಾ ಆರ್ಯ ಭವನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಇನ್ನಿತರ ಉಪಹಾರ ಗೃಹಗಳಿವೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೂ ಇದೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕ ಬೆಳಕಿನ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಹಾ ಇದೆ. ಈ ತಾಣವನ್ನು ಮಧುರೈ ಪೌರಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. * MGR ರೇಸ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ: ಇದೊಂದು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು ಕೃತಕ ಪಥವೂ ಇದೆ. ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೂಟಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಬಡ್ಡಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. * ಅರಸರಡಿ ಮೈದಾನ: ಇದು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. * ಥೆಪ್ಪಕುಲಂ: ನಗರದಲ್ಲಿ ಥೆಪ್ಪಕುಲಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಂಡಿಯೂರು ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್‌‌ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪವಿತ್ರ ದೈವಿಕ ಕೊಳವಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇದೊಂದು ಪಿಕ್‌ನಿಕ್‌ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೃತಕ ದ್ವೀಪವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೊಳವನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು 1500 A.Dದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು. == ಆತಿಥ್ಯ/ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Taj Garden Retreat 3.jpg|thumb|right|ಗೇಟ್‌ವೇ ಹೋಟೆಲ್‌ (ತಾಜ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ ರಿಟ್ರೀಟ್‌ )]] ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನಗರವು ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತಲಿದೆ. ಐಷಾರಾಮಿ ಪಂಚತಾರಾ ಹೋಟೆಲ್‌ "ಹೆರಿಟೆನ್ಸ್‌ ಮಧುರೈ " <ref>{{cite web|url= http://www.heritancehotels.com/ |title= Heritance Hotels = 2009-01-11}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=34580 |title= Aitken Spence launches Heritance Madurai in India = 2008-12-28 |access-date= 2009-12-22 |archive-date= 2008-12-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081226205128/http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=34580 |url-status= dead }}</ref> ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ಐಷಾರಾಮಿ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇನ್ನಿತರ ಮೇಲ್‌ಮಟ್ಟದ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳೆಂದರೆ [http://www.royalcourtindia.com ರಾಯಲ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌], [http://www.grthotels.com/Home.aspx?gclid=CP-m3tvY0ZgCFdST3wodIycQ1w ಹೋಟೆಲ್‌ GRT ರೀಜೆನ್ಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711131729/http://www.grthotels.com/Home.aspx?gclid=CP-m3tvY0ZgCFdST3wodIycQ1w |date=2011-07-11 }}, ಗೇಟ್‌ವೇ ಹೋಟೆಲ್‌ (ತಾಜ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ ರಿಟ್ರೀಟ್‌), ಹೋಟೆಲ್‌ ಜರ್ಮೇನಸ್‌‌, ನಾರ್ತ್‌ ಗೇಟ್‌‌, ಮಧುರೈ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಹೋಟೆಲ್‌ ಸಂಗಂ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್‌ ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್‌ ಪಾಂಡಿಯನ್‌. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ,ಪಂಜಾಬಿ, ಮೊಘಲಾಯಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುಪಾಲು ಭಾರತೀಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಐರೋಪ್ಯ, ಚೀನೀ ಆಹಾರಗಳು/ಖಾದ್ಯಗಳು ನಗರದ ಹೋಟೆಲ್‌/ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url= http://www.tourism-of-india.com/hotels-in-tamil-nadu/madurai-hotels/ |title= Hotels in Madurai= 2009-01-09}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.madurai.com/eat.htm |title= Where to Eat in madurai = 2009-01-09 |access-date= 2009-12-22 |archive-date= 2009-08-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090810045451/http://www.madurai.com/eat.htm |url-status= dead }}</ref> ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಮಧುರೈ ತನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಚಟ್ನಿಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಇಡ್ಲಿಗಳಿಗೆ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮಾಸಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುರುಗನ್‌ ಇಂಡ್ಲಿ ಖಾನಾವಳಿ ಮತ್ತು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಖಾನಾವಳಿಗಳು ತಮ್ಮ ಇಡ್ಲಿಗಳಿಗೆ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನಾ]]ದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. == ಹಬ್ಬಗಳು/ಉತ್ಸವಗಳು/ಜಾತ್ರೆಗಳು == ಮಧುರೈ ಜನರು ಅನೇಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು/ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದರೆ, ದೇವಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ತಿರುಕಲ್ಯಾಣಂ, ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವ, ದೀಪಾವಳಿ/ದಿವಾಲಿ, ಪೊಂಗಲ್, ತೆಪ್ಪೋರ್ಚವಂ, ರಥೋತ್ಸವಗಳು etc.<ref name="madurai.nic.in">{{Cite web |url=http://madurai.nic.in/festivals.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-22 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721172002/http://madurai.nic.in/festivals.html |url-status=dead }}</ref><ref name="madurai.nic.in"/><ref>http://www.templenet.com/Tamilnadu/Madurai/festival1.html</ref><ref>http://www.madurai.org.uk/culture/float-festival.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.madurai-vacations.com/maduraifestivals.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-22 |archive-date=2009-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003132320/http://madurai-vacations.com/maduraifestivals.htm |url-status=dead }}</ref> === ಮೀನಾಕ್ಷಿ ತಿರುಕಲ್ಯಾಣಂ &amp; ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವ === ಚಿತ್ತಿರೈ (ಮೇಷ) ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದಲ್ಲದೇ, ಇದು ಮಧುರೈ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಂತಕಥೆಗಳಾದ [http://www.templenet.com/Tamilnadu/Madurai/legend3.html ಮೀನಾಕ್ಷಿಯ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ], ಅಲೌಕಿಕ ಮದುವೆ etcಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವವು [http://www.templenet.com/Tamilnadu/df102.html ತಿರುಮಾಲಿರುಂಚೋಳೈ] ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದೈವಿಕ ಮದುವೆಯು [http://www.templenet.com/Tamilnadu/m002.html ತಿರುಪ್ಪರಾಂಕುನ್‌ರಾಂ] ನಿಂದ ಬರುವ ದೇವತೆಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ತಿರೈ ತಿಂಗಳಿನ ಉಜ್ವಲ ಕಾಲದ 5ನೇ ದಿನದಂದು ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವವು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉತ್ಸವದ 8, 9 ಮತ್ತು 10ನೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವದ ಎಂಟನೇ ದಿನವು ಮೀನಾಕ್ಷಿಯ ಪಟ್ಟಾಭಿಚೇಕ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳೀ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ನಡೆದರೆ, 9ನೇ ದಿನ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಉತ್ಸವವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 10ನೇ ದಿನದಲ್ಲಿ (ಚಿತ್ರ ಪೂರ್ಣಿಮೆ/ಪೌರ್ಣಿಮೆ) ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌ರ ವಿವಾಹ ಮಹೋತ್ಸವವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ಸೋದರಿಯನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ದಂತಕಥೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ತಿರುಪ್ಪರಾಂಕುನ್‌ರಾಂನಿಂದ ಮಧುರೈಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮೂಲಕ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಬ್ರಮ್ಹಣ್ಯ/ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ತಿರುಪ್ಪರಾಂಕುನ್‌ರಾಂ ದೇಗುಲದ ಪ್ರಮುಖ/ಮೂಲ ದೇವರಾದುದದರಿಂದ, ಸುಬ್ರಮ್ಹಣ್ಯ/ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಮೂರ್ತಿಯು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹ ಮಹೋತ್ಸವದ ನಂತರ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌ರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಆನೆಯ ಮೇಲಿನ ಭವ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಚಿತ್ತಿರೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವಂ ಆಚರಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಶಿವ ದೇಗುಲಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಕ್ಕಲ್ಯಾಣಂ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಚಿತ್ರ ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಹಘರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ (ತಿರುಮಾಲಿರುಂಚೋಳೈ)ನಿಂದ ಕಲ್ಲಜ್ಹಘರ್‌ ಮಧುರೈನ ಪೂರ್ವ ಹೊರವಲಯದ ವೈಗೈ ನದಿ ಸಮೀಪದ ವಂಡಿಯೂರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕಲ್ಲಜ್ಹಘರ್‌ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಮದುವೆಗೆ ತುಂಬ ತಡವಾಗಿ ಬಂದೆನೆಂದು ಅರಿವಾಗಿ ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ನದಿ ದಾಟಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಅಜ್ಹಘರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಮಾಸ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಉತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮಾಸಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ನಾಯಕ್‌ ರಾಜರುಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಅಜ್ಹಘರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ನ ಆಚರಣೆಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತೆ ಚಿತ್ತಿರೈ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ತೇರು (ರಥ) ಉತ್ಸವವನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ 11ನೇ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಸಂತನಕೂಡು ಉತ್ಸವಗಳು === ಆಯಾ ದರ್ಗಗಳ ಸಂತರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಸಂತನಕೂಡು ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ದರ್ಗಾಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದರ್ಗಾಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಸಂತನಕೂಡು ಉತ್ಸವದ ದಿನಾಂಕಗಳು. {| class="wikitable" |- ! ದರ್ಗಾ ! ಸಂತರ ಹೆಸರು ! ಸ್ಥಳ ! ಸಂತನಕೂಡು ಉತ್ಸವದ ದಿನಾಂಕ ([[ಹಿಜರಿ ಪಂಚಾಂಗ]])) |- | ಸಿಕಂದರ್‌ ಮಲೈ | ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾ ಷಹೀದ್‌ ರಾಜಿ.. | [[ತಿರುಪಾರಾಂಕುಂದ್ರಂ]] | [[ರಜಾಬ್]]-15 |- | ಕಣವೈ | ಜರತ್‌‌ ಸೈಯದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ವಲೈಯುಲ್ಲಾಹ್‌ ರಾಜಿ.. | ಮೇಲಕ್ಕಳ್‌ | ರಬಿ' ಅಲ್‌-ಥಾಣಿ/0}-2 |- | ತಿರುವೇದಗಂ | ಹಜರತ್‌‌ ಷಾ ಹುಸೇನ್‌ ಪರ್ಹೇಜ್‌ ರಾಜಿ... | [[ಷೋ/ಶೋಲಾವಂದನ್]] | [[ಮು/ಮೊಹರ್ರಂ]]-26 |- |} === ತೆಪ್ಪೋರ್ಚವಂ/ತೆಪ್ಪೋತ್ಸವ === ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಥಾ/ಥಯ್‌ ತಮಿಳು ತಿಂಗಳಿನ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲಂಕೃತವಾದ ದೇವತೆ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪತಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಮಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್‌ ತೆಪ್ಪಕುಲಂಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಮಿನುಗುತ್ತಿರುವ ದೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಹೂವಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ತೆಪ್ಪದ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಕೆರೆಯ ಮೇಲೆ ತೇಲಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [http://www.madurai.org.uk/culture/float-festival.html ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ] === ಮತ್ತು ಪೊಂಗಲ್‌ &amp; ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಲಂಗನಲ್ಲೂರ್‌ ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು === == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು == ಭಾರತದ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ [[ಹಿಂದು]] ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಹಾಗೂ ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೇಶದೊಳಗಿನ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 4,100,000 ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮಧುರೈಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು, ಅವರಲ್ಲಿ 224,000<ref>{{cite web|url= http://www.hindu.com/2007/11/05/stories/2007110555110600.htm|title= Tourism works around temple to be over by March|accessdate= 2009-01-24|archive-date= 2007-11-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20071107054448/http://www.hindu.com/2007/11/05/stories/2007110555110600.htm|url-status= dead}}</ref> ಮಂದಿ ವಿದೇಶಿಗರಿದ್ದರು. ==== ಮೀನಾಕ್ಷಿ -ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್ ದೇಗುಲ ==== [[ಚಿತ್ರ:Gopurams of the Madurai Meenakshi Temple, Madurai, Tamil Nadu, India (2004) 350.jpg|thumb|right|ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್‌ ದೇವಾಲಯ]] ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುವೈಭವದ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಮಧುರೈನ [[ಮೀನಾಕ್ಷಿ-ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌]] ದೇಗುಲವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಪ್ರಾಚೀನ ಪಾಂಡ್ಯರ ಅರಸ ಕುಲಶೇ/ಸೇಖರನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪ್ರಧಾನ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದಂತಹ ಸುತ್ತುಬಳಸಿನ ಜಟಿಲ ರಚನೆಯ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇಗುಲವು ದೇವತೆ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿ ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌ (''ಸ್ಫುರದ್ರೂಪಿ ದೇವ'' )ರ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ<ref name="FrommersIndia" />. ಪ್ರಾಚೀನ ಮಧುರೈ ನಗರವನ್ನು ಕಮಲದ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ದೇಗುಲವು ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದರಂತೆ ಏಕಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಇದೆ. ದಂತಕಥೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಡಬೇಕಾದ ದಿನದಂದು, ಮಹಾಶಿವನು ನಗರ ಹಾಗೂ ನಗರದ ಜನರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಜಟೆಯಿಂದ ಅಮೃತವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು. ಹಾಗಾಗಿ ನಗರವು ''ಮಧುರಾಪುರಿ'' ಎಂದರೆ ''ಪವಿತ್ರ ಅಮೃತ ನಗರಿ'' ಎಂಬರ್ಥ ಬರುವ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ಈ ದಂತಕಥೆಯು ಉಳಿದಂತೆ ದ್ರಾವಿಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದ ಮಧುರೈನ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಿಸಲು/ಆರ್ಯವ್ಯುತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಲು ತಡವಾಗಿ ಹೆಣೆದಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಕಥೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಟರಾಜರ್‌ ದೇವನು ತನ್ನ ಬಲಗಾಲೆತ್ತಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದು. (ಕಾಲ್‌ ಮಾರಿಯ ಆದಿಯಾ ನಟರಾಜರ್). ಮಹಾಶಿವನಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ದೇಗುಲವನ್ನು ಕಂಡು ಆನಂದವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನರೀತಿಯ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. [[ಕನ್ನಗಿ]] ಇಡೀ ನಗರವನ್ನು ದಹಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದು. ಪ್ರಸಕ್ತ ಕನಿಷ್ಟ 2009ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಅದರ ಮೇಲಿನ ಶೀಲ್ಪಕಲೆಗಳು ಕಾಣದಂತೆ ಮರೆಮಾಚಿ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಮುಸುಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಇಳಿಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ==== ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕರ್‌ ಮಹಲ್‌ ==== [[ಚಿತ್ರ:30Madura Tirumala Nayakkas Palace.jpg|thumb|right|120px|ತಿರುಮಲೈ ನೈಕರ್‌ ಮಹಲ್‌]] ಈ ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1636ರಲ್ಲಿ ಇಂಡೋ-ಸಾರಸ್ಯನ್‌ /ಭಾರತೀಯ ಇಸ್ಲಾಂ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ [[ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕರ್‌]] ರಾಜನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದ್ದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದೆ. ಮೂಲ ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಡವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡದ ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು, ಸ್ವರ್ಗ-ವಿಲಾಸ ಮತ್ತು ರಂಗ-ವಿಲಾಸ ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜವಂಶ ನಿವಾಸಗಳು, ರಂಗಮಂದಿರ, ದೇಗುಲಗಳು, ಮಹಡಿ/ವಠಾರಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಸ್ಥಳ, ವಾದ್ಯಕೂಟ, ವಸತಿ ಸಮುಚ್ಛಯ, ಕೊಳಗಳು, ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳಿದ್ದವು. ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಶೈವ ಹಾಗೂ ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದವು. ಸ್ವರ್ಗವಿಲಾಸಂ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಯಾವುದೇ ತೊಲೆ ಇಲ್ಲವೇ ಜಂತಿಗಳಿಂದ ಆಧಾರ ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆ ಹಾಗೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕಮಾನುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಮೊಗಸಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರ ಗುಮ್ಮಟಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಕಮಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿರುವ ನಯವಾದ ಗಾರೆ ಕಲೆ ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟೋಣಗಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಳಾಂಗಣ/ದರ್ಬಾರು/ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯ ಅಂಗಳಗಳು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು 58 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ 5 ಅಡಿ ಸುತ್ತಳತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಒಟ್ಟು 248 ಸ್ತಂಭಗಳಿವೆ. ರಾಜರುಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಗೃಹಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ "ಸಿಲಾಪ್ಪಥಿಕಾರಂ"ನ ಕಥನ ಚಿತ್ರಿಸುವ "ಬೆಳಕು ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತದ" ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅರಮನೆಯು ''ಬಾಂಬೆ'', ''ಇರುವರ್'' ‌, ''ಗುರು'' ಮತ್ತು ''ಜೋಡಿ'' ಮುಂತಾದ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ==== ಖಾಜಿಮರ್‌ ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿ (ಪೆರಿಯಾ ಪಲ್ಲಿವಾಸಲ್‌) ಮತ್ತು ಮಕ್‌ಬರಾ ==== [[ಚಿತ್ರ:kazimarbigmosque.JPG|right|thumb|185px|ಖಾಜಿಮರ್‌ ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿ, ಮಧುರೈ]] [[ಚಿತ್ರ:maqbara.jpg|left|thumb|185px|ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಯ ಬಳಿಯಿರುವ ಮಧುರೈ ಹಜರತ್‌ರ ಮಕಬರಾ]] ಮಧುರೈ ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಮಸೀದಿ]] (ಮಸ್ಜಿದ್‌) ಇದೆ, [[ಪೆರಿಯರ್‌]] (ಕೇಂದ್ರ) ಬಸ್‌‌ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕೇವಲ 500 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಮಧುರೈ ರೈಲ್ವೆ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ 1 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ [[ಮುಸ್ಲಿಮ]]ರ ಪೂಜಾಸ್ಥಳವಾದ ಈ [[ಮಸೀದಿ]]ಯನ್ನು 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಓಮನ್‌]]ನಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್‌ರ ವಂಶಸ್ಥರಾದ ಹಜರತ್‌‌ ಖಾಜಿ ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನ್‌ರು ಆಗಿನ ಪಾಣಿದಿಯಾ/ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜ, ಕೂ‌(ನ್) ಪಾಂಡಿಯನ್‌ರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಡೆದು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. '''[http://www.maqbara.com ಮಧುರೈನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಜರತ್‌‌ಗಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820142549/http://www.maqbara.com/ |date=2019-08-20 }} ದರ್ಗಾ ಆಗಿರುವ [[ಮಧುರೈ ಮಕ್‌ಬರಾ]]''' ಸಹಾ('''ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್‌ರ ವಂಶಸ್ಥರಾದ''' - ಹಜರತ್‌‌ ಮೀರ್‌ ಅಹಮದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ, ಹಜರತ್‌‌ ಮೀರ್‌ ಅಮ್ಜದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಮತ್ತು ಹಜರತ್‌‌ ಸೈಯದ್‌ ಅಬ್ದುಸ್‌ ಸಲಾಂ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರಹಮತುಲ್ಲಾಹಿ ಅಲೈಹಿಂ) ಈ [[ಮಸೀದಿ]]ಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಖಾಜಿ ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನರ ಎಲ್ಲಾ ವಂಶಸ್ಥರು (ಹಕ್‌ದಾರ್‌ಗಳು - ಈ [[ಮಸೀದಿ]]ಯ ಷೇರುದಾರರುಗಳನ್ನು ಸೈಯದ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ (ಖಾಜಿ ಮಾರ್‌ ಬೀದಿ) ಸುಮಾರು 700 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದಿಂದ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು ಆಗಿನಿಂದ ಈ [[ಮಸೀದಿ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನರನ್ನು ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಖಾಜಿಯೆಂದು ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಈಗಲೂ ಮಧುರೈನ ಖಾಜಿ ಮಾರ್‌ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುವ ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನೇ [http://www.tn.gov.in ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ] ದ ವತಿಯಿಂದ ಖಾಜಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸೈಯದ್‌ಗಳು [[ಇಸ್ಲಾಂ]]ನ [[ಹನಫಿ]] ಪಂಥದ [[ಸುನ್ನಿ]] ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಖಾಜಿ ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನರ [[ವಂಶಸ್ಥರು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ [[ಷಾದಿಲಿಗಳು]] (ಷಾಜುಲಿ) ಸೂಫಿ ಪಂಥದ [http://www.shazuli.com ಫಸ್ಸಿಯತುಷ್‌ ಷಾದಿಲಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114084609/http://www.shazuli.com/ |date=2020-01-14 }} ವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ==== ಗಾಂಧಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ==== [[ಚಿತ್ರ:Gandhi museum, Madurai.jpg|right|thumb|ಗಾಂಧಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು [[ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೇ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ನಾಥೂರಾಮ್‌ ಗೋಡ್ಸೆ]]ಯಿಂದ [[ಹತ್ಯೆಯಾದಾಗ]] ಅವರು ಧರಿಸಿದ್ದ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಮೂಲ ವಸ್ತ್ರದ ಭಾಗವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ಆ ವಸ್ತ್ರದ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ಗಾಂಧಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಗಾಂಧಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾದ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ 5 ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ (ಉಳಿದವು ಮುಂಬಯಿ, ಬರಖ್‌ಪುರ್‌, ಸಾಬರ್‌ಮತಿ/ಸಬರ್‌ಮತಿ ಮತ್ತು ಪಾಟ್ನಾ) ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೂ ಒಂದು.<ref>{{cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/health/gandhi-relics-should-be-a-medium-to-spread-the-message-gandhi-museum-director_100162967.html|title=Gandhi relics should be a medium to spread the message: Gandhi Museum director|accessdate=2009-03-08|archive-date=2012-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120315002205/http://www.thaindian.com/newsportal/health/gandhi-relics-should-be-a-medium-to-spread-the-message-gandhi-museum-director_100162967.html|url-status=dead}}</ref> ಗಾಂಧಿಯವರ ಜೀವಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಅವರು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ ಮುಖಂಡರೊಡನೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಬಹಳಷ್ಟು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಲೂಥರ್‌ ಕಿಂಗ್‌]] Jr.ರು 1959ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಭಾರತ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಹಾ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿಯೇ ಮುಂದೆ ತಾವು ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಕೈಗೊಂಡರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ <ref>{{cite web|url= http://www.hindu.com/2006/07/01/stories/2006070122320300.htm|title= Madurai soil for Cleveland|accessdate= 2009-01-24|archive-date= 2007-10-17|archive-url= https://web.archive.org/web/20071017161929/http://hindu.com/2006/07/01/stories/2006070122320300.htm|url-status= dead}}</ref>.ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲ. ==== ತಿರುಪರಾಕುಂದ್ರಂ ==== [[ಚಿತ್ರ:Tiruparankundram dargah.jpg|thumb|right|ತಿರುಪ್ಪರಂಕುಂದರಂ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಜರತ್‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾ ಷಹೀದ್‌ ದರ್ಗಾ.]] ತಿರುಪರಾಕುಂದ್ರಂ ಮಧುರೈ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ 8&nbsp;km ಅಥವಾ 5 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತಿರುಪರಾಕುಂದ್ರಂ ದೇವಾಲಯವು ಮಧುರೈನ ಜನರಂತೆಯೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಮದೀನಾ]]ದ ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸೈಯದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಷಹೀದ್‌ ಬಾದುಷಾರೊಡನೆ [[ಜೆಡ್ಡಾ]]ದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ (ಈಗ [[ರಾಮನಾಥಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಇರವಾಡಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ) [[ಮಹಮ್ಮದೀಯ]] ಸಂತ ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾ ಷಹೀದ್‌ ರಡಿಯಲ್ಲಾಹ್‌‌ ತಾ'ಅಲ್‌ ಅನ್ಹುರ ಸಮಾಧಿಯಿರುವ, ಮಹಮ್ಮದೀಯ ದರ್ಗಾ(ದೇಗುಲ)ವೊಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿದೆ. [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳ ಜನರು [[ಧರ್ಮ]]ದ ಹಂಗಿಲ್ಲದೇ ಈ ದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [[ರಾಮನಾಥಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [http://www.ervadi.com ಇರವಾಡಿ ದರ್ಗಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213043122/http://www.ervadi.com/ |date=2010-02-13 }} ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದವರು ಈ ದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲೇಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ. [http://www.maqbara.com ಮಧುರೈ ಹಜರತ್‌ಗಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820142549/http://www.maqbara.com/ |date=2019-08-20 }} ಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವರಾದ ಸೈಯದ್‌ ಅಬ್ದುಸ್ಸಲಾಂ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಾಲಿಂ ಹಜರತ್‌‌ ಹಾಗೂ ಅವರ ಮಾತೃ ಮೂಲದ ಮೊಮ್ಮಗ ಸೈಯದ್‌ ಅಬ್ದುಸ್‌ ಸಲಾಂ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಾಹಿಬ್‌ ಹಜರತ್‌ರು ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಅನೇಕ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯ ಹರಕೆಯೊಡನೆ ಬರುವವರ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಬಹಳ ಬೇಗನೇ ಕೈಗೂಡುವುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ''ಮುಸ್ತಜಬ್‌ ಅದ್‌ ದು'ಆ'' ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಅರೇಬಿಕ್‌]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಮುಸ್ತಜಬ್‌ ಅದ್‌ ದು'ಆ'' ಎಂದರೆ [[ಅಲ್ಲಾಹ]]ನಿಂದ ತನ್ನ [[ಬಿನ್ನಹಗಳನ್ನು]] ತಕ್ಷಣವೇ ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಸಂತ ಎಂದರ್ಥ. ಪ್ರತಿ ಹಿಜ್ರಿ ವರ್ಷದ [[ರಜಬ್‌]] ಮಹಮ್ಮದೀಯ ತಿಂಗಳಿನ 17ನೇ ರಾತ್ರಿ ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾ ಷಹೀದ್‌ರ ಸ್ಮಾರಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಉರುಸ್‌ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <br />ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮುರುಗನ್‌ ದೇವಾನೈ/ದೇವಯಾನಿ/ದೇವೈನೈಳನ್ನು ಮುರುಗನ್‌‌ನ ಆರು ಪವಿತ್ರ [[ನಿವಾಸ]]ಗಳಲ್ಲಿ (ಅರುಪಾದೈ ವೀಡು, ಎಂದರೆ "ಆರು ಯುದ್ಧ ಶಿಬಿರಗಳು") ಮೊದಲನೆಯದಾದ <ref>{{cite web|url= http://www.murugan.org/temples/parankundram.htm |title=Tirupparankundram | accessdate = 2007-05-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.maduraidirectory.com/tourism/thiru.php|title= The first Aru Padai Veedu|accessdate = 2007-05-25}}</ref> ತಿರುಪರಾಕುಂದ್ರಂ ಮುರುಗನ್‌‌ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ ಈ ಆಹ್ವಾನವೀಯುವ ಗುಹಾಲಯವು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇಗುಲಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮೊಂಬತ್ತಿ/ಕಂದೀಲು/ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿಡುವ ಅಥವಾ ದೇಗುಲದ ನೆಲದ ಸುತ್ತಲೂ ಕುಳಿತು ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಪುಡಿಗಳನ್ನು, ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ''ಕೋಲಂ'' ಅಥವಾ ''ರಂಗೋಲಿ'' ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ದುರ್ಗಾದೇವಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಶುಕ್ರವಾರಗಳಂದು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇಗುಲಕ್ಕಿಂತ ಪವಿತ್ರ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ<ref name="FrommersIndia" />. === ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ದರ್ಗಾ === [[ಚಿತ್ರ:Gorippalayam.jpg|right|thumb|180px|ಉರುಸ್‌ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ ದರ್ಗಾ.]] ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ಎಂಬ ಹೆಸರು '''''ಸಮಾಧಿ'' ''' ಎಂಬರ್ಥ ಬರುವ [[ಪರ್ಷಿಯನ್‌]] ಪದ '''''ಗೊರ್‌'' ''' ನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದೆ. ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಖ್ಯಾತ [[ಮಹಮ್ಮದೀಯ]] ಸಂತರು ಮತ್ತು ಮಧುರೈನ ರಾಜರುಗಳಾಗಿದ್ದ ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಬಾದುಷಾ (ರಡಿಯಲ್ಲಾಹ್‌‌) ಮತ್ತು ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಷಂಸುದ್ದೀನ್‌ ಬಾದುಷಾ (ರಡಿಯಲ್ಲಾಹ್‌‌)ರ ಸಮಾಧಿಗಳು ಇಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಧುರೈನ A.V.ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅದು [[ವೈಗೈ ನದಿ]]ಯ ಉತ್ತರದ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ದರ್ಗಾ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುವ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ 20 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಹಾಗೂ 70 ಅಡಿ ವ್ಯಾಸದ ಸಮಾಧಿಯು ಅಜ್ಹಗಾ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ತಂದಿದ್ದ ಏಕಶೀಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದಾಗಿದೆ. [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದಲೂ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಇಬ್ಬರು ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜರುಗಳು ಸಹೋದರರಾಗಿದ್ದು 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಓಮನ್‌]]ನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಂದ [[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಧರ್ಮವನ್ನು ಹರಡಲು ಬಂದು ಮಧುರೈನ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದ್ದರು. ಖಾಜಿ ಮಾರ್‌ ಬೀದಿಯ ಹಜರತ್‌‌ ಖಾಜಿ ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನ್‌ ರಡಿಯಲ್ಲಾಹ್‌‌ರು ಅವರಿಗೆ Govt. [[ಖಾಜಿ]](ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ )ಯಾಗಿದ್ದರು. ದರ್ಗಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಮಕ್‌ಬರಾ]]ದ ಆವರಣದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ [[ತಮಿಳು]] [[ಶಾಸನ/ಶಿಲಾಲೇಖ]]ವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಈ [[ಶಾಸನ]]ದ ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, "ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಬಾದುಷಾ, ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಷಂಸುದ್ದೀನ್‌ ಬಾದುಷಾ ([[ದೆಹಲಿ]]ಯ ಸುಲ್ತಾನ್‌ರುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ)ರ ವಂಶಸ್ಥರು ಆಗಿನ ರಾಜ ಕೂ(ನ್‌‌) ಪಾಂಡಿಯನ್‌ರಿಂದ ಒಂದು ಅಡಿ ಉದ್ದದ [[ಚಿನ್ನ]]ವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ದರ್ಗಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಆರು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು (ಅರ್ಥಾತ್‌ ಬೀಬಿಕುಲಂ, ಚೊಕ್ಕಿಕುಲಂ, ಚೋಲಿಕುಡಿ, ಚಿರುದೂರ್‌, ಕನ್ನನೆಂಡಲ್‌, ತಿರುಪ್ಪಾಲೈ ) 14,000 ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಬೆಲೆಗೆ ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ದರ್ಗಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ". ವೀರಪ್ಪ [[ನಾಯಕ್ಕರ್‌]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದರ್ಗಾದ ಹಕ್‌ದಾರ್‌ರಿಗೂ ಹಾಗೂ ನಾಯಕ್ಕರ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ನೌಕರರಿಗೂ ಆರು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ವಾಗ್ವಾದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ರಾಜ ವೀರಪ್ಪ ನಾಯಕ್ಕರ್‌ರ ಮುಂದೆ ಬಿನ್ನವಿಸಿದಾಗ, ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ರಾಜನು ಕೂ(ನ್‌‌) ಪಾಂಡಿಯನ್‌ರಿಂದ ಬರೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ 1573 A.D.ಯಲ್ಲಿ ಆರು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ದರ್ಗಾದ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಲ್ತಾನ್‌ರ ವಂಶಸ್ಥರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಇದು ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರಿರುವವರೆಗೆ ಅವರ ಉಪಭೋಗದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯತಕ್ಕದ್ದು, ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವನು [[ಗಂಗಾನದಿ]]ಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಗೋವಿನ ವಧೆ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತನ್ನ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡಿದನು" ಈ ಶಾಸನವನ್ನು 13ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ದರ್ಗಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ರುಜುವಾತುಪಡಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ [[ಹಿಜ್ರಿ]] ವರ್ಷದ [[ರಬಿ ಅಲ್‌-ಅವ್ವಲ್‌]] ಮಹಮ್ಮದೀಯ ತಿಂಗಳಿನ 15ನೇ ರಾತ್ರಿ ಈ ದರ್ಗಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಉರುಸ್‌ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{-}} === ಕೂದಲ್‌ ಅಜ್ಹಗರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ === ಇಲ್ಲಿ ನವಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯವಿದೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನವಗ್ರಹಗಳು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಇರುತ್ತವೆ). ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಹಯಗ್ರೀವರ್‌ (ಕುದುರೆ/"ಹಯ"ಗ್ರೀವ ಅವತಾರವಿದು) ಪ್ರಮುಖ ದೇವರಾಗಿರುವ ಹಯಗ್ರೀವರ್‌ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಹಯಗ್ರೀವರ್‌ ದೇವರೇ ತಂದ ಕಾರಣ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಖಾಜಿ ಮಾರ್‌ ಬೃಹತ್‌ ಮಸೀದಿ (ಪೆರಿಯಾ ಪಲ್ಲಿವಾಸಲ್‌)ಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 100 mtrsಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸುನ್ನಂಬುಕರ ಬೀದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು [[ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯ]]ಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ಶಿವ ದೇವಾಲಯವಿದೆ ಹಾಗೂ ಆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನನ್ಮೈ ತರುವರ್‌ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ತಾನು ಮಧುರೈನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ/ರಾಜನಾಗಿದ್ದಾಗ ಸ್ವತಃ ಶಿವನೇ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈಗಲೂ ಸಹಾ ದೇವಾಲಯದ ಕರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣರೂಪದ ಶಿವನ ಭವ್ಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ವೈಷ್ಣವ/ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಕೋಡಲ್‌ ಅಜ್ಹಗರ್‌ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಮದನ ಗೋಪಾಲನ್‌ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. === St. ಮೇರಿಯ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ ಚರ್ಚ್‌/ಇಗರ್ಜಿ === ಮಧುರೈನ St. ಮೇರಿಯ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ [[ಮಧುರೈ ಬಿಷಪ್ಪರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌‌]] ಪೀಠವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌‌]] ಇಗರ್ಜಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಮಧುರೈ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ 2&nbsp;km ದೂರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕ್‌ ಮಹಲ್‌ನಿಂದ 200 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. {{-}} == ರಾಜಕೀಯ == === ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆ === ಮಧುರೈ ನಗರವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಮೂರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಪೂರ್ವ ಮಧುರೈ]], [[ಕೇಂದ್ರ ಮಧುರೈ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಮಧುರೈ]]. 2009ರ [[ಗಡಿನಿರ್ಣಯ]]ದ ನಂತರ, [[ಉತ್ತರ ಮಧುರೈ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಮಧುರೈ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. CPI ಮತ್ತು CPMಗಳಂತಹಾ ಎಡ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಂಬಲವಿದೆ, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಡ ಪಕ್ಷಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ DMK ಅಥವಾ ADMKಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಧುರೈ CPM MLAಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ 1977ರಿಂದ, 1996 ಮತ್ತು 2001ರಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಮಾನಿಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]]ನವರು DMK ಮತ್ತು ADMKಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದ್ದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ADMK ಮತ್ತು DMK ಪಕ್ಷಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ 1984 ಮತ್ತು 1991ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಕೂಡಾ ADMKನೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಗೆಲುವು ಕಂಡಿತ್ತು. ರಾಜಕಾರಣಿಯಾದ ಬದಲಾದ ನಟ [[M.G. ರಾಮಚಂದ್ರನ್‌]]ರು ಗೆಲುವು ಪಡೆದ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮಧುರೈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಹಾ ಒಂದು. [[1980ರ ತಮಿಳುನಾಡು ಶಾಸನಸಭೆಯ ಮರುಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. {| class="wikitable" style="float:left;margin:1em 0 1em 1em;font-size:95%" |+ <td>'''ಪೂರ್ವ ಮಧುರೈ ಮತಗಳು ''' <br />''' ಶಾಸನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ದೊರಕಿದ ಮತಗಳು''' </td> |- ! ವರ್ಷ ![[AIADMK+]] ![[DMK+]] |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[2006]]''' | style="background:honeyDew"|'''43.7%''' ''57,208'' | style="background:#fff3f3"|41.0% ''53,741'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[2001]]''' | style="background:honeyDew"|'''48.1%''' ''48,465'' | style="background:#fff3f3"|47.4% ''47,757'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1996]]''' | style="background:honeyDew"|17.7% ''17,465'' | style="background:#fff3f3"|'''62.4%''' ''61,723'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[1991]]''' | style="background:honeyDew"|'''63.4%''' ''59,586'' | style="background:#fff3f3"|34.7% ''32,664'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1989*]]''' | style="background:honeyDew"|20.3% ''20,871'' | style="background:#fff3f3"|'''44.3%''' ''45,579'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1984]]''' | style="background:honeyDew"|47.9% ''45,131'' | style="background:#fff3f3"|'''51.2%''' ''48,247'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[1980]]''' | style="background:honeyDew"|'''59.6%''' ''57,019'' | style="background:#fff3f3"|37.6% ''35,953'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[1977]]''' | style="background:honeyDew"|'''43.1%''' ''32,342'' | style="background:#fff3f3"|21.6% ''16,211'' |} {| class="wikitable" style="margin:auto;margin:1em 0 1em 1em;font-size:95%" |+ <td>'''ಕೇಂದ್ರ ಮಧುರೈ''' <br />''' ಶಾಸನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ದೊರಕಿದ ಮತಗಳು''' </td> |- ! ವರ್ಷ ![[AIADMK+]] ![[DMK+]] |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[2006]]''' | style="background:honeyDew"|38.2% ''35,992'' | style="background:#fff3f3"|'''45.8%''' ''43,185'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[2001]]''' | style="background:honeyDew"|'''46.5%''' ''34,393'' | style="background:#fff3f3"|46.3% ''34,246'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1996]]''' | style="background:honeyDew"|14.6% ''11,841'' | style="background:#fff3f3"|'''46.7%''' ''38,010'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[1991]]''' | style="background:honeyDew"|'''62.3%''' ''47,325'' | style="background:#fff3f3"|35.2% ''26,717'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1989*]]''' | style="background:honeyDew"|13.3% ''11,243'' | style="background:#fff3f3"|'''46.0%''' ''33,484'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[1984]]''' | style="background:honeyDew"|'''50.8%''' ''41,272'' | style="background:#fff3f3"|48.0% ''39,012'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1980]]''' | style="background:honeyDew"|'''58.1%''' ''45,700'' | style="background:#fff3f3"|40.2% ''31,566'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1977]]''' | style="background:honeyDew"|'''39.9%''' ''29,399'' | style="background:#fff3f3"|19.9% ''14,676'' |} * ಸೂಚನೆ: 1989ರಲ್ಲಿ, [[ಜಾನಕಿ ಬಣ]] ಮತ್ತು [[ಜಯಲಲಿತಾ ಬಣ]]ವೆಂದು ADMK ಎರಡು ಬಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಯಿತು. ಜಾನಕಿ ಬಣ ಮಾತ್ರವೇ ಪೂರ್ವ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಮಧುರೈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು. === ಲೋಕಸಭೆ === ಮಧುರೈನ ಎಲ್ಲಾ ಐದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೂ ಮಧುರೈ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ )ದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ<ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary and Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-08 | work = Tamil Nadu | publisher = Election Commission of India | archive-date = 2008-10-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081031131000/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf | url-status = dead }}</ref> == ಮಧುರೈನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣಗಳು == ಮಧುರೈ ನಗರವು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. [http://www.carrentalmadurai.com/Travel/ ಮಧುರೈನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಾ ಸಂದರ್ಶಕರು ನೋಡಬಯಸುವ ಪ್ರವಾಸೀ ಸ್ಥಳಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091202042311/http://www.carrentalmadurai.com/travel/ |date=2009-12-02 }} ಅನೇಕವಿವೆ. * [[ಅಜ್ಹಗರ್‌ ಕೋವಿಲ್‌]] ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 25&nbsp;km ದೂರವಿರುವ ಇದೊಂದು ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯೆಂದರೆ ಕಲ್ಲಜ್ಹಗರ್‌. ಚಿತ್ತಿರೈ ತಿರುವಿಜ್ಹಾ ಎಂಬ [[ತಮಿಳು ಹೊಸ ವರ್ಷ]]ದ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಇದೇ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಜ್ಹಗರ್‌ ಕೋವಿಲ್‌ನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ [[ಬದರಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ]]ವನ್ನು ಸಹಾ ನೋಡಬಹುದು, ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ ಬದ್ರೀನಾಥ್‌ನಂತೆಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ: ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೂರ್ತಿಯು, ನರ ನಾರಾಯಣರಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಧ್ಯಾನಮಗ್ನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಲಾಗರ್‌ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಬ್ಬವಾದ/ಉತ್ಸವವಾದ ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆತ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಬದರಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹಾದು ಅಲಗರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ನಿಂದ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತ ವೈಗೈ ನದಿ ಸಮೀಪದ ಮಧುರೈನ ಪೂರ್ವ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಂಡಿಯೂರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆತ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಮದುವೆಗೆ ತಾನು ತಡವಾದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ/ದಾಟದೇ ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಅಲಗರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ [[ಪಜಮುಡಿರ್‌ಚೋಳೈ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮುರುಗನ್‌ ದೇವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮುರುಗನ್‌‌ನ ಅರುಪಾದೈ ವೀಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಪತ್ನಿಯರಾದ ದೇವನೈ ಮತ್ತು ವಲ್ಲಿಯರ ಜೊತೆಗೆ ನೋಡಬಹುದು. * [[ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್‌]] ಮಧುರೈನಿಂದ ಸುಮಾರು 120 kmಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಗಿರಿಧಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್‌/ಕೊಡೈಕನಾಲ್‌ ನಗರವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬೆಟ್ಟಗಳ ರಾಜಕುಮಾರಿ/ರಾಣಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 2,130 mಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೊಡೈ ನಗರವಿದೆ. * [[ವೈಗೈ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಮಧುರೈನಿಂದ ಟೇಕ್ಕಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 70&nbsp;km ದೂರದಲ್ಲಿ ವೈಗೈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇದೆ. ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳ ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿದುವಂತಹಾ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. * [[ರಾಮೇಶ್ವರಂ]] ಪವಿತ್ರ ನಗರವಾದ ರಾಮೇಶ್ವರಂ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಗರವಾದ ಮಧುರೈನಿಂದ ಸುಮಾರು 164 ಕಿಲೋಮಿಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. * ಸುರುಳಿ ಜಲಪಾತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಸ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪರಾಶಿಗಳ ಮಧ್ಯವಿರುವ ಸುರುಳಿ ಜಲಪಾತವು ಸೂಕ್ತ ಪಿಕ್‌ನಿಕ್‌ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಧುರೈನಿಂದ ಟೇಕ್ಕಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 123 kmಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. * [[ಟೇಕ್ಕಡಿ]] / ಕುಮಿಲಿ ಟೇಕ್ಕಡಿಯು ಕೇರಳದ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪೆರಿಯಾರ್‌ ವನ್ಯಜೀವಿಧಾಮವು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾಲಯವಾಗಿದೆ. 360;km²ದಷ್ಟು ದಟ್ಟ ಹಸಿರು ಕಾನನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 777&nbsp;km²ದಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಪೆರಿಯಾರ್‌ ವನ್ಯಜೀವಿಧಾಮವನ್ನು ಹುಲಿಗಳ ಅಭಯತಾಣವೆಂದು 1978ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಧುರೈನಿಂದ 155 kmಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. * [[ಕೌಟ್ರಲ್ಲಂ]] (ತಿರುನಲ್ವೇಲಿಯ ಬಳಿ) ಜಲಪಾತಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಇದು ಮಧುರೈನಿಂದ 160 kmಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. 'ದಕ್ಷಿಣದ ಖನಿಜಜಲ ಚಿಲುಮೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವಿದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == * [http://view360.in/virtualtour/madurai/ ಮಧುರೈನ '''ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್‌ ದೇವಾಲಯ''' ದ 360 ಡಿಗ್ರಿ ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತನೆಯ/ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟೀವ್‌ ಅವಾಸ್ತವಿಕ ನೋಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091024153603/http://www.view360.in/virtualtour/madurai/ |date=2009-10-24 }} * [[ಮಧುರೈನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌/ತಂತ್ರಾಂಶ ಕಂಪೆನಿಗಳು]] * [[ಮಧುರೈ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ )]] * [[ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಮಧುರೈ ಉಪಭಾಷೆ]] * [[ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] {{Template group |list = {{Hindu holy cities}} {{Municipal corporations of Tamil Nadu}} {{Tamil Nadu}} }} * [http://www.bharatrail.net/ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಚಾರಣಾ ಸೇವೆ ಭಾರತ್‌ರೈಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091221100303/http://www.bharatrail.net/ |date=2009-12-21 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Commons category}} {{reflist|2}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಧುರೈ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಧುರೈ ರೈಲ್ವೇ ವಿಭಾಗ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ವಿಭಾಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ (ಭಾರತ ) ವಲಯ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಗರಗಳು]] 1hi6wznz8rm8p6o0cpfhkz2a6e61k3p 0 22368 1377314 1352669 2026-07-26T18:55:01Z ~2026-41482-50 100743 ಈ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ದಲ್ಲಿ 2026 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವರ ವಿವರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದೇನೆ 1377314 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Awards | awardname = ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | image = | type = ನಾಗರೀಕ | category = [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] | instituted = ೧೯೮೭ | firstawarded = ೧೯೮೭ | lastawarded = ೨೦೧೯ | total = ೩೩ | awardedby = [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]] | cashaward = [[ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|ರೂ.]] ಒಂದು [[ಲಕ್ಷ]] (೧೯೮೭{{spaced ndash}}೨೦೦೭) <br/> [[ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|ರೂ.]] ಮೂರು [[ಲಕ್ಷ]] (೨೦೦೮{{spaced ndash}}) | description = ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <br/>[[ಕರ್ನಾಟಕ]] | firstawardees = [[ಕುವೆಂಪು]] | lastawardees = [ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ }} '''ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದನ್ನು [[ಕನ್ನಡ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವದು. ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಆದಿಕವಿ [[ಪಂಪ]] ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. == ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು == {| class="wikitable" |+ |- ! #!! ಹೆಸರು !! ವರ್ಷ !! ಕೃತಿ |- | ೧ || [[ಕುವೆಂಪು]] || ೧೯೮೭ || ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ |- |೨ ||[[ತೀ ನಂ ಶ್ರೀ|ತೀ. ನಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]]|| ೧೯೮೮||ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ |- |೩ ||[[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]],|| ೧೯೮೯||ಮೈ ಮನಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ |- |೪ ||[[ಸಂ.ಶಿ.ಭೂಸನೂರುಮಠ|ಸಂ. ಶಿ. ಭೂಸನೂರ ಮಠ]],|| ೧೯೯೦||ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಯ ಪರಾಮರ್ಶೆ |- |೫ ||[[ಪು.ತಿ.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್|ಪು ತಿ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್]] || ೧೯೯೧ || ಶ್ರೀ ಹರಿಚರಿತೆ |- |೬ || [[ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾವ್]] || ೧೯೯೨ ||ದೇವರು |- |೭ ||[[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ]] ||೧೯೯೩ || ಸುವರ್ಣ ಪುತ್ಥಳಿ |- |೮ || [[ಸೇಡಿಯಾಪು ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟ]] || ೧೯೯೪ || ವಿಚಾರ ಪ್ರಪಂಚ |- |೯ ||[[ಕೆ.ಎಸ್. ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ]] || ೧೯೯೫ || ದುಂಡು ಮಲ್ಲಿಗೆ |- |೧೦ || [[ಎಂ.ಎಂ.ಕಲಬುರ್ಗಿ]] || ೧೯೯೬ || ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೧೧ || [[ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ]] || ೧೯೯೭ || ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೧೨ || [[ದೇಜಗೌ]] || ೧೯೯೮ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೧೩ || [[ಚನ್ನವೀರ ಕಣವಿ]] || ೧೯೯೯ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೧೪ || [[ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು]] || ೨೦೦೦ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೧೫ || [[ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ]] || ೨೦೦೧ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೧೬ || [[ಚಿದಾನಂದ ಮೂರ್ತಿ]] || ೨೦೦೨ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೧೭ || [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ]] || ೨೦೦೩ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೧೮ || [[ಎಚ್.ಎಲ್. ನಾಗೇಗೌಡ|ಎಚ್ ಎಲ್ ನಾಗೇಗೌಡ]] || ೨೦೦೪ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೧೯ || [[ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ|ಎಸ್.ಎಲ್.ಭೈರಪ್ಪ]] || ೨೦೦೫ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೨೦ || [[ಜಿ.ಎಸ್.ಆಮೂರ]] <ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/03/27/stories/2007032706570400.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-12-17 |archive-date=2007-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071221070731/http://www.hindu.com/2007/03/27/stories/2007032706570400.htm |url-status=dead }}</ref> || ೨೦೦೬ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೨೧ || [[ಯಶವಂತ ಚಿತ್ತಾಲ]] <ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/fr/2008/03/07/stories/2008030751500300.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-12-17 |archive-date=2012-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104051435/http://www.hindu.com/fr/2008/03/07/stories/2008030751500300.htm |url-status=dead }}</ref> || ೨೦೦೭ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೨೨ || [[ಟಿ. ವಿ. ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] <ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2009/01/19/stories/2009011953580300.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-12-17 |archive-date=2012-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104051457/http://www.hindu.com/2009/01/19/stories/2009011953580300.htm |url-status=dead }}</ref> || ೨೦೦೮ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೨೩ || [[ಚಂಪಾ]] <ref>http://ibnlive.in.com/news/pampa-award-for-champa/214842-60-115.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || ೨೦೦೯ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೨೪ || [[ಜಿ.ಎಚ್.ನಾಯಕ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/pampa-award-conferred-on-gh-nayak/article5209816.ece|title=Pampa award conferred on G.H. Nayak|date=ಅಕ್ಟೋ 7, 2013|via=www.thehindu.com}}</ref> || ೨೦೧೦ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೨೫ || [[ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ]] || ೨೦೧೧ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೨೬|| [[ಡಿ. ಎನ್. ಶಂಕರ ಭಟ್ಟ|ಡಾ.ಡಿ.ಎನ್.ಶಂಕರ ಭಟ್ಟ]] <ref>{{Cite web|url=https://kannada.oneindia.com/news/karnataka/nadoja-award-pampa-award-announced-dec-17-080243.html|title=ಮೂವರಿಗೆ ನಾಡೋಜ, ಶಂಕರ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|date=ಡಿಸೆಂ 17, 2013|website=https://kannada.oneindia.com}}</ref>|| ೨೦೧೨ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೨೭||[[ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಞಣ್ಣ ರೈ]] <ref>ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವರದಿ http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%AF%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%AA-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811011210/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%AF%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%AA-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF |date=2020-08-11 }}</ref>|| ೨೦೧೩ ||ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೨೮||ಪ್ರೊ. [[ಜಿ.ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ]]||೨೦೧೪||ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟು <ref>ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೫-೨-೨೦೧೫/೮-೨-೨೦೧೫ ವರ್ಗಗಳು:</ref> |- |೨೯ |[[ಬಿ.ಎ.ಸನದಿ]] |೨೦೧೫ |ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೩೦ |[[ಹಂಪ ನಾಗರಾಜಯ್ಯ|ಹಂ. ಪ. ನಾಗರಾಜಯ್ಯ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.prajavani.net/news/article/2017/01/11/465147.html|title=ಹಂಪನಾಗೆ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|first=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ|last=ವಾರ್ತೆ|website=Prajavani}}</ref> |೨೦೧೬ |ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೩೧ ||[[ಕೆ.ಎಸ್.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್]]<ref>{{Cite web|url=https://www.prajavani.net/news/article/2017/10/31/529873.html|title=ಪ್ರೊ. ನಿಸಾರ್‌ಗೆ ‘ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’|first=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ|last=ವಾರ್ತೆ|website=Prajavani}}</ref> |೨೦೧೭ |ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೩೨ |[[ಷ.ಶೆಟ್ಟರ್|ಷ.ಶೆಟ್ಟರ್‌]]<ref>ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವರದಿ ೧೨ ಜುಲೈ ೨೦೧೯ https://www.prajavani.net/stories/stateregional/pampa-award-650615.html</ref> |೨೦೧೮ |ಸಂಶೋಧನೆ |- |೩೩ |[[ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ|ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ]]<ref>{{cite web|title=ಕವಿ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯಗೆ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|url=https://www.prajavani.net/stories/stateregional/pampa-award-for-poet-siddalingaiah-702827.html|date=4 Feb 2020|access-date=11 Sep 2020|publisher=Prajavani.com}}</ref> |೨೦೧೯ |ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೩೪ |[[ಸಿ.ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್|ಸಿ.ಪಿ ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ]] |೨೦೨೦ |ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೩೫ |[[ಎಸ್. ಆರ್. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ|ಎಸ್.ಆರ್. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ]] |೨೦೨೧ |ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೩೬ |[[ಬಾಬು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]] |೨೦೨೨ |ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೩೭ |[[ನಾ. ಡಿಸೋಜ|ನಾ.ಡಿಸೋಜ]] |೨೦೨೩ |ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ |- |೩೮ ೩೯ |[[ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ್ ರೈ|ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]]<ref>{{cite news |title=ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಮಿನುಗು ನಕ್ಷತ್ರ; ಬಿ.ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ ಅವರಿಗೆ ಒಲಿದ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://www.vijayavani.net/b-a-viveka-rai-received-the-coveted-pampa-award |date=16 February 2025}}</ref> ದೇವನೂರು |೨೦೨೪ ೨೦೨೬ |ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳ |} === ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ === <gallery> File:Kuvempu1.jpg|thumb|100px|ಕುವೆಂಪು File:ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ.jpg|thumb|ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ File:K S Narasimha Swamy photo of portrait from his home.jpeg|thumb|100px|ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ File:De. Javaregowda.jpg|thumb|100px|ದೇಜಗೌ File:CHANDRASEKHAR-B KAMBARA.jpg|thumb|ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ File:S.L.Bhyrappa.jpg|thumb|100px|ಎಸ್.ಎಲ್.ಭೈರಪ್ಪ File:Naa DSouza.jpg|ನಾ.ಡಿಸೋಜ File:Prof.B.A.Viveka Rai (6).jpg|thumb|100px|[[ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ್ ರೈ]] </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] e9gak4dymimau31789l3jw9gqmeo9oi 0 22866 1377322 1376389 2026-07-27T02:05:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377322 wikitext text/x-wiki {{Two other uses|the U.S. State of Missouri|the river|Missouri River|all other uses|}} {{Infobox U.S. state | Name = Missouri | Fullname = ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯ | Former = Missouri Territory | Flag = Flag of Missouri.svg | Seal = Seal of Missouri.svg | Map = Map of USA MO.svg | Nickname = The Show-Me State (unofficial) | Motto = [[ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಕಾನೂನಾಗಿರಲಿ]] ([[ಕನ್ನಡ]]) | MottoEnglish = Let the welfare of the people be the supreme law | Capital = [[Jefferson City, Missouri|Jefferson City]] | LargestCity = [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] | LargestMetro =[[Greater St. Louis|Greater St Louis Area]]<ref>[http://www.census.gov/population/cen2000/phc-t29/tab03b.xls U.S. Census 2000 Metropolitan Area Rankings; ranked by population]</ref> | Demonym = Missourian | Governor = [[Jay Nixon]] (D) | Lieutenant Governor = [[Peter Kinder]] (R) | Senators = [[Kit Bond]] (R)<br />[[Claire McCaskill]] (D) |Representative=5 Republicans, 4 Democrats | PostalAbbreviation = MO | OfficialLang = [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] | AreaRank = 21st | TotalAreaUS = ೬೯,೭೦೪ | TotalArea = ೧,೮೦,೪೩೩ | LandAreaUS =೬೮,೮೮೬ | LandArea = ೧,೭೮,೧೪೫ | WaterAreaUS =೮೧೮ | WaterArea = ೨,೧೧೯ | PCWater = ೧.೧೭ | PopRank = ೧೮ನೇ | 2000Pop = ೫,೯೮೭,೫೮೦ (೨೦೦೯ est.)<ref name=09CenEst /> <br /> ೫,೫೯೫,೨೧೧ (೨೦೧೦) | DensityRank = ೨೮ನೇ | 2000DensityUS = ೮೬.೯ (೨೦೦೯) | 2000Density = ೩೩.೫೬ | MedianHouseholdIncome = $೪೫,೧೧೪ | IncomeRank = ೩೭ನೇ | AdmittanceOrder =೨೪ನೇ | AdmittanceDate = August 10, 1821 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]] : [[UTC]]-6/[[Daylight saving time|-5]] | Latitude = [[36th parallel north|36° N]] to 40° 37′ N | Longitude = ೯೫° ೪೬′ W ರಿಂದ ೮೯° ೬′ W ವರೆಗೆ | WidthUS =೨೪೦ | Width = ೩೮೫ | LengthUS = ೩೦೦ | Length = ೪೮೦ | HighestPoint = [[Taum Sauk Mountain]]<ref name="usgs">{{cite web| date =April 29, 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| dateformat =mdy| accessdate =November 6, 2006| archive-date =ಜೂನ್ 1, 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> | HighestElevUS = ೧,೭೭೨ | HighestElev = ೫೪೦ | MeanElevUS = ೮೦೦ | MeanElev = ೨೪೦ | LowestPoint = [[St. Francis River]]<ref name="usgs"/> | LowestElevUS = ೨೩೦ | LowestElev = ೭೦ | ISOCode = US-MO | Website = www.mo.gov }} '''ಮಿಸೌರಿ''' ({{pron-en|mɨˈzʊəri|en-us-Missouri.ogg}}ಅಥವಾ{{IPA-en|mɨˈzʊərə|}})<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/missouri ಮಿಸೌರಿ]. | 2009 [[ಮಿರಿಯಮ್-ವೆಬ್ಸ್ ಟರ್]] ಆನ್ ಲೈನ್ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ. ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮೇ ೧೩ , ೨೦೦೯ .</ref>[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]]<ref>http://www.census.gov/const/regionmap.pdf</ref> ನ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಬಾಗ|ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ]], [[ಇಯೋವಾ]], [[ಇಲಿನಾಯ್ಸ್]], [[ಕೆಂಟಕಿ]], [[ಟೆನೆಸ್ಸಿ]], [[ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್]], [[ಓಕಲ್ಹೋಮಾ]], [[ಕಾನ್ಸಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ|ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾಗಳಿಂದ]] ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು [[ರಾಜ್ಯ]]. ಮಿಸೌರಿಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ 18ನೆಯದಾಗಿದ್ದು,2009ರ ಜನ ಎಣಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 5,987,580.<ref name="09CenEst">{{cite web |title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 |publisher = United States Census Bureau |accessdate = 2010-01-04 |url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-01.csv}}</ref> ಮಿಸೌರಿ [[114 ಗ್ರಾಮಗಳ|114 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರ|ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಮಿಸೌರಿಯ ರಾಜಧಾನಿ [[ಜೆಫರ್ಸನ್ ನಗರ]]. [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]], [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ಮಿಸೌರಿಯ ಮೂರು ವಿಶಾಲವಾದ [[ನಗರಪ್ರದೇಶಗಳು]]. ಮಿಸೌರಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಿಂದ [[ಲೂಯಿಸೀನಿಯಾ ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ|ಲೂಯಿಸೀನಿಯಾ ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಪಡೆದುದಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ [[ಮಿಸೌರಿ ಪ್ರದೇಶ|ಮಿಸೌರಿ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು]] ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಸೌರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಕೊಂಚ ಭಾಗವನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟದ 24ನೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ 10,1821ರಂದು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. [[ನಾಗರಿಕ|ನಾಗರಿಕಮತ್ತು]] [[ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ]] ಮಿಶ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಿಸೌರಿಯು ಇಡೀ ದೇಶದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ (0}ಮುನ್ಸೂಚನಾಘಂಟೆರಾಜ್ಯವೆಂದೇ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-0411030358nov03,1,6377649.story?coll=chi-newsnationworld-utl&ctrack=1&cset=true |title=ಟಾಪಿಕ್ ಗ್ಯಾಲರೀಸ್ - chicagotribune.com |access-date=2021-08-29 |archive-date=2007-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014111553/http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-0411030358nov03,1,6377649.story?coll=chi-newsnationworld-utl&ctrack=1&cset=true |url-status=dead }}</ref> [[1956]] ಮತ್ತು [[2008|2008ರ]] ಹೊರತಾಗಿ, [[1904|1904ರಿಂದ]] ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಯು.ಎಸ್.ರಾಸ್ಟ್ರಪತಿಯ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮುಂದಿನ [[ಅಮೆರಿಕದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಯಾರಾಗುವರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿವೆ. ಮಿಸೌರಿಯ ಮೇಲೆ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ|ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮದ]] ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣದ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಗಾಢ ಛಾಯೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದು, ಅದು [[ಗಡಿರಾಜ್ಯ|ಗಡಿರಾಜ್ಯವೆಂಬ]] ಅಂಶವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನಂತೂ "ಪಶ್ಚಿಮಾಂತ್ಯ ಪೂರ್ವ ನಗರ" ಎಂದೂ, [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರ|ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರವನ್ನು]] "ಪೂರ್ವಾಂತ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ನಗರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಿಸೌರಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವು [[ವಿಭಜಿತ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ(ಬಯಲು)|ವಿಭಜಿತ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ(ಬಯಲು)ಯಾಗಿದ್ದು]], ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು [[ವಿಭಜಿತ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ|ವಿಭಜಿತ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳಿಂದಾವೃತವಾದ]] [[ಒಝಾರ್ಕ್ ಬೆಟ್ಟ|ಒಝಾರ್ಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ]] ಕೂಡಿದ್ದು, ಈ ಎರಡೂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು [[ಮಿಸೌರಿ ನದಿ|ಮಿಸೌರಿ ನದಿಯು]] ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ|ಮಿಸಿಸಿಪಿಮತ್ತು]] ಮಿಸೌರಿನದಿಗಳ [[ಸಂಗಮ|ಸಂಗಮವು]] ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.netstate.com/states/intro/mo_intro.htm |title=ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಟು ಮಿಸೌರಿ - ದ ಷೋ ಮಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಜೆಫರಸನ್ ಸಿಟಿ |access-date=2010-03-22 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074045/http://www.netstate.com/states/intro/mo_intro.htm |url-status=dead }}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರ == ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ [[ಮಿಸೌರಿ ನದಿ|ಮಿಸೌರಿ ನದಿಯ]] ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಟ್ಟಿದ್ದು, ಆ ನದಿಗೆ [[ಸಿಯೋಯುಯನ್]] ಭಾಷೆ ಮಾತಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಡಲಾಗಿದ್ದು, ಆ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರ ಹೆಸರು [[ಇಲಿನಾಯ್ಸ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಓಯೆಮೆಸೌರಿಟಲ್'' (''ವಿಮಿಹ್ ಸೂರಿಟಾ'' <ref>ಮೆಕ್ಕಾಫೆರ್ಟಿ ಮೈಕಲ್. 2004 ''[http://muse.jhu.edu/journals/american_speech/v079/79.1mccafferty.html ಕರೆಕ್ಷನ್: ಎಟಿಮಾಲಜಿ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿ] (ರೆಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟೆಡ್ ಆಕ್ಸೆಸ್)'' . ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಪೀಚ್, 79.1:32</ref>) ಎಂದಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಅರ್ಥ "ಯಾರು ಡಗೌಟ್ [[ದೋಣಿಗ|ದೋಣಿಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವರೋ" ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.bartleby.com/61/41/M0344100.html ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಡಿಕ್ಷ್ನರಿ'' :ಮಿಸೌರಿ]</ref> "ಮಿಸೌರಿ"ಯ ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ, ಕೆಲವರ ಪ್ರಕಾರ ಅದು [[ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಾಕ್ಷರ|ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಾಕ್ಷರವೆಂದೂ]] (ಮೀಟ್ ನಲ್ಲಿನ ಈಕಾರದಂತೆ) ಮತ್ತು ಇತರರ ಪ್ರಕಾರ ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರವೆಂದೂ(ಮಿಟ್ ಅಥವಾ ಮಟ್ ನ ಇಕಾರ ಅಥವಾ ಉಕಾರದಂತೆ) ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ [http://missourifolkloresociety.truman.edu/Missouri%20Folklore%20Studies/THE%20PRONONCIATION%20OF%20MISSOURI.htm ಬಹಳ ಕೂಲಂಕಷವಾದ ಅಧ್ಯಯನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409214810/http://missourifolkloresociety.truman.edu/Missouri%20Folklore%20Studies/THE%20PRONONCIATION%20OF%20MISSOURI.htm |date=2008-04-09 }} ನಡೆಸಿದವರು ಭಾಷೋಚ್ಚಾರಣ ತಜ್ಷ [http://missourifolkloresociety.truman.edu/dml.html ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಲ್ಯಾನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701072256/http://missourifolkloresociety.truman.edu/dml.html |date=2010-07-01 }}. ಭಾಷಾದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಯಾವುದೇ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳೂ ಸರಿಯಾದುದಲ್ಲ; ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಇವೆಲ್ಲಾ ವಿಭಿನ್ನತೆಯ ವಿಧಾನಗಳಷ್ಟೇ, ಹೊಂದಲಾರದ (diachronic)ಮತ್ತು ಹೊಂದುವಂತಹವು([[synchronic]]); ಇವುಗಳೂ ಸಹ ಆಡುವವನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ವಯಸ್ಸು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ/ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''[[ಶ್ವಾ]]'' ಸ್ವರವು [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ|ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಯ]] ಜನರ ುಚ್ಚಾರಣೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದು, ಹಳಬರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ (1945ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಜನಿಸಿದವರು)ಅದರಲ್ಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಬಂದವರಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರವು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ, ಆದರೆ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವಿವಿಧತೆಗಳನ್ನು ಲ್ಯಾನ್ಸ್ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ: ಎರಡನೆಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುವುವು]]("ಮಿಸರಿ"ಯ ಸ)ಆದರೆ ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ [[ತೇಲಿಸಿಬಿಡುವರು]] ("missive"ನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೆಯ s ನಂತೆ) ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳು [[ಎತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು]] ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸದೆ (ಲರ್ಕ್ ನ ರ್ಕ್ ನಂತೆ) ಅಥವಾ [[ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ]] (ಲ್ಯೂರ್ ನ ಯೂ ನಂತೆ)ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವುವು. == ಭೂಗೋಳ == {{Main|Geography of Missouri}} {{See also|List of Missouri state parks}} [[ಚಿತ್ರ:National-atlas-missouri.png|thumb|250px|left|ಮಿಸೌರಿ, ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳ ನೋಟ]] ಮಿಸೌರಿ, ಪಕ್ಕದ ಟೆನೆಸ್ಸಿಯಂತೆಯೇ, ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳೊಡನೆ ಗಡಿಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯು.ಎಸ್.ನ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯವೂ ಎಂಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಸೌರಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಇಯೋವಾ]]; ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯ ಅತ್ತಣಕ್ಕೆ, [[ಇಲಿನಾಯ್ಸ್]], [[ಕೆಂಟಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಟೆನೆಸ್ಸಿ]]; ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್]]; ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಓಕಲ್ಹೋಮಾ]], [[ಕಾನ್ಸಾಸ್]], ಮತ್ತು [[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ]](ಕಡೆಯದು ಮಿಸೌರಿ ನದಿಯ ಅತ್ತಣ ದಂಡೆಯೆಡೆ)ರಾಜ್ಯಗಳಿವೆ. ಮಿಸೌರಿಯ ಎರಡು ಮಹಾನದಿಗಳೆಂದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಗಡಿಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವಂತಹ [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ]] ನದಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತಾ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಮೆಟ್ರೋ ನಗರಗಳಾದ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಗಳ ಸೇತುವಾದಂತಹ ಮಿಸೌರಿ ನದಿ. ಇಂದು ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.eduplace.com/ss/maps/pdf/midwestus_nl.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-03-22 |archive-date=2017-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708220831/http://www.eduplace.com/ss/maps/pdf/midwestus_nl.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.bls.gov/eag/eag.midwest.htm ಮಿಡ್ ವೆಸ್ಟ್ ರೀಜನ್ ಎಕಾನಮಿ ಎಟ್ ಎ ಗ್ಲಾನ್ಸ್]</ref> ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಾದರೂ ಇತಿಹಾಸದ ರೀತ್ಯಾ ಮಿಸೌರಿಯನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ರಾಜ್ಯ<ref>{{Cite web |url=http://www.unc.edu/news/archives/jun99/reed16.htm |title=UNC-CH ಅಧ್ಯಯನಗಳು 'ನಿಜ' ದಕ್ಷಿಣ ಎಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಬಯಲುಮಾಡುತ್ತವೆ |access-date=2010-03-22 |archive-date=2010-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530083044/http://www.unc.edu/news/archives/jun99/reed16.htm |url-status=dead }}</ref> ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದವರು [[ದಕ್ಷಿಣ|ದಕ್ಷಿಣದವರಾಗಿದ್ದರೆಂಬುದು]] ಹಾಗೂ ಅದು ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧ(ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್)ಗೆ ಮುನ್ನ ಗುಲಾಮರ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದುದು. ಗುಲಾಮರ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಂತಹ, ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಬಂದ, ವಲಸೆಗಾರರು ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯಬಾಗದಲ್ಲಿ, ಮಿಸೌರಿ ನದಿಯ ಗುಂಟ ನೆಲೆಸುತ್ತಾ, ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತನ್ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವು "[[ಲಿಟಲ್ ಡಿಕ್ಸೀ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ವಾಸುಸುವಂತಹ [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ]], [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ|ಕೊಲಂಬಿಯಾದಂತಹ]] ಬೃಹತ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟಿನ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ತಾವೇ ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರು. ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಕೇಪ್ ಗಿರಾರ್ಡಿಯೂ]], [[ಪೋಪ್ಲಾರ್ ಬ್ಲಫ್]], [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ಸೀಕೆಸ್ಟನ್]] ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಮಿಸೌರಿಯು ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮನೋರಂಜಕ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ{{convert|202000|acre|km2}} 16,695,000 ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ, ಆ ವರ್ಷ, ರಾಜ್ಯಭಾರದ ವಾರ್ಷಿಕ ವ್ಯಯದ 26.6%ನಷ್ಟು, ಎಂದರೆ $7.41 ಮಿಲಿಯನ್ನ್ ಗಳನ್ನು ಆದಾಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿತು.<ref name="ReferenceA">{{cite book |title=''Almanac of the 50 States'' (Missouri) |publisher=Information Publications (Woodside, CA) |year=2008 |page=203}}</ref> === ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ === [[ಚಿತ್ರ:US mo physiographic map.jpg|thumb|left|250px|ಮಿಸೌರಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಭೂಪಟ]] [[ಮಿಸೌರಿ ನದಿ|ಮಿಸೌರಿ ನದಿಯ]] ಉತ್ತರಭಾಗಕ್ಕೆ [[ಇಯೋವಾ]], [[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಸಾಸ್]] ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಉತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ [[ಹಿಮಾವೃತ|ಹಿಮಾವೃತವಾಗಿದ್ದು]], ಉತ್ತರದಿಂದ ಮಿಸೌರಿಯವರೆಗೂ ಹರಡಿದ್ದ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು ಈಗ ಮಂದವಾದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಬೆಟ್ಟಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ]], ಮಿಸೌರಿ ಮತ್ತು [[ಮೆರಾಮೆಸಿ]] ನದಿಗಳ ಗುಂಟ ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯವು ಹಲವಾರು ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಿಸೌರಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಓಝಾರ್ಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲು]] ತಲೆಯೆತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು [[ಪ್ರೀಕೇಂಬ್ರಿಯನ್]] [[ಇಗ್ನಿಯಸ್]] [[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾಂಕಾಯ್ಸ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ|ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾಂಕಾಯ್ಸ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳ]] [[ವಿಭಜಿತ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ|ವಿಭಜಿತ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳಾಗಿವೆ]]. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಸ್ಟ್ ಭೂಲಕ್ಷಣ|ಕಾರ್ಸ್ಟ್ ಭೂಲಕ್ಷಣಗಳೂ]] ಕಂಡುಬಂದು, ಎತ್ತರದ ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆತಗಳು ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mostateparks.com/karst.htm |title=Missouri's Karst Wonderland - Missouri State Parks and Historic Sites, DNR |publisher=Mostateparks.com |date=2008-06-06 |accessdate=2010-02-20 |archive-date=2010-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228195535/http://www.mostateparks.com/karst.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:ozarks.jpg|thumb|right|200px|ದಕ್ಷಿಣ ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿನ ಒಝಾರ್ಕ್ಸ್ ನ ಒಂದು ಭಾಗ]] ಈ ರಾಜ್ಯದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗವೇ [[ಬೂಟ್ ಹೀಲ್]] ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಮಿಸಿಸಿಪಿಯ ಎರೆಮಣ್ಣಿನ ಸಮತಟ್ಟುಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ ಎಂಬೇಮೆಂಟ್]] ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಹಳ ಸಮವಾಗಿದ್ದು, ಬಹಳ ಶೈತ್ಯಭರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿಯಾಧಾರಿತ ಪ್ರದೇಶವಾದ್ದರಿಂದ, ರಾಜ್ಯದ ಕಡು ಬಡ <ref>{{Cite web |url=http://ded.mo.gov/researchandplanning/community/misc/sa-1102-1.stm |title=ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ಆದಾಯದ ಅಸಮತೆ |access-date=2010-03-22 |archive-date=2010-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107144051/http://ded.mo.gov/researchandplanning/community/misc/sa-1102-1.stm |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಫಲವತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಭತ್ತ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿವೆ. 1811 -12ರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ನಾಲ್ಕು [[ನ್ಯೂ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ಭೂಕಂಪ|ನ್ಯೂ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ಭೂಕಂಪಗಳ]] ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವು ಬೂಟ್ ಹೀಲ್ ಪ್ರದೇಶವೇ ಆಗಿತ್ತು. === ಹವಾಗುಣ === {{Main|Climate of Missouri}} ಮಿಸೌರಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಖಂಡಗಳೋಪಾದಿಯ ಹವಾಗುಣ([[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಷನ್]] Dfa), ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶೀತಲ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಬೇಗೆಯ, ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಬೇಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೂಟ್ ಹೀಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಹವಾಗುಣವು ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಉಷ್ಣವಲಯಗಳ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ(ಕೊಪ್ಪೆನ್ Cfa). ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಿಸೌರಿಯು ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಾಪಮಾನದ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಡುವಂತಹ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಗಳಾಗಲೀ, ಸಮುದ್ರವಾಗಲೀ ಇರದ ಕಾರಣ ಅದರ ಹವಾಗುಣವು ಆರ್ಕ್ ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೀಸುವ ಕುಳಿರ್ಗಾಳಿಯ ದೆಸೆಗೆ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯ ಬಿರುಸಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. {| ಶ್ರೇಣಿ="ವಿಕಿಟೇಬಲ್" "ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಅಕ್ಷರದಳತೆ:90%;"| | ಕಾಲಂವಿಸ್ತಾರ = "೧೩" ಶೈಲಿ="ಬರಹ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಅಕ್ಷರದಳತೆ:120%; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#E8EAFA;"| ಮಿಸೌರಿಯ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳ ಮಾಸಿಕ ಕನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನಗಳು |- ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000; ಎತ್ತರ:17px;"| ನಗರ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಜನವರಿ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಫೆಬ್ರವರಿ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಮಾರ್ಚ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಏಪ್ರಿಲ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಮೇ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಜೂನ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಜುಲೈ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಆಗಸ್ಟ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ನವೆಂಬರ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಡಿಸೆಂಬರ್ |- ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000; ಎತ್ತರ:16px;"|ಕೊಲಂಬಿಯಾ | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|37/18 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|44 /23 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|55 /33 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|66 /43 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|75 /53 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|84 /62 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|89 /66 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|87 /64 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|79 /55 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|೬೮/44 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|೫೩/33 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|42/22 |- ! | ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|ಎತ್ತರ:16px;"|ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರ | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|36 /18 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|43 /23 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|54 /33 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|65 /44 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|75 /54 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|84 /63 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|89 /68 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|87 /66 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|79 /57 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|68 /46 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|52/33 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|40/22 |- ! | ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000; ಎತ್ತರ:16px;"|ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್ | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"| 42/22 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|48/26 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|58/35 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|68 /44 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|76/53 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|85/62 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|90 /67 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|90 /66 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|81/57 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|56/35 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|46/26 |- ! | ಶೈಲಿ=ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfel;ವರ್ಣ:#000;ಎತ್ತರ:16px ;"|ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್<ref name="weather.com">{{cite web |url=http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/USMO0787?from=36hr_bottomnav_undeclared |title=Average Weather for St. Louis, MO - Temperature and Precipitation |publisher=Weather.com |dateformat=mdy |accessdate=October 15, 2009}}</ref> | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|38/21 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|45/26 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|55/36 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|66/47 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|77/57 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|91/71 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|88/69 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|81/61 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|69/49 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|54/38 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|42/27 |- | ಕಾಲ್ ಸ್ಪ್ಯಾನ್ = "13" ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಅಕ್ಷರದಳತೆ:90%;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#E8EAFA;"| |} == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Missouri}} {{See also|Missouri in the American Civil War}} {{US state insignia | Name = Missouri | Motto = ''Salus populi suprema lex esto''<br />([[Latin]], "Let the welfare of the people be the supreme law") | Slogan = ''Show Me (unofficial)'' | Bird = [[Eastern Bluebird|Bluebird]] (1927) | Animal = Missouri [[Mule]] (1995) | Fish = [[Channel Catfish]] (1997) | Insect = [[Western honey bee|Honey bee]] (1985) | Flower = [[Crataegus|Hawthorn]] (1923) | Tree = [[Flowering Dogwood]] (1955) | Song = "[[Missouri Waltz]]" (1949) | Quarter = Missouri quarter, reverse side, 2003.jpg | QuarterReleaseDate = Released in 2003 | Butterfly = | Furbearer = | Grass =[[Big bluestem]] (2007) | Reptile =[[Three-toed box turtle]] (2007) | Wildflower= | Beverage = | Colors = | Dance = [[Square dance]] (1995) | Fossil = [[Crinoid]] (1989) | Dinosaur = ''[[Hypsibema]] missouriensis'' (2004) <ref>{{Cite web |url=http://www.moga.state.mo.us/statutes/C000-099/0100000095.HTM |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-03-22 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930153715/http://www.moga.state.mo.us/statutes/C000-099/0100000095.HTM |url-status=dead }}</ref> | Gemstone = [[Aquamarine]] | Mineral = [[Galena]] (1967) | MusicalInstrument= [[Fiddle]] (1987) | Neckwear = | StateRock = [[Mozarkite]] (1967) | Games = | Ship = | Soil = | Tartan = | Waltz = | Plant = | Berry = | Fruit = | Vegetable = | Dessert = Ice Cream Cone | Shell = | Trout = | Christmas_tree= | Dog = }} [[ಚಿತ್ರ:StLouis Arch.jpg|thumb|right|200px|ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಗೇಟ್ ವೇ ಕಮಾನು]] ಯೂರೋಪಿನವರ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಾಸಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಮುನ್ನ ಮಿಸೌರಿಯು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಾಂಗ|ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಾಂಗಭರಿತ]] ನಾಡಾಗಿತ್ತು. [[ಪುರಾತನ ವಸ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಇಲಾಖೆ|ಪುರಾತನ ವಸ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಇಲಾಖೆಯವರು]] ನದಿಯಗುಂಟ ಮಾಡಿದ ಉತ್ಖನನಗಳು ಮಿಸೌರಿ ಪ್ರದೇಶವು 7000 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆಯಿಂದಲೂ ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. 1000 [[CE]] ಗಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆಯೇ [[ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮಿಸಿಸಿಪಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮಿಸಿಸಿಪಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ]] ಉಗಮವಾಗಿ, ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಜನರು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]], [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿ|ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯ]] ಅತ್ತಣ ತೀರವಾದ [[ಕಹೋಕಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಈಗಿನ [[ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ನ ಕಾಲಿನ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರ ವಿಶಾಲವಾದ ನಗರಗಳು ಸಾವಿರಾರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಸತಿಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಅವು ಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿರುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ [[ಪ್ಲಾಟ್ ಫಾರ್ಮ್]] (ಸಮವಾದ), [[ರಿಡ್ಜ್ ಟಾಪ್]] (ಎರಡೆಡೆಯಿಂದಲೂ ಏರಿ ನಿಂತ ಇಳಿಜಾರಿನ ಎತ್ತರದ ಕಡೆಗಿನ ಅಂಚು) ಮತ್ತು [[ಕೋನ್ ಆಕಾರ|ಕೋನ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ]] ಕಟ್ಟಿದ ಬೃಹದಾಕಾರದ, ವಿನಾಶವನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತ [[ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡ|ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ]]. [[ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್]] ನಿಂದ [[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋವರೆಗೆ]] ಹರಡಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಕಹೋಕಿಯಾವೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1400 CE ಯ ವೇಳೆಗೆ ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯು ವಿನಾಶವಾಗಿ, ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರು ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬಹಳ ಜನ ವಂಶಸ್ಥರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೊರೆದು ಹೊರಟುಹೋದರು. ಅಗಣಿತ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಅನ್ನು ಮೌಂಡ್ ಸಿಟಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಕ್ರಮೇಣ ನಗರೀಕರಣದಿಂದ ಆ ಗುಡ್ಡಗಳು ನಾಶವಾದವು. ಮಿಸಿಸಿಪಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಮಿಸಿಸಿಪಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೋ ನದಿಯ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ, ನದಿಯ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ದಿಕ್ಕಿನ ಗುಂಟ ಈ ಗುಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಯೂರೋಪ್ ನಿಂದ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಮೊದಮೊದಲ ಬಣದವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೆನಡಿಯನ್ನ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೆನಡಿಯನ್ನರಾಗಿದ್ದು]], ಇವರು ಸುಮಾರು 1750ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದು ಈಗ [[ಸೇಂಟ್ ಜೆನೀವಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಅದೇ ಮಿಸೌರಿಯ ಮೊದಲ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ನೆಲೆವೀಡಾಯಿತು. ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರು [[ಇಲಿನಾಯ್ಸ್]] ಗ್ರಾಮದ ಮಿಸಿಸಿಪಿಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ವಸಾಹತು ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ , ಅಲ್ಲಿನ ಫಲವತ್ತಾದ ಜಮೀನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದುದರಿಂದಲೂ ಹಾಗೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ನದಿಯ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಜಮೀನು ಇರದುದರಿಂದಲೂ, ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸಹ ಫ್ರೆಂಚ್-ಕೆನಡಿಯನ್ ವಸಾಹತುಜನರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವಸಾಹತೇ. ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಉಣ್ಣೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿ, ಅ ವಹಿವಾಟು ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಅದರ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು. ಸೇಂಟ್ ಜಿನೇವಾ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳವೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ನದಿಯ ಕೆಳಹರಿವಿನ ಭಾಗದ ಲೋಯರ್ ಲೂಯಿಸೀನಿಯಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ, ವಿಪುಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದ [[ಭತ್ತ]], [[ಜೋಳ]] ಮತ್ತು [[ತಂಬಾಕು|ತಂಬಾಕುಗಳನ್ನು]] ಹಾಗೂ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಟನ್ ಗಟ್ಟಲೆಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯ ಬೆಳೆಯುವುದು ಲೋಯರ್ ಲೂಯಿಸೀನಿಯಾದ ಉಳಿವಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು. 1803ರ ಅಮೆರಿಕಾದವರ [[ಲೂಯಿಸೀನಿಯಾ ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ|ಲೂಯಿಸೀನಿಯಾ ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ]] ಭಾಗವಾದ ಮಿಸೌರಿಯು, ಸಮುದ್ರಯಾನಕ್ಕೆ ತೊಡಗುವವರು ಮತ್ತು ವಸಾಹತು ಜನಾಂಗದವರು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಪಯಣಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಮಿಸೌರಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಗಮನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಮಿಸೌರಿಯನ್ನು "ಗೇಟ್ ವೇ ಟು ದ ವೆಸ್ಟ್"(ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಪಯಣಿಸಲು ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. [[ಲೂಯಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಸಮುದ್ರಯಾನ]] ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ, ಲೂಯಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕೈಗೊಂಡ, [[ಶಾಂತಿಸಾಗರ|ಶಾಂತಿಸಾಗರದ]] ಪಶ್ಚಿಮಪ್ರದೇಶಗಳ ಶೋಧವನ್ನೊಳಗೊಂಡ,ಸಮುದ್ರಯಾನದ ಆರಂಭದ ಮತ್ತು ಹಿಂತಿರುಗಿದ ತಾಣವು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುಲಾಮರ ರಾಜ್ಯವೆಂದು 1821ರ [[ಮಿಸೌರಿ ರಾಜಿ|ಮಿಸೌರಿ ರಾಜಿಯ]] ಅಂಗವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ರಾಜ್ಯದ ವಾಣಿಜ್ಯನೀತಿಗೆ ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯ ಗುಂಟ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಜಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ, 1860ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು {{convert|140|mi|km}}ಕಟ್ಟುವುದನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಮಿಸಿಸಿಪಿಯ ಮೇಲೆ ಬರುವವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿತ್ತು.<ref>[http://query.nytimes.com/mem/archives-free/pdf, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್'' ಟೈಮ್ಸ್'' ,"ಲೂಯಿಸೀನಿಯಾ: ದ ಲೆವೀ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಫ್ ದ ಸ್ಟೇಟ್", 10/8/1874; ದರ್ಶಿಸಿದ್ದು 11/15/2007]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1812ರ [[ನ್ಯೂ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ಭೂಕಂಪ|ನ್ಯೂ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ಭೂಕಂಪದ]] ಮೂಲಸ್ಥಾನವು ಈ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಆಗಿದ್ದು,ಆ ಭೂಕಂಪವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದಂದಿನಿಂದಲೂ ಉಂಟಾದ ಬಹಳ ಪ್ರಬಲವಾದ ಭೂಕಂಪವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ,ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಸಾವುನೋವುಗಳೂ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದವು. ಮೂಲತಃ ಮಿಸೌರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಯು ನೇರವಾಗಿತ್ತು; [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನದಿ|ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನದಿಯು]] ಮಿಸೌರಿ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುವಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಸ್ ವರ್ತ್<ref>ಹಾಫ್ ಹಾಸ್. (1984). ''ಷೆಝ್ ಲೆಸ್ ಕ್ಯಾನ್ಸೆಸ್: ತ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಎಟ್ ಕಾಸ್ ಮೌತ್'' , ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ: ಲೊವೆಲ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ISBN 0-03-063748-1</ref> ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುವ ರೇಖೆಯೇ ಇದರ ಗಡಿಯೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಯು ಪಲ್ಲಟಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ರೇಖೆಯನ್ನು ಓಸೇಜ್ ಬೌಂಡರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://supreme.justia.com/us/48/660/case.html ''ಮಿಸೌರಿ V. ಇಯೋವಾ'' , 48 U. S. 660 (1849) - US ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೇಸಸ್ ಫ್ರಂ ಜಸ್ಟಿಯಾ &amp; ಒಯೆಝ್]</ref> 1835ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರಿಂದ ಜಾಗವನ್ನು [[ಪ್ಲಾಟ್ಟೆ ಪರ್ಚೇಸ್]] ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೂಲಕ ಖರೀದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರಭಾಗಕ್ಕೆ ಇರುವ ಮಿಸೌರಿ ನದಿಯನ್ನೇ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಮೊದಲೇ ಸಂಯುಕ್ತರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯವಾದ ಮಿಸೌರಿಯ ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಮತ್ತೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು(ಸುಮಾರು ವರ್ಜೀನಿಯಾದ 65,000 ಚದರ ಮೈಲಿಗಳ {{convert|66500|sqmi|km2}} ಅಷ್ಟು(ಆಗ ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜೀನಿಯಾವೂ ಸೇರಿತ್ತು.) <ref>[[ಮೀಯಿಂಗ್, D.W]].(1993). ''ದ ಷೇಪಿಂಗ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ: ಎ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ ಆನ್ 500 ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' , ''ಸಂಪುಟ 2, ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಅಮೆರಿಕ: 1800–1867'' ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾವೆನ್: ಯೇಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ISBN 0-300-05658-3, ಪುಟ. 437</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಸೌರಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಅಮೆರಿಕನ್ ವಸಾಹತುಗಾರರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಂದಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೇಲುಭಾಗದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದು, ಅವರೊಡನೆ ಗುಲಾಮರಾಗಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಚಾಕರಿಗಾಗಿ ಕರೆತಂದು, ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಬಯಸಿದರು. ಅವರು ಬಹುತೇಕ ಮಿಸೌರಿ ನದಿಯ ಗುಂಟ ಇರುವ 17 ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸತೊಡಗಿದರು; ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದು ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವಂತಿದ್ದು, ಆ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು "[[ಲಿಟಲ್ ಡಿಕ್ಸೀ]]" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು 1830ರ ದಶಕದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಿಂದ ಬಂದ [[ಮಾರ್ಮನ್]] ವಲಸೆಗಾರರು ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿಯೂ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 'ಹಳೆಯ ವಸಾಹತುಜನಾಂಗ'(ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದವರು) ಮತ್ತು ಮಾರ್ಮನ್(ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಉತ್ತರ|ಉತ್ತರದಿಂದ]] ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಿಂದ)ಜನಾಂಗದವರ ಮಧ್ಯೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮೂಡಿದವು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ '[[ಮಾರ್ಮನ್ ಯುದ್ಧ]]'ವು ಸಂಭವಿಸಿತು. 1839ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಸಾಹತುಜನರು ಮಾರ್ಮನ್ನರನ್ನು ಮಿಸೌರಿಯಿಂದ ಹೊರಗಟ್ಟಿದರು. ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕದನಗಳು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿನ ಆತಂಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. 1838 -1839ರಲ್ಲಿ ಲೋವಾದೊಂದಿಗೆ [[ಹನೀ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಗಡಿವಿವಾದ ಉಂಟಾಗಿ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಗಡಿಯಗುಂಟ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಜ್ಜಾಗಿಸಿದವು. ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನವರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಡಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ದಾಟುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ನಡೆದ ನಂತರ(ಒಮ್ಮೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ]]{{Citation needed|date=July 2009}}ಯ ಪಶ್ಚಿಮಬಂದರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಸೇರಿದಂತೆ)ಮಿಸೌರಿ ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಸಾಸ್]] ಗಳ ನಡುವೆ ಗಡಿಯುದ್ಧವು ಹತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. 1830ರಿಂದ 1860ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಸೌರಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರತಿ ದಶಕದಲ್ಲೂ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಯಿತು. ವಲಸೆಬಂದ ಹೊಸಬರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಅಮೆರಿಕನ್ನರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಐರಿಷ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ವಲಸೆಗಾರರು ೧೮೪೦ ಹಾಗೂ 1850ರ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಕ್ಷಾಮ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿಗಳಿಂದಾದ ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ, ಅವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ವಲಸೆ ಬಂದ ಅವರಿಗೆ, ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಿಸೌರಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ರೈತರು ಬದುಕಿಗಾಗಿ ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗುಲಾಮರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅಂತಹ ರೈತರ ಬಳಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 5ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಗುಲಾಮರಿರುತ್ತಿದ್ದರು. 20ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು ತೋಟಗಾರರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ರೈತರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಿಸೌರಿ ನದಿತೀರದ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವಾದ "ಲಿಟಲ್ ಡಿಕ್ಸೀ" ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಆತಂಕವು ರಾಜ್ಯದ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯತ್ತನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಸಿಕೊಂಡಂತಹವಾಗಿದ್ದವು. 1860ರಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ದೇಶದ 1,182,012 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹತ್ತನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು.<ref>[http://fisher.lib.virginia.edu/collections/stats/histcensus/ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ರೌಸರ್, ೧೮೬೦ ಫೆಡೆರಲ್ ಸೆನ್ಸಸ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091206001455/http://fisher.lib.virginia.edu/collections/stats/histcensus/ |date=2009-12-06 }} ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡದ್ದು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2008 .</ref> 1861ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಯು ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಮಿಸೌರಿಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು ವಿಂಗಡಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಆ ಸಮಿತಿಯು ಒಕ್ಕೂಟದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವುದಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ದಕ್ಷಿಣ-ಪರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ [[ಕ್ಲೈಬೋರ್ನ್ ಎಫ್ ಜಾಕ್ಸನ್]] [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಶಿಬಿರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ನೂರಾರು ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಸೇನೆಯ ತುಕಡಿಯನ್ನು ಸಜ್ಜಾಗಲಿ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ಆತಂಕಿತರಾದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸೇನಾಪತಿ [[ನಥಾನಿಯಲ್ ಲಿಯಾನ್]] ರು ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟು, ಆ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದು, ರಾಜ್ಯದ ಸೇನೆಯು ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಮಣಿಸಿದರು. ನಂತರ ಲಿಯಾನ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡಲರಿಯದ ಜರ್ಮನ್ ವಲಸೆಗಾರರೇ ತುಂಬಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಪಡೆಯನ್ನು ಆ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕ ಸೇನೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು; ಲಿಯಾನ್ ರ ಸೈನಿಕರು ಇದರಿಂದ ವ್ಯಗ್ರವಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕವರನ್ನು ಮುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದ ಗುಂಪಿನ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು. ಸೈನಿಕರು ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರರಾದ ಖೈದಿಗಳನ್ನೂ, ಪುರುಷರನ್ನೂ, ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೂ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ನಿರ್ದಯೆಯಿಂದ ಕೊಂದ ಈ ಪ್ರಸಂಗವು "[[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮೆಸಾಕರ್]]" ಎಂದೇ ಕುಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಾಜ್ಯವು [[ಒಕ್ಕೂಟ|ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಬಗ್ಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡಿದವು. ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಜಾಕ್ಸನ್ ವಿಂಗಡಣಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಪ್ರೈಸ್]] ರನ್ನು ನೂತನ [[ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಗಾರ್ಡ್]] ನ ಮುಖಂಡರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಜನರಲ್ ಲಿಯಾನ್ ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಪ್ರಗತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾರದೆ ಜಾಕ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೈಸ್ ರಾಜಧಾನಿ [[ಜೆಫರ್ಸನ್ ಸಿಟಿ|ಜೆಫರ್ಸನ್ ಸಿಟಿಯಿಂದ]] ಜೂನ್ 14 , 1861ರಂದು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. [[ಮಿಸೌರಿಯ ನಿಯೋಶೋ]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜಾಕ್ಸನ್ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಒಂದು ವಿಂಗಡಣಾ ತೀರ್ಪನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಆದರೆ,ಈ ಒಕ್ಕೂಟ-ಪರ ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿದ್ದೇ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾದ್ದರಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವು ಒಕ್ಕೂಟ-ಪರತೆಗಿಂತಲೂ ಸಂಯುಕ್ತ-ಪರತೆಯತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರಿದುದರಿಂದಲೂ ಈ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವೇನೂ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30 , 1861ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಚುನಾಯಿತ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಇರದಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಸಚಿವರು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಚದುರಿಹೋಗಿದ್ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಯು ಚುನಾಯಿತವಲ್ಲದ, ಸಂಯುಕ್ತ-ಪರ ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿ, [[ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಗ್ಯಾಂಬಲ್]] ರನ್ನು ಅದರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಿತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಲಿಂಕನ್ ರ ಆಡಳಿತಮಂಡಳಿಯು ತಕ್ಷಣ ಗ್ಯಾಂಬಲ್ ರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸರ್ಕಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಈ ತೀರ್ಮಾನದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಯುಕ್ತ-ಪರ ಸೇನೆಯ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಸೇನೆಗೆ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ತುಕಡಿಯೂ ಸಿಗುವಂತಾಯಿತು. [[ಆರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್]] ಗಳ ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಸೇನೆಯು [[ಬೆನ್ ಮೆಕ್ ಕುಲ್ಲಾಚ್]] ರ ಸೇನಾಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಪ್ರೈಸ್ ರ ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಗಾರ್ಡ್ ನ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಸಮರ ಸಾರಿದವು. [[ವಿಲ್ಸನ್ ಕ್ರೀಕ್]] ನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು, [[ಮಿಸೌರಿಯ ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ ಟನ್]] ನನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ ಬೇರೆಡೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದ ಆ ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಪಡೆಗೆ, ಪ್ರಬಲಗೊಂಡ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಮೊದಲಿಗೆ ಆರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವ ಮತ್ತು ತದನಂತೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೂ ಓಡಿಸಲ್ಪಟವಟು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನ ಮಾರ್ಷಲ್]] ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲದೆ ಗತ್ಯಂತರವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಿಸೌರಿಯ ಮೇಲೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದ ತುಕಡಿಗಳು ಬಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ,ಮುಂದಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಹುವಂಶ ಕಾಳಗವು [[ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧ|ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು]]. ಕರ್ನಲ್ [[ವಿಲಿಯಮ್ ಕ್ವಾಂಟ್ರಿಲ್]], [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್]] ಮತ್ತು [[ಜೆಸ್ಸೆ ಜೇಮ್ಸ್]], [[ಯಂಗರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]], ಮತ್ತು [[ವಿಲಿಯಮ್ ಟಿ. ಆಂಡರ್ಸನ್]] ರಂತಹ "ನಾಗರಿಕ ಸೈನಿಕರು" ಕ್ಷಿಪ್ರ, ಕಿರುತಂಡಗಳ ವ್ಯೂಹರಚನೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಿಸೌರಿ ಪಾರ್ಟಿಸನ್ ರೇಂಜರ್ಸ್ ಆರಂಭಿಸಿದ ಈ ವಿಧದ ದಂಗೆಗಳು ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧದ ವೇಳೆಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದ ಇತರ ಕಡೆಗಳಿಗೂ ಹರಡಿದವು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು ಜೇಮ್ಸ್ ಸಹೋದರರ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧತಂತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1880ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ-ಕೇಂದ್ರ ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ 'ಬಾಲ್ಡ್ ನಾಬರ್ಸ್' ನಡೆಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಅಧಿಕೃತ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಎಷ್ಟೋ ಕಾಲದ ನಂತರವೂ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಉಗ್ರತೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1930ರಲ್ಲಿ [[ಡಿಫ್ತೀರಿಯಾ]] ರೋಗವು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್ ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನೂರು ಮಂದಿ ನಿಧನರಾದರು. ಕೂಡಲೇ ಸೂಕ್ತ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವನ್ನು ನಿರೋಧಿಸಲಾಯಿತು. 1950ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ,ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಆದಂತೆಯೇ, ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನಲ್ಲೂ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮ ಕುಂಠಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ರೈಲುದಾರಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಡೆ ಉಂಟಾಗಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ತಲೆದೋರಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ಮಧ್ಯಮ-ವರ್ಗದ ನಿವಾಸಿಗಳು ನಗರಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೊರೆದು ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೂತನ ವಸತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ವಿವಿಧ ವಾಣಿಜ್ಯಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತಲೇ ಸಾಗಿದೆ. ಉಪನಗರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಉದ್ಯೋಗ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖವಾದ ರೀಟೈಲ್ ಮಳಿಗೆಗಳಂತಹವುಗಳ ಮೂಲಕ,ವೈಚಾರಿಕ-ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಉದ್ಯಮಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರೆದಿವೆ. 1956ರಲ್ಲಿ [[ಸೇಂಟ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ]] ಹೆದ್ದಾರಿ ಯೋಜನೆ ಕೈಗೊಂಡ ಮೊದಲನೆಯ ತಾಣವಾಯಿತು.<ref>[http://www.fhwa.dot.gov/infrastructure/rw96h.cfm ಫಸ್ಟ್ ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್](ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಯೋಜನೆ)</ref> == ಜನಸಾಂದ್ರತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Missouri population map.png|thumb|left|250px|ಮಿಸೌರಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ನಕ್ಷೆ.]] {{USCensusPop | 1810 = 19783 | 1820 = 66586 | 1830 = 140455 | 1840 = 383702 | 1850 = 682044 | 1860 = 1182012 | 1870 = 1721295 | 1880 = 2168380 | 1890 = 2679185 | 1900 = 3106665 | 1910 = 3293335 | 1920 = 3404055 | 1930 = 3629367 | 1940 = 3784664 | 1950 = 3954653 | 1960 = 4319813 | 1970 = 4676501 | 1980 = 4916686 | 1990 = 5117073 | 2000 = 5595211 | estyear = 2009 | estimate = 5987580 | estref = <ref name="09CenEst" /> }} 2009ರಲ್ಲಿ ಮಿಸೌರಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 5,987,580;ಇಸವಿ 2000ಕ್ಕಿಂತಲೂ 392,369, ಎಂದರೆ(7.0 ಪ್ರತಿಶತ)ಹೆಚ್ಚಳ. 2000ದಿಂದ 2007ರವರೆಗಿನ ಈ ಹೆಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಸೆನ್ಸಸ್ (480,763 ಹುಟ್ಟುಗಳು, ಜಾತಾ 343,199 ಸಾವುಗಳು)ಗಿಂತಲೂ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿಯೇ 137,564 ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, 88,088 ಜನರು ಒಟ್ಟಾರೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ [[ವಲಸೆ|ವಲಸೆಬಂದುದರಿಂದ]] ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಹೊರಗಿನಿಂದ [[ವಲಸೆ]] ಬಂದವರು 50,450 ಜನರಾದರೆ ದೇಶದವರೇ ವಲಸೆ ಬಂದುದರಿಂದ 37,638ರಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ವರ್ಧಿಸಿತು. ಮಿಸೌರಿಯ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು (3,294,936 ಜನರು, ಅಥವಾ 55.0%) ರಾಜ್ಯದ ಎರಡು ಮಹಾ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ|ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ [[ಜನಸಾಂದ್ರತೆ|ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯು]] 2009ರಲ್ಲಿ ೮೬.೯ ಇದ್ದು, ಇದು [[ದೇಶದ ಸರಾಸರಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ(2009ರಲ್ಲಿ ೮೬.೮)ಯ ಮೇರೆಗೆ,ಬೇರೆಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ]]. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಜನಗಣತಿ ಸಮಿತಿಯು [[ಮಿಸೌರಿಯ ಫೆಲ್ಪ್ಸ್ ಗ್ರಾಮ|ಮಿಸೌರಿಯ ಫೆಲ್ಪ್ಸ್ ಗ್ರಾಮವೇ]] ಅಮೆರಿಕದ [[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು]] ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಮಿಸೌರಿಯ [[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರವು]] [[ವೆಸ್ಟ್ ಫಾಲಿಯಾ]] ನಗರದ [[ಓಸೇಜ್ ಗ್ರಾಮ|ಓಸೇಜ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ]].<ref>{{cite web | title = Population and Population Centers by State - 2000 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2008-12-05 | url = http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt}}</ref> 2004ರ ಗಣತಿಯಂತೆ,ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 194,000 ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮತಾಳಿದವರನ್ನೂ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು.(ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.4ಪ್ರತಿಶತ). {{US Demographics}} ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆತಲಾಂತರಗಳಿಂದಲೂ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಪಂಗಡಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ:[[ಜರ್ಮನ್]](23.5 ಪ್ರತಿಶತ),[[ಐರಿಷ್]](12.7 ಪ್ರತಿಶತ),ಅಮೆರಿಕನ್ (10.5 ಪ್ರತಿಶತ),[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]](9.5 ಪ್ರತಿಶತ)ಮತ್ತು[[ಫ್ರೆಂಚ್]](3.5 ಪ್ರತಿಶತ). "ಅಮೆರಿಕನ್" ಎಂದರೆ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್|ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ರು]] ಅಥವಾ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್|ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ರಲ್ಲದೆ]] ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲೇ ಇದ್ದಂತಹ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೂ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಜರ್ಮನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪಂಗಡದವರು ಹಲವಾರು ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಂದಲೂ ಮಿಸೌರಿಯ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವರು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬೂಟ್ ಹೀಲ್ ನ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲೂ, ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಕೃಷಿಯು ಅಂದೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದ ಮಿಸೌರಿ ರಿವರ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲೂ ಈ ಜನಾಗದವರು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಿಸೌರಿ [[ಕ್ರಿಯೋಲ್ಸ್]] ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ ರಿವರ್ ವ್ಯಾಲಿ|ಮಿಸಿಸಿಪಿ ರಿವರ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಸುಮಾರು 40,000-50,000 [[ಬೋಸ್ನಿಯಾಕ್]] ಜನರು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=July 2008}} 2004ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 6.6%, 5 ವರ್ಷದವರಿಗಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಂದಲೂ, 25 .5%, 18ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕವರಿಂದಲೂ, 13.5% 65ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಿಂದಲೂ ಕೂಡಿರುವುದೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 51 .4% ಹೆಣ್ಣುಗಳಿದ್ದರು. ಮಿಸೌರಿಯ 81 ,3% ನಿವಾಸಿಗಳು ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೇಟ್ ಗಳಾಗಿದ್ದು(ಇದು ದೇಶದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ)21.6% ಜನರು ಬ್ಯಾಚಲರ್ಸ್ ಡಿಗ್ರಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಡಿಗ್ರಿ ಪಡೆದವರಾಗಿದ್ದರು. 3.4% ಮಿಸೌರಿಯನ್ನರು ಅನ್ಯದೇಶಜಾತರಾಗಿದ್ದು, 5.1% ಜನರು ಇಂಗ್ಲೀಷೇತರ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. 2000ದಲ್ಲಿ ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ 2,194,594 ನಿವಾಸಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 2.48 ಜನರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ವಂತಮನೆ ಹೊಂದಿರುವವರು 70.3 ಪ್ರತಿಶತ ಇದ್ದರು ಹಾಗೂ ಸ್ವಂತ-ನಿವಾಸ ದ ಸರಾಸರಿ ಮೌಲ್ಯವು ಸುಮಾರು $89,900 ಆಗಿತ್ತು. ಕುಟುಂಬದ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು 1999ರಲ್ಲಿ $37,934, ಅಥವಾ $19,936 ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯದಾಗಿತ್ತು. 1999ರಲ್ಲಿ ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ಬಡತನದ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇದ್ದವರ ಸಂಖ್ಯೆ 11.7 ಪ್ರತಿಶತ (637,891 ಜನರು). ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾದ ಸರಾಸರಿ ಸಮಯ 23.8 ನಿಮಿಷಗಳು. === ಧಾರ್ಮಿಕತೆ === ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಿಸೌರಿಯನ್ನರ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿ ಐದು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮಧ್ಯಮಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೋಮನ್-ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ; ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಪ್ರತಿ ಐವರು ಮಿಸೌರಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ರೋಮನ್-ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನಾಲಿಂಗಿಸಿದವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]], [[ಜೆಫರ್ಸನ್ ಸಿಟಿ]], [[ವೆಸ್ಟ್ ಪ್ಲೆಕ್ಸ್]], ಮತ್ತು [[ಮಿಸೌರಿ ರೈನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]](ಅದರಲ್ಲೂ ಮಿಸೌರಿ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವಂತಹುದು)<ref>{{Cite web |url=http://www.valpo.edu/geomet/pics/geo200/religion/catholic.gif |title=ವಾಲ್ಪರಾಯ್ಸೋ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ |access-date=2010-03-22 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529043304/http://www.valpo.edu/geomet/pics/geo200/religion/catholic.gif |url-status=dead }}</ref> ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟಿನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಗರಗಳಿಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಯಹೂದಿ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜನರೂ ಇದ್ದಾರೆ; ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅದೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪಂಗಡಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಿಸೌರಿಯ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬದ್ಧತಾ ರೀತಿಯು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತಿದೆ.<ref>[http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm 2001 ಅಮೆರಿಕನ್ ರಿಲೀಜಿಯಸ್ ಐಡೆಂಟಿಫಿಕೇಷನ್ ಸರ್ವೇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320221156/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |date=2007-03-20 }}, ಸಿಟಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್</ref> * [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು]] – 77% ** [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] *** [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್]] – 22% *** [[ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್]] – 7% *** [[ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್]] – 4% *** [[ಲೂಥೆರಾನ್]] – 4% *** ಇತರೆ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಗಳು – 12% ** [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] – 19% ** [[ನಂತರದ ದಿನಗಳ ಸಂತರು]] – 1%* ** ಇತರೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು – 8% * ಅನ್ಯ ಧರ್ಮಗಳು – 2% * ಧಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲದವರು – 15% * ಉತ್ತರಿಸದವರು – 5% 2000ದ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ ಧಾರ್ಮಿಕಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ 856,964 ದೈವಭಕ್ತರನ್ನು ಹೊಂದಿದ [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]],797,732 ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದ [[ಸದರನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತು 226,578 ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್]].<ref>{{cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/29_2000.asp |title=The Association of Religion Data Archives &#124; Maps & Reports |publisher=Thearda.com |date= |accessdate=2010-02-20 |archive-date=2017-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327180710/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/29_2000.asp |url-status=dead }}</ref> ಹಲವಾರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಗಳು ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ಲುಥೆರಾನ್ ಚರ್ಚ್-ಮಿಸೌರಿ ಸೈನಾಡ್]] [[ಕಿರ್ಕ್ ವುಡ್]] ನಲ್ಲೂ ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಪೆಂಟೆಕಾಸ್ಟಲ್ ಚರ್ಚ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್]] ಹ್ಯಾಝೆಲ್ ವುಡ್ ನಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ನಝರೀನ್]] ನ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯು ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ತ್]](ಮೊದಲಿಗೆ [[ರೆಕಗ್ನೈಝ್ಡ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಟರ್ ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು)ಮತ್ತು ದ ಗ್ರೂಪ್ [[ರೆಮ್ನೆಂಟ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಟರ್ ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್]] ನ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಗಳು ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಯ ಬಳಿಯ [[ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಿಸೌರಿಯ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳೂ ಸಹ [[ದ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಟರ್ ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್]] (ಮಾರ್ಮನ್ಸ್)ಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುವಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಈ ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು/ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರಿಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಆ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಿಸೌರಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1% ಅಥವಾ 62,217 ಆಗಿದೆ. [[ಅಸೆಂಬ್ಲೀಸ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಬೈಬಲ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್]] ಗಳ ಮುಖ್ಯಕಚೇರಿಗಳು [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಪೀಲ್ಡ್]] ನಲ್ಲಿವೆ. ದ[[ಜನರಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್|ಜನರಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ನ]] ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ [[ಪೋಪ್ಲಾರ್ ಬ್ಲಫ್|ಪೋಪ್ಲಾರ್ ಬ್ಲಫ್ನಲ್ಲಿದೆ]]. [[ಪೆಂಟೆಕಾಸ್ಟಲ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್]] ನ ಮೂಲಕಚೇರಿಯು [[ಜೋಪ್ಲಿನ್]] ನಲ್ಲೂ, [[ಯೂನಿಟಿ ಚರ್ಚ್]] ನ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯು [[ಯೂನಿಟಿ ವಿಲೇಜ್|ಯೂನಿಟಿ ವಿಲೇಜ್ನಲ್ಲೂ]] ಇವೆ. == ವಿತ್ತ == [[ಚಿತ್ರ:Missouri quarter, reverse side, 2003.jpg|50px|left]] ದ [[ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್]] ಇಲಾಖೆಯು 2006ರಲ್ಲಿ ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸುಮಾರು $225.9 ಬಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತದೆ. 1006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸರಾಸರಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯವು $32,705,<ref name="ReferenceA"/> ಆಗಿದ್ದು, ಈ ಬಾಬ್ತಿನಲ್ಲಿ ದೇಶದ 26^ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ-ವೈಮಾನಿಕ(ಏರೋಸ್ಪೇಸ್)]], [[ಸಾರಿಗೆ ಉಪಕರಣಗಳು]], [[ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣ]], [[ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು]], ಮುದ್ರಣ, [[ಪ್ರಕಾಶನ]],[[ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳು]], [[ಹಗುರವಾದ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಬೀರ್]]. ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು [[ಗೋಮಾಂಸ]], [[ಸೋಯಾಬೀನ್ಸ್]], [[ಹಂದಿಮಾಂಸ]], [[ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು]], [[ಹುಲ್ಲು]], [[ಜೋಳ]], [[ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ]], [[ಸೋರ್ಘಮ್]], ಹತ್ತಿ, ಭತ್ತ ಮತ್ತು [[ಮೊಟ್ಟೆಗಳು]]. ಮಿಸೌರಿಯು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಹಂದಿಮರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ 6ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ, ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ 7ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪಡೆದಿದೆ. ಸೋಯಾಬೀನ್ಸ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಐದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. 2001ರ ಪ್ರಕಾರ 108,000 ತೋಟಗಳಿದ್ದು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್]] ನ ಹೊರತಾಗಿ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮಿಸೌರಿಯು ತನ್ನ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ [[ವೈನ್ ಉದ್ಯಮ|ವೈನ್ ಉದ್ಯಮವನ್ನು]] ಬಿರುಸಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾದ [[ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು]] ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪಡೆವ ಇತರ ದ್ರವ್ಯಗಳೆಂದರೆ [[ಸೀಸ]], [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]] ಮತ್ತು ಪುಡಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕಲ್ಲು]]. ಮಿಸೌರಿ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೀಸವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಸೀಸದ ಗಣಿಗಳು ಬಹುವಂಶ ರಾಜ್ಯದ [[ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗ|ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿವೆ]]. [[ಪೋರ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಮೆಂಟ್]] ನ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ [[ಸುಣ್ಣ|ಸುಣ್ಣವನ್ನು]] ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಮಿಸೌರಿಯು ಪ್ರಥಮಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಅದರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಪ್ರವಾಸ, ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಗಟು/ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ತಯಾರಿಕಾ ಉದ್ದಿಮೆಯ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಲಂಕರಿಸಿವೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ [[ಆದಾಯ|ಆದಾಯವು]] ಹತ್ತು ವಿವಿಧ ಆದಾಯಾಧಾರಿತ ಕಂಸಗಳಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಾಗಿದ್ದು ತೆರಿಗೆಯು 1.5 ಪ್ರತಿಶತದಿಂದ 6.0 ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಿಸೌರಿಯ [[ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆ|ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯು]] ಸುಮಾರು ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ 4.225 ಪ್ರತಿಶತ. ಇದಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುಂಕಗಳೂ ಸೇರಬಹುದು. ಮಿಸೌರಿಯ 2500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು [[ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆ|ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನೇ]] ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದು, ನಿಜ ಅಸ್ತಿಯಾದ [[ಭೂವ್ಯವಹಾರ]], ಭೂಮಿ ಕಾಣಿ, ಮತ್ತು [[ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿ|ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿಯ]] ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆ ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಆದಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೊಂದಿರುವ ಮೋಟಾರ್ ವಾಹನಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಇತರ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳು ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಜಮೀನು, ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲದ ಸ್ಮಶಾನಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೂಜಾವಿಧಿಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತಹವು, ಶಾಲೆ-ಕಾಲೇಜುಗಳ ಜಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜಮೀನುಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ [[ಪಾರಂಪಾರಿಕ ತೆರಿಗೆ]] ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಫೆಡೆರಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ತೆರಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿ ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಮಿಸೌರಿ [[ಎಸ್ಟೇಟ್ ತೆರಿಗೆ]] ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡೆರಡು [[ಫೆಡೆರಲ್ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಗಳಿರುವುದು ಮಿಸೌರಿಯೊಂದೆಡೆಯಲ್ಲೇ: ಒಂದು ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ (ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಸೌರಿ, ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ, ಕಾನ್ಸಾಸ್, ಓಕಲ್ಹೋಮಾ, ಕೊಲರಾಡೋ, ಉತ್ತರ ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ಮತ್ತು ವ್ಯೋಮಿಂಗ್ ಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು) ಮತ್ತು ಒಂದು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನಲ್ಲಿ(ಪೂರ್ವ ಮಿಸೌರಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್, ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯಾನಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಕೆಂಟಕಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಟೆನೆಸ್ಸಿ, ಉತ್ತರ ಮಿಸಿಸಿಪಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್ ಗಳ ಸೇವೆಗಾಗಿ)<ref>{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/OTHERFRB.HTM |title=FRB: Federal Reserve Districts and Banks |publisher=Federalreserve.gov |date=2005-12-13 |accessdate=2010-02-20}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == === ವಾಯುಮಾರ್ಗ === ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯವು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ [[ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:[[ಲ್ಯಾಂಬರ್ಟ್-ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]. [[ಚಿತ್ರ:Kirkwood Train Station.jpg|right|thumb|200px|ಮಿಸೌರಿಯ ಕಿರ್ಕ್ ವುಡ್ ನ ಆಮ್ ಟ್ರಾಕ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] === ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ === ದೇಶದ ಮೂರು ಬಹಳ ಕಾರ್ಯನಿರತ ರೈಲ್ವೇ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ|ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಯು]] [[BNSF ರೈಲ್ವೇ]], [[ನಾರ್ಫೋಲ್ಕ್ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೇ]], [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೇ]] ಮತ್ತು [[ಯೂನಿಯನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ ರೋಡ್]] ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ [[ರೈಲ್ವೇಮಾರ್ಗ]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಯು ಅಮೆರಿಕದ ಸರಕು ಹೊರುವ ಎರಡನೆಯ ದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ|ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಯಂತೆಯೇ]], [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ಸಹ ರೈಲ್ ಮೂಲಕ ಸರಕು ಸಾಗಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ. [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ]], [[ಲಾ ಪ್ಲಾಟಾ]], [[ಜೆಫರ್ಸನ್ ಸಿಟಿ]], [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]], [[ಲೀ'ಸ್ ಸಮಿತ್]], [[ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್]], [[ವಾರೆನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್]], [[ಹರ್ಮನ್]], [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]], [[ಕಿರ್ಕ್ ವುಡ್]], [[ಸೆಡಾಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೋಪ್ಲಾರ್ ಬ್ಲಫ್]] ಗಳಿಗೆ [[ಆಮ್ ಟ್ರಾಕ್]] ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ಟ್ರೈನ್ ಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಮಿಸೌರಿಯ ಏಕೈಕ ಹಗುರ ರೈಲ್/ಸಬ್ ವೇ ಕ್ರಮವು [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮೆಟ್ರೋಲಿಂಕ್]] ಆಗಿದ್ದು ಇದು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನಗರವನ್ನು ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ನ ಹೊರಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಸೇಂಠ್ ಲೂಯಿಸ್ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೂ ಸಂಪರ್ಕವೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. (ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮೈಲಿಯ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ) ಇದು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿನ ಬೃಹತ್ ರೈಲ್ವೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಹಗುರ ರೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರೂ, 2008ರಲ್ಲಿ ಮತದಾರರು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ದ [[ಗೇಟ್ ವೇ ಮಲ್ಟಿಮೋಡಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಸೆಂಟರ್]] ರಾಜ್ಯದ ಬಲು ದೊಡ್ಡ ಚಟುವಟಿಕೆಯುಳ್ಳ ವಿವಿಧೋದ್ದೇಶ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಅದು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನ ಪಟ್ಟಣದ ಹೊರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಸ್ಟೇಷನ್]] ಸಂಕೀರ್ಣದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ ಅದು ನಗರದ ರೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮೆಟ್ರೋಲಿಂಕ್]] ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ [[ಮೆಟ್ರೋಬಸ್]], [[ಗ್ರೇಹೌಂಡ್]], [[ಆಮ್ ಟ್ರಾಕ್]] ಮತ್ತು ಸಿಟಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕೇಂದ್ರ/ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. BNSF ರೈಲ್ವೇಗೆ [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:ForestParkPaddleBoats.JPG|right|thumb|200px|ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಜಲಮಾರ್ಗ, ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] === ನದೀಮಾರ್ಗ === ಮಿಸೌರಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಿಸೌರಿ ನದಿ|ಮಿಸೌರಿ ನದಿಗಳೆರಡೂ]] ವಾಣಿಜ್ಯರೀತ್ಯಾ ಜಲಯಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ. ಮಿಸೌರಿ ನದಿಗೆ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಕೊರೆದು ಮತ್ತು ನದಿ ಅಗಲವಾಗದ ರೀತಿ ದಂಡೆಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲು ಹೊದೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿಗೆ ಹಲವಾರು [[ತಡೆ|ತಡೆಗಳನ್ನೂ]], [[ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನೂ]] ಕಟ್ಟಿ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ತಟಾಯಿಸಿ, ತನ್ಮೂಲಕ ನದಿಯನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯಲ್ಲಿನ ದೋಣಿಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ. === ರಸ್ತೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Personalizedplate.gif|thumb|right|200px|2009ನೆಯ ಇಸವಿಯ ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯದ ಪರವಾನಗಿ ಪ್ಲೇಟ್]] ಕೆಳಗೆ ಕಾಣಿಸಿದಂತಹ ಹಲವಾರು [[ಹೆದ್ದಾರಿ|ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಮೈಚಾಚಿವೆ. 2004ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮೂರರಂತೆ ಮಿಸೌರಿ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು (ದ ಮಿಸೌರಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅಥವಾ MoDOT) ತನ್ನ ಹಿತವಾದ, ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು, 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವ{{convert|2200|mi|km}} ಹವಣಿಕೆ ಹೊಂದಿತು. 2006 -2008 ರಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಆಕಸ್ಮಿಕದಲ್ಲಾಗುವ ಸಾವುಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಕಡಿಮೇಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು, 2005ರಲ್ಲಿನ 1,257 ಮರಣಗಳಿಂದ 2006ರಲ್ಲಿ 1,096 ತಲುಪಿ, 2007ರಲ್ಲಿ 974ಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿ, 2008ರಲ್ಲಿ 941 ಸಾವುಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸಿದವು.<ref>[http://www.missourinet.com/gestalt/go.cfm?objectid=6E21CB5D-BFAD-2701-8B2D3DFAD9B9ED54 ]{{dead link|date=February 2010}}</ref> ==== ರಾಜ್ಯಾಂತರ ಮುಕ್ತ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ==== * [[ಚಿತ್ರ:I-29.svg|20px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 29]],[[ಚಿತ್ರ:I-229.svg|25px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 229]] * [[ಚಿತ್ರ:I-35.svg|20px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 35]],[[ಚಿತ್ರ:I-435.svg|25px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 435]]([[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರ|ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರದ]] ಸುತ್ತಣ ಪರಿಧಿ),[[ಚಿತ್ರ:I-635.svg|25px]] [[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 635]] * [[ಚಿತ್ರ:I-44.svg|20px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 44]] * [[ಚಿತ್ರ:I-55.svg|20px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 55]], [[ಚಿತ್ರ:I-155.svg|25px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 155]], [[ಚಿತ್ರ:I-255.svg|25px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 255]]([[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ನ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಕಡೆಯ ಸುತ್ತಣ ಪರಿಧಿ) * [[ಚಿತ್ರ:I-57.svg|20px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 57]] * [[ಚಿತ್ರ:I-64.svg|20px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 64]] * [[ಚಿತ್ರ:I-70.svg|20px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 70]],[[ಚಿತ್ರ:I-170.svg|25px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 170]],[[ಚಿತ್ರ:I-270.svg|25px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 270]],([[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ನ ಮಿಸೌರಿಯ ಕಡೆಯ ಸುತ್ತಣ ಪರಿಧಿ),[[ಚಿತ್ರ:I-470.svg|25px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 470]],[[ಚಿತ್ರ:I-670.svg|25px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 670]] * [[ಚಿತ್ರ:I-72.svg|20px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 72]] * [[ಚಿತ್ರ:I-49.svg|20px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 49]] (ಸೂಚಿತ) * [[ಚಿತ್ರ:I-66.svg|20px]][[ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ 55]] (ಸೂಚಿತ) ==== ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಮಾರ್ಗಗಳು ==== <table><td> <tr><td align="center">''ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗಗಳು'' </td><td align="center">''ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಮಾರ್ಗಗಳು'' </td><td> <tr><td valign="top"> * [[ಚಿತ್ರ:US 59.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 59]] * [[ಚಿತ್ರ:US 159.svg|25px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 159]] * [[ಚಿತ್ರ:US 61.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 61]] * [[ಚಿತ್ರ:US 63.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 63]] * [[ಚಿತ್ರ:US 65.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 65]] * [[ಚಿತ್ರ:US 67.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 67]] * [[ಚಿತ್ರ:US 69.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 69]] * [[ಚಿತ್ರ:US 169.svg|25px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 169]] * [[ಚಿತ್ರ:US 71.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 71]] * [[ಚಿತ್ರ:US 275.svg|25px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 275]] </td><td valign="top"> * [[ಚಿತ್ರ:US 412.svg|25px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 412]] * [[ಚಿತ್ರ:US 24.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 24]] * [[ಚಿತ್ರ:US 36.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 36]] * [[ಚಿತ್ರ:US 136.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 136]] * [[ಚಿತ್ರ:US 40.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 40]] * [[ಚಿತ್ರ:US 50.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 50]] * [[ಚಿತ್ರ:US 54.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 54]] * [[ಚಿತ್ರ:US 56.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 56]] * [[ಚಿತ್ರ:US 60.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 60]] * [[ಚಿತ್ರ:US 160.svg|25px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 160]] * [[ಚಿತ್ರ:US 460.svg|25px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 460]](ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ) * [[ಚಿತ್ರ:US 62.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 62]] * [[ಚಿತ್ರ:US 66.svg|20px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 66]](ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ) * [[ಚಿತ್ರ:US 166.svg|25px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 166]] * [[ಚಿತ್ರ:US 400.svg|25px]][[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 400]] </td></tr></td></tr></td></table> {{See also|List of Missouri state highways|Missouri Supplemental Route}} == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == {{Missouri Government}} === ಚೌಕಟ್ಟು === {{Main|Law and government of Missouri|List of Missouri Governors}} ಈಗಿನ ಮಿಸೌರಿಯ ಸಂವಿಧಾನವು, ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, 1945ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಸಂವಿಧಾನವು ಸರ್ಕಾರವು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತದೆ: ಶಾಸಕಾಂಗ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ವಿಭಾಗಗಳು. ಶಾಸಕಾಂಗ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಂಗಡಣೆಗಳಿವೆ: ದ [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟಿಟೀವ್ಸ್]] (ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸದನ) ಮತ್ತು ದ [[ಸೆನೇಟ್]](ಶಾಸನ ಸಭೆ) ಈ ವಿಂಗಡಿತ ವಿಭಾಗಗಳೆಲ್ಲಾ ಸೇರಿ [[ಮಿಸೌರಿ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]] ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟಿಟಿವ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 163 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದು ಆ 163ರಲ್ಲಿ ಕಡೆಯ [[ದಶಕದ ಸೆನ್ಸಸ್]] ನ ಆಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ ಯಾವ ಪಂಗಡದವರು ಎಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರಿರಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆನೇಟ್ ಸುಮಾರು ಸರಿಸಮನಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ನಿಯಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 34 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಾಂದ ಇಲಾಖೆಯು [[ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿ|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು]], ಇದರಲ್ಲಿ ಏಳು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರುತ್ತಾರೆ, [[ಮಿಸೌರಿ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಅಪೀಲ್ಸ್]] (ಒಂದ ಅಂತಸ್ಥಿತ (ಇಂಟರ್ಮೀಡಿಯೆಟ್) ಅಪೀಲು ಹಾಕಬಲ್ಲ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ([[ಅಪೆಲೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್]])ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದ್ದು, [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ]], [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವಿದ್ದು, 45 ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಕೋರ್ಟ್ ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಟ್ರಯಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಜರುಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ [[ಮಿಸೌರಿಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲ|ಮಿಸೌರಿಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರೇ]] ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಇತರೆ ಐದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. 2008ರ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ಹೊರತಾಗಿ ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ [[ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್]] ಗಳೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. === ರಾಜಕೀಯ ಮುನ್ಸೂಚನಾಘಂಟೆಯಾಗಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಾನ === {{Main|Missouri bellwether}} {{Further|[[Political party strength in Missouri]]}} ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯವು ಅಮೆರಿಕದ ರಾಜಕೀಯದ ಮುನ್ಸೂಚನಾಘಂಟೆಯೆಂದೇ ಬಹಳ ಜನರಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಜಯಗಳಿಸುವ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನೇ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ದಾಖಲೆ ಇದೆ;1904ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ, ಎರಡು ಬಾರಿಯ ಹೊರತಾಗಿ ಈ ರಾಜ್ಯ ಬೆಂಬಲಿಸಿದವರೇ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು - [[1956|1956ರಲ್ಲಿ]] [[ಇಲಿನಾಯ್ಸ್]] ನ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲ]] [[ಅಡ್ಲಾಯ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸನ್]] ಗೆ ಮತ ನೀಡಿದಾಗ ಜಯಗಳಿಸಿದವರು [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] ಪೀಠದಲ್ಲಿದ್ದು ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದ [[ಕಾನ್ಸಾಸ್]] ನ [[ಡ್ವೈಟ್ ಈಸೆನ್ ಹೋವರ್]] ಮತ್ತು [[2008|2008ರಲ್ಲಿ]] [[ಅರಿಝೋನಾ|ಅರಿಝೋನಾದ]] [[ಸೆನೇಟರ್]] [[ಜಾನ್ ಮೆಕ್ಕೇಯ್ನ್]] ಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದವರು ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ನ [[ಸೆನೇಟರ್]] [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]]; ಈ ಎರಡೂ ಬಾರಿಯೂ ಗೆಲುವಿನ ಅಂತರವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಿತು. {| class="wikitable" style="float:right;font-size:95%" |+ <td>'''ಹಿಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು''' </td> |- style="background:lightgrey" ! ವರ್ಷ ! [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ! [[ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್]] ! [[ಇತರೆ ಪಕ್ಷಗಳು]] |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[2008]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''49.39%''' ''1,445,814'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|49.25% ''1,441,911'' | style="text-align:center"|1.36% ''39,889'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[2004]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''53.30%''' ''1,455,713'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|46.10% ''1,259,171'' | style="text-align:center"|0.60% ''16,480'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[2000]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''50.42%''' ''1,189,924'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|47.08% ''1,111,138'' | style="text-align:center"|2.50% ''58,830'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1996]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|41.24% ''890,016'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''47.54%''' ''1,025,935'' | style="text-align:center"|11.22% ''242,114'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1992]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|33.92% ''811,159'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''44.07%''' ''1,053,873'' | style="text-align:center"|22.00% ''526,238'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1988]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''51.83%''' ''1,084,953'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|47.85% ''1,001,619'' | style="text-align:center"|0.32% ''6,656'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1984]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''60.02%''' ''1,274,188'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|39.98% ''848,583 '' | style="text-align:center"|0.00% ''ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1980]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''51.16%''' ''1,074,181'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|44.35% ''931,182'' | style="text-align:center"|4.49% ''94,461'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1976]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|47.47% ''927,443'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''51.10%''' ''998,387'' | style="text-align:center"|1.42% ''27,770'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1972]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''62.29%''' ''1,154,058'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|37.71% ''698,531'' | style="text-align:center"|0.00% ''ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1968]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''44.87%''' ''811,932'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.74% ''791,444'' | style="text-align:center"|11.39% ''206,126'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1964]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|35.95% ''653,535'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''50.92%''' ''1,164,344'' | style="text-align:center"|0.00% ''ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1960]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|49.74% ''962,221'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''50.26%''' ''972,201'' | style="text-align:center"|0.00% ''ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1956]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|49.89% ''914,289'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''50.11%''' ''918,273'' | style="text-align:center"|0.00% ''ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1952]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''50.71%''' ''959,429'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|49.14% ''929,830'' | style="text-align:center"|0.15% ''2,803'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1948]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|41.49% ''655,039'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''58.11%''' ''917,315'' | style="text-align:center"|0.39% ''6,274'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1944]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|48.43% ''761,524'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''51.37%''' ''807,804'' | style="text-align:center"|0.20% ''3,146'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1940]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|47.50% ''871,009'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''52.27%''' ''958,476'' | style="text-align:center"|0.23% ''4,244'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1936]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|38.16% ''697,891'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''60.76%''' ''1,111,043'' | style="text-align:center"|1.08% ''19,701'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1932]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|35.08% ''564,713'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''63.69%''' ''1,025,406'' | style="text-align:center"|1.22% ''19,775'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1928]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''55.58%''' ''834,080'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|44.15% ''662,562'' | style="text-align:center"|0.27% ''4,079'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1924]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''49.58%''' ''648,486'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.79% ''572,753'' | style="text-align:center"|6.63% ''86,719'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1920]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''54.56%''' ''727,162'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.13% ''574,799'' | style="text-align:center"|2.32% ''30,839'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1916]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|46.94% ''369,339'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''50.59%''' ''398,032 '' | style="text-align:center"|2.46% ''19,398'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1912]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|29.75% ''207,821'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''47.35%''' ''330,746 '' | style="text-align:center"|22.89% ''159,999'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1908]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''48.50%''' ''347,203'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|48.41% ''346,574'' | style="text-align:center"|3.08% ''22,150'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1904]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''49.93%''' ''321,449'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|46.02% ''296,312'' | style="text-align:center"|4.05% ''26,100'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1900]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|45.94% ''314,092'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''51.48%''' ''351,922'' | style="text-align:center"|2.58% ''17,642'' |} === ಲೇಯ್ಸೆಝ್-ಫೇಯ್ರ್ ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಕಾನೂನುಗಳು === ನಿಯಮಬದ್ಧ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಮಿಸೌರಿಯು ಜನತೆಯ ಧೋರಣೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ದೃಢ, ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ, ಪರಿಶೀಲನಾತ್ಮಕ" ವಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಈ ರಾಜ್ಯವು "ಷೋ ಮಿ ಸ್ಟೇಟ್" ಎಂಬ ಅನಧಿಕೃತ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>[http://www.sos.mo.gov/archives/history/slogan.asp ಮಿಸೌರಿ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ - ಸ್ಟೇಟ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ - ಆರಿಜಿನ್ ಆಫ್ "ಷೋ ಮಿ" ಸ್ಲೋಗನ್]</ref> ಹೀಗಾಗಿ, ಮತ್ತು ಮಿಸೌರಿಯು ಅಮೆರಿಕದ [[ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ತಂಬಾಕು|ತಂಬಾಕುಗಳನ್ನು]] ಅಧಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಮೆರಿಕದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕಿನ ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧವನ್ನು(ಹತೋಟಿಯನ್ನು) [[ಲೇಯ್ಸೆಝ್ ಫೇಯ್ರ್]] (ಫ್ರೆಂಚ್ ಪದ-ಇರಲಿ ಬಿಡಿ ಅಥವಾ ಪರವಾಹ್ ಇಲ್ಲ)ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೆಲ್ಲೂ ಕಾಣಬರದಷ್ಟು ಸಡಿಲವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Main|Alcohol laws of Missouri}} ಬಲು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದರಿಂದಲೂ ಹಾಗೂ ಮದ್ಯೋತ್ಪಾದನಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ವೃದ್ಧಿಯಿಂದಲೂ, ಮಿಸೌರಿಉ ಇಡೀ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಕಾನೂನು]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅನುಮತಿದಾಯಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು ಎಂದೂ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ [[ನಿಷೇಧ|ನಿಷೇಧವನ್ನು]] ಹೇರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಮಿಸೌರಿಯ ಮತದಾರರು ಮೂರು ಬಾರಿ - 1910, 1912, ಮತ್ತು 1918 ರಲ್ಲಿ - ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ನಿಷೇಧ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. 1934ರವರೆಗೂ ಮದ್ಯನಿಉಂತ್ರಣವು ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಮದ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಮಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಮಿಸೌರಿಯ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ [[ತೆರೆದ ಪಾತ್ರೆ ಕಾಯಿದೆ]] ಇಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯಬಾರದೆಂದೇನಿಲ್ಲ, ಆಲ್ಕೋಬಾಲ್ ಸಂಬಂಧಿತ [[ನೀಲಿ ಕಾನೂನು|ನೀಲಿ ಕಾನೂನುಗಳಿಲ್ಲ]], [[ಸ್ಥಳೀಯ ಆಯ್ಕೆ|ಸ್ಥಳೀಯ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲ]], ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದಂತಹ ಮದ್ಯವನ್ನು ಮಾರಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ(ಆದ್ದರಿಂದ [[ಔಷಧಿ ಅಂಗಡಿ|ಔಷಧಿ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಬಂಕ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಯಾವುದೇ ವಿಧವಾದ ಮದ್ಯ ಮಾರಬಹುದಾಗಿದೆ)ಮತ್ತು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾರಲು ಇರಬೇಕಾದ ವಿವಿಧ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಭೇಧಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರು ಮದ್ಯಸೇವನೆ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.(ಮದ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದೆಂಬುದಿದೆ)ಅಲ್ಲದೆ, [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಸೇವನೆ]] ಮಾಡುವವರನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅಪರಾಧಗೈದರೆಂದು ದಂಡ ವಿಧಿಸುವುದನ್ನು ಮಿಸೌರಿಯ ಕಾನೂನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C000-099/0670000305.HTM |title=Mo. Rev. Stat. § 67.305 |access-date=2010-03-22 |archive-date=2010-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100701093303/http://www.moga.mo.gov/statutes/C000-099/0670000305.HTM |url-status=dead }}</ref> ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು [[ಮದ್ಯನಿಷೇಧ]] ಹೊರಿಸುವುದನ್ನು ಮಿಸೌರಿ ಕಾಯಿದೆಯು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C300-399/3110000170.HTM |title=Mo. Rev. Stat. § 311.170 |access-date=2010-03-22 |archive-date=2010-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100830160839/http://www.moga.mo.gov/statutes/C300-399/3110000170.HTM |url-status=dead }}</ref> ಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮದ್ಯ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮಿಸೌರಿ ಕಾಯಿದೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C300-399/3110000310.HTM |title=Mo. Rev. Stat. § 311.310 |access-date=2010-03-22 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527124105/http://www.moga.mo.gov/statutes/C300-399/3110000310.HTM |url-status=dead }}</ref> 21 ವಯಸ್ಸಿನ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರು ಮದ್ಯವನ್ನು ತೆರೆದ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲೇ ಕುಡಿಯಲು ಯಾವುದೇ ತಡೆ ಒಡ್ಡದಂತಹ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವೇ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿರುವಂತಹ ಅಮೆರಿಕದ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಯ [[ಪವರ್ ಎಂಡ್ ಲೈಟ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]] ಸಹ ಒಂದು.(ಮದ್ಯವು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಲೋಟದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂಬುದೊಂದೇ ನಿಯಮ).<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C300-399/3110000086.HTM |title=Mo. Rev. Stat. § 311.086 |access-date=2010-03-22 |archive-date=2010-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100829203656/http://www.moga.mo.gov/statutes/C300-399/3110000086.HTM |url-status=dead }}</ref> :''ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: [[ಮಿಸೌರಿಯ ಧೂಮಪಾನ ಕಾಯಿದೆಗಳು]]'' ತಂಬಾಕಿನ ವಿಚಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಜೂನ್ 2009ರಂತೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸಿಗರೇಟ್ ನ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸುವ ಸುಂಕದ ಭಾರವು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿದ್ದು (ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೆರೋಲಿನಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೆರೋಲಿನಾದಲ್ಲಿ]] ಮಾತ್ರ) ಪ್ಯಾಕ್<ref>{{Cite web |url=http://www.tobaccofreekids.org/research/factsheets/pdf/0097.pdf |title=ಕ್ಯಾಂಪೇಯ್ನ್ ಫಾರ್ ಟೊಬ್ಯಾಕೋ-ಫ್ರೀ ಕಿಡ್ಸ್, ''ಸ್ಟೇಟ್ ಎಕ್ಸ್ ಸೈಜ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೇಟ್ಸ್ ಎಂಡ್ ರಾಂಕಿಂಗ್ಸ್'' , ಮೇ 29, 2009. |access-date=2010-03-22 |archive-date=2016-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161004215627/http://www.tobaccofreekids.org/research/factsheets/pdf/0097.pdf |url-status=dead }}</ref> ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಕೇವಲ 17 ಸೆಂಟ್ ಗಳ ಸುಂಕ ತೆರಬೇಕಾಗಿದ್ದು, 2002 ಮತ್ತು 2006ರಲ್ಲಿ ಮತದಾರರೂ ಸಹ ಸುಂಕದ ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗೆಯೇ ಇರಲಿ ಎಂದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>"ಎ ಬರ್ನಿಂಗ ಇಶ್ಯೂ," ''ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಪೋಸ್ಟ್-ಡಿಸ್ಪ್ಯಾಚ್'' , ನವೆಂಬರ್ 12, 2006.</ref> 2007ರಲ್ಲಿ ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]'' ಮಿಸೌರಿಯ ಬೃಹತ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ನಗರವಾದ [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ಇಡೀ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವೇ "ಧೂಮಪಾನಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ನಗರ"ವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20100531204142/http://www.forbes.com/2007/11/01/tobacco-smoking-north-carolina-biz-cx_tvr_1101smoking.html "ಬೆಸ್ಟ್ ಸಿಟೀಸ್ ಫಾರ್ ಸ್ಮೋಕರ್ಸ್," ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್'' , ನವೆಂಬರ್ 1, 2007]</ref>[[ಸೇಂಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಎಂಡ್ ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್|ಸೇಂಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಎಂಡ್ ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್ನ]] ಪ್ರಕಾರ 2008ರಲ್ಲಿ ಮಿಸೌರಿಯು ಅಮೆರಿಕದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವವರ ನಗರವೆಂಬ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ 24.5% ವಯಸ್ಕರು ಧೂಮಪಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://apps.nccd.cdc.gov/brfss/list.asp?cat=TU&amp;yr=2008&amp;qkey=4396&amp;state=All ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಎಂಡ್ ಪ್ರಿವೆಂಷನ್, "ಬಿಹೇವಿಯರಲ್ ರಿಸ್ಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಸರ್ವೀಲೆನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ - ಅಡಲ್ಟ್ಸ್ ಹೂ ಆರ್ ಕರೆಂಟ್ ಸ್ಮೋಕರ್ಸ್", ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19 ,2008 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310192932/http://apps.nccd.cdc.gov/brfss/list.asp?cat=TU&yr=2008&qkey=4396&state=All |date=2010-03-10 }}.</ref> ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವಿತರಿಸಲು ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೆ 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿದ್ದರೂ, ಖಾಸಗಿ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು 18ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕವರಿಗೂ ತಂಬಾಕಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C400-499/4070000931.HTM |title=Mo. Rev. Stat. § 407.931.3 |access-date=2010-03-22 |archive-date=2010-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100815012627/http://www.moga.mo.gov/statutes/C400-499/4070000931.HTM |url-status=dead }}</ref> [[ಮಿಸೌರಿ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ|ಮಿಸೌರಿ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ]] ಮುಂದೆ ಯಾವುದೇ [[ಧೂಮಪಾನ ನಿಷೇಧ|ಧೂಮಪಾನ ನಿಷೇಧದ]] ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಎಂದೂ ನಡೆದಿರದಿದ್ದರೂ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಸೌರಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆಯು ಮಿಸೌರಿಯ ಕೇವಲ 27.5%ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಾ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನ ನಿಷೇಧವಿರಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೆಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.dhss.mo.gov/County_level_study/header.php?cnty=929&amp;profile_type=2&amp;chkBox=C ಮಿಸೌರಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಎಂಡ್ ಸೀನಿಯರ್ ಸರ್ವೀಸಸ್, ''ಕೌಂಟಿ ಲೆವೆಲ್ ಸರ್ವೇ 2007 : ಸೆಕೆಂಡ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಮೋಕ್ ಫಾರ್ ಮಿಸೌರಿ ಅಡಲ್ಟ್ಸ್'' , ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216141745/http://www.dhss.mo.gov/County_level_study/header.php?cnty=929&profile_type=2&chkBox=C |date=2008-12-16 }} .</ref> ಬಾರ್ ಗಳು, 50 ಜನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಜನರಿಗೆ ಆಸನ ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಗಳು, ಬೋಲಿಂಗ್ ಆಲೀಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಲಿಯರ್ಡ್ಸ್ ಪಾರ್ಲರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿರುವ ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯವು ಆಯಾ ಸ್ಥಳಗಳು ಧೂಮಪಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನಿಲುವನ್ನು ಹೊಂದಲೂ ಬೇಷರತ್ತಾಗಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C100-199/1910000769.HTM |title=Mo. Rev. Stat. § 191.769 |access-date=2010-03-22 |archive-date=2011-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111210110244/http://www.moga.mo.gov/statutes/C100-199/1910000769.HTM |url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲದೆ, ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು, ಕಾನೂನುರೀತ್ಯಾ, ತಾನು ಕೆಲಸದ ಮೇಲಿಲ್ಲದಿರುವ ವೇಳಯಲ್ಲಿ, ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಕುಡಿದನೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕೆಲಸ ಕೊಡದಿದ್ದರೆ, ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಥವಾ ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದವನು ಇನ್ನಾವುದಾದರೂ ತೊಂದರೆ ನೀಡಿದರೆ ಅಂತಹ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು "ತಪ್ಪಾದ ಉದ್ಯೋಗ ನೀತಿ"ಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C200-299/2900000145.HTM |title=Mo. Rev. Stat. § 290.145 |access-date=2010-03-22 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808034636/http://www.moga.mo.gov/statutes/C200-299/2900000145.HTM |url-status=dead }}</ref> == ಗ್ರಾಮಗಳು == {{See also| List of counties in Missouri}} ಮಿಸೌರಿ 114 ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರ]] ([[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]])ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಳತೆಯ ರೀತ್ಯಾ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮವು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಕೌಂಟಿ]](1,179 ಚದರ ಮೈಲಿಗಳು)ಯಾಗಿದ್ದು, ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು [[ಷಾನನ್ ಕೌಂಟಿ]](1,004 ಚದರ ಮೈಲಿಗಳು) ಅಲಂಕರಿಸಿದೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಿರಿದಾದುದು [[ವರ್ತ್ ಕೌಂಟಿ]] (266 ಚದರ ಮೈಲಿಗಳು). ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರವಾದ [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ಕೇವಲ{{convert|62|sqmi|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮಿಸೌರಿಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ(ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 5,724.7 ಜನ)ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ (2008ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂದಾಜು) ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮವು [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಗ್ರಾಮ|ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು]](668,417 ನಿವಾಸಿಗಳು),ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಗ್ರಾಮ]](668,417 ನಿವಾಸಿಗಳು), ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] (354,361),ಇದ್ದು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು [[ಸೇಂಟ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್]](349,407)ಪಡೆದಿದೆ. ವರ್ತ್ ಗ್ರಾಮವು ಕೇವಲ ೨೦೩೯ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು == {{See also|List of cities in Missouri|List of towns and villages in Missouri}} [[ಜೆಫರ್ಸನ್ ಸಿಟಿ|ಜೆಫರ್ಸನ್ ಸಿಟಿಯು]] ಮಿಸೌರಿಯ ರಾಜಧಾನಿ. ಮಿಸೌರಿಯ ಐದು ಬೃಹತ್ ನಗರಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ]], [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]], [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್]], [[ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]].<ref>{{cite web |title=Annual Estimates of the Population for Incorporated Places in Missouri|work=United States Census Bureau |url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2007-04-29.xls |accessdate=2008-07-12}}</ref> [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ಮಿಸೌರಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಹದಿನೇಳು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರವಾದ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಆ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು [[ಇಲಿನಾಯ್ಸ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟರ್ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ರಾಷ್ಟ್ರದ [[18ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ|18ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು]] 2.81 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ, [[ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶ ಪ್ರದೇಶ|ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು]] ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದರೆ, ಅದು [[16ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವೆಂದಾಗಿ 2.88 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿತ್ತು]]. ಮಿಸೌರಿಯ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮೆಟ್ರೋ ಪ್ರದೇಶವು ಒಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳೆಂದರೆ [[ಸೇಂಟ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್]], [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್]], [[ಫ್ಲಾರಿಸ್ಸಾಂಟ್]], [[ಚೆಸ್ಟರ್ ಫೀಲ್ಡ್]], [[ಕ್ರೀವ್ ಕೋಯರ್]], [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೈಟ್ಸ್]], [[ಓಫಾಲನ್]], [[ಕ್ಲೇಟನ್]], [[ಬಾಲ್ವಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸಿಟಿ]]. [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ|ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಯು]] [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಏರಿಯಾ|ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಏರಿಯಾದ]] ಹದಿನೈದು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, [[ಕಾನ್ಸಾಸ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮಿಸೌರಿಯ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಅದು ದೇಶದಲ್ಲೇ 29ನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 2.002 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮಿಸೌರಿಯ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಮೆಟ್ರೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳೆಂದರೆ [[ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್]], [[ಲೀ'ಸ್ ಸಮಿತ್]], [[ಬ್ಲೂ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]], [[ರೇಟೌನ್]], [[ಲಿಬರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲಾಡ್ ಸ್ಟೋನ್]]. [[ಬ್ರಾನ್ಸನ್]] ವಾಯುವ್ಯ ಮಿಸೌರಿಯ [[ಒಝಾರ್ಕ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ತಾಣವಾಗಿದೆ. <div class="center"> <gallery> File:09-01-06-bransonmaindrag.jpg|ಬ್ರಾನ್ಸನ್ File:Cape Girardeau dec29-07 (23).jpg|ಕೇಪ್ ಗಿರಾರ್ಡಿಯೋ File:CoMoSkyline3.jpg|ಕೊಲಂಬಿಯಾ File:Jefferson City.jpg|ಜೆಫರ್ಸನ್ ನಗರ File:KCSkylineLibertyMemorial.png|ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರ File:St Joseph Missouri skyline.jpg|ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ File:St Louis night expblend.jpg|ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ </gallery></div> == ಶಿಕ್ಷಣ == {{Main|Education in Missouri}} === ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ === [[ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ]](ದ ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಷನ್)ಗೆ ಮಿಸೌರಿಯ ರಾಜ್ಯದ ಸಕಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಮಿಸೌರಿಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸೆನೇಟ್ ನಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಂಟು ನಾಗರಿಕರಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Mizzou Jesse.jpg|thumb|right|200px|ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಜೆಸ್ಸೆ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಕ್ವಾಡ್]] === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳು === {{See also|List of school districts in Missouri|List of high schools in Missouri}} ನಿಯಮ 167.031 ರ ಪ್ರಕಾರ ಏಳರಿಂದ ಹದಿನೇಳು ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದು ಆ ನಿಯಮ 167.031, RSMo ಯಾವುದೇ ಮಾತಾಪಿತೃ ಅಥವಾ ಪಾಲಕ ಅಥವಾ ಇತರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು, 7ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡ್ಡಾಯ ಹಾಜರಾತಿಯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗಿನ ಮಗುವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಸುಪರ್ದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಆ ಮಗುವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ, ಖಾಸಗಿ, ಕ್ರೈಸ್ತಮತಬೋಧಕ ಶಾಲೆ, ಮನೆಯಲ್ಲೇ ನಡೆಸುವ ಶಾಲೆ ಅಥವಾ ಈ ಶಾಲೆಗಳೆಲ್ಲದುದರ ವಿವಿಧ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲಾವರ್ಷಗಳ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲೋಸುಗ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಮಗುವು ಶಾಲೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾರುತ್ತದೆ. "ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಹಾಜರಾತಿ ವಯಸ್ಸು" ಎಂದರೆ 17ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ, ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಪದವಿ ಗಳಿಸುವತ್ತ 16 ಯಶಸ್ವೀ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿರುವುದು ಎಂದರ್ಥ. 5ರಿಂದ 7ರವರೆಗಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಆ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾತಾಪಿತೃಗಳು, ಪಾಲಕರು ಅಥವಾ ಪೋಷಕರು ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮಿಸೌರಿಯ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಅದರೆ ವಿಶೇಷತಃ ಅಲ್ಲದೆ,[[ಪ್ರಾಥಮಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ|ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ]] ಮೂರು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:[[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ]], [[ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ]] ಅಥವಾ [[ಕಿರಿಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]]. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯು ಕಿಂಡರ್ ಗಾರ್ಟನ್ ನಿಂದ 12^ನೆಯ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯು ಇನ್ನೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು [[ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟೀಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಅಥವಾ MSHSAA ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಶಿಕ್ಷಣ]] ನೀಡುವುದು ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಥವಾ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯವರು ಗಮನಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ.<ref>{{cite web |author=Missouri Department Of Elementary And Secondary Education |url=http://www.dese.mo.gov/schoollaw/HomeSch/ |title=Home Schooling |publisher=Dese.mo.gov |date=2009-09-02 |accessdate=2010-02-20 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514195922/http://dese.mo.gov/schoollaw/HomeSch/ |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಬದಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು [[ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಕಾಲರ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಕಾಲರ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯು]] ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯೇತರ ಕಲಿಕೆಯ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಅಧಿಕೃತ MSA ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗುರಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ "ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ೆಲ್ಲಾ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲೂ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕೆಂಬ ಮಿಸೌರಿಯ ಹಂಬಲವನ್ನು ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮಿಸೌರಿಯ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಯುವಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪೂರಕವಾದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುವಿಕೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಚಿಂತನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ"ಎನ್ನುತ್ತದೆ. === ಕಾಲೇಜ್ ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === {{See also|List of colleges and universities in Missouri}} [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿ ಸಿಸ್ಟಮ್]] ಮಿಸೌರಿಯ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾದರಿಯದಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ|ಕೊಲಂಬಿಯಾದ]] [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿ]] ಆಗಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೆಂದರೆ [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿ-ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ]], [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿ-ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಸೌರಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]]. ಮಿಸೌರಿಯ "ಪ್ರಮುಖ ಮುಕ್ತ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ"<ref>{{cite web |url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/kirksville-mo/truman-state-2495 |title=Truman State University - Best Colleges - Education - US News and World Report |publisher=Colleges.usnews.rankingsandreviews.com |date=2009-08-19 |accessdate=2010-02-20 |archive-date=2011-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105200716/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/kirksville-mo/truman-state-2495 |url-status=dead }}</ref><ref>http://governors.truman.edu/images/Chapter%20174%20Missouri%20Revised%20Statutes.pdf</ref> ವಾದ [[ಟ್ರೂಮನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ|ಟ್ರೂಮನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯು]] ಮಿಸೌರಿಯ ಏಕೈಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೇರಲು ವಿಶೇಷವಾದ ಅರ್ಹತಾಮಟ್ಟದವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.<ref>{{cite web |url=http://www.dhe.mo.gov/mdhe/boardbook2content.jsp?id=296 |title=Welcome to the Missouri Department of Higher Education Website (MDHE) |publisher=Dhe.mo.gov |date= |accessdate=2010-02-20 |archive-date=2006-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929164222/http://www.dhe.mo.gov/mdhe/boardbook2content.jsp?id=296 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.princetonreview.com/TrumanStateUniversity.aspx |title=Truman State University |publisher=Princetonreview.com |date= |accessdate=2010-02-20}}</ref> [[A.T. ಸ್ಟಿಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯು]] ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ [[ಮೂಳೆಸಂಬಂಧಿತ]] ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೆಂದು ಹೆಸರಿದ್ದು, ನಂತರ [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರ ಜೈವಿಕವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರದ ಮೊದಲ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ. [[ಚಿತ್ರ:Brookings.jpg|200px|right|thumb|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ಸ್ ಹಾಲ್]] ಹೆಸರಿಸಬಹದಾದ ಬಹಳ ಹೆಸರು ಮಾಡಿರುವ<ref>[http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/usnews/edu/college/rankings/brief/t1natudoc_brief.php "ಅಮೆರಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲೇಜುಗಳು ೨೦೦೮: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು: ಉನ್ನತ ಶಾಲೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080730131502/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/usnews/edu/college/rankings/brief/t1natudoc_brief.php |date=2008-07-30 }}" USNews.com: . ಜನವರಿ 18, 2008.</ref> ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪೈಕಿ [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ|ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳೂ]] ಸೇರುತ್ತವೆ. ಜೆಫರ್ಸನ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು [[ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ವರ್ಣೀಯರ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳ]] ಪೈಕಿ [[ಲಿಂಕನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ|ಲಿಂಕನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯೂ]] ಒಂದು. 1866ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 62ನೆಯ ಮತ್ತು 65ನೆಯ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಲರ್ಡ್ ಟ್ರೂಪ್ಸ್]](ಅಮೆರಿಕದ ವರ್ಣೀಯರ ಸೇನೆ)ರಿಂದ "ಲಿಂಕನ್ ಇನ್ಸ್ ಟಿಟ್ಯೂಟ್" ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲೋಸುಗ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಪಠಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. 1921ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಲಿಂಕನ್ ನ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಂಡು ಅದನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿತು. ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು "ಲಿಂಕನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿ" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1954ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಎಲ್ಲಾ ಪಂಗಡ/ವರ್ಣದವರಿಂದಲೂ ಅರ್ಜಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ನೂತನ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರನ್ನು ಹೊಂದುವ ಸಲುವಾಗಿ, 1905ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಹಲವಾರು [[ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಇದು ಬಹಳವೇ ಮೆಚ್ಚಿಗೆ ಪಡೆದಿರುವ ಜರ್ಮನ್ ಮಾಡರಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ರೂಪರೇಷೆಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ/ಮೂಲ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಶಾಲೆಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳುವ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರಿಗಾಗಿ ತೆರೆದಂತಹವು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಜಾಲದಲ್ಲಿ [[ಕೇಪ್ ಗಿರಾರ್ಡಿಯೂ|ಕೇಪ್ ಗಿರಾರ್ಡಿಯೂದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಸೌತ್-ಈಸ್ಟ್ ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]], [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ನ [[ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]],(ಹಿಂದೆ ಸೌತ್ ವೆಸ್ಟ್ ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ. [[ಕಿರ್ಕ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ|ಕಿರ್ಕ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ]] [[ಟ್ರೂಮನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]](ಹಿಂದೆ ನಾರ್ತ್ ಈಸ್ಟ್ ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ), [[ಮೇರಿವಿಲ್ಲೆ|ಮೇರಿವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ]] [[ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟ್ ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು [[ವಾರೆನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್]] ನಲ್ಲಿನ [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮಿಸೌರಿ]](ಮುಂಚಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮಿಸೌರಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ)ಗಳು ಇದ್ದವು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನ ಪಠ್ಯವಿಷಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿ ಮೂರ್ಣ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ವಿದ್ಯಾಪೂರಕ ವಿಷಯಗಳು ಒಳಗೊಂಡವು. ಮಿಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಿರಿಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ವ್ಯವಹಾರ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಗಳು, ಚರ್ಚ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಇವೆ. ರಾಜ್ಯವು $2000ಗಳನ್ನು, ನವೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರತಿಭೆಯಾಧಾರಿತ ಸ್ಕಾಲರ್ ಷಿಪ್ ಆಗಿ ಬ್ರೈಟ್ ಫ್ಲೈಟ್ ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸೇರುವ ಮಿಸೌರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ 3% ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಿಸೌರಿ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಡುವಣ ಗಡಿಯುದ್ಧವು [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿ]] ಮತ್ತು [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕಾನ್ಸಾಸ್]] ಗಳ ನಡುವಣ ಕ್ರೀಡಾಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧಾಮನೋಭಾವವು(ಪೈಪೋಟಿಯು) ಈ ಎರಡೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ತಂಡಗಳ ನಡುವಣ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುತ್ತವೆ. [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿ|ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯ]] ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬಹಳ ಹಳೆಯ ಪೈಪೋಟಿ ಇದಾಗಿದ್ದು, ಇಡೀ ದೇಶದ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ, ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಆಡಲು ಸೇರಿದಾಗ, ಆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು "ಗಡಿ ಯುದ್ಧ" ಎಂದೇ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಒಂದು ವಿನಿಮಯ ನಡೆದು, ಗೆದ್ದವರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾರ್ಚಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ರಂ ಅನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಈ ಡ್ರಂ ಅಲ್ಲಿಂದಿಲ್ಲಿಗೆ, ಇಲ್ಲಿಂದಲ್ಲಿಗೆ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಕೈಬದಲಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. == ಕ್ರೀಡೆಗಳು == * [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]]: [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ರಾಯಲ್ಸ್]] * [[ಫುಟ್ ಬಾಲ್]]: [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ರಾಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಚೀಫ್ಸ್]] * [[ಹಾಕಿ]]: [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಬ್ಲೂಸ್]] * [[CHL]]: [[ಮಿಸೌರಿ ಮ್ಯಾವೆರಿಕ್ಸ್]] * [[WPS]]: [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕಾ]] * [[ಒಳಾಂಗಣ ಸಾಕರ್]]: [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟೀಮರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಕಾಮೆಟ್ಸ್]] * [[ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ(ಅರೀನಾ) ಫುಟ್ ಬಾಲ್]]: [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಬ್ರಿಗೇಡ್]] ಮತ್ತು [[ರಿವರ್ ಸಿಟಿ ರೇಜ್]] (UIFL) * [[ಟೆನಿಸ್]]: [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲೋರರ್ಸ್]], [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಲೇಸರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಏಸಸ್]] * [[ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್]]: [[ಟೂರ್ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿ]] === ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಗಳು === * ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ** [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಸ್]] (ಶ್ರೇಣಿ AA,[[ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಲೀಗ್]]) ** [[ರಿವರ್ ಸಿಟಿ ರಾಸ್ಕಲ್ಸ್]] (ಸ್ವತಂತ್ರ, [[ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಲೀಗ್]]) ** [[ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ಟನ್ ಫೈರ್ ಬರ್ಡ್ಸ್]] (ಸ್ವತಂತ್ರ, [[KIT ಲೀಗ್]]) ** [[ಮೇರೀಸ್ ವಿಲ್ಲೆ ಮ್ಯಾಗ್ಪೀಸ್]] (ಸ್ವತಂತ್ರ, [[ಜೇಹಾಕ್ ಲೀಗ್]]) ** [[ನೆವಾಡಾ ಗ್ರಿಫಿನ್ಸ್]] (ಸ್ವತಂತ್ರ. [[ಜೇಹಾಕ್ ಲೀಗ್]]) ** [[ಸೀಕೆಸ್ಟನ್ ಬುಲ್ಸ್]] (ಸ್ವತಂತ್ರ, [[KIT ಲೀಗ್]]) ** [[ಹ್ಯಾನಿಬಾಲ್ ಕೇವ್ ಮೆನ್]] (ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಲೀಗ್) * ಐಸ್ ಹಾಕಿ ** [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಚಿಲ್]] [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್]] ** [[ಮಿಸೌರಿ ಮ್ಯಾವೆರಿಕ್ಸ್]] [[ಕೇಂದ್ರ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್]] === ಹಿಂದಿನ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು === * '''[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]]''' : ** [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಸ್]] (1960ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೋದಿಂದ ಹೊರಹೋಯಿತು; 1988ರಲ್ಲಿ [[ಅರಿಝೋನಾದ ಟೆಂಪೆ|ಅರಿಝೋನಾದ ಟೆಂಪೆಗೆ]] ವಲಸೆ ಬಂದು ಈಗ [[ಅರಿಝೋನಾ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಸ್]] ತಂಡವಾಗಿದೆ.) ** [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್]] (1923ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಟುವಟಿಕೆ ಹೊಂದಿತ್ತು) ** [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ(NFL)]] (ಬ್ಲೂಸ್/ಕೌಬಾಯ್ಸ್) (1924ರಿಂದ 1926ರವರೆಗೂ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿದ್ದು ನಂತರ ಸ್ಥಬ್ಧವಾಯಿತು) ** [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಗನ್ನರ್ಸ್]] (ಸ್ವತಂತ್ರ ತಂಡ, 1934ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಕಡೆಯ ಮೂರು ವಾರಗಳು NFL ಸೇರಿ, ನಂತರ ನಿಂತುಹೋಯಿತು) * '''[[ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]][[(ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್)]]''' : ** [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಬ್ರೌನ್ಸ್]](1902ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಲ್ವಾಕೀ|ಮಿಲ್ವಾಕೀಯಿಂದ]] ವಲಸೆ ಹೋಯಿತು; 1953ರ ಕ್ರೀಡಾವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]] ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಯಿತು. ಈಗ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಓರಿಯೋಲ್ಸ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.) ** [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್]] ([[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿ|ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಿಂದ]] 1955ರಲ್ಲಿ ಹೊರಹೋಯಿತು; 1967ರ ಕ್ರೀಡಾವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಓಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಗೆ ಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಈಗ [[ಓಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.) * '''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]]''' : ** [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಬಾಂಬರ್ಸ್]](1946ರಲ್ಲಿ [[BAA|BAAಸಂಸ್ಥೆಯ]] ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕರಾರು ಪಡೆದಿದ್ದು, 1949ರಲ್ಲಿ NBA ಆರಂಭವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಸೇರಿತು; 1950ರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಯಿತು) ** [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಹಾಕ್ಸ್]] ([[ಮಿಲ್ವಾಕೀ|ಮಿಲ್ವಾಕೀಯಿಂದ]] 1955ರಲ್ಲಿ ಹೊರಟು, 1968ರಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಕಂಡಿತು;ಈಗಿನ ಹೆಸರು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್]]) ** [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಕಿಂಗ್ಸ್]](1985ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟೋ|ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟೋಗೆ]] ಬಂದು ನೆಲೆಸತೊಡಗಿ ಈಗ [[ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟೋ ಕಿಂಗ್ಸ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) * '''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್]]''' : ** (1974ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿತವಾದ ತಂಡ, [[ಕೊಲೊರಾಡೋದ ಡೆನ್ವರ್]] ಅನ್ನು 1976ರಲ್ಲಿ ತಲುಪಿತು ಮತ್ತು [[ಕೊಲೊರಾಡೋ ರೂಕೀಸ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮುಂದುವರೆದು, ಮತ್ತೆ [[ನೆವಾರ್ಕ್, ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸೀಸ್]] ಗೆ ತೆರಳಿತು; ಈಗಿನ ಹೆಸರು [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಡೆವಿಲ್ಸ್]]) ** [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಈಗಲ್ಸ್]](1934ರಲ್ಲಿ [[ಒರಿಜಿನಲ್ ಒಟಾವಾ ಸೆನೇಟರ್ಸ್]] ನ ಪುನಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು, 1934 -35ರ ಕ್ರೀಡಾವಧಿಯ ನಂತರ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಯಿತು) * '''[[ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಸಾಕರ್]]''' : ** [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ವಿಝರ್ಡ್ಸ್]](ಮಿಸೌರಿಯ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ 1995ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು; 2007ರಲ್ಲಿ [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ|ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿಗೆ]] ಬಂದು ನೆಲೆಸಿತು) * '''[[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]]''' : ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ತಂಡಗಳು. == ಇತರೆ ವಿಚಾರಗಳು == * [[ಇಯೋವಾ-ಶ್ರೇಣಿ|''ಇಯೋವಾ'' -ಶ್ರೇಣಿ]]ಯ ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಕಾಲದ [[ಯುದ್ಧನೌಕೆ|ಯುದ್ಧನೌಕೆಯೂ]] ಸೇರಿದಂತೆ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ನೌಕಾಪಡೆ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ನೌಕಾಪಡೆಯ]] ಹಲವಾರು ನೌಕೆಗಳಿಗೆ [[USS ಮಿಸೌರಿ|USS ''ಮಿಸೌರಿ'']] ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನಿತ್ತು ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ವರ್ಜೀನಿಯಾ-ಶ್ರೇಣಿ|''ವರ್ಜೀನಿಯಾ'' -ಶ್ರೇಣಿ]]ಯ [[ಸಬ್ ಮೆರೀನ್]] ಒಂದಕ್ಕೂ ಸಹ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನೇ ನೀಡಿದರು. == ರಾಜ್ಯದ ಅಡ್ಡಹೆಸರು == ಮಿಸೌರಿಯ ಅನಧಿಕೃತ ಅಡ್ಡಹೆಸರಾದ ಷೋ-ಮಿ ರಾಜ್ಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಮೂಲಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. "ಐ ಆಮ್ ಫ್ರಮ್ ಮಿಸೌರಿ" ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ನಾನು ಆ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನಾನು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅನಧಿಕೃತ ಗುರಿಯಾದ "ಷೋ ಮಿ(ನನಗೆ ತೋರಿಸಿ)" ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲವು 1899ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನವರಾದ [[ವಿಲಾರ್ಡ್ ವಾನ್ ಡೈವರ್]] ನೀಡಿದ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿತವಾದುದೆಂದೂ, ಆತನು ಆ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ "ನಾನು ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೋಳ ಬೆಳೆಯುವ, ಕಾಕಲ್ಬರ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನೊರೆಬರಿತ ಮಾತುಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಒಡಂಬಡಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿ ತರುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಮಿಸೌರಿಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನೀವು ನನಗೆ ತೋರಿಸಲೇಬೇಕು(ಷೋ ಮಿ)" ಎಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಸಂಶೋಧನಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟು 1890ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೂ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>"ಐ ಆಮ್ ಫ್ರಂ ಮಿಸೌರಿ -- ಷೋ ಮಿ." http://www.barrypopik.com/index.php/new_york_city/entry/summary3</ref> ಇನ್ನೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಹರತಾಳ ಹೂಡಿದ್ದ ಗಣಿಗಾರರ ಜಾಗವನ್ನು ತುಂಬಲೋಸುಗ ಮಿಸೌರಿಯ ಕೊಲರಾಡೋದಲ್ಲಿನ ಲೆಡ್ ವಿಲ್ಲೆಗೆ ಕರೆತಂದ ಗಣಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಗಂಧವಿರದಿದ್ದುದರಿಂದ ಪದೇ ಪದೇ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಮೂಡಿಬಂದಿತೆಂಬುದು ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಆರಿಜಿನ್ ಆಫ್ "ಷೋ ಮಿ" ಸ್ಲೋಗನ್. Secretary of State, Missouri. http://www.sos.mo.gov/archives/history/slogan.asp</ref> ಮಿಸೌರಿಯನ್ನು ಪ್ಯೂಕ್ ರಾಜ್ಯವೆಂದೂ ಕರೆಯಲು ಪ್ರಾಯಶಃ 1827ರಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲೆನಾ ಸೀಸದ ಗಣಿಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಗುಂಪೂ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ಲೀ ಶಾಂಕ್ಲ್ <ref>ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರು, ಬಾವುಟಗಳು, ಮುದ್ರೆಗಳು, ಹಾಡುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, 1938 ,</ref>"... ಎಷ್ಟೊಂದು ಮಿಸೌರಿಯನ್ನರು ಸೇರಿದ್ದರೆಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಸೇರಿದ್ದ ಜನರು ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯವು ವಾಂತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದರು."<ref name="Netstate.Com">{{cite web |url=http://www.netstate.com/states/intro/mo_intro.htm |title=The State of Missouri - An Introduction to the Show Me State from |publisher=Netstate.Com |date= |accessdate=2010-02-20 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074045/http://www.netstate.com/states/intro/mo_intro.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="Netstate.Com"/> ರಾಜ್ಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, "ಬಡ ಬಿಳಿಯ ಕಸ"ಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಡುಬಡವರಾದರೂ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಗರದ ಜನರನ್ನು "ಪ್ಯೂಕ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ವಿಲಿಯಮ್ ಜಿ.ಕಟ್ಲರ್, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಸಾಸ್, ಅಧ್ಯಾಯ 6. (1883).)</ref> [[ವಾಲ್ಟ್ ವ್ಹಿಟ್ ಮನ್]] "ಪ್ಯೂಕ್ಸ್" ಎಂಬುದು ಮಿಸೌರಿಯನ್ನರ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಎ ನೋಟ್ ಫಸ್ಟ್ ಪಬ್ಲಿಷ್ಡ್ ಬೈ ವಿಲಿಯಮ್ ವೈಟ್, W. L. ಮೆಕ್ಆಟೀ ಮತ್ತು A. L. H. ಇನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಪೀಚ್, ಸಂಪುಟ. 36, ನಂ. 4 (ಡಿಸೆಂಬರ್, 1961), ಪುಟ. 296–301.</ref> ಮಿಸೌರಿಯನ್ನು "ಗುಹೆಗಳ ರಾಜ್ಯ (ದ ಕೇವ್ ಸ್ಟೇಟ್)" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಇದರಲ್ಲಿ 6000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗುಹೆಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ([[ಟೆನೆಸ್ಸಿ|ಟೆನೆಸ್ಸಿಯಲ್ಲಿ]] ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಗುಹೆಗಳಿವೆ). [[ಪೆರಿ ಗ್ರಾಮ|ಪೆರಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗುಹೆಗಳೂ ಮತ್ತು ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದದ ಗುಹೆಯೂ ಇವೆ.<ref name="MSS">{{cite web | url = http://www.mospeleo.org/docs/pr6000.htm | title = Fact Sheet on 6000 Caves | author = Scott House | publisher = The Missouri Speleological Survey, Inc. | date = 2005-05-14 | accessdate = 2008-03-16 | archive-date = 2008-05-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080509132048/http://www.mospeleo.org/docs/pr6000.htm | url-status = dead }}</ref> ಇತರೆ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ "ಸೀಸದ ರಾಜ್ಯ"(ದ ಲೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್), "ದ ಬುಲಿಯನ್ ಸ್ಟೇಟ್", "ದ ಒಝಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಟ್", "ಮದರ್ ಆಫ್ ದ ವೆಸ್ಟ್" ಮತ್ತು ಪೆನ್ಸಿಲ್ವಾನಿಯಾ ಆಫ್ ದ ವೆಸ್ಟ್" .<ref>"ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಟು ಮಿಸೌರಿ", Netstate http://www.netstate.com/states/intro/mo_intro.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416074045/http://www.netstate.com/states/intro/mo_intro.htm |date=2016-04-16 }}></ref> ಮಿಸೌರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಧಿಕೃತ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.sos.mo.gov/archives/history/slogan.asp |title=SOS, Missouri - State Archives Missouri History FAQ - Origin of"Show-Me"Slogan |publisher=Sos.mo.gov |date= |accessdate=2010-02-20}}</ref> ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಧ್ಯೇಯವೆಂದರೆ "ಸಾಲಸ್ ಪಾಪ್ಯುಲಿ ಸುಪ್ರೀಮಾ ಲೆಕ್ಸ್ ಎಸ್ಟೋ", ಎಂದರೆ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ಪರಮೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯವಾಗಲಿ (ಮಂತ್ರವಾಗಲಿ)" ಎಂಬುದು.<ref>ದ ಗ್ರೇಟ್ ಸೀಲ್ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿ, ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಮಿಸೌರಿ. http://www.sos.mo.gov/symbols/symbols.asp?symbol=seal</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Missouri portal}} {{main|Outline of Missouri|Index of Missouri-related articles}} {{clear}} == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Missouri}} * [http://www.mo.gov/ ಮಿಸೌರಿ ಸರ್ಕಾರ] * [http://www.sos.mo.gov/mdh/ ಮಿಸೌರಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್] * [http://www.system.missouri.edu/shs/ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಮಿಸೌರಿ, ಕೊಲಂಬಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040209021516/http://www.system.missouri.edu/shs/ |date=2004-02-09 }} * [http://www.sos.mo.gov/archives/resources/africanamerican/intro.asp ಮಿಸೌರಿಯ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇತಿಹಾಸ] * [http://www.missouritourism.org ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯದ ಪರ್ವಾಸೋದ್ಯಮ ಕಚೇರಿ] * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=MO ಮಿಸೌರಿಯ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಗಳ ಮಾಹಿತಿ] * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=MO ಮಿಸೌರಿಯ USGS ನಿಜ-ಸಮಯ(ರಿಯಲ್ ಟೈಮ್), ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೂಲಗಳು.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219020111/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=MO |date=2007-02-19 }} * [[ಯು.ಎಸ್.ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ]] ** [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/29000.html ಮಿಸೌರಿ ಕ್ವಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050814010923/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/29000.html |date=2005-08-14 }} ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಮಾಹಿತಿ. ** {{PDFlink|[http://www.census.gov/population/documentation/twps0056/tab40.pdf Missouri - Race and Hispanic Origin: 1810 to 1990]|71.1&nbsp;KB}} * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/MO.htm ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯದ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622032053/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/MO.HTM |date=2012-06-22 }} * [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Main_Page ಅಮೆರಿಕನ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಸರ್ಕಾರಿ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳ ದುಂಡುಮೇಜು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091013010530/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Main_Page |date=2009-10-13 }} ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Missouri ಮಿಸೌರಿ ರಾಜ್ಯದ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ತಯಾರಿಸಿದ ಶೋಧನೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017205935/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Missouri |date=2012-10-17 }}. * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Missouri}} {{-}} {{Geographic Location |Centre = Missouri |North = [[Iowa]] |Northeast = [[Illinois]] |East = [[Kentucky]] |Southeast = [[Tennessee]] |South = [[Arkansas]] |Southwest = [[Oklahoma]] |West = [[Kansas]] |Northwest = [[Nebraska]] }} {{Missouri|expand}} {{United States}} {{MO cities and mayors of 100,000 population}} {{succession | preceded = [[Maine]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on August 10, 1821 (24th) | succeeded = [[Arkansas]] }} {{Coord|display=title|38.5|N|92.5|W|region:US-MO_type:adm1st_scale:3000000}} {{United States topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಿಸೌರಿ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು]] 6j790ru8lorot5q8slaw2ekkkokd01y 0 23053 1377320 1376976 2026-07-27T01:49:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377320 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = Milan | official_name = ''Comune di Milano'' | native_name = ''Milano'' | image_skyline = Milan collage.jpg | imagesize = 270px | image_alt = | image_caption = A collage of Milan: The [[Navigli]] to the top left, followed by the [[Via Dante]] which leads to the [[Castello Sforzesco]], then by the [[Galleria Vittorio Emanuele II]], the [[Royal Palace of Milan]], the [[Milan Stock Exchange]], a view of the city and finally the [[Duomo di Milano|Duomo]]. | image_shield = CoA Città di Milano.svg | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | latd = 45 |latm = 27 |lats = 51 |latNS = N | longd = 09 |longm = 11 |longs = 25 |longEW = E | coordinates_type = | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = [[Lombardy]] | province = [[Province of Milan|Milan]] (MI) | frazioni = | mayor_party = PdL | mayor = Letizia Moratti | area_footnotes = | area_total_km2 = 183.77 | population_footnotes = <ref>‘City’ population (i.e. that of the ''[[comune]]'' or municipality) from [http://demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html=Montlhy demopgrahic balance: Januray-April 2009]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]].</ref> | population_total = 1301394 | population_as_of = 30 April 2009 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Milanesi | elevation_footnotes = | elevation_m = 120 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Ambrose]] | day = [[December 7]] | postal_code = 20100, 20121-20162 | area_code = 02 | website = {{official|http://www.comune.milano.it}} | footnotes = }} '''ಮಿಲನ್''' ; ({{lang-it|'''Milano'''}}, {{audio|It-Milano.ogg|<small>listen</small>}} {{IPA-it|miˈla(ː)no}}; [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲೋಂಬಾರ್ಡ್]], '''''ಮಿಲನ್'' ''' {{audio|Milan.ogg|<small>listen</small>}}) [[ಇಟಲಿ]] ದೇಶದ ಒಂದು [[ನಗರ]] [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] [[ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಮಿಲನ್ ಪ್ರಾಂತ]]ದ ಒಂದು [[ರಾಜಧಾನಿ]]. ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 1,300,000 ಇದ್ದು, ಈ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಅಂದಾಜು 4,300,000 ಜನರಿರುವ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಇದು [[ಐದನೆ ದೊಡ್ಡ]] ನಗರ.<ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas]</ref> ಈ [[ಮಿಲನ್ ಮಹಾನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ]] ಇಡೀ ಇಟಲಿಯಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು OECD ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿರುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ 7,400,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0406041E.PDF|format=PDF|title=Competitive Cities in the Global Economy|author=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]]|accessdate=2009-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614043229/http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0406041E.PDF|archivedate=2007-06-14}}</ref> ಸೆಲ್ಟಿಕ್ [[ಜನಾಂಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಇನ್ಸ್‌ಬ್ರರು]] ಈ ನಗರವನ್ನು ''[[ಮೀಡಿಯೋನಮ್]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ 222 BCಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೋಮನ್ನರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದಡಿ ಈ ನಗರ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು. ನಂತರ 1500ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]], [[ಸಪೋರ್ಜಾ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ]]ರು ಮತ್ತು 1700ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]]ನ್ನರು ಆಳಿದರು 1796ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್]] 1805ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ [[ಇಟಾಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.<ref name="britannica.com">{{cite web|author=Britannica Concise Encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/382069/Milan# |title=Milan (Italy) - Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref><ref name="World">{{cite web |url=http://www.worldtravelguide.net/city/82/city_guide/Europe/Milan.html |title=Milan Travel Guide |publisher=www.worldtravelguide.net |accessdate=2010-01-04 }}</ref> [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು, ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಯೂರೋಪಿನ ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ನಂತರ [[2ನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಗಳ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ನಗರ ವಿರೂಪಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 1943ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜರ್ಮನಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರ ಪ್ರತಿರೋದದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.<ref name="britannica.com"/> ಇಷ್ಟಾದರೂ ದಕ್ಷಿಣ ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಯುದ್ಧೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref name="britannica.com"/> [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಸ್ಮೊಪಾಲಿಟನ್]] ನಗರವಾಗಿರುವ ಮಿಲನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ 13.9% ವಿದೇಶೀಯರು.<ref name="Official ISTAT estimates">[http://demo.istat.it/str2008/index.html Official ISTAT estimates]</ref> ಈ ನಗರ ಯೂರೋಪಿನ ಮುಖ್ಯ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯ<ref>{{cite web |url=http://www.sacred-destinations.com/italy/milan |title=Milan, Italy - Milan Travel Guide |publisher=Sacred-destinations.com |date= |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2010-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100507165039/http://www.sacred-destinations.com/italy/milan |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು $115 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ [[GDP]] ಇರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ 26ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು [[EU]]ನ ಮುಖ್ಯ [[ವ್ಯಾಪಾರ]]<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/economics/usb-purchasing-power.html |title=World's richest cities by purchasing power |publisher=City Mayors |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಮತ್ತು [[ಹಣಕಾಸು]] ಕೇಂದ್ರ ([[ಮಿಲನ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ]] ನೋಡಿ). [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]] 2004ರಲ್ಲಿ € 241.2 ಬಿಲಿಯನ್ (US$ 312.3 ಬಿಲಿಯನ್)ಗಳಷ್ಟು [[GDP]]ಸಾಧಿಸಿ ಯೂರೋಪಿನ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. €35,137 (US$ 52,263) ತಲಾವಾರು [[GDP]] ಇರುವ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಲಿಯಲ್ಲೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಅದು [[EU]] ಸರಾಸರಿಯ 161.6% ನಷ್ಟು ಇದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.observatoribarcelona.org/eng/Indicadors.php?IdentificadorTema=1&Identificador=11 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2007-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070806145437/http://www.observatoribarcelona.org/eng/Indicadors.php?IdentificadorTema=1&Identificador=11 |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜಗತ್ತಿನ ತುಂಬಾ ದುಬಾರಿ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ 11ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living - The world's most expensive cities 2009 |publisher=City Mayors |date=2009-07-07 |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ 28ನೆಯ ಪ್ರಭಾವಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ನಗರವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="mori-m-foundation.or.jp">{{Cite web |url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-08 |archive-date=2014-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ವಾಣಿಜ್ಯ]], [[ಕೈಗಾರಿಕೆ]], [[ಸಂಗೀತ]], [[ಕ್ರೀಡೆ]], [[ಸಾಹಿತ್ಯ]], [[ಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಧ್ಯಮ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿರುವ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸ ರಾಜಧಾನಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ; [[GaWC]] ಶ್ರೇಷ್ಠ ದರ್ಜೆ ನಗರವಾಗಿ [[ಆಲ್ಫಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟೀಸ್]] ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="lboro.ac.uk">{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC - The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=2009-06-03 |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref> ಲೋಬಾರ್ಡ್ ಮಹಾನಗರ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಫ್ಯಾಷನ್]] ಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು [[ವಯಾ ಮೊಂಟೆನಾಪೊಲಿಯೋನ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]] ಮತ್ತು ಪಿಯಝಾ ಡುಯೊಮೊ (ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಹಳೆಯ [[ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಕೀರ್ಣ]]ವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ) ಮುಂತಾದ ಫ್ಯಾಷನ್ ಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಮಂತ [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನನ್ಯ ಪಾಕ ವಿದ್ಯಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (''[[ಪ್ರಾನೆಟೋನ್]]'', ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಕೇಕ್ ಮತ್ತು ''[[ರಿಸೊಟ್ಟೊ]] ಅಲ್ಲಾ ಮಿಲಾನೀಸ್'' ಮುಂತಾದ ತಿಂಡಿ ತಿನಿಸುಗಳ ತವರಾಗಿದೆ). ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಆಪರ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯಿದೆ; ಇದು [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ ವರ್ದಿ]] ಯಂತಹ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ([[ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲಾಸ್ಕಾಲಾ]]ದಂತಹ) ರಂಗಮಂದಿರಗಳ ತವರು. ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ಮ್ಯೂಜಿಯಂಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ([[ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಬ್ರೆರಾ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಜಫೋರ್ಜೆಸ್ಕೊ]]) ಮತ್ತು [[ಎ.ಸಿ.ಮಿಲನ್]] ಮತ್ತು [[ಎಫ್.ಸಿ.ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಜನಾಲೆ ಮಿಲಾನೊ]] ನಂತಹ ಎರಡು ಹೆಸರಾಂತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪರಂಪರೆಗಳಿರುವ ಕಾರಣ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಯೂರೋಪಿನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ; 2008ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ 1914 ಮಿಲಿಯನ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="euromonitor1">{{cite web|url=http://www.euromonitor.com/_Euromonitor_Internationals_Top_City_Destinations_Ranking |title=Euromonitor Internationals Top City Destinations Ranking > Euromonitor archive |publisher=Euromonitor.com |date=2008-12-12 |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಈ ನಗರ ಹಿಂದೆ 1906ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತ್ತು; ಮುಂದೆ 2015ರಲ್ಲಿ [[ಜಾಗತಿಕ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ]]ಕ್ಕೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಲಿದೆ.<ref name="MilanTourist">{{cite web |url=http://www.milan.world-guides.com/ |title=Milan Tourism and Tourist Information: Information about Milan Area, Italy |publisher=www.milan.world-guides.com |accessdate=2010-01-04 |archive-date=2010-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100408130506/http://www.milan.world-guides.com/ |url-status=dead }}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮಿಲನೀಸ್ (ಇಟಾಲಿಯನ್: {{lang|it|''Milanesi''}}ವಾಡಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ ಅಥವಾ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ {{lang|it|''Meneghini''}} {{lang|it|''Ambrosiani''}}) ಮಿಲನ್ ನಗರವಾಸಿಗಳು ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ''"ನೈತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ"'' ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="britannica.com"/> == ಇತಿಹಾಸ == {{See also|List of rulers of Milan|Governors of the Duchy of Milan}} === ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ === ''ಮಿಲನ್ '' ಎಂಬ ಶಬ್ಧ ಲ್ಯಾಟಿನ್ನಿನ ''ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರ್ಯಾನ್ಸಿನ ಗ್ಯಾಲೊ-ರೋಮನ್ ನಿವೇಶನಗಳಾದ [[ಮಿಡಿಯೋಲಾನಮ್ ಸ್ಯಾಂಟೋನಮ್]] (ಸೈನೈಟ್ಸ್) ಮತ್ತು [[ಮಿಡಿಯೋಲಾನವ್ ಔಲೆರ್ಕೋರಮ್]] (Évreux)ಗಳಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಗುರುತು ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ ( ವೆಲ್ಷ್ ಶಬ್ಧವಾಗಿರುವ ’ಲನ್’ನ ಮೂಲ, ಅಂದರೆ ಚರ್ಚಿನ ಸ್ಯಾಂಕ್ಚುಯರಿ). ಆದ್ದರಿಂದ ''’ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್’'' ಕೇಂದ್ರೀಯ ನಗರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿ]]ನ ಸ್ಯಾಂಕ್ಚುಯರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="World"/><ref name="InternationalStudent">{{cite web |url=http://internationalrelations.unicatt.it/it/international_student/the_history_of_milan |title=The History of Milan | Relazioni Internazionali - Università Cattolica del Sacro Cuore |publisher=internationalrelations.unicatt.it |accessdate=2010-01-14 }}</ref> ನಗರದ ಹೆಸರಿನ ಶಬ್ಧ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಒಂದು [[ಹಂದಿ]]ಯನ್ನು [[ಆಂಡ್ರಿಯ ಆಲ್ಸಿಯಾಟೊ]]ನ ''ಎಂಬ್ಲೆಮಾಟಾ'' ದಲ್ಲಿ (1584) ಸೊಗಸಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿರುವ [[ನಗರದ ಮೊದಲ ಗೋಡೆ]]ಯ ತಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿ ಹಂದಿಯನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರ ಕಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ''ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್‌'' ನ ಮೂಲವನ್ನು "ಅರೆ-ಉಣ್ಣೆ" ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ;<ref>''medius'' + ''lanum'' ; Alciato's "etymology" is intentionally far-fetched.</ref> ಇದನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕೀರ್ತಿ ತಮ್ಮ [[ಲಾಂಛನ]]ದಲ್ಲಿ ಟಗರು ಮತ್ತು ಹಂದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಪಂಗಡ]]ಗಳಾದ [[ಬಿಟುರಿಜ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಅಯೆಡುಯ್]] ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ;<ref>''Bituricis vervex, Heduis dat sucula signum.''</ref> "ಆದ್ದರಿಂದ ನಗರದ ಸಂಕೇತ ಉಣ್ಣೆ ಧರಿಸಿರುವ ಹಂದಿ; ಒಂದು ಕಡೆ ಮೊನಚು ಕೂದಲು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ತೆಳು ಉಣ್ಣೆಯಿರುವ ದ್ವಿರೂಪಿ ಪ್ರಾಣಿ".<ref>''Laniger huic signum sus est, animálque biforme, Acribus hinc setis, lanitio inde levi.''</ref> ಪ್ರಕಾಂಡ ಪಂಡಿತ ಮತ್ತು ಸಂತನಾಗಿದ್ದ [[ಆಂಬ್ರೋಸ್‌]]ಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಆದ ಹೆಸರನ್ನು ಆಲ್ಸಿಯಾಟೊ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.emblems.arts.gla.ac.uk/french/emblem.php?id=FALc002 |title=Alciato, ''Emblemata'', Emblema II |publisher=Emblems.arts.gla.ac.uk |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2012-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113214852/http://www.emblems.arts.gla.ac.uk/french/emblem.php?id=FALc002 |url-status=dead }}</ref> ಈ ನಗರದ ಜರ್ಮನ್ ಹೆಸರು ''ಮೈಲ್ಯಾಂಡ್'' ಎಂದಿದ್ದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲೊಂಬಾರ್ಡ್]] ನುಡಿಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೆಸರು ಮಿಲನ್. === ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಅವಧಿ === {{Main|Mediolanum}} [[ಚಿತ್ರ:Ruins-imperial-complex-milan-.jpg|thumb|left|ಮಿಲನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿಗಳ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಅರಮನೆಗಳುಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನಸ್ ಮತ್ತು ಲಿಕಿನಿಯಸ್ ಇಲ್ಲಿಂದ ಮಿಲನ್ ಆಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಿದರು.]] [[400 BC]] ಯ ಆಚೆ ಈಚೆ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ [[ಇನ್ಸಬ್ರೆಸ್]] ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಹೂಡಿದರು. [[222 BC]]ರಲ್ಲಿ ಈ ಜನವಸತಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ರೋಮನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಕ ಜನತೆ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಮೆದ್ಲಾನ್ ಮೂಲದ ಮಿಲನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ [[ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್]] ಹೆಸರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರಿದರು.<ref name="InternationalStudent"/> ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳ ರೋಮನ್ ಹಿಡಿತದ ನಂತರ 293 AD ಯಲ್ಲಿ ಡಯೊಕ್ಲೆಷಿಯನ್ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಪಶ್ಚಿಮ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ. [[ಡಯೊಕ್ಲಿಷಿಯನ್]] ಪೂರ್ವ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ( ರಾಜಧಾನಿ [[ನಿಕೊಮಿಡಿಯಾ]]) ಇರುವ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಅವನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮ್ಯಾಗ್ಸಿಮಿಯಾನಸ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕ್ಕೊಂಡ. ತಕ್ಷಣ [[ಮ್ಯಾಗ್ಸಿಮಿಯನ್]] ಬೃಹತ್ ಸರ್ಕಸ್, ಥರ್ಮಾಯ್ ಎರ್ಕುಲಿ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು,{{convert|470|x|85|m|ft|lk=out|abbr=on}} ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದೆ.ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನ್ I]], [[ಮಿಲನ್‌ನ ಕಾಯಿದೆ]] 313ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನ]]ರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂಗ್ರ್ಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ.<ref name="Edict">{{cite web |url=http://www.christianitytoday.com/ch/1990/issue28/2809.html |title=313 The Edict of Milan |3=Christian History |publisher=www.christianitytoday.com |accessdate=2010-01-14 |archive-date=2009-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090910201345/http://www.christianitytoday.com/ch/1990/issue28/2809.html |url-status=dead }}</ref> 402ರಲ್ಲಿ [[ವಿಷಿಗೋತರು]] ನಗರವನ್ನು ದಿಗ್ಭಂಧಿಸಿಕೊಂಡರು, ಆಗ ಅರಮನೆ ವಾಸವನ್ನು [[ರಾವೆನ್ನಾ]]ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ (452ರಲ್ಲಿ) ಹೂಣರು ನಗರದ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದರು. 539ರಲ್ಲಿ [[ಬೈಜಾಂಟಿನ್‌]]ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಜಸ್ಟಿನಿಯನ್ I]] ವಿರುದ್ಧ ಹೂಡಿದ [[ಗಾಥಿಕ್ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ [[ಒಸ್ಟ್ರೊಗೋಥರು]] ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ನಾಶಮಾಡಿದರು. 569ರ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ [[ಲೊಂಗೊಬಾರ್ಡರು]] (ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]]ಯ ಮೂಲ) ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಸಣ್ಣ [[ಬೈಜಾಂಟಿನ್ ಸೇನೆ]]ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಲೋಬಾರ್ಡರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರೋಮನ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮಿಲನ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>''[[Versum de Mediolano civitate]]'' ನೋಡಿ.</ref> 774ರಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್‌ಮ್ಯಾಗ್ನೆ]] ಮಹತ್ತರ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿ ತನ್ನನ್ನು "ಲೊಂಬಾರ್ಡರ ರಾಜ" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂದಾಗ ಮಿಲನ್ [[ಫ್ರಾಂಕರಿಗೆ]] ಶರಣಾಯಿತು (ಈ ಹಿಂದೆ ಜರ್ಮಾನಿಕ್ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಗಳು ಅನೇಕ ಸಲ ಪರಸ್ಪರ ಕಾದಾಡಿ ವಶಪಡಿಸಿಕ್ಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಬೇರೆ ಜನರ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ರಾಜಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ). [[ಲೊಂಬಾರ್ಡರ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಿರೀಟಾವಧಿ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಇದಾದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. === ಮಧ್ಯ ಕಾಲೀನ ಯುಗ === [[ಚಿತ್ರ:IMG 3734 - Milano - Stemma visconteo- sull'Arcivescovado - Foto di Giovanni Dall'Orto - 15-jan-2007.jpg|thumb|150px|ಬಿಸ್ಕಿಯೋನ್: ಪಿಯಾಝಾ ಡುಯೊಮೊನಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ಅರಮನೆಯ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಲಾಂಛನ.IO<HANNES> ಅಕ್ಷರಗಳು ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ಜಿಯೊವಾನಿ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ (1342-1354)ಯ ಸಂಕೇತ.]] [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ ಪೊ ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯಿಂದ ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನ ಆಚೆಗಿನ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ತನಗಿದ್ದ ಹತೋಟಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಿಲನ್ ನಗರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಏಳಿಗೆ ಕಾಣತೊಡಗಿತು. 1162ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಡರಿಕ್ I ಬಾರ್ಬರೊಸ್ಸಾ]] ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ನಗರಗಳ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಬಹುಪಾಲು ನಾಶವಾಯಿತು. 1167ರಲ್ಲಿ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ಲೀಗ್]] ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ ಈ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1183ಯಲ್ಲಿ [[ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ]]ದಲ್ಲಿ ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ನಗರಗಳು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಡ್ಯೂಕಿ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಸಿಕ್ಕಿತು. 1208ರಲ್ಲಿ [[ರಾಂಬೆರ್ಟಿನೊ ಬುವಾಲೆಲ್ಲಿ]] 1242ರಲ್ಲಿ [[ಲೂಕಾ ಗ್ರಿಮಾಲ್ಟಿ]] ಮತ್ತು 1208ರಲ್ಲಿ [[ಲುಚೆಟೊ ಗಟ್ಟಿಲುಸಿಯೊ]] ಇವರುಗಳು ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಪೊಡೆಸ್ತಾ]] ಆಗಿ ಒಂದೊಂದು ಕಾಲಾವಧಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [[ಮಿಡಿವಿಯಲ್ ಕಮ್ಯೂನ್‌]]ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ಥಾನವಾದ ಹಿಂಸೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ: 1252ರ ಮಿಲನೀಸ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯ ಕೊಲೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ''ಕೊಂಟಾಡೊ'' ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಕಾಲ್ಗಡದಿಂದ ಅದು [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ ಮಾರ್ಟಿರ್]] ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂತು, [ಬಲಭಾಗದ ಚಿತ್ರ]; ಕೊಲೆಪಾತಕರು ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಮತ್ತು ''ಪೊಡೆಸ್ತಾ'' ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಯುಧಪಾಣಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1256ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖರನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರದಿಂದ ಉಚ್ಛಾಟಿಸಲಾಯಿತು. 1259ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಲ್ಡ್‌]]ನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ [[ಕ್ಯಾಪಿಟಾನೊ ಡೆಲ್ ಪೊಪೊಲೊ]] ಆಗಿ ಚುನಾಯಿತನಾದ ''ಮಾರ್ಟಿನೊ ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ'' ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ತೋಡಿಸಿ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿದ.ಅವನ ನೀತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಿಲಾನಿಸ್ ಬೊಕ್ಕಸ ಬರಿದಾಯಿತು. ಅಮಾನವೀಯ ಲೋಭಿತನದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಜನ ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದರು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಡೆಲ್ಲಾತೊರ್ರೆಯ ಪಾರಂಪರಿಕ ಶತ್ರು ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಗೆ ಜನಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಬಂತು.22 ಜುಲೈ 1262ರಂದು ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ [[ಕೊಮೊನ ಬಿಷಪ್]], ರಾಯ್‌ಮೊಂಡೊ ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ನಗರದ IV]] ಪೋಪ್, [[ಒಟ್ಟೋನ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]]ಯನ್ನು [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್]] ಪದವಿಗೇರಿಸಿದ. ನಂತರ ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ, [[ಕಟಾರ್|ಕತಾರ್]] ವಿತಂಡವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ಆಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ದ್ರೋಹಾರೋಪ ಮಾಡಿದ, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ, ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ ಮೇಲೂ ಇದೇ ದ್ರೋಹಾರೋಪ ಹೊರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರದಿಂದ ಉಚ್ಛಾಟಿಸಿ ಆಸ್ತಿ ಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಜಪ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಇದಾದ ನಂತರ ಶುರುವಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆದು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಯಿತು.1263ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೊನ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ಉಚ್ಛಾಟಿತರ ಗುಂಪು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಗರದ ವಿರುದ್ಧ ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಬಣಗಳ ನಡುವಿನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ನಂತರ [[ದೇಸಿಯೊ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. [[ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹೊರಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ [[ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು [[15ನೆಯ ಶತಮಾನ]]ದ ತನಕ ಆಳಿದ.ಮಿಲನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸದ ಬಹುಪಾಲು ಗ್ವೆಫ್ಫರು ಮತ್ತು ಘಿಬೆಲಿನ್ನರು ಎಂಬ ಎರಡು ರಾಜಕೀಯ ಬಣಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾದಾಟದ ಕತೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಗ್ವೆಲ್ಫರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಜರ್ಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ "ಘಿಬಲಿನ್" ಗೆಳೆತನದ ಆಧಾರದಿಂದ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಯ ಕುಟುಂಬ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕಾರ ಗದ್ದುಗೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>ಹೆನ್ರಿ ಎಸ್ ಲುಕಾಸ್,, ''The Renaissance and the Reformation'' (ಹಾರ್ಪರ್ &amp; ಸಹೋದರರು: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1960) ಪು. 37.</ref> 1395ರಲ್ಲಿ, ಈ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬ ವೆನ್ಸೆಸ್ಲಾಸ್ (1378-1400) ಮಿಲನೀಸರನ್ನು ಡ್ಯೂಕ್ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದ.<ref>''Ibid.'', ಪು. 38.</ref> 1395ರಲ್ಲಿ, [[ಗಿಯಾನ್ ಗಲೆಜ್ಜೊ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಡ್ಯೂಕ್ ಪದವಿಗೇರಿದ. ಘಿಬೆಲಿನ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಯ ಕುಟುಂಬ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ತನಕ, ಒಂದೂವರೆ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕಾರ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ ಎಸ್.ಹೊಯ್ಟ್ &amp; ಸ್ಟಾನ್ಲೆ ಚೊಡೊರೊ ''Europe in the Middle Ages'' (ಹರ್ಕೋರ್ಟ್, ಬ್ರೇಸ್ &amp; ಜೊವಾನೊವಿಚ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1976) ಪು. 614.</ref> === ನವೋದಯ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸಫೋರ್ಜಾ ಕುಟುಂಬ === [[ಚಿತ್ರ:Milano Castello 1.jpg|thumb|left|150px|ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಎಸ್‌ಫೋರ್ಜೆಸ್ಕೊ, ಜಫೋರ್ಜಾ ಕುಟುಂಬದ ಅಧಿಕಾರ ಸಂಕೇತ]] [[ಚಿತ್ರ:Milano - Mappa della città nel 1621.jpg|thumb|right|150px|17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್]] 1447ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಡ್ಯೂಕ್]] [[ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಮಾರಿಯಾ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ಮುಂದೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಗಂಡುಮಗನಿಲ್ಲದೆ ಸತ್ತ; ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ವಂಶಾವಳಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ [[ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ಕಾಯಿದೆ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೋಷಕ ಸಂತ ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಸ್‌ನಿಂದ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="lucas:268">ಹೆನ್ರಿ ಎಸ್.ಲುಕಾಸ್, ''The Renaissance and the Reformation'' ಪು. 268.</ref> ಗ್ವೆಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಘಿಬೆಲಿನ್ ರಾಜಕೀಯ ಬಣಗಳೆರಡೂ ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಒಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆದರೂ, [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಸಫೋರ್ಜಾ]]ದ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಸಫೋರ್ಜಾ]] 1450ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂದಾಗ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪತನಗೊಂಡಿತು; ಇದು ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ನವೋದಯ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="InternationalStudent"/><ref name="lucas:268"/> === ಫ್ರೆಂಚ್, ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪಂಗಡಗಳ ಅವಧಿ === [[ಚಿತ್ರ:Martin van Meytens 001.jpg|thumb|150px|right|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಣಿ ಮರಿಯಾ ತೆರೇಸ-I 1740 ರಿಂದ 1780ತನಕ ಮಿಲನ್‌ನ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಡ್ಯೂಕ್ಸ್.]] 1492ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ದೊರೆ [[ಲೂಯಿಸ್ XII]] ಮೊದಲಿಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಪದವಿ ಅರಸಿದ. ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವರು [[ಸ್ವಿಸ್ ಮರ್ಸೆನರಿಗಳು]]. ಸ್ವಿಸ್ಸರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ [[ಮರಿಗ್ನಾನೊ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ದೊರೆ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ I]] ಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಪದವಿಯ ಭರವಸೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. 1525ರಲ್ಲಿ ಪಾವಿಯಾ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ V]], ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ I ನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಸೇರಿದಂತೆ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ [[ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]] ಕೈ ಸೇರಿತು.<ref>ಜಾನ್ ಲೊತೊರ್ಪ್ ಮೋಟ್ಲೆ, ''The Rise of the Dutch Republic'' ಸಂಪುಟ. II (ಹಾರ್ಪರ್ ಸಹೋದರರು: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1855) ಪು. 2.</ref> 1556ರಲ್ಲಿ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ V ತನ್ನ ಮಗ [[ಫಿಲಿಪ್ II]] ಮತ್ತು ಸಹೋದರ [[ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ಪರವಾಗಿ ಪದತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಸೇರಿದಂತೆ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೊತ್ತುಗಳು, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಂಶಾವಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಫಿಲಿಫ್ IIನಿಗೆ ಸೇರಿದವು; ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್‌ನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಂಶಾವಳಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾದಿಪತ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. 1629–31ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಲನ್‌ನ ಪ್ಲೇಗ್ ಉಪದ್ರವ]] 130,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 60,000 ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಶತಮಾನದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೊನೆಯ [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ]] [[ಕಪ್ಪು-ಸಾವಿ]]ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ಲೇಗ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಸಿಪೊಲ್ಲಾ, ಕಾರ್ಲೊ M. ''Fighting the Plague in Seventeenth Century Italy''. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೋನ್ಸಿನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1981.</ref> 1700ರಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ II]]ನ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ವಂಶಾವಳಿ ಪತನಗೊಂಡಿತು. ಅವನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯನ್ನು [[ಅಂಜೌನದ ಫಿಲಿಪ್‌]]ಗೆ ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಫ್ರೆಂಚರು 1701ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸೊತ್ತುಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು; [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸಕ್ಸೆಷನ್ ಕದನ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1706ರಲ್ಲಿ, [[ರಾಮಿಲೀಸ್]] ಮತ್ತು [[ಟೂರಿನ್‌]]ನ ಫ್ರೆಂಚರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗರು]] ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. 1713ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಉಟ್ರೆಕ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದ]], ಸ್ಪೆಯಿನ್‌ನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೊತ್ತುಗಳು, [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಮತ್ತು ಅದರ ರಾಜಧಾನಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. === 19ನೆಯ ಶತಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Episodio delle cinque giornate (Baldassare Verazzi).jpg|thumb|left|150px|ಮಿಲನ್‌ನ ದೇಶ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸೇನೆ ವಿರುದ್ಧ ಐದು ದಿನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಾದಾಡಿದರು.]] 1796ರಲ್ಲಿ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಸಿಸಾಲ್ಪಿನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌]]ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ. ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಇಟಲಿ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ]]ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ ಡುಯೊಮೊ ಆಗಿ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಆಕ್ರಮಣ ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ [[ವಿಯೆನ್ನಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] 1815ರಲ್ಲಿ [[ವೆನೆಟೊ]] ಜೊತೆಗೆ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ ಮತ್ತು ಮಿಲನ್ ಅನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಹತೋಟಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿತು.<ref>{{cite web | last= Bloy| first = Marjie| authorlink =| coauthors =| title = The Congress of Vienna, 1 November 1814 — 8 June 1815| work =| publisher = The Victorian Web| date = 30 April 2002| url = http://www.victorianweb.org/history/forpol/vienna.html| doi =| accessdate = 2009-06-09}}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಹಾಡು ಮತ್ತು [[ಅಪೆರಾ]]ಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. 1770ರಲ್ಲಿ [[ವುಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಅಮೆಡಿಯುಸ್ ಮೊಟ್ಜಾರ್ಟ್|ಮೊಜಾರ್ಟ್]], [[ಟೀಟ್ರೊ ರೀಗಿಯೊ ಡ್ಯೂಕಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಪೆರಾ ಪ್ರೀಮಿಯಮ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ. ನಂತರ ತನ್ನ [[ಬೆಲಿನಿ]], [[ಡೊನಿಜೆಟಿ]], [[ರೋಸ್ಸಿನಿ]] ಮತ್ತು ವರ್ದಿ ಮುಂತಾದವರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ [[ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]] ಜಗತ್ತಿನ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ [[ವರ್ದಿ]] ಸ್ವತಃ "Casa di Riposo per Musicisti" ನಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾದ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರಂಗಭೂಮಿಗಳೆಂದರೆ ''ಲಾ ಕ್ಯಾನೊಬಿಯಾನ'' ಮತ್ತು ''ಟೀಟ್ರೊ ಕರ್ಕಾನೊ''.1848 ಮಾರ್ಚ್ 18ರಂದು ಮಿಲನೀಸರು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯ ಎದ್ದರು, ಈ "[[ಐದು ದಿವಸಗಳ]]" [[ಇಟಾಲಿಯನ್:]] ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಲೀ ಕಿಂಕ್ ಜಿಯೊರ್ನಾಟೆ'' ಮಾತು ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ [[ರಾದೆಟ್‌ಸ್ಕಿ]] ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಜುಲೈ 24ರಂದು [[ಕುಸ್ಟೊಜಾ]]ದಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ರಾದೆಟ್‌ಸ್ಕೀ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೇಲಿನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳು [[ಸಾರ್ಡೀನಿಯಾದ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ]] ಕಟ್ಟಾಳುಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಏಕೀಕರಣ]]ದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೋಸ್ಕರ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯಲು ಕರೆಕೊಟ್ಟರು. ಸಾರ್ಡೀನಿಯಾ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು 1859ರಲ್ಲಿ [[ಸೊಲ್ಫೆರಿನೊ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾವನ್ನು ಮಣಿಸಿದರು.<ref name="Solferino">{{cite web | title = Solferino | author = Graham J. Morris | url = http://www.battlefieldanomalies.com/solferino/08_the_battle.htm | accessdate = 2009-06-09 | archive-date = 2009-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090630084539/http://www.battlefieldanomalies.com/solferino/08_the_battle.htm | url-status = dead }}</ref> ಈ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾರ್ಡೀನಿಯಾ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಇದು ಇಟಲಿಯ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಸಾಧಿಸಿತು; 1861ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ [[ಇಟಾಲಿ ರಾಜ್ಯ]]ವೆಂದು ಮರುನಾಮಕರಣವಾಯಿತು.[[ಇಟಲಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಏಕೀಕರಣ]] ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯ ಮೇಲೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ರೈಲುದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಸುಗಮವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯ ರೈಲುದಾಣವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ವಿಪರೀತ [[ಹಣದುಬ್ಬರ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ [[ಬಾವಾ-ಬೆಕ್ಕಾರಿಸ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ]]ದಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ವಿಚಲಿತಗೊಂಡಿತಾದರೂ ಅಗಾಧ ಕೈಗಾರೀಕರಣದಿಂದ ಅದು ಇಟಾಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮೈದಳೆಯಿತು. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಇಟಲಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ್ದವು; ಈ ನಗರ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ [[ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ]]ವಾಯಿತು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಯಿಂದ ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಗಾಧವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂದಿತು.<ref name="World"/> === 20ನೆಯ ಶತಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Tentoonstelling Milaan - p1906-213.jpg|thumb|left|1906ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನದ ಮುಕ್ಯ ಹಜಾರದ ದೃಶ್ಯ]] 1919ರಲ್ಲಿ, [[ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲೊನಿ]] [[ಕಪ್ಪು ಅಂಗಿ ಪಡೆ]]ಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದ, ಇವರು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಚಳುವಳಿ]], 1922ರಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ [[ರೋಮ್‌ನ ಮಾರ್ಚ್]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ತುಂಬಾ ನೊಂದಿತು. 1943ರಲ್ಲಿ [[ಇಟಲಿ ಯುದ್ಧ ತ್ಯಜಿಸಿ]]ದರೂ ಜರ್ಮನ್ನರು 1945ರ ತನಕ [[ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ]]ಯ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿಟ್ದ್ದರು. ಮಿಲನ್ ಮೇಲೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಗಳ [[ಅತಿಕೆಟ್ಟ]] ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆದದ್ದು 1944ರಲ್ಲಿ, ಬಹುಪಾಲು ದಾಳಿ [[ಮಿಲನ್‌ನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]ವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 1943ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿತ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಾದಾಟಗಳು ನಡೆದವು. [[ಚಿತ್ರ:Pirelli T1.png|thumb|right|150px|ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳೂತ್ತಿರುವ ಪೈರೆಲಿ ಟವರ್, ಯುದ್ದೋತ್ತರ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಪವಾಡದ ಸಂಕೇತ.]]ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅಮೇರಿಕಾದ [[1ನೆಯ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆ]] ತನ್ನ [[ಪೊ ಕಣಿವೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ]]ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಮಿಲನ ನಗರದ ಕಡೆಗೆ ಬರತೊಡಗಿತು. ಆದರೆ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಚಳುವಳಿ]]ಗಾರರು ಅವರು ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಬಂಡೆದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಿದರು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲೊನಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಇ[[ಟಾಲಿಯನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌]]ನ (''Repubblica Sociale Italiana'',ಅಥವಾ RSI) ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬಂಡಾಯಗಾರರು ಡೊಂಗೊ ಹತ್ತಿರ ಸೆರೆ ಹಿಡಿದು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದರು. 1945ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 29ರಂದು, ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರ ಮೃತದೇಹಗಳನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ತಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚೌಕ ಪಿಯಾಜೆ ಲೊರೆಟೊನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಧಿಗಳಿಲ್ಲದಂತೆ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ನೇತು ಹಾಕಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Bundesarchiv Bild 102-12689, Mailand, Signallampen im Straßenverkehr.jpg|thumb|left|20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಬದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್‌ನ ಪಿಯಾಝಾ ಡೆಲ್ ಡುಯೊಮೊದ ದೃಶ್ಯ]] ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದಿಂದ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಯಹೂದಿಗಳಿಂದ ಗಿಜಿಗಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[ನಿರಾಶ್ರಿತ ಶಿಬಿರ]]ದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1950 ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ [[ಆರ್ಥಿಕ ಪವಾಡ]]ದಿಂದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಂತರಿಕ ವಲಸೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಇಟಲಿ]]ಯ ಜನ ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬರತೊಡಗಿ 1971ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,723,000ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 1970ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕುಗ್ಗತೊಡಗಿತು, ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಗರದ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಜನತೆ ಕೇಂದ್ರ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಸುತ್ತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹೊಸ ಅರೆ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref name="ISTAT">{{cite web |url=http://demo.istat.it/unitav/index.html?lingua=eng |title=Italian Population Life Tables by province and region of residence |publisher=demo.istat.it |accessdate=2010-01-14 |archive-date=2010-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100726112213/http://demo.istat.it/unitav/index.html?lingua=eng |url-status=dead }}</ref> ಇದೇಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಹಿಂಡು ಹಿಂಡು ವಿದೇಶಿ ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸತೊಡಗಿತು ವಿದೇಶಿಯರ ಈ ವಲಸೆಯ ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮಿಲನೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ತನೆ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ ಚೈನಾಟೌನ್ ಕಾರಣ, ಇದು [[ಪಾಲೊ ಸರ್ಪಿ]], ವಯಾ ಬ್ರಮಾಂಟೆ, ವಯಾ ಮೆಸ್ಸಿನಾ ಮತ್ತು ವಯಾ ರೋಸ್ಮಿನಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಆಗಿದ್ದು, [[ಝೆಜಿಯಾಂಗ್‌]]ನಿಂದ [[ವಲಸೆ ಬಂದ ಚೀನೀಯರು]] ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಇಂದು ನಗರದ ಮನಸೆಳೆಯುವ ದೃಶ್ಯಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಲಿಯ [[ಫಿಲಪಿನೊ ಜನರ]] ಪೈಕಿ ಮೂರನೆ ಒಂದು ಪಾಲು ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿದೆ;<ref>{{cite web | last=| first =| authorlink =| coauthors =| title = Backgrounder: Profile of Filipinos in Northern Italy| work =| publisher = Republic of the Philippines Office of the Press Secretary| month = February | year = 2009| url = http://www.ops.gov.ph/feb-visits2009/backgrounder.htm#Northern%20Italy| format =| doi =| accessdate = 2009-06-21}}</ref> 33,000 ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಗಣನೀಯ ಗಾತ್ರದ ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 1000 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ಕೊಡುತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web| last = Uy| first = Veronica| authorlink = | coauthors = | title = Filipinos populating Milan, as 3 are born there daily--exec| work = | publisher = INQUIRER.net| date = 29 April 2008| url = http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20080429-133398/Filipinos-populating-Milan-as-3-are-born-there-daily--exec| format = | doi = | accessdate = 2009-06-21| archive-date = 2009-09-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20090911043554/http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20080429-133398/Filipinos-populating-Milan-as-3-are-born-there-daily--exec| url-status = dead}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸದೃಢಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ, 2001ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಮಾತ್ರ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="ISTAT"/> == ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಆಡಳಿತ == [[ಚಿತ್ರ:Milan,_administrative_divisions_-_Nmbrs_-_colored.svg|thumb|right|ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] === ರಾಜಕೀಯ === {{See also|Mayors of Milan}} * ಮೇಯರ್‌ನ ಹೆಸರು: [[ಲೆಟಿಝಿಯಾ ಮೊರಟ್ಟಿ]] * ಚುನಾವಣೆ ನಡೆದ ದಿನಾಂಕ: ಮೇ 30, 2006 * ಪಕ್ಷ: [[ದ ಪೀಪಲ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್]] ಒಂಬತ್ತು ಪೌರಸಂಸ್ಥೆಯುಳ್ಳ ನಗರಗಳಾಗಿ ಮಿಲನ್ ಅನ್ನು ವಿಭಾಗಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಎಂಟು [[ಕೇಂದ್ರ-ಬಲಭಾಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆn (1-8) ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಕೇಂದ್ರ-ಎಡಭಾಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ (9). === ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು === ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ''ಜೋನಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಉಪ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. 1999ಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ 21 ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ''ವಲಯ'' ಗಳಿದ್ದವು; 1999ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಲಯಗಳನ್ನು 21ರಿಂದ 9ಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸಲು ಇಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಇಂದು ''ವಲಯ 1'' ಸ್ಪಾನಿಷ್-ಎರಾ ಸಿಟಿ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗಿನ "ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕೇಂದ್ರ"ದಲ್ಲಿದೆ; ಉಳಿದ 8 ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಲಯಗಳು 1ನೇ ವಲಯದ ಗಡಿಯಿಂದ ನಗರಮಿತಿಯ ಗಡಿಗಳಾನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.comune.milano.it/dseserver/WebCity/Documenti.nsf/a05ac22aa8296639012567b6005b1193/24ebbbc42dccc2a0c1256d570040abac?OpenDocument |title=web site of Milan |access-date=2010-04-08 |archive-date=2007-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070729092029/http://www.comune.milano.it/dseserver/WebCity/Documenti.nsf/a05ac22aa8296639012567b6005b1193/24ebbbc42dccc2a0c1256d570040abac?OpenDocument |url-status=dead }}</ref> == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == === ಭೂಲಕ್ಷಣ === ಮಿಲನ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಪದನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದು [[ಟಿಸಿನೊ]] ಮತ್ತು [[ಅಡ್ಡಾ]] ನದಿ ಮತ್ತು [[ಪೊ]] ನದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಇವು [[ಆಲ್ಪ್ಸ್‌]]ನ ಮೊದಲ ತೊರೆಗಳಾಗಿವೆ ನಗರದ ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣ 181 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 122 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಮೈಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 181&nbsp;km² ಹಾಗೂ ಇದು [[ಸಮುದ್ರ|ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ]]ದಿಂದ 122 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. === ಹವಾಗುಣ === ಮಿಲನ್‌ನ [[ಹವಾಮಾನ ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯ]]ದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ([[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ]] ''Cfa'' )<ref>{{Cite web |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/32/World_Koppen_Map.png |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-08 |archive-date=2013-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901172138/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/32/World_Koppen_Map.png |url-status=dead }}</ref> ದ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯ ಒಳನಾಡು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ; ತೇವಾಂಶಭರಿತವಾದ ಸೆಕೆಯ ಬೇಸಗೆ, ಚಳಿಯ ತೇವ ಜಿನುಗುವ ಮಾಗಿಕಾಲ ; ಇಟಲಿಯ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾ [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಹವಾಮಾನ ಲಕ್ಷಣ]]ಗಳಿಗಿಂಗ ಇದು ಭಿನ್ನ.<ref name="NatGeo">{{cite web |url=http://travel.nationalgeographic.com/places/cities/city_milan.html |title=Milan, Italy facts, Milan, Italy travel videos, flags, photos - National Geographic |publisher=travel.nationalgeographic.com |accessdate=2010-01-04 }}</ref> ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕಂಡುಬರುವುದು {{convert|-3|to|4|°C|0|abbr=on}}ಜನವರಿ ಮತ್ತು {{convert|19|to|30|°C|0|abbr=on}}ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ. ಮಾಗಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಮಪಾತ ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕಳೆದ 15-20ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಹಿಮಪಾತದ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣ 35 ಮತ್ತು 45 ಸೆಂ.ಮೀ (16"/18"); 30-50ಸೆಂ.ಮೀ ನಷ್ಟು ಒಂಟಿ ಹಿಮಪಾತ ಆಗಾಗ ಆಗುತ್ತಿದ್ದು 1985ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಮಪಾತ 80-100 ಸೆಂ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ತೇವಾಂಶದ ಪ್ರಮಾಣ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕೊಂಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸರಾಸರಿ 1000ಮಿ.ಮೀ (40&nbsp;ಇಂಚು).<ref name="NatGeo"/> ದಕ್ಷಿಣದ ನೆರೆಯಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೂ, [[ನಗರ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಧ್ವೀಪ]] ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ನಗರಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ವಾಡಿಕೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವನ್ನು ಪೊ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಮ ಕವಿದ ನಗರವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. {{Milan weatherbox}} == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ದೃಶ್ಯಗಳು == === ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ === {{See also|List of buildings in Milan|Villas and palaces in Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Santa Maria delle Grazie Milano 07-08-2007.JPG|thumb|left|ಸಂತ ಮರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲೆ ಗ್ರೇಝೀ]] [[ಚಿತ್ರ:Lombardia Milano9 tango7174.jpg|thumb|right|ಸ್ಯಾನ್ ಸಿಂಪ್ಲಿಸಿಯಾನ ಪುರಾತನ ಬಿಸಿಲಿಕಾದ ರೋಮನೆಸ್ಕ್ ಬಂಗಲೆ]] ಪುರಾತನ ರೋಮನ್ ವಸಾಹತಿನ ಕೆಲವು ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಉಳಿದಿದ್ದು ಮುಂದೆ ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದವು. [[4ನೆಯ ಶತಮಾನ CE]]ದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಸ್‌]]ಗೆ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಕೇಂದ್ರದ ಮರುವಿನ್ಯಾಸ ( ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರಿಗಳು ಈಗ ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದರೂ), ನಗರದ ಪ್ರವೇಶಧ್ವಾರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬೇಸಿಲಿಕಾಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಗಿಯಾ]], [[ಬ್ರೊಲೊಸ್‌ನ ಸ್ಯಾನ್ ನಜಾರೊ]], [[ಸ್ಯಾನ್ ಸಿಂಪ್ಲಿಸಿಯಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಯೂಸ್ಟೊರ್ಜಿಯೇ]]ಗಳು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾಣುತ್ತ ಇಂದಿಗೂ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯದ ಚರ್ಚುಗಳಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದೆವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Leonardo da vinci, Institut de France, Manoscritto B, c. 95r.jpg|thumb|left|ಮಿಲನ್‌ನ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಅವಧಿಯ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಯೋಜನೆಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರ.(ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಹಸ್ತಲಿಖಿತ B)]] ಇಟಲಿಯ [[ಗಾಥಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೇ ಎಂದರೆ ಅದು [[ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] ಇದು [[ರೋಮ್‌]]ನ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ]],<ref name="nytimes frommer's">{{cite web |title = Duomo |work = Frommer's |url = http://travel.nytimes.com/travel/guides/europe/italy/milan/25103/duomo/attraction-detail.html |accessdate = 2009-06-01 }}</ref> [[ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಸೆವೈಲ್]] ಮತ್ತು [[ಐವರಿ ಕೋಸ್ಟ್‌]]ನ ಹೊಸ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ನಂತರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್.<ref name="nytimes frommer's"/> 1386 ಮತ್ತು 1577ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಮೃತ ಶಿಲೆ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಚಿನ್ನದ ಮಡೋನಾ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮಿಲನ್‌ನ ಜನ ಇದನ್ನು ''ಮದುನಿನಾ'' ( ಪುಟ್ಟ ಮಡೋನಾ) ಎಂದುಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ನಗರದ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Lombardia Milano3 tango7174.jpg|thumb|right|ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್: ಮಡೊನ್ನಾ ಡೆಲ್ ಆಲ್ಬೆರೊ ಚಾಪಲ್, ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮರಿಯಾ ರಿಕ್ಕಿನೊ (1614).]] 14 ಮತ್ತು 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯೆ [[ಸಫೋರ್ಝಾ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಅಲಂಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಸಪೋರ್ಜೆಕೊ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದು ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ಶಿಕಾರಿವನ [[ಸೆಪ್ರಿಯೋ]]ಮತ್ತು [[ಕೊಮೊ ಸರೋವರ]]ಗಳಿಂದ ಬೇಟೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ನವೋದಯಕಾಲದ ಸೊಗಸಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳೆಂದರೆ [[ಫ್ಲಾರೆಂಟಿನ್]] ಮುಂದೆ ಎತ್ತರದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗೋಪುರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿತನಾದ [[ಫಿಲರೆಟ್]] ಮತ್ತು ಸೇನಾತಜ್ಞ [[ಬಾರ್ಥಲೋಮಿಯೊ ಗಡಿಯೊ]].<ref>[http://www.milanocastello.it/ing/lungaRicostruito.html ‘The Castle Reconstructed by the Sforza’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030830184307/http://www.milanocastello.it/ing/lungaRicostruito.html |date=2003-08-30 }}, ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಎಸ್ಫಾರ್ಜೆಸ್ಕೊ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್.</ref> ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಸೊಪೊರ್ಜಾ ಮತ್ತು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ [[ಕೊಸಿಮಾ ಡಿ ಮೆಡಿಸಿ]] ಇವರುಗಳ ನಡುವೆ ಉಂಟಾದ ರಾಜಕೀಯ ಬಾಂಧವ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಫಲಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಯಿತು, ಮಿಲನೀಸ್ ಕಟ್ಟಾಡಗಳ ಮೇಲೆ ನವೋದಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಾದರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ [[ಬ್ರುನೆಲೆಶ್ಚಿ]]ಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದವು. ಟುಸ್ಕಾನ್ ಪ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನು ತೋರುವ ಮೊದಲ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳೆಂದರೆ [[ಮೆಡಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್]] (ಈಗ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ವಾರ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ)ಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಪಲಾಝೊ, ಮಿಲನ್ ಬ್ರಾಂಚ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಸ್ಯಾನ್ ಲೊರೆಂಝೊಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುವ [[ಪೋರ್ಟಿನಾರಿ ಚಾಪೆಲ್]]. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಫಿಲಾರೆಟ್, [[ಒಸ್ಪಡಲೆ ಮಗ್ಗಿಯೊರೆ]] ಎಂಬ ಬೃಹತ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಸಪೋರ್ಜಾ]]ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಫೋರ್ಜಿಂಡಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ [[ಮಾದರಿ ನಗರ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ''ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕುರಿತಂತೆ ಪ್ರಭಾವಿ ಗ್ರಂಥ'' ರಚನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ, ಅವನು ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದ ಆಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ. 1482ರ ಆಜುಬಾಜಿನಿಂದ ನಗರ 1499ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರ ಕೈವಶವಾಗುವ ತನಕ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿಕ್ಕ [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾವಿಂಚಿ]]ಯನ್ನ್ನು ''ಟಿಬ್ಯೂರಿಯೊ'' ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ [[ದಾಟು ಗೋಪುರ]] ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.universalleonardo.org/lifeevent.php?event=275 ‘First Milanese period 1481/2 - 1499 (1487)’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620105957/http://universalleonardo.org/lifeevent.php?event=275 |date=2010-06-20 }}, ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ.</ref><ref>[http://www.universalleonardo.org/lifeevent.php?event=276 ‘First Milanese period 1481/2 - 1499 (1488)’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620105905/http://universalleonardo.org/lifeevent.php?event=276 |date=2010-06-20 }}, ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ.</ref> ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಫಿಲರೆಟ್ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸ ಕಲೆಗಳು (ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿದೆ) ರೂಪುಗೊಂಡವು, ಇವು [[ಡೊನಾಟೊ ಬ್ರಮಾಂಟೆ]] ಮತ್ತು ಇತರರ ವಿನ್ಯಾಸಕಲೆಗಳಾ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದವು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಮಾಂಟೆ ಕೈಗೊಂಡ ಕೆಲಸಗಳೆಂದರೆ [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಪ್ರೆಸೊ ಸ್ಯಾನ್ ಸ್ಯಾಟಿರೊ]](ಒಂಭತ್ತನೆ ಶಮಾನದ ಪುಟ್ಟ ಚರ್ಚಿನ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ), ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್ ಆಫ್ [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲೆ ಗ್ರಾಝಿ]] ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಗಿಯೊ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೂರು ಪ್ರಾರ್ಥನಾಲಯಗಳು, ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒದಗಿ ಬರುವ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಬೇಸಿಲಿಕಾ ಆಫ್ ಸಾನ್ ಲೊರೆಂಜೋ.<ref name="murray">{{cite book | first= Peter|last= Murray| year=1986| title= The Architecture of the Italian Renaissance| chapter=Milan: Filarete, Leonardo Bramante| editor= | others= | pages=105–120 | publisher= Thames and Hudson| id= | url= | authorlink= }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Milano - Palazzo Litta in un'incisione del Settecento.jpg|thumb|left|ಹೊಸ ಬಂಗಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪಲಝೊ ಲಿಟ್ಟಾದ ಹದಿನೆಂಟನೆ ಶತಮಾನದ ಕೆತ್ತನೆ, 1761ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.]] [[ಚಿತ್ರ:XIX century print, Piazza della Scala, Milano.jpg|thumb|left|ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾದ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಚಿತ್ರಣ, 1770ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು.]] [[ಪ್ರತಿ-ಸುಧಾರಣಾವಾದಿ]] ಕಾಲವೆಂದರೆ ಅದು [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ]]ದ ಅವಧಿ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಸಮರ್ಥಶಾಲಿಗಳಿದ್ದರು: ಒಬ್ಬ [[ಸೇಂಟ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೊರೊಮಿಯೋ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರ ಸಂಬಂಧಿ [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಫೆಡರಿಕೊ ಬೊರೊಮಿಯೊ]]. ತಮ್ಮನ್ನು ಅವರು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನರ ಜನತೆಯ ನೈತಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳೆಂದು ಹೇರಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮಾರಿಯಾ ರಿಚ್ಚಿನೊ]] ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೀಪದ [[ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಬೈಬ್ಲಿಯೋಟಿಕಾ ಅಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಒಂದು ನಾಡಿ ಮಿಡಿತವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೆಲೆಗ್ರಿನೊ ಟಿಬಾಲ್ಡಿ, ಗಲಿಯಾಝೊ ಅಲೆಸ್ಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ರಿಚ್ಚಿನೊ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂವರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಅನೇಕ ಚಂದದ ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರೊಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Wittkower">{{cite book | first= Rudolf|last= Wittkower| year=1993| title= Pelican History of Art| chapter= Art and Architecture Italy, 1600-1750| editor= | others=1980 | pages= | publisher= Penguin Books| id= | url= | authorlink= }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:8859 - Milano - P.za Belgiojoso - Palazzo Belgiojoso - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|thumb|right|200px|ನಿಯೊಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಪಲಾಝೊ ಬೆಲ್ಗಿಯೊಜೊಸ್ಕೊ, ನೊಬೆಲ್ ಮಿಲನೀಸ್ ಬೆಲ್ಗಿಯೊಜೊಸ್ಕೊ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ 1772 ಮತ್ತು 1781ರ ನಡುವೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದು.]] [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮರಿಯಾ ತೆರೇಸ]] ಗಮನಾರ್ಹ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಗಳ ಪಾರುಪತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಳು ಅವಳು ಗಹನವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅವಳು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಗರದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ, 3 ಆಗಸ್ಟ್ 1778ರಲ್ಲಿ ಉಧ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಾ ಇದು ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಅಪೇರಾ ಹೌಸ್]] ಪೈಕಿ ಒಂದು. ಇದಕ್ಕೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುವ ಮ್ಯೂಸಿಯೊ [[ಟೀಟ್ರಾಲೆ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಲಾದ ಚರಿತ್ರೆ ಕುರಿತ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು, ಕರಡುಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. ಲಾ ಸ್ಕಲಾದಲ್ಲಿ [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾದ ಬ್ರಾಲೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಆಫ್ ಕೂಡಾ ಇದೆ. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾರ್ವಭೌಮರು ಬ್ರೆರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ [[ಜೆಸುಯಿಟ್]] ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಒಳಗೊಂಡ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ, ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ವನ]]ಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು, ಇಲ್ಲಿ [[ಕಲಾಗ್ಯಾಲರಿ]], [[ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಒಂದರ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Einblick Galerie Viktor Emanuel Mailand.jpg|thumb|right|200px|ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯಲ್-IIಯ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಡೋಮ್ಡ್ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್.]] 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆ ಮತ್ತು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದ [[ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್]] ಸಂವೇದನೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಅದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. 1800ರ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಗರದ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಾಪರ್ಟೆ]]ಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಾ ರಿಯಾಲೆ ಅಥವಾ ಅನೇಕ ಸಲ ವಿಲ್ಲಾ ಡೆಲ್ ಬೆಲ್ಜಿಯೊಸೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವೆ (ಪಲಝೊ ಬಿಗಿಯೊಸೊ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲ) ಕಟ್ಟಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಇದು ಗಿಮಾರ್ಡಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕಿ ಸಮೀಪದ ವಯಾ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟ್ರೊನಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು 1790ರಲ್ಲಿ [[ಲಿಯೊಪೊಲ್ಡೊ ಪೊಲಾಕ್]] ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ.<ref name="ReferenceA">http://www.aboutmilan.com/monuments-in-Milan.html</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಬೊನಾಪರ್ಟೆಯ ಕುಟುಂಬ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಜೊಸೆಫಿನ್ ಬೊನಾಪರ್ಟೆ]] ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಕೌಂಟ್ [[ಜೋಸೆಫ್ ರಾಡೆಟ್ಸ್‌ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಯೂಜಿನ್ ಡಿ ಬ್ಯೂಹಾರ್ನಿಸ್]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="ReferenceA"/> [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೂವಿನ್ಯಾಸ ಶೈಲಿಯ ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದ ಇದನ್ನ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಲೊಂಬಾರ್ಡಿಯ [[ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಇದನ್ನು ಆರ್ನೆಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸ್ಥಂಭಗಳು, ವಿಶಾಲ ಕೋಣೆಗಳು, ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಹರಳಿನ ಗೊಂಚಲು ದೀಪಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈಗ ಇಲ್ಲಿ d'Arte Contemporanea (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ''ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಕಂಟೆಂಪೊರರಿ ಆರ್ಟ್'' ) ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="ReferenceA"/> ದ ಪಲಝೊ ಬೆಲ್ಗಿಯೊಜೊಸೊ ಕೂಡ ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ ವೈಭವಯುತ ನಿವಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಿಲನೀಸ್ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ''ಆರ್ಕೊಡೆಲ್ಲಾ ಪೇಸ್'' ಅಥವಾ ಆರ್ಚ್ ಆಫ್ ಪೀಸ್ ಕೆಲವು ಸಲ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್ '' (ಸೆಂಪಿಯೋನ್ ಆರ್ಚ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಕೊ ಸಿಂಪಿಯೋನ್‌ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಿಯಾಝಾ ಸೆಂಪಿಯೋನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಅನೇಕ ಸಲ ಇದನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಕ್ ಡಿ ಟ್ರಿಯೋಂಫ್‌ನ ಕಿರುರೂಪಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆರ್ಚ್‌ನ ಕಾಮಗಾರಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ I ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1806 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವನು [[ಲೂಯಿಗಿ ಕಾಗ್ನೊಲಾ]]. ಆರ್ಕ್ ಡಿ ಟ್ರಿಯೋಂಫ್‌ಗೆ ಆದಂತೆಯೇ 1826ರಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ಗೆ [[ವಾಟರ್ಲೂ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಆದ ಸೋಲಿನಿಂದ ಈ ಸ್ಮಾರಕದ ಆರ್ಚ್‌ನ ಕಾಮಗಾರಿ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು, ಆದರೆ 1815ರ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು [[ವಿಯೆನ್ನಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]]ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿ ಫ್ರಾನ್ಜ್ ಜೋಸೆಫ್(ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜೋಸೆಫ್) -I]] ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ. 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1838ರ ವೇಳೆಗೆ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಪೆವೆರಿಲ್ಲಿ]] ಈ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ.<ref name="ReferenceA"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ 1817ರಲ್ಲಿ [[ಪೈಯರೊ ಗಿಲಾರ್ಡೊನಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಲಾಜೊ ಡೆಲ್ ಗವರ್ನೊ.<ref name="ReferenceA"/> [[ಚಿತ್ರ:Milano Guastalla Velasca.jpg|thumb|left|ಟೊರ್ರೆ ವೆಲಸ್ಕಾ, BBPRನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮಿಲನ್‌ನ 1950ರ ಚಿಹ್ನೆ.]] 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಗರೀಕರಣ ಕುರಿತಂತೆ ಇತರೆ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತಗೊಂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, [[ಎರಡನೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಂಕೇತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಚಾಲನೆಗೆ ಬಂದ ಮಹತ್ತರ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ]]ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. 1865 ಮತ್ತು 1877ರ ನಡುವೆ ಏಕೀಕೃತ ಇಟಲಿಯ ಮೊದಲ ದೊರೆ [[ವಿಟ್ಟೊರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್‌ II]]ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ [[ಗಿಯುಸೆಪ್ ಮೆಂಗೋನಿ]], ಗ್ರೇಟ್ [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೊರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್- II]] ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಇದು [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪಿಯಾಝಾ ಡೆಲ್ ಡೊಮೊ]]ವನ್ನು ಲಾ ಸ್ಕಲಾ ಮುಂದಿರುವ ಚೌಕಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಚಾವಣಿಯುಳ್ಳ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ. ಈ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವು ಆರ್ಚಿಂಗ್ [[ಗಾಜು]] ಮತ್ತು [[ಕಾಸ್ಟ್ ಕಬ್ಬಿಣ]]ದ ಚಾವಣಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರ್ಕೇಡ್‌ಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸ, [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌]]ನ [[ಸೈಂಟ್-ಹ್ಯೂಬರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೈಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್‌]]ನ [[ಪಸ್ಸಾಝ್]] ಆರ್ಕೇಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಮಾದರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ [[ಲಂಡನ್ನಿ]]ನ [[ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಆರ್ಕೇಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಮತ್ತೊಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮದರ್ಶಿತ್ವದ ಎಕ್ಲೆಟಿಕ್ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದರೆ ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ಮಶಾನ (ಪದದ ಅರ್ಥ: "''ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ಮಶಾನ'' ಅಥವಾ ''ಸ್ಮಶಾನ'' ") ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸ್ಟಾಜಿಯೋನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಲೂಕಾ ಬೆಲ್‌ಟ್ರೀಮಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು 1863ರಿಂದ 1866ರ ತನಕ [[ನಿಯೊ-ರೋಮನೆಸ್ಕ್]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜಟಿಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅನೇಕ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. [[ಆರ್ಟ್ ನೊವೆಯಾವು]], [[ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್]] ರೂಪದ ಶೈಲಿಯು [[ಸಿಟಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ (Stazione Centrale)]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧೋತ್ತರದ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅವಧಿ, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅಗಾಧ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಬಲಿಷ್ಟ ಚಾಲನೆಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಚರಿತ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, [[ಗಿಯೊ ಪೋಂಟಿ]]ಯ [[ಪೈರೆಲ್ಲಿ ಟವರ್]] (1955-1959), [[ವೆಲಾಸ್ಕಾ ಟವರ್]] (1958), ಹೊಸ ಜನವಸತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ರ್ಹೋ]] ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಹೊಸ [[ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಕೇಂದ್ರ]], ಈ ಹಿಂದಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಧುನಿಕ ಜನವಸತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಿಟಿ ಲೈಫ್]] ನಂತಹ ವಹಿವಾಟು ಮತ್ತು ಜನವಸತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಈ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ ನವೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. {{clear}} === ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Parco Sempione -Milano.bmp.jpg|thumb|left|ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್, ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಾರ್ಕ್.]] [[ಚಿತ್ರ:9331 - Milano - Giardini Pubblici - Foto Giovanni Dall'Orto 22-Apr-2007 (ijs).jpg|thumb|175px|right|ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕಿ ಡಿ ಪೋರ್ಟಾ ವೆನೆಜಿಯಾ, 1780ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ, ಉಳಿದಿರುವ ಮಿಲನ್ನಿನ ಅತಿಹಳೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು.]] ತನ್ನ ಗಾತ್ರದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಹಸಿರು ಕವಚ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ<ref name="slideshare1">{{cite web|url=http://www.slideshare.net/mtmexperience/tourist-characteristics-and-the-perceived-image-of-milan |title=Tourist Characteristics and the Perceived Image of Milan |publisher=Slideshare.net |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ತೋಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಮ್ಮೆ ಈ ನಗರಕ್ಕಿದೆ. 1857 ಮತ್ತು 1862ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವನು [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ಪೆ ಬಾಲ್ಜಾರೆಟ್ಟೊ]]. "ಗ್ರೀನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಜಿಲ್ಲೆ"ಯ ಪಿಯಾಜಾಲೆ ಒಬೆರ್ದಾನ್ (ಪೊರ್ಟಾ ವೆನೆಝಿಯಾ), [[ಕೊರ್ಸೊ ವೆನೆಜಿಯಾ]] ವಯಾ ಮಾನಿನ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref name="aboutmilan1">{{cite web|url=http://www.aboutmilan.com/gardens-and-parks-in-milan.html |title=Gardens and Parks in Milan |publisher=Aboutmilan.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವ್ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಪಾರಂಪರಿಕ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತೋಟ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="aboutmilan1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಾನವನಗಳೆಂದರೆ ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್ ([[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಸಫಾರೆಸ್ಕೊ]] ಹತ್ತಿರ), ಪಾರ್ಕೊ ಫೊರ್ಲಾನಿ, ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕಿ, ಹಿಯಾರ್ಡಿನೊ ಡೆಲ್ಲಾ ವಿಲ್ಲಾ ಕಮ್ಯೂನಾಲ್, ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಡೆಲ್ಲಾ ಗ್ವಾಸ್ತಾಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕೊ ಲ್ಯಾಂಬ್ರೊ. ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇದು ಪಿಯಾಝೊ ಸಿಂಪಿಯೋನ್ ಹತ್ತಿರ [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಸಫಾರ್ಜೆಸ್ಕೊ]] ಮತ್ತು ಆರ್ಕ್ ಆಫ್ ಪೀಸ್ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಎಮಿಲಿಯೊ ಅಲೆಮ್ಯಾಗ್ನಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇದರಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಅರೆನಾ, Civico Acquario di Milano (ಮಿಲನ್‌ನ ನಾಗರೀಕ ಮತ್ಸ್ಯಾಗಾರ), ಒಂದು ಗೋಪುರ, ಒಂದು ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ, ಕೆಲವು ಕೋಳಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಇವೆ.<ref name="aboutmilan1"/> ಪಾರ್ಕೊ ಫೊರ್ಲಾನಿ 235 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ,<ref name="aboutmilan1"/> ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೊಳ ಇದೆ. ಗಿಯಾರ್ದಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು, ಈಗ ಉಳಿದಿರುವ ಈ ಉದ್ಯಾನವನ ಸ್ಥಾಪನೆ ಶುರುವಾದದ್ದು ನವೆಂಬರ್ 1783ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಗಿದಿದ್ದು 1790ರ ಆಜುಬಾಜಿನಲ್ಲಿ.<ref>{{cite web|url=http://www.storiadimilano.it/citta/Porta_Orientale/giardini.htm |title=Storia di Milano ::: Giardini pubblici |publisher=Storiadimilano.it |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಇದನ್ನು ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತೋಟದಂತೆ ಭೂವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊಳ, [[ಮೂಸಿಯೊ ಸಿವಿಕೊ ಡಿ ಸ್ಟೋರಿಯ ನ್ಯಾಚುರಲೆ ಡಿ ಮಿಲನ್]] ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಾ ರಿಯಾಲೆಗಳು ಇವೆ. ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಡೆಲ್ಲಾ ಗ್ವಾಸ್ಟಲಾ ಕೂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ತೋಟಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಿಂಗರಿಸಿದ ಮೀನಿನ ಕೊಳವಿದೆ.ಮಿಲನ್ ನಗರ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯ ತೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, [[ಒರ್ಟೊ ಬಟಾನಿಕೊ ಡಿಡಾಟ್ಟಿಕೊ ಸ್ಪೆರಿಮೆಂಟಾಲೆ ಡೆಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಾ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ]] ( ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟೊ ಡಿ ಸೈನ್ಸ್ ಬಾಟಾನಿಕೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಪುಟ್ಟ ಸಸ್ಯ ತೋಟ), [[ಒರ್ಟೊ ಬಾಟಾನಿಕೊ ಡಿ ಬ್ರೆರಾ]] ( 1774ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಣಿ ಮರಿಯಾ ತೆರೆಸಾ]]ಳ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ 1774 ಫುಲ್ಗೆಂಜಿಯೊ ವಿಟ್‌ಮನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಸ್ಯತೋಟ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಹಾಳಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಇದನ್ನು 1998ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು) ಮತ್ತು [[ಒರ್ಟೊ ಬಟಾನಿಕಾ ಡಿ ಕ್ಯಾಸ್ಕಿನಾ ರೋಸಾ]]. 23 ಜನವರಿ 2003ರಲ್ಲಿ [[ಗಾರ್ಡನ್ ಆಫ್ ದ ರೈಟಿಯಸ್‌]] ಅನ್ನು ಮೊಂಟೆ ಸ್ಟೆಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮಾನವತೆ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಗಳು ಮತ್ತು ನರಮೇಧವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದವರ ಧೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಈ ತೋಟ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. [[ಯೆರೆವಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಸರಜೇವೊ]], [[ಸ್ವೇತ್ಲಾನ ಬ್ರಾಝ್]] ಮತ್ತು [[ಪೈಯಟ್ರೊ ಕುಕಿಯುಕಿಯನ್‌]]ನ ಧೀಮಂತರು ಈ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ರೈಟಿಯಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದು [[ಮೊಶೆ ಬೆಜ್‌ಸ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಂದ್ರೆಯ್ ಸಖಾರೊವ್]] ಇವರುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿರುವ ಗಿಡಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಉನ್ನತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಯೋಗವೊಂದು ವರ್ಷದ "ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿ"ಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಈ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಅವರ ಧೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಿಲಪ್ ಷಾ‌ನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಅದನ್ನು ಅವರು ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಮಿಲಪ್‌ನ ಹೆಸರಿನ ಲಯಗಳು ಮಿಲನ್‌ನ ಪ್ರಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ ತಾಳೆಯಾಗಿರುವುದು. == ಜನಸಾಂದ್ರತೆ == {{Main|Demographics of Italy}} {{Historical populations |type = |footnote = Source: [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]] 2001 |1861 |267618 |1871 |290514 |1881 |354041 |1901 |538478 |1911 |701401 |1921 |818148 |1931 |960660 |1936 |1115768 |1951 |1274154 |1961 |1582421 |1971 |1732000 |1981 |1604773 |1991 |1369231 |2001 |1256211 |2009 Est. |1301394 }} 2009 ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,301,394 ದೇಶವಾಸಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. 1971ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ [[ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿ]] ತಲುಪಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ನಿರ್ಕೈಗಾರಿಕಾಕೀಕರಣ]]ದ ದೆಸೆಯಿಂದ ಉಪನಗರಗಳು ಮೇಲೆದ್ದು ನಗರ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು ಮೂರನೆಯ ಒಂದರಷ್ಟು ಜನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ [[ಪ್ರಾಂತ]]ಗಳಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಹೊಂದಿಕೊಂದತಿರುವ ಮಿಲನ್ [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 4.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಇದು ಇಡೀ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲೇ ಐದನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. 1950-60ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ತಲೆಯೆತ್ತತೊಡಗಿದ ಉಪನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಜನವಸತಿಗಳು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು, ಜನಸಂಚಾರದ ದಟ್ಟಣೆ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ನಗರದ ಗಡಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾಂತಗಳಿಂದಾಚಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು 7.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಮೆಟ್ರೋ ಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಿದೆ.<ref>[http://www.oecdbookshop.org/oecd/get-it.asp?REF=0406051E.PDF&amp;TYPE=browse OECD Territorial Review - Milan, Italy]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081205140422/http://urbact.eu/fileadmin/subsites/Metrogov/pdf/Milan_s2.pdf Competitiveness of Milan and its metropolitan area]</ref> ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ದಟ್ಟಾಣೆಯಿರುವ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ''[[ನೀಲಿ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿ]]'' ನ ಭಾಗವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gert">{{cite web | author=Gert-Jan Hospers| year=2002| title=Beyond the Blue Banana? Structural Change in Europe's Geo-Economy | format=PDF | work=42nd EUROPEAN CONGRESS of the Regional Science Association Young Scientist Session - Submission for EPAINOS Award August 27–31, 2002 - Dortmund, Germany | url=http://www.ersa.org/ersaconfs/ersa02/cd-rom/papers/210.pdf | accessdate=2006-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929001624/http://www.ersa.org/ersaconfs/ersa02/cd-rom/papers/210.pdf|archivedate=2007-09-29}}</ref> === ವಲಸೆ === ಎರಡನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ವಲಸೆಗಾರರ ಎರಡು ಅಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು, ಒಂದು [[ಇಟಲಿ]]ಯಿಂದ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ, ಎರಡನೆಯದು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆ. ಈ ಎರಡು ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆಗಳು ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಹಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಲೆತವು. ಮೊದಲನೆಯ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆ 1950-60ರ ಉನ್ನತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಾನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅಗಾಧ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಪವಾಡದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿದಾರರು. ಎರಡನೆಯ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆ ಸೇವಾಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರೀಕರಣೋತ್ತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಂತಹ ವಿಭಿನ್ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಭಾಗೀದಾರರು. ಮೊದಲನೆಯದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು [[ದಕ್ಷಿಣ]]ದ ನಗರಗಳು, [[ಪೂರ್ವ]]ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]]ಯ ಇತರೆ ಪ್ರಾಂತಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಎರಡನೆಯದು [[ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]], [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿ]]ನ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಇಟಾಲಿಯನೇತರ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. 1990ರ ಆಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ವಿದೇಶಿ ವಲಸೆಗಾರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿತ್ತು, ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸೇವಾಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ( ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಮಾಣಿಗಳು, ಮಹಿಳಾ ಕೆಲಸಗಾರರು ಮತ್ತು ಮನೆಗೆಲಸಗಾರರು) ಅಥವಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="unpop">{{cite paper | url=http://www.feem.it/NR/Feem/resources/EURODIVPapers/ED2006-025.pdf | title=WMapping Diversity in Milan. Historical Approaches to Urban Immigration | format=PDF | publisher=Department of Italian, University College London | author=John Foot | date=2006 | accessdate=2009-10-12 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜನವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ [[ISTAT]] ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿರುವಂತೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ 181,393 ವಲಸೆಗಾರರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13.9% ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Official ISTAT estimates"/> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {{Main|Economy of Milan}} ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜಗತ್ತಿನ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, 2004ರಲ್ಲಿ ಅದರ GDP € 241.2 ಬಿಲಿಯನ್ (US$ 312.3 ಬಿಲಿಯನ್) ಇತ್ತು.<ref>[[GRPಯಿಂದ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]</ref> ಮಿಲನ್ ಏನಾದರೂ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಅದು ಜಗತ್ತಿನ 28ನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಿಲನ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಇಡೀ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು<ref>[[GDPಯಿಂದ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ನಾಮಿನಲ್)]]</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್]] ([[ಬೊರ್ಸಾ ಇಟಾಲಿಯಾನ]] ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ [[ಹಿಂಟರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಇಟಲಿಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರ. [[ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟಿ]]ನ "ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌"ದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ನಗರಗಳು ಎಂಬ ಆರ್ಥಿಕ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಪೀಟರ್ ಜೆ ಟೈಲರ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಇ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಹತ್ತು [["ಆಲ್ಫಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟೀಸ್‌"]]ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇತರೆ ನಗರಗಳೆಂದರೆ ([https://web.archive.org/web/20050223113811/http://www.brookings.edu/metro/pubs/20050222_worldcities.htm Key Findings], {{PDFlink|[http://www.brookings.edu/dybdocroot/metro/pubs/20050222_worldcities.pdf Full Report]|940&nbsp;KB}}), [[ಮಡ್ರಿಡ್|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]], [[ಸೌಲ್|ಸಿಯೋಲ್]], [[ಮಾಸ್ಕೋ|ಮಾಸ್ಕೊ]], [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]], [[ಟೊರೊಂಟೊ]], [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಬುಯೆನೊಸ್ ಏರೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್]]. [[12ನೆಯ ಶತಮಾನ]]ದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಶಲಕಲೆ ಏಳಿಗೆ ಕಂಡಿತ್ತು, [[ಗುರಾಣಿ]] ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನೀರಾವರಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಲೊಂಬಾರ್ಡಿನ ಬಯಲು ಸೀಮೆಯನ್ನು ಫಲವತ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಉಣ್ಣೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುಂದೆ [[ರೇಷ್ಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆ]]ಗೆ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು.[[ವೆನಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್]] ನಗರಗಳಂತೆ [[ಐಷಾರಾಮಿ ವಸ್ತು]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು "''ಮಿಲನರ್'' " ಅಥವಾ "''ಮಿಲ್ಲನರ್'' " ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಬ್ಧದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅಂದರೆ ಸೊಗಸಾದ ಆಭರಣಗಳು, ಬಟ್ಟೇ, ಹ್ಯಾಟುಗಳು ಮತ್ತು ಐಷಾರಾಮಿ ದಿರಿಸುಗಳು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಶಬ್ಧ [[ಮಿಲಿನರಿ]] ಅಂದರೆ ಹ್ಯಾಟುಗಳ ತಯಾರಕ ಅಥವಾ ಮಾರಾಟಗಾರ ಎಂಬ ಅವತರಣಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[[ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪಿ]]ನಲ್ಲಿ ಆದ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮಿಲನ್ನಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಸರಕುಗಳು ಸಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ತೊರೆಗಳ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜಲಚಾಲಿತ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಣೆ ಮಾಡಿತು.19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಏಷಿಯಾದಿಂದ ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ಫೈಲೊಕ್ಸೆರಾ ಕೀಟದಿಂದ ಹರುಕಾದ ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ವೈನ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಗೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು ಮುಂದೆ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಜವಳಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ನಂತರ ಲೋಹ, ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇಂದು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜವಳಿ, ಗಾರ್ಮೆಂಟ್ಸ್, ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ([[ಆಲ್ಫಾ ರೋಮಿಯೋ]]) ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಭಾರಿ ಯಂತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ [[ಫೈಯೆರಾಮಿಲಾನೊ]]ನಲ್ಲಿ ''ಫೈಯರಾ ಮಿಲಾನೊ ಸಿಟಿ'' ಎಂಬ ಸುಮಾರು [[ಭೂ ಪ್ರದೇಶ]]ವಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಸೈಕಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಗುರುತರವಾದ ಕಟ್ಟಾಡಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೆಡಾವಿ, ಅದರ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಸಿಟಿಲೈಫ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ]] ಕಲ್ಪಿಸಲು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದ ಉಪನಗರ [[ರ್ಹೊ]] ನಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಸಂತೆ ಮೈದಾನ ಫೈಯರಾಮಿಲಾನೊವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. === ಮಿಲನ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಭವಿಷ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Expo2015Milan.jpg|thumb|right|200px|ಎಕ್ಪೋ 2015 ಲೋಗೊ]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ಈಗ ಮರು-ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬಳಾಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಹಳೆಯ ಫೈಯೆರಾ ನಿವೇಶನದ ಸಿಟಿಲೈಫ್ ಯೋಜನೆ ಹೊಸ ಸಂತ ಗಿಯೂಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿಬಾಲ್ಡಿ-ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ವಲಯದ ಪೋರ್ಟಾ ನೋವಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಈ ಮರು ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ನಗರ ಮರುವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ [[ರೆಂಝೊ ಪಿಯಾನೊ]],[[ನೊರ್ಮನ್ ಫೋಸ್ಟರ್]], [[ಜಹಾ ಹದೀದ್]], [[ಮ್ಯಾಸ್ಸಿಮಿಲಿಯಾನೊ ಫುಕ್ಸಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಡೇನಿಯಲ್ ಲಿಬೆಸ್ಕಿಂಡ್]] ಇವರುಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎದ್ದು ಕಾಣುವ [[ಡೊಮೊ]] ಮತು [[ಪೈರೆಲ್ಲಿ ಗೋಪುರ]]ಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿಸುವ ಈ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲು ಮಾಡಲಿವೆ.ಆಧುನೀಕರಣದ ಈ ಭರಾಟೆಯಿಂದ ನವೀಕರಣಾಗೊಂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[Expo 2015]] ಕ್ಕೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಲಿದೆ. === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ === 2008ರ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಿಟಿ ಪವರ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಿಶ್ವದ 27ನೆಯ ಬಲಿಷ್ಠ ನಗರವೆಂದು, 2009ರಲ್ಲಿ 203.5 ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ 28ನೆಯ ಬಲಿಷ್ಠ ನಗರವೆಂಬ ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ, ಈ ದರ್ಜೆ [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ]]ಗಳ ನಂತರದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಮುಂದಿರುವ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ನಗರಗಳು [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]], [[ಫುಕುವೋಕ]] [[ತಾಯ್‍ಪೇಯ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾಸ್ಕೋ|ಮಾಸ್ಕೊ]].<ref name="mori-m-foundation.or.jp"/> ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಾ ಪ್ರಕಾರ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ 29ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ 30ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 18ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಬದುಕಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ 18ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಪರಿಸರ ಸಂಬಂಧೀ ವಿಷಯಗಳಾಲ್ಲಿ 27ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮೀಪ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 15ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="mori-m-foundation.or.jp"/> ಜೀವನಾಧಾರದ ಅಂಕಿ ಆಂಶಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗ ಪೈಕಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 12ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ 13ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ 8ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಬಾಳ್ವಿಕೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 11ನೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="mori-m-foundation.or.jp"/> === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === {{Main|Tourism in Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Atrium of the Basilica of Sant'Ambrogio.jpg|thumb|left|ಸಂತ ಅಂಬೋಜಿಯೊನ ದ ಬೆಸಿಲಿಕಾ.]] 2007ರಲ್ಲಿ 1902 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ 1914 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ 42 ಮತ್ತು 52ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="euromonitor1"/> ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮೂಲವೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಪೈಕಿ 56% ರಷ್ಟು ಯೂರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದರೆ 44% ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು 56% ರಷ್ಟು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಾರೆ.<ref name="slideshare1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಪೈಕಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]] (16%), [[ಜರ್ಮನಿ]] (9%) ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] (6%)ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.<ref name="slideshare1"/> ಇದೇ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ [[ಚೀನೀಯರು]] ಮತ್ತು [[ಜಪಾನಿ]] ಪ್ರವಾಸಿಗರು [[ವಿಶ್ರಾಂತಿ]] ಮತ್ತು ರಂಜನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.<ref name="slideshare1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ[[ಡುಯೊಮೊ]] ಮತ್ತು [[ಪಿಯಾಝಾ]], [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]], [[ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೋ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಗ್ಯಾಲೆರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೊರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ II]], [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಸ್ಫೋರ್ಝೆಸ್ಕೊ]], [[ಪಿನಾಟೆಕಾ ಬ್ರೆರಾ]] ಮತ್ತು [[ವಯಾ ಮಾಂಟೆನಪೊಲಿಯೊನೆ]] ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು. ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರು [[ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]], [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಜಪಾರೆಸ್ಕೊ]] ಮತ್ತು [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ಗಳಿಗೆ ಬೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾದ [[ಬೇಸಿಲಿಕಾ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಗಿಯೋ]], [[ನಾವಿಗ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರೆರಾ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇವು ಅಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲ.<ref name="slideshare1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಟ್ರಾ ಲಗ್ಸೂರಿಯಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಹೋಟೆಲುಗಳಿವೆ, [[ಟೌನ್ ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಲೆರಿಯಾ]] ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಥಮ [[ಸಪ್ತತಾರಾ]] ಹೋಟೆಲು, [[ಸೊಸಿಯೆಟೆ ಜನರಾಲೆ ಡಿ ಸರ್ವೈವಲೆನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಸೂಚಿಸಿರುವಂತೆ [[ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹೋಟೆಲ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.theage.com.au/travel/heaven-at-the-worlds-first-sevenstar-hotel-20090103-79de.html |title=Heaven at Milan's Town House Galleria hotel |publisher=[[The Age]] |date=7 January 2009 |accessdate=21 January 2009 |archive-date=18 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090118144723/http://www.theage.com.au/travel/heaven-at-the-worlds-first-sevenstar-hotel-20090103-79de.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 343 ರಾತ್ರಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ, ವಿದೇಶಿಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲಾವಧಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು 77%ರಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ 2-5 ರಾತ್ರಿಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ.<ref name="slideshare1"/> 75%ನಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹೋಟೆಲುಗಳಲ್ಲಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ, 4-ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಟೆಲುಗಳು (47%) ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, 5-ಸ್ಟಾರ್ಸ್, ಅಥವಾ 3-ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯ ಹೋಟೆಲುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ 11% ಮತ್ತು 15% ರಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|Culture of Milan|List of Milanese people}} === ಮೂರ್ತ ಕಲೆ === {{See also|List of Milanese painters}} [[ಚಿತ್ರ:Raffaello - Spozalizio - Web Gallery of Art.jpg|thumb|right|ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಡಿ ಬ್ರೆರಾ, ರಾಫೆಲ್‌ನಿಂದ ದ ಮ್ಯಾರಿಯೇಜ್ ಆಫ್ ವರ್ಜಿನ್]] [[ಚಿತ್ರ:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|thumb|left|200px|ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊನ ದ ಲಾಸ್ಟ್ ಸಪ್ಪರ್.]] ಶತಮಾನಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಮಹತ್ವದ ಕಲಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಕಲಾಶಾಲೆಗಳು, ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ([[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ದಂತಹವು) ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಕಲೆ [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, [[ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ಕುಟುಂಬ ಮಹಾನ್ ಕಲಾ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನಗರ [[ಗಾಥಿಕ್ ಕಲೆ]] ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ([[ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] ಗಾಥಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೊಗಸಾದ ಕಲಾಕೃತಿ).<ref name="aboutmilan.com">{{cite web|url=http://www.aboutmilan.com/art-and-culture-of-milan.html |title=Art and Culture of Milan: from the past to the contemporary |publisher=Aboutmilan.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಅವಧಿಯೆಂದರೆ 14 ಮತ್ತು [[15ನೆಯ ಶತಮಾನ]]ದ ನಡುವಿನ [[ಜಫೋರ್ಜಾ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿ. [[ಜಫೋರ್ಜಾ ಕ್ಯಾಸಲ್]] ನವೋದಯದ ಸೊಗಸಾದ ನ್ಯಾಯಾಂಗಳವಾದರೆ ಫಿಲರೆಟ್ [[ಒಸ್ಪೆಡಾಲ್ ಮ್ಯಾಗಿಯೋರ್]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು,<ref name="Castello Sforzesco">{{Cite web |url=http://www.milanocastello.it/intro.html |title=Castello Sforzesco |access-date=2010-04-08 |archive-date=2003-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030207215706/http://www.milanocastello.it/intro.html |url-status=dead }}</ref> [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾ ಡಾವಿಂಚಿ]]ಯಂತಹ ಅನನ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಫ್ರೆಸ್ಕೊ ಆಫ್ ದ [[ಲಾಸ್ಟ್ ಸಪ್ಪರ್]] ಮತ್ತು [[ಕೋಡೆಕ್ಸ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕಸ್‌]]ನಂತಹ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗದಂತಹ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು. ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ಬ್ರಮಾಂಟೆ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ, [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಡೆಲ್ ಗ್ರೇಜಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋರೈಸುವ ಚೆಲುವಿನ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್ ಅನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದು ಬ್ರಮಾಂಟಿ, ಇದೇ ರೀತಿ [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್ಸೊ ಸ್ಯಾನ್ ಸಟೈರೊ]] ಚರ್ಚನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದು ಕೂಡ ಆತನೆ ಆಗಿದ್ದುದು ವಿಶೇಷ. 17 ಮತ್ತು 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾರಖ್]] ಕಲಾ ಸಂವೇದನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಆ ಅವಧಿಯ [[ಕ್ಯಾರವಾಗಿಯೋ]] ನಂತಹ ಅನೇಕ ಮಹತ್ವದ ಕಲಾವಿದರು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಿತು. ಕ್ಯಾರವಾಗಿಯೋನ ಮಹತ್ವದ ಬ್ಯಾರಖ್ ಕಲಾಕೃತಿ "''[[ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಆಫ್ ಫ್ರೂಟ್]]'' " ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಬೈಬ್ಲಿಯೋಟಿಕ್ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ''[[ಸಪ್ಪರ್ ಅಟ್ ಎಮ್ಮಾಸ್]]'' ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು [[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="aboutmilan.com"/> ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]]ನ್ನರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಲನೀಸ್ [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಪರಂಪರೆ]] ಅವರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಬಹುಶಃ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ [[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಹಯೇಜ್‌]]ನ "''[[ದ ಕಿಸ್ಸ್]]'' ".<ref name="aboutmilan.com"/> ಮುಂದೆ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಸ್ತ ಇಟಲಿ [[ಫ್ಯೂಚರಿಸಂ]]ನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. 1909ರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯೂಚರಿಸಂ‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ [[ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಮಾರಿನೆಟ್ಟಿ]] ತನ್ನ "''[[ಫ್ಯೂಚರಿಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊ]]'' "(ಇಟಾಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ, ''Manifesto Futuristico'' ದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವಂತೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ "''grande...tradizionale e futurista'' " (ಇದರರ್ಥ ''ಪಾರಂಪರಿಕ ಭವ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾವಿಷ್ಯಿಕ'' ). [[ಉಂಬರ್ತೊ ಬೊಸಿಯೊನಿ]] ಕೂಡಾ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಫ್ಯೂಚರಿಸ್ಟಿಕ್ ಕಲಾವಿದನಾಗಿದ್ದ.<ref name="aboutmilan.com"/> ಇಂದು, ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="aboutmilan.com"/> === ವಿನ್ಯಾಸ === [[ಚಿತ್ರ:SofaDueFoglie.png|thumb|left|ಜಿಯೊ ಪೊಂಟಿಯಿಂದ ಡ್ಯುಯೆ ಫೋಗ್ಲಿ ಸೋಫಾ.]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ [[ವಿನ್ಯಾಸ]] ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನಗರವೆಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="wiley.com">{{cite web |url=http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470026839.html |title=Design City Milan |publisher=Wiley |date= |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206052654/http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470026839.html |url-status=dead }}</ref> ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ನಗರ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪುರಾತನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಪೀಟೋಪರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಸಂತೆ [[ಫೈಯರೋ ಮಿಲಾನೊ]]ವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು ಮಿಲನ್ ನಗರ.<ref name="wiley.com"/> ''"ಫುವೊರಿ ಸಲೋನ್"'' ಮತ್ತು "''ಸಲೋನ್ ಡೆಲ್ ಮೊಬೈಲ್'' " ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಾರಂಭ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಆತಿಥ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಿದೆ. 1950 ಮತ್ತು 60ರಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ, ಯೋರೋಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಭಾಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರ, [[ಟ್ಯೂರಿನ್]] ನಗರದೊಂದಿಗೆ [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಯುದ್ಧೋತ್ತರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. [[ಪೈರೆಲಿ ಟವರ್]] ಮತ್ತು [[ಟೊರ್ರೆ ವೆಲಾಸ್ಕಾ]]ದಂತಹ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಾಡಗಳನ್ನ ಕಟ್ಟಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವುದಾದರೆ, [[ಬ್ರೂನೊ ಮುನಾರಿ]], [[ಲೂಸಿಯೊ ಫೊಂಟಾನ]], [[ಎನ್ರಿಕೊ ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲಾನಿ]] ಮತ್ತು [[ಪೈಯೆರೊ ಮನ್‌ಜೋನಿ]] ಮುಂತಾದವರು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.frieze.com/issue/article/milan_turin |title=Frieze Magazine &#124; Archive &#124; Milan and Turin |publisher=Frieze.com |date= |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110123141/http://www.frieze.com/issue/article/milan_turin |url-status=dead }}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Francesco Hayez - Ritratto di Alessandro Manzoni.jpg|thumb|right|150px|ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೊ ಮಂಜೋನಿ.]] 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ, ಮತ್ತು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ನವೋದಯ]]ಕ್ಕೆ ಫಲವತ್ತಾದ ನೆಲೆಗಟ್ಟು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಇಲ್ಲೇ. ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''[[ಡೆಯ್ ಡೆಲಿಟ್ಟಿ ಇ ಡೆಲ್ ಪೆನೆ]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಮೂಲಕ [[ಬೆಕಾರಿಯಾದ ಸೀಜೆರ್, ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್]]ಮತ್ತು ''Il ಕೆಫೆ'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಮೂಲಕ ಕೌಂಟ್ [[ಪೈಯಾತ್ರೊ ವೆರ್ರಿ]] ಹೊಸ [[ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗೀಯ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು, ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೂ ಈ ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳು ಸಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಳುವಳಿಯ]] ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯರು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹತ್ವದ ಲೇಖಕರು [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಾವ್ಯ]]ದ ಎದುರಿಗೆ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಪರಂಪರೆಯ ಬಲಾಢ್ಯತೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ ಪಾರಿನಿ]] ಮತ್ತು [[ಯೂಗೊ ಫೊಸ್ಕೊಲೊ]] ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಯುವಕವಿಗಳು ಈ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕುಸುರಿ ಕೃತಿಗಳೆಂದು ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ದಿಗ್ಗಜರೆಂದು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ತೋರಿದರು. ಫೊಸ್ಕೊಲೊನ ಕವನ ''[[ದೆಯ್ ಸೆಪೊಲ್ಕ್ರಿ]]'', ನಗರವಾಸಿಗಳ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತೃತಗೊಂಡ ನೆಪೊಲಿಯನಿಕ್ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದದ್ದು.19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೂರನೆಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕ [[ಅಲೆಜಾಂಡ್ರೊ ಮನ್‌ಜೋನಿ]] ಬರೆದ ''[[I ಪ್ರಾಮೆಸಿ ಸ್ಪೋಸಿ]]'' ಕಾದಂಬರಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಂನ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ''[[Il ಕನ್ಸಿಲಿಯೇಟರ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ, ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕವನ, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದ [[ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಪೆಲಿಕೊ]],[[ಗಿಯೊವಾನಿ ಬರ್ಕೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಲುಡ್ವಿಕೊ ಡಿ ಬ್ರೆಮೆ]]ಯವರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.1861ರಲ್ಲಿ [[ಇಟಲಿಯ ಏಕೀಕರಣ]]ದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು; ಆದರೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಯೂರೋಪಿನ ಇತರೆ ದೇಶಗಳ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಗಳಾದ: [[ರಿಯಾಲಿಸಂ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಚುರಲಿಸಂ]]ಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದು ''[[ವೆರಿಸ್ಮೊ]]'' ಎಂಬ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಚಳುವಳಿಗೆ ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟಿತು. ''ವೆರಿಸ್ತಾ'' ಸಂವೇದನೆಯ ಮಹಾನ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಗಿಯೊವಾನಿ ವೆರ್ಗಾ]] ಸಿಸಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಆದರೆ ಆತ ತನ್ನ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆದದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ. === ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳು === {{See also|Music of Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Teatro alla Scala interior Milan.jpg|thumb|left|175px|ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಲಾ ಸ್ಕಲಾ ಅಪೆರಾಹೌಸ್‌ನ ಒಳಾಂಗಣ.]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಪೇರಾ]] ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ತುಂಬಾ ಮಹತ್ತರವೆನಿಸಿಕೊಂಡ [[ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]] ಅಪೇರಾ ಹೌಸ್ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ, ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅದು ಅನೇಕ ಅಪೇರಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Willey |first=David |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4430214.stm |title=Europe &#124; La Scala faces uncertain future |publisher=BBC News |date=2005-11-12 |accessdate=2010-01-03}}</ref> 1842ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ ವರ್ದಿ]]ಯ ''[[ನಬೂಕೊ]]'', [[ಅಮಿಲ್ ಕಾರೆ ಪೊಂಚಿಯೆಲಿ]]ಯ ''[[ಲಾ ಗಿಯಾಕೊಂಡ]]'', 1904ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಯಾಕೊಮೊ ಪುಕ್ಕಿನಿ]]ಯ ''[[ಮೇಡಮಾ ಬಟರ್ಫ್ಲೈ]]'', 1926ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಯಾಕೊಮೊ ಪುಕ್ಕಿನಿ]]ಯ ''[[ತುರಂದೊತ್]]'' ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ಯಾಬಿಯಾ ವಾಚ್ಚಿ]]ಯ ''[[ತೆನೆಕೆ]]'' ಹೆಸರಿಸ ಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಅಪೇರಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು. [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ಡೆಗ್ಲಿ ಆರ್ಕಿಮ್‌ಬೋಲ್ಡಿ]], [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ದಲ್ ವರ್ಮೆ]], [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ಲಿರಿಕೊ (ಮಿಲನ್)]] ಮತ್ತು [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ರೀಗಿಯೊ ಡ್ಯೂಕಲ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ರಂಗಭೂಮಿಗಳು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ [[ಸಿಂಫೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ]]ಗಳಿದ್ದು ಚರಿತ್ರೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಂಗೀತ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, [[ಗಿಯೊಸೆಪ್ ಕೈಮೊ]], [[ಸೈಮನ್ ಬಾಯ್ಲಿಯು]], [[ಹೊಸ್ತೆ ಡಾ ರೆಗಿಯಾ]], [[ವರ್ದಿ]], [[ಗಿಯೂಲಿಯೊ ಗಾಟಿ ಕಸಾಜಾ]], [[ಪಾಲೊ ಚೆರಿಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಲಿಸ್ ಎದುನ್‌]]ರಂತಹ ಅನೇಕ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು ಮಿಲನ್ ನಗರದವರು ಅಥವಾ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಡೈನಾಮಿಸ್ ಎನ್ಸೆಂಬಲ್]], [[ಸ್ಟಾರ್ಮಿ ಸಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಮರಾಟ ಮೀಡಿಯೊಲಾನೆನ್ಸ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ರಚಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಮೇಳ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು. === ಫ್ಯಾಷನ್ === [[ಚಿತ್ರ:9036 - Milano, C.so Venezia - Giuseppe Sommaruga, Pal. Castiglioni (1904) - Foto Giovanni Dall'Orto 22-Apr-2007.jpg|thumb|right|ಕಾರ್ಸೊ ವೆನೆಝಿಯಾ, "ಮಿಲನ್ ಫ್ಯಾಷನ್ ಕ್ವಾಡ್ರಿಲ್ಯಾಟೆರಲ್" ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.]] {{Main|Fashion in Milan|Milan Fashion Week}}[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]], [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]], [[ರೋಮ್]] ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]]ನ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜಗತ್ತಿನ [[ಫ್ಯಾಷನ್ ರಾಜಧಾನಿ]] ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="languagemonitor.com">{{cite web|url=http://www.languagemonitor.com/popular-culture/fashion |title=The Global Language Monitor » Fashion |publisher=Languagemonitor.com |date=2009-07-20 |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಪ್ರಮುಖ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯಾಷನ್]] ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಾದ [[ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನೊ]], [[ಗುಕ್ಕಿ]], [[ವರ್ಸಾಕ್]], [[ಪ್ರದಾ]], [[ಅರ್ಮಾನಿ]] ಮಾತು [[ಡೊಲ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗಬ್ಬಾನ]] ಈಗ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುವ [[ಅಬೆರ್‌ಕ್ರೊಂಬೀ &amp; ಫಿಚ್]] ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ಷಿಪ್‌ನಂತಹ ಅನೇಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫ್ಯಾಷನ್ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮಿಲನ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇತರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಲಂಡನ್, ಟೋಕಿಯೊ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮಹಾನಗರಗಳಂತೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಕೂಡ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು [[ಫ್ಯಾಷನ್ ವೀಕ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಲಿದೆ. ಮಿಲನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಪ್‌ಸ್ಕೇಲ್ ಫ್ಯಾಷನ್ ಜಿಲ್ಲೆ "''[[quadrilatero della moda]]'' " (ಇದರರ್ಥ, "ಫ್ಯಾಷನ್ ಕ್ವಾಡ್ರಿಲ್ಯಾಟೆರಲ್")ದಲ್ಲಿ [[ವಯಾ ಮೊಂಟೆನಾಪೊಲಿಯೋನ್]], [[ವಯಾಡೆಲ್ಲಾ ಸ್ಪೈಗಾ]], [[ವಯಾ ಸಂತ ಆಂಡ್ರಿಯಾ]], [[ವಯಾ ಮನ್‌ಜೋನಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೊರ್ಸೊ ವೆನೆಜಿಯಾ]]ದಂತಹ ನಗರದ ಮಹತ್ತರ ಶಾಪಿಂಗ್ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯ ಇಮ್ಯಾನುಯಲೆ II]], [[ಪಯಾಝಾ ಡೆಲ್ ಡುಯೊಮೊ]], [[ವಯಾ ದಂತೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಸೊ ಬುಯೆನ್ಸ್ ಏರೆಸ್]] ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಪಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಚೌಕಗಳು. ಮಿಲನ್ ನಗರ ಫ್ಯಾಷನ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾದ ಪ್ರದಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಮಾರಿಯೊ ಪ್ರದಾ]] ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. === ಮಾಧ್ಯಮ === ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು TV ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್‌ಗಳಂತವುಗಳ ಸೇವೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಿಲನ್ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. <div></div> ==== ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==== {{col-begin}} {{col-3}} * ''[[ಕೊರ್ರಿಯೆರೆ ಡೆಲ್ಲಾ ಸೆರಾ]]'' * ''[[Il ಫೋಗ್ಲಿಯೊ]]'' * ''[[Il ಗಿಯೊರ್ನಾಲೆ]]'' * ''[[Il ಗಿಯೊರ್ನೊ]]'' * ''[[Il ಸೋಲ್ 24 ಒರೆ]]'' * ''[[Il ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊ]]'' {{col-break}} * ''[[ಲಾ ಗಝೆಟ್ಟಾ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪೋರ್ಟ್]]'' * ''[[ಲಾ ಪದನಿಯಾ]]'' * ''[[ಲಿಬೆರೊ]]'' * ''[[MF ಮಿಲನೊ ಫೈನಾಂಜಾ]]'' {{col-end}} ==== ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳು ==== * ''[[ಲಾ ಸೆಟ್ಟಿಮನ ಎನಿಗ್ಮಿಸ್ಟಿಕಾ]]'' * ''[[ಅಬಿತಾರೆ]]'' (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಕ್ಯಾಸಬೆಲ್ಲಾ]]'' (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಡೋಮಸ್]]'' (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಪನೋರಮಾ]]'' (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಜೆಂಟೆ]]'' (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ) ==== ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳು ==== {{col-begin}} {{col-3}} * ''[[R101]]'' * ''[[RTL 102.5]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ 105 ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್]]'' * ''[[ವರ್ಜಿನ್ ರೇಡಿಯೊ ಇಟಾಲಿಯಾ]]'' {{col-break}} * ''[[ರೇಡಿಯೊ ಮಾಂಟೆ ಕಾರ್ಲೊ]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ 24]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ ಡೀಜೆ]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ ಕ್ಲಾಸಿಕಾ]]'' {{col-end}} === ರಜಾದಿನಗಳು === * ಮಾರ್ಚ್ 18-ಮಾರ್ಚ್ 22: [[ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ದಿನಗಳು]]1848ರ ಕ್ರಾಂತಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ. * ಏಪ್ರಿಲ್ 25: ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡದ್ದು. * ಡಿಸೆಂಬರ್ 7: ಸೇಂಟ್ ಅಂಬ್ರೋಸ್‌ನ ಫೀಸ್ಟ್ (''ಫೆಸ್ಟಾ ಡಿ ಸಂತ್ ಅಂಬ್ರೊಗಿಯೊ'' ). * ಡಿಸೆಂಬರ್ 12: ಪಿಯಾಝಾ ಫೊಂಟಾನ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ. === ಭಾಷೆ === {{Main|Milanese}} [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] ಭಾಷೆ ಜೊತೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]]ಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್‌ಸಬ್ರಿಕ್ ಎನ್ನಲಾಗುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲರು. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಕರು ಪಾರಂಪರಿಕ [[ಮಿಲನೀಸ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿನ ನಗರ ತಳಿಯ ಭಾಷೆ ಆದರೆ ಮಿಲನೀಸ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷಾತಳಿ ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಬೇಕಿಲ್ಲ. === ಧಾರ್ಮಿಕತೆ === [[ಚಿತ್ರ:Milano-san lorenzo02.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನ ಬೆಸಿಲಿಕಾ]] ಸಮಸ್ತ ಇಟಲಿಯ ಹಾಗೆ ಮಿಲನ್ನಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಪಾಲು [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ]]ರು. ಇದು [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] [[ಆರ್ಚ್‌ಡಯೋಸಿಸ್ ಆಫ್ ಮಿಲನ್‌]]ನ ಪೀಠ. ಇಲ್ಲಿನ ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಗಳೆಂದರೆ: [[ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚುಗಳು]],<ref>{{cite web|url=http://maps.google.it/maps?hl=it&um=1&ie=UTF-8&q=chiesa+ortodossa+milano&fb=1&view=text&sa=X&oi=local_group&resnum=1&ct=more-results&cd=1 |title=chiesa ortodossa milano - Google Maps |publisher=Maps.google.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]],<ref>{{cite web |url=http://www.lankaramaya.com/ |title=Lankarama Buddhist Temple - Milan,Italy |publisher=Lankaramaya.com |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2019-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508203144/http://www.lankaramaya.com/ |url-status=dead }}</ref> [[ಜುದಾಯಿಸಂ]],<ref>{{cite web|url=http://www.mosaico-cem.it/ |title=Jewish Community of Milan |publisher=Mosaico-cem.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]]<ref>{{cite web|url=http://orthodoxeurope.org/page/8/4.aspx |title=Islam in Italy » Inter-Religious Dialogue » OrthodoxEurope.org |publisher=OrthodoxEurope.org<! |date=2002-12-04 |accessdate=2009-03-13}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.americanchronicle.com/articles/viewArticle.asp?articleID=7230 |title=Milan: The Center for Radical Islam in Europe |publisher=American Chronicle |date= |accessdate=2009-03-13 |archiveurl=https://archive.is/20120720194131/http://www.americanchronicle.com/articles/view/7230 |archivedate=2012-07-20 |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟಿಸಂ]].<ref>{{cite web |author=Cini |url=http://www.protestantiamilano.it/ |title=Centro Culturale Protestante - Protestanti a Milano delle Chiese Battiste Metodiste Valdesi |language={{It icon}} |publisher=Protestantiamilano.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528114502/http://www.protestantiamilano.it/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.milanovaldese.it/ |title=Chiesa Evangelica Valdese - Milano |publisher=Milanovaldese.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> ಮಿಲನ್‌ಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆಚರಣೆಯಿದೆ, ಇದು [[ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಆಚರಣೆ]] (ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ: ''ರೈಟೊ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನೊ'' ). ಇದು ವಾಡಿಕೆಯ (ಇತರೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಳಸುವ ''ರೋಮನ್'' ಆಚರಣೆ), ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಕೊಂಚ ಭಿನ್ನ, ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರರ್ಥನಾ [[ನುಡಿಗಟ್ಟು]], ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತವೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಉಪವಾಸ]] ಆಚರಣೆ, ನಿಗದಿತ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಾಂಕದ ಬದಲು ಕೆಲವು ದಿವಸಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದೇ ರೀತಿ ಕಾರ್ನಿವಾಲ್ ಉತ್ಸವದ ದಿನಾಂಕದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ). ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಲಿನ ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಾಅದ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಟಿಕಿನೊ]]ದ [[ಸ್ವಿಸ್]] ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ [[ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಂಗೀತ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಮಂತ್ರ ಪಠನೆ]] ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಪಠನೆ [[ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಪಠನೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್‌ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ [[ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರೆಂಟ್]] (1545–1563) ಸ್ಥಾಪಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01389a.htm |title=Catholic Encyclopedia: Ambrosian Chant |publisher=Newadvent.org |date=1907-03-01 |accessdate=2009-03-13}}</ref> ಈ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಅನನ್ಯವಾದ ''ಸ್ಕೊಲಾ ಕ್ರಾಂಟೋರಮ್'' ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ರೋಮ್ ನಗರದ "ಫಾಂಟಿಫಿಕಲ್ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್" (PIAMS) ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕಾಲೇಜು[http://www.unipiams.org/en/1 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091012143753/http://www.unipiams.org/en/1 |date=2009-10-12 }}. === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಹಲವಾರು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಟಾಲಿಯನ್) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ ಇದರಲ್ಲಿ: ''"[[ಕಾಲ್ಮಿ ಕೋರಿ ಅಪ್ಪಾಷನಾಟಿ]]"''', ''' '' '''"[[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]"'', '' "[[ಲಾ ಮಲ ಆರ್ಡಿನಾ]]"'', "'' [[ಮಿಲನೊ ಕಾಲಿಬ್ರೊ 9]]''", "'' [[ಮಿರಾಕಲ್ ಇನ್ ಮಿಲನ್]]"'', '' "[[ಲಾ ನೊಟ್ಟೆ]]''", ಮತ್ತು "'' [[ರೊಕ್ಕೊ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]]''". '' ''' === ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Panettone aufgeschnitten freigestellt.jpg|thumb|right|ಪ್ಯಾನೆಟ್ಟೊನೆ, ಮಿಲನೆಸ್ ಟ್ರೆಡಿಷನಲ್ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಕೇಕ್]] ಇಟಲಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ನಗರಗಳಂತೆ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಜುಬಾಜಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿನ ಟಿಪಿಕಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಹಾರಶೈಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ [[ಪಾಸ್ತಾ]] ಬದಲು [[ಅಕ್ಕಿ]] ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಅಷ್ಟಾಗಿ [[ಟೊಮ್ಯಾಟೊ]] ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಲನೀಸ್‌ನ ಆಹಾರವೆಂದರೆ ಕೊಟೊಲೆಟಾ ಅಲಾ ಮಿಲನೀಸ್, ಬನ್ನಿನಂತಹ ಕರು ಮಾಂಸ (ಹಂದಿ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿ ಚಿಕನ್ ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು)ದ ಕಟ್ಲೆಟನ್ನು ಬೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿಯುತ್ತಾರೆ (ಇದು ವಿಯೆನ್ನೀಸ್‌ನ "ವೈನೆರ್‌ಷ್ನಿಟ್ಜೆಲ್" ತಿನಿಸಿಗೆ ಸಾಮ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಮೂಲದ್ದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು "ವೈನೆರ್‌ಷ್ನಿಟ್ಜೆಲ್" ಕೊಟೊಲೆಟಾ ಅಲಾ ಮಿಲಾನೀಸ್‌ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ).[[ಚಿತ್ರ:Milan Montenapoaleone 14.JPG|thumb|left|ಮಿಲನ್‌ನ ಹೆಸರಾಂತ ಕೆಫೆಯಲ್ಲಿನ ಕೇಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪೇಸ್ಟ್ರಿಗಳು, ವಯಾ ಮಾಂಟೆನಪೊಲೆಯೊನೆ ಫ್ಯಾಷನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾಸ್ಟಿಸ್ಸೆರಾ.]] ಮಿಲನ್ನಿನ ಇತರೆ ಟಿಪಿಕಲ್ ಆಹಾರಗಳೆಂದರೆ ''[[ಕ್ಯಾಸೊಯೂಲಾ]]'' ( ಬೇಯಿಸಿದ ಹಂದಿಮಾಂಸ ಮತ್ತು [[ಸಾಸೇಜ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸವಾಯ್ ಕೋಸು]], [[ಒಸೊಬುಕೊ]] (ಬೇಯಿಸಿದ ಕರುವಿನ ಕಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ''ಗ್ರೆಮೊಲಾಟಾ'' ಎಂಬ ಸಾಸು, [[ರೆಸೊಟ್ಟೊ ಅಲಾ ಮಿಲನೀಸ್]] ( ಹಸುವಿನ ಮೂಳೆಗಳೊಳಗಿನ ಅಸ್ಥಿರಜ್ಜುವಿನ ಜೊತೆ ಕೇಸರಿ ಪುಡಿ), ''ಬುಸೆಕಾ'' ಬೋಟಿ ಮತ್ತು ಹುರುಳಿಕಾಯಿ, ''ಬ್ರಸಾಟೊ'' ( ಬೇಯಿಸಿದ ಹಸು ಅಥವಾ ಹಂದಿಮಾಂಸದ ಜೊತೆಗೆ ವೈನ್ ಮತ್ತು ಆಲೂಗಡ್ಡೆ). ಋತುಗಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ಪೇಸ್ಟ್ರಿಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾರ್ನಿವಾಲ್]] ಉತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ''ಚಿಯಾಚಿಯೇರೇ'' (ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಹೋಳುಗಳು ಮತ್ತು ''ಟೊರ್ಟಿಲಿ '' ( ಹುರಿದ ಗುಂಡಗಿನ ಕುಕೀಸ್), [[ಈಸ್ಟರ್]] ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಸುವ ''ಕೊಲೊಂಬಾ'' (ಪಾರಿವಾಳದ ಆಕಾರದ ಹೊಳಪಿನ ಕೇಕ್) [[ಸರ್ವಾತ್ಮರ ಹಬ್ಬ]]ಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ''ಪೇನ್ ಡೆಯ್ ಮೊರ್ಟಿ'', ("Deads' Day bread"ಮ್ ಚಕ್ಕೆಯೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿಕ ಕುಕೀಸ್) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹಬ್ಬಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ [[ಪ್ಯಾನಿಟೋನ್]]. [[ಸಲಾಮಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ಕಾಳು ನುಚ್ಚಿನ ತಿಂಡಿ ''ಸಲಾಮೆ ಮಿಲನೊ'', ಇಟಲಿಯಾದ್ಯಂತ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ತುಂಬಾ ಹೆಸರಾಂತ ಮಿಲನೀಸ್ ಚೀಸ್ ಎಂದರೆ ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರಿರುವ [[ಗೊರ್ಗೊನ್‌ಜೋಲಾ]], ಆದರೆ ಇಂದು ಹೆಚ್ಚು ಗೊರ್ಗೊನ್‌ಜೋಲಾ ತಯಾರಕರು ಇರುವುದು ಸೀಡ್ ಮೊಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ.ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅನನ್ಯ ತಿನಿಸುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಲೋಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ [[ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆಫೆ]]ಗಳು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸೊಗಸಾದ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಬಹುತೇಕ ನಗರದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ತುಂಬಾ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಬ್ರೆರಾ ಮತ್ತು [[ನಾವಿಗ್ಲಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಇಂದು ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ವಯಾ ಮಾನ್‌ಜೋನಿ]] ಅರ್ಮಾನಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ನೊಬು]] ಎಂಬ ಜಪಾನೀಸ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ನಗರದ ನವಶೈಲಿಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.worldtravelguide.net/city/82/restaurant/Europe/Milan.html |title=Milan Restaurants |publisher=Worldtravelguide.net |date= |accessdate=2010-01-22}}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಕೆಫೆ ಎಂದರೆ 1817ರಲ್ಲಿ ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲ್ಲ ಸ್ಕಲಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ''ಪ್ಯಾಸ್ಟಿಸ್ಸೆರೀ'', ಇದು [[ಹಾಂಕಾಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಶಾಖೆ ತೆರೆದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.pasticceriacova.com/storia/history.html |title=Cova Pasticceria Confetteria - dal 1817 |publisher=Pasticceriacova.com |date= |accessdate=2010-01-22 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326120531/http://www.pasticceriacova.com/storia/history.html |url-status=dead }}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಫ್ಫಿ ಕೆಫೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಜುಕ್ಕಾ ಕೆಫೆ ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ’ಕೆಫೆಗಳು’. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟುಗಳೆಂದರೆ ಹೋಟೆಲ್ ಫೋರ್ ಸೀಸನ್ಸ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ’ಲಾಬ್ರಿಕಿಯೋಲಾ’, ಮರಿನೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ ಮತ್ತು ಚಾಂಡೆಲಿಯೆರ್. ಇಂದು [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯಲ್-II]]ನಲ್ಲಿ [[ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್]] ನಂತಹ [[ಫಾಸ್ಟ್-ಫುಡ್]] ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಕೂಡಾ ಇದೆ, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ [[ವಯಾ ಡೆಲ್ಲಾಸ್ಪೈಗಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕವಾರಿನಂತಹ ಬಾಟಿಕ್ ಕೆಫೆಗಳಿವೆ, ಇದರ ಮಾಲೀಕ ಲಗ್ಸುರಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ಗೂಡ್ಸ್ ಬ್ರಾಂಡಿನ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕವಾಲಿ]]. === ಕ್ರೀಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:San Siro wide.jpg|thumb|center|600px|ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೋ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, ಯೂರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು]] ಇತರೆ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ 1934 ಮತ್ತು 1990 ರಲ್ಲಿ[[FIFA ವಿಶ್ವಕಪ್]] ಮತ್ತು 1980ರಲ್ಲಿ [[UEFA ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್]] ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ [[ಇಟಲಿಯ ಕ್ರೀಡೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[A.C. ಮಿಲನ್]] ಮತ್ತು [[F.C. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಝನಾಲೆ ಮಿಲಾನೊ]] ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳ ತವರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಮಿಲನ್" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರದ ಉಚ್ಛಾರಣೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ನಗರದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಮಿಲನೀಸ್ ಹೆಸರಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ), ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು "ಇಂಟರ್" ಆಯಿತು. ಈ ಎರಡು ತಂಡಗಳ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಮಿಲನ್ ಡೆರ್ಬೀ ಅಥವಾ [[ಡೆರ್ಬಿ ಡೆಲ್ಲಾ ಮಡೋನ್ನಿನಾ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ ( ಮಿಲನ್ ನಗರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳ [[ಡುಯೊಮೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ]] ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ [[ವರ್ಜಿನ್ ಮೇರಿ]]ಯ [[ಮಡೋನ್ನಿನಾ]] ಪ್ರತಿಮೆಯ ಗೌರವಾರ್ಥ).ಯೂರೋಪಿಯನ್ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡೂ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕಪ್ ([[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]]) ಮತ್ತು ದ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಪ್ ([[FIFA ಕ್ಲಬ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್]]) ಗೆದ್ದು ಕೊಂಡದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರವೊಂದೇ. ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಒಂಭತ್ತು ಚಾಂಪಿಯನ್ ಲೀಗ್ ಹೆಸರುಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಾನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು ಮಿಲನ್ ಮೆಡ್ರಿಡ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಸರಿಸಮವಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೊ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ 5-ಸ್ಟಾರ್ ದರ್ಜೆಯ UEFA 85,700-ಆಸನಗಳಿರುವ ಗಿಯೋಸೆಪ್ ಮೀಜ್ಜಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೊ [[ಸಿರಿ A]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ತನ್ನ ಇಡೀ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮೊದಲ ತಂಡ ಸಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದರೆ ಮಿಲನ್ 2ನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಕಾಲಮಾನಗಳನ್ನು ಟಾಪ್-ಫ್ಲೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದೆ.ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರರು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅಥವಾ ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಟಗಾರರೆಂದರೆ: [[ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನೊ ಮಝೊಲ]], [[ಪೌಲೊ ಮಾಲ್ಡಿನಿ]], [[ಜಿಯುಸೆಪ್ಪೆ ಮಿಯಝಾ]], [[ಜಿಯಾಕಿಂಟೊ ಫಾಚೆಟ್ಟಿ]], [[ಲುಯಿಜಿ ರಿವಾ]], [[ಗಯೆಟನೊ ಸ್ಕಿರಿಯ]], [[ಜಿಯುಸೆಪ್ಪೆ ಬರ್ಗೊಮಿ]], [[ವಾಲ್ಟರ್ ಜೆಂಗಾ]], [[ಆಂಟೋನಿಯೊ ಕಾಬ್ರಿನಿ]], [[ರಾಬರ್ಟೊ ಡೊನಾಲ್ಡಿನಿ]], [[ಜಿಯಾನ್ಲುಕ ವಿಯಲ್ಲಿ]], [[ಸಿಲ್ವಿಯೊ ಪಿಯೊಲಾ]], [[ಗೇಬ್ರಿಯೆಲೆ ಒರಿಯಾಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಿಯೊವನ್ನಿ ತ್ರಪಟ್ಟೊನಿ]] ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಕೂಡಾ ಇದ್ದಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Fale F1 Monza 2004 40.jpg|thumb|right|ಮೊಂಝಾ ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ರೇಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ನ ಆಸನಗಳು]] * ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಮೊನ್ಜಾ]] [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್]] ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ನಗರದ ಹತ್ತಿರದ ವಿಶಾಲ ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ [[ಕಾರು ರೇಸಿ]]ನ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. 1950ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 250,000 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವಿತ್ತಾದರೂ ಈಗಿನ [[F1]] ರೇಸಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸುಮಾರು 137,000. 1980 ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ F1 ಸ್ಪರ್ಧೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಿಂದ ಇದು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. * [[ಒಲಿಂಪಿಯಾ ಮಿಲನೊ]] ([[ಅರ್ಮಾನಿ]] ಪ್ರಾಯೋಜನೆ) ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಇಟಾಅಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿಯನ್ [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]] ತಂಡ. ಇದು ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಇಟಾಅಲಿಯನ್ ತಂಡ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ತಂಡ. ಒಲಿಂಪಿಯಾ ಆಟವಾಡುವುದು ಡಚ್‌ಫೋರಮ್ ಅರೆನಾದಲ್ಲಿ (ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 14,000). * [[ರೈನೋ ಮಿಲನೊ ಅಮೇರಿಕನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ [[ಅಮೇರಿಕನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ಕ್ಲಬ್, ಇದು ನಾಲ್ಕು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ನ ಐದು ಫೌಂಡೇಶನ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು. * [[CUS ಮಿಲನೊ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್, ಇದು ಎಂಟು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸ್ಕುಡೆಟ್ಟಿ‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. * [[ಅಮಾತೊರಿ ರಗ್ಬಿ ಮಿಲನೊ]] 18 [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌]]ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಇಟಲಿಯ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾದ ರಗ್ಬಿ ತಂಡ. * ಮಿಲನ್‌ನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[ಐಸ್ ಹಾಕಿ]] ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮಗಳ ನಡುವೆ 30 ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿವೆ. [[ವೈಪರ್ಸ್ ಮಿಲನೊ]] ಕಳೆದ 7 [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌ಗಳ]] ಪೈಕಿ 5ನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, [[ಅಲ್ಪೆನ್ಲಿಗಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಕೊಪ್ಪಾ ಇಟಾಲಿಯ]] ತಂಡಗಳು ಈ ಆಟಗಳ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನಾಯಕರು. ಅವರು ನಿಯಮಿತ ಕಾಲಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗೋರಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ (ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 4,500)ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇ ಆಫ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫೋರಂನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಾರೆ. * ಮಿಲನ್ ನಗರ ಪ್ರತಿವರ್ಷ 18 ಟೆನ್ನಿಸ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ನಡಿ ಬೊನ್ಫಿಗ್ಲಿಯೊ ಟ್ರೋಫಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯವಾದ ಯುವ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್, ಅವರು ಮಿಲನ್ ಟೆನಿಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 8000. ಹಿಂದಿನ ವಿಜೇತರಾದ ತಚ್ಚಿನಿ, [[ಜಾನ್ ಕೊಡೆಸ್]], [[ಅಡ್ರಿಯಾನೊ ಪನಟ್ಟಾ]], [[ಕೊರ್ರಾಡೊ ಬರಝುಟ್ಟಿ]], ಮೊರೆನೊo, [[ಬ್ಜಾರ್ನ್ ಬೊರ್ಗ್]], ಸ್ಮಿಡ್, [[ಇವಾನ್ ಲೆಂಡ್ಲ್]], [[ಗೈ ಫಾರ್ಗೆಟ್]], [[ಜಿಮ್ ಕೊರಿಯರ್]], [[ಗೋರನ್ ಇವಾನಿಸೆವಿಕ್]], [[ಯೆವ್ಗೆನಿ ಕಾಫೆಲ್ನಿಕೊವ್]], ಮತ್ತು [[ಗಿಲ್ಲೆರ್ಮೊಕೊರಿಯಾ]]. * [[ಮಿಲನ್ ಮ್ಯಾರಥಾನ್]] ಇದು ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್‌ನಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುವ [[ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಓಟ]] * ಮಿಲನ್, ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ಬ್ಯಾಂಡಿ]] ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ ತವರಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.internationalbandy.com/viewNavMenu.do?menuID=57 |title=Federation of International Bandy-About-About FIB-National Federations-Italy |publisher=Internationalbandy.com |date= |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2009-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091002070035/http://www.internationalbandy.com/viewNavMenu.do?menuID=57 |url-status=dead }}</ref> === ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Brera Astronomical Observatory.jpg|thumb|left|175px|1764ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ದ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಬ್ರೆರಾ ಆಸ್ಟ್ರೋನಾಮಿಕಲ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ.]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಯೂರೋಪಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೇಂದ್ರ. ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನಗರವಾಗಿರುವ ಮಿಲನ್ ಭೂಖಂಡದ [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]], [[ಲಂಡನ್]], [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ, ಈ ನಗರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಲನ್ ಕೂಡ "ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಸಿಟೀಸ್"ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಾಗ 1800ರ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 1900ರ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗತೊಂಡಗಿತು.<ref name="milanocittadellescienze.it">{{cite web |author=info@area97.it |url=http://www.milanocittadellescienze.it/html/home_eng.php |title=MILANO Città delle Scienze |publisher=Milanocittadellescienze.it |date= |accessdate=2010-01-22 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054506/http://www.milanocittadellescienze.it/html/home_eng.php |url-status=dead }}</ref> ನೆರೆಯ [[ಪಾವಿಯಾ]]([[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್]] ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನದ ಕೆಲವರ್ಷ ಕಳೆದದ್ದು ಇಲ್ಲಿ)ದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಿಲನ್ ತನ್ನ ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸತೊಡಗಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸತೊಡಗಿತು.<ref name="milanocittadellescienze.it"/> ಮಿಲನ್ ನಗರ "Milano, City of Science" (''Milano, Città delle Scienze'' in Italian)ಎಂಬ ಕುತೂಹಲಕರ ಯೋಜನೆಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಲಿದ್ದು ಇದು ಸೆಂಪಿಯೋನ್‌ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆ 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1997ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಫೊಂಡಾಜಿಯೋನ್ ಸ್ಟೆಲಿನ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಾರಂಭ.<ref>{{cite web|url=http://www.iop.org/EJ/abstract/0031-9120/32/6/005 |title=Young scientists in Milan |publisher=Iop.org |date=1997-09-13 |accessdate=2010-01-22}}</ref> ಬಹುಶಃ ಮಿಲನ್‌ನ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ ಎಂದರೆ 1764ರಲ್ಲಿ [[ಜೆಸೂಯಿಟ]]ರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಬ್ರೆರಾ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]], 1773ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿದೆ ರೂಪಿಸಿದ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರವೇ ಇದರ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:polimi.jpg|thumb|right|ದ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲನೊದ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ]] [[ಚಿತ್ರ:IMG 5741 - Milano - Ca' Granda - Facciata - Foto Giovanni Dall'Orto - 21-Feb-2007.jpg|thumb|right|ಮಿಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೇಂದ್ರ ಕಟ್ಟಡ, ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಎಂದು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದು]] [[ಚಿತ್ರ:HDR - Chiostro Università Cattolica.jpg|thumb|right|ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಕಂಟ್ರಿಯಾರ್ಡ್‌ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.]] [[ಚಿತ್ರ:Milano Pinacoteca di Brera1.JPG|thumb|right|ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಒಳಾಂಗಣ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ 39 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು(44 ಬೋಧಕರು, 174,000 ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಇದು ಸಮಸ್ತ ಇಟಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ 10%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮ),<ref>{{cite web|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDMHome|2=Milan|title=official website|publisher=Comune.milano.it|date=|accessdate=2009-03-13|archive-date=2010-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100414044059/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDMHome|url-status=dead}}</ref> ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಡೀ ಇಟಲಿಯಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪದವೀಧರರು ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವೀಧರರನ್ನು (ಕ್ರಮವಾಗಿ 34,000 ಮತ್ತು 5,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು) ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.esfr.org/media/esfr-congress-milano-2010.pdf |title=European Society pieg.qxp |format=PDF |date= |accessdate=2009-07-08 |archive-date=2009-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090704140328/http://www.esfr.org/media/esfr-congress-milano-2010.pdf |url-status=dead }}</ref> === ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === 29 ನವೆಂಬರ್ 1863ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ಗಣಿತ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಬ್ರೈಯೊಷಿ]] (ಅದರ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕ), [[ಲುಯಿಗಿ ಕ್ರೆಮೊನಾ]], ಮತ್ತು [[ಗಿಯೂಲಿಯೊ ನಟ್ಟಾ]] (1963ರಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನ ಪುರಸ್ಕೃತ) ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರೊಫೆಸರುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು 16 ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸ]]ದ 9 ಜಾಲಗಳನ್ನಾಗಿ ಮರು ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಭಾಗವಿರುವ ಇದು [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದ 7 ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 9 ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟರೆ 16 ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 40,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು ಇದು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊವನ್ನು ಇಟಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.polimi.it/english/about_the_university/?id_nav=-2 |title=Politecnico di Milano - POLInternational English - About the University |publisher=Polimi.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304051831/http://www.polimi.it/english/about_the_university/?id_nav=-2 |url-status=dead }}</ref> 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1923ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಮಿಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಇದರಲ್ಲಿ 9 ಬೋದಕರು, 58 ವಿಭಾಗಗಳು, 48 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿ 2,500 ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾಶೀಲ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು 65,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ತಾನೂ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ [[ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ]] ಸಂದರ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.unimi.it/ENG/ |title=The University of Milan - Welcome |publisher=Unimi.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> [[ಮಿಲನ್ ಬಿಕೊಕ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವನ್ನು 10 ಜೂನ್ 1998ರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ]]ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಿಲನ್‌ನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಉಕ್ಕು ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊ ಮೆಕಾನಿಕ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಬೃಹತ್ ಇಟಾಅಲಿಯನ್ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಚಿಪ್ಪೆದ್ದು ಹೋಗಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಬಿಕೊಕ್ಕಾ ಎಂಬ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿಯಲ್ಲಿ B.Sc.ಯಿಂದ Ph.D.ತನಕ ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದವಿಗಳು, [[ಮೆಟೀರಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸ್]], ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, [[ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಫಿಸಿಕ್ಸ್, ಮ್ಯಾತಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್, ಬಯಾಲಜಿ, ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟೇಷನ್ ಮತ್ತು [[ಅರ್ಥ್ ಸೈನ್ಸ್‌]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 30,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |author=PCAM |url=http://www.pcam-network.eu/milanobicocca.htm |title=PCAM - University of Milano-Bicocca |publisher=Pcam-network.eu |date= |accessdate=2009-03-13 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1902ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಲೂಯಿಗಿ ಬೊಕೊನಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವನ್ನು [[ವಾಲ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜನರಲ್‌]]ನ [[ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ 20 [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಾಲೆ]]ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ದೊಡ್ಡ ಮಲ್ಟಿನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಂಪನಿ]]ಗಳು ಪದವೀಧರ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ತೋರಿದ ಆಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಇದು 2007ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ 17ನೇ ಸ್ಥಾನಗಳಿಸಿತು, ಈ ಕೀರ್ತಿ ಸಲ್ಲುವುದು ಇಲ್ಲಿ [[M.B.A.]] ಪದವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ.<ref>{{cite web |url=http://mba.sdabocconi.it/home/main.php?id=12001&ym=2007-09 |title=Conferenze, ospiti, news ed eventi legati agli MBA della SDA Bocconi &#124; MBA SDA Bocconi |publisher=Mba.sdabocconi.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409123912/http://mba.sdabocconi.it/home/main.php?id=12001&ym=2007-09 |url-status=dead }}</ref> ಹಣ ಕುರಿತ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]] ಪತ್ರಿಕೆ ಬೊಕೊನಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.oie.gatech.edu/sa/programs/show.html?id=bocc |title=Gatech :: OIE :: GT Study Abroad Programs |publisher=Oie.gatech.edu |date=2006-04-07 |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508020611/http://www.oie.gatech.edu/sa/programs/show.html?id=bocc |url-status=dead }}</ref> ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯರ್ ಟೈಮ್ಸ್]], [[ಎಗ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್ ಎಜುಕೇಷನ್]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನತ್ತಿನ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟಿದ ಬೊಕೊನಿ ಯೂರೋಪಿನ 5ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 15ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.corriere.it/vivimilano/cronache/articoli/2008/05_Maggio/12/sda_bocconi.shtml |title=Sda Bocconi supera London Business School - ViviMilano |publisher=Corriere.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> 1921ರಲ್ಲಿ [[ಫಾದರ್ ಆಗಸ್ಟಿನೊ ಗೆಮೆಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್]] 42,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಇರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.<ref>{{cite web |url=http://www.unicatt.it/inaugurazione/2003/pdf/D1Rettore.pdf |title=Autore |format=PDF |date= |accessdate=2009-07-08 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207170900/http://www.unicatt.it/inaugurazione/2003/pdf/D1Rettore.pdf |url-status=dead }}</ref> 1968ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್]], ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಫ್ಯಾಷನ್, [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ]] ಮತ್ತು ಅದರ ನಿಂದನೆ, [[ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳು]], ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸರಬರಾಜು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು [[ಫೆಲ್‌ಟ್ರೆ]], ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 10,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಇದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.crui.it/marcopolo/eng/Libera%20Universit%C3%A0%20di%20Lingue%20e%20Comunicazione%20IULM_eng.htm |title=Libera Università di Lingue e Comunicazione IULM |publisher=Crui.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2007-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071026213121/http://www.crui.it/marcopolo/eng/Libera%20Universit%C3%A0%20di%20Lingue%20e%20Comunicazione%20IULM_eng.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಸೇಂಟ್ ರ್ಯಾಫೆಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು [[ಸೇಂಟ್ ರ್ಯಾಫೆಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌]]ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಟಿಸಿಲಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ]], ವಿವಿಧ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ, ನ್ಯೂರಾಲಜಿ, ನ್ಯೂರೋ ಸರ್ಜರಿ, ಡಯಬೆಟಾಲಜಿ, [[ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಬಯಾಲಜಿ]], AIDS ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಇದು [[ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ಸೈನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.unisr.it/view.asp?id=2395 |title=Vita-Salute San Raffaele University - Università Vita-Salute San Raffaele |publisher=Unisr.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2006-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060813072806/http://www.unisr.it/view.asp?id=2395 |url-status=dead }}</ref> 1996ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಟೆಥೀಸ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]], ಖಾಸಗಿಯಾದ [[ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಇದು ದೈತ್ಯ ಜಲಚರಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಟೆಥೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬರಹಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ದೈತ್ಯ ಜಲಚರಗಳಾ ಬಗ್ಗೆ ಬೃಹತ್ತಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ಏಳು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಜೀವ ಪ್ರಬೇಧಗಳ 1,300 ಜೀವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಟೆಥೀಸ್‌ನ ಸ್ವಂತ ಫೋಟೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಆರ್ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ 200,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೈತ್ಯ ಜಲಚರ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಟೆಥೀಸ್‌ನ ಜಲಚರ ಸಂಶೋಧನಾ ತಜ್ಞತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಯುರೋಪಿಯ ಕಮಿಷನ್ ಹಣಕಾಸು ನೆರವಿರುವ "ಯುರೋಪ್ಲುಕ್ಸ್" ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tethys.org/index_e.htm |title=Tethys Research Institute |publisher=Tethys.org |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609110922/http://www.tethys.org/index_e.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಬ್ರೆರಾದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿರುವ ಇದು ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಕಲೆ (ತೈಲಚಿತ್ರ ಕಲೆ, ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ, ಗ್ರಾಥಿಕ್, ಫೋಟೊ, ವೀಡಿಯೊ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. 3,500 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು 45 ದೇಶಗಳ 850 ವಿದೇಶೀಯರು ಇರುವ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿರುವ ಇಟಾಲಿಯ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್. 2005ರಲ್ಲಿ [[UNESCO]] ಈ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಬೋಧನೆಯನ್ನು "A5" ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ.1980ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಮಿಲನ್‌ನ ನ್ಯೂ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]], ಖಾಸಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ, ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್, ಡೆಪ್ಲೊಮೊ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ರಾಡ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಇದರ ದೃಶ್ಯಕಲೆ, [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಡಿಸೈನ್]], ಫ್ಯಾಷನ್, ಮೀಡಿಯಾ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಥಿಯೇಟರ್ ಡಿಸೈನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದ [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಇಟಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು 40 ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 1,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.naba.it/home_page.php |title=NABA Nuova Accademia di Belle Arti Milano |publisher=Naba.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> ದ [[ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಸೈನ್]] ಒಂದು [[ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಇದು ಫೋಟೊಗ್ರಫಿ, ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂವಹನ ಸೇರಿದಂತೆ ಫ್ಯಾಷನ್, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು [[ಆಂತರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ]] ಮತ್ತು ಆಡಿಯೋ ವಿಷುಯಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿದೆ. 1966ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂದು 8,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಇದೆ.[[ಮರಂಗೋನಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ಫ್ಯಾಷನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಗಿದ್ದು ಮಿಲನ್ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಲಂಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿವೆ. 1935ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫ್ಯಾಷನ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೈನ್ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಕಸುಬುದಾರರನ್ನು ತರಬೇತುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.[[ಮಿಲನ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ]], ಮಿಲನ್ ನಗರ ನೆಪೋಲಿಯಾನಿಕ್ [[ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಇಟಲಿ]]ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ 1807ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜಾಜ್ಞೆ]]ಯ ಮೇರೆಗೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸಂಗೀತ ಕಾಲೇಜು. ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪ್ಯಾಶಿಯೋನ್‌ನ [[ಬ್ಯಾರಖ್]] ಚರ್ಚಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ 18 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದರು. ಇಂದು ಅದು 1,700 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, 240 ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು 20 ಮೇಜರ್‌ಗಳು ಇರುವ ಇಟಲಿಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.<ref>{{cite web |url=http://www.consmilano.it/erasmusEST.htm |title=Conservatorio di musica "G.Verdi" di Milano |publisher=Consmilano.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080614182256/http://www.consmilano.it/erasmusEST.htm |url-status=dead }}</ref> === ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕಲಾಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು === ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಇದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.aboutmilan.com/museums-in-Milan.html |title=Museums in Milan |publisher=Aboutmilan.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:8829 - Milano - Via Manzoni - Palazzo Poldi Pezzoli - Foto Giovanni Dall'Orto 14-Apr-2007.jpg|thumb|right|ದ ಪೋಲ್ಡಿ ಪೆಝೊಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.]]ಮಿಲನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದ [[ಮೊಂಟೆನಪೊಲಿಯೊನೆ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಬಗಟ್ಟಿ ವಾಲ್ಸೇಷಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]<ref>http://www.museobagattivalsecchi.org/english/montenapoleone/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ [[ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಮನೆ. ಬೇರಾನ್ಸ್ ಬಗಟ್ಟಿಯ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರನಾಯ್ಸೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶೃಂಗಾರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಆತನ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವರ ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಕಲಾಸಕ್ತರು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಮಿಲನೀಸ್ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಮನೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕೂಡಾ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ''ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಇನ್ ಮೆಜೆಸ್ಟಿ, ವರ್ಜಿನ್, ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ಸ್'', ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಿಯೊವಾನಿ ಪೈಯತ್ರೊ ರಿಝೋಲಿ, ಅಕಾ ಜಿಯಾಂಪೈಯತ್ರಿನೊ]], 1540ರಲ್ಲಿ ([[ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊ ಡಾವಿಂಚಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಕಲಾವಿದ]]) ಮುಂತಾದವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿವೆ.[[ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಡಿ ಬ್ರೆರಾ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಲ್ಲೊಂದು ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಇದು [[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ನಿವೇಶನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಪೈಯೆರೊ ಡೆಲ್ಲಾ ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕಾ‌]]ನ ''[[ಬ್ರೆರಾ ಮಡೋನ್ನಾ]]'' ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾಕೃತಿ ಕೂಡಾ ಇದೆ. [[ಚಿತ್ರ:DSC01666 Museo di storia naturale di Milano - Foto di G. Dall'Orto - 20-12-2006.jpg|thumb|right|ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಮಿಲನ್‌ನ ಸಿವಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.]] [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಎಸ್ಫಾರ್ಝೆಸ್ಕೊ]] ಮಿಲನ್‌ನ ಕ್ಯಾಸಲ್, ಅದು ಈಗ ಅನೇಕ ಕಲಾಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇರುವ ನಾಗರೀಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದುದೆಂದರೆ ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಇಸ್‌ಫಾರ್ಜೆಸ್ಕೊ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೈಖೇಲ್ ಏಂಜೆಲೋ]]ನ ಕೊನೆಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಾದ ''[[ರೊಂದಾನಿನಿ ಪೈಯೆಟಾ]] '', [[ಆಂಡ್ರಿಯಾ ಮ್ಯಾಂಟೆಗ್ನಾ]], ''[[ಟ್ರಿವುಲ್ಝಿಯೊ ಮಡೋನ್ನಾ]]'' ಮತ್ತು [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾವಿಂಚಿ]]ಯ ''[[ಕೋಡೆಕ್ಸ್ ಟ್ರಿವುಲ್ಜಿಯಾನಸ್]]'' ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂಜಿಯಂ ಆಫ್ ಏನ್ಷಿಯಂಟ್ ಆರ್ಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಫರ್ನೀಚರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳು, ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅಷಿಲ್ಲೆ ಬೆರ್ಟಾರೆಲಿಯ ಮುದ್ರಣಗಳಿವೆ. ಜಿಯೊಸೆಪ್ಪೆ ಡಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫೋರಿಸ್ (1803–1837) ತನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ 1838ರಲ್ಲಿ [[Museo Civico di Storia Naturale di Milan]] (ಮಿಲನ್ ನಗರದ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಗಿಯೊರ್ಗಿಯೊ ಜಾನ್]] (1791–1866).The [[Museo della Scienza e della Tecnologia "Leonardo da Vinci"]] ಮಿಲನ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕುರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಇದನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಲಾಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾ ವಿಂಚಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[Museo Poldi Pezzoli]] ನಗರದ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಹತ್ತರವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. ಕಂಡೊಟ್ಟಿಯೆರೊ [[ಗಿಯಾನ್ ಗಿಯಾಕೊಮೊ ಟ್ರೈವುಲ್ಜಿಯೊ]] ಕುಟುಂಬದ ಗಿಯಾನ್ ಗಿಯೊಕೊಮೊ ಪೊಲ್ಡಿ ಪೆಜ್ಜೋಲಿ ಮತ್ತು ಆತನ ತಾಯಿ ರೋಸಾ ಟ್ರಿವೂಲ್ಜಿಯೊ ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ತರ ಇಟಾಲಿ ಮತ್ತು ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡಿಷ್/ ಫ್ಲೆಮಿಷ್ ಕಲಾಕಾರರ ಕೃತಿಗಳ ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:5267MilanoPalBrera.JPG|thumb|right|ದ ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಬ್ರೆರಾ]] [[Museo Teatrale alla Scala]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. ಇದು [[ಅಪೇರಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಪೇರಾ ಹೌಸ್‍ಗಳ]] ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತದಾದರೂ ಅದರ ಕಾರ್ಯ ಇಟಲಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಂಗ ಚರಿತ್ರೆಗೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ''[[ಕಮೆಡಿಯಾ ಡೆಲ್ ಆರ್ಟೆ]]'' ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗನಟಿ [[ಎಲಿನೋರಾ ಡ್ಯೂಸ್‌]]ಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟಿದೆ.[[Museum of the Risorgimento]] (''Museo del Risorgimento'' ) 1796ರಿಂದ (ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ ಮೊದಲ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೇ) 1870ರ ತನಕ (ಇಟಲಿಯ ರಾಜಸತ್ತೆಗೆ ರೋಮ್ ನಗರದ ಲಗತ್ತು) [[ಇಟಲಿಯ ಏಕೀಕರಣ]] ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪಾತ್ರ ( ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ [[Five Days of Milan]]) ಕುರಿತ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. ಇದು 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪಲಾಝೊ ಮೊರಿಗ್ಗಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ [[ಬಾಲ್ದಸ್ಸಾರ್ ವೆರಾಜ್ಜಿ]], ''ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ದಿನಗಳ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ'', [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಹಯೇಜ್‌]]ನ 1840ರ ''[[ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್-I]] ನ [[:File:Francesco Hayez 047.jpg|ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ]] '' ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ.ಲಾ [[ಟ್ರೈಯೆನಾಲೆ]] ಡಿ ಮಿಲಾನೊ ವಿನ್ಯಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾಗೃಹ, ಇದು [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಇಸ್ಫೋರ್ಜೆಸ್ಕೊ]]ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಉದ್ಯಾನ ಭೂಮಿ ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್‌ನ ಕಲಾಕಟ್ಟಡದ ಅರಮನೆಯ ಒಳಗಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ವಿನ್ಯಾಸ, ನಗರ ಯೋಜನೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುವ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತುಕೊಡುವ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == {{Main|Transport in Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Milano-stazione101.jpg|thumb|right|ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮಿಲಾನೊ ಸೆಂಟ್ರಾಲೆ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ]] [[ಬೊಲೊಗ್ನಾ]] ಬಿಟ್ಟರೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಲಿಯ ಎರಡನೆಯ ರೈಲು ಕೇಂದ್ರ, ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪೈಕಿ [[ಮಿಲನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್]] ಇಟಲಿಯ ಜನಜಂಗುಳಿ ನಿಲ್ದಾಣ, ಮಿಲನ್‍ನ ಪ್ರಥಮ ರೈಲುದಾರಿ, [[ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಮೊನ್ಜಾ ರೈಲು ದಾರಿ]] 17 ಆಗಸ್ಟ್ 1840ರಂದು ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು. 13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009ರಿಂದ ಎರಡು [[ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು]] ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೊಲ್ಗೊನಾ]], [[ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್]], [[ರೋಮ್]], [[ನಪ್ಲೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸಾಲೆರ್ನೊ]] ಮಾರ್ಗವು ಒಂದು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಟ್ಯೂರಿನ್]] ಮಾರ್ಗವು ಇನ್ನೊಂಡು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇದೆ. [[ಆಜಿಯೆಂಡಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಮಿಲನೇಸಿ]](ATM) ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರವೇಶದ ಒಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ]] ಮೂರು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ರೈಲುದಾರಿ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಮ್, [[ಟ್ರಾಲಿ-ಬಸ್]] ಮತ್ತು [[ಬಸ್ಸು ಮಾರ್ಗಗಳು]] ಈ ಇಷ್ಟು ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ATM ಟ್ರಾಮ್‌ವೇ ಸಾರಿಗೆ 1928ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ, ಈಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಪೀಟರ್ ವಿಟ್ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲ 86 ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ 1,400&nbsp;ಕಿಮೀ ದೂರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಜೊತೆಗೆ ATM, ಸೊಸ್ತಾಮಿಲಾನೊ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಗರದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಲಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ ಚೇಂಜ್ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ವದಿ [[ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಮಿಲನ್ ನಗರ 80 ಕಿಮೀಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕಜಾಲದ [[ಮಿಲನ್ ಮೆಟ್ರೋ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಮೂರು [[ಉಪಮಾರ್ಗ]]ಗಳ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ದಾರಿ, ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ ಹಸಿರು ದಾರಿ, ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಳದಿ ದಾರಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಮಾರ್ಗ ಸೂಚಿಗಳಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Milano - mappa rete metropolitana (schematica).svg|thumb|left|ಮಿಲಾನೊ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ನಕ್ಷೆಸುಬುರ್ಬನ್ ರೈಲ್ವೇಸ್‌ನ ನೀಲಿದಾರಿಯು ಪಾಸ್ಸಂಟೆ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:137MilanoTram.JPG|thumb|right|ಮಿಲನ್‌ನ ಟ್ರಾಮ್‌ಗಳ ಒಂದು ಪಿಯಾಝಾ ಫೊಂಟಾನ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್.]] ಹತ್ತು ಸಬ್ ಅರ್ಬನ್ ದಾರಿಗಳಿರುವ [[ಸಬ್ ಅರ್ಬನ್ ರೈಲ್ವೆ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾನ್ನು ಮಿಲನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ ಜನವರಿ 2009ರ ತನಕ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಳಿದ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಟ್ರಾಮ್ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲ{{convert|160|km}} ಸುಮಾರು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು 19 ದಾರಿಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://world.nycsubway.org/eu/it/milan.html |title=world.nycsubway.org/Europe/Italy/Milan (Urban Trams) |publisher=World.nycsubway.org |date=2003-12-08 |accessdate=2009-03-13}}</ref> ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ಸುಮಾರು 1,070&nbsp;km ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುವ [[ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ]] ಸೇವೆ ಇದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ''ಕಮ್ಯೂನ್ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ '' ಪರವಾನಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳೂ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಪ್ರಯಾಣ ದರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಳೆದ ವೇಳೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಿಸಿದ ದೂರದ ಆಧಾರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈಗಿರುವ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರುಗಳ ಲಾಬಿಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ. [[ಜನಜಂಗುಳಿಯ ವೇಳೆ]] ಅಥವಾ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಿಗುವುಕು ಕಷ್ಟ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಡೆಯುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮುಷ್ಕರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಿಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮಿಲನ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳಿವೆ. [[ಮಾಲ್ಪೆನ್ಸಾ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ಇಟಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡನೆಯದು, ಕೆಳ ನಗರಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ''ಮಾಲ್ಪೆನ್ಸಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' ರೈಲು ಸೇವೆ ಇದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಮಾರು 23.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದೆ. ನಗರ ಮಿತಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ [[ಲೈನೇಟ್ ಏರ್‍ಪೋರ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ಹಾರಾಟ ಕಡಿಮೆ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾರಾಟಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, 2007ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಂದ 9 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಬರ್ಗಾಮೊ]] ನಗರದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ [[ಒರಿಯೊ ಅಲ್ ಸಿರಿಯೊ]] ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸುಲಭ ದರಗಳ ಪ್ರಯಾಣ ಸೌಕರ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ (2007ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ). == ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == {{See also|List of twin towns and sister cities in Italy}} === ಅವಳಿ ನಗರಗಳು — ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು === ಮಿಲಾನ್ ಕೆಳಕಂಡವುಗಳ ಜೊತೆ[[ಅವಳಿಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ]] :<ref name="Milan">{{cite web|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=<small>[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2009-07-17|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}</ref> {| cellpadding="10" |- style="vertical-align:top" | * {{flagicon|PER}} [[ಅರೆಕ್ವಿಪಾ]], [[ಪೆರು]] * {{flagicon|Iran}} [[ಮಶ್ಶಾದ್]], [[ಇರಾನ್]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]]<ref name="Birmingham">{{cite web |url=http://www.birmingham.gov.uk/twins |title=Partner Cities |publisher=Birmingham City Council |accessdate=2009-07-17 |archive-date=2009-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090915223157/http://www.birmingham.gov.uk/twins |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|COL}} [[ಬೊಗೋಟಾ]], [[ಕೊಲಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] * {{flagicon|SEN}} [[ಡಾಕರ್]], [[ಸೆನೆಗಲ್]] <small>''( 1974ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|GER}} [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಫರ್ಟ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]] <small>''( 1969ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="Frankfurt">{{cite web|url=http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=502645|title=''Frankfurt -Partner Cities''|publisher=<small>[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 [http://www.frankfurt.de Stadt Frankfurt am Main]|accessdate=2008-12-05|archive-date=2007-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20071107080201/http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=502645|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|MEX}} [[ಗುದಲಜರ]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]| | * {{flagicon|Palestinian Authority}} [[ಬೆಥ್ಲೆಹೆಮ್]], [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನಿಯನ್ ಅಥಾರಿಟಿ]] <small>''( 2000 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="BethlehemTwinning">{{cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |title=::Bethlehem Municipality:: |publisher=www.bethlehem-city.org |accessdate=2009-10-10 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107051824/http://www.bethlehem-city.org/Twining.php%20 |url-status=dead }}</ref><ref name="PalestineTwinning">''{{cite web|url=http://www.twinningwithpalestine.net/groupsinternational.html|title=Twinning with Palestine|accessdate=2008-11-29|publisher=<small> [[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 1998-2008 The Britain - Palestine Twinning Network|archive-date=2012-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628210624/http://www.twinningwithpalestine.net/groupsinternational.html|url-status=dead}}''</ref><ref>[http://www.bethlehem-city.org/English/Twinning/index.php The City of Bethlehem has signed a twinning agreements with the following cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228042036/http://www.bethlehem-city.org/English/Twinning/index.php |date=2007-12-28 }} ಬೆಥ್ಲೆಹ್ಯಾಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.</ref></small> * {{flagicon|POL}} [[ಕ್ರಾಕೊವ್]], [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್]] <small>''( 2003 ರಿಂದ)'' <ref name="Kraków">{{cite web|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref></small> * {{flagicon|FRA}} [[ಲಿಯಾನ್]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] <small>''( 1967 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="Partner">{{cite web|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 Mairie de Lyon|accessdate=2008-11-29|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|AUS}} [[ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] <small>''( 2004 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small><ref name="Melbourne">{{cite web|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&pg=2979|title=City of Melbourne&nbsp;— International relations&nbsp;— Sister cities|publisher=City of Melbourne|accessdate=2009-07-07|archive-date=2008-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080926111720/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&pg=2979|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|JPN}} [[ಒಸಾಕಾ]], [[ಜಪಾನ್]] <small>''( 1981 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|RUS}} [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]], [[ರಷಿಯಾ]] <small>''( 1961ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref>''{{cite web |url=http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |title=Saint Petersburg in figures - International and Interregional Ties |publisher=Saint Petersburg City Government |accessdate=2008-10-23 |archive-date=2009-02-24 |archive-url=https://archive.today/20090224073839/http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |url-status=dead }}''</ref></small> * {{flagicon|BRA}} [[ಸಾವೊ ಪಾಲೊ]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಝಿಲ್]] <small>''(1961 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="São Paulo">{{cite web |url=http://www.netlegis.com.br/indexRJ.jsp?arquivo=/detalhesNoticia.jsp&cod=41796 |title=''São Paulo - Sister Cities Program'' |publisher=<small>[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2005-2008 Fiscolegis - Todos os direitos reservados Editora de publicações periodicas - LTDA / [[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 City of São Paulo |accessdate=2008-12-09 |archive-date=2012-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517032850/http://www.netlegis.com.br/indexRJ.jsp?arquivo=%2FdetalhesNoticia.jsp&cod=41796 |url-status=dead }}</ref><ref name="São Paulo"/><ref name="São Paulo2">[http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 International Relations - São Paulo City Hall - Official Sister Cities]</ref></small>| | * {{flagicon|BRA}} [[ಮ್ಯಾಕೀಯೊ]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಝಿಲ್]] * {{flagicon|People's Republic of China}} [[ಶಾಂಘಾಯ್]] [[ಚೀನಾ|ಚೈನಾ]]ದಲ್ಲಿ <small>''( 1979 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|ISR}} [[ಟೆಲ್ ಅವಿವ್]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]] <small>''(1997 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="Tel Aviv">{{cite web |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |title=Tel Aviv sister cities |accessdate=2009-07-14 |publisher=Tel Aviv-Yafo Municipality |language=Hebrew |archive-date=2009-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214183503/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |url-status=dead }}</ref></small> * {{flagicon|CAN}} [[ಟೊರೊಂಟೊ]], [[ಕೆನಡಾ]] <small>''(2003 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|USA}} [[ಚಿಕಾಗೊ]], [[ಯುನಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] <small>''(1962 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|TUR}} [[ಇಝ್ಮೀರ್]], [[ಟರ್ಕಿ]] * {{Flagicon|CYP}} [[ನಿಕೊಶಿಯಾ]], [[ಸೈಪ್ರಸ್|ಸಿಪ್ರಸ್]] |} ;ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನ ಇತರೆ ರೂಪಗಳು, ಪಾಲುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಸ್ನೇಹ {| cellpadding="10" |- style="vertical-align:top" | * {{flagicon|Jordan}} [[ಜೋರ್ಡನ್‌]]ನ [[ಅಮ್ಮನ್]] * {{flagicon|Thailand}}[[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] * {{flagicon|SRB}}[[ಸೆರ್ಬಿಯ|ಸೆರ್ಬಿಯಾ]]ದ [[ಬೆಲ್‌ಗ್ರೇಡ್]] * {{flagicon|BRA}}[[ಬ್ರೆಝಿಲ್‌]]ನ [[ಬೆಲೊ ಹಾರಿಝಾಂಟೆ]] | | | * {{flagicon|ARG}} [[ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ]]ದ [[ಬುಯೊನೊಸ್ ಏರೆಸ್]] * {{flagicon|KOR}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]]ದ [[ಡೇಗು]] * {{flagicon|COL}} [[ಕೊಲಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ದ [[ಮೆಡೆಲಿನ್]] | | | * {{flagicon|Belarus}} [[ಬೆಲಾರಸ್‌]]ನ [[ಮಿನ್‌ಸ್ಕ್]] * {{flagicon|CAN}} [[ಕೆನಡಾ]]ದ[[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್]] * {{flagicon|Bulgaria}} [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]]ದ [[ಸೋಫಿಯಾ]] * {{flagicon|Croatia}} [[ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾ]]ದ [[ಝಾಗ್ರೆಬ್]] |} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{portal|Italy|Flag of Italy.svg}} * [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] * [[ಮಿಲನ್‌ನ ಮೇಯರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಿಲನ್‌ನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಿಲನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಮಿಲನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] == ಆಕರಗಳು == * [[The decline and fall of the Roman Empire]] ([[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗಿಬ್ಬನ್]]) * The later [[Roman empire]] (ಜೋನ್ಸ್), ಬ್ಲಾಕ್‌ವೆಲ್ ಮತ್ತು ಮೊಟ್, [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್]] * Milano romana / Mario Mirabella Roberti (ರುಸ್ಕೊನಿ ಪ್ರಕಾಶಕ) 1984 * Marchesi, i percorsi della Storia Minerva Italica (It) * Acts of [[international convention]] "Milan Capital"), Convegno archeologico internazionale Milano capitale dell'impero romano 1990; Milano Altri autori: Sena Chiesa, Gemma Arslan, Ermanno A. * Milano tra l'eta repubblicana e l'eta augustea: atti del Convegno di studi, 26-27 marzo 1999, Milano * Milano capitale dell'impero romano: 286-402 d.c. – (Milano) : Silvana, (1990). – 533 p.: ill. ; 28&nbsp;cm. * Milano capitale dell'Impero romano: 286-402 d.c. - album storico archeologico. – Milano: Cariplo: ET, 1991. – 111 p.: ill.; 47&nbsp;cm. (Pubbl. in occasione della Mostra tenuta a Milano nel) 1990. * Agostino a Milano: ''il battesimo'' - Agostino nelle terre di Ambrogio: 22-24 aprile 1987 / (relazioni di) Marta Sordi (et al.) Augustinus publ. * Anselmo, Conte di Rosate: istoria milanese al tempo del [[Barbarossa]] / Pietro Beneventi, Europia publ. === ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು === {{reflist|colwidth=30em}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Milano}} * [http://www.atm-mi.it/ATM/eng/ ATM - Milan's Transportation Company] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221212311/http://www.atm-mi.it/ATM/eng |date=2009-02-21 }} * [http://milan.arounder.com City of Milan - official Virtual Tour website] * [http://www.comune.milano.it City of Milan - official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010615132608/http://www.comune.milano.it/ |date=2001-06-15 }} * {{It icon}} [http://www.sottomilano.it Rete Metropolitana di Milano] * {{wikivoyage|Milan}} * [http://www.gariwo.net/eng_new/foreste/milano.php The Milan Garden of the Righteous] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818010749/http://www.gariwo.net/eng_new/foreste/milano.php |date=2009-08-18 }} * [http://www.נופש-טיסות.com/,23,נופש_טיסה_מילאנו.html Milan in Hebrew מילאנו]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Regional capitals of Italy}} {{Province of Milan}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿ]] o3wcbhxbk4dhfi61ale9j4qbyxholyp 0 23133 1377317 1375575 2026-07-26T21:10:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377317 wikitext text/x-wiki [[File:Criminal executed by an elephant,.jpg|thumb|upright|left|Criminal [[Execution by elephant|executed]] by an elephant, [[Baroda State|Baroda]].]] [[ಚಿತ್ರ:Ilja Jefimowitsch Repin - Saint Nicholas of Myra saves three innocents from death.jpg|thumb|200px|ಮೈರಾದ ಸೇಂಟ್ ನಿಕೋಲಾಸ್ ಮೂವರು ತಪ್ಪಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿತರಾದ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ವಧಕಾರನಿಂದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು(ಇಲ್ಯಾ ರೆಪಿನ್ ಅವರ ತೈಲಚಿತ್ರ,1888, ಸ್ಟೇಟ್ ರಷ್ಯನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ)]] [[ಚಿತ್ರ:Auguste Vaillant execution.jpg|thumb|right|400px|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 1894ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯನ್ನು ಗಿಲ್ಲೋಟಿನ್ (ಶಿರಚ್ಛೇದಕ ಯಂತ್ರ) ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.]] [[ಚಿತ್ರ:The Christian Martyrs' Last Prayer GA&C.jpg|thumb|left|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಹುತಾತ್ಮನ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಜೀನ್-ಲಿಯೋನ್ ಗೆರೋಮ್ ಅವರಿಂದ(1883)ರೋಮನ್ ಕೊಲೋಸಿಯಂ.]] [[ಚಿತ್ರ:Mastro Titta.jpg|thumb|upright|ಜಿಯೋವಾನಿ ಬ್ಯಾಟಿಸ್ಟಾ ಬುಗಾಟ್ಟಿ, ಪಪಾಲ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ವಧಕಾರ(ಮರಣದಂಡನೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವವ)1796 ಮತ್ತು 1865ರ ನಡುವೆ, 516 ಮರಣದಂಡನೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದ(ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಕೈದಿಗೆ ನಶ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರುವ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಚಿತ್ರ) ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ಸಿಟಿ ತನ್ನ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಾಸನವನ್ನು 1969ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಮಾಡಿತು.]] [[ಚಿತ್ರ:Mexican execution, 1914.jpg|left|thumb|1916ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವ ತುಕಡಿಯಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆ]] [[File:Rohrbach-verbrennung-1525.jpg|thumb|upright|The burning of Jakob Rohrbach, a leader of the peasants during the [[German Peasants' War]].]] [[File:Sacrificio azteca.jpg|thumb|An [[Aztec]] adulterer being stoned to death; [[Florentine Codex]].]] '''ಮರಣದಂಡನೆ''' ಅಥವಾ '''ಫಾಸಿಶಿಕ್ಷೆ''' ಯು ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡುವ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು. ಮರಣದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ''ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಪಾತಕಗಳು'' ಅಥವಾ ''ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಅಪರಾಧ'' ಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ''ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್'' ಪದವು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ''ಕ್ಯಾಪಿಟಲಿಸ್‌'' ನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಕ್ಷರಶಃ "ತಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ"([[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ''ಕಾಪಟ್'' ) ಆದ್ದರಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯೆಂದರೆ ಮೂಲತಃ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಕಡಿಯುವ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ. ==ಇತಿವೃತ್ತ== *ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಾಜ ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಿತ್ತು.ಆದರೂ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕೇವಲ ೫೮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ(ಉಳಿದವು ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧಕಾಲ ಮುಂತಾದ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ).<ref>{{Cite web |url=https://www.amnesty.org/en/death-penalty/abolitionist-and-retentionist-countries |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-07-16 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209075925/http://www.amnesty.org/en/death-penalty/abolitionist-and-retentionist-countries |url-status=dead }}</ref> ಇದು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿವಾದಿತ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ. *ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸನ್ನದಿನ ೨ನೇ ವಿಧಿಯು ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.europarl.europa.eu/charter/pdf/text_en.pdf ಚಾರ್ಟರ್ ಆಫ್ ಫಂಡಮೆಂಟಲ್ ರೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್]</ref> ಇಂದು, ಬಹುತೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದತಿವಾದಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.amnesty.org/en/death-penalty/numbers |title=ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ |access-date=2021-07-16 |archive-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218175053/http://www.amnesty.org/en/death-penalty/numbers |url-status=dead }}</ref> ಅವು ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಬದ್ಧತೆಗೊಳಗಾಗದ UN ನಿರ್ಣಯದ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದವು.<ref>[https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=24679&amp;Cr=general&amp;Cr1=assembly ಮೊರೆಟೋರಿಯಂ ಆನ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ]</ref> *ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಶ್ವದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೬೦%ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕು ಅತ್ಯಂತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು(ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ,ಭಾರತ, ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಇಂಡೊನೇಶಿಯ) ಮರಣ ದಂಡನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/FH13Df03.html |title=ಏಷ್ಯಾ ಟೈಮ್ಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್– ದಿ ಬೆಸ್ಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕವರೇಜ್ ಫ್ರಂ ಸೌತ್ ಏಷ್ಯ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527150149/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/FH13Df03.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.worldcoalition.org/modules/smartsection/item.php?itemid=325&amp;sel_lang=english ಕೊಯಾಲಿಷನ್ ಮಾಂಡಿಯೇಲ್ ಕಾಂಟ್ರೆ ಲಾ ಪೇನ್ ಡಿ ಮಾರ್ಟ್ – ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಆಕ್ಟಿವಿಸ್ಟ್ಸ್ ಫೇಸ್ ಅಪ್ವಾರ್ಡ್ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಟ್ರೆಂಡ್ – ಏಷ್ಯಾ – ಪೆಸಿಫಿಕ್ – ಆಕ್ಚುಯಾಲೈಟ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.egovmonitor.com/node/24280 |title=ನೊ ಸೀರಿಯಸ್ ಚಾನ್ಸ್ ಆಫ್ ರೀಪಿಲ್ ಇನ್ ದೋಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ದೆಟ್ ಆರ್ ಆಕ್ಚುಯಲಿ ಯುಸಿಂಗ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2011-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928054754/http://www.egovmonitor.com/node/24280 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.mercurynews.com/news/ci_11889244?nclick_check=1 AG ಬ್ರೌನ್ ಸೇಸ್ ಹಿ ವಿಲ್ ಫಾಲೊ ಲಾ ಆನ್ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ]</ref><ref>[http://www.foxnews.com/politics/2009/02/24/lawmakers-cite-economic-crisis-effort-ban-death-penalty/ ಲಾಮೇಕರ್ಸ್-ಸೈಟ್-ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್-ಎಫರ್ಟ್-ಬ್ಯಾನ್-ಡೆತ್ -ಪೆನಾಲ್ಟಿ]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090316003328/http://www.iht.com/articles/2009/03/14/america/death.php ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಈಸ್ ನಾಟ್ ಲೈಕ್ಲಿ ಟು ಎಂಡ್ ಸೂನ್ ಇನ್ US]</ref><ref>{{Cite web |url=http://axisoflogic.com/artman/publish/article_28839.shtml |title=ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ರಿಪೀಲ್ ಅನ್‌ಲೈಕ್ಲಿ ಸೇಸ್ ಆಂಟಿ-ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಆಕ್ಟಿವಿಸ್ಟ್ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707202401/http://axisoflogic.com/artman/publish/Article_28839.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>[http://media.www.thelantern.com/media/storage/paper333/news/2009/05/06/Campus/A.New.Texas.Ohios.Death.Penalty.Examined-3736956.shtml ಎ ನ್ಯೂ ಟೆಕ್ಸಾಸ್? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602131935/http://media.www.thelantern.com/media/storage/paper333/news/2009/05/06/Campus/A.New.Texas.Ohios.Death.Penalty.Examined-3736956.shtml |date=2009-06-02 }}[http://media.www.thelantern.com/media/storage/paper333/news/2009/05/06/Campus/A.New.Texas.Ohios.Death.Penalty.Examined-3736956.shtml ಓಹಿಯೋಸ್ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಎಕ್ಸ್‌ಮೈನ್ಡ್ – ಕ್ಯಾಂಪಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602131935/http://media.www.thelantern.com/media/storage/paper333/news/2009/05/06/Campus/A.New.Texas.Ohios.Death.Penalty.Examined-3736956.shtml |date=2009-06-02 }}</ref><ref>[http://www.fidh.org/THE-DEATH-PENALTY-IN-JAPAN THE DEATH IN JAPAN-FIDH > ಹ್ಯೂಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಆಲ್ / Les Droits de l'Homme pour Tous]</ref> == ಇತಿಹಾಸ == *ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧವನ್ನು ದಮನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಸಮಾಜಗಳು ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದಿದ್ದವು. ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಹತ್ಯೆ,ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ,ದೇಶದ್ರೋಹ ಅಥವಾ ಮಿಲಿಟರಿ ನ್ಯಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. *ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಚಾರ,[[ವ್ಯಭಿಚಾರ]],ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿ ಲೈಂಗಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಗುದಸಂಭೋಗ ಮುಂತಾದ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಾದ ಧರ್ಮಭ್ರಷ್ಟತೆ ಮುಂತಾ ದವು (ರಾಷ್ಟ್ರ ಧರ್ಮವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ತೊರೆಯುವುದು)ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. *ಅನೇಕ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಜಾರಿಯಾಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾದಕವಸ್ತು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಕೂಡ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು [[ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ|ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ]] ಗಂಭೀರ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಾದಾದ್ಯಂತ ಮಿಲಿಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್ ಗಳು [[ಹೇಡಿತನ]], ಸೈನ್ಯತೊರೆಯುವುದು,ಆದೇಶ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮತ್ತು [[ದಂಗೆ]] ಮುಂತಾದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿವೆ. *ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಮರಣದಂಡನೆಗಳ ಬಳಕೆಯು ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪುರಾತನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮರಣದಂಡನೆಯು ಅವುಗಳ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ತಪ್ಪಿಗೆ ಸಮುದಾಯದ ಶಿಕ್ಷೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಪ್ಪುಮಾಡಿದವನು ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವುದು,ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷೆ,ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಗಡೀಪಾರು ಮತ್ತು ಫಾಸಿಶಿಕ್ಷೆ ಸೇರಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯಾಯದ ರೂಪವಾಗಿ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>*ಪರಿಹಾರದ ಪದ್ಧತಿಯು ಅತೀ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ''[[ಮರ್ಡರ್]]'' ಪದವು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪದ ''ಮಾರ್ಡ್ರೆ'' (ಬೈಟ್)ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.ಅನ್ಯಾಯದ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದರೆ ಭಾರೀ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವುದನ್ನು ಇದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರು ಪಾವತಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ "ಬೈಟ್" ಸ್ವತಃ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಪದವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. *"ಮಾರ್ಡ್ರೆ ವೋಲ್ ಔಟ್; ದೆಟ್ ವಿ ಸೇ ಡೇ ಬೈ ಡೇ."-[[ಜೆಫ್ರಿ ಚಾಸರ್]](೧೩೪೦-೧೪೦೦),[[ದಿ ಕ್ಯಾಂಟರ್‌ಬರಿ ಟೇಲ್ಸ್]],''ದಿ ನನ್ಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್ಸ್ ಟೇಲ್'',l.೪೨೪೨ (೧೩೮೭-೧೪೦೦), repr. ಇನ್ ''ದಿ ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಜೆಫ್ರಿ ಚಾಸರ್'', ed. ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ W. ಪೋಲಾರ್ಡ್, et al. (೧೮೯೮).</ref> ನೆರೆಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ಎಸಗುವ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಔಪಚಾರಿಕ ಕ್ಷಮೆ,ಪರಿಹಾರ ಅಥವಾ ಕುಲವೈರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. *ಕುಲವೈರ ಅಥವಾ [[ದ್ವೇಷ|ದ್ವೇಷವು]] ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಥವಾ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ನಡುವೆ ಪಂಚಾಯ್ತಿ ವಿಫಲವಾದಾಗ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಪಂಚಾಯ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸ್ವರೂಪದ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆ ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಸಂಘಟಿತ ಧರ್ಮ ಆಧಾರದ ಪಂಚಾಯ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಮುಂಚೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಅಪರಾಧ,ಭೂವಿವಾದಗಳು ಅಥವಾ ಸದಾಚಾರ ಸಂಹಿತೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿರಬಹುದು. *"ಪ್ರತೀಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮೂಹವು ಸ್ವತಃ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ,ಹಕ್ಕುಗಳು ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಿಸದೇ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ(ಜತೆಗೆ ಸಮರ್ಥ ಮಿತ್ರಕೂಟಗಳಿಗೆ)ತೋರಿಸುವುದಾಗಿದೆ".<ref>ಟ್ರಾನ್ಸಲೇಟೆಡ್ ಫ್ರಂ ವಾಲ್ಡ್‌ಮನ್, ''op.cit.'', p.೧೪೭.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷದ [[ಯುದ್ಧ]] ಮತ್ತು ವಿಜಯ ಗಳಿಸುವ ಯುದ್ಧದ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ. *ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಂಡನೆಗಳು ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ವೀಲ್,ಕುದಿಯುವ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ,ಚರ್ಮಸುಲಿಯುವುದು,ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುವುದು,ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕರುಳು ತೆಗೆಯುವುದು,ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸುವುದು,[[ಶೂಲಕ್ಕೇರಿಸುವುದು]],ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾಗಿ ಸುವುದು(ಆನೆಯ ಕಾಲಿನಿಂದ ತುಳಿಸುವುದು ಸೇರಿದೆ), ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆಯುವುದು, ದಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮರಣದಂಡನೆ, ಅಂಗಾಂಗ ಛೇದನ, ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ಶಿರಚ್ಛೇದ,ಸ್ಕಾಫಿಸಮ್(ನಗ್ನ ದೇಹವನ್ನು ದೋಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಬಿಡುವುದು), ನೆಕ್ಲೇಸಿಂಗ್ (ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ತುಂಬಿದ ರಬ್ಬರ್ ಟೈರ್‌ ಕತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ಬೆಂಕಿಹೊತ್ತಿಸುವ ಶಿಕ್ಷೆ)ಸೇರಿವೆ. *ವೈರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪಂಚಾಯ್ತಿಯ ಪರ್ಯಾಲೋಚನೆ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಇತ್ಯರ್ಥಗಳು ಸೇರಿದ್ದು,ಧಾರ್ಮಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲಕ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪರಿಹಾರವು ''ಬದಲೀ'' ತತ್ವವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು,ಅವು ವಸ್ತುವಿನ (ಉದಾ.ಜಾನು ವಾರು, ಗುಲಾಮ)ಪರಿಹಾರ,ವಧು ಅಥವಾ ವರರ ವಿನಿಮಯ ಅಥವಾ ರಕ್ತದ ಋಣವನ್ನು ತೀರಿಸುವುದು. *ಇತ್ಯರ್ಥದ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ರಕ್ತದ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ,ಆಸ್ತಿಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳು ಅಥವಾ ರಕ್ತದ ಹಣ(ಮೃತರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ)ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸು ವುದು. ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಪರಾಧದ ಮೂಲ ಕರ್ತೃವಾಗಿರಬೇಕಿಲ್ಲ.ಏಕೆಂದರೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆಯೇ ಹೊರತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿಲ್ಲ. *ಕುಲವೈರಗಳನ್ನು ವೈಕಿಂಗ್ ''ಕೂಟಗಳು'' ಮುಂತಾದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಲಿಂಡೊ, ''op.cit.'' (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ''ಥಿಂಗ್ಸ್'' )ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.</ref> ಕುಲವೈರಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಧಾರಿತ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜತೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಅವಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದವು(ಉದಾ.ಕಾಳಗದ ಮೂಲಕ ವಿಚಾರಣೆ) ಕುಲವೈರದ ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕ ಪರಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ [[ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ]] ಕೂಡ ಸೇರಿದೆ. *ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಚೀನ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಅಥವಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಆಡಳಿತ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾನ ಭಾಷಾ,ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದ ಒಂದುಗೂಡಿವೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ,ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ನೆರೆಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯದಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದವು. ತರುವಾಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ, ಗಣ್ಯರು,ಅನೇಕ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಮತ್ತು ಗುಲಾಮರ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು. *ಈ ಪ್ರಕಾರ,ಬುಡಕಟ್ಟು ಪಂಚಾಯ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯಾಯದ ಏಕೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿ,"ಬುಡಕಟ್ಟು"ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿವಿಧ "ವರ್ಗಗಳ" ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನ ಮತ್ತು ಅತೀ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮುರಬಿ ಸಂಹಿತೆ. ಇದು ಬಲಿಪಶುಗಳು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಕರ್ತೃರ ವಿವಿಧ ವರ್ಗ/ಗುಂಪಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನ ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು. *ಪೆಂಟಾಟ್ಯೂಚ್(ಕ್ರೈಸ್ತ ಹಳೆಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಪ್ರಥಮ ಐದು ಪುಸ್ತಕಗಳು)ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಾದ ತೋರಾ(ಯಹೂದಿ ಕಾನೂನು)ಹತ್ಯೆ,ಅಪಹರಣ,[[ಮಾಟ]],ಸಬ್ಬತ್ ಉಲ್ಲಂಘನೆ,ದೈವನಿಂದನೆ,ವ್ಯಾಪಕ ಸ್ತರಗಳ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣ ದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಜಾರಿಮಾಡಿತ್ತು. ಆದರೂ ವಾಸ್ತವಿಕ ಮರಣದಂಡನೆಗಳು ಬಹಳ ಅಪರೂಪದ್ದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಹೇಳಿವೆ.<ref>{{Cite book | first=William | last=Schabas | year= 2002| title=The Abolition of the Death Penalty in International Law | chapter= | editor= | others= | pages= | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81491-X| url= | authorlink= }}</ref> ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.ಅಥೇನಿಯನ್ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಡ್ರಾಕೊ ೬೨೧ನೇ BCಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ: ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸ್ತರದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. *ಆದರೂ ಸೋಲೊನ್ ನಂತರ ಡ್ರಾಕೊನ ನರಹತ್ಯೆ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಡ್ರಾಕೊ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿ ಹೊಸ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ.<ref>{{Cite web |url=http://history-world.org/draco_and_solon_laws.htm |title=ಗ್ರೀಸ್, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಏನ್‌ಸೀಂಟ್ ಗ್ರೀಸ್, ಡ್ರಾಕೊ ಎಂಡ್ ಸೊಲೋನ್ ಲಾಸ್ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2010-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021023919/http://history-world.org/draco_and_solon_laws.htm |url-status=dead }}</ref> [[wikt:draconian|ಡ್ರಾಕೋನಿಯನ್]] ಪದವು ಡ್ರಾಕೊ ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ವ್ಯಾಪಕ ಸ್ತರದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ರೋಮನ್ನರು ಕೂಡ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/93902/capital-punishment ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್], ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ಬ್ರಿಟಾನಿಕ</ref><ref>{{Cite web |url=http://en.allexperts.com/q/Asian-Middle-Eastern-671/Capital-punishment-Ancient-Rome.htm |title=ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ದಿ ರೋಮನ್ ಎಂಪೈರ್ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2015-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430071653/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/93902/capital-punishment |url-status=dead }}</ref> *ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ [[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/islamethics/capitalpunishment.shtml ಇಸ್ಲಾಂ ಎಂಡ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್]</ref> ಅಲ್-ಮುತಾದಿದ್ ಮುಂತಾದ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಅಬ್ಬಾಸಿದ್ ಕಲೀಫರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರೂರವಾದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>''ದಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೇಟ್: ಇಟ್ಸ್ ರೈಸ್, ಡಿಕ್ಲೈನ್, ಎಂಡ್ ಫಾಲ್.'', [[ವಿಲಿಯಂ ಮುಯಿರ್]]</ref> *ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಷೇಕರಿದ್ದರು. ''ಅರೇಬಿಯನ್ ನೈಟ್ಸ್'' ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಾದ ''ಒನ್ ತೌಸಂಡ್ ಎಂಡ್ ಒನ್ ನೈಟ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ,ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಹೇಳುವ ಶೆಹೆರಾಜಾದೆಯನ್ನು "[[ವಿವೇಕ|ವಿವೇಕದ]] ಹಾಗೂ [[ಕರುಣೆ|ಕರುಣೆಯ]] ಧ್ವನಿ" ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು. ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುವುದು ಅವಳ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವು ಆಗಿತ್ತು. *ತನ್ನ ಹಲವಾರು ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಅವಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಳು."ದಿ ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಎಂಡ್ ದಿ ಜಿನ್ನಿ", "ದಿ ಫಿಷರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಎಂಡ್ ದಿ ಜಿನ್ನಿ","ದಿ ತ್ರೀ ಆಪಲ್ಸ್" ಮತ್ತು "ದಿ ಹಂಚ್‌ಬ್ಯಾಕ್" ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Citation|title=When Dreams Came True: Classical Fairy Tales and Their Tradition|first=Jack David|last=Zipes|publisher=[[Routledge]]|year=೧೯೯೯|isbn=೦೪೧೫೯೨೧೫೧೧|pages=೫೭–೮}}</ref> ಇದೇ ರೀತಿ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಆಧುನಿಕ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಬಂಧೀಖಾನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಮುಂಚೆ,ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. *ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೧೭೦೦ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ೨೨೨ ಅಪರಾಧಗಳಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮರವೊಂದನ್ನು ಕಡಿದಿದ್ದು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಹ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>ಬಹುತೇಕ ಏಕರೂಪವಾಗಿ,ಆಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಮರಣದಂಡನೆಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡಿ [[ಪೆನಾಲ್ ಕಾಲೋನಿ|ಪೆನಾಲ್ ಕಾಲೋನಿಗೆ]] ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಪಾತಕಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳವೊಂದಕ್ಕೆ ಕರಾರಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸೇವಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ/[http://teacher.deathpenaltyinfo.msu.edu/c/about/history/history.PDF ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಎಂಡ್ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಇನ್ಫೋರ್ಮೇಷನ್ ಸೆಂಟರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926035403/http://teacher.deathpenaltyinfo.msu.edu/c/about/history/history.PDF |date=2007-09-26 }}</ref> *ಕುಖ್ಯಾತ ಬ್ಲಡಿ ಕೋಡ್‌ನಿಂದ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನ(೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಕಾಲ)ಬ್ರಿಟನ್ ವಾಸಿಸಲು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೮,೧೭೦೮ರಂದು [[ಕಳ್ಳತನ|ಕಳ್ಳತನದ]] ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ೭ಮತ್ತು ೧೧ರ ವಯೋಮಾನದ ಮೈಕೆಲ್ ಹ್ಯಾಮಂಡ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರಿ ಆನ್‌ಗೆ ಲಿನ್ ರಾಜನ ಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಧ್ಯಮವು ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ಮರಣದಂಡನೆ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಅರ್ಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>[https://web.archive.org/web/20061004024333/http://www.richard.clark32.btinternet.co.uk/hanging1.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜುಡಿಷಿಯಲ್ ಹ್ಯಾಂಗಿಂಗ್]</ref> *ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅನೇಕ ಮಂದಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ,ಚೀನಾದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿದ ಕಾಲವೊಂದಿತ್ತು.<ref name="benn 8">ಬೆನ್, ಚಾರ್ಲೇಸ್. ೨೦೦೨. ಚೈನಾ`ಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಏಜ್: ಎವೆರಿಡೇ ಲೈಫ್ ಇನ್ ದಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಡೈನಾಸ್ಟಿ. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟ್ ಪ್ರೆಸ್ ISBN ೦-೧೯-೫೧೭೬೬೫-೦ ಪುಟ ೮</ref> *ಇದು ೭೪೭ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು,ಟಾಂಗ್‌ನ ಟೈಜಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ(r. ೭೧೨–೭೫೬) ಕಾಯಿದೆ ರೂಪಿಸಿದ. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಅವನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಮಾತ್ರವಿತ್ತು. ಆಗ ಕೂಡ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ದಂತೆ ಅಪರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದು, ೭೩೦ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೨೪ ಮರಣದಂಡನೆಗಳು ಮತ್ತು ೭೩೬ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೫೮ ಮರಣದಂಡನೆಗಳು ಜಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು.<ref name="benn 8" /> ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ,ಲಿಂಗ್ ಚಿ(ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುವುದು) ಅಥವಾ ಸಾವಿರ ಛೇದನ ಗಳಿಂದ ಸಾವು ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪದ ಮರಣದಂಡನೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.ಇದು ಸುಮಾರು ೯೦೦ CEಯಿಂದ ೧೯೦೫ರಲ್ಲಿ ಅದು ರದ್ದಾಗುವ ತನಕ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. *ಅದರ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆ ನಡುವೆಯೂ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕರೆಗಳು ಅಜ್ಞಾತವಾಗುಳಿದಿಲ್ಲ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೆಫಾರ್ಡಿಕ್ ಕಾನೂನು ಪಂಡಿತ ಮೋಸಸ್ ಮೈಮೋನೈಡ್ಸ್ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ"ಒಬ್ಬ ನಿರ್ದೋಷಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಾವಿರ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಜನರನ್ನು ದೋಷಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿದಾಯಕ" ಆರೋಪಿತ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಾತರಿಯಿಲ್ಲದೇ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜಾರುವ ಇಳಿಜಾರಿನಂತೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಹೊಣೆ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ. *ಅಲ್ಲಿವರೆಗೆ ನಾವು ಕೇವಲ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಕಾನೂನಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೌರವವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ಕಳಕಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸೇರಿಸಿರುವ ತಪ್ಪುಗಳು ಸೇರಿಸಿರದ ತಪ್ಪುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯೆಂದು ಅವರು ಕಂಡು ಕೊಂಡರು. ಕಳೆದ ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ,ಆಧುನಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರ- ರಾಜ್ಯಗಳ ಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿದ್ದು, [[ಪೌರತ್ವ|ಪೌರತ್ವದ]] ಕಲ್ಪನೆ. *ಇದರಿಂದ ನ್ಯಾಯವು ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕತ್ವದ ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದವು.ಇದು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಕಾರಣವಾದವು. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಯಂ ಕಾರಾಗೃಹ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹೊಮ್ಮಿದವು. ಕಳ್ಳತನ ಮುಂತಾದ ಸಣ್ಣ ಅಪರಾಧಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಮರಣದಂಡನೆಯು ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಅನವಶ್ಯಕ ತಡೆಯೆನಿಸಿತು. *ತಡೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯೋಗ್ಯದಂಡನೆಯು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಾದವುವಿವೇಚನಾಶೀಲ ಆಯ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕುರುಹು ಸೀಸರ್ ಬೆಕಾರಿಯ ಅವರ ಹೆಸರಾಂತ ಪ್ರಬಂಧ ''ಆನ್ ಕ್ರೈಮ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌''(೧೭೬೪)ನಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನು [[ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ]] ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗೂ ಜೆರೆಮಿ ಬೆಂಥಾಮ್ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರುದ್ಧ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name= "death penalty">{{Cite web|url=http://www.jstor.org/pss/1143143|title=JSTOR: The Journal of Criminal Law and Criminology (1973-)Vol. 74, No. 3 (Autumn, 1983), pp. 1033-1065|publisher=[[Northwestern University School of Law]]|date=೧೯೮೩|accessdate=೨೦೦೮-೧೦-೧೩}}</ref> *ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ,ಬ್ರಿಟನ್ ಮುಂತಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯದರ್ಶಿ ಮಂಡಳಿ ಮರಣದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ಪಾತಕಿಗಳನ್ನು ದೋಷಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವತ್ತ ಒಲವು ತೋರಿದಾಗ, ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಎಚ್ಚೆತ್ತರು. ಕಾರಾಗೃಹಗಳ ಒಳಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇಟಲಿಯ ಬೆಕಾರಿಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಆ ಕಾಲದ ಹೆಚ್ಚಿದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧಗಳು ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿಕನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್]] ವರದಿಮಾಡಿದ್ದರು. *೨೦ನೇ ಶತಮಾನವು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ರಕ್ತಸಿಂಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧದ ನಿರ್ಣಯದಿಂದ ಅಪಾರ ಹತ್ಯೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಮರಣದಂಡನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ಶತ್ರು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯ ಮರಣದಂಡನೆ ನೀಡುವುದಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ, ಆಧುನಿಕ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮಿಲಿಟರಿ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೋವಿಯಟ್ಟರು ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ IIನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತೊರೆದುಹೋದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ೧೫೮,೦೦೦ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಮರಣ ದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಿದರು. *ಈ ಹಿಂದೆ [[ಹೇಡಿತನ]], ರಜಾರಹಿತ ಗೈರು, ಸೈನ್ಯವನ್ನು ತೊರೆಯುವುದು, ಅವಿಧೇಯತೆ, [[ಲೂಟಿ]], ಶತ್ರುಗಳ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಗೆ ಪಲಾಯನ ಮತ್ತು ಆದೇಶಗಳ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಿಧೇಯತೆ ಮುಂತಾದವು ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಅಪರಾಧಗಳು (ಡೆಸಿಮೇಶನ್(ಹತ್ತರಲ್ಲೊಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಶಿಕ್ಷೆ) ಮತ್ತು ರನ್ನಿಂಗ್ ದಿ ಗಾಂಟ್‌ಲೆಟ್(ಎದುರುಬದುರು ನಿಂತಿರುವವರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಏಟುಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಓಡುವ ಶಿಕ್ಷೆ ನೋಡಿ). ಬಂದೂಕುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಬಹುತೇಕ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವ ತುಕಡಿಯ ಒಂದು ವಿಧದ ಮರಣದಂಡನೆಯು ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು. *ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ,ವಿವಿಧ ನಿರಂಕುಶ ಆಡಳಿತದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು-ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು-ರಾಜಕೀಯ ದಮನದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಇಂತಹ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ನಾಗರಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ, ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಐರೋಪ್ಯ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ(ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಸೇರಿ)ಹಾಗೂ ಟಿಮೋರ್ ಲೆಸ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿದವು. *[[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ]] ಬಹುತೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮರಣದಂಡನೆ ಜಾರಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಮಾಡಿವೆ. ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ಮುಂತಾದವು, ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇಶದ್ರೋಹ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಅಪವಾದಾತ್ಮಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣ ದಂಡನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತ್ತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]](ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ೩೫ ರಾಜ್ಯಗಳು),ಗೌಟೆಮಾಲಾ,ಕ್ಯಾರಿಬಿಯನ್ ಬಹುತೇಕ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳು(ಉದಾ.ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತ)ಹಾಗೂ ಆಫ್ರಿಕ(ಉದಾ.[[ಬೋಟ್ಸ್ವಾನಾ]] ಮತ್ತು [[ಜಾಂಬಿಯ]] ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಹಾಗೂ ೧೯೯೪ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಯಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಕಾನೂನಿಲ್ಲ. *ಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಚಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದು,ಮರದಂಡನೆ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಸತ್ಯಾಂಶವು ಪ್ರಸಕ್ತ ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=13&art_id=vn20080308081322646C403034/ |title= Definite no to Death Row – Asmal|accessdate= 2008-03-08}}</ref> ಮರಣದಂಡನೆ ಸಮರ್ಥಕರು ಇದು ಅಪರಾಧವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. * ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಪರಾಧಿ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ),<ref>{{Cite web |url=http://wweek.com/editorial/3411/10288/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-19 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124040746/http://wweek.com/editorial/3411/10288/ |url-status=dead }}</ref> ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳು ಪುನಃ ಅಪರಾಧ ಕೃತ್ಯ ಎಸಗದಿರು ವುದನ್ನು ಖಾತರಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬದುಕುಳಿದ ಬಲಿಪಶುಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರಿಗೆ ಪ್ರಕರಣ ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯವಾದ ದಂಡನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆಂದು ವಾದ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. * ತಪ್ಪಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ಕೈದಿಗಳ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಇದು ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು ಬಡವರ ವಿರುದ್ಧ ತಾರತಮ್ಯವೆಸಗುತ್ತದೆ, ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಭವಿಸುವ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳು ಅಪರಾಧ ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯುವು ದಿಲ್ಲ, ಇದು ಹಿಂಸೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ,ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದರಿಂದ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿ ಎಂದು ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರೋಧಿಗಳು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=" death Penalty Focus">{{Cite web|url=http://www.deathpenalty.org/article.php?id=42|title=The High Cost of the Death Penalty|publisher=[[Death Penalty Focus]]|accessdate=೨೦೦೮-೦೬-೨೭|archive-date=2008-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080428180241/http://www.deathpenalty.org/article.php?id=42|url-status=dead}}</ref> === ಮಾನವೀಯ ಮರಣದಂಡನೆಯತ್ತ ಕ್ರಮಗಳು === *ಮುಂಚಿನ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮರಣದಂಡನೆಯು ಗಂಭೀರ ಮತ್ತು ದುಃಖಪೂರಿತ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿತ್ತು.ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೊಡ್ಡ ಜನರ ಗುಂಪು ಹಾಜರಾಗಿ,ಏಸುವಿನ ಸುವಾರ್ತೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೋಧಕರು ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಆಲಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://calebadams.org/news_article.htm ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಫ್ರಂ ದಿ ''ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ ಕೌರಾಂಟ್'' ] (ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧, ೧೮೦೩)</ref> ಇಂತಹ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮರಣದಂಡನೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧,೧೯೦೩ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದನ್ನು ''ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ ಕೌರಾಂಟ್'' ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು, ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ತಿಳಿಸಿದೆ,ಇಡೀ ಜನರಗುಂಪು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ರೀತಿಯದ್ದಾಗಿತ್ತು. *ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲದೇ ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಚಯವಿರುವ ಗುಂಪನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ,ಇಂತಹ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ, ಗಂಭೀರ ಜನರಗುಂಪನ್ನು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಸೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದ.<ref>[http://calebadams.org/index.htm ದಿ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಕಲೇಬ್ ಅಡಾಮ್ಸ್], ೨೦೦೩</ref> ಕಡಿಮೆ ನೋವಿನ ಅಥವಾ ಮಾನವೀಯ ಸ್ವರೂಪದ ಮರಣದಂಡನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಕಡೆ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂತು. *೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತಿಮ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಗಿಲ್ಲೋಟಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಎಂಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರಿಂಗ್(ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ನೇಣಿಗೇರಿಸಿ ತಲೆಕತ್ತರಿಸುವುದು)ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಬಲಿಪಶು ನಿಂತಿದ್ದ ಏಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಅವನು ನಿಂತಿರುವ ಸ್ಟೂಲ್ ಅಥವಾ ಬಕೆಟ್ ಒದೆಯುವ ಮೂಲಕ,ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುವ ನೇಣು ಶಿಕ್ಷೆಯ ಬದಲಿಗೆ, ಲಾಂಗ್ ಡ್ರಾಪ್ "ಹ್ಯಾಂಗಿಂಗ್"‌ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು ಎತ್ತರದಿಂದ ಬೀಳಿಸಿ ಕುತ್ತಿಗೆ ಮುರಿಯು ವುದು ಹಾಗೂ ಮಿದುಳು ಬಳ್ಳಿ ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು. U.S.ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕುರ್ಚಿ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಚೇಂಬರ್ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾನವೀಯ ಪರ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. *ಆದರೆ ಅವು ಮಾರಕ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಶಿಕ್ಷೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನ ಆಕ್ರಮಿಸಿದವು.ಮಾರಕ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಶಿಕ್ಷೆ ಅತ್ಯಂತ ನೋವಿನದು ಎಂಬ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇನ್ನೂ ನಿಧಾನ ನೇಣಿನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು,ಕತ್ತಿಯಿಂದ ತಲೆ ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಹೊಡೆಯುವ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.ಆದರೆ ಕೊನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. === ನಿರ್ಮೂಲನೆ === *ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ೭೪೭ ಮತ್ತು ೭೫೯ರ ನಡುವೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೩೯೫ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ದಿ ಟೆಲ್ವ್ ಕನ್‌ಕ್ಲೂಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಲೊರಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿರೋಧದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸ ಲಾಯಿತು. ಥಾಮಸ್ ಮೋರ್ ಅವರ ಉಟೋಪಿಯ ೧೫೧೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಮಾತುಕತೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಯಾವುದೇ ದೃಢ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. *ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿರೋಧವು ೧೭೬೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಇಟಲಿಯ ಸಿಸೇರ್ ಬೆಕಾರಿಯ,''ಡೈ ಡೆಲ್ಲಿಟಿ ಎ ಡೆಲ್ಲೆ ಪೆನೆ'',(ಆನ್ ಕ್ರೈಮ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಪನಿಷ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌) ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬೆಕಾರಿಯ [[ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ]] ಮತ್ತು ಮರಣ ದಂಡನೆಯಿಂದ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಳಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನಿರುಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. *ಈ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರಬುದ್ಧ ರಾಜ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟ್ರಿಯದ ಭವಿಷ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಗ್ರಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ಲೆಪಾಲ್ಡ್ II ಆಗಿನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಟುಸ್ಕಾನಿಯ ಗ್ರಾಂಡ್ ಡುಚಿಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿದ. ಅದು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಪ್ರಥಮ ಕಾಯಂ ಮರಣದಂಡನೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮರಣದಂಡನೆಗಳಿಗೆ ''ನೈಜ'' ತಡೆಯನ್ನು(೧೭೬೯ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದು) ನವೆಂಬರ್ ೩೦,೧೭೮೬ರಲ್ಲಿ ಒಡ್ಡಿದ ನಂತರ, ಲೆಪೋಲ್ಡ್ ದಂಡನೆ ಸಂಹಿತೆಯ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ.ಅದು ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿ ಅವನ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದ. *ಟುಸ್ಕಾನಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತವು ೨೦೦೦ದ ನವೆಂಬರ್ ೩೦ರಂದು ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕ ರಜೆಯನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆ ದಿನ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೩೦೦ ನಗರಗಳು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಿಟೀಸ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್ ಡೇ ಆಚರಿಸಿದವು. ರೋಮನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ೧೮೪೯ರಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ನಿಷೇಧ ವಿಧಿಸಿತು. [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ]] ಕೂಡ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ೧೮೬೫ರಲ್ಲಿ ಸಾನ್ ಮಾರಿನೊ ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾಡಿತು. *ಸಾನ್ ಮ್ಯಾರಿನೊನಲ್ಲಿ ೧೪೬೮ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದ ಮರಣದಂಡನೆ ಕೊನೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೮೫೨ ಮತ್ತು ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ [[ಶಾಸಕಾಂಗ|ಶಾಸಕಾಂಗದ]] ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ನಂತರ,೧೮೬೭ರಲ್ಲಿ ಅದು ರದ್ದಾಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಂ ಆಗಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದುಮಾಡಿ(ದೇಶದ್ರೋಹ, ಹಿಂಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳತನ, ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಹಡಗುಧಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಹಚ್ಚುವುದು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು). ಕೊನೆಯ ಮರಣದಂಡನೆಯು ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಶಾಂತಿಕಾಲದ ಎಲ್ಲ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.stephen-stratford.co.uk/capital_hist.htm |title=ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808063231/http://www.stephen-stratford.co.uk/capital_hist.htm |url-status=dead }}</ref> *ಕೆನಡಾ ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಮಾಡಿತು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯು ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಒಳಪಡುವ ಅಪರಾಧಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಎಂದು ಔಪಚಾರಿಕ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ದೃಢಪಡಿಸಿತು.<ref>[http://www.newsbatch.com/deathpenalty.htm] ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ/೧}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಚಿಗನ್ ೧೮೪೬ ಮೇ ೧೮ರಂದು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ನಿಷೇಧ ವಿಧಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ರಾಜ್ಯವೆನಿಸಿತು.<ref>ಸೀ ಕೈಟ್ಲಿನ್ [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=micounty;cc=micounty;rgn=full%20text ;idno=APK1036.0001. 001;didno= APK1036.0001.001;view=image;seq=00000444 pp. 420-422]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಫರ್‌ಮ್ಯಾನ್ v.ಜಾರ್ಜಿಯ ಪ್ರಕರಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ೧೯೭೨-೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. *ಆದರೆ ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೆಗ್ v.ಜಾರ್ಜಿಯ ಪ್ರಕರಣವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ಆಟ್ಕಿನ್ಸ್ v.ವಿರ್ಜಿನಿಯ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹೇರಲಾಯಿತು.(ಮನೋವೈಕಲ್ಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೆಯಾದ ೭೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ IQ ಹೊಂದಿ ರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ) ಹಾಗೂ ರೋಪರ್ v.ಸಿಮ್ಮನ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ (ಅಪರಾಧ ಘಟಿಸಿದಾಗ ಅಪರಾಧಿಯ ವಯಸ್ಸು ೧೮ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ). ಪ್ರಸಕ್ತ, ಮಾರ್ಚ್ ೧೮, ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ U.S.ನ ೧೫ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಿದವು. ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದಲ್ಲಿ]] ಮರಣದಂಡನೆ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೈದಿಗಳಿದ್ದರು. *ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಮರಣದಂಡನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು(ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ತನಕ ಎಲ್ಲ ಮರಣದಂಡನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಅಂದಾಜು ೧/೩ರಷ್ಟು). ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ [[ಟೊಗೊ]] ೨೦೦೯ ಜೂನ್ ೨೩ರಂದು ಎಲ್ಲ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8116293.stm ಟೋಗೊ ಅಬಾಲಿಷಸ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ]</ref> ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ರಕ್ಷಣೆ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಅದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ಸೂಚಿಸಿ, ಅದು "ಕ್ರೂರ, ಅಮಾನ ವೀಯ, ಹೀನ ಶಿಕ್ಷೆ" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು "ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ನಿರಾಕರಣೆ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತು.<ref>[https://www.amnesty.org/en/death-penalty ಅಬಾಲಿಷ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ |ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್]</ref> == ಸಮಕಾಲೀನ ಬಳಕೆ == === ಜಾಗತಿಕ ವಿತರಣೆ === ವಿಶ್ವ ಮಹಾಯುದ್ಧ II ಸಂಭವಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ,ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥಿರ ಪ್ರವತ್ತಿ ಕಂಡುಬಂತು. ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದುಮಾಡಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ೧೬. ಪ್ರಸಕ್ತ ಈಗ,೯೫ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದುಮಾಡಿವೆ. ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ೯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅದನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿವೆ. ೩೫ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅವು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದವು. ಉಳಿದ ೫೮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/death-penalty/abolitionist-and-retentionist-countries|title=Abolitionist and Retentionist Countries|publisher=Amnesty International|accessdate=2008-06-10|archive-date=2014-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209075925/http://www.amnesty.org/en/death-penalty/abolitionist-and-retentionist-countries|url-status=dead}}</ref> {{Criminal procedure (trial)}} ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಕೇನ್ ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ೫,೭೨೭ ಮರಣದಂಡನೆಗಳನ್ನು ೨೬ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು.<ref>[61] ^ [60]</ref> {| class="wikitable" |- !ದೇಶ !ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ |- !{{Flagicon|People's Republic of China}} [[ಚೀನಾ]] | ಕನಿಷ್ಠ ೧೭೦೦<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8432514.stm]</ref> - ೫೦೦೦ <ref>{{Cite web |url=http://www.handsoffcain.info/bancadati/index.php?tipotema=arg&idtema=12000547 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2014-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324050902/http://www.handsoffcain.info/bancadati/index.php?tipotema=arg&idtema=12000547 |url-status=dead }}</ref> |- !{{Flagicon|Iran}} [[ಇರಾನ್]] | ಕನಿಷ್ಠ ೩೪೬ |- !{{Flagicon|Saudi Arabia|}} [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯ]] | ಕನಿಷ್ಠ ೧೦೨ |- !{{Flagicon|North Korea}} [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯ]] | ಕನಿಷ್ಠ ೬೩ |- ![5] ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ | ೩೭ |- !{{Flagicon|Pakistan}} [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | ಕನಿಷ್ಠ ೩೬ |- !{{Flagicon|Iraq}} [[ಇರಾಕ್]] | ಕನಿಷ್ಠ ೩೪ |- ![36] ವಿಯೆಟ್ನಾಂ | ಕನಿಷ್ಠ ೧೯ |- !{{Flagicon|Afghanistan}} [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]] | ಕನಿಷ್ಠ ೧೭ |- ![64] ಜಪಾನ್‌ | ೧೫ |- !{{Flagicon|Yemen}} [[ಯೆಮನ್]] | ಕನಿಷ್ಠ ೧೩ |- ![37] ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ | ೧೦ |- !{{Flagicon|Libya}} [[ಲಿಬ್ಯಾ]] | ಕನಿಷ್ಠ ೮ |- !{{Flagicon|Sudan}} [[ಸೂಡಾನ್]] | ಕನಿಷ್ಠ ೫ |- !{{Flagicon|Bangladesh}} [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] | ೫ |- !{{Flagicon|Belarus}} [[ಬೆಲಾರಸ್]] | ೪ |- !{{Flagicon|Somalia}} [[ಸೊಮಾಲಿಯ]] | ಕನಿಷ್ಠ ೩ |- !{{Flagicon|Egypt}} [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] | ಕನಿಷ್ಠ ೨ |- !{{Flagicon|United Arab Emirates}} [[ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] | ಕನಿಷ್ಠ ೧ |- ![33] ಮಲೇಷಿಯಾ | ಕನಿಷ್ಠ ೧ |- !{{Flagicon|Mongolia}} [[ಮಂಗೋಲಿಯ]] | ಕನಿಷ್ಠ ೧ |- ![32] ಸಿಂಗಪೂರ್‌ | ಕನಿಷ್ಠ ೧ |- !{{Flagicon|Syria}} [[ಸಿರಿಯ]] | ಕನಿಷ್ಠ ೧ |- !{{Flagicon|Bahrain}} [[ಬಹರೇನ್]] | ೧ |- !{{Flagicon|Botswana}} [[ಬೋಟ್ಸ್ವಾನ]] | ೧ |- !{{Flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[ಸೇಂಟ್ ಕಿಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ನೆವಿಸ್]] | ೧ |} *ಮರಣದಂಡನೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಪುರ, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು U.S.ಪೂರ್ಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು. ಬಡ ಮತ್ತು ನಿರಂಕುಶ ಆಡಳಿತದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣ ದಂಡನೆಯನ್ನು ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ದಮನದ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಅವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡವು. *ಇಸವಿ ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದುಮಾಡಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದರ ಬೆನ್ನಹಿಂದೆಯೇ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸಮತಾವಾದ]] ಪತನ ಹೊಂದಿ ನಂತರ ಅವು EUಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು.ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.deathpenaltyinfo.org/article.php?did=2165|title=International Polls & Studies|publisher=The [[Death Penalty Information Center]]|accessdate=೨೦೦೮-೦೪-೦೧|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927203428/http://www.deathpenaltyinfo.org/article.php?did=2165|url-status=dead}}</ref> *ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿ ಎರಡೂ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮರಣದಂಡನೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.(ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ನೋಡಿ) ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ,ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಪ್ರಗತಿಯ ಕೈಗಾರೀಕರಣದಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಅಭಿವೃದ್ದಿಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ,ಮರಣದಂಡನೆಯು ದೃಢವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು,ಈ ವಿಷಯವು ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಸೆಳೆದಿಲ್ಲ. *ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕೆಲವು ಆಫ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪೂರ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದು,ಅಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ರದ್ದುಮಾಡಿದ ನಂತರ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಿಸಿವೆ. ಅಮೆರಿಕ ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದರೂ ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಪುನಾರಂಭಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೧೯೯೫ ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. *[[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ [[ನಿಷೇಧ|ನಿಷೇಧವನ್ನು]] ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರೂ, ಯಾವುದೇ ಮರಣದಂಡನೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿಲ್ಲ. ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಮಾಡಿದ ನಂತರ ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಪುನಾರಂಭಿಸಿತು. ಆದರೆ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ರದ್ದುಮಾಡಿತು. === ಮಾದಕವಸ್ತು-ಸಂಬಂಧಿತ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ === ಹತ್ಯೆ ಮತ್ತಿತರ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮಾದಕವಸ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಿಲ್ಲ. ಮಾದಕವಸ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ. {{Flagicon|Afghanistan}} [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]]<br /> {{Flagicon|Bangladesh}} [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]<br /> [34] ಬ್ರೂನೈ<br /> {{Flagicon|China}} ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8432351.stm|title=Akmal Shaikh told of execution for drug smuggling|date=December 28, 2009|accessdate=December 29, 2009}}</ref><br /> {{Flagicon|Republic of China}} ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ<ref>{{cite web|url=http://law.moj.gov.tw/Scripts/Query4A.asp?FullDoc=all&Fcode=C0000008|title=毒品危害防范條例|date=May 20, 2009|accessdate=Januaray 1, 2010|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060425162416/http://law.moj.gov.tw/Scripts/Query4A.asp?FullDoc=all&Fcode=C0000008|url-status=dead}}</ref><br /> {{Flagicon|Egypt}} ಈಜಿಪ್ಟ್/೧}<br /> {{Flagicon|India}} [[ಭಾರತ]] (ಇಂತಹ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=January 2010}})<br /> {{Flagicon|Indonesia}} ಇಂಡೊನೇಶಿಯ<br /> {{Flagicon|Iran}} [[ಇರಾನ್]]<br /> {{Flagicon|Iraq}} [[ಇರಾಕ್]]<br /> {{Flagicon|Kuwait}} [[ಕುವೈಟ್]]<br /> {{Flagicon|Laos}} [[ಲಾವೋಸ್]]<br /> [33] ಮಲೇಶಿಯಾ<br /> {{Flagicon|Oman}} ಓಮನ್<br /> {{Flagicon|Pakistan}} [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]<br /> {{Flagicon|Saudi Arabia}} [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯ]]<br /> [32] ಸಿಂಗಪೂರ್‌<br /> {{Flagicon|Thailand}} [[ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್]]<br /> [36] ವಿಯೆಟ್ನಾಂ<br /> {{Flagicon|Zimbabwe}} [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]] === ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ === [[ಚಿತ್ರ:Death Penalty World Map.svg|thumb|400px|ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಬಳಕೆ(ಜೂನ್ 2009ರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ).[121][122][123][124]*ಗಮನಿಸಿ,U.S.ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ,ಅದನ್ನು ಮರಣದಂಡನೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ,ಏಕೆಂದರೆ ಫೆಡರಲ್ ಮರಣದಂಡನೆಯು ಈಗಲೂ ಸಕ್ರಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.]] ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಕುರಿತ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗೆ ನೋಡಿ: [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]. [[ಕೆನಡಾ]]. ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ(ಹಾಂಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾಕೌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ).ಯುರೋಪ್, ಭಾರತ, ಇರಾನ್, ಇರಾಕ್, ಜಪಾನ್, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್, ರಷ್ಯಾ, ಸಿಂಗಪುರ, ಟೈವಾನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು. === ಬಾಲಾಪರಾಧಿಗಳು === *ಬಾಲಾಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ(ಅಪರಾಧ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೧೮ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳಿಗೆ)ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಅಪರೂಪವಾಗುತ್ತಿದೆ. ೯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಪರಾಧ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಲಕರಾಗಿದ್ದ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ೧೯೯೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿವೆ: ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ,ಡಿಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಕಾಂಗೊ, [[ಇರಾನ್]], [[ನೈಜೀರಿಯ]],[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯ]],ಸೂಡಾನ್, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು [[ಯೆಮೆನ್]] <ref>{{Cite web |url=http://www.internationaljusticeproject.org/juvWorld.cfm |title=ಜುವೆನಲ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ಸ್(ಎಕ್ಸೆಪ್ಟ್ US) |access-date=2010-04-19 |archive-date=2011-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726182207/https://www.internationaljusticeproject.org/juvWorld.cfm |url-status=dead }}</ref> PRC,ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯೆಮನ್ ನಂತರ ಕನಿಷ್ಠ ವಯೋಮಿತಿಯನ್ನು ೧೮ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಏರಿಸಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20030711050351/http://web.amnesty.org/pages/deathpenalty-facts-eng ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್]</ref> *ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆಗಿನಿಂದ ಬಾಲಾಪರಾಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢವಯಸ್ಕರ ೬೧ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮರಣದಂಡನೆಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು, ಅವರು ಬಾಲಕರಾಗಿ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಎಸಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.amnesty.org/en/death-penalty/executions-of-child-offenders-since-1990 |title=ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ |access-date=2021-07-16 |archive-date=2012-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121204044639/http://www.amnesty.org/en/death-penalty/executions-of-child-offenders-since-1990 |url-status=dead }}</ref> PRC ೧೮ರ ವಯಸ್ಸಿನ ಒಳಗಿನವರ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಮಕ್ಕಳ ಮರಣದಂಡನೆ ಜಾರಿಮಾಡಿದ್ದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=http://web.amnesty.org/library/Index/ENGACT500152004|title=Stop Child Executions! Ending the death penalty for child offenders| publisher= Amnesty International|year=2004|accessdate=2008-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041011091708/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGACT500152004|archivedate=2004-10-11}}</ref> *ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ೧೬೪೨ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ,ಅಂದಾಜು ೩೬೫<ref>{{Cite web |url=http://www.deathpenaltyinfo.org/article.php?scid=27&did=203#execsus |title=ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಜುವೈನಲ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ U.S. ಎಂಡ್ ಅದರ್ ಕಂಟ್ರೀಸ್ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2006-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818232426/http://www.deathpenaltyinfo.org/article.php?scid=27&did=203#execsus |url-status=dead }}</ref> ಬಾಲಾಪರಾಧಿಗಳು ಅಮೆರಿಕದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು.<ref>ರಾಬ್ ಗಲ್ಲಾಗರ್, [http://users.bestweb.net/~rg/execution/JUVENILE.htm ಟೇಬಲ್ ಆಫ್ ಜುವೆನೈಲ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಮೆರಿಕಾ/ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, 1642–1959] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615094320/http://users.bestweb.net/~rg/execution/JUVENILE.htm |date=2006-06-15 }}</ref> *ಅಮೆರಿಕದ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ''ಥಾಮ್ಸನ್ v.ಓಕ್ಲಹಾಮಾ'' (೧೯೮೮)ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ೧೬ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ''ರೋಪರ್ v.ಸಿಮ್ಮನ್ಸ್'' ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ(೨೦೦೫) ಎಲ್ಲ ಬಾಲಾಪರಾಧಿ ಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದುಮಾಡಿತು. ಇದರ ಜತೆಗೆ,೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ,ಅಮೆರಿಕ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ''ಆಟ್ಕಿನ್ಸ್ v. ವಿರ್ಜಿನಿಯ'' ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮನೋವೈಕಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮರಣದಂಡನೆ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. *ಇರಾನ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ,ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯ,ಸೂಡಾನ್ ಮತ್ತು ಯೆಮನ್ ೨೦೦೫ ಮತ್ತು ಮೇ ೨೦೦೮ರ ನಡುವೆ ಬಾಲಾಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿದೆಯೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ ಇರಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿದವರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.hrw.org/pub/2008/children/HRW.Juv.Death.Penalty.053008.pdf |title=HRW ರಿಪೋರ್ಟ್ |access-date=2021-07-16 |archive-date=2008-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113084648/http://www.hrw.org/pub/2008/children/HRW.Juv.Death.Penalty.053008.pdf |url-status=dead }}</ref> ಬಾಲಾಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ೩೭(ಎ)ವಿಧಿಯನ್ವಯ ಮರಣದಂಡನೆ ನಿಷೇಧಿಸುವ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]] ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ [[ಸೊಮಾಲಿಯ]] ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ (ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅಮೆರಿಕದ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿದ್ದರೂ) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಹಿ ಹಾಕಿ ಅನುಮೋದಿಸಿದವು.<ref>UNICEF, [http://www.unicef.org/crc/index_30229.html ಕನ್ವೆನ್ಫನ್ ಆಫ್ ದಿ ರೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಚೈಲ್ಡ್ – FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160125094459/http://www.unicef.org/crc/index_30229.html |date=2016-01-25 }}: *"ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಒಪ್ಪಂದವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಪ್ಪಂದ. ಕೇವಲ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಸೊಮಾಲಿಯ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಈ ಪ್ರಮುಖ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡಿಲ್ಲ. ಸೊಮಾಲಿಯದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಸರ್ಕಾರವಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಒಪ್ಪಂದ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಅಸಮರ್ಥವೆನಿಸಿದೆ. ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ,ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಇಚ್ಛಿಸುವ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದೆ. * ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಇನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ."</ref> ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉತ್ತೇಜನ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತ UN ಉಪ-ಸಮಿತಿಯು ಬಾಲಾಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ. U.N. ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಿವೆ. (ಅದರ ವಿಧಿ ೬.೫ರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ "೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಸಗುವ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಬಾರದು..") *ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳ ಆದೇಶದನ್ವಯ ೧೮ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಜಪಾನ್ ಕಾನೂನಿನ್ವಯ,೨೦ರ ವಯೋಮಿತಿಯ ಕೆಳಗಿನ ಯಾರೇ ಆದರೂ ಬಾಲಕರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮರಣದಂಡನೆ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಕ್ತ ಮೂವರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿದ್ದು,೧೮ ಮತ್ತು ೧೯ರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಅವರು ಎಸಗಿದ್ದಾರೆ. ==== ಇರಾನ್‌ ==== ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಇರಾನ್ ಅನುಮೋದಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ,ಬಾಲಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆದಿದೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಂಡನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದೆ; ಮರಣದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಈ ದಾಖಲೆಯು ಮಕ್ಕಳ ಮರಣದಂಡನೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅಭಿಯಾನದ ಗಮನಸೆಳೆದಿದೆ. ಇಂತಹ ಮರಣದಂಡನೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ಪಾಲು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟಿದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಕ್ತ ಬಾಲಾಪರಾಧಿಗಳಾಗಿ(೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ೭೧ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು)ಎಸಗಿದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೪೦ ಜನರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AP">[http://ap.google.com/article/ALeqM5hEpCQELUurPSUIMGb53VspZr39FQD938IT7G5 ಇರಾನಿಯನ್ ಆಕ್ಟಿವಿಸ್ಟ್ಸ್ ಫೈಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925093538/http://ap.google.com/article/ALeqM5hEpCQELUurPSUIMGb53VspZr39FQD938IT7G5 |date=2008-09-25 }}, ಆಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಡರೈನಿ, [[ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್]], ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೭, ೨೦೦೮; ಪಡೆದದ್ದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೨, ೨೦೦೮.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6244126.stm ಇರಾನ್ ರ‌್ಯಾಪಡ್ ಓವರ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ಸ್],ಪಾಮ್ ಒ ಟೂಲೆ [[BBC]] ಜೂನ್ ೨೭,೨೦೦೭, ಪಡೆದದ್ದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೨,೨೦೦೮</ref> ಮೊಹಮದ್ ಅಸ್ಗಾರಿ,ಅಯಾಜ್ ಮರೋನಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ವಾನ್ ಮಲೌಡ್‌ಜಾಡೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಫಾಸೀಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಇರಾನ್‌ನ ಬಾಲಾಪರಾಧಿಗಳ ಮರಣದಂಡನೆ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುರುಹುಗಳಾಯಿತು.<ref name="Fox">[http://www.foxnews.com/story/0,2933,297982,00.html ಇರಾನ್ ಡಸ್ ಫಾರ್ ವರ್ಸ್ ದ್ಯಾನ್ ಇಗ್ನೋರ್ ಗೇಸ್, ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಸೇ], ''[[ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್]]'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೫, ೨೦೦೭; ಪಡೆದದ್ದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦, ೨೦೦೮.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7130380.stm ಇರಾನಿಯನ್ ಹ್ಯಾಂಗ್ಡಡ್ ಆಫ್ಟರ್ ವರ್ಟಿಕ್ಟ್ ಸ್ಟೆ]; BBCnews.co.uk; ೨೦೦೭-೧೨-೦೬; ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು ೨೦೦೭-೧೨-೦೬</ref> ==== ಸೊಮಾಲಿಯಾ ==== *ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಸೊಮಾಲಿಯದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮರಣದಂಡನೆಗಳು ಘಟಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಿ ಐಶೊ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಧುಲೋವ್‌ಳನ್ನು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಹೂಳಿ,೧೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಹೊಡೆದು ಸಾಯಿಸಲಾಯಿತು. [[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಬಂಡುಕೋರರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಿಸ್ಮಾಯೊದ ಶರಿಯತ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಭಿ ಚಾರ ಕುರಿತು ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವಳಿಗೆ ಕಲ್ಲುಹೊಡೆಯಲಾಯಿತು. ಶರಿಯತ್ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಅವಳು ಬಯಸಿದ್ದಳೆಂದು ಬಂಡುಕೋರರು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=http:/ /news.bbc.co.uk/ 2/hi/africa /7694397.stm|title= Somali woman executed by stoning |date=2008-10-27|publisher=[[BBC News]]|accessdate=೨೦೦೮-೧೦-೩೧}}</ref> *ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವಳು ಅಳುತ್ತಿದ್ದು,ದಯೆ ನೀಡುವಂತೆ ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ಇತರೆ ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.ಅವಳ ಕುತ್ತಿಗೆಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೂಳುವ ಮುನ್ನ ಹಳ್ಳದೊಳಕ್ಕೆ ಅವಳನ್ನು ಬಲಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿವೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7708169.stm BBC NEWS | World | Africa | ಸ್ಟೋನಿಂಗ್ ವಿಕ್ಟಿಮ್ 'ಬೆಗ್ಡ್ ಫಾರ್ ಮರ್ಸಿ']</ref> ಬಾಲಕಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ೧೩ ವರ್ಷದವಳಾಗಿದ್ದಳೆಂದು,ಮೂವರು ಪುರುಷರಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ ನಂತರ ಅಲ್-ಸಭಾ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳು ಅವಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ಗೆ ನಂತರ ತಿಳಿಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/for-media/press-releases/somalia-girl-stoned-was-child-13-20081031|title=Somalia: Girl stoned was a child of 13|date=2008-10-31|publisher=[[Amnesty International]]|accessdate=೨೦೦೮-೧೦-೩೧|archive-date=2008-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20081109195953/http://www.amnesty.org/en/for-media/press-releases/somalia-girl-stoned-was-child-13-20081031|url-status=dead}}</ref> *ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೊಮಾಲಿಯದ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿರುವುದಾಗಿ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು UNICEF ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಿತು.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2009-11/20/content_12510818.htm UNICEF ಲಾಡ್ಸ್ ಮೂವ್ ಬೈ ಸೊಮಾಲಿಯ ಟು ರ‌್ಯಾಟಿಫೈ ಚೈಲ್ಡ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್]</ref> === ವಿಧಾನಗಳು === ಮರಣದಂಡನೆಯ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದಾಘಾತ, ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವ ತುಕಡಿ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಸ್ವರೂಪದ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವಿಕೆ, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಹೊಡೆದು ಸಾಯಿಸುವುದು,ಅನಿಲ ಚೇಂಬರ್, ನೇಣುಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮಾರಕ ಚುಚ್ಚು ಮದ್ದು ಸೇರಿವೆ. == ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆ == *ಮರಣದಂಡನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿವಾದಿತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದೋಷಿ ಜನರ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರೋಧಿಗಳು ವಾದಿಸಿದರೆ,ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವು ನ್ಯಾಯ ನೀಡುವುದಲ್ಲ, ಆದರೆ [[ಸೇಡು]] ತೀರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಹಣ ಉಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. *ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವಾಗ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು ಬಡವರ ವಿರುದ್ಧ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು ಅಪರಾಧಿಯ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="deathPenaltyFocus" /> ಹತ್ಯೆಕೋರರಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯು [[ಪ್ರತೀಕಾರ|ಪ್ರತೀಕಾರದ]] ತತ್ವದಿಂದ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಯು ಸಮಾನವಾದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ತಡೆಯಲ್ಲ, ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಠೋರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮರಣದಂಡನೆಯು ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. === ನ್ಯಾಯಬಾಹಿರ ಮರಣದಂಡನೆಗಳು === *ನ್ಯಾಯಬಾಹಿರ ಮರಣದಂಡನೆಯು ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಫಲ್ಯವಾಗಿದ್ದು,ಮರಣದಂಡನೆ ಮೂಲಕ ಅಮಾಯಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾವಿಗೀಡು ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಘಟಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.deathpenaltyinfo.org/article.php?did=412&scid=6 |title=ಇನ್ನೊಸೆನ್ಸ್ ಎಂಡ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2007-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208061615/http://www.deathpenaltyinfo.org/article.php?did=412&scid=6 |url-status=dead }}</ref> ಅನೇಕ ಜನರು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಅಮಾಯಕ ಬಲಿಪಶುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://capitaldefenseweekly.com/innocent.html |title=ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ವೀಕ್ಲಿ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2007-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070804222621/http://capitaldefenseweekly.com/innocent.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.justicedenied.org/executed.htm |title=ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಡ್ ಇನ್ನೊಸೆಂಟ್ಸ್ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2010-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124184742/http://justicedenied.org/executed.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://mitglied.lycos.de/PeterWill/penal9.htm |title=ರಾಂಗ್‌ಫುಲ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ಸ್ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2009-05-22 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20090522224521/http://mitglied.lycos.de/PeterWill/penal9.htm |url-status=dead }}</ref> ನಿರ್ದೋಷಿತ್ವದ ಬಲವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಅನುಮಾನವಿದ್ದರೂ,೩೯ ಮರಣದಂಡನೆಗಳನ್ನು U.S.ನಲ್ಲಿ ಜಾರಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಹೊಸದಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾದ DNA ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವು U.S.ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ ೧೫ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ದೋಷಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಕೆಲವೇಕೆಲವು ಮರಣದಂಡನೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ DNA ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.innocenceproject.org/Content/575.php |title=ದಿ ಇನ್ನೋಸೆನ್ಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ – ನ್ಯೂಸ್ ಎಂಡ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್: ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸಸ್ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2010-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100702223208/http://www.innocenceproject.org/Content/575.php |url-status=dead }}</ref> *UKಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣ ಪರಾಮರ್ಶೆ ಆಯೋಗದ ಪುನರ್‌ಪರಿಶೀಲನೆಗಳಿಂದ ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೫೩ರ ನಡುವೆ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದವರ ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ದೋಷಮುಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಪ್ರಮಾಣ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ೧೭ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ === *[[ಕೆನಡಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ]], ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯು ಬೇರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ, ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ,ಮಕ್ಕಳ ಹತ್ಯೆ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮರಣದಂಡನೆ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಬೆಂಬಲದ ಅಲೆಯನ್ನು ಉಕ್ಕಿಸಿವೆ. ಗ್ರೇಹೌಂಡ್ ಬಸ್ ತಲೆಕತ್ತರಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣ, ಪೋರ್ಟ್ ಆರ್ಥರ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಬಾಲಿ ಬಾಂಬಿಂಗ್ ಪ್ರಕರಣ ಮುಂತಾದವು ಭಾವಾನಾತ್ಮಕ ಆಧಾರಿತ ವಾಗಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾಸಿಹೋಗುತ್ತವೆ. *ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೧೦ರ ನಡುವೆ,ಮರಣದಂಡನೆ ವಾಪಸಿಗೆ ಬೆಂಬಲವು ೪೪% ನಿಂದ ೪೦%ಗೆ ಕುಸಿಯಿತು.ಅದರ ವಾಪಸಾತಿಗೆ ವಿರೋಧವು ೪೩% ರಿಂದ ೪೬%ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿ ಬಹುಮತದ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಬಹುಮತದ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗಿದ್ದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿತು.<ref>http://www.cbc.ca/politics/story/೨೦೧೦/೦೩/೧೮/ekos-poll೦೧೮.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. *ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನಿರಂಕುಶ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬದಲಾದಾಗ,ಅಥವಾ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅದು ಒಂದು ಷರತ್ತಾಗಿದ್ದಾಗ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕವು ಇದಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಪವಾದ: ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಿದ್ದವು.(ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನದು ಮಿಚಿಗನ್,ಅಲ್ಲಿ ೧೮೪೭ರಲ್ಲೇ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಉಳಿದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಇಂದು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. *ಮರಣದಂಡನೆಯು ಒಂದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದು, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಆಸ್ಪದ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಉಳಿದ ಕಡೆ,ಮರಣದಂಡನೆ ಅರ್ಹತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಕ್ರಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದಾಗುವುದು ಅಪರೂಪ. ರದ್ದಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ,ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ದಯ ಹತ್ಯೆಗಳ ನಂತರ ಚರ್ಚೆಯು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಜೀವಂತಿಕೆ ಪಡೆಯಿತು.ಆದರೂ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅದನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿದ ನಂತರ ವಾಪಸು ತಂದವು. *ಆದಾಗ್ಯೂ ಹತ್ಯೆಗಳು ಅಥವಾ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ದಾಳಿಗಳು ಮುಂತಾದ ಗಂಭೀರ, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಜಮೈಕಾ]] ಮುಂತಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದತಿಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು. ಮರಣದಂಡನೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ,ಕೆಲವು ವೇಳೆ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಚರ್ಚೆಯು ಪುನಃ ಜೀವಂತಿಕೆ ಪಡೆಯಿತು.ಆದರೂ ಇದು ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸುಧಾರಿಸುವ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. *ಇಸವಿ ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗ್ಯಾಲಪ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ,"ಮರಣದಂಡನೆ ಪರವಾಗಿ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದು,ಈ ಸ್ವರೂಪದ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪರವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು(೫೨%)ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು". ವಿವಿಧ ಫಲಿತಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ [http://www.deathpenaltyinfo.org/article.php?did=2165 ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927203428/http://www.deathpenaltyinfo.org/article.php?did=2165 |date=2007-09-27 }} ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಗ್ಯಾಲಪ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಹತ್ಯೆಯಿಂದ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ೬೪% ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ೩೦% ಅದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೫% ಯಾವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.gallup.com/poll/1606/Death-Penalty.aspx 2008 ಗ್ಯಾಲಪ್ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಪೋಲ್].</ref> *ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ U.S.ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಮರಣದಂಡನೆ ಪರವಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ತೋರಿಸಿದೆ. ಜುಲೈ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ABC ನ್ಯೂಸ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಪರವಾಗಿ ೬೫ ಶೇಕಡ ಜನರಿದ್ದು,೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ABC ಸುದ್ದಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ, [http://abcnews.go.com/images/Politics/1015a3DeathPenalty.pdf "ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌‌ಮೆಂಟ್, 30 ಇಯರ್ಸ್ ಆನ್: ಸಪೋರ್ಟ್, ಬಟ್ ಆಂಬಿವೇಲೆಸ್ಸ್ ಆಸ್ ವೆಲ್ "] (PDF, ಜುಲೈ ೧, ೨೦೦೬).</ref> ಮೇ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗ್ಯಾಲಪ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೇರಬಾರದು ಎಂದು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರೆ, ೬೦ ಶೇಕಡ ಜನರು ಅದನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.pollingreport.com/crime.htm ಕ್ರೈಮ್].</ref> ಆದರೂ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಅಥವಾ ಪೆರೋಲ್ ರಹಿತ ಜೀವಾವಧಿ ನಡುವೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಬಾಲಾಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ವಿಧಾನ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದಾಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದವು.<ref>[http://www.publicagenda.org/issues/major_proposals_detail.cfm?issue_type=crime&amp;list=3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818182208/http://publicagenda.org/issues/major_proposals_detail.cfm?issue_type=crime&list=3 |date=2007-08-18 }} [http://www.publicagenda.org/issues/major_proposals_detail.cfm?issue_type=crime&amp;list=10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818182523/http://publicagenda.org/issues/major_proposals_detail.cfm?issue_type=crime&list=10 |date=2007-08-18 }}</ref> ಸರಿಸುಮಾರು ೧೦ರಲ್ಲಿ ೬ ಜನರು ಮರಣದಂಡನೆ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತೆಂದು ತಮಗೆ ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಬ್ಬ ನಿರ್ದೋಷಿಯನ್ನು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಬಹುತೇಕರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.publicagenda.org/issues/major_proposals_detail.cfm?issue_type=crime&amp;list=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116230550/http://www.publicagenda.org/issues/major_proposals_detail.cfm?issue_type=crime&list=5 |date=2016-11-16 }} [http://www.publicagenda.org/issues/major_proposals_detail.cfm?issue_type=crime&amp;list=8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818182707/http://publicagenda.org/issues/major_proposals_detail.cfm?issue_type=crime&list=8 |date=2007-08-18 }}</ref> === ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:04CFREU-Article2-Crop.jpg|thumb|left|350px|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸನ್ನದಿನ ವಿಧಿ 2 EUನಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ನಿಷೇಧವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿದೆ.]] *[[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು]] ಪ್ರಧಾನ ಸಭೆಯ ೬೨ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಷೇಧ ಹೇರಿ ನಿರ್ಣಯವೊಂದನ್ನು ಮಂಡಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www. worldcoalition.org/ modules/news/ article.php?storyid=10|title=Journée contre la peine de mort : le monde décide!|author=Thomas Hubert|date=2007-06-29|language=French|publisher=Coalition Mondiale}}</ref><ref>[http://web.amnesty.org/pages/deathpenalty-index-eng ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011062214/http://web.amnesty.org/pages/deathpenalty-index-eng |date=2008-10-11 }}.</ref> *ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಧಾನ ಸಭೆಯ ಮೂರನೇ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕರಡು ನಿರ್ಣಯದ ಅನುಮೋದನೆಗೆ ೨೦೦೭ರ ನವೆಂಬರ್ ೧೫ರಂದು ನಿರ್ಣಯದ ಪರವಾಗಿ ೯೯-೫೨ ಮತಗಳು ಲಭಿಸಿ,೩೩ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಗೈರುಹಾಜರಿಯಾಗಿದ್ದವು. ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಡಿ.೧೮ರಂದು ಪ್ರಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮತಕ್ಕೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/news-and-updates/news/un-set-key-death-penalty-vote-20071209|title=UN set for key death penalty vote|publisher=Amnesty International|date=2007-12-09|accessdate=2008-02-12|archive-date=2008-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215001040/http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/news/un-set-key-death-penalty-vote-20071209|url-status=dead}}</ref><ref>[https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=1212297 ಸಂಪರ್ಕ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ – ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿಯಾನ ಚಾಲನೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. – ಟೆರಿ ಡೇವಿಸ್ ಹೇಳಿಕೆ, ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ].</ref><ref>[https://www.un.org/ga/news/news.asp?NewsID=24679&amp;Cr=general&amp;Cr1=assembly UN ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ – ಲೇಟೆಸ್ಟ್ ಫ್ರಂ ದಿ UN ನ್ಯೂಸ್ ಸೆಂಟರ್].</ref> *ಪುನಃ ೨೦೦೮ರ ನವೆಂಬರ್ ೨೦ರಂದು,UN ಪ್ರಧಾನ ಸಭೆ(ಮೂರನೇ ಸಮಿತಿ)ಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ಎರಡನೇ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು. ಕರಡು ನಿರ್ಣಯದ ಪರವಾಗಿ ೧೦೫ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತಚಲಾಯಿಸಿದರೆ,೪೮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ವಿರುದ್ಧ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವು ಮತ್ತು ೩೧ ಮಂದಿ ಗೈರುಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು. ಮರಣದಂಡನೆ ಪರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಪ್ರಚಂಡ ಸೋಲು ಉಂಟಾಯಿತು. ಅದು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಬದ್ಥತೆಗೊಳಗಾಗದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ(೧೦೪ರಿಂದ ೫೪,೨೯ ಗೈರುಹಾಜರಿಗಳು)ಮರಣದಂಡನೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಬೇಕೆಂದು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಕೋರಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.reuters.com/article/topNews/idUSN1849885920071218|title=U.N. Assembly calls for moratorium on death penalty|publisher=Reuters}}</ref> *ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳು ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ.೬ನೇ ಒಪ್ಪಂದ(ಶಾಂತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರದ್ದು)ಮತ್ತು ೧೩ನೇ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ(ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರದ್ದು)ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಐರೋಪ್ಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಅಮೆರಿಕ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಎರಡನೇ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡದ ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅವುಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ. *ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ನಿಷೇಧ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಡಂಬಡಿಕೆಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ,ಇತರೆ ಎಲ್ಲ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆ ನಿಷೇಧಿಸುವ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಐಚ್ಛಿಕ ಒಪ್ಪಂದವಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www2. ohchr. org/english/law/ccpr-death.htm|title=Second Optional Protocol to the ICCPR|accessdate=2007-12-08|publisher=Office of the UN High Commissioner on Human Rights}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ಅನೇಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಮರಣದಂಡನೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯನ್ನು(ಶಾಂತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ) ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ(EU)ಮತ್ತು ಐರೋಪ್ಯ ಮಂಡಳಿ. EUಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಗಿತಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಚಿಸಿದವು. *ರಷ್ಯಾ ಯುರೋಪ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದರೂ, ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಾಗಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದಿಲ್ಲ. ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು,ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯ ಶಾಂತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದುಮಾಡಿ, ನೈಜವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ [http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ChercheSig.asp?NT=187&amp;CM=8&amp;DF=11/20/2007&amp;CL=ENG ಒಪ್ಪಂದ ಸಂಖ್ಯೆ 13]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧದ ಬೆದರಿಕೆ ಸನ್ನಿಹಿತವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ(ಆರ್ಮೇನಿಯ, ಲ್ಯಾಟ್ವಿಯ,ಪೋಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್)ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಯಾವುದೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref>[https://www.amnesty.org/en/death-penalty/ratification-of-international-treaties ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150117112033/http://www.amnesty.org/en/death-penalty/ratification-of-international-treaties |date=2015-01-17 }}.</ref> *ಇಟಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಚ್ ೩,೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಇತ್ತೀಚಿನದಾಗಿದೆ. [[ಟರ್ಕಿ]] ಇತ್ತೀಚೆಗೆ,EU ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆಯುವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಮರಣದಂಡನೆ ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ''ವಾಸ್ತವ'' ನಿಷೇಧವಿತ್ತು. ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಶಾಂತಿಕಾಲದ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಮೇ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಐರೋಪ್ಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದ ನಂ.೧೩ನ್ನು ಟರ್ಕಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತು. *ಇದರ ಫಲವಾಗಿ,ಯುರೋಪ್ ಮರಣದಂಡನೆ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಖಂಡವಾಯಿತು.ಆದರೆ ರಷ್ಯಾ ಬಿಟ್ಟರೆ ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಐರೋಪ್ಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ೬ನೇ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.ಆದರೆ ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲದ [[ಬೆಲಾರಸ್]] ಏಕೈಕ ಅಪವಾದವಾಯಿತು. ಐರೋಪ್ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸಂಸದೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿರುವ ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿ ವೀಕ್ಷಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ U.S ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವಂತೆ ಅಥವಾ ಅವರ ವೀಕ್ಷಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ. *EU ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ನಿಷೇಧಿಸುವುದರ ಜತೆಗೆ,EU ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮರಣದಂಡನೆ ಕೋರಬಹುದಾದ ಕಾರಣ ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನಿಷೇಧಿಸಿತು.ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಪೈಕಿ(NGOs)ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾವಲು ಸಮಿತಿ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರೋಧಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಗಮನಸೆಳೆದಿವೆ. ಇಂತಹ ಅನೇಕ NGOಗಳು ಜತೆಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ವಕೀಲರ ಸಂಘಗಳು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರುದ್ಧ ವಿಶ್ವ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಕೂಟವನ್ನು ರಚಿಸಿದವು. == ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು == === ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ === ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮೀಯರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಐದು ಉಪದೇಶಗಳಲ್ಲಿ(ಪಂಕ-ಸಿಲಾ)ಮೊದಲನೆಯದು ಜೀವನಾಶದಿಂದ ದೂರವುಳಿಯುವುದು.ಧಮ್ಮಪದದ ಅಧ್ಯಾಯ ೧೦ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: :ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಭಯಪಡುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸಾವಿಗೆ ಭಯಪಡುತ್ತಾರೆ,ನಿಮ್ಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಬೇಡಿ ಅಥವಾ ಹತ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣಕರ್ತರಾಗಬೇಡಿ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಹೆದರುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಜೀವನ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಿಮ್ಮ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹತ್ಯೆಮಾಡಬೇಡಿ,ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಕರ್ತರಾಗಬೇಡಿ. ಅಧ್ಯಾಯ ೨೬, ಧಮ್ಮಪದದ ಅಂತಿಮ ಅಧ್ಯಾಯ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ,"ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿರಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಅವರನ್ನು ನಾನು [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಹತ್ಯೆಗೆ ಇತರರಿಗೆ ನೆರವಾಗು ವುದಿಲ್ಲ." ಈ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಬೌದ್ಧಮತೀಯರು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಆಣತಿ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ(ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ). ಆದಾಗ್ಯೂ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಗಿ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ,ಅಧಿಕೃತ ಧರ್ಮ [[ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವಾಗಿರುವ]] ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕೆಲವು ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಹೇರಿವೆ. ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಪವಾದವೆಂದರೆ ೮೧೮ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಾಗಾ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿರುವುದು. ಇದು ೧೧೬೫ರವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು.ಆದರೂ ಖಾಸಗೀ ಜಹಗೀರುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕಾರದ ರೂಪವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಜಪಾನ್ ಈಗಲೂ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಹೇರಿದೆ.ಆದರೂ ಕೆಲವು ಇತ್ತೀಚಿನ ನ್ಯಾಯಖಾತೆ ಸಚಿವರು ತಮ್ಮ ಬೌದ್ದಧರ್ಮದ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಕಾರಣವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿ ಸಾವಿನ ವಾರಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಂಕಿತ ಹಾಕಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7694483.stm ಜಪಾನ್ ಹ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಟು ಮೋರ್ ಆನ್ ಡೆತ್ ರೊ(ಸೀ ಆಲ್ಸೋ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ 11]</ref> ಇತರೆ ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ಬಹುತೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತನ್ನ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,[[ಭೂತಾನ್]] ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.ಆದರೆ [[ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್]] ಇನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]] ಅಧಿಕೃತ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. === ಜುಡೈಸಮ್ === *ಜುಡೈಸಮ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಬೋಧನೆಗಳು ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಮಟ್ಟ ತೀವ್ರ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಟಾಲ್ಮುಡಿಕ್ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ,ಮರಣದಂಡನೆ ಅನುಮೋದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿಸಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂವರು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ''ಬೇಟ್ ಡಿನ್'' ‌(ಕೋರ್ಟ್)ನಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. *ಅದನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ೨೩ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ''ಸಾನೇಡ್ರಿನ್'' ನ್ಯಾಯತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡಬೇಕು.<ref>[[ಬೆಬಿಲೋನಿಯನ್ ಟಾಲ್ಮಡ್]] [[ಸನ್ನೆಡ್ರಿನ್]] ೨ಎ</ref> ಜರೂಸಲೇಂ ಮಂದಿರ ನಾಶವಾದ ೭೦ <small>CE</small>ಗೆ ೪೦ ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆ ಅಂದರೆ ೩೦ <small>CE</small>ನಲ್ಲಿ,ಸಾನೆಡ್ರಿನ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು. ಅದನ್ನು ಶಿಕ್ಷೆಯ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿತು. *ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೇವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿಸಿ, ತಪ್ಪು ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯ ರಿಗಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿತು.<ref>[[ಜೆರುಸಲೆಂ ಟಾಲ್ಮಡ್]] (ಸನೆಡ್ರಿನ್ ೪೧ ಎ)</ref> ಜುಡೈಸಿಮ್ ಬಹುತೇಕ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧಿಸಿ ದರು ಅಥವಾ ನರಹತ್ಯೆಯ ಸಮಗ್ರ ದಾಖಲೆಯಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಪರಮಾವಧಿಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಕಾನೂನುಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಕಡೆ,೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾನೂನು ಪಂಡಿತ ಮೈಮೋನೈಡ್ಸ್ ಅವರ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ಓದುತ್ತಾರೆ, :"ಒಬ್ಬ ನಿರ್ದೋಷಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರನ್ನು ದೋಷಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು ಹಾಗೂ ತೃಪ್ತಿಕರ."ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಾತರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿರುವಾಗ ಆರೋಪಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವುದು ರುಜುವಾತಿನ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಜಾರುವ ಇಳಿಜಾರಿಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ,ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಾವು ಕೇವಲ "ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಮೈಮೋನೈಡ್ಸ್ ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಜನರ ಗೌರವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾನೂನು ಸ್ವಯಂ ಹದ್ದುಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಾಯುವ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮೈಮೋನೈಡ್ಸ್ ಕಳಕಳಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. === ಇಸ್ಲಾಂ === *[[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಪಂಡಿತರು ಅದು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವೆಂದು ಹೇಳಿದರೂ,ಬಲಿಪಶು ಅಥವಾ ಬಲಿಪಶುವಿನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಕ್ಷಮೆ ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ.ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ತತ್ವ''(ಫಿಕ್)'' ನಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧ ಮಾಡಬಾರದ್ದರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ,ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾದ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಷರಿಯತ್ ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾನೂನಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಮರಣದಂಡನೆ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. *ಇಸ್ಲಾಂನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಭ್ರಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಹೊಡೆದು ಸಾಯಿಸುವುದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ.ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ,ಕುರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವಂತೆ,ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಮನ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುರಾನ್ ಅನೇಕ ''ಹ್ಯಾಡ್'' (ಸ್ಥಿರ)ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ, ಅತ್ಯಾಚಾರ ಸೇರಿ ಮರಣದಂಡನೆ ನಿಗದಿಮಾಡಿದ್ದರೂ,ಹತ್ಯೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ನಾಗರಿಕ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ''ಕಿಸಾಸ್'' (ಪ್ರತೀಕಾರ)ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. *ಅಪರಾಧಿಗೆ ಆಡಳಿತವು ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಅಪರಾಧಿ ''ದಿಯಾ'' (ಪರಿಹಾರ ಧನ)ವನ್ನು ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಲಿಪಶುವಿನ ಬಂಧುಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9020149/capital-punishment ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್ – ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ]</ref> "ಯಾರೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂದರೆ-ಅದು ಹತ್ಯೆಗಾಗಿ ಕೊಂದ ಹೊರತು ಅಥವಾ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕಿಡಿಗೇಡಿತನ ಹಬ್ಬಿಸಲು ಕೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಭಾವಿಸಲಾಗುವುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿದ್ದರೆ,ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜನರ ಜೀವಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿದ ರೀತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.(ಕುರಾನ್ ೫:೩೨) "ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕಿಡಿಗೇಡಿತನ ಹಬ್ಬಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅನೇಕ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದಾಗಿದೆ. *ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ,ಇಡೀ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ಅಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಅಪರಾಧಗಳು ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ : (೧) ದ್ರೋಹ,ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಶತ್ರುವಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದಾಗ,(೨)ಧರ್ಮಭ್ರಷ್ಟತೆ,ಧರ್ಮವನ್ನು ತೊರೆದುಹೋದಾಗ,(೩)ನೆಲ, ಕಡಲು ಅಥವಾ ವಾಯುಗಳ್ಳತನ(ಅಪಹರಣ)(೪)ಅತ್ಯಾಚಾರ;(೫)ವ್ಯಭಿಚಾರ;(೬)ಸಲಿಂಗ ಕಾಮದ ನಡವಳಿಕೆ<ref>{{Cite web |url=http://islam.about.com/cs/law/a/c_punishment.htm |title=ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಸ್ಲಾಂ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2017-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130232409/http://islam.about.com/cs/law/a/c_punishment.htm |url-status=dead }}</ref> === ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ === *ಆದರೆ ಕೆಲವರು ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಬೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕೆನ್ನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಲ್ಯೂಕ್ ಸುವಾರ್ತೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಥಿವ್ ಸುವಾರ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಕೆಲವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು{{Bwe|John|8|7}}ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿಯೊಬ್ಬಳಿಗೆ ಕಲ್ಲು ಹೊಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತ, ಈ ಪದದೊಂದಿಗೆ ಗುಂಪಿಗೆ ಗದರಿಸುತ್ತಾನೆ. * "ಯಾರು ಪಾಪ ಮಾಡಿಲ್ಲವೇ ಅವರು ಮೊದಲ ಕಲ್ಲನ್ನು ಬೀಸಲಿ" ಉಳಿದವರು ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ.{{Bwe|Romans|13|3-4}} ಅಲ್ಲದೇ, ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಬೆಂಬಲವಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಇಡೀ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ರೈಸ್ತರ ನಿಲುವುಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.religioustolerance.org/exe_bibl2.htm |title=ವಾಟ್ ದಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ಸ್ ಸೇ ಎಬೌಟ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ – ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2017-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011070831/http://www.religioustolerance.org/exe_bibl2.htm |url-status=dead }}</ref> ೬ನೇ ದೈವಾಜ್ಞೆ (ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಲುಥೇರನ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದು)ಯಲ್ಲಿ 'ನೀನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು' ಎಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಎಂದು ಕೆಲವು ಪಂಥಗಳು ಹೇಳಿದರೆ 'ನೀನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಬಾರದು' ಎಂದು ಬೋಧಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಇನ್ನುಳಿದ ಪಂಧಗಳು ಹೇಳಿವೆ. *ಕೆಲವು ಪಂಥಗಳು ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಠಿಣ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ,ಇಂತಹ ಪಂಥಗಳ ಕ್ರೈಸ್ತರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸ್ವತಂತ್ರರು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/christianethics/capitalpunishment_1.shtml BBC – ರಿಲಿಜಿಯನ್ &amp; ಎಥಿಕ್ಸ್ – ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್: ಇಂಟರೊಡಕ್ಷನ್]</ref> ==== ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ==== [[ಚರ್ಚ್]] ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಧೆಯ ಸ್ವರೂಪದ ಶಿಕ್ಷೆಯೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ.ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧಿಕಾರಿ ಥಾಮಸ್ ಅಕ್ವಿನಾಸ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಅಗತ್ಯ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿವಾರಣೆ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸೇಡಿನ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಅಲ್ಲ.(ಮರಣದಂಡನೆ ಕುರಿತು ಅಕ್ವಿನಾಸ್ ಕೂಡ ನೋಡಿ) ರೋಮನ್ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಪುಸ್ತಕವು ಈ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ: <blockquote> ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಧೆಯು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.ಅವರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮೂಲಕ ಜೀವ ನೀಡುವ ಅಥವಾ ಜೀವ ತೆಗೆಯುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು,ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಿ,ನಿರ್ದೋಷಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇವಲ ಬಳಕೆಯು,ಹತ್ಯೆ ಅಪರಾಧ ಒಳಪಡುವುದರಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಈ ದೈವಾಜ್ಞೆಗೆ ಪರಮ ನಿಷ್ಠೆ ತೋರಿಸುವ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ದೈವಾಜ್ಞೆಯ ಗುರಿಯು ಮಾನವ ಜೀವಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ನೀಡುವ ಶಿಕ್ಷೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಗುರಿಯತ್ತ ವಾಲಿವೆ.ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ದಮನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಜೀವಕ್ಕೆ ಭದ್ರತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಡೇವಿಡ್‌ನ ಈ ಪದಗಳು: ನೆಲದ ಎಲ್ಲ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಾನು ಸಾವಿಗೆ ಗುರಿಮಾಡಿದೆ,ದೇವರ ನಗರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅಧರ್ಮದ ಪಾತಕಿಗಳನ್ನು ನಾನು ಕಡಿಯಬಹುದು.<ref>http://www.cin.org/users/james/ebooks/master/trent/tcomm೦೫.htm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></blockquote> ಎವಾಂಗಲಿಯಂ ವಿಟಾ(ಜೀವನದ ಸುವಾರ್ತೆ)ಯಲ್ಲಿ [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾಲ್ II]] ಈ ಹೀಗೆಂದು ಸಲಹೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ,ಅಪರಾಧಿಯಿಂದ ಸಮಾಜವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಮರಣದಂಡನೆ ನೀಡಬೇಕೇ ವಿನಾ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು,ಶಿಕ್ಷೆಯು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲದೇ ಅಪರಾಧಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವ ವಿಪರೀತದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಬಾರದು,ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ,ಸಮಾಜವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದು,ದಂಡನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಫಲವಾಗಿ,ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರದಿದ್ದರೂ, ಅಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳು ತೀರಾ ಅಪರೂಪದ್ದಾಗಿವೆ.<ref>[http://www.vatican.va/edocs/ENG0141/__PP.HTM ಪಪಾಲ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲಿಕಲ್, ಎವಾಂಗೆಲಿಯಂ ವೀಟಾ ], ಮಾರ್ಚ್ ೨೫, ೧೯೯೫</ref> ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಪುಸ್ತಕದ ಅತೀ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯು ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪುನಃ ಮಂಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು, ಮರಣದಂಡನೆಯು ದುರುಳ ಆಕ್ರಮಣಕಾರನ ವಿರುದ್ಧ ಮಾನವ ಜೀವಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದ್ದರೆ, ಚರ್ಚ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೋಧನೆಯು ಮರಣದಂಡನೆ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ.</ref> ಜಾನ್ ಪಾಲ್ II ಮಂಡಿಸಿರುವ ಸಮಕಾಲೀನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಮೌಲ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠಾವಂತರು ಬದ್ಧರಾಗಬೇಕಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ರಾಟ್ಜಿಂಗರ್ ದೃಢೀಕರಿಸಿದ್ದು,ಅವರು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, <blockquote> ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಅಳವಡಿಕೆ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ನಿರ್ಧಾರವು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ನಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಫಾದರ್ ಜತೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ ಕಂಡರೆ,ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಭುಭೋಜನ ಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅನರ್ಹನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತಗಳು ಯುದ್ಧಮಾಡದೇ ಶಾಂತಿ ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ಚರ್ಚ್ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವಾಗ ವಿವೇಚನೆ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ ತೋರುವಂತೆ,ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟಿಸಲು ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಮರಣದಂಡನೆಯೊಂದೇ ಏಕೈಕ ದಾರಿಯಾದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಕೊಡಬಹುದು. ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಕರ ನಡುವೆ ಇರಬಹುದು,ಆದಾಗ್ಯೂ ಗರ್ಭಪಾತ ಮತ್ತು ಸುಖಮರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ.<ref>http://www.priestsforlife.org/magisterium/bishops/04-07ratzingerommunion.htm</ref> </blockquote> ಎಲ್ಲ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಕರು ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಬೋಧನೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿರಬಾರದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ನೀಡುವ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವು ರಿವೇಲೇಷನ್ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಬರಹಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ,ಆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸುವ ಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಇತರೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪರಿಗಣನೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.newadvent.org/cathen/12565a.htm</ref> ==== ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಾಲಿನ್ ==== ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಾಲಿಯನ್ ಬಿಷಪ್ಪರ ಲ್ಯಾಂಬೆತ್ ಸಮಾವೇಶವು ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿತು : {{Quote|This Conference:... 3. Urges the Church to speak out against:... (b) all governments who practice capital punishment, and encourages them to find alternative ways of sentencing offenders so that the divine dignity of every human being is respected and yet justice is pursued;....<ref>Lambeth Conference of Anglican Bishops, 1988, Resolution 33, paragraph 3. (b), found at [http://www.lambethconference.org/resolutions/1988/1988-33.cfm Lambeth Conference official website page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307222806/http://lambethconference.org/resolutions/1988/1988-33.cfm |date=2016-03-07 }}. Accessed July 16, 2008.</ref>}} ==== ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ ==== ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ ಇತರೆ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ,ಮಾನವನ ಜೀವ ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ಅಥವಾ ಸೇಡಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅದು ಹೇಳಿತು.<ref>[http://archives.umc.org/interior_print.asp?ptid=4&amp;mid=1070 ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್: ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್ಮೆಂಟ್]</ref> ಬಡವರು, ಅವಿದ್ಯಾವಂತರು,ಜನಾಂಗೀಯ,ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ರೋಗಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ದಮನಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಹೇರಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ಚರ್ಚ್ ಭಾವಿಸಿತು.<ref>[http://archives.umc.org/umns/news_archive2003.asp?story=%7B6C69E3F8-5173-4737-A8D2-AC0EF8564777%7D&amp;mid=2406 ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್: ಅಫಿಶಿಯಲ್ ಚರ್ಚ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ ಆನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್ಮೆಂಟ್]</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥೋಡೊಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಾವೇಶವು ಅದರ ಬಿಷಪ್‌ರಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಸ್ಥಗಿತವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದೆ. ==== ಅಮೆರಿಕದ ಎವಾಂಗ್ಲಿಕಲ್ ಲುಥೇರನ್ ಚರ್ಚ್ ==== ಇಸವಿ ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೀತಿ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ELCA ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ನಿಲುವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀತಿಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವು ಮುಖ್ಯಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದ್ದು,ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.elca.org/socialstatements/deathpenalty/ ELCA ಸೋಷಿಯಲ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮಂಟ್ ಆನ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ]</ref> ==== ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ ==== ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ರಾಜ್ಯವು ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದೆಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ಹತ್ಯೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಾದವರಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವುದು ರಾಜ್ಯದ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದೂ,ದೇವರು ನೊಯಾಹಿಕ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ==== ಇತರೆ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌ಗಳು ==== *[[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖಂಡರು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಸುಧಾರಣೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಪರವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತರ್ಕಸಮ್ಮತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಲುಥೇರನ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಆಗ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕನ್ಫೆಷನ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿತು. ಕೆಲವು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಗುಂಪುಗಳು [[s:Bible (World English)/Genesis#Chapter 9|ಜೆನೆಸಿಸ್ 9:5–6]],[[s:Bible (World English)/Romans#Chapter 13|ರೋಮನ್ಸ್ 13:3–4]] ಮತ್ತು [[s:Bible (World English)/Leviticus#Chapter 20|ಲೆವಿಟಿಕಸ್ 20:1–27]]ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ಆಧಾರವೆಂದು ಉದಾಹರಿಸಿದರು.<ref>[http://www.equip.org/free/CP1303.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060915114705/http://www.equip.org/free/CP1303.htm |date=2006-09-15 }} http://www.equip.org/free/CP1304.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061214111249/http://www.equip.org/free/CP1304.htm |date=2006-12-14 }}</ref> *ಮೆನ್ನೊನೈಟ್ಸ್,ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರೆದರ್ನ್ ಮತ್ತು [[ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್]] ಅವು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿವೆ. ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಇತರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಜತೆ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿ ದವು ಮತ್ತು [[ಏಸು ಕ್ರಿಸ್ತ|ಏಸು ಕ್ರಿಸ್ತನ]] ಸರ್ಮನ್ ಆನ್ ದಿ ಮೌಂಟ್[[s:Bible (World English)/Matthew#Chapter 5|ಮ್ಯಾಥಿವ್ ಅಧ್ಯಾಯ5-7]]ರಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದೆ)ಹಾಗೂ ಸರ್ಮನ್ ಆನ್ ದಿ ಪ್ಲೈನ್[[s:Bible (World English) /Luke#Chapter 6|(ಲ್ಯೂಕ್ 6:17–49]]ರಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದೆ)ಉದಾಹರಿಸಿವೆ. ಎರಡೂ ಉಪದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಏಸು ಕ್ರಿಸ್ತ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ,ಇನ್ನೊಂದು ಕೆನ್ನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಬೋಧನೆಗಳು [[ಅಹಿಂಸೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆಂದು ಈ ಗುಂಪುಗಳು ನಂಬಿಕೆಯಿರಿಸಿವೆ. ==== ಮಾರ್ಮಾನ್ಸ್ ==== ದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಟರ್-ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್(ಮಾರ್ಮನ್ಸ್ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ)ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ವಿರೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. "ನಾಗರಿಕ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಈ ವಿಷಯ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು" ಎಂದು ಅವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/public-issues/capital-punishment |title=ದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಟರ್-ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್: ಪಬ್ಲಿಕ್ ಇಷ್ಯೂಸ್ |access-date=2010-04-19 |archive-date=2010-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100804233701/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/public-issues/capital-punishment |url-status=dead }}</ref> ==== ಪೂರ್ವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ ==== ಪೂರ್ವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಬಗ್ಗೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದು ಕಡಿಮೆ. ==== ಎಸೊಟರಿಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ ==== ರೋಸಿಕ್ರೂಸಿಯನ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಇತರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಸೊಟರಿಕ್(ಅಧಿಕೃತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶವುಳ್ಳ ಮತದ) ಶಾಲೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿವೆ.<ref>ಹೈಂಡಲ್, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್(೧೯೧೦s), ''ದಿ ರೋಸಿಕ್ರೂಸಿಯನ್ ಫಿಲಾಸಫಿ ಇನ್ ಕ್ವಶ್ಚನ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಆನ್ಸರ್ಸ್-ವಾಲ್ಯೂಮ್ II: [http://www.rosicrucian.com/2qa/2qaeng02.htm#question33 ಕ್ವಶ್ಚನ್ ನಂ.33: ರೋಸಿಕ್ರೂಸಿಯನ್ ವಿವ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್]'', ISBN ೦-೯೧೧೨೭೪-೯೦-೧ :</ref><ref>ದಿ ರೋಸಿಕ್ರೂಸಿಯನ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್: ''[http://www.rosicrucian.com/zineen/pamen032.htm ಆಬ್ಸೆಷನ್, ಅಕಲ್ಟ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್]''</ref> == ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ == === ಸಾಹಿತ್ಯ === * ಸುವಾರ್ತೆಗಳು ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದು, ಇವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಂಬಿಕೆಯ ಮುಖ್ಯಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಿದ್ದನ್ನು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೆಲೇರಿಯಸ್ ಮಾಕ್ಸಿಮಸ್ ಕಥೆ ಡಾಮನ್ ಎಂಡ್ ಪೈಥಿಯಾಸ್ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. *ಡಾಮನ್‌ಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಓದುಗರಿಗೆ ಏಕೆಂದು ತಿಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ)ಹಾಗೂ ಡಾಮನ್ ಕೊನೆಯ ವಿದಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಹೋಗುವಾಗ ಅವನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಾಗಿ ಫೈಥಾಸ್ ಮುಂದೆಬರುತ್ತಾನೆ. "ಎನ್ ಅಕರನ್ಸ್ ಎಟ್ ಔಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ಬ್ರಿಜ್ ಆಂಬ್ರೋಸ್ ಬಿಯರ್ಸ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕತೆಯಾಗಿದ್ದು,೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕದ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಫಡರೇಡ್ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಉಳ್ಳವನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸುವ ಕಥೆಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. * ಡಿಕನ್ಸ್‌ನ ''ಎ ಟೇಲ್ ಆಫ್ ಟೂ ಸಿಟೀಸ್'' ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಮರಣದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ವಿಕ್ಟರ್ ಹ್ಯೂಗೊ]] ಅವರ ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಡೇ ಆಫ್ ಎ ಕಂಡೆಮ್ಡ್ ಮ್ಯಾನ್'' (''Le Dernier Jour d'un condamné'' ) ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. *ಪುಸ್ತಕದ [http://www.angelfire.com/mn3/mixed_lit/hugo_cm01.htm ಮುನ್ನುಡಿ] ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದು, ಮರಣದಂಡನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹ್ಯೂಗೊ ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅನೈಸ್ ನಿನ್ ಸಂಕಲನ ಲಿಟಲ್ ಬರ್ಡ್ಸ್‌‍‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿರುವುದು ಸೇರಿದೆ. ವಿಲಿಯಂ ಬರೋಸ್ ಕಾದಂಬರಿ ನೇಕಡ್ ಲಂಚ್‌ ಕೂಡ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಮತ್ತು ಅತಿವಾಸ್ತವಿಕವಾದ ವರ್ಣನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ. *ಬರೋಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಶ್ಲೀಲತೆ ಕುರಿತ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ,ಕಾದಂಬರಿಯು ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರೋಧಿ ವಾದದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ದೋಷವನ್ನು ಮರೆಸುವ ರಾಜಕೀಯ ಮೌಲ್ಯದ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿವಾದಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದರು. (೧}ಜಾನ್ ಗ್ರಿಶಾಮ್ ಅವರ ''ದಿ ಚೇಂಬರ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಯುವ ವಕೀಲನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಕ್ಲಾನ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ ತಾತನನ್ನು ಮರಣದಂಡನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪಾರುಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರೋಧಿ ವಿಷಯಗಳ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಕಾದಂಬರಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. * ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ನ್‌ವೆಲ್ ಕಾದಂಬರಿ ''ಗ್ಯಾಲೋಸ್ ತೀಫ್'' ಹೂಡನ್ನಿಟ್ (ಯಾರು ಮಾಡಿದ್ದು-ಪತ್ತೆದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿಯ ಸ್ವರೂಪ)ಕಥೆಯಾಗಿದ್ದು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಗುರಿಮಾಡುವ ಸರಣಿ ಕಾನೂನುಗಳಾದ ಬ್ಲಡಿ ಕೋಡ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಘಟಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಯಕ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೋಷವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವ ಪತ್ತೆದಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗುತ್ತಾನೆ. *ಅವನು ಎದುರಿಸಿದ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ, ಉಗ್ರ ಕಾನೂನುಗಳು ಹಾಗೂ ಮರಣದಂಡನೆ ಕುರಿತು ಜನರ ಸಂತೃಪ್ತ ಮನೋಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಕಠಿಣ ದೋಷಾರೋಪಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. [[ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್]] ಅವರ ಎ ಹ್ಯಾಂಗಿಂಗ್ ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್‌ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ,ಅವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಯಾದ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. "ಇದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ,ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ,ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ ಏನೆಂದು ಆ ಕ್ಷಣದವರೆಗೆ ತಮಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಅವರು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. *ಕೈದಿಯು ಕೆಸರುನೀರಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬದಿಗೆ ಸರಿದಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡಾಗ,ತಾವು ನಿಗೂಢತೆಯನ್ನು,ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗದ ತಪ್ಪನ್ನು,ಪೂರ್ಣ ಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜೀವವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಮೊಟಕು ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡೆ. ಆ ಮನುಷ್ಯ ಸಾಯುವ ಹಂತದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ, ನಾವು ಜೀವಂತವಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಅವನು ಜೀವದಿಂದಿದ್ದ..." ಮೈಕೆಲ್ ಫೌಕಾಲ್ಟ್ ಅವರ ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್ ಎಂಡ್ ಪನಿಷ್ : ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಿಸನ್ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಶೀಘ್ರ ಹಾಗೂ ನೋವುರಹಿತ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೇಹದ ಬದಲಿಗೆ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಿರಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಫೌಕಲ್ಟ್ ನಂಬಿದ್ದಾನೆ. * ''ಎ ಲೆಸನ್ ಬಿಫೋರ್ ಡೈಯಿಂಗ್'' ಮರಣದಂಡನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ತಪ್ಪಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಕ್ಯಾಮಸ್ ಅವರ ''ದಿ ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್'' ''L'Étranger'' /''ದಿ ಫಾರಿನರ್'', ''ದಿ ಔಟ್‌ಸೈಡರ್'' )ಗಿಲೋಟಿನ್(ತಲೆ ಕಡಿಯುವ ಯಂತ್ರ)ದ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಹತ್ಯೆಕೋರನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವರ್ಣನೆ,ಅಲ್ಜೀರಿಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮಸ್ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಈ ಕತೆ ಆಧರಿಸಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆಕೋರ ತನ್ನ ಸನ್ನಿಹಿತ ಸಾವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಮರಣದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ನೆರದಿದ್ದ ಭಾರೀ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಬೈಗುಳ ಸುರಿಮಳೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. === ಚಲನಚಿತ್ರ, ಕಿರುತೆರೆ ಮತ್ತು ನಾಟಕ === * ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮರಣದಂಡನೆಯ ಕತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು,''ಸೀಡ್'', ಸಿಸ್ಟರ್ ಹೆಲನ್ ಪ್ರಿಜೀನ್ ಆಧಾರಿತ ಪುಸ್ತಕ ''ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ ವಾಕಿಂಗ್'',''ದಿ ಗ್ರೀನ್ ಮೈಲ್'', ''ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಡೇವಿಡ್ ಗೇಲ್'' ಮತ್ತು ''ಡ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್ ದಿ ಡಾರ್ಕ್'' ಸೇರಿವೆ. * ನಾಟಕ(ನಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ)ಎರಿಕ್ ಜೆನ್ಸನ್ ಅವರ ''ದಿ ಎಕ್ಸೋನರೇಟೆಡ್'' ಮತ್ತು ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಬ್ಲಾಂಕ್ HBO ಸರಣಿ ''Oz'' ಮರಣದಂಡನೆ ಪರ/ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿ- ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಸೆಳೆಯಿತು. * ''[[ಪ್ರಿಸನ್ ಬ್ರೇಕ್]]'' ೨೦೦೫ನೇ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರಧಾರಿ ತನ್ನ ಸೋದರನನ್ನು ಮರಣದಂಡನೆಯಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಸೆರೆಮನೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಾನೆ. * ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಲೆಟ್ ಹಿಂ ಹ್ಯಾವ್ ಇಟ್'' ಯುವ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಪುರುಷನೊಬ್ಬನ ಕಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ ನಂತರ,ನೇಣಿನ ಮೂಲಕ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಪಾಲಿಷ್ ಚಿತ್ರತಯಾರಕ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫ್ ಕೈಸ್‌ಲೋವ್‌ಸ್ಕಿಯ ೧೯೮೮ನೇ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಎ ಶಾರ್ಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಎಬೌಟ್ ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್'' ನಿರ್ದಯ ಹತ್ಯೆಯ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆಕೋರನನ್ನು ನೇಣುಗಂಭಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ದಿ ಸ್ಟೋನಿಂಗ್ ಆಫ ಸೊರಯಾ M. ೨೦೦೯ನೇ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಲುಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಬಾಲಕಿಯ ಕತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. * ''ದಿ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಗ್ಯಾರಿ ಗ್ಲಿಟ್ಟರ್'' ೨೦೦೯ನೇ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು,ಕಾಲ್ಪನಿಕ UKಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಮರುಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೋರ್ಟೀನ್ ಡೇಸ್ ಇನ್ ಮೇ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯುಳ್ಳ BBC ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವು ಅವನು ನಿರ್ದೋಷಿ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಮಾಡುತ್ತದೆ. * ೨೦೦೯ನೇ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಚಿತ್ರ ದಿ ಸೀಕ್ರೇಟ್ ಇನ್ ದೇರ್ ಐಸ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಸ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪುರಸ್ಕೃತವಾಗಿದೆ.ಚಿತ್ರದ ಅಂತ್ಯವು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು,ಮರಣದಂಡನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮತ್ತು ಬಲಿಪಶುಗಳು ಕಾನೂನನ್ನು ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. === ಸಂಗೀತ === * "೧೬ ಆನ್ ಡೆತ್ ರೋ",ಹಾಡು 2Pacನ ಮರಣೋತ್ತರ ಪ್ರಕಟವಾದ ಆಲ್ಬಂ R U ಸ್ಟಿಲ್ ಡೌನ್? (ರಿಮೆಂಬರ್ ಮೀ) * "ವುಮೆನ್ಸ್ ಪ್ರಿಸನ್", ಲಾರೆಟ್ ಲಿನ್ರ ವಾನ್ ಲಿಯರ್ ರೋಸ್ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಹಾಡು * "25 ಮಿನಿಟ್ಸ್ ಟು ಗೊ" ಶೆಲ್ ಸಿಲ್ವರ್‌ಸ್ಟೈನ್ಬರೆದ ಮತ್ತು ಜಾನಿ ಕ್ಯಾಶ್ಹಾಡಿದ ಎಟ್ ಫಾಲ್ಸಮ್ ಪ್ರಿಸನ್ ಮತ್ತು ದಿ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಫೋರ್ಹಾಡು. * ನಿಕ್ ಕೇವ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಡ್ ಸೀಡ್ಸ್(ಜಾನಿ ಕ್ಯಾಶ್ ಕೂಡ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ)ಅವರ "ದಿ ಮರ್ಸಿ ಸೀಟ್" ವಿದ್ಯುತ್ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೂಲಕ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ.ಅವನು ನಿರ್ದೋಷಿ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾ, ಕೊನೆಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. * ಮೆಟಾಲಿಕಾ ಅವರಿಂದ "ರೈಡ್ ದಿಲೈಟ್ನಿಂಗ್" ವಿದ್ಯುತ್ ಕುರ್ಚಿ ಮೂಲಕ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಆದರೂ ಅವನು ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪದ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ನಷ್ಟದಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹನಲ್ಲವೆನಿಸುತ್ತಾನೆ. * ಐರನ್ ಮೇಡನ್ ಅವರ "ಹಾಲೋಡ್ ಬಿ ದೈ ನೇಮ್" ನೇಣಿನ ಮೂಲಕ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿದೆ. * "ಗ್ರೀನ್ ಗ್ರೀನ್ ಗ್ರಾಸ್ ಆಫ್ ಹೋಮ್"ನಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದ ಹಾಡುಗಾರ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ. * ಶಾಕ್ ರಾಕ್ ಸ್ಟಾರ್ ಅಲೈಸ್ ಕೂಪರ್ ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಮೂರು ಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ. ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳು ಗಿಲ್ಲೋಟಿನ್,ವಿದ್ಯುತ್ ಕುರ್ಚಿ(ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ)ಹಾಗೂ ನೇಣು(ಮೊದಲ ವಿಧಾನ,ನಂತರ ಹಿಂದೆಗೆತ ನಂತರ ೨೦೦೭ನೇ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ) * ''ಫ್ರೀಡಂ ಕ್ರೈ'' ಉಗಾಂಡದ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಕೈದಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳ ಆಲ್ಬಂ. ಕೈದಿಗಳ ಹಕ್ಕು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ದತ್ತಿಸಂಸ್ಥೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಪ್ರಿಸನ್ಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref>[http://www.condemnedchoirs.co.uk/ ಕಂಡೆಮ್ಡ್ ಚಾಯಿರ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಲುಜಿರಾ ಪ್ರಿಸನ್, ಉಗಾಂಡಾ]</ref> * "ಗ್ಯಾಲೋಸ್ ಪೋಲ್" ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಜನಪದ ಗೀತೆಯಾಗಿದ್ದು,ಲೀಡ್ ಬೆಲ್ಲಿಯಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅದು ಹಲವಾರು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಲೆಡ್ ಜೆಪ್ಪೆಲಿನ್ ೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಾಡನ್ನು ದ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ತರುವಾಯ ನೋ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಧ್ವನಿತರಂಗಗಳ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರವಾಸಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೇಜ್ ಅಂಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನಿಂದ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಪಡೆಯಿತು. * ಬೀಸ್ ಗೀಸ್ ಹಾಡು "ಐ ಹ್ಯಾವ್ ಗೋಟ್ಟಾ ಗೆಟ್ ಎ ಮೆಸೇಜ್ ಟು ಯು" ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು,ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಸಂದೇಶ ಕಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದ. * NOFXನ "ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ಐ ಕಿಲ್ಲಡ್" ಹಾಡನ್ನು ಅವರ ವೂಲ್ವ್ಸ್ ಇನ್ ವ್ಯೂಲ್ವ್ಸ್ ಕ್ಲಾತಿಂಗ್ ಆಲ್ಬಂನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮಾರಕ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆ ಸರದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಹಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಟೀವ್ ಅರ್ಲ್ ಅವರ "ಎಲ್ಲಿಸ್ ಯುನಿಟ್ ಒನ್"(ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ ವಾಕಿಂಗ್ ಚಲನಚಿತ್ರದಿಂದ)ಹಾಡು ಜೈಲಿನ ಕಾವಲುಗಾರರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ಚಲನಚಿತ್ರ. * ಬ್ರೂಸ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ರ "ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ ವಾಕಿಂಗ್"(ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ ವಾಕಿಂಗ್ ಚಲನಚಿತ್ರದಿಂದ)ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಕೈದಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. "ಲಾಂಗ್ ಬ್ಲಾಕ್ ವೈಲ್" ೧೯೫೯ರ ಹಾಡಾಗಿದ್ದು, US ನಲ್ಲಿ ಕಂಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. * ಡಚ್ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಯಾಂಡಿ ಕೋಸ್ಟ್‌ನ "ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್" ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. "ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮಂಟ್"ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಸ್ಟ್ ಪಂಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆಸ್‌-ರಾಟನ್‌ನ ೧೯೯೯ರ ಸಾಲಿನ ಗೀತೆ. * "ಟು ಹ್ಯಾಂಗ್‌ಮನ್" ೧೯೬೯ರ ಅಮೆರಿಕ ರಾಕ್/ಜನಪದ/ಕಂಟ್ರಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮ್ಯಾಸನ್ ಪ್ರಾಫಿಟ್‌ನ ಹಾಡಾಗಿದೆ. ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರುದ್ಧ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೇಣಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಇದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಐ ಫಾರ್ ಎನ್ ಐ * ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ * ''ಡೆತ್ ಬೈ ಎ ಥೌಸಂಡ್ ಕಟ್ಸ್'' * ''The ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ: ಅಪೋಸಿಂಗ್ ವ್ಯೂಪಾಯಿಂಟ್ಸ್'' (ಬುಕ್) * ರಿವೇಂಜ್ * ಲೈಫ್ ಇಂಪ್ರಿಸನ್‌ಮೆಂಟ್ == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://usliberals.about.com/od/deathpenalty/i/DeathPenalty.htm About.com's ಪ್ರಾಸ್ & ಕೋನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಎಂಡ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118091735/http://usliberals.about.com/od/deathpenalty/i/DeathPenalty.htm |date=2006-01-18 }} * [http://www.clarkprosecutor.org/html/links/dplinks.htm 1000+ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಲಿಂಕ್ಸ್ ಆಲ್ ಇನ್ ಒನ್ ಪ್ಲೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623170238/http://www.clarkprosecutor.org/html/links/dplinks.htm |date=2016-06-23 }} * [http://www.megalaw.com/top/deathpenalty.php U.S. ಎಂಡ್ 50 ಸ್ಟೇಟ್ ದೆಅಥ್ PENALTY / CAPITAL PUNISHMENT LAW ಎಂಡ್ ಅದರ್ ರಿಲೆವೆಂಟ್ ಲಿಂಕ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಮೆಗಾಲಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614135521/http://www.megalaw.com/top/deathpenalty.php |date=2006-06-14 }} * [http://www.capitaldefenseweekly.com/ ಅಪ್‌ಡೇಟ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಜನರಲಿ ಎಂಡ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್ ಲಾ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕಲಿ ] * [http://www.tdcj.state.tx.us/stat/executedoffenders.htm ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಜಸ್ಟೀಸ್: ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಡ್ ಅಫೆಂಡರ್ಸ್ ಎಂಡ್ ದೇರ್ ಲಾಸ್ಟ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061108150222/http://www.tdcj.state.tx.us/stat/executedoffenders.htm |date=2006-11-08 }} * ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಒಳಗೊಂಡ ಎರಡು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು: [http://soundportraits.org/on-air/witness_to_an_execution/ ವಿಟ್‌ನೆಸ್ ಟು ಎನ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070102134352/http://www.soundportraits.org/on-air/witness_to_an_execution/ |date=2007-01-02 }} [http://soundportraits.org/on-air/execution_tapes/ ದಿ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಟೇಪ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070118082741/http://www.soundportraits.org/on-air/execution_tapes/ |date=2007-01-18 }} * [http://www.internationalistreview.com/article.php?id=52 ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಪಬ್ಲಿಷ್ಡ್ ಇನ್ ದಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ರಿವ್ಯೂ ಆನ್ ದಿ ಎವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಮೆತಡ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170318005223/http://www.internationalistreview.com/article.php?id=52 |date=2017-03-18 }} * [http://www.answers.com/topic/capital-punishment Answers.com ಎಂಟ್ರಿ ಆನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್] === ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ವಿರೋಧ === * [http://www.worldcoalition.org/ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕೊಯಾಲಿಷನ್ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ] * [http://www.deathwatchinternational.org/ ಡೆತ್ ವಾಚ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್] ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರೋಧಿ ಅಭಿಯಾನ ತಂಡ * [http://www.nodeathpenalty.org/ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ ಟು ಎಂಡ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ] * [http://www.antideathpenalty.org/ ಆಂಟಿ-ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್]: ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಮುಂಬರುವ ನೇಣು ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆ ಕುರಿತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಸಿಕ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರಿದೆ. * [http://www.deathpenaltyinfo.org/ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಸೆಂಟರ್]: ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳು * [https://www.amnesty.org/en/death-penalty ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ – ಅಬಾಲಿಷ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್]: ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆ * [https://web.archive.org/web/20040604063234/http://www.coe.int/T/E/Com/Files/Themes/Death-penalty/ ದಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್ (ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್ ಕಂಪೋಸ್ಡ್ ಆಫ್ 46 ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್)]: ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರುದ್ಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಅಸ್ತ್ರಗಳು. * [http://ec.europa.eu/comm/external_relations/human_rights/adp/ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್]: ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರೋಧಿ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ * [http://www.ipsnews.net/new_focus/deathpenalty/index.asp IPS ಇಂಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ ಸರ್ವೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061024192722/http://www.ipsnews.net/new_focus/deathpenalty/index.asp |date=2006-10-24 }} ಮರಣದಂಡನೆ ಕುರಿತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿ * [http://www.deathpenalty.org/ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಫೋಕಸ್]:ಮರಣದಂಡನೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ನಿಷ್ಠರಾದ ಅಮೆರಿಕದ ತಂಡ. * [http://www.reprieve.org/ Reprieve.org]: ಮರಣದಂಡನೆ ಪ್ರತಿವಾದಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವಕೀಲರು,ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತಿತರರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮೂಲದ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. * [https://www.aclu.org/DeathPenalty/DeathPenaltyMain.cfm ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಿಬರ್ಟೀಸ್ ಯೂನಿಯನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051115041404/http://www.aclu.org/DeathPenalty/DeathPenaltyMain.cfm |date=2005-11-15 }}: ಮರಣದಂಡನೆ ಕುರಿತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಗಿತಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯ * [http://www.ncadp.org/ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೊಯಾಲಿಷನ್ ಟು ಅಬಾಲಿಷ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ] * [http://www.acadp.com/ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕೊಯಾಲಿಷನ್ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ (ACADP)] – ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ರದ್ದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆ * [http://www.nswccl.org.au/issues/death_penalty/index.php NSW ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಿಬರ್ಟೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091008164153/http://www.nswccl.org.au/issues/death_penalty/index.php |date=2009-10-08 }}: ಏಷ್ಯಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರೋಧಿಸುವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಸಂಘಟನೆ * [http://www.thesomnambulist.org/doku.php/all/winningthewaronterror ವಿನ್ನಿಂಗ್ ಎ ವಾರ್ ಆನ್ ಟೆರರ್: ಎಲಿಮಿನೇಟಿಂಗ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229105606/http://www.thesomnambulist.org/doku.php/all/winningthewaronterror |date=2008-12-29 }} * [http://freenet-homepage.de/dpinfo/quotes.htm 850+ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಕ್ಯೋಟ್ಸ್] === ಮರಣದಂಡನೆ ಪರವಾಗಿ === * [http://off2dr.com/modules/cjaycontent/index.php?id=21 ದಿ ರಿಯಲ್ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಇನ್ ದಿ US: ಎ ರಿವ್ಯೂ] * [http://www.cjlf.org/deathpenalty/DPinformation.htm ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಲೀಗಲ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಫೌಂಡೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819042144/http://www.cjlf.org/deathpenalty/DPinformation.htm |date=2009-08-19 }} * [http://www.news-leader.com/article/20091115/OPINIONS02/911150304/Lawmakers+trying+to+eliminate+death+penalty ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್ ಈಸ್ ನೀಡೆಡ್ ಆಸ್ ಡೆಟರೆಂಟ್, ಎಂಡ್ ದಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ ವರ್ಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150601075113/http://www.news-leader.com/article/20091115/OPINIONS02/911150304/Lawmakers+trying+to+eliminate+death+penalty |date=2015-06-01 }} * [http://www.recordnet.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090805/A_OPINION0619/908050306/-1/NEWSMAP ಕೀಪ್ ಲೈಫ್ ವಿತೌಟ್ ಪೆರೋಲ್ ಎಂಡ್ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಇನ್ಟಾಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111216081928/http://www.recordnet.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090805/A_OPINION0619/908050306/-1/NEWSMAP |date=2011-12-16 }} * [http://www.explorernews.com/articles/2009/08/26/opinion/doc4a9478dabc9be260176264.txt ವೈ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಈಸ್ ನೀಡೆಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831062855/http://www.explorernews.com/articles/2009/08/26/opinion/doc4a9478dabc9be260176264.txt |date=2009-08-31 }} * [http://www.prodeathpenalty.com/ Pro Death Penalty.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050404011836/http://www.prodeathpenalty.com/ |date=2005-04-04 }} * [http://www.wesleylowe.com/cp.html ಪ್ರೊ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ರಿಸೋರ್ಸ್ ಪೇಜ್] * [http://www.geometry.net/basic_c/capital_punishment_pro_death_penalty.php 119 ಪ್ರೊ DP ಲಿಂಕ್ಸ್] * [http://www.bnp.org.uk/ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿ,ಎ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಪಾರ್ಟಿ ವಿಚ್ ಅಡ್ವೋಕೇಟ್ಸ್ ದಿ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ] * [http://www.cjlf.org/deathpenalty/DPinformation.htm ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಲೀಗಲ್ ಫೌಂಡೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819042144/http://www.cjlf.org/deathpenalty/DPinformation.htm |date=2009-08-19 }} * [http://www.dpinfo.com/ DP ಇನ್ಫೋ] * [http://www.soci.niu.edu/%7Ecritcrim/dp/pro/pro.html ಪ್ರೊ DP ರಿಸೋರ್ಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212074513/http://www.soci.niu.edu/%7Ecritcrim/dp/pro/pro.html |date=2006-12-12 }} * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/06/03/AR2005060301450.html ದಿ ಪ್ಯಾರಾಡೋಕ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಎ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಸ್ಟಾನ್ಸ್][[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್‌|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ನ]] [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲೇನ್|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲೇನ್ ಅವರಿಂದ]]. * [http://www.clarkprosecutor.org/html/death/death.htm ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕಂಟ್ರಿ, ಇಂಡಿಯಾನ, ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ಸ್ ಪೇಜ್ ಆನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಷ್‌ಮೆಂಟ್] * [http://www.capital-punishment.net/ ಇನ್ ಫೇವರ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922105521/http://www.capital-punishment.net/ |date=2020-09-22 }} –ಮರಣದಂಡನೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಉಕ್ತಿಗಳು. * [http://www.msnbc.msn.com/id/19160965/ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಸ್ಪರ್ ನ್ಯೂ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಡಿಬೇಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090816213725/http://www.msnbc.msn.com/id/19160965 |date=2009-08-16 }} === ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು === * [http://www.deathpenaltyreligious.org/education/perspectives/dalailama.html ದಿ ದಲೈಲಾಮಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020122104520/http://www.deathpenaltyreligious.org/education/perspectives/dalailama.html |date=2002-01-22 }} – ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಂದೇಶ * [http://www.engaged-zen.org/articles/Damien_P_Horigan-Buddhism_Capital_Punishment.html ಬುದ್ದಿಸಂ & ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್] ದಿ ಎಂಗೇಜಡ್ ಜೆನ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ * [http://www.ou.org/torah/savannah/5760/behaalotcha60.htm ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್: ರಬ್ಬಿ ಯೋಸೆಫ್ ಎಡಲ್‌ಸ್ಟೈನ್: ಪಾರ್ಶತ್ ಬಹಾಲೋಚಾ : ಮರಣದಂಡನೆ ಕುರಿತು ಕೆಲವು ಅನಿಸಿಕೆಗಳು] * [http://www.jewishjournal.com/old/deathpenalty2.3.10.0.htm ಜಿವ್ಸ್ ಎಂಡ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ – ಬೈ ನವೋಮಿ ಪಿಪೆಫರ್‌ಮ್ಯಾನ್ (ಜೀವಿಷ್ ಜರ್ನಲ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115221021/http://www.jewishjournal.com/old/deathpenalty2.3.10.0.htm |date=2009-01-15 }} * [http://priestsforlife.org/deathpenalty/index.htm ಪ್ರೀಸ್ಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್] – ಅನೇಕ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು. * [http://www.americancatholic.org/Newsletters/CU/ac0195.asp ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ: ವೈ ದಿ ಚರ್ಚ್ ಸ್ಪೀಕ್ಸ್ ಎ ಕೌಂಟರ್‌ಕಲ್ಚರಲ್ ಮೆಸೇಜ್] ಕೆನ್ನೆತ್ R. ಓವರ್‌ಬರ್ಗ್, S.J.,ಅವರ, [http://www.americancatholic.org/ American Catholic.org] ನಿಂದ. * [http://www.americancatholic.org/Newsletters/YU/ay0696.asp ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ವಿತ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ] ಆಂಡಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಅವರಿಂದ [http://www.americancatholic.org/ AmericanCatholic.org] ನಲ್ಲಿನ ''ಯುತ್ ಅಪ್‌ಡೇಟ್''ನಿಂದ. * {{CathEncy|wstitle=Capital Punishment}} * [http://www.cacp.org/ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಸ್ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಶ್‌ಮೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100608084227/http://www.cacp.org/ |date=2010-06-08 }}: ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. * [https://www.nytimes.com/] ರೋಲಾಂಡ್ ನಿಕೋಲ್‌ಸನ್, ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾಲ್ II: ಮೌರ್ನಿಂಗ್ ಎಂಡ್ ರಿಮಂಬರೇನ್ಸ್, ದಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಎಂಡ್ ದಿ ಡೆತ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ, ರೋಲೆಂಡ್ ನಿಕೋಲ್ಸನ್, Jr. ಅವರಿಂದ {{wikiquote|Capital punishment}} {{DEFAULTSORT:Capital Punishment}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮರಣದಂಡನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದಂಡನೆಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ]] [[ವರ್ಗ:ಅಪರಾಧ]] 1rhcd1xc4dnfizsvgtivpdvpxkgwewj 0 23621 1377391 1361085 2026-07-27T10:34:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377391 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name= Ratnagiri (रत्नागिरी) | |type= city | latd= 16.98 | longd = 73.3| locator_position = right | state_name = ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ | district = [[Ratnagiri district|Ratnagiri]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 11| population_as_of = 2001 | population_total = 70335| population_density = | area_magnitude= km² | area_total = | area_telephone = 02352| postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''ರತ್ನಾಗಿರಿ''' ಯು [[ಅರೇಬಿಯನ್]] ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ರತ್ನಾಗಿರಿ {{Lang-mr|रत्नागिरी}}ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬಂದರು ನಗರ.[[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ವಾಯುವ್ಯ <ref>http://ರತ್ನಾಗಿರಿ.nic.in/distGazette/Part2.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು[[ಕೊಂಕಣ| ಕೊಂಕಣದ]] ಒಂದು ಭಾಗವೆನಿಸಿದೆ. ಇಡೀ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ]] ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದ್ರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ]] ಬೆಟ್ಟದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು,ಆದರೂ ಕರಾವಳಿಯು ಅಧಿಕ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಹೊಂದಿದೆ.ಅಲ್ಲಿನ ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣು ಫಲವತ್ತಾದ ಮೃದು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ,ತೆಂಗು,ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ "ಹಾಪೂಸ್ "([[ಆಲ್ಫೊನ್ಸ್]] ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.) ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ರತ್ನಾಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. .ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಿಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಉತ್ತಮ ತಾಣವಾಗಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಲೋಕ ಮಾನ್ಯ"[[ಬಾಲ್ ಗಂಗಾಧರ್ ತಿಲಕ್]] ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ್]] ವಿರುದ್ದ ಹೋರಾಡಿದ ನಾಯಕ,[[ಭಾರತ ರತ್ನ]] "ಮಹರ್ಷಿ"[[ಧೊಂಡೊ ಕೇಶವ ಕಾರ್ವೆ]] ಓರ್ವ ಸಮಾಜಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ,ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರತಿಭಾವಂತಗಣಿತಜ್ಞ ರಘುನಾಥ್ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪರಾಂಜಪೆ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಸು ಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು. ==ಭೂಗೋಳ== {{Coord|16.98|N|73.3|E|}}ರತ್ನಾಗಿರಿಯು ಇಲ್ಲಿ <ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Ratnagiri.html ಫಾಲಿಂಗ್ ರೇನ್ ಜಿನೊಮಿಕ್ಸ್, Inc - ರತ್ನಾಗಿರಿ]{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ತಕ್ಕಿಂತ 11 [[ಮೀಟರ್]] ಗಳು (36 [[ಅಡಿ|ಅಡಿಗಳಷ್ಟು]] ಎತ್ತರದ ಊರ್ಧ್ವ ಮುಖದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿದೆ... ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ಕಳೆದ 2008ರ [[ಭಾರತದ ಗಣತಿ|<ref>{{GR|India}}</ref> ಭಾರತದ ಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ರತ್ನಾಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5,೦೦೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ.ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 55% ಹಾಗು 45%ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.ಇದರಲ್ಲಿ 86%ರಷ್ಟು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 87%ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರರಿದ್ದಾರೆ.ರತ್ನಾಗಿರಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 11%ರಷ್ಟು ೬ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಿದ್ದಾರೆ. * ಭಾಷೆ: [[ಮರಾಠಿ]],[[ಹಿಂದಿ]],[[ಕೊಂಕಣಿ]],[[ಗುಜರಾತಿ]] * ಆಹಾರ: ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ಮೀನು, ಮತ್ತು ಗೋಧಿ ಪ್ರಧಾನವಾದವು. * ಉಡುಪು: ಬಹುತೇಕ ಹತ್ತಿ ಉಡುಪುಗಳು. * STD ಕೋಡ್: ೦೨೩೫೨ * ಪಿನ್ ಕೋಡ್: ೪೧೫೬೧೨ ರತ್ನಾಗಿರಿ ನಗರ. * ಪಿನ್ ಕೋಡ್: ೪೧೫೬೩೯ ರತ್ನಾಗಿರಿ MIDC. ==ಇತಿಹಾಸ== ಸುಮಾರು 1731ರಲ್ಲಿ ರತ್ನಾಗಿರಿಯು [[ಸಾತಾರಾ]] ರಾಜರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು.ನಂತರ 1818ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರು ಇದರ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು [[ಬಿಜಾಪುರ|ಬಿಜಾಪುರದ]] ಪೊಟು ಶ್ರಿ ಚೆನ್ನಾ ರೆಡ್ಡಿ ರತ್ನಾಗಿರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ,ನಂತರ ಮರಾಠಾ ಅರಸು [[ಶಿವಾಜಿ]] ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿದ. ರತ್ನಾಗಿರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬರ್ಮಾದ([[ಮಯನ್ಮಾರ್]] ) ಕೊನೆಯ ರಾಜ [[ಥೀಬಾ]] ,ನಂತರ ಆಗಿನ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ ವಿರುದ್ದ ದಂಗೆ ಎದ್ದ "ವೀರ"[[ವಿ.ಡಿ ಸಾವರ್ಕರ್]] ಅವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗೃಹಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಪೌರಾಣಿಕ [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಪಾಂಡವರು]] ತಮ್ಮ 12ವರ್ಷದ ವನವಾಸದ ಅವಧಿಯ ಕೆಲ ಸಮಯ ಇಲ್ಲಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ತಮ್ಮ 13ವರ್ಷದ ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಲ್ಲಿನ ಅರಸು ವೀರವೃತರಾಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಕೌರವರೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಿ ನಂತರ ಕುರುಸೇತ್ರ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ರತ್ನಾಗಿರಿ ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿ== ರತ್ನಾಗಿರಿಯ ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿಯು <ref>http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/ರತ್ನಾಗಿರಿ/places_ರತ್ನಾಗಿರಿ.html</ref> 1876 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.ಸದ್ಯದ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಶ್ರೀಮತಿ ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಶೆಟ್ಟೆ, ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದವರು. ==ರತ್ನಾಗಿರಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು== * ಭಾರತಿ ಶಿಪ್ ಯಾರ್ಡ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. * [[ಫಿನೊಲೆಕ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] . * JSW ಎನರ್ಜಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್. * JSW ಜೇಗ್ರಹ ಪೊರ್ಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. * ಗಾದ್ರೆ ಮರೈನ್ ರಫ್ತು ಪ್ರಾವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. * J K ಫೈಲ್ಸ ಲಿಮಿಟೆಡ್. * ನರ್ಮದಾ ಸೆಮೆಂಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. * ಅಲ್ಟ್ರಾ ಸಿಮೆಂಟ್. * ರತ್ನಾಗಿರಿಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಎರಡು[[MIDC|MIDCಗಳು]],ಅಂದರೆ ಒಂದು ಮಿರ್ಜೊಲೆನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಜಡಗಾಂವ್ * ದಿ ಭಾರತ್ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ಬಾಲ್ಕೊ) <ref>ಭಾರತ: ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ, ಡಿ.ಆರ್. ಖುಲ್ಲರ್ , ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್ ,ನ್ಯು ದೆಲ್ಹಿ,2006</ref> ==ಮರೈನ್ ಬಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸ್ಟೇಶನ್ == ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಾ ಸರ್ಕಾರವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಇಲಾಖೆಯ ಮೂಲಕ ಮರೈನ್ ಬಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸ್ಟೇಶನ್ (MBRS)ನನ್ನು 1958ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು.ಸದ್ಯ ಇದು ರತ್ನಾಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾಪೊಳ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಡಾ.ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ್ ಸಾವಂತ ಕೊಂಕಣ ಕೃಷಿ ವಿದ್ಯಾಪೀಠದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ರಿಸರ್ಚ್ ಸ್ಟೇಶನ್ 10ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಲ್ಲಿದ್ದು ಮೂರು ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡದೊಳಗೆ ಕಚೇರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.'ಆಧುನಿಕ ಮೀನು ಸಂಗ್ರಾಹಾಗರ ಮತ್ತು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಾಹಲಯ' ಮೀನಿನ ಫಾರ್ಮ್ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ರಿಸರ್ಚ್ ವೆಸ್ಸಲ್ ,ಸೀಡ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಲ್ಲದೇ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿವೆ. ರತ್ನಾಗಿರಿಯ ಬಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟಟ್ಸ್ ಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಂಕಣ ಕರಾವಳಿ ಫಿಶರೀಸ್ ಜೋನ್ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.ಮೀನು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರತೆಯು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಬಳಕೆಯು ಇಂದಿನ <ref>http://ರತ್ನಾಗಿರಿ.nic.in/DeptInfo/marineBiologicalStn/#DeptInfo_MBRS_Profile{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ರತ್ನಾಗಿರಿಯ ವಾಡ್ಮರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬೀಜೋತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ [[ಟೈಗರ್ ಶ್ರಿಂಪ್]] ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವಿದೆ. ಇದು ಚಿಕ್ಕ ರೇವು-ಬಂದರುವಿನಲ್ಲಿ 57ಹೆಕ್ಟೇರ್ ನಳ್ಳಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಇಂಡಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ,ನ್ಯುವ್ ದೆಹಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಒದಗಿಸಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == ===ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ=== ರತ್ನಾಗಿರಿಯು ಮುಂಬಯಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.ಅದರಂತೆ is connected by road to Mumbai, [[ಮಂಗಳೂರು]] , ಮಡಗಾಂವ್ , ಕಾರವಾರ್, [[ಉಡುಪಿ]] ಮತ್ತು ಕೋಚಿನ್ ಇವೆಲ್ಲವೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಂ17 ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಅಂದರೆ ([[NH-17]])ನಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿವೆ. ಇದೂ ಅಲ್ಲದೇ[[ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆ| ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆಯು]] ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲದೇ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಜೈಪುರ್ ಗಳಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿದೆ. ರತ್ನಾಗಿರಿ ಸಣ್ಣ ಬಂದರನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲೊಂದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ ಆದರೆ ಇದಿನ್ನೂ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ರತ್ನಾಗಿರಿ-ನಾಗಪುರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ NH-204 connects ರತ್ನಾಗಿರಿಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಮಹತ್ವದ ನಗರಗಳಾದ ಕೊಲ್ಹಾಪುರ್ ,ಸಾಂಗ್ಲಿ,ಸೋಲಾಪುರ್ ,[[ನಾಂದೇಡ್]] ,ನಾಗಪುರ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. MSRTC ಯು ರತ್ನಾಗಿರಿಯಿಂದ ಅಂತರ್ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುಂಬಯಿ,ಪುಣೆ,ಸಾಂಗ್ಲಿ,ಕೊಲ್ಹಾಪುರ್ ಮತ್ತು ಗೋವಾಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ===ರೈಲುಮಾರ್ಗ=== ರತ್ನಾಗಿರಿ ಸ್ಟೇಶನ್ ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ. ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆಯ ಸ್ಟೇಶನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಟೇಶನ್ ಇದಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ರೈಲ್ವೆಯ ಹತ್ತಿರದ ಜಂಕ್ಷನ್ ಗಳೆಂದರೆ ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಹಾಪುರ್ The ರತ್ನಾಗಿರಿ ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನ್ ರತ್ನಾಗಿರಿ ನಗರದಿಂದ NH-204ಮೇಲೆ 6 ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಇದೆ. ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಟ್ರೇನ್ ಗಳು ರತ್ನಾಗಿರಿ ಸ್ಟೇಶನ್ ನಲ್ಲಿನಿಂತು ಹೋಗುವ ವಾಡಿಕೆ ಇದೆ. MSRTC ಯು ಸ್ಟೇಶನ್ ನಿಂದ ಹಲವಾರು ಬಸ್ ಗಳನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಓಡಿಸುತ್ತದೆ. ರತ್ನಾಗಿರಿಜಿಲ್ಲೆಯ ಇನ್ನುಳಿದ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಟೇಶನ್ ಗಳೆಂದರೆ ಚಿಪ್ಲನ್ ,ಖೆಡ್ ,ಮತ್ತು ವಿಠಲವಾಡಿ. ನೀವು ರತ್ನಾಗಿರಿಗೆ ರೈಲಿಗಾಗಿ ಮುಂಗಡ ಕಾದಿರಿಸಲು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮುಂಚೆ ಟಿಕೆಟ್ ಮಾಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ದಿನಗಳು ರೈಲ್ವೆಗಳು ಫುಲ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ==ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== '''ರಾಜ್ ಪುರ್ ಗಂಗಾ:''' ರಾಜ್ ಪುರ್ ಗಂಗಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳವು ರಾಜ್ ಪುರ್ ದಿಂದ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕಿ.ಮಿ ದೂರವಿದೆ. ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಗಂಗಾ, ಸಮೀಪದ ಪರ್ವತದಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ [[ಧುಮ್ಮುಕ್ಕುವ]] ಒಂದು ಜಲಪಾತ.ಇಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಕಪ್ಪು ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕುಂಡಗಳಿವೆ.ಇವು ಸುಮಾರು 2.25ಅಡಿ ಆಳದಿದ್ದು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಡಿಗೊಂದರಂತೆ ಇಂತಹ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ರಾಜಪುರ್ ಗಂಗಾದ ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ನೀರು ಮೂರು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ,ಇದು ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಕುಂಡಾಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಉಷ್ಣತೆಯು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರತ್ನಾಗಿರಿಯಿಂದ 70 ಕಿ.ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ '''ಮರಳೇಶ್ವರ ''' ಶಿವನ ದೇವಾಲಯವು ಹಿಂದುಗಳ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ.ಈ ದೇವಾಲಯವು ಗವಿಯೊಳಗಿದೆ. ಗವಿ ಹತ್ತಿರ ಜಲಪಾತವೂ ಒಂದಿದೆ.ಹಿಂದುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವನು ಮರಳ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಮರಳೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ,ಯಾವಾಗ ಮೊಗಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕೊಂಕಣ ಭಾಗದ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು ಹೋದಾಗ ಈ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹಿಂದೂಗಳು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. '''ಥಿಬಾ ಅರಮನೆ''' :ಥಿಬಾ ಅರಮನೆಯನ್ನು 1910-11ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದು [[ಬರ್ಮಾ|ಬರ್ಮಾದ]] (ಮಯನ್ಮಾರ್ )ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಣಿಯರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾತ ವಾಸವನ್ನು 1911-16ರ ವರೆಗೆ ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜಾಗೆಯು ಈ ರಾಜದಂಪತಿಯ ಗೋರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರತ್ನಾಗಿರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕೆಲವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಥಿಬಾ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ನಂತರ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. '''ಮಾಂಡವಿ ಮತ್ತು ಭಾತ್ಯೆ ಬೀಚ್ : ''' ಇವೆರಡೂ ರತ್ನಾಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕಡಲಕಿನಾರೆಗಳಾಗಿವೆ.ಮಾಂಡವಿ ಕಡಲ ಕಿನಾರೆಯನ್ನು ರತ್ನಾಗಿರಿಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾತ್ಯ್ ಕಡಲ ಕಿನಾರೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕೋಹಿನೂರ್ ಹೊಟೆಲ್ ಭಾತ್ಯಾ ಬೀಚ್ ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. '''ಮಿರ್ಕರ್ ವಾಡಾ ಬೀಚ್''' : ಇದು ನೌಕಾಯಾನದ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗೆ ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿದ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಟೇಶನ್ ,ಎಲ್ಲಾ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಲಸಾರಿಗೆಯ ಸೌಲಭ್ಯ|ಜಲಸಾರಿಗೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ]] ಇಲ್ಲಿ ತಂಗುದಾಣವಾಗಿದೆ. ನೌಕಾ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ರತ್ನಾಗಿರಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಮೀನುಗಳನ್ನು -ಮುಂಬಯಿ,ಪುಣೆ,ಗೋವಾ,ಬೆಂಗಳೂರು,ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ಮಾಳಗುಂದ್ :''' ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮರಾಠಿ ಕವಿ, [[ಕೇಶವಸುತ]] , ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಮಾಳಗುಂದದಾಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಈ ಕವಿಯ ನಿವಾಸವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಸತಿ ನಿಲಯ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. "ಮರಾಠಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಪರಿಷದ್ "(ಮರಾಠೇ ಲಿಒಟರೇಚರ್ ಸೊಸೈಟಿ)ಯು"ಕೇಶವಸುತ ಸ್ಮಾರಕ"ವನ್ನು ಮಾಳಗುಂದದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. '''ಜೈಗಢ್ ''' :ಇದು 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೋಟೆಯು [[ಸಂಗಮೇಶ್ವರ್]] ನದಿಯ ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಸಮುದ್ರದ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ನೋಟವೆನಿಸಿದೆ. ಜಯ್ ಗಢನ ಸಮುದ್ರ ಕೋಟೆಯು ಅಲ್ಲಿನ ಕೊಲ್ಲಿಯ ತಟದಲ್ಲಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. '''ಪವಾಸ್:''' ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿ ಸ್ವರೂಪಾನಂದರು ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆತನ ನಿವಾಸವಿ ಇಂದು "ಆಶ್ರಮ"ವಾಗಿ ಅದು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ. '''ಅತುಲಿತ ಬಾಲ ಧಾಮ ''' : ಅತುಲಿತ ಬಾಲ ಧಾಮ ಇದೊಂದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಧಾಮವನ್ನು '''ಸದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಅನಿರುದ್ದ ಉಪಾಸನಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮುಂಬಯಿ''' ನವರು ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು TRP ಬಳಿಯ ಪೆಟ್ರೊಲ್ ಪಂಪ್ ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದು ರತ್ನಾಗಿರಿ ನಗರದಿಂದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಿ.ಮಿ.ದೂರವಿದೆ. '''ಪಂಚಮುಖಿ ಹನುಮಾನ್ ''' ಈ ಧಾಮದ ಮೂಲ ದೇವತೆ. ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಈ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರು (ದೈಹಿಕ,ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಬಲ)ವನ್ನು ಪಡೆದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಗವೆ. ಈ ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶವು 2ಎಕರೆಗಳಿಷ್ಟಿದ್ದದು,ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೇ ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕವಾಗಿದೆ. '''[[ವೆಲ್ನೆಶ್ವರ್]] :''' ವೆಲ್ನೆಶ್ವರ್ ರತ್ನಾಗಿರಿಯಿಂದ 170ಕಿ.ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಇರುವ ಬೀಚ್ ಸ್ವಚ್ಛ ,ಸುಂದರವಾಗಿದೆ,ದಂಡೆಗುಂಟು ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳಿವೆ. ಇದರ ಹತ್ತಿರದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಈಜಲು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವೆಲ್ನೇಶ್ವರ್ ಹತ್ತಿರ ಸುಪ್ರಸಿದ್ದ [[ಶಿವಾ]] ದೇವಾಲಯವಿದೆ. '''ರತ್ನ ದುರ್ಗ:''' ಇದನ್ನು [[ಬಹುಮನಿ]] ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1670ರಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿಯು ಬಿಜಾಪುರದ ಆಡಳಿತಗಾರ [[ಆದಿಲ್ ಷಾ|ಆದಿಲ್ ಷಾನಿಂದ]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಧೊಂಡು ಭಾಸ್ಕರ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು 1790ರಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿದನಲ್ಲದೇ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಕುದರೆಯ ಲಾಳದ ಆಕಾರದಂತಿದೆ.ಉದ್ದ1,300ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು 1,000ಮೀಟರ್ ಅಗಲವಿದೆ. ಇದರ ಮೂರೂ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಇದರ ಬುರುಜುಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ "ಸಿದ್ದ ಬುರುಜು"ವಿನಲ್ಲಿ ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಇದ್ದು ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು 1867ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇತ್ತೀಚಿಗೆ 1962ರಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸದ್ಯದ ರೂಪ ನೀಡಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೋತೆಯೊಳಗಡೆ ಭಗವತಿ ದೇವಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮನಮೋಹಕ ಸಚಿತ್ರ ಕೆತ್ತನೆಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. '''ಗಣಪತಿಪುಲೆ:''' ಗಣಪತಿಪುಲೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛ ಸಮುದ್ರ ಕಿನಾರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. "ಪೂರ್ಣ ಗಢ"ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಾಗಿರಿಯಿಂದ 21ಕಿ.ಮಿ ದೂರವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಚಿತ ಗಣೇಶ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. '''ಪರುಷರಾಮ ದೇವಾಲಯ''' (near [[ಚಿಪ್ಲುನ್ ಹತ್ತಿರ]])''':''' ಇದು 1685ರಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ಬ್ರಹ್ಮೆಂದ್ರ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. '''ಶಿವ ಸಮರ್ಥ ಗಢ:''' (ಸ್ವವರ್ದೆ ಹತ್ತಿರ ಚಿಪ್ಲುನ್)ಶಿವಾಜಿ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಕೆತ್ತನೆ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. '''ಗವಿಗಳಿರುವ [[ಚಿಪ್ಲುನ್]] , [[ಖೆಡ್]] , [[ದಾಬೊಲ್]] , [[ಸಂಗಮೇಶ್ವರ]] , ಗೌಹಾನಿ ವೆಳಗಾಂವ್, ಮತ್ತು ವಾಡೆ ಪಡೆಲ್:''' ಬುದ್ದನ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಾದ ಪಪಾಂಚ್, ಸುಡಾನ್, ಮತ್ತು ಸ್ರತ್ ಅಪ್ಪಾಕಾಸಿನಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಗೌತಮ|ಗೌತಮನ]] ಕಾಲದ (BC 560-481)ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದ ಹಲವರು ಬುದ್ದ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿತರಾದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಚಿಪ್ಲುನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಕೊ1 ಮತ್ತು ಪಬೊಲ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇವರೆಲ್ಲರೂ "ಸರ್ಥ್ ವಾಲಾಸ್ "ಅಂದರೆ (ಕಾರವಾನ್ -ಮೆನ್ ,ದಾರಿಹೋಕರು)ಕೆಲವರಿಲ್ಲ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ===ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಸಕಾಲ=== ರತ್ನಾಗಿರಿಯನ್ನು ಜನವರಿಯಿಂದ- ಡಿಸೆಂಬರ್ ವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬರಬಹುದಾಗಿದೆ. ರತ್ನಾಗಿರಿಯು ಮಾವಿನ ತಳಿಯಾದ [[ಅಲ್ಫೊನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಗೋಡಂಬಿಗಳು]] ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಬೇಡಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ.ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಸಹ ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಅಗಾಧ ಬೇಡಿಕೆ ಇದೆ. ಅಲ್ಫೊನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಾಗಿದ್ದರೆ ಏಪ್ರಿಲ್ -ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ತಾವು ರತ್ನಾಗಿರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ ಆಗ ಅವುಗಳು ನಿಮಗೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ನೀವು ನಿಸರ್ಗ ಪ್ರಿಯರಾಗದ್ದರೆ ವರ್ಷಧಾರೆಯನ್ನು ಸವಿಯ ಬಯಸಿದರೆ ರತ್ನಾಗಿರಿಗೆ ಬನ್ನಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬನ್ನಿ ಯಾಕೆಂದರೆ ಕೊಂಕಣದ ರತ್ನಾಗಿರಿ ಸತತ ಧಾರಾಕಾರ ಮಳೆಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ -ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉಲ್ಲಾಸಮಯವಾದ ಹವಾಗುಣ ಸವಿಯಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಬಹುದು.ಸುಂದರ ಮೋಡಗಳು,ಪರ್ವತಗಳು,ನಿಬಿಡ ಜಲಪಾತಗಳು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.ರೈಲ್ವೆ,ಕಾರು,ಬಸ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಆಗಮಿಸಿ ತಾವಿಲ್ಲಿ ಬಿಡಾರ ಹೂಡಬಹುದು. ನೀವು ಕಡಲಕಿನಾರೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಾಗಿದ್ದರೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ -ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ತಾವು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರೆ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದ ಶಾಂತ ಬೀಚ್ ಗಳನು ಆಸ್ವಾದಿಸಬಹುದು. ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬೀಚ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಕಿನ ಅಲೆಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಸವಿಸಬಹುದು. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== {| class="wikitable" style="text-align:center;width:100%" |- | colspan="4"| '''ರತ್ನಾಗಿರಿ (RN)''' |- | style="width:30%" rowspan="2"|ಮುಂಬಯಿನೆಡೆಗೆ ಮುಂದಿನ 'ಸಣ್ಣ' ಸ್ಟೇಶನ್ :<br>'''ಭೊಕೆ''' | style="width:40%" colspan="2"|'''[[ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆ]] : ರೈಲ್ವೆ (ಭಾರತ)''' | style="width:30%" rowspan="2"|ಮುಂಬಯಿನಿಂದ ಮುಂದಿನ 'ಸಣ್ಣ' ಸ್ಟೇಶನ್ :<br>'''ನಿವಾಸರ್''' | |- | '''ಮುಂಬಯಿನಿಂದ ದೂರ (CST) = 0431 ಕಿ.ಮೀ''' |- | style="width:30%" rowspan="2"|ಮುಂಬಯಿನೆಡೆಗೆ ಮುಂದಿನ 'ಪ್ರಧಾನ' ಸ್ಟೇಶನ್ :<br>'''[[ಚಿಪ್ಲುನ್]]''' | style="width:40%" colspan="2"|'''[[ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆ]] : ರೈಲ್ವೆ (ಭಾರತ)''' | style="width:30%" rowspan="2"|ಮುಂಬಯಿನಿಂದ ಮುಂದಿನ 'ಪ್ರಧಾನ' ಸ್ಟೇಶನ್ :<br>'''[[ಕೂಡಲ]]''' |} ==ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ== <gallery class="center"> File:Jaigadh fort 1.jpg|ಜೈಗಢ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ File:Jaigadh fort 2.jpg|ಜೈಗಢ್ ಕೋಟೆ ಬುರುಜು File:Jaigadh fort 3.jpg| ಜೈಗಢ್ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ File:Jaigadh fort 4.jpg|ಆಕರ್ಷಕ ಜೈಗಢ್ ಕೋಟೆ File:Jaigadh fort 5.jpg|ಇತಿಹಾಸದ ಆಳ File:Jaigadh fort 6.jpg|ಕೋಟೆಯೊಳಗಡೆ File:Jaigadh fort 7.jpg|ಕಿಲೆಶವರ ಮಹಾರಾಜ್ ಮಂದಿರ File:Jaigadh fort 8.jpg|ಜೈಗಢ್ ಕೋಟೆ ಗೋಡೆ File:Jaigadh 1.jpg|ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕಾಲದಿಂದಿರುವ ನಿಸೆನ್ ಹಟ್ File:Jaigadh 2.jpg|ಜೈಗಢ್ ಬಾಂದಾರ File:Jaigadh 3.jpg|ಸುಂದರ ಜೈಗಢ್ ಬಾಂದಾರ File:Jaigadh 4.jpg|ಜೈಗಢ್ ಸಮುದ್ರ File:Ratnagir1i.jpg|ರತ್ನಾಗಿರಿ ಸ್ಟೇಶನ್ File:Ratnagiri2.jpg| ರತ್ನಾಗಿರಿಯಲ್ಲಿನ ಕೊಂಕಣ ಕನ್ಯಾ ಸ್ಟೇಶನ್ File:Ratnagiri3.jpg|ಸುಂದರ ರತ್ನಾಗಿರಿ ಸ್ಟೇಶನ್ File:Mandavi.jpg|ಮಾಂಡವಿ ಬೀಚ್, ರತ್ನಾಗಿರಿ File:Waterfall_India.jpg|ರತ್ನಾಗಿರಿಯ ನಾಚನೆ ಜಲಪಾತ </gallery> ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.kokanyatra.com/pavas/trip.html ''' ರತ್ನಾಗಿರಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಜಾಗಗಳು''' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100914171620/http://www.kokanyatra.com/pavas/trip.html |date=2010-09-14 }} * [http://www.konkanonline.com ಕೊಂಕನ ಆನ್ ಲೈನ್ ರತ್ನಾಗಿರಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100513062246/http://konkanonline.com/ |date=2010-05-13 }} * [http://www.royalorienttrain.com/deccan-odyssey/ratnagiri.html ಭಾರತದ ಐಷಾರಾಮಿ ಟ್ರೈನ್ ಗಳು : ರತ್ನಾಗಿರಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ] * [http://ratnagiri.iwarp.com/ ರತ್ನಾಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಹೋಮ್ ಪೇಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720130746/http://ratnagiri.iwarp.com/ |date=2011-07-20 }} {{Maharashtra}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬಂದರು ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಂಕಣ ರೇಲ್ವೆನಲ್ಲಿರುವ ರೇಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಂಕಣ]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ತಾಲುಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] 86gx8cap0p5pi4ablbqrouvxmvr3ni2 0 23654 1377353 1375603 2026-07-27T06:39:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377353 wikitext text/x-wiki {{Infobox web browser | logo = [[ಚಿತ್ರ:Firefox logo, 2019.svg|100px|Mozilla Firefox Icon]] | screenshot = <!--Do not change this image to a non-free version (this includes Windows Vista screenshots). It will be deleted or reverted. -->[[ಚಿತ್ರ:Firefox Screenshot Linux.PNG|300px]] | caption = Firefox 57 on [[Windows]]. | author = [[Mozilla Corporation]] | developer = Mozilla Corporation<br />[[Mozilla Foundation]] | released = {{initial-release|November 9, 2004}} | frequently updated = Yes (Every 4 to 5 weeks, unless a patch for a vulnerability)<ref>{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/Releases/Priority_Ranking |title=Releases/Priority Ranking |publisher=MozillaWiki |date= |accessdate=2009-09-21}}</ref> | programming language = [[C++]], [[JavaScript]],<ref>{{cite web|url=http://www.rietta.com/firefox/Tutorial/backend.html |title=Firefox's addons are written in JavaScript |publisher=Rietta.com |date= |accessdate=2009-12-19}}</ref> [[Cascading Style Sheets|CSS]],<ref>{{cite web|url=http://davidwalsh.name/firefox-internal-rendering-css |title=Firefox uses an "html.css" stylesheet for default rendering styles |publisher=Davidwalsh.name |date= |accessdate=2009-12-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://userstyles.org/styles;app |title=The Firefox addon, Stylish takes advantage of Firefox's CSS rendering to change the appearance of Firefox |publisher=Userstyles.org |date= |accessdate=2009-12-19}}</ref> [[XUL]], [[XBL]] | operating system = [[Microsoft Windows|Windows]]<br />[[Mac OS X]]<br />[[Linux]]<br />[[Berkeley Software Distribution|BSD]]<br />[[Solaris (operating system)|Solaris]]<br />[[OpenSolaris]]<br />[[GNU]] | engine = [[Gecko (layout engine)|Gecko]] | language = [https://www.mozilla.com/en-US/firefox/all.html 97 languages] | status = Active | genre = [[Web browser]]<br />[[File Transfer Protocol|FTP client]]<br />[[Gopher (protocol)|Gopher client]] | license = [[Mozilla Public License|MPL]]/[[GNU General Public License|GNU GPL]]/[[GNU Lesser General Public License|GNU LGPL]]/[https://www.mozilla.com/en-US/legal/privacy/notices-firefox/ Additional Notices] | website = [https://www.mozilla.com/firefox/ www.mozilla.com/firefox] }} '''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್''' ಒಂದು [[ಉಚಿತ ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಮುಕ್ತ]] [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್]] ಆಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸೂಟ್]] ದಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]] ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು [[ನೆಟ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್]] [[ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ]] ಪ್ರಕಾರ [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] 24.59% ಅನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು{{as of|2010|04|lc=on}}, ಅದು ಜಾಗತೀಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಬ್ರೌಸರ್ ಆಗಿದ್ದು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌]] ನ ನಂತರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="hitslink">{{cite web | title = Browser Market Share for April, 2010 | publisher = Net Applications | url = http://marketshare.hitslink.com/browser-market-share.aspx?qprid=0&qptimeframe=M&qpsp=135&qpnp=1 | date = 2010-05-01 | accessdate = 2010-05-01 | archive-date = 2012-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121209143340/http://marketshare.hitslink.com/browser-market-share.aspx?qprid=0&qptimeframe=M&qpsp=135&qpnp=1 | url-status = dead }}</ref> ಇತರ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆಯು 20% ಮತ್ತು 32% ರ ನಡುವೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web |title= Web Browser Market Share |url= http://statowl.com/web_browser_market_share.php |publisher= StatOwl |date= 2010-02-01 |accessdate= 2010-03-01 |archive-date= 2012-05-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120501074058/http://www.statowl.com/web_browser_market_share.php |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |title= StatCounter Global Stats |url= http://gs.statcounter.com/ |publisher= StatCounter|date= 2010-03-01 |accessdate= 2010-03-01}}</ref><ref>{{cite web |title= Global Web Stats |url= http://w3counter.com/globalstats.php |publisher= W3Counter |date= 2010-02-01 |accessdate= 2010-03-01}}</ref> ವೆಬ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಗೆಕ್ಕೊ]] [[ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ವೆಬ್ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು]] ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | year = 2009 | url = http://download-firefox.org/spread-firefox/gecko-layout-engine-and-mozilla-firefox/ | title = Gecko Layout Engine | accessdate = 2009-02-16 | archive-date = 2010-06-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100615131607/http://download-firefox.org/spread-firefox/gecko-layout-engine-and-mozilla-firefox/ | url-status = dead }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ<ref name="Latest Firefox’s Feature-Pack">{{cite web |url=http://www.techpluto.com/latest-features-of-firefox/|title=Latest Firefox’s Feature-Pack}}</ref> [[ಟ್ಯಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್]], [[ಪದ ಪರೀಕ್ಷಕ]], [[ಇನ್‌ಕ್ರಿಮೆಂಟಲ್ ಫೈಂಡ್]], [[ಲೈವ್ ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕಿಂಗ್]], ಒಂದು [[ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ನಿರ್ವಾಹಕ]], [[ಖಾಸಗಿ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್]], ಪ್ರದೇಶ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ("[[ಜಿಯೋಲೊಕೇಶನ್]]" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು [[ಗೂಗಲ್]] ಸೇವೆ<ref name="mozgeo">{{cite web | title = Location-Aware Browsing | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/geolocation/ | accessdate = 2009-07-05 | publisher = Mozilla Corp}} (ವಿಭಾಗ "''ವಾಟ್ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೆಷನ್ ಈಸ್ ಬಿಯಿಂಗ್ ಸೆಂಟ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟು ಹೂಮ್? '' ''(...)'' ")</ref> ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಅಂತರ್ಗತ ಹುಡುಕಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು [[ಮೂರನೇ-ಪಕ್ಷದ ಅಭಿವರ್ಧಕರು]],<ref name="mozilla1">[https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/browse/type:1/cat:all addons.mozilla.org ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪುಟಗಳನ್ನು ಬ್ರೌಸ್ ಮಾಡಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಚಿಸಿದ [[ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಯ್ಕೆಯಿದೆ. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೇ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸೆಳೆದಿದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಜಿಎನ್‌ಯು/ಲಿನಕ್ಸ್‌, ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ [[ಯುನಿಕ್ಸ್‌-ನಂತಹ]] [[ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]]ಗಳ ವಿವಿಧ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಥಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯೆಂದರೆ 3.6.3 ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು {{as of|2010|04|01|alt=April 1, 2010}} ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="release notes">{{cite web | title = Mozilla Firefox 3.6.3 Release Notes | publisher = Mozilla | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/3.6.3/releasenotes/ | accessdate = 2010-04-01 }}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ [[ಮೂಲ ಕೋಡ್]] ಒಂದು [[ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌ವಾಗಿದ್ದು]], ಅದನ್ನು ಒಂದು [[ಟ್ರೈ-ಲೈಸೆನ್ಸ್]] [[GNU GPL]]/[[GNU LGPL]]/[[MPL]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="mozilla_code_licensing">{{cite web | url=http://www.mozilla.org/MPL/ | title=Mozilla Code Licensing | accessdate=2007-09-17 | author=Mozilla Foundation }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Mozilla Firefox}} {{Firefox TOC}} ಈ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ [[ಡೇವ್ ಹ್ಯಾಟ್]], [[ಜೋ ಹೆವಿಟ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೇಕ್ ರೋಸ್‌]]ರಿಂದ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಯೋಗ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [[ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌]]ನ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವರ್ಧಕ-ರೂಪಿತ [[ಫೀಚರ್ ಕ್ರೀಪ್]] ಇವೆರಡೂ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ನ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿತು ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದರು.<ref>{{cite web | url= http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009698.html | title= Where Did Firefox Come From? | accessdate= 2009-08-02 | last= Goodger | first= Ben | authorlink= Ben Goodger | date= 2006-02-06 | publisher= Inside Firefox | archive-date= 2011-06-23 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110623034401/http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009698.html | url-status= dead }}</ref> ತಾವು ಕಂಡುಕೊಂಡ [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೂಟ್‌ನ]] [[ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌ ಗರ್ವ]]ದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು, ಅವರು ಒಂದು ಸ್ವಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೂಟ್‌ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 2003 ರಂದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು]] ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೂಟ್‌ ನಿಂದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಥಂಡರ್‌ಬರ್ಡ್‌]] ಗೆ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಬಯಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web | url = http://www-archive.mozilla.org/roadmap/roadmap-02-Apr-2003.html | title = mozilla development roadmap | accessdate = 2009-08-02 | last = Eich | first = Brendan | authorlink = Brendan Eich | coauthors = [[Dave Hyatt|David Hyatt]] |date=2003-04-02 | publisher = [[Mozilla]]}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ''ಫೀನಿಕ್ಸ್‌'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌]] ನೊಂದಿಗಿನ [[ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ]] ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಹೆಸರು, ''ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌'' ಎಂದು ಇಟ್ಟಾಗ [[ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌]] ಉಚಿತ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&page=ibp_Mozilla0 | title = Mozilla browser becomes Firebird | accessdate = 2007-01-30 | publisher = IBPhoenix.com | archive-date = 2007-09-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070914035447/http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&page=ibp_Mozilla0 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.linuxworld.com.au/index.php?id=1031068403 | title = Mozilla 'dirty deed' brings out a Firey response | accessdate = 2007-01-30 | date = 2003-04-17 | last = Dahdah | first = Howard | publisher = LinuxWorld.com.au | quote = "This must be one of the dirtiest deeds I've seen in open source so far," said Helen Borrie, a Firebird project administrator and documenter. | archive-date = 2007-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070101224926/http://www.linuxworld.com.au/index.php?id=1031068403 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://news.cnet.com/2100-1032_3-1000146.html | title = Mozilla's Firebird gets wings clipped | accessdate = 2007-01-30 |date=2003-05-06 | last = Festa | first = Paul | publisher = [[CNET Networks|CNET.com]]}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಈ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಯಾವತ್ತೂ ''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು ಆ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗಿನ ಗೊಂದಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಈ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಸರ್ವರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮೂಹದ ನಿರಂತರವಾದ ಒತ್ತಡವು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದಿತು; ಫೆಬ್ರುವರಿ 9, 2004 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌ ''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್'' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು,<ref>{{cite web | url = http://news.cnet.com/2100-7344-5156101.html | title = Mozilla holds 'fire' in naming fight | accessdate = 2007-01-24 | last = Festa | first = Paul |date=February 9, 2004 | publisher = CNET News.com}}</ref> ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌'' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ''FF'' ಎಂದು ಸಂಕ್ಷೀಪ್ತಗೊಳಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಇದನ್ನು ''Fx'' ಅಥವಾ ''fx,'' ಎಂಬ ಸಂಕ್ಷೀಪ್ತ ನಾಮದಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವುದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/releases/1.5.html#FAQ | title = Firefox 1.5 Release Notes | accessdate = 2008-01-03 | publisher = mozilla.com}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 9, 2004 ರಂದು 1.0 ಆವೃತ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಅನೇಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಸರಣಿಯ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣವಾದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿ 1.5 ಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 29, 2005 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 1.5.0.12 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. === ಆವೃತ್ತಿ 2.0 === {{Main|Mozilla Firefox 2}} ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2006, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2]] ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌]] ಪರಿಸರ; ವಿಸ್ತರಣೆ ನಿರ್ವಾಹಕ; [[GUI (ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್)]]; ಮತ್ತು ಫೈಂಡ್, ಸರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ನವೀಕರಣ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು; ಒಂದು ಹೊಸ ಸೆಶನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ; ಆಂತರಿಕ ಪದ ಪರೀಕ್ಷಕ; ಮತ್ತು [[ಗೂಗಲ್‌]] ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ<ref>{{cite web| url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/2.0/releasenotes/ |title=Mozilla Firefox 2 Release Notes | publisher=Mozilla Corporation |accessdate=2006-12-19}}</ref> ಒಂದು [[ಕಳ್ಳತನ]]-ನಿರೋಧಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ<ref>{{cite web | url = http://www.google.com/tools/firefox/safebrowsing | title = Google Safe Browsing for Firefox | accessdate = 2007-02-05 | publisher = Google.com}}</ref><ref>{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/index.php?title=Phishing_Protection:_Design_Documentation&oldid=46996#Background | title = Phishing Protection Design Documentation - Background | accessdate = 2007-01-24 | author = Mozilla.org wiki contributors | publisher = Mozilla.org wiki}}</ref> ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೈವ್ ಚಾಟ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು [[ಜೀವ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ [[ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ]] ಮುಖಾಂತರ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತರಿಗೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಆ ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 2.0.0.20 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 4.0]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 98]], ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ME]] ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://blog.mozilla.com/sumo/2007/12/28/firefox-live-chat-launching-today/ |title=Firefox Support Blog » Blog Archive » Firefox Live Chat launching today |publisher=Blog.mozilla.com |date=2007-12-28 |accessdate=2009-12-19}}</ref> === ಆವೃತ್ತಿ 3.0 === {{Main|Mozilla Firefox 3}} ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3 ಅನ್ನು ಜೂನ್ 17, 2008,<ref>{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2008/06/17/firefox-3-available-today-at-1700-utc-10am-pdt/ | title = Firefox 3 available today at 17:00 UTC (10am PDT)| accessdate = 2008-02-17 |date=2008-06-17 | publisher = Mozilla Developer Center}}</ref> ರಂದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಯು ವೆಬ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಗೆಕ್ಕೊ]] ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿ 1.9 ಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ಅನೇಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮಾಣಿತ ಅನುವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸ ವೆಬ್ [[API]]ಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="mdc_fx3_developers">{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/en/Firefox_3_for_developers | title = Firefox 3 for developers | accessdate = 2007-07-17 | date = 2007-07-17 | publisher = Mozilla Developer Center | archive-date = 2008-11-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081113072436/https://developer.mozilla.org/en/Firefox_3_for_developers | url-status = dead }}</ref> ಇತರ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಒಂದು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಡೌನ್ಲೋಡ್ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಹೊಸ "ಪ್ಲೇಸಸ್" ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[ಥೀಮ್‌ಗಳು]]. 3.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯೆಂದರೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.0.19. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅದು ಮೊದಲ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 [[ಬೀಟಾ]] (ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ 'ಗ್ರಾನ್ ಪಾರಾಡಿಸೊ'<ref>{{cite web | url=http://groups.google.com/group/mozilla.dev.planning/browse_thread/thread/c73f6a1c25e8e7b0/b714ca46975f0109#b714ca46975f0109 | title = Gecko 1.9/Firefox 3 ("Gran Paradiso") Planning Meeting, Wednesday Jun 7, 11:00 am | accessdate=2006-09-17 |date=June 2, 2006 | last = Vukicevic | first = Vladimir | publisher = Google Groups: mozilla.dev.planning}}</ref> ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳ ಮೊದಲೇ 19 ನವೆಂಬರ್ 2007 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು,<ref>{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2007/11/19/firefox-3-beta-1-now-available-for-download/ |author=Mike Beltzner |publisher=Mozilla Developer News |title=Firefox 3 Beta 1 now available for download}}</ref> ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೀಟಾ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು 2008 ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆದವು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಿಡುಗಡೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>{{cite web |accessdate=2007-12-20 |url=https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2007/12/18/firefox-3-beta-2-now-available-for-download/ |author=Mike Beltzner |publisher=Mozilla Developer News |title=Firefox 3 Beta 2 now available for download}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಯು ತನ್ನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನವೇ 8 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟು [[ಗಿನ್ನಿಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ]] ಮಾಡಿತು.<ref>[14] ^ [12]\ ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ[13]</ref> === ಆವೃತ್ತಿ 3.5 === {{Main|Mozilla Firefox 3.5}} ಶಿರೆಟೊಕೊ ಎಂಬ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಇರುವ ಆವೃತ್ತಿ 3.5<ref>{{cite web | url=https://wiki.mozilla.org/Firefox3.1 | title=Firefox 3.1 "Shiretoko" | date=2008-06-12 | accessdate=2008-06-12}}</ref> ಯು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.1 ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ನೀಡಿದ್ದರೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 3.5 ಗೆ ಬದಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಯೋಜನೆಗಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite newsgroup|title=Shiretoko (Firefox 3.1) being renamed to Firefox 3.5|date=March 6th, 2009|author=Mike Shaver |newsgroup=mozilla.dev.planning |server=news.mozilla.org |id=mailman.34.1236360325.4415.dev-planning@lists.mozilla.org}}</ref> ಅಂತಿಮ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 30, 2009 ರಂದು ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಟ್ರೇಸ್‌ಮಂಕಿ]] ಎಂಬ [[ಸ್ಪೈಡರ್‌ಮಂಕಿ]] [[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]] ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ನವೀಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ವೇಗದ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದವು,<ref name="betanews">{{cite web|url=http://www.betanews.com/article/The-final-score-Firefox-35-performs-at-251-the-speed-of-30/1246470925|title=The final score: Firefox 3.5 performs at 251% the speed of 3.0|date=2009-07-01|author=Scott M. Fulton, III|publisher=Betanews|accessdate=2010-05-04}}</ref> ಮತ್ತು [[HTML 5]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ <code><video></code> ಮತ್ತು <code><audio></code> ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು, ಅನೇಕ ವೀಡಿಯೋ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗಿರುವ [[ಸ್ವಾಮ್ಯದ]] ಸಮಸ್ಯೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಒಂದು [[ವೀಡಿಯೋ]] ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ.<ref name="Warne APC">{{cite web|url=http://apcmag.com/firefox_to_go_headtohead_with_flash_and_silverlight.htm|title=Firefox to go head-to-head with Flash and Silverlight|accessdate= 2008-01-18|author= Dan Warne|date=2007-05-07|work=APC Magazine|publisher=ACP Magazines Ltd}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವೆಬ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಶ್‌ಅಪ್‌]]ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಕ್ರಾಸ್-ಸೈಟ್ [[XMLHttpRequest]] ಗಳನ್ನು (XHR)ಸಹಾ 3.5. ದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು<ref>{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/En/HTTP_Access_Control |title=HTTP Access Control |date=2009-06-29 |accessdate=2009-07-01 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527153021/https://developer.mozilla.org/En/HTTP_access_control |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಹೊಸ ಜಾಗತೀಕ [[JSON]] ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಅವು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷವಾಗಿ JSON ಆಬ್ಜೆ‌ಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು [[ECMAScript]] 3.1 ಡ್ರಾಫ್ಟ್<ref>{{cite web|url=http://wiki.ecmascript.org/doku.php?id=es3.1:json_support|title=es3.1:json_support|publisher=ECMA}}</ref> ನಿರ್ಧಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದಂತೆ [[ಸರಣೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಸ್ಸರಣೀಕರಣ]] ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ [http://www.w3.org/TR/css3-selectors/#selectors ಸಿಎಸ್‌ಎಸ್ 3 ಸೆಲೆಕ್ಟರ್] ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.1 ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು 3.0 ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗದಿದ್ದ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಝೂಮ್ ಮಾಡಲು ಹಿಸುಕುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ [[ಗೆಸ್ಚರ್ ಸಪೋರ್ಟ್]] ನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಆ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ [[ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್]] ಬೆಂಬಲವನ್ನೂ ಸಹಾ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.macrumors.com/2008/12/10/latest-firefox-3-1-beta-adds-multi-touch-support/|title=Latest Firefox 3.1 Beta Adds Multi-Touch Support|last=Kim|first=Arnold |date=2008-12-10|publisher=Macrumors.com|accessdate=2009-01-17}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ಒಂದು ನವೀಕೃತ ಲೋಗೋವನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://blog.mozilla.com/faaborg/2009/05/15/creative-brief-for-the-new-firefox-icon/ | title=Creative Brief for the New Firefox Icon | author=Alex Faaborg | date=2009-05-15 | accessdate=2009-05-30 | archive-date=2012-04-17 | archive-url=https://www.webcitation.org/66ynI0x8A?url=http://blog.mozilla.org/faaborg/2009/05/15/creative-brief-for-the-new-firefox-icon/ | url-status=dead }}</ref> === ಆವೃತ್ತಿ 3.6 === {{Main|Mozilla Firefox 3.6}} ಆವೃತ್ತಿ 3.6 ಬಿಡುಗಡೆಯು [[ನಮೊರೊಕಾ]] ಎಂಬ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=https://wiki.mozilla.org/Firefox/Namoroka#Namoroka |title=Namoroka|date=August 8th, 2009 |publisher=Mozilla |accessdate=2009-08-14}}</ref> ಈ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1, 2008 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು,<ref>{{citation |url= http://forums.mozillazine.org/viewtopic.php?f=18&t=975065&p=5127635 |title=First step to Firefox 3.2: Alpha 1 is here |accessdate=2008-12-01 |date=2008-12-01 |author=Alfred Kayser |publisher=Mozilla Links}}</ref> ಮತ್ತು ಜನವರಿ 21, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿತು.<ref name="release notes"/> ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಹೊಸ ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.2 [[ರೆಂಡರಿಂಗ್ ಎಂಜಿನ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ನ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು include ಪೆರ್ಸೊನಾಸ್‌ಗೆ (ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ ಸ್ಕಿನ್‌ಗಳು) ಆಂತರಿಕ ಬೆಂಬಲ, ಕಾಲಮೀರಿದ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಸೂಚನೆ,<ref>, ಆದರೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೈಟ್ ಆದಾಗ್ಯೂ ಚೆಕ್ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ಸ್ ವಿಂಡೋದೊಳಗಡೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.</ref>[[ಥಿಯೋರಾ]] ವೀಡಿಯೋದ ಪೂರ್ಣ ಪರದೆ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್, [[WOFF]] ತೆರೆದ ವೆಬ್‌ಫಾಂಟ್ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ,<ref>{{cite web |last=Blizzard |first=Christopher |url=http://hacks.mozilla.org/2009/10/woff/ |title=Web Open Font Format for Firefox 3.6 |publisher=Hacks.mozilla.org |date=2009-10-20 |accessdate=2009-12-19}}</ref> ಒಂದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುಭದ್ರ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="release notes"/> ನಂತರ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಕಾರ್ಯಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ನವೀಕರಣವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಅದನ್ನು [[ಲಾರೆಂನ್ಜ್]] ಎಂಬ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಇದೆ. ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಕಾರ್ಯ-ನಿರ್ವಹಿಸದ ಪ್ಲಗ್-ಇನ್‌ಗಳು (OOPP). ಇದು ಅಡೋಬ್ ಪ್ಲ್ಹ್ಯಾಶ್ ಅಥವಾ ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್‌ನ ಕ್ವಿಕ್‌‍ಟೈಮ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ಲಗ್-ಇನ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಬೇರೆಯೇ ಆದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಲಾರೆಂನ್ಜ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಳನುಗ್ಗದಂತಹ, ಈ ಮೊದಲು ಸೇರಿಸಿದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ನವೀಕರಣಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಸಲು ಸಹಾ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref name="Lorentz">{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-30685_3-10433844-264.html|title=Firefox 3.6 due this month; next comes 'Lorentz'|publisher=cnet.com|date=2010-01-13|accessdate=2010-01-17|archive-date=2011-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110426041949/http://news.cnet.com/8301-30685_3-10433844-264.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯು ಸಹಾ ನವೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೈಕ್ ಬೆಲ್ಟ್ಸ್‌ನರ್‌, ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕ‌, ಮತ್ತು [[ಮೈಕ್ ಶೇವರ್‌]], ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Lorentz" /> === ಮೊಬೈಲ್‌ಗಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ === {{Main|Firefox for mobile}} ಮೊಬೈಲ್‌ಗಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌, ಅದರ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ [[ಫೆನ್ನೆಕ್‌]], ಎಂಬುದು ಒಂದು ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಪಿಸಿ-ಅಲ್ಲದ ಚಿಕ್ಕ ಸಾಧನಗಳಿಗಾಗಿ [[ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು [[PDA]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ನೋಕಿಯಾ]] [[ಮೇಮೊ]] ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಗಳಿಗಾಗಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೋಕಿಯಾ N900 ಮತ್ತು N810 ಗಳಿಗಾಗಿ) ಜನವರಿ 28, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು,<ref>{{cite web |url=http://www.mozilla.com/en-US/mobile/1.0/releasenotes/|title=Firefox for Nokia N900 Release Notes|publisher=Mozilla.com |date=2010-01-28 |accessdate=2010-01-30}}</ref> ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ಮೊಬೈಲ್]] ಮತ್ತು [[ಅಂಡ್ರಾಯಿಡ್‌]] ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="mobile platforms">{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/Mobile/Platforms|title=wiki.mozilla.org/Mobile/Platforms|accessdate=2010-01-30}}</ref> ಮೊಬೈಲ್‌ಗಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.0 ಆವೃತ್ತಿಯು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಬಳಸುವಂತಹ ಗೆಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಪರದೆಗಾಗಿ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ ವೆಬ್ ಕಂಟೆಂಟ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು [[ಟಚ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್]] ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಮ್‌ಬಾರ್, ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌, ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಬೆಂಬಲ, ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಸ್ಥಳ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌, ಮತ್ತು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ವೀವ್‌]] ಬಳಸಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ ‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/mobile/features/|title=Firefox mobile features|accessdate=2010-01-30}}</ref> == ಭವಿಷ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Minefield about.png|150px|thumb|right|ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ರಾತ್ರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌‌ನಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ "ಅಬೌಟ್ ಮಿನಿಫೀಲ್ಡ್‌" ಬಾಕ್ಸ್‌]] ಮುಂಬರುವ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಗಳ [[ಬಿಲ್ಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "[http://www.mozilla.org/projects/minefield/ ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌]" ಎಂದು ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದೇ [[ಟ್ರಂಕ್]] ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳ ಹೆಸರಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಟ್ರಂಕ್ ([http://ftp.mozilla.org/pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-mozilla-central/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ-ಸೆಂಟ್ರಲ್]) ಮೇಲಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ [[ಆವೃತ್ತಿ 3.7]] ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === ಆವೃತ್ತಿ 3.7 === ಜುಲೈ 17, 2009 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಮೋಕ್‌ಅಪ್‌]] ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ನ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿ‍ಗಾಗಿ ನೀಡಿತು. ಆವೃತ್ತಿ 3.7 ಯ ಮೊದಲ ಆಲ್ಫಾವು ಫೆಬ್ರುವರಿ 10, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು, ಎರಡನೆ ಆಲ್ಫಾವು ಫೆಬ್ರುವರಿ 28, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು, ಮೂರನೇ ಆಲ್ಫಾವು ಮಾರ್ಚ್ 17, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಆಲ್ಫಾವು ಏಪ್ರಿಲ್ 12, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು. ಆಲ್ಫಾ 4 ನೊಂದಿಗೆ: ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಪ್ಲಗಿನ್‌ಗಳು, ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಕಾರ್ಯಬಾಹುಳ್ಯ, ಸ್ಥಿರತೆ, ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, HTML5, CSS, DOM, SVG ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ, ವೆಬ್‌GL, ಮತ್ತು Direct2D ಗೆ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ನೇವಿಗೇಶನ್ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ಗೆ ಹೊಸ ಐಕಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನವೀಕರಣಗಳು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾ]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 7]] ಗಳಲ್ಲಿ [[ಏರೋ ಗ್ಲಾಸ್ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌]] ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಬಗ್‌ನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಿನಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X ಗಾಗಿನ ಮೋಕ್‌ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=https://wiki.mozilla.org/Firefox/3.7_Windows_Theme_Mockups | title=3.7 Windows Theme Mockup Draft | date=2009-07-17 | accessdate=2009-07-20}}</ref><ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/3.7_Linux_Theme_Mockups Firefox 3.7 Linux Theme Mockups]</ref><ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/3.7_Mac_Theme_Mockups Firefox 3.7 Mac Theme Mockups]</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ಮೇ-ಜೂನ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.3 ಇಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/WeeklyUpdates/2009-07-20#Firefox|title=WeeklyUpdates/2009-07-20|date=2009-07-20|accessdate=2009-07-20|publisher=MozillaWiki}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅನಧಿಕೃತವಾದ "[[ನೈಟ್‌ಲಿ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು]]" ಮಾಡಿದ್ದು (ಟ್ರಂಕ್ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ)<ref>{{cite web | title=Index of /pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-trunk | url=http://ftp.mozilla.org/pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-trunk/ | publisher=Mozilla | date=2009-05-12 | accessdate=2009-05-12 | archive-date=2008-12-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081211195134/http://ftp.mozilla.org/pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-trunk/ | url-status=dead }}</ref> ಅವು ಡೌನ್‌‍ಲೋಡ್‌ಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಎಫ್‌ಟಿಪಿ ಸರ್ವರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ.<ref>{{cite web|url=ftp://ftp.mozilla.org/pub/firefox/nightly/latest-trunk/|title=Mozilla FTP Server|access-date=2010-06-16|archive-date=2015-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911072751/https://ftp.mozilla.org/pub/firefox/nightly/latest-trunk/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.softpedia.com/news/Firefox-3-7-Alpha-1-Download-a-Taste-119316.shtml|title=Firefox 3.7 Alpha 1 Download a Taste: A preview version is up for grabs|first=Marius|last=Oiaga|date=2009-08-14|accessdate=2010-01-26|publisher=Softpedia}}</ref> ಜನವರಿ 15, 2010 ರಂದು ಮೈಕ್ ಬೆಲ್ಟ್ಸ್‌ನರ್‌ ಒಂದು ಬ್ಲಾಗ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ "ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ಅನ್ನು ಬಿಡಲಿದೆ",<ref>[http://www.computerworld.com/s/article/9144820/Mozilla_dumps_Firefox_3.7_from_schedule_changes_dev_process ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಡಂಪ್ಸ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ಫ್ರಾಮ್ ಶೆಡ್ಯೂಲ್, ಚೆಂಜಸ್ ದೇವ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208154934/http://www.computerworld.com/s/article/9144820/Mozilla_dumps_Firefox_3.7_from_schedule_changes_dev_process |date=2010-02-08 }} ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ವರ್ಲ್ಡ್, 2010-01-14</ref> ಎಂಬ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾ, "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7ನ ಅಂತ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ", ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>[http://beltzner.ca/mike/2010/01/15/of-rumours-and-broken-telephones/ ಆಫ್ ರೂಮರ್ಸ್ ಅ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಬ್ರೋಕನ್ ಟೆಲಿಫೋನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413091957/http://beltzner.ca/mike/2010/01/15/of-rumours-and-broken-telephones/ |date=2010-04-13 }} ಮೈಕ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ನರ್, 2010-01-17</ref> === ಆವೃತ್ತಿ 4.0 === ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 4.0 ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.4 ರೆಂಡರಿಂಗ್ ಇಂಜಿನ್‌ ಬಳಸುವಂತೆ ಅನುಸೂಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಆವೃತ್ತಿ 3.7 ಗಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ [[ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌]] ಮೋಕ್‌ಅಪ್‌‌ಗಳ<ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/4.0_Windows_Theme_Mockups Firefox 4.0 Windows Theme Mockups]</ref> ನ್ನು ಅವುಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ವಿಂಡೋಸ್‌‌, ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X,<ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/4.0_Mac_Theme_Mockups Firefox 4.0 Mac Theme Mockups]</ref> ಮತ್ತು ಲಿನಕ್ಸ್‌‌<ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/4.0_Linux_Theme_Mockups Firefox 4.0 Linux Theme Mockups]</ref> ಗಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 4.0 ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್ 2010 ರ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ 2011 ರ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news | last=Shankland | first=Stephen | newspaper=CNET | date=December 29, 2009 | title=Mozilla pushes back Firefox deadlines | url=http://www.cnn.com/2009/TECH/12/28/cnet.mozilla.firefox.upgrades/index.html}}</ref> ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ಒಂದು ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಮತ್ತು ಬಹು-ಸ್ಪರ್ಷದ ಗೆಶ್ಚರ್ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>[https://wiki.mozilla.org/Firefox/Roadmap Firefox/Roadmap]</ref> === ಮೊಜಿಲ್ಲಾ 2.0 === ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2006 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ [[ಮುಖ್ಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಾಧಿಕಾರಿ]] [[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಈಚ್]] ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ರನ್ ಆಗುವ ಒಟ್ಟು ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು (ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ 2 ದ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತು ಬರೆದರು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು [[XPCOM]] APIಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವಿಕೆ, ಪ್ರಮಾಣಿತ [[C++]] ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ, [[ಜಸ್ಟ್-ಇನ್-ಟೈಮ್ ಕಾಂಪಿಲೇಶನ್]] ವಿತ್ [[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌‌]] 2 (ಇದನ್ನು [[ಟ್ಯಾಮರಿನ್‌]] ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಮತ್ತು ಟೂಲ್-ಟೈಮ್ ಮತ್ತು ರನ್‌ಟೈಮ್ ಭದ್ರತಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web | url = http://hacks.mozilla.org/2010/03/a-quick-note-on-javascript-engine-components/ | title = a quick note on JavaScript engine components | date = 2010-03-08 | accessdate = 2010-03-19 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/10/mozilla_2.html | title=Mozilla 2 | last=Eich | first=Brendan | date=2006-10-13 | accessdate=2006-09-16 | archive-date=2006-10-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061025122530/http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/10/mozilla_2.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/11/project_tamarin.html | title=Project Tamarin | last=Eich | first=Brendan | date=2006-11-07 | accessdate=2006-11-14 | archive-date=2007-04-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070427064023/http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/11/project_tamarin.html | url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಸ್ಮರಣೆ-ಸುರಕ್ಷೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಫರ್‌ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಈ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಲಹೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ದಾಳಿ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು [[ಗೋಫರ್ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್‌]]ಗೆ ಇರುವ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಹ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=388195| title=Bug 388195 - Remove gopher protocol support for Firefox | accessdate=2008-08-24}}</ref> === ಭವಿಷ್ಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು === ಇಂಟೆಗ್ರಲ್ ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಆಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಬೆಂಬಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ—[[ಗಿಯರ್ಸ್‌]] ಗೆ ಸಮಾನವಾದುದು —ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌‌ಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಮಾಜಿ [[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಣಾಧಿಕಾರಿ]] ಮಿಚ್ಚೆಲ್ ಬೇಕರ್‌ ಪ್ರಕಾರ, ವೆಬ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುವುದೆಂದರೆ ಅವು ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಇದ್ದಾಗಲೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಿರಬೇಕು.<ref name="Warne APC"/><ref>{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Mobile/FennecVision | title = Mobile/FennecVision | date = 2008-07-10 | accessdate = 2008-08-06}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಬಹುಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುವ "ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸಿಸ್‌" ಎಂಬ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಒಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದು, ಇದು [[ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 8]] ಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="electrolysis-ts">{{cite news|url=http://www.techspot.com/news/35383-Multiprocess-support-in-Firefox-gets-closer-to-reality.html|title=Multi-process support in Firefox gets closer to reality|last=Vilches|first=Jose|date=July 8, 2009|publisher=TechSpot.com |accessdate=2009-07-09}}</ref><ref name="electrolysis-mozillawiki">{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/Content_Processes|title=Content Processes|publisher=Mozilla|accessdate=2009-07-09}}</ref> == ಬಿಡುಗಡೆಯ ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Mozilla Firefox}} {| class="ವಿಕಿಟೇಬಲ್‌" |- ! ಬ್ರೌಸರ್‌ ಹೆಸರು ! ಗೆಕ್ಕೊ ಆವೃತ್ತಿ ! ಆವೃತ್ತಿ ಬೆಂಬಲ ಸ್ಥಿತಿ ! ಕೋಡ್‌ನೇಮ್‌ ! ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ದಿನಾಂಕಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳು |- |rowspan=5 valign=top|'''ಫೀನಿಕ್ಸ್‌''' |rowspan=3 | 1.2 | 0.1 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಪೆಸ್ಕಾಡೆರೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಪೆಸ್ಕಾಡೆರೋ]]'' |style="white-space: nowrap;"| ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2002 | ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ; ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌, quicksearch, ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌.<ref>{{cite web |url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/releases/0.1.html |title=ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ 0.1 (ಪೆಸ್ಕಾಡೆರೋ) ಬಿಡುಗಡೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಫ್‌ಎಕ್ಯೂ |accessದಿನಾಂಕ=2008-07-01 |ಪ್ರಕಾಶಕರು=ಮೊಜಿಲ್ಲಾ}}</ref> |- | 0.2 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಸಾಂತಾ ಕ್ರೂಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಸಾಂತಾ ಕ್ರೂಸ್‌]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1, 2002 | ಸೈಡ್‌ಬಾರ್‌, ವಿಸ್ತರಣೆ ನಿರ್ವಹಣೆ. |- | 0.3 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಲೂಸಿಯಾ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಲೂಸಿಯಾ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 14, 2002 | ಇಮೇಜ್ ಬ್ಲಾಕಿಂಗ್‌, ಪಾಪ್-ಅಪ್‌ ಬ್ಲಾಕಿಂಗ್‌ ವೈಟ್‌ಲಿಸ್ಟ್‌. |- |rowspan="2"|1.3 | 0.4 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಓಶಿಯಾನೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಓಶಿಯಾನೋ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 19, 2002 | ಥೀಮ್‌ಗಳು, ಪಾಪ್-ಅಪ್‌ ಬ್ಲಾಕಿಂಗ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ ಗ್ರಾಹಕೀಕರಣ. |- | 0.5 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ನೇಪಲ್ಸ್‌, ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ನೇಪಲ್ಸ್‌]]'' | ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 7, 2002 | ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್‌ಗಳು, ಸೈಡ್‌ಬಾರ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ. |- |rowspan=2 valign=top| '''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌''' |rowspan=2 | 1.5 | 0.6 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} |''[[ಗ್ಲೆನ್‌ಡೇಲ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಗ್ಲೆನ್‌ಡೇಲ್‌]]'' | ಮೇ 17, 2003 | ಹೊಸ ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಥೀಮ್‌ (ಕ್ಯೂಟ್‌), ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಸುಲಭ ಸ್ಕ್ರಾಲಿಂಗ್‌, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಿತ್ರ ಮರುಗಾತ್ರಗೊಳಿಸುವಿಕೆ. |- | 0.7 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಇಂಡಿಯೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಇಂಡಿಯೋ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 15, 2003 | ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸ್ಕ್ರಾಲಿಂಗ್‌‍, ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಆಯ್ಕೆಗಳ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು. |- |rowspan=4 valign=top| '''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್''' | 1.6 | 0.8 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ರಾಯಲ್ ಓಕ್‌, ನ್ಯೂ‌ಜಿಲೆಂಡ್‌|ರಾಯಲ್ ಓಕ್‌]]'' | ಫೆಬ್ರುವರಿ 9, 2004 | ವಿಂಡೋಸ್‌ ಸ್ಥಾಪಕ, ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಕಾರ್ಯ, ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಹೊಸ ಲೋಗೊನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮಾಡಿರುವುದು. |- |rowspan=2 | 1.7 | 0.9 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಒನ್ ಥ್ರೀ ಹಿಲ್‌, ನ್ಯೂ‌ಜಿಲೆಂಡ್‌|ಒನ್ ಥ್ರೀ ಹಿಲ್‌]]'' | ಜೂನ್‌ 15, 2004 | ಹೊಸ ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಥೀಮ್‌ (ವಿನ್‌ಸ್ಟ್ರೈಪ್‌), ವಿಸ್ತೃತ ದತ್ತಾಂಶ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಕೆ, ಹೊಸ ವಿಸ್ತರಣೆ/ಥೀಮ್ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಗಾತ್ರ, ಹೊಸ ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಲಿನಕ್ಸ್‌ ಸ್ಥಾಪಕ, ಮೇಲ್ ಐಕಾನ್‌ (ವಿಂಡೋಸ್‌ ಮಾತ್ರ). |- | 1.0 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಫೀನಿಕ್ಸ್‌, ಅರಿಜೋನಾ|ಫೀನಿಕ್ಸ್‌]]'' | ನವೆಂಬರ್‌ 9, 2004 | [[RSS]]/[[ಆ‍ಯ್‌‍ಟಮ್‌ (ಪ್ರಮಾಣ)|ಆ‍ಯ್‌‍ಟಮ್‌]] ಫೀಡ್ ಬೆಂಬಲ, ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌, ಪ್ಲಗಿನ್‌ ಫೈಂಡರ್‌ ಗಳಂತಹ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ತನ್ನ [[ಎಂಡ್-ಆಫ್-ಲೈಫ್ (product)|ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆ]] ಅನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 13, 2006 ರಂದು ಆವೃತ್ತಿ 1.0.8.<ref>ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ತಲುಪಿತು {{cite web | url = https://ಅಭಿವರ್ಧಕ.mozilla.org/devnews/index.php/2006/04/13/firefox-108-ಭದ್ರತೆ-ಮತ್ತು-stability-release-ಮತ್ತು-ಎಂಡ್-ಆಫ್-ಲೈಫ್-for-10x/ | title = ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.0.8 ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಎಂಡ್-ಆಫ್-ಲೈಫ್ 1.0.x ಗಾಗಿ | ದಿನಾಂಕ = ಏಪ್ರಿಲ್‌ 13, 2006 | accessದಿನಾಂಕ = 2007-10-28 | ಕೊನೆ = ಬಿಯರ್ಡ್ | ಮೊದಲ = ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಸ ಪ್ರಮುಖ ಆವೃತ್ತಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ).<ref>{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Releaseಮಾರ್ಗಸೂಚಿ | title = ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ | accessದಿನಾಂಕ = 2007-11-17 | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮೊಜಿಲ್ಲಾ Wiki }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- || 1.8 | 1.5 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} |''[[ಡೀರ್‌ ಪಾರ್ಕ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌|ಡೀರ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]'' | ನವೆಂಬರ್‌ 29, 2005 | [[ಸ್ಕೇಲಬಲ್ ವೆಕ್ಟರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌|SVG]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಎಲೆಮೆಂಟ್‌|ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್]] ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 1.5 ಮತ್ತು CSS 2/3 ರಲ್ಲಿ UI ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5.0.12 ರ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದ ಮೇ 30, 2007 ರಂದು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 1.5.0.12 ಇದು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = https://ಅಭಿವರ್ಧಕ.mozilla.org/devnews/index.php/2007/05/30/firefox-2004-ಮತ್ತು-firefox-15012-ಭದ್ರತೆ-ಮತ್ತು-stability-update/ | title = ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.4 ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5.0.12 ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ | ದಿನಾಂಕ = ಮೇ 30, 2007 | ಪ್ರವೇಶ ದಿನಾಂಕ = 2007-10-28 | ಕೊನೆಯ = ಹಶೀಮ್‌ | ಮೊದಲ = ಬೇಸಿಲ್‌ | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="vertical-align:top;"| '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 2]]''' || 1.8.1 | 2.0 | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಬಾನ್ ಎಚೊ ಪ್ರೊವೆನ್ಶಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌|ಬಾನ್ ಎಚೊ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 24, 2006 | ಬ್ರೌಸರ್‌ ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸೆಶನ್‌ಗಳ ಪುನಃಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಗೂಗಲ್ ಮತ್ತು ಯಾಹೂ! ಗಳಿಗೆ ಹುಡುಕಾಟ ಸಲಹೆ, ಹೊಸ ಹುಡುಕಾಟ ಪ್ಲಗಿನ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ನಿರ್ವಾಹಕ, ವೆಬ್ ಫೀಡ್ ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ, ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್ [[ಮೈಕ್ರೋಸಮ್ಮರೀಸ್]] ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‌ನ ಎಂಟಿ-[[ಫಿಷಿಂಗ್]] ರಕ್ಷಣೆ ಮುಂತಾದ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="googantiphishfx2">{{cite web | url=http://en-us.www.mozilla.com/en-US/firefox/phishing-protection/firefox2/ | title=Phishing Protection | accessdate=2009-07-05 | publisher=Mozilla Corp | archive-date=2009-04-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090402135548/http://en-us.www.mozilla.com/en-US/firefox/phishing-protection/firefox2/ | url-status=dead }}</ref> ವಿನ್‌ಸ್ಟ್ರೈಪ್‌ ಥೀಮ್ ರಿಫ್ರೆಶ್. ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 1.7 ಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆಯನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 18, 2008 ರಂದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.20 ರ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 2.0.0.20 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 4.0]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 98]], ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ME]] ಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2008/07/01/firefox-20015-security-and-stability-update-now-available-for-download/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕ ಸುದ್ದಿ » ಬ್ಲಾಗ್ ಆರ್ಕೈವ್ » ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.15 ಈಗ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> |- | '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3]]''' | 1.9 | 3.0<ref name="developer1">{{cite web|url=https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2008/06/11/coming-tuesday-june-17th-firefox-3/|title= Coming Tuesday, June 17: Firefox 3|publisher=Mozilla Developer News}}</ref> | style="text-align:center; background:rgb(255,200,200);" | {{N}} | ''[[ಗ್ರಾನ್ ಪ್ಯಾರಾಡಿಸೊ]]'' ಜೂನ್‌ 17, 2008. | [[ಕೈರೋ]] ಅನ್ನು ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ಎಂಡ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಕೊಕೊವಾ ವಿಜೆಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು OS X ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. APIಗಳನ್ನು [[WHATWG]] ಸ್ಪೆಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈವೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ HTML ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ವೆಬ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳು. ಹೊಸ SVG ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ SVG ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ ಅನುವರ್ತನೆ. [[ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್2]] ಪರೀಕ್ಷಾ ದೂರು. ವಿವಿಧ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಡೀಫಾಲ್ಟ್ ಥೀಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಹೊಸ ಯುಐ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಲೊಕೇಶನ್ ಬಾರ್‌ (ಅಂದರೆ ಅಸ್ಸಮ್ ಬಾರ್‌) ನ ಪ್ರಾರಂಭ.<ref>[http://news.cnet.com/8301-17939_109-9944662-2.html ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ.ಕಾಮ್]</ref> [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]], [[98]], [[ME]], [[ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X v10.3.9]]<ref>{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Firefox3/Firefox_Requirements#System_Requirements | title = Firefox 3 System Requirements | publisher = Mozilla Wiki | accessdate = 2009-06-24}}</ref> ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನವು, ಮತ್ತು [[GTK+]] 1.2 ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನವು<ref>{{Cite web |url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/system-requirements-v3.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-16 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522112659/https://www.mozilla.com/en-US/firefox/system-requirements-v3.html |url-status=dead }}</ref> ಬೆಂಬಲ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. addons.mozilla.org ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ ವಿಂಡೋನಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ. [[APNG]] ಕಡತಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ. ಗೂಗಲ್‌ನ "ಮಾಲ್ವೇರ್ ರಕ್ಷಣೆ".<ref name="mozcomphishff3"/> ಮಾರ್ಚ್‌ 30, 2010 ರಂದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.0.19.<ref>https://wiki.mozilla.org/WeeklyUpdates/2010-03-01#Video_for_today.27s_meeting</ref> ರ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. |- | rowspan="2" | '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.5]]''' | rowspan="2" | 1.9.1 | 3.5<ref>{{cite web | url = http://mozillalinks.org/wp/2008/05/firefox-31-targeted-for-years-end/ | title = Firefox 3.1 targeted for year’s end | publisher = Mozilla Links | accessdate = 2009-06-30 | archive-date = 2008-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080701120740/http://mozillalinks.org/wp/2008/05/firefox-31-targeted-for-years-end/ | url-status = dead }}</ref> | style="text-align:center; background:rgb(200,255,200);" | {{Y}} | ''[[ಶಿರೆಟೊಕೊ]]<ref>{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Firefox3.5 | title = Firefox3.5 | publisher = Mozilla Wiki | accessdate = 2009-06-30}}</ref>'' ಜೂನ್ 1, 2009 | ಗೆಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ವೆಬ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು. <ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ > ಅಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಪಠ್ಯ API. ಅಂಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಬೆಂಬಲ. ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಪ್ರಶ್ನೆ ಆಯ್ಕೆದಾರರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಲೊಕೇಶನ್ ಬಾರ್‌ಗೆ ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು.<ref>{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/all-beta.html |title=Firefox web browser &#124; Help us test the latest beta |publisher=Mozilla.com |date= |accessdate=2009-12-19}}</ref> ಖಾಸಗಿ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ಮೋಡ್ ಗೂಗಲ್‌-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಥಳ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌ (ಜಿಯೋಲೊಕೇಶನ್).<ref name="mozgeo"/> |- | 3.5.9 | style="text-align:center; background:rgb(200,255,200);" | {{Y}} | ಮಾರ್ಚ್ 28, 2010 | ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ. Preದಿನಾಂಕd by 3.5.1 to 3.5.8. |- | rowspan="2" | '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.6]]''' | rowspan="2"| 1.9.2 | 3.6 | style="text-align:center; background:rgb(200,255,200);" | {{Y}} | ''ನಮೊರೋಕಾ<ref>{{cite web| url=https://wiki.mozilla.org/Firefox/Namoroka |title=Firefox/Namoroka |publisher=Mozilla Wiki |accessdate=2009-06-24}}</ref>'' | ಜನವರಿ 21, 2010<ref name="release notes"/> | ಟ್ರೇಸ್‌ಮಂಕಿ ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಸುಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯ. -moz-ಹಿನ್ನೆಲೆ-ಗಾತ್ರ CSS ಗುಣಗಳು, CSS ಗ್ರೇಡಿಯೆಂಟ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ. ಹಳೆಯ ಪ್ಲಗಿನ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಸೂಚನೆ. |- | 3.6.3 | style="text-align:center; background:rgb(200,255,200);" | {{Y}} | ಎಪ್ರಿಲ್ 1, 2009 | ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ. |- | '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.7]]''' | 1.9.3 | 3.7a4 | style="text-align:center; background:rgb(200,255,200);" | {{Y}} | ''ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ'' <ref group="Note">ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.7 ಇದುವರೆಗೂ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಆಲ್ಫಾ ಇನ್ನೂ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ರಚಿಸಿಲ್ಲ "ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಡೆವಲಪರ್ ಪ್ರಿವ್ಯೂ".</ref> | ಏಪ್ರಿಲ್‌ 12, 2010<ref>http://www.mozilla.org/projects/devpreview/releasenotes/ ಬಿಡುಗಡೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ (1.9.3 ಆಲ್ಫಾ)</ref> | 3.7 ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ‌. ಬ್ರೌಸರ್‌ಗೆ ಒಂದು ಹೋಮ್‌ ಟ್ಯಾಬ್‌ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ ನಿರ್ವಾಹಕ ವಿಂಡೋಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೆಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ [[HTML5]] ಮತ್ತು [[CSS3]] ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. |} * {{reflist|group=Note}} == ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == {{Main|Features of Mozilla Firefox}} * ಇತ್ತೀಚಿನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು<ref name="Latest Firefox’s Feature-Pack"/> [[ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌]], [[ಪದ ಪರೀಕ್ಷಕ]], [[ಇನ್‌ಕ್ರಿಮೆಂಟಲ್ ಫೈಂಡ್‌‍]], [[ಲೈವ್ ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕಿಂಗ್‌]], a [[ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್]], ಖಾಸಗಿ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್, [[ಗೂಗಲ್‌]] ಸೇವೆಯ<ref name="mozgeo"/> ಆಧಾರಿತವಾದ ಸ್ಥಳ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌ (ಅಥವಾ "[[ಜಿಯೋಲೋಕಲೈಸೇಶನ್‌]]") ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾದೇಶೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೂಗಲ್‌ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಅಂತರ್ಗತವಾದ ಹುಡುಕಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದ ಅಭಿವರ್ಧಕರು]]<ref name="mozilla1"/> ರೂಪಿಸಿದ [[ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ]] ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಹವು ಅನೇಕ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ. * ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೆಬ್‌ ಅಭಿವರ್ಧಕರುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರುಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಎರರ್ ಕನ್ಸೋಲ್ ಅಥವಾ [[DOM ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್]], ಅಥವಾ [[ಫೈರ್‌ಬಗ್‌]] ನಂತಹ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮುಂತಾದ ಆಂತರಿಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಮಾನದಂಡಗಳು === ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಅನೇಕ [[ವೆಬ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳು]] ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[HTML]], [[XML]], [[XHTML]], [[MathML]], [[SVG]] 1.1 (ಭಾಗಶಃ),<ref>{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/SVG_in_Firefox |accessdate=2007-09-30 |title=SVG in Firefox |archive-date=2008-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080829121506/http://developer.mozilla.org/en/SVG_in_Firefox |url-status=dead }}</ref> [[CSS]] (ವಿಸ್ತರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ<ref>{{Cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/CSS_Reference/Mozilla_Extensions |title=CSS Reference:Mozilla Extensions - MDC |access-date=2010-06-16 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824232755/https://developer.mozilla.org/en/CSS_Reference/Mozilla_Extensions |url-status=dead }}</ref>), ECMAScript ([[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]]), [[DOM]], [[XSLT]], [[XPath]], ಮತ್ತು [[ಆಲ್ಫಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪರೆನ್ಸಿ]] ಇರುವ [[APNG]] (ಎನಿಮೇಟೆಡ್ [[PNG]]) ಚಿತ್ರಗಳು.<ref>{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/Gecko_FAQ |title=Which open standards is the Gecko development project working to support, and to what extent does it support them? |work=Gecko FAQ |accessdate=2007-01-24 |author=Mozilla Developer Center contributors |date=2007-01-21 |publisher=mozilla developer center |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913104800/http://developer.mozilla.org/en/Gecko_FAQ |url-status=dead }}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[WHATWG]] ರಚಿಸಿದ ಕ್ಲೈಂಟ್-ಸೈಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್,<ref>{{cite web |url=http://www.whatwg.org/specs/web-apps/current-work/#storage |title=WHATWG specification - Web Applications 1.0 - Working Draft. Client-side session and persistent storage |accessdate=2007-02-07 |date=2007-02-07 |publisher=WHATWG.org}}</ref><ref>{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/DOM/Storage |title=DOM:Storage |accessdate=2007-02-07 |author=Mozilla Developer Center contributors |date=2007-09-30 |publisher=Mozilla Developer Center}}</ref> ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಎಲೆಮೆಂಟ್‌]] ಗಳಂತಹ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಪ್ರೊಪೊಸಲ್‌ಗಳನ್ನೂ ಸಹಾ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url =http://www.ibm.com/developerworks/xml/library/x-futhtml1/ |title=The future of HTML, Part 1: WHATWG |accessdate=2007-01-24 |last=Dumbill |first=Edd |date=2005-12-06 |publisher=[[IBM]]}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Fx Acid3.png|300px|thumb|ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಮೇಲೆ ಅ‍ಯ್‌ಸಿಡ್3 ಪರಿಕ್ಷೆಯ ಪರಿಣಾಮ]] ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿ 3.0.<ref>{{cite web |url=http://www.betanews.com/article/Latest-Firefox-beta-passes-Acid2-test-IE8-claims-to-pass-also/1198178648 |title=Latest Firefox beta passes Acid2 test, IE8 claims to pass also |last=Fulton |first=Scott |date=2007-12-20 |publisher=Betanews.com |accessdate=2007-12-21}}</ref> ಯಿಂದ [[ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್2]] ಪ್ರಮಾಣಗಳು-ಅನುವರ್ತನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೇರ್ಗಡೆಹೊಂದಿದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳು 3.6 ಮತ್ತು 3.7 ಆಲ್ಫಾ‌4 [[ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್‌3]] ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೇರ್ಗಡೆಹೊಂದಿಲ್ಲ; ಅವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 94/100<ref>{{cite web | url=http://www.browserscope.org/?category=acid3 | title=Browserscope Acid3 | publisher=Browserscope}}</ref> ಮತ್ತು 97/100<ref>{{cite web | url=http://www.browserscope.org/ | title=Browserscope Acid3 | publisher=Browserscope}}</ref> ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ <ref name="googsb2prot">{{cite web | title = Client specification for the Google Safe Browsing v2.1 protocol | url = http://code.google.com/p/google-safe-browsing/wiki/Protocolv2Spec | accessdate = 2009-11-29 | publisher = Google Inc.}} ''"(...) '' '''''ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಬರವಣಿಗೆ ರೂಪದ ಅನುಮತಿ ಹೊರತಾಗಿ ಈ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಡಿ.''' "'', ''"'''ಟಿಪ್ಪಣಿ''' : ವಿವರಿಸಿದ ಪ್ರೋಟೊಕಾಲ್ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲ. '' ''(...)"''</ref> ಗೂಗಲ್‌‌ನ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ "ಸುರಕ್ಷಿತಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌" ಅನ್ನು ಸಹಾ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ<ref name="mozcomphishff3">{{cite web | title = Phishing and Malware Protection | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/phishing-protection/ | accessdate = 2009-11-29 | publisher = Mozilla Corp.}} (ವಿಭಾಗ "ಹೌ ಡಸ್ ಪಿಶಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಮಾಲ್ವೇರ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ವರ್ಕ್ ಇನ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌?")</ref> ("ಫಿಶಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ವೇರ್ ರಕ್ಷಣೆ" ಕುರಿತಾದ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು). ಇದು ಒಂದು [[ಮುಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣ]]ವಲ್ಲ. === ಭದ್ರತೆ === ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌ ಭದ್ರತಾ ಮಾದರಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ,<ref>{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/en/Bypassing_Security_Restrictions_and_Signing_Code | title = Bypassing Security Restrictions and Signing Code | accessdate = 2007-01-24 | last = Ranganathan | first = Arun | coauthors = Netscape Communications | date = 2002-11-11 | publisher = mozilla developer center | archive-date = 2008-09-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080917162645/http://developer.mozilla.org/en/Bypassing_Security_Restrictions_and_Signing_Code | url-status = dead }}</ref> ಮತ್ತು [[ಅದೇ ಮೂಲ ನೀತಿ]]ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳು ಇತರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಿಂದ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/En/Same_origin_policy_for_JavaScript | title = The Same Origin Policy | date = 2001-06-08 | accessdate = 2007-11-12 | publisher = mozilla.org | archive-date = 2008-10-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081014022433/http://developer.mozilla.org/En/Same_origin_policy_for_JavaScript | url-status = dead }}</ref> ವೆಬ್‌ ಸರ್ವರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇದು [[SSL/TLS]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೃಢವಾದ [[ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗ್ರಫಿ]] ಯನ್ನು [[HTTPS]] ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಬಳಸುವಾಗ ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.mozilla.org/projects/security/pki/psm/help_21/ssl_help.html | title = Privacy & Security Preferences - SSL | accessdate = 2007-01-24 |date=2001-08-31 | publisher = mozilla.org}}</ref> ವೆಬ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತತೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು]] ಬಳಸಲು ಇದು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಹಾ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>[https://developer.mozilla.org/en/JavaScript_crypto Developer documentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204153404/https://developer.mozilla.org/en/JavaScript_crypto|date=2008-12-04}} [[PKCS#11]] ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌‍ಗಳನ್ನು (ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು) ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕುರಿತು</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾದ ಭದ್ರತೆಯ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ "ಬಗ್ ಕೊಡುಗೆ"ಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.mozilla.org/security/bug-bounty.html | title = Mozilla Security Bug Bounty Program | accessdate = 2007-11-21 |date=2004-09-03 | publisher = mozilla.org}}</ref> ಭದ್ರತೆಯ ಅಪಾಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿನ ಅಧಿಕೃತ ಸೂಚನೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ [[ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವ್ಯ ದಾಳಿಕಾರರಿಗೆ ದಾಳಿಕಾರಕವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಬಾರದು ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ.<ref>{{cite web | url = http://www.mozilla.org/projects/security/security-bugs-policy.html | title = Handling Mozilla Security Bugs | accessdate = 2007-01-24 |date=2003-02-11 | publisher = mozilla.org}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌]] (ನೋಡಿ ''[[ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ]]'' ) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭದ್ರತಾ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ದಿಂದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಾರಣವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="WSJHowTo">{{cite web | url=http://ptech.wsj.com/archive/ptech-20040916.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070221061526/http://ptech.wsj.com/archive/ptech-20040916.html |archivedate=February 21, 2007 |title=How to Protect Yourself From Vandals, Viruses If You Use Windows | last=Mossberg | first=Walter S. | publisher=Wall Street Journal |date=2004-09-16 | accessdate=2006-10-17 | quote = I suggest dumping Microsoft's Internet Explorer Web browser, which has a history of security breaches. I recommend instead Mozilla Firefox, which is free at www.mozilla.org. It's not only more secure but also more modern and advanced, with tabbed browsing, which allows multiple pages to be open on one screen, and a better pop-up ad blocker than the belated one Microsoft recently added to IE.}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.securityfocus.com/columnists/249 | title = Time to Dump Internet Explorer | accessdate = 2007-01-24 | last = Granneman | first = Scott |date=2004-06-17 | publisher = SecurityFocus}}</ref><ref>{{cite web | url = http://reviews.cnet.com/browsers/mozilla-firefox/4505-3514_7-31117280.html?tag=nav | title = CNET editors' review | accessdate = 2007-01-24 | last = Costa | first = Dan | coauthors = Scott Vamosi | date = 2005-03-24 | publisher = [[CNET Networks|CNET]] Reviews }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.slate.com/id/2103152 | title = Are the Browser Wars Back? | accessdate = 2007-01-24 | last = Boutin | first = Paul |date=2004-06-30 | publisher = ''[[Slate (magazine)|Slate]]''}}</ref> ದ ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್‌'''' ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೀವ್ರವಾದ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಭದ್ರತಾ ಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಇರುವ ದಾಳಿಯ ಕೋಡ್ 2006 ರಲ್ಲಿ 284 ದಿನಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ತೀವ್ರವಾದ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಭದ್ರತಾ ಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಇರುವ ದಾಳಿಯ ಕೋಡ್ 9 ದಿನಗಳಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | url = http://blog.washingtonpost.com/securityfix/2007/01/internet_explorer_unsafe_for_2.html | title = Internet Explorer Unsafe for 284 Days in 2006 | accessdate = 2007-01-24 | last = Krebs | first = Brian |date=2007-01-04 | publisher = washingtonpost.com}}</ref> ಒಂದು 2006 ರ [[ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್‌]] ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆ ವರ್ಷದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೂ ಬಳಕೆದಾರರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ದೋಷಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆಹೋಗಿದ್ದರೂ, ಆ ದೋಷಗಳನ್ನು ಇನ್ನು ಯಾವುದೇ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.techweb.com/wire/security/193005335 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080207192416/http://www.techweb.com/wire/security/193005335 | archivedate = 2008-02-07 | title = Firefox Sports More Bugs, But IE Takes 9 Times Longer To Patch | accessdate = 2007-01-24 | last = Keizer | first = Gregg |date=2006-09-25 | publisher = TechWeb.com}}</ref> ಭದ್ರತಾ ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಈಗಲೂ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಭದ್ರತಾ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url = http://www.infoworld.com/d/security-central/symantec-adjusts-browser-bug-count-096 | title = Symantec adjusts browser bug count | accessdate = 2007-01-24 | last = McMillan | first = Robert |date=2006-03-07 | publisher = InfoWorld}}</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ 19, 2010 ರಂತೆ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಯಾವುದೇ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಭದ್ರತಾ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು [[ಸೆಕ್ಯುನಿಯಾ]] ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://secunia.com/product/28698/ | title = Vulnerability Report: Mozilla Firefox 3.6.x | accessdate = 2010-03-19 | publisher = Secunia}}</ref> ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 8 ಆವೃತ್ತಿಯು 4 ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿರದ ಭದ್ರತಾ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ "ಮಧ್ಯಮ ತೀವ್ರತೆಯ" ದೋಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೆಕ್ಯುನಿಯಾ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://secunia.com/advisories/product/21625/ | title = Vulnerability Report: Microsoft Internet Explorer 8.x | accessdate = 2010-03-17 | publisher = Secunia}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2009 ರಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಭದ್ರತಾ ಇಂಜಿನೀಯರುಗಳು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆ ವರ್ಷದ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಿಂದ ಒಂದು [[.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌]] 3.5 SP1 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ನವೀಕರಣ]]ದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗೆ ಈಡಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೇ ಒಂದು ಬಗ್ ಆದ 'ವಿಂಡೋಸ್‌ ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಶನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌' ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ ಅನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://news.idg.no/cw/art.cfm?id=5CF0A4A7-1A64-67EA-E45F5A54F2136086 |title=Sneaky Microsoft plug-in puts Firefox users at risk ( - Internet - Software - Security ) |publisher=News.idg.no |date= |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2009-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091019084007/http://news.idg.no/cw/art.cfm?id=5CF0A4A7-1A64-67EA-E45F5A54F2136086 |url-status=dead }}</ref> ಈ ದೋಷವನ್ನು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸರಿಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.microsoft.com/technet/security/bulletin/ms09-054.mspx | title=Microsoft Security Bulletin MS09-054 - Critical | publisher=Microsoft | accessdate=2010-03-17}}</ref> == ಸಾಗಿಸಬಲ್ಲ ಆವೃತ್ತಿಗಳು == {{See also|Portable application}} ಒಂದು [[ವಿಂಡೋಸ್‌]]ಗಾಗಿನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಸಾಗಿಸಬಲ್ಲ ಆವೃತ್ತಿಯಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಒಂದು [[USB ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಡ್ರೈವ್‌]] ನಿಂದ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂಚಿಕೆಯು (ಮತ್ತು ಅದರ ಅನೇಕ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು) ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್/ಸರ್ಕಾರಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಬದಲಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಾನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದವರಿಗೆ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. == ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಗತ್ಯಗಳು == ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮೂಲ ಕೋಡ್‌ನಿಂದ [[ಸಂಕಲಿತಗೊಳಿಸಿದ]] ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು ವಿವಿಧ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹಂಚಿದ ಬೈನರಿಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಿಗಾಗಿ ಇವೆ: [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌]] ([[ವಿಂಡೋಸ್‌ 2000]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ XP]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ಸರ್ವರ್‌ 2003]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾ]] or [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 7]]), [[ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X 10.4]] (ಅಥವಾ ನಂತರದ್ದು) ಮತ್ತು [[ಲಿನಕ್ಸ್‌]] (ಈ ಮುಂದಿನ ಲೈಬ್ರರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ಸೇರಿ : [[GTK+]] 2.10 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು, [[GLib]] 2.12 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು, [[Pango]] 1.14 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು, [[X.Org]] 1.0 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು *ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ [[TinyX]] ಸರ್ವರ್‌ ನೆರವೇರಿಕೆ*). ಅಧಿಕೃತ ಕನಿಷ್ಟ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅಗತ್ಯಗಳು ಅಂದರೆ, [[ವಿಂಡೋಸ್‌]] ಆವೃತ್ತಿಗಾಗಿ [[ಪೆಂಟಿಯಮ್‌]] 233 [[MHz]] ಮತ್ತು 64 [[MB]] [[RAM]] ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಾಗಿ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಶ್‌]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಜೊತೆಗೆ [[ಇಂಟೆಲ್‌]] [[x86]] ಅಥವಾ [[ಪವರ್‌ಪಿಸಿ]] [[G3]], [[G4]], ಅಥವಾ [[G5]] ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಮತ್ತು 128 MB RAM.<ref name="OfficialSysReqs">{{cite web | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/system-requirements.html | title = Firefox 3 System Requirements | accessdate = 2009-03-10 | author = Mozilla Corp.}}</ref> === 64-ಬಿಟ್‌ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳು === ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ವರೆಗೆ, [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ]] ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ [[64-ಬಿಟ್‌]] ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಅನಧಿಕೃತ ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳು [[ವಿಂಡೋಸ್‌]]ಗಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web | title=Main Page - Mozilla x86-64 | url=http://wiki.mozilla-x86-64.com/Main_Page | author=Makoto Kato | date=2009-05-10 | accessdate=2009-05-12 | archive-date=2009-04-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090426104031/http://wiki.mozilla-x86-64.com/Main_Page | url-status=dead }}</ref> [[ಲಿನಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ನೈಟ್‌ಲಿ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗಾರ-ಬೆಂಬಲಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಥಿರ 64-ಬಿಟ್‌ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳು ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ (ಅಂದರೆ [[ನೊವೆಲ್-ಸುಸೆ ಲಿನಕ್ಸ್‌]]ಗಾಗಿ, [[ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್‌ ಲಿನಕ್ಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ಉಬುಂಟು]] ಲಿನಕ್ಸ್‌). ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಿಂದ ವಿಂಡೋಸ್‌<ref>{{cite web | title=Bug 471090 - &#091;meta&#093; [[Microsoft Windows|Windows]] x64 build tracking bug | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=471090 | publisher=Mozilla | date=2008-12-24 | accessdate=2009-11-29}}</ref> ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ [[64-ಬಿಟ್‌]] ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ<ref>{{cite web | title= Bug 468509 - Gecko 64-bit Mac OS X support | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=468509 | publisher=Mozilla | date=2009-05-12 | accessdate=2009-05-12}}</ref><ref>{{cite web | title=Bug 519060 - (support-10.6_x64) &#091;Tracking bug&#093; officially support Mac OSX 10.6 64-bit builds | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=519060}}</ref>. === ಹಳೆಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು === ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.20 ಆವೃತ್ತಿಯು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 3.51]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 4.0]] ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಕೊನೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.x ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 98]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ Me]] (2.0.0.20 ಎಂಬುದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಈ OS ಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ; 2.0.0.x ಲೈನ್ ಇನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.) ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆರ್ನಲ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಆವೃತ್ತಿಯು ರನ್ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯುವಿಕೆ == ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮೂಲ ಕೋಡ್‌ ಒಂದು [[ಮುಕ್ತ]] ಮತ್ತು [[ತೆರೆದ ಮೂಲ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] ಆಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರವಾನಗಿ]] (MPL), [[GNU ಜನರಲ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರವಾನಗಿ]] (GPL), ಮತ್ತು [[GNU ಲೆಸ್ಸರ್ ಜನರಲ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರವಾನಗಿ]] (LGPL) ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ತ್ರಿ-ಪರವಾನಗಿ]] ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="mozilla_code_licensing"/> ಈ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಮೂಲ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು‌ ಯಾರಿಗೂ ನೋಡಲು, ಪರಿವರ್ತಿಸಲು, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಇದರ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌]], [[ಫ್ಲೋಕ್‌]], [[ಮಿರೊ]], [[ಐಸ್‌ವೇಸೆಲ್‌]], ಮತ್ತು [[ಸಾಂಗ್‌ಬರ್ಡ್‌]] ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಗೆ MPL ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು,<ref name="mozrelicensing">{{cite web|url=http://www-archive.mozilla.org/MPL/relicensing-faq.html|title=Mozilla Relicensing FAQ|accessdate=2007-01-24|publisher=mozilla.org}}</ref> ಮತ್ತು ಈ ಕುರಿತು FSF (ಫ್ರೀ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಫೌಂಡೇಶನ್‌) [[ದುರ್ಬಲ ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್‌]] ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿತು; ಈ ಪರವಾನಗಿಯು, ಮಿತವಾಗಿ, ಮಾಲೀಕತ್ವದ [[ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, MPL ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಕೋಡ್‌‍ಅನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ GPL ಅಥವಾ LGPL ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಕೋಡ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.gnu.org/philosophy/netscape-npl.html|title=On the Netscape Public License|accessdate=2007-01-24|last=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|publisher=[[Free Software Foundation]]|archive-date=2012-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529010014/http://www.gnu.org/philosophy/netscape-npl.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gnu.org/licenses/license-list.html#MPL|title=Various Licenses and Comments about Them. Mozilla Public License (MPL)|accessdate=2007-01-24|publisher=[[Free Software Foundation]]|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825004145/http://www.gnu.org/licenses/license-list.html#MPL|url-status=dead}}</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ MPL, GPL, ಮತ್ತು LGPL ಗಳ ತ್ರಿ-ಪರವಾನಗಿ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಮರು-ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಅಭಿವರ್ಧಕರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕೋಡ್ ಪಡೆಯುವ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ: GPL ಅಥವಾ LGPL ಈ ಪರವಾನಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದಾಗ ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ MPL ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ MPL ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ(ಮಾಲೀಕತ್ವದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೇರಿ).<ref name="mozrelicensing"/> === ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಲೋಗೋ === {{See also|Mozilla Corporation software rebranded by the Debian project}} [[ಚಿತ್ರ:Deer Park Globe.png|thumb|ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗ ಅಧಿಕ್ರತ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಹೊಂದಿರದಿದ್ದಾಗ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಗೋಳಾಕಾರದ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.]] "ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್" ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೋಂದಾಯಿತ [[ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು; ಅಧಿಕೃತ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಕೆಲವು ನಿಯಮ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕೃತ ಬೈನರಿಗಳನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಬದಲಾಯಿಸದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ಅನ್ನು ಅಂತಹ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಆಂತರಿಕವಾದ ಮೂಲ ಕೋಡ್‌ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಹಂಚಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೇರಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/trademarks/policy.html|title=Mozilla Trademark Policy|accessdate=2007-01-30|publisher=mozilla.org}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು (ಅಂದರೆ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದನ್ನು),<ref name="MozComLegalStuff">{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/about/logo/legal.html|title=Legal Stuff|accessdate=2009-03-07|publisher=Mozilla Corp.}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆದರೆ ಅಂತಹುದೇ ಲೋಗೋಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದನ್ನೂ ದೃಢವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="MozComStopLogo">{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/about/logo/stop.html|title=Stop Logo Cruelty|accessdate=2009-03-07|publisher=Mozilla Corp.}} ''" '' "ನೋಡಲು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಚಿಹ್ನೆಯಂತಹ ಹೊಸ ಅಂಶವನ್ನು ರಚಿಸ'''ಬೇಡಿ''' ಇದು ಗಲಿಬಿಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು".</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಕೆಲವು ತೆರೆದ ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆಗಳು "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಚಿಂತನೆಯ ಕುರಿತು ವಿವಾದಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಮಾಜಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಿಇಒ [[ಮಿಚ್ಚೆಲ್ ಬೇಕರ್‌]] 2007 ರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆಗಳು ಮೂಲ-ಕೋಡ್‌ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಒಂದೇ ಕಾಳಜಿಯೆಂದರೆ ಬಳಕೆದಾರರು "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ಬಳಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಆ ಕುರಿತು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಗಬೇಕು,<ref> {{cite web|url=http://apcmag.com/the_stoush_over_linux_distributions_using_the_firefox_trademark.htm|title=The stoush over Linux distributions using the Firefox trademark|accessdate=2008-01-18|author=Dan Warne|date=2007-05-07|work=APC Magazine|publisher=ACP Magazines Ltd}}</ref> ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಅಧಿಕೃತ ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ''ಇಲ್ಲದೆಯೇ'' ಕೋಡ್‌ನ ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಮೂಲ ಕೋಡ್‌]] ಒಂದು "ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ಸ್ವಿಚ್" ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ವಿಚ್ ಅಧಿಕೃತ ಲೋಗೊ ಮತ್ತು ಹೆಸರು ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯ ಕುರಿತ ಯಾವುದೇ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿಲ್ಲದೇ ಒಂದು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು(ಭವಿಷ್ಯದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಆಲ್ಫಾ‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಸಹಾ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಅನ್‌ಬ್ರಾಂಡೆಡ್‌ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯಿರುವ ಲೋಗೊ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಉಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಬಲ್ಲ ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಯ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡ ಬಿಡುಗಡೆ ಸರಣಿಯ ಜನರಿಕ್ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಲೋಗೊ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಡೀರ್‌ ಪಾರ್ಕ್" ಹೆಸರನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, "ಬಾನ್ ಎಚೊ" ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ, "ಗ್ರಾನ್ ಪ್ಯಾರಾಡಿಸೊ" ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.0 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ, ಮತ್ತು "ಶಿರೆಟೊಕೊ" ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ "ನಮೊರೋಕಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಡ್‌ನೇಮ್‌ ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಬಾಂಬ್‌ನಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಜನರಿಕ್‌ ಲೋಗೊದ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆವೃತ್ತಿ 3.0 ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅನಧಿಕೃತ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಟ್ರಂಕ್‌ನ ನೈಟ್‌ಲಿ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ಹೆಸರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ಕೋಡ್ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಹಂಚುವಿಕೆಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ''ಎಲ್ಲಾ'' ಅಧಿಕೃತ ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಧಿಕೃತ ಲೋಗೊ ಬಳಸದೇ "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. [[ಡುಬಿಯನ್‌]] ಯೋಜನೆಯು ಅಧಿಕೃತ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊವನ್ನು ಬಳಸಲು 2006 ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ (ಅದರ ಬಳಕೆಯ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಯೋಜನೆಯ [[ಸೂಚನೆಗಳಿಗೆ]] ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ), ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು ಅವರಿಗೆ ಇದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲಮತ್ತು ಒಂದುವೇಳೆ ಬಳಸುವುದಾದರೆ ಮುದ್ರಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ ಸೂಚನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ಹೆಸರು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://bugs.debian.org/cgi-bin/bugreport.cgi?bug=354622|title=Debian Bug report logs - #354622: Uses Mozilla Firefox trademark without permission|accessdate=2007-01-30|publisher=Debian.org}}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಡುಬಿಯನ್‌ ತಮ್ಮ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ "[[ಐಸ್‌ವೇಸೆಲ್‌]]" ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದರು. == ಜಾಹೀರಾತುಗಳು == ಲಭ್ಯವಾದ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ 100 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು<ref>{{cite web | url = http://www-archive.mozilla.org/press/mozilla-2005-10-19.html | title = Firefox surpasses 100 million downloads | accessdate = 2007-02-04 |date=October 19, 2005 | author = Palmer, Judi and Colvig, Mary | publisher = mozilla.org}}</ref> ಆಗಿದ್ದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಮುಂದುವರೆದು ಒಂದು ಸರಣಿ ಅಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನವನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು "ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ವೀಕ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[ಬ್ಲೇಕ್ ರೋಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಸಾ ಡಾಟ್ಸ್‌ಲೆರ್‌]] ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.blakeross.com/archives/000228.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20040805210701/http://www.blakeross.com/archives/000228.html | archivedate = 2004-08-05 | title = Week 1: Press reviews | accessdate = 2007-02-04 |date=2004-07-07 | last = Ross | first = Blake | authorlink = Blake Ross | publisher = blakeross.com}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 12, 2004 ರಂದು,<ref>{{cite web | url = http://www.spreadfirefox.com/node/115 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070125002055/http://www.spreadfirefox.com/node/115 | archivedate = 2007-01-25 | title = We're igniting the web. Join us! | accessdate = 2007-02-04 | date = 2004-09-12 | author = Sfx Team | publisher = Spread Firefox: Sfx Team's Blog | url-status = dead }}</ref> ಒಂದು ಪ್ರಚಾರದ ಪೋರ್ಟಲ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವಂತೆ "ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" (SFX) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಚಾರ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ "ಉಲ್ಲೇಖ ಅಂಕಗಳನ್ನು" ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ "ಗೆಟ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌" ಬಟನ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಈ ಸೈಟ್ ಉನ್ನತವಾದ 250 ಶಿಫಾರಸುದಾರರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ, ಈ SFX ತಂಡ ಅಥವಾ SFX ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="WorldRecord">{{cite web|url = http://www.spreadfirefox.com/en-US/worldrecord/|title = Set a Guinness World Record Enjoy a Better Web|accessdate = 2008-05-30|last = Mozilla Foundation|authorlink = |year = 2008|month = May|archive-date = 2009-11-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20091117160425/http://www.spreadfirefox.com/en-US/worldrecord/|url-status = dead}}</ref> "ವಿಶ್ವ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ದಿನಾಚರಣೆ" ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ ಜುಲೈ 15, 2006 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು,<ref>{{cite web | url = http://www.spreadfirefox.com/node/24241 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061210145456/http://www.spreadfirefox.com/node/24241 | archivedate = 2006-12-10 | title = World Firefox Day Launches | accessdate = 2007-01-24 | date = 2006-07-16 | author = Sfx Team | publisher = Spread Firefox: Sfx Team's Blog | url-status = dead }}</ref> ಇದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌]] ನ ಪ್ರಾರಂಭದ ಮೂರನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವಾಗಿತ್ತು,<ref>[http://www-archive.mozilla.org/press/mozilla-foundation.html ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಪ್ರಕಟಣೆ ], ದಿನಾಂಕ=2003-07-15</ref> ಮತ್ತು ಅದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 15, 2006 ರವರೆಗೂ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.worldfirefoxday.com/faq.php | title = Friends of Firefox Frequently Asked Questions | accessdate = 2007-11-27 | publisher = Mozilla | archive-date = 2007-11-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071116084027/http://worldfirefoxday.com/faq.php | url-status = dead }}</ref> ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳಲು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿದರು‌. ಅದೊಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗೋಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. On ಫೆಬ್ರುವರಿ 21, 2008 ರಲ್ಲಿ 500 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಸಮುದಾಯವು [[ಫ್ರೀರೈಸ್‌]] ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ 500 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web | url =http://blog.mozilla.com/blog/2008/02/21/500-million-firefox-downloads-complete-500-million-grains-in-progress/ | title =500 million Firefox downloads: complete; 500 million grains: in progress | date = 2008-02-21 | accessadate = 2008-02-21 | publisher = Mozilla | accessdate = 2009-06-24}}</ref> ಕೆಲವು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಕೊಡುಗೆದಾರರು [[ಓರೆಗಾಂನ್]] ನ ಯೂನಿಯನ್‌ವೇಲ್ ಬಳಿ ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಾಲ್ನಟ್ ಹಿಲ್ ರಸ್ತೆ ಕೂಡುವಲ್ಲಿ [[ಗೋದಿಯಲ್ಲಿ]] ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊದ ಒಂದು [[ಕ್ರಾಪ್ ಸರ್ಕಲ್]] ಅನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://lug.oregonstate.edu/events/firefox/crop-circle |title=Take Back the Field |work=Oregon State Linux Users Group |date=2006-08-14 |accessdate=2009-03-21 |archive-date=2008-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016041912/http://lug.oregonstate.edu/events/firefox/crop-circle |url-status=dead }}</ref> == ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ವೀಕಾರ == {{align|left|{{Alternative browser usage}}}} {{Firefox usage share}} {{See also|Usage share of web browsers}} ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆ ಆರಂಭದಿಂದ ಪ್ರತೀ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಅನ್ನು ತುಳಿದಿದೆ; ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸೋಲು ಕಂಡಿದೆ. {{As of|2010|04}}, [[ನೆಟ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಸ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 24.59% ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುವ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref name="hitslink"/> ನವೆಂಬರ್‌ 2009 ರ ಎಟಿ ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪ್ರಕಾರ, [[ಯೂರೋಪ್‌]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ 28.4% ಯಷ್ಟು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.atinternet-institute.com/en-us/browsers-barometer/browser-barometer-september-2009/index-1-2-3-180.html | title = Internet Explorer seriously shaken up by rival browsers in Europe | publisher = AT Internet Institute | date = 2009-11-02 | accessdate = 2010-02-05 | archive-date = 2010-09-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100921010646/http://www.atinternet-institute.com/en-us/browsers-barometer/browser-barometer-september-2009/index-1-2-3-180.html | url-status = dead }}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 2004 ರಲ್ಲಿ ಆದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.0 ರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏರುತ್ತಲೇ ಸಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಜುಲೈ 31, 2009 ರ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last=Shankland |first=Stephen |url=http://news.cnet.com/8301-1001_3-10301013-92.html |title=Firefox: 1 billion downloads only part of the story |publisher=News.cnet.com |date=2009-07-31 |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2009-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804191730/http://news.cnet.com/8301-1001_3-10301013-92.html |url-status=dead }}</ref> ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದ ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಿದ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://feeds.spreadfirefox.com/downloads/firefox.xml |title=Spread Firefox: Mozilla Firefox Download Counts |accessdate=2007-02-14 |publisher=[[Spread Firefox]] |archive-date=2005-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050717012950/http://feeds.spreadfirefox.com/downloads/firefox.xml |url-status=dead }}</ref> ಅವುಗಳು ಬಳಕೆದಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತೊರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಅನ್ನು ಅನೇಕ ಮಶಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರಬಹುದು, ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದವರಿಂದಲೂ ಪಡೆದಿರಬಹುದು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 350 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ{{as of|2010|3|lc=on}}.<ref>{{cite web | url = http://blog.mozilla.com/blog/2010/03/31/introducing-the-mozilla-state-of-the-internet-report/ | title = Introducing the Mozilla State of the Internet Report | author = Erica Jostedt | accessdate = 2010-04-01 | date = 2010-03-31 }}</ref> == ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == ''[[Forbes.com]]'' 2004 ರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/2004/09/29/cx_ah_0929tentech.html|title=Better Browser Now The Best|last=Hesseldahl|first=Arik|publisher=Forbes |date=2004-09-29|accessdate=2006-10-17}}</ref> ಮತ್ತು ''[[ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]'' ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು 2005 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ "100 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ "ವರ್ಷದ ಉತ್ಪನ್ನ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|title=The 100 Best Products of 2005|accessdate=2007-01-24|date=2005-06-01|author=''PC World'' editors|publisher=''[[PC World (magazine)|PC World]]''|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FYl2T9?url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|url-status=dead}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7]] ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದಮೇಲೆ, ''ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌'' ಎರಡನ್ನೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name="pcworldreview">{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/127309-6/radically_new_ie_7_or_updated_mozilla_firefox_2which_browser_is_better.html|title=Radically New IE 7 or Updated Mozilla Firefox 2 - Which Browser Is Better?|accessdate=2007-05-18|last=Larkin|first=Erik|date=2006-10-24|publisher=''[[PC World (magazine)|PC World]]''|archive-date=2008-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913021731/http://www.pcworld.com/article/127309-6/radically_new_ie_7_or_updated_mozilla_firefox_2which_browser_is_better.html|url-status=dead}}</ref> ''[[ವಿಚ್?]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ತನ್ನ "ಬೆಸ್ಟ್ ಬೈ" ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್ ಎಂದು ಹೇಳಿತು‌.<ref>{{cite web|url=http://www.which.co.uk/reports_and_campaigns/computers_and_internet/reports/internet/using_the_internet/Web%20browsers/pp_excel_546_114959.jsp|title=Mozilla Firefox 2 (PC)|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070902041958/http://www.which.co.uk/reports_and_campaigns/computers_and_internet/reports/internet/using_the_internet/Web+browsers/pp_excel_546_114959.jsp|archivedate=2007-09-02 |accessdate=2007-07-09 |date=October 24, 2006|publisher=[[Which?]]}}</ref> 2008 ರಲ್ಲಿ, [[CNET.com]] [[ಸಫಾರಿ]], ಕ್ರೋಮ್‌, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌, ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ "ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ದ ಬ್ರೌಸರ್ಸ್" ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿಯಮಗಳು, ಭದ್ರತೆ, ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರೀತಿಕರವೆಂದು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://download.cnet.com/8301-2007_4-10079338-12.html |title=Prizefight: Battle of the browsers |publisher=Cnettv.cnet.com |date=October 30, 2008 |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2015-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324125808/http://download.cnet.com/8301-2007_4-10079338-12.html |url-status=dead }}</ref> === ಕಾರ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ === ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2005 ರಲ್ಲಿ, ''ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ವೀಕ್‌'' ಒಂದು ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಓದುಗರು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಮರಣೆ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.informationweek.com/software/opensource/174909795|title=Firefox 1.5: Not Ready For Prime Time?|accessdate=2007-01-24|last=Finnie|first=Scot|date=December 8, 2005|publisher=InternetWeek|archive-date=2009-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624202020/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=174909795|url-status=dead}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕರ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಮರಣೆ ಬಳಕೆಯು ಕನಿಷ್ಟ ಭಾಗಶಃ ಹೊಸ ವೇಗದ ಹಿಂದೆ-ಮತ್ತು-ಮುಂದೆ (FastBack) ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009749.html|title=About the Firefox "memory leak"|date=2006-02-14|accessdate=2007-11-17|last=Goodger|first=Ben|authorlink=Ben Goodger|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717141231/http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009749.html|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಮರಣೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಇತರ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಗೂಗಲ್‌ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆ‍ಯ್‌ಡ್‌ಬ್ಲಾಕ್‌]] ನ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು,<ref>{{cite web|url=http://kb.mozillazine.org/index.php?title=Problematic_extensions&oldid=30448|title=Problematic Extensions|accessdate=2007-01-24|author=MozillaZine Knowledge Base contributors |date=January 19, 2007|publisher=MozillaZine Knowledge Base}}</ref> ಅಥವಾ ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ಗಳು, ಅಂದರೆ ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಅಡೋಬ್ ಅಕ್ರೋಬ್ಯಾಟ್ ರೀಡರ್‌ನ ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು‌.<ref>{{cite web|url=http://kb.mozillazine.org/index.php?title=Adobe_Reader&oldid=30451|title=Adobe Reader|accessdate=2007-01-24|author=MozillaZine Knowledge Base contributors |date=January 17, 2007|publisher=MozillaZine Knowledge Base}}</ref> ''ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌'' ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2, [[ಒಪೇರಾ 9]], ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಸಹಾ ಸುಮಾರು ಅಷ್ಟೇ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1991370,00.asp|title=Which New Browser Is Best: Firefox 2, Internet Explorer 7, or Opera 9?|accessdate=2007-01-24|date=2006-07-19|last=Muchmore|first=Michael W.|publisher=[[PC Magazine]]|archive-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080317040651/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1991370,00.asp|url-status=dead}}</ref> ಸಾಫ್ಟ್‌ಪೀಡಿಯಾ ಗಮನಿಸಿದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ಇತರ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು,<ref>{{cite web|url=http://www.softpedia.com/reviews/windows/Mozilla-Firefox-Review-13677.shtml|title=Mozilla Firefox 1.5 Final Review|accessdate=2006-09-22|date=November 30, 2005|last=Muradin|first=Alex|publisher=Softpedia|archive-date=2006-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20061027180757/http://www.softpedia.com/reviews/windows/Mozilla-Firefox-Review-13677.shtml|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ವೇಗದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.{{fact|date=2010-05-05}} IE 6 ವಿಂಡೋಸ್‌ XP ನಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ಗಿಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳು ಒಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೋಡ್ ಆದವು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಒಂದು ಪ್ರೀಲೋಡರ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವಾಗ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅದರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಲೋಡ್ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=https://sourceforge.net/projects/ffpreloader/ |title= Firefox Preloader| accessdate=2007-04-26|publisher=SourceForge}}</ref> [[ಸೂಪರ್‌ಫೆಚ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಅದನ್ನು ಆಗಾಗ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇದೇರೀತಿಯ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೀಲೋಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. 2006 ರಲ್ಲಿ ''[[ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]'' ಮತ್ತು ಜಿಂಬ್ರಾ ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು.<ref name="pcworldreview"/><ref>{{cite web|url=http://www.zimbrablog.com/blog/archives/2006/10/ie-7-vs-ie-6.html|title=IE 7 vs IE 6|accessdate=2007-01-24|date=October 19, 2006|last=Dargahi|first=Ross|publisher=Zimbra|archive-date=2008-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080615025653/http://www.zimbrablog.com/blog/archives/2006/10/ie-7-vs-ie-6.html|url-status=dead}}</ref> ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಯು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7, ಒಪೇರಾ 9.50 ಬೀಟಾ, ಸಫಾರಿ 3.1 ಬೀಟಾ, ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ, ಸೈಬರ್‌ನೆಟ್‌, ಮತ್ತು ದ ಬ್ರೌಸರ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ತೋರಿಸಿದವು.<ref>{{cite web|url=https://arstechnica.com/open-source/news/2008/03/firefox-3-goes-on-a-diet-eats-less-memory-than-ie-and-opera.ars|title=Firefox 3 goes on a diet, eats less memory than IE and Opera|publisher=Ars Technica|author=Ryan Paul|date=2008-03-17|accessdate=2008-06-01 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://cybernetnews.com/cybernotes-browser-performance-comparisons/|title=Browser Performance Comparisons|publisher=CyberNet|date=2008-03-26|accessdate=2008-06-01|archive-date=2009-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090625154908/http://cybernetnews.com/cybernotes-browser-performance-comparisons/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thebrowserworld.com/2008/03/29/firefox-30-beta-4-vs-opera-950-beta-vs-safari-31-beta-multiple-sites-opening-test/|title=Firefox 3.0 Beta 4 Vs Opera 9.50 Beta Vs Safari 3.1 Beta: Multiple Sites Opening Test|publisher=The Browser World|date=2008-03-29|accessdate=2008-06-01|archive-date=2008-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080616073517/http://www.thebrowserworld.com/2008/03/29/firefox-30-beta-4-vs-opera-950-beta-vs-safari-31-beta-multiple-sites-opening-test/|url-status=dead}}</ref> 2009 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೀಟಾನ್ಯೂಸ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ಅನ್ನು ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅದು "XP ಯಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಹತ್ತರಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="betanews"/> ಜನವರಿ 2010 ರಲ್ಲಿ, ಲೈಫ್‌ಹ್ಯಾಕರ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು, ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌ 4, ಸಫಾರಿ 4, ಮತ್ತು ಒಪೇರಾ 10.5 ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಬ್ರೌಸರ್ ಆಗಿದ್ದು‌, ಕೇವಲ ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌ 4 ಗಿಂತ ಮಾತ್ರ ಹಿಂದೆ ಇತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://lifehacker.com/5457242/browser-speed-tests-firefox-36-chrome-4-opera-105-and-extensions |title=Browser Speed Tests: Firefox 3.6, Chrome 4, Opera 10.5, and Extensions |publisher=Lifehacker |date=2010-01-26 |accesssdate=2010-05-04 |access-date=2010-06-16 |archive-date=2010-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609205138/http://lifehacker.com/5457242/browser-speed-tests-firefox-36-chrome-4-opera-105-and-extensions |url-status=dead }}</ref> === ಗೂಗಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ === [[ಗೂಗಲ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಸಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://www.internetnews.com/dev-news/article.php/3590756|title=Mozilla's Millions?|accessdate=2007-01-24|date=March 10, 2006|last=Kerner|first=Sean Michael|publisher=InternetNews.com|archive-date=2007-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070214130803/http://www.internetnews.com/dev-news/article.php/3590756|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=181501852|title=Mozilla Confirms Firefox Taking In Millions Of Google Dollars|accessdate=2007-01-24|date=March 7, 2006|last=Gonsalves|first=Antone|publisher=InformationWeek|archive-date=2006-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20061212083255/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=181501852|url-status=dead}}</ref> ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಪೇಯ್ಡ್ ರೆಫರಲ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಕುರಿತಂತೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ನಲ್ಲಿರುವ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-[[ಫಿಶಿಂಗ್‌]] ರಕ್ಷಣೆ ಬಿಡುಗಡೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಿವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು:<ref>{{cite web|url=http://www.platinax.co.uk/news/26-10-2006/firefox-2-releases-privacy-storm|title=Firefox 2 releases privacy storm|accessdate=2007-01-24 |date=October 26, 2006|last=Turner|first=Brian|publisher=Platinax}}</ref> ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಆಗಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ಫಿಶಿಂಗ್‌ ರಕ್ಷಣೆಯು ಗೂಗಲ್‌ನ ಸರ್ವರ್‌ನಿಂದ ಬಳಕೆದಾರರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಗಂಟೆಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿಯಂತೆ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು ನವೀಕರಣವಾಗುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಆಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref name="FirefoxPrivacyPolicy">{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/legal/privacy/firefox-en.html|title=Firefox Privacy Policy|accessdate=2007-01-24|month=October|year=2006|publisher=mozilla.com|archive-date=2009-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090526233211/http://www.mozilla.com/en-US/legal/privacy/firefox-en.html|url-status=dead}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು GUIಯಲ್ಲಿಯೇ ಡೇಟಾ ನೀಡುಗರನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ,<ref>{{cite web|url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=342188|title=Bug 342188 - support changing the local list data provider|accessdate=2007-01-24|publisher=Bugzilla@Mozilla}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಡೇಟಾ ನೀಡುಗರು ಯಾರು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಗೂಗಲ್‌ನ [[ಕೂಕಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತೀ ನವೀಕರಣ ಕೋರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=368255|title=Bug 368255 sending Google's cookie with each request for update in default antiphishing mode|accessdate=2007-02-05|publisher=Bugzilla@Mozilla}}</ref> ಕೆಲವು{{Who|date=October 2009}} [[ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ಗೌಪ್ಯತೆ]] ಪ್ರಚಾರಮಾಡುವ ಗುಂಪುಗಳು ಗೂಗಲ್‌ ಈ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಗೌಪ್ಯತೆ ನೀತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, "ಸುರಕ್ಷಿತಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌" ಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರುವ ಕಲೆಹಾಕಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗೂಗಲ್ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರ ಪಾಲುದಾರರನ್ನೂ ಸೇರಿ ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="GoogleFirefoxPrivacyPolicy">{{cite web|url=http://code.google.com/apis/safebrowsing/firefox3_privacy.html|title=Google Safe Browsing Service in Mozilla Firefox Version 3|accessdate=2009-02-27|publisher=google.com}}</ref> ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರ ಒಂದು [[CNBC]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ [[ಆಸಾ ಡಾಟ್ಸ್‌ಲೆರ್‌]] ದಲ್ಲಿನ ಗೂಗಲ್‌ ಸಿಇಒ [[ಎರಿಕ್ ಸ್ಮಿಟ್‌]]ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ<ref>{{cite web|url=http://gawker.com/5419271/google-ceo-secrets-are-for-filthy-people|title=Google CEO: Secrets Are for Filthy People|accessdate=2009-12-15|publisher=gawker.com}}</ref> ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ [[ಬಿಂಗ್‌]] ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://weblogs.mozillazine.org/asa/archives/2009/12/if_you_have_nothing.html|title=if you have nothing to hide...|accessdate=2009-12-15|date=2009-12-10|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213170522/http://weblogs.mozillazine.org/asa/archives/2009/12/if_you_have_nothing.html|url-status=dead}}</ref> ಗೂಗಲ್‌ ತನ್ನ ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಭದ್ರತೆಯು ಗೂಗಲ್‌ನ ಕ್ರೋಮ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆಯ ಕುರಿತಾದ ದೋಷಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref>http://www.betanews.com/article/Mozilla-credited-with-discovering-exploitable-Google-Chrome-2-flaw/1251232310</ref> 2005 ರಲ್ಲಿ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ [[US$]]52.9 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 95 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು ಹುಡುಕಾಟ ಎಂಜಿನ್ ರಾಯಧನದಿಂದಲೇ ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="mf2006statement">{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/documents/mf-2006-audited-financial-statement.pdf|title=Mozilla Foundation and subsidiary - Independent Auditors' Report and Consolidated Financial Statements|format=PDF|accessdate=2007-11-06|author=Hood & Strong, LLP. |date=December 31, 2006|publisher=[[Mozilla Foundation]]}} ಪುಟ 11.</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.lizardwrangler.com/2007/01/02/the-mozilla-foundation-achieving-sustainability/|title=The Mozilla Foundation: Achieving Sustainability|accessdate=2008-06-23 |date=January 2, 2007|last=Baker|first=Mitchell|authorlink=Mitchell Baker|publisher=Mitchell's Blog}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ US$66.9 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಳಿಸಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು ಹುಡುಕಾಟ ಎಂಜಿನ್ ರಾಯಧನದಿಂದಲೇ ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="mf2006statement" /><ref>{{cite web|url=http://blog.lizardwrangler.com/2007/10/22/beyond-sustainability/|title=Beyond Sustainability|accessdate=2008-06-23 |date=October 22, 2007|last=Baker|first=Mitchell|authorlink=Mitchell Baker|publisher=Mitchell's Blog}}</ref> 2007 ರಲ್ಲಿ, the ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ US$81 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಳಿಸಿದ್ದವು, ಮತ್ತು 88 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು (US$66 ಮಿಲಿಯನ್‌) ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="mf2007statement">{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/documents/mf-2007-audited-financial-statement.pdf|title=Mozilla Foundation and Subsidiary - Independent Auditors' Report and Consolidated Financial Statements|format=PDF|accessdate=2009-02-27|author=Hood & Strong, LLP. |date=December 31, 2007 and 2006|publisher=[[Mozilla Foundation]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.lizardwrangler.com/2008/11/19/sustainability-in-uncertain-times/|title=Sustainability in Uncertain Times|accessdate=2009-02-27 |date=November 19, 2008|last=Baker|first=Mitchell|authorlink=Mitchell Baker|publisher=Mitchell's Blog}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ US$78.6 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಳಿಸಿದ್ದವು, ಮತ್ತು 91 ಶೇಕಡಾ ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="mf2008statement">{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/documents/mf-2008-audited-financial-statement.pdf|title=Mozilla Foundation and Subsidiaries - Independent Auditors' Report and Consolidated Financial Statements|format=PDF|accessdate=2009-11-21|author=Hood & Strong, LLP. |date=December 31, 2008 and 2007|publisher=[[Mozilla Foundation]]}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ಇವುಗಳನ್ನು [[IRS]] ಆಡಿಟ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವರ{{Who|date=October 2009}} ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಲಾಭಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref name="mf2007statement" /><ref name="mf2008statement" /><ref name="TechCrunchMozGoog">{{cite web|url=http://www.techcrunch.com/2008/11/19/google-makes-up-88-percent-of-mozillas-revenues-threatens-its-non-profit-status/|title=Google Makes Up 88 Percent Of Mozilla’s Revenues, Threatens Its Non-Profit Status|accessdate=2009-02-27 |date=November 19, 2008|last=Schonfeld|first=Erick|publisher=TechCrunch}}</ref> === ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌‌ನಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಸ್ಟೀವ್ ವಾಮೋಸ್‌, 2004 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ತಾನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಒಂದು ಆತಂಕವೆಂದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಬಳಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಗುಚ್ಛದ ಕುರಿತು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬೇಡಿಕೆಯೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.zdnet.com.au/news/soa/Microsoft-Firefox-does-not-threaten-IE-s-market-share/0,139023165,139166227,00.htm|title=Microsoft: Firefox does not threaten IE's market share|accessdate=2007-01-24|date=2004-11-11|last=Kotadia|first=Munir|publisher=ZDNet|archive-date=2007-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070520083732/http://www.zdnet.com.au/news/soa/Microsoft-Firefox-does-not-threaten-IE-s-market-share/0,139023165,139166227,00.htm|url-status=dead}}</ref> ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್‌]] ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೆ "ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜನರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆಯೇ?"<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4508897.stm|title=The assault on software giant Microsoft|accessdate=2007-01-24 |date=May 9, 2005|last=Weber|first=Tim|publisher=BBC News}}</ref> ಜೂನ್‌ 30, 2005 ರ ಒಂದು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ [[SEC]] ಫೈಲಿಂಗ್ ಪ್ರಕಾರ "ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಂತಹ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ನೀಡುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ನಮ್ಮ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನೀಡುತ್ತದೆ."<ref>{{cite web|url=http://www.linux.org/news/2005/09/01/0001.html|title=SEC Filing Shows Microsoft Fears Firefox, Lawsuits Over Bugs|accessdate=2007-01-24|date=September 1, 2005|last=Keizer|first=Gregg|publisher=Linux Online|archive-date=2010-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100502153321/http://www.linux.org/news/2005/09/01/0001.html|url-status=dead}}</ref> ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ರ ಬಿಡುಗಡೆ ಫಾಸ್ಟ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನದಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದು ಈ ಮೊದಲು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು RSS ಫೀಡ್‌ಗಳಂತಹ ಕಾರ್ಯಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4516269.stm|title=How Microsoft plans to beat its rivals|accessdate=2008-04-09 |date=May 10, 2005|last=Weber|first=Tim|publisher=BBC News}}</ref> ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತವು ಮೋಜಿಲ್ಲಾದೊಂದಿಂಗೆ ಅಂತಹ ಸಂಬಂಧವೇನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅವರು ನಿಯತವಾಗಿ ಭೇಟಿಮಾಡಿ [[ವಿಸ್ತರಿತ ವ್ಯಾಲಿಡೇಶನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ಗಳಂ]]ತಹ ವೆಬ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/ie/archive/2005/11/21/495507.aspx|title=Better Website Identification and Extended Validation Certificates in IE7 and Other Browsers|accessdate=2007-04-03 |date=November 21, 2005|publisher=IE Blog}}</ref> In 2005 ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವೆಬ್‌ ಫೀಡ್‌ಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ [[ವೆಬ್‌ ಫೀಡ್‌]] ಲೋಗೊ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/rssteam/archive/2005/12/14/503778.aspx|title=Icons: It's still orange|accessdate=2007-04-03 |date=December 14, 2005|publisher=RSS}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ 2006 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಗೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಆಗ ಬಂದಿದ್ದ ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು,<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/Microsoft-reaches-out-to-Firefox-developers/2100-7344_3-6108221.html?tag=nl|title=Microsoft reaches out to Firefox developers|accessdate=2007-01-24 |date=2006-08-22|last=Barker|first=Colin|publisher=[[CNET Networks|CNET]] News}}</ref> ಮತ್ತು ಈ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/Microsoft-offers-helping-hand-to-Firefox/2100-1032_3-6109455.html|title=Microsoft offers helping hand to Firefox|accessdate=2007-01-24 |date=2006-08-24|last=Barker|first=Colin|publisher=[[CNET Networks|CNET]] News}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2006 ರಲ್ಲಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ವನ್ನು ಸಫಲವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದುದಕ್ಕೆ ಶುಭಾಶಯವಾಗಿ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡ ಮೊಜಿಲ್ಲಾಗೆ ಒಂದು ಕೇಕನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://fredericiana.com/2006/10/24/from-redmond-with-love/|title=From Redmond With Love|accessdate=2007-01-24|date=2006-10-24|last=Wenzel|first=Frédéric|publisher=fredericiana (weblog of a Mozilla Corporation intern)|archive-date=2007-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125105213/http://www.fredericiana.com/2006/10/24/from-redmond-with-love/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://interviews.slashdot.org/article.pl?sid=06/11/09/1445241 |title=Mozilla People Answer Firefox 2.0 Questions |accessdate=2007-07-14 |work=}}</ref> [[ಬ್ರೌಸರ್‌ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ]] ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿ, ಕೆಲವು ಓದುಗರು ಆ ಕೇಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಷ ಹಾಕಿರಬಹುದು ಎಂದು ತಮಾಷೆ ಮಾಡಿದರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಹಾ ಒಂದು ಕೇಕ್ ಅನ್ನು ಅದರ ತಯಾರಿಕೆ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅವರು [[ತೆರೆದ ಮೂಲ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] ಚಳುವಳಿ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.tonychor.com/archive/2006_10.html |title=Tonynet Explorer: October 2006 Archives |publisher=Tonychor.com |date= |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2009-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201065838/http://www.tonychor.com/archive/2006_10.html |url-status=dead }}</ref> IE ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡವು ಜೂನ್‌ 17, 2008 ರಂದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ರ ಸಫಲ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಶುಭಾಶಯ ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಇನ್ನೊಂದು ಕೇಕ್ ಅನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://fredericiana.com/2008/06/17/from-redmond-with-love-part-2/|title=From Redmond With Love, Part 2|accessdate=2008-06-18|date=2008-06-17|last=Wenzel|first=Frédéric|publisher=fredericiana (weblog of a Mozilla Corporation intern)|archive-date=2008-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080622150906/http://fredericiana.com/2008/06/17/from-redmond-with-love-part-2/|url-status=dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 2007 ರಲ್ಲಿ, ಜೆಫ್ ಜೋನ್ಸ್ (ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಒಬ್ಬ "ಭದ್ರತೆ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ದೇಶಕ") ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾ, ಉದ್ಯಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೀಕರ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://blogs.csoonline.com/internet_explorer_and_firefox_vulnerability_analysis_report|title=Internet Explorer and Firefox Vulnerability Analysis Report|date=2007-11-30|accessdate=2009-06-24|archive-date=2010-01-17|archive-url=https://www.webcitation.org/5mq3x9Bql?url=http://blogs.csoonline.com/internet_explorer_and_firefox_vulnerability_analysis_report|url-status=dead}}</ref> ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕ [[ಮೈಕ್ ಶೇವರ್‌]] ಈ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಭದ್ರತೆ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಕಡೆಗಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸದಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ದೋಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://shaver.off.net/diary/2007/11/30/counting-still-easy-critical-thinking-still-surprisingly-hard/|title=counting still easy, critical thinking still surprisingly hard|date=30 November 2007|accessdate=2009-06-24|archive-date=2008-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226235248/http://shaver.off.net/diary/2007/11/30/counting-still-easy-critical-thinking-still-surprisingly-hard/|url-status=dead}}</ref> [[ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಏರಿಯಾ]] [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌]] ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ 2010 ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>ಬಿಬಿಸಿ, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8537763.stm ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಯೂರೊಪಿಯನ್ನರಿಗೆ ಬ್ರೌಸರ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ ], 1 ಮಾರ್ಚ್ 2010</ref> ===.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ 3.5 ಸರ್ವೀಸ್‌ ಪ್ಯಾಕ್‌ 1 === ಫೆಬ್ರುವರಿ 2009 ರಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿ 3.5 ರ ಸರ್ವೀಸ್‌ ಪ್ಯಾಕ್‌ 1 ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ನವೀಕರಣವು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ([[ಕ್ಲಿಕ್‌ಒನ್ಸ್‌]] ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು).<ref>{{cite web|url=http://www.zdnetasia.com/techguide/security/0,39044901,62055736,00.htm|title=Microsoft may be Firefox's worst vulnerability|date=7 July 2009|accessdate=2009-08-20|archive-date=2011-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524140510/http://www.zdnetasia.com/microsoft-may-be-firefox-s-worst-vulnerability-62055736.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ಈ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಮುಖಾಂತರ ತೆಗೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮೇಲೆ ಈ ನವೀಕರಣವು ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.annoyances.org/exec/show/article08-600|title=Remove the Microsoft.NET Framework Assistant (ClickOnce) Firefox Extension|date=27 February 2009|accessdate=2009-08-20|archive-date=2009-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310191258/http://www.annoyances.org/exec/show/article08-600|url-status=dead}}</ref> ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ ಅನ್ನಾಯನ್ಸಸ್.ಆರ್ಗ್ ಈ ನವೀಕರಣದ ಕುರಿತು ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕೆಲವು ತಾಸುಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಉದ್ಯೋಗಿ ಬ್ರಾಡ್ ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್ ತನ್ನ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಈ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ತೆಗೆಯುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ವಿವರವಾದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/brada/archive/2009/02/27/uninstalling-the-clickonce-support-for-firefox.aspx|title=Brad Abrams: Uninstalling the ClickOnce Support for Firefox|date=27 February 2009|accessdate=2009-08-20}}</ref> 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2009 ರಂದು, ಮೊಜಿಲ್ಲಾವು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳು]] ಸೇವೆಯಿಂದ ತಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|last=Morgan|first=Michael|title=blocklist evil versions of microsoft.NET Framework Assistant (the name of the add-on slipped into Firefox)|work=Bugzilla@Mozilla|publisher=[[Mozilla Foundation]]|date=2009-10-16|url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=522777#c18}}</ref> ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಇದು ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಈ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಅನ್ನು ತಡೆಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|last=Shaver|first=Mike|title=update:.NET Framework Assistant (ClickOnce support) unblocked|date=2009-10-18|accessdate=2009-12-10|url=http://shaver.off.net/diary/2009/10/18/update-net-framework-assistant-clickonce-support-unblocked/|archive-date=2009-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221010751/http://shaver.off.net/diary/2009/10/18/update-net-framework-assistant-clickonce-support-unblocked/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Shaver|first=Mike|title=update on the.NET Framework Assistant and Windows Presentation Foundation plugin blocking from this weekend|date=2009-10-19|accessdate=2009-12-10|url=http://shaver.off.net/diary/2009/10/19/update-on-the-net-framework-assistant-and-windows-presentation-foundation-plugin-blocking-from-this-weekend/|archive-date=2009-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224203611/http://shaver.off.net/diary/2009/10/19/update-on-the-net-framework-assistant-and-windows-presentation-foundation-plugin-blocking-from-this-weekend/|url-status=dead}}</ref> ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್‌ (ಜೂನ್‌ 10, 2009 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳು ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಆವೃತ್ತಿ 1.1, ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿರುವುದು) ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯು allows the ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last=Krebs|first=Brian|title=Microsoft's Fix for the Firefox Add-on Snafu|date=2009-06-03|accessdate=2009-12-10|url=http://voices.washingtonpost.com/securityfix/2009/06/microsoft_patch_to_fix_firefox.html|archive-date=2012-07-19|archive-url=https://archive.today/20120719023643/http://voices.washingtonpost.com/securityfix/2009/06/microsoft_patch_to_fix_firefox.html|url-status=dead}}</ref> === ಅಪಾಯಸಾಧ್ಯತೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು === ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಭದ್ರತೆ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಬೇಗದಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 2006 ರ ಮೊದಲ ಅರ್ಧದ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದಿಂದ ರೂಪಿಸಿದ [[ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್‌]] ನ [http://www.symantec.com/about/news/release/article.jsp?prid=20060925_02 ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಥ್ರೆಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ Vol. 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226112801/http://www.symantec.com/about/news/release/article.jsp?prid=20060925_02 |date=2010-02-26 }} ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ (47 ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ 38), ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲಾಯ್ಟ್ ಕೋಡ್‌ ಲಭ್ಯವಾದ ಮೇಲೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಕೆಲವರ{{Who|date=January 2010}} ಪ್ರಕಾರ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ<ref>{{cite web|url=http://www.infoworld.com/d/security-central/security-firms-fight-firefox-fire-fire-032|title=Security firms fight Firefox fire with fire|work=InfoWorld|author=Bob Francis}}</ref>, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಮಿಚ್ಚೆಲ್ ಬೇಕರ್‌]] ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ: "ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದೇನೂ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ".<ref name="popularity-insecure">{{cite web|url=http://software.silicon.com/applications/0,39024653,39128935,00.htm|title=Popularity won't make Firefox insecure, says Mozilla head|work=silicon.com|author=Michael Kanellos|accessdate=2006-10-13|archive-date=2011-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521071123/http://www.silicon.com/technology/software/2005/03/23/popularity-wont-make-firefox-insecure-says-mozilla-head-39128935/|url-status=dead}}</ref> === ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ === [[ಯುನಿಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ರೆಡಿನೆಸ್ ಟೀಮ್]] (US-CERT) ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2004 ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವೇ ಅದನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅವರ ಯಾವ ಕಾಳಜಿಗಳೂ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.kb.cert.org/vuls/id/713878|title=Vulnerability Note VU#713878|work=US-CERT|accessdate=2006-10-13}}</ref> <blockquote>IE ಡೊಮೇನ್/ಝೋನ್ ಭದ್ರತಾ ಮಾದರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಫೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಸ್ಥಳೀಯ ಮಶಿನ್ ಜೋನ್) ಟ್ರಸ್ಟ್, ಡೈನಾಮಿಕ್ HTML (DHTML) ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಮಾಡೆಲ್ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಮಾಲೀಕತ್ವದ DHTML ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು), HTML ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, MIME ಟೈಪ್ ಡಿಟರ್ಮಿನೇಶನ್, ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ (GUI), ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟೀವ್‌ಎಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ... IE ಯನ್ನು ವಿಂಡೋಸ್‌ಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ದಾಳಿಕಾರರಿಗೆ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.</blockquote> [[ಬ್ರೂಸ್ ಶೀನಿಯರ್‌]]<ref>{{cite web|url=http://www.schneier.com/blog/archives/2004/12/safe_personal_c.html|title=Safe Personal Computing|author=Bruce Schneider|accessdate=2006-10-13}}</ref> ಮತ್ತು [[ಡೇವಿಡ್ ಎ. ವೀಲರ್]],<ref>{{cite web|url=http://www.dwheeler.com/essays/securing-windows.html#dontuseie|title=Securing Microsoft Windows (for Home and Small Business Users)|author=David A. Wheeler|accessdate=2006-10-13}}</ref> ಮುಂತಾದ ಭದ್ರತೆ ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಬೇರೆಯ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಬಳಸಬೇಕು; ವೀಲರ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಂಕಣಕಾರರು ಸಹಾ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ''[[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್]]'' ಅಂಕಣಕಾರ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಎಸ್. ಮೋಸ್‌ಬರ್ಗ್]],<ref name="WSJHowTo"/> ''[[ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್]]'' ಅಂಕಣಕಾರ ರಾಬ್ ಪೆಗೊರಾರೊ,<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A47146-2004Nov13.html|title=Firefox Leaves No Reason to Endure Internet Explorer|author=Rob Pegoraro|work=Washington Post|accessdate=2006-10-13}}</ref> ''[[ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೆ]]'' ಯ ಬೈರನ್ ಅಕೊಹಿಡೋ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಸ್ವಾರ್ಟ್ಸ್,<ref>{{cite web|url=http://www.usatoday.com/tech/news/computersecurity/2004-09-08-zombieinfect_x.htm|title=Signs your PC's under siege, and what you can do|work=USA Today|author=Byron Acohido and Jon Swartz|accessdate=2006-10-13}}</ref> ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]''' ನ [[ಅರಿಕ್ ಹೆಸೆಲ್‌ಡಾಲ್]],<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/2004/09/29/cx_ah_0929tentech.html?partner=tentech_newsletter|title=Better Browser Now The Best|author=Arik Hesseldahl|work=Forbes|accessdate=2006-10-26}}</ref> ಇವೀಕ್‌.ಕಾಮ್ ವರಿಷ್ಟ ಸಂಪಾದಕ ಸ್ಟೀವನ್‌ ಜೆ. ವ್ಯಾಗನ್-ನಿಕೋಲ್ಸ್,<ref>{{cite web|url=http://www.eweek.com/c/a/Linux-and-Open-Source/Internet-Explorer-Is-Too-Dangerous-to-Keep-Using/|title=Internet Explorer Is Too Dangerous to Keep Using|author=Steven J. Vaughan-Nichols|work=eWEEK.com|accessdate=2006-10-13}}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್‌ನ ಸ್ಕಾಟ್ ಫಿನ್ನೀ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.desktoppipeline.com/53700233|title=Firefox 1.0: The New World Wide Web Champ?|author=Scot Finnie|work=InformationWeek|accessdate=2006-10-13|archive-date=2006-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20060322042336/http://www.desktoppipeline.com/53700233|url-status=dead}}</ref>''' '' === ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ: * ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್,ಜೂನ್ 2008<ref>{{cite web|author=By&nbsp;Michael Muchmore |url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2317294,00.asp |title=Firefox 3 - At A Glance - Reviews by PC Magazine |publisher=Pcmag.com |date=1994-12-01 |accessdate=2009-12-19}}</ref> * ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್,ಜೂನ್ 2008<ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-3/4505-3514_7-33087853.html|title=Firefox 3 Browser reviews - CNET Reviews|accessdate=2008-07-18|archive-date=2008-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080716212043/http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-3/4505-3514_7-33087853.html|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ 100 ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2008, ಮೇ 2008<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/146161-4/the_100_best_products_of_2008.html|title=The 100 Best Products of 2008 - numbers 21 through 30|accessdate=2009-04-13|archive-date=2012-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120221123243/http://www.pcworld.com/article/146161-4/the_100_best_products_of_2008.html|url-status=dead}}</ref> * ವೆಬ್‌ವೇರ್ 100 ವಿನ್ನರ್, ಏಪ್ರಿಲ್ 2008<ref>{{cite web|url=http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html|title=Webware 100 Award Winner Firefox|accessdate=2008-04-25|archive-date=2008-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511152117/http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html|url-status=dead}}</ref> * ವೆಬ್‌ವೇರ್ 100 ವಿನ್ನರ್,ಜೂನ್ 2007<ref>{{cite web|url=http://www.webware.com/8301-13546_109-9729691-29.html|title=Webware 100 Award Winner Firefox|accessdate=2007-10-22|archive-date=2007-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070712013214/http://www.webware.com//8301-13546_109-9729691-29.html|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ 100 ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2007, ಮೇ 2007<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/131935-5/the_100_best_products_of_2007.html|title=The 100 Best Products of 2007|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219133312/http://www.pcworld.com/article/131935-5/the_100_best_products_of_2007.html|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ಆಕ್ಟೋಬರ್ 2006<ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2047445,00.asp|title=Firefox 2.0 Review|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682F51uiO?url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2047445,00.asp|url-status=dead}}</ref> * ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ಆಕ್ಟೋಬರ್ 2006<ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-2/4505-3514_7-32126746.html|title=Firefox 2 CNET Editor's Review|accessdate=2007-10-22|archive-date=2014-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219081305/http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-2/4505-3514_7-32126746.html|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ 100 ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2006, ಜುಲೈ 2006<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/125706-13/the_100_best_products_of_2006.html|title=The 100 Best Products of 2006|accessdate=2007-10-22|archive-date=2008-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080703051139/http://www.pcworld.com/article/125706-13/the_100_best_products_of_2006.html|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಾ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟೂಲ್ಸ್ ಕೆಟಗರಿ,ಜನವರಿ 2006<ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1903598,00.asp|title=Mozilla Firefox & Altiris SVS|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FHPuhp?url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1903598,00.asp|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದ ಇಯರ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 27, 2005<ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1898240,00.asp|title=Best of the Year, Software: Home, Firefox|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FKqmjE?url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1898240,00.asp|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ಪ್ರೊ ರೀಯಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ (ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌), ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 2005<ref>{{cite web|url=http://www.pcpro.co.uk/news/81155/pc-pro-awards-2005-the-winners.html|title=PC Pro Awards 2005 - the winners|accessdate=2007-10-22}}</ref> * ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ನವೆಂಬರ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/security-utility-services/firefox-1-5/4505-9241_7-31516411.html?tag=prod|title=Firefox 1.5, CNET editors' review|accessdate=2007-10-22}}</ref> * ಯುಕೆ ಯುಸಾಬಿಲಿಟಿ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ಸ್ ಅಸೊಸಿಯೇಶನ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಸಾಪ್ಟ್‌ವೇರ್ ‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ 2005, ನವೆಂಬರ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.usabilitynews.com/news/article2786.asp|title=First UK UPA Awards commend Firefox, Flickr, Google, Apple, John Lewis and BA|accessdate=2007-10-22|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125054917/http://www.usabilitynews.com/news/article2786.asp|url-status=dead}}</ref> * ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್ ವಿತ್ ಎ 4.5 ಮೈಸ್ ರೇಟಿಂಗ್, ನವೆಂಬರ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.macworld.com/2005/09/reviews/browserrdp/index.php|title=Web browser roundup|accessdate=2007-10-22|archive-date=2007-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026125544/http://www.macworld.com/2005/09/reviews/browserrdp/index.php|url-status=dead}}</ref> * ಸಾಪ್ಟ್‌ಪೀಡಿಯಾ ಯುಸರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್ ಅವಾರ್ಡ್,ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://news.softpedia.com/news/Firefox-Receives-the-Softpedia-User-s-Choice-Award-8221.shtml|title=Firefox Receives Softpedia User’s Choice Award|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FWnaS0?url=http://news.softpedia.com/news/Firefox-Receives-the-Softpedia-User-s-Choice-Award-8221.shtml|url-status=dead}}</ref> * ಟಿಯಿಎಕ್ಸ್ ೨೦೦೫ ರೀಡರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.tuxmagazine.com/node/1000151|title=UX 2005 Readers' Choice Award Winners Announced|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523155244/http://www.tuxmagazine.com/node/1000151|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದ ಇಯರ್, ಜೂನ್ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|title=The 100 Best Products of 2005|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FYl2T9?url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|url-status=dead}}</ref> * ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದ ವೆಬ್, ಮೇ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/bow/b2c/review.jhtml?id=7702|title=Best of the Web, BOW Directory, Look It Up, Web Browsers, Firefox|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516080102/http://www.forbes.com/bow/b2c/review.jhtml?id=7702|url-status=dead}}</ref> * ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ಮೇ 2005<ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1815875,00.asp|title=Firefox 1.0.3|accessdate=2007-10-22|archive-date=2009-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728222543/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1815875,00.asp|url-status=dead}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌]] * [[ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ನೇವಿಗೇಟರ್‌]] * [[ಬ್ರೌಸರ್‌ ಯುದ್ಧಗಳು]] * [[ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ]] * [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಿಸಮ್]] * [[ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಕಾಲ]] * [[ದ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == {{refbegin|2}} * {{cite book | last = Cheah | first = Chu Yeow | title = Firefox Secrets: A Need-To-Know Guide | publisher = O'Reilly | year = 2005 | isbn = 0-9752402-4-2}} * {{cite book | last = Feldt | first = Kenneth C. | title = Programming Firefox | publisher = O'Reilly | year = 2007 | isbn = 0-596-10243-7}} * {{cite book | last = Granneman | first = Scott | title = Don't Click on the Blue e!: Switching to Firefox | publisher = O'Reilly | year = 2005 | isbn = 0-596-00939-9}} * {{cite book | last = Hofmann | first = Chris | coauthors = Marcia Knous, & John Hedtke | title = Firefox and Thunderbird Garage | publisher = Prentice Hall PTR | year = 2005 | isbn = 0-13-187004-1}} * {{cite book | last = McFarlane | first = Nigel | title = Firefox Hacks | publisher = O'Reilly | year = 2005 | isbn = 0-596-00928-3}} * {{cite book | last = Reyes | first = Mel | title = Hacking Firefox: More Than 150 Hacks, Mods, and Customizations | publisher = Wiley | year = 2005 | isbn = 0-7645-9650-0}} * {{cite book | authorlink = Blake Ross | last = Ross | first = Blake | title = Firefox for Dummies | publisher = Wiley | year = 2006 | isbn = 0-471-74899-4}} {{refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sisterlinks}} {{wikinews|Firefox browser attempts to break world record}} * [[ಅಂತಿಮ-ಬಳಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ]] [http://www.firefox.com/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್] * [http://www.mozilla.org/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್] * [http://www.spreadfirefox.com/ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಾಪಾರೀ/ಜಾಹೀರಾತು ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041016074722/http://www.spreadfirefox.com/ |date=2004-10-16 }} * {{dmoz|Computers/Software/Internet/Clients/WWW/Browsers/Firefox}} {{Mozilla projects}} {{Web browsers}} {{FLOSS}} {{Aggregators}} {{gopher clients}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಉಚಿತ ಎಫ್‌ಟಿಪಿ ಗ್ರಾಹಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಗೊಫರ್ ಗ್ರಾಹಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಉಚಿತ ಬಹುಭಾಷಿಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಸಿ ++ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ಯಾಮ್‌ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:2002 ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರಜಾಲ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಶ್ರ-ವೇದಿಕೆಯ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಲಿನಕ್ಸ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:OS/2 ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:POSIX ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನಿಕ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ವಿಂಡೋಸ್‌ ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] 0z9iub5g6b28ru9mia0szt5saeize58 0 23907 1377348 1377113 2026-07-27T06:33:51Z Prathvi Acharya 87484 1377348 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image = Pookalam2009onam.jpg |caption =ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಪೂಕಲಂ, ಓಣಂ 2009 |holiday_name =ಓಣಂ |official_name =[[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]]: ഓണം |English name =ಓಣಂ |observed by =[[ಮಲಯಾಳಿಗಳು]]. [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂಗಳು]] |date =[[ಶ್ರಾವಣ|ಓಣಂ]] [[ನಕ್ಷತ್ರ]] [[ಚಿಂಗಂ]] ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ |ಆಚರಣೆಗಳು =[[ಸದ್ಯ]], ''ತಿರುವತಿರ ಕಳಿ'', [[ಪುಲಿ ಕಲಿ]], ''ಪೂಕಳಂ'', ''ಓಣ-ತಳ್ಳು'' |type =[[ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]]/[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನಗಳು|ಭಾರತೀಯ ಹಬ್ಬ]] |significance =ತಿರುವೋಣಿಯಂದು, ರಾಜ [[ಮಹಾಬಲಿ]] ಪ್ರತಿ [[ಮಲಯಾಳಿ]] ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. }} {{databox}} '''ಓಣಮ್'''[[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]]ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು [[ಮಲಯಾಳೀ]] ಪಂಚಾಂಗದ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು ಚಿಂಗಮ್(ಆಗಸ್ಟ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಮ್ರಾಟ [[ಮಹಾಬಲಿ]]ಯು ಮನೆಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದ ಕುರುಹಾಗಿ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಸಡಗರದಿಂದ ಜರುಗುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಕೇರಳದ ಹಲವಾರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯ ಎಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ತುಂಬಾ ಕ್ಲಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪುಷ್ಪ ಚಿತ್ತಾರಗಳು, ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು, ಹಾವು ದೋಣಿಯಾಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು, ಕೈಕೊತ್ತಿಕಲಿ ನೃತ್ಯ - ಇವೆಲ್ಲ ಈ ಉತ್ಸವದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹೊಸಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತೊಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಪುರುಷರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ಮುಂಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸ್ಕರ್ಟ್ ತರದ ಉಡುಪನ್ನು(ಪಂಚೆ)ಧರಿಸಿದರೆ,ಮಹಿಳೆಯರು ಅದೇ ತರಹದ ಮುಂಡುವಿನ ಮೇಲೊಂದು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ''ನರಿಯತ್ತು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮೇಲಂಗಿಯನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಾಲಕಿಯರು ''ಪಾವಡ'' ವೆಂಬ ಲಂಗ, ಮೇಲೊಂದು ರವಿಕೆಯನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಸಡಗರದಿಂದ ಓಡಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಓಣಂ ಕೇರಳದ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬವೂ ಹೌದು. {{Citation needed|date=September 2009}} ==ಮಹತ್ವ == ಓಣಂ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿಸಿ, ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಭತ್ತದ ಸುಗ್ಗಿಯ ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದ ಹೂಫಸಲು - ಇವೆರಡರ ಸಂಗಮದ ಕುರುಹಾಗಿ ಮತ್ತು ಅರಸ [[ಮಾವೆಳಿ]]ಯು ಪಾತಾಳಲೋಕದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಭೇಟಿಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ, ಮಲಯಾಳಿ ತಿಂಗಳು ಚಿಂಗಂನಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅರಸ ಮಾವೆಳಿಯನ್ನು ಕೇರಳದ ಜನತೆ ಆರಾಧಿಸುತ್ತ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಓಣಂ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಇದೆ. ಪುರಾಣ ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಕೇರಳವು ಸುವರ್ಣ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಯೂ ಸಂತಸ, ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತು ಸಂತೃಪ್ತಿಯಿಂದಿದ್ದು, ಅರಸನೂ ಕೂಡ ಅವರೆಲ್ಲರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಶೇಷತೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನ್ಯೂನತೆ ಇತ್ತು. ಅವನು ಅಹಂಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆಯೂ ಮಹಾಬಲಿ ತನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳ ಫಲವಾಗಿ ದೇವರಿಂದ ಅವನೊಂದು ವರ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅದೆಂದರೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಅವನು ತೀರಾ ಆತ್ಮೀಯರಾಗಿದ್ದ ತನ್ನ ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಅವನು ಭೂಲೋಕವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ಆ ದಿವಸವನ್ನೇ ಅಲ್ಲಿ ಓಣಂ ಆಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಅರಸನೆಡೆಗೆ ತಮಗಿರುವ ಅಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಸಂತಸವನ್ನು ಕೃತಜ್ಞತಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಜರುಗುವ ಈ ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವೆಲ್ಲ ಮೈದಾಳಿರುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೆ, ಜನರ ಉತ್ಸಾಹ, ಸಂಭ್ರಮಗಳು ಮುಗಿಲು ಮುಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಓಣಂ ಉತ್ಸವಾಚರಣೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ ತಿರುಓಣಂನ ದಿವಸ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಓಣಸಾದ್ಯ ಎಂಬ ಅದ್ಭುತ ತಿನಿಸು. ಇದು 9 ತರದ ಭೋಜನವಾಗಿದ್ದು, 11 ರಿಂದ 13 ಬಗೆಯ ತರಾವರಿ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಓಣಸಾದ್ಯವನ್ನು ಬಾಳೆಯ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜನರು ಕೂಡ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಾಸಿದ ಚಾಪೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂತು ಈ ಭೋಜನವನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಾರೆ. ಓಣಂ ಉತ್ಸವದ ಮತ್ತೊಂದು ಮೋಡಿಮಾಡುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ ವಲ್ಲಂಕಲಿ ಎನ್ನುವ ಹಾವು ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ. ಈ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಪಂಪಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಸಿಂಗಾರಗೊಂಡಿರುವ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ನಾವಿಕರು ಕೇಕೆ ಹಾಕುತ್ತ ಕೂತು, ಮೇರೆ ಮೀರಿದ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಆನಂದದಿಂದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ದೋಣಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನ ನೆರೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬ. ಓಣಂನ ದಿವಸ ಓಣಕಲಿಕಾಲ್ ಎನ್ನುವ ಆಟವನ್ನು ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಆಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ. ಹೆಚ್ಚು ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮವನ್ನು ಹಾಕಿ ಆಡಲಾಗುವ ಆಟಗಳಾದ ತಳಪ್ಪಂತುಕಲಿ (ಇಲ್ಲಿ ಚೆಂಡನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಆಮ್ಬೆಯಲ್(ಬಿಲ್ಲಿನಾಟ), ಕುಟುಕುಟು ಮತ್ತು ಕಯ್ಯಮಕಲಿ ಹಾಗೂ ಅತ್ತಕಳಂ ಎಂಬುವ ಕಾಳಗದ ಆಟಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಕುರುಹಾಗಿ ಅವರವರ ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ತುಂಬಾ ಸುಂದರವೂ, ಸಂಕೀರ್ಣವೂ ಆದ ಪೂಕ್ಕಳಂ ಎಂಬ ಪುಷ್ಪ ರಂಗವಲ್ಲಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಓಣಂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೈಕೊತ್ತಿ ಕಲಿ ಮತ್ತು ತುಂಬಿ ತುಳ್ಳಾಲ್ ಎಂಬೆರಡು ಬಗೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾದ ನೃತ್ಯಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಕುಮ್ಮಟ್ಟಿಕಲಿ ಮತ್ತು ಪುಲಿಕಲಿಗಳಂತೂ ಇಡೀ ಉತ್ಸವದ ಮೇರು ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾಬಲಿ]]ಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಸುವರ್ಣಯುಗ ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಓಣಂನ ದಿವಸ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಗೀತೆಯನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ನಾವು ಕೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ: (ಅನುವಾದ) {{cquote|ನಮ್ಮ ರಾಜನಾದ ಮಾವೇಲಿ ದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಸಮಾನತೆ ಇತ್ತು. <br />ಮತ್ತು ಜನರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲಾಸದಿಂದಿದ್ದರು; <br />ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹಾನಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. <br /> ಆತಂಕವಾಗಲೀ ಅನಾರೋಗ್ಯವಾಗಲೀ ಇರಲಿಲ್ಲ, <br />ಮಕ್ಕಳ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಲೇ ಇಲ್ಲ. <br /> ಯಾವುದೇ ಸುಳ್ಳು ಇರಲಿಲ್ಲ, <br />ಕಳ್ಳತನವಾಗಲೀ ಮೋಸವಾಗಲೀ ಇರಲಿಲ್ಲ, <br /> ಮತ್ತು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಸುಳ್ಳಾಗಲಿಲ್ಲ. <br /> ಅಳತೆಗಳು ಮತ್ತು ತೂಕಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ; <br /> ಯಾರೂ ತನ್ನ ನೆರೆಯವರಿಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿಲ್ಲ. <br />ನಮ್ಮ ದೊರೆ ಮಾವೇಲಿ ನಾಡನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, <br /> ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ಒಂದು ಜಾತಿರಹಿತ ಜನಾಂಗವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.}} == ಪುರಾಣಪುರುಷ ಮಹಾಬಲಿ == [[ನರಸಿಂಹ]]ನ [[ಅವತಾರ]]ದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ [[ವಿಷ್ಣು]]ವಿನಿಂದ ಹತನಾದ, [[ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು]]ವಿನ ಮಗ [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ]]ನ ಮೊಮ್ಮಗನೇ ಈ [[ಮಹಾಬಲಿ]]. ಅಸುರ ಕುಲ ಸಂಜಾತನಾಗಿದ್ದಾರೂ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗೆ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೇಲೆ ಅಪಾರವಾದ ಭಕ್ತಿ ಇದ್ದಿತು. ತನ್ನ ತಾತ ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕೂಸಾಗಿಯೇ ಮಹಾಬಲಿಯು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು. === ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಮಹಾಬಲಿ === [[ಕಾಶ್ಯಪ]] ಮಹಾಮುನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು, [[ದಿತಿ]] ಮತ್ತು [[ಅದಿತಿ]]. ಇಬ್ಬರೂ ಸುರಾಸುರರಿಗೆ ತಾಯ್ತಂದೆಯರು. ದಿತಿ [[ಅಸುರ]]ರಿಗೆ ತಾಯಿಯಾದರೆ, ಅದಿತಿ [[ದೇವತೆ]]ಗಳಿಗೆ ತಾಯಿ. ತಪತ್ಸಾಧನೆಗಾಗಿ [[ಹಿಮಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮರಳಿ ಬಂದ ಕಾಶ್ಯಪ ಮುನಿಗೆ ಅಳುತ್ತಿರುವ ಪತ್ನಿ ಅದಿತಿ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ತಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಅಂತಃಚಕ್ಷುಗಳಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದಾದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಮುನಿಯು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ 'ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೂ ಕೂಡ ದೈವೇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದೇ ಸಂಭವಿಸದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅವರವರ ಪಾಡಿಗೆ ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಮುನ್ನಡೆಯುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು' ಎಂದು ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆಕೆಗೆ ಭಗವಾನ್ [[ವಿಷ್ಣು]]ವಿನ ಕುರಿತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ತಿಳಿಸಿ, ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ ದ್ವಾದಶಿಯ ಅಂದರೆ [[ಕಾರ್ತಿಕ]] ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ 12ನೆ ದಿವಸದಿಂದ [[ಪಯೋವ್ರತ]]ವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅದಿತಿಯ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು [[ವ್ರತ]]ಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುವ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಆಕೆಗೆ ಅಭಯ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾವಾಗ ತಮ್ಮನ್ನೇ ಸೋಲಿಸಿ, ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಆಳಲು ತೊಡಗಿದನೋ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಬೇಸರವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಿಂಸಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಆಗ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ವಿಷ್ಣುವು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳೆಲ್ಲರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಆತನು ಸುರನಾಗಲು(ದೇವ) ಎಲ್ಲ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮಹಾಬಲಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಸೂಯೆ ಪಡದಿರಲು ಬುದ್ಧಿವಾದ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಸೂಯೆಯೇ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅಸುರರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಬಲಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ವಿಷ್ಣು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ಮಹಾಬಲಿ]]ಯು [[ನರ್ಮದಾ]] ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪವಿತ್ರ ಯಾಗವಾದ ವಿಶ್ವಜಿತ ಯಾಗ ಅಥವಾ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಆ [[ಯಾಗ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಬಂದು ಏನನ್ನೇ ಕೇಳಿದರೂ ದಾನ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. === ವಾಮನನಿಂದ ಮಹಾಬಲಿಯ ಸಂದರ್ಶನ === [[ಚಿತ್ರ:033-vamana.jpg|thumb|left|150px|ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ (ಬಲಕ್ಕೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ)ದಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಾಮನ (ನೀಲ ವರ್ಣದ ಕುಬ್ಜ ಮಾನವ)]] ಮಹಾಬಲಿಯ ಯಾಗ ಮತ್ತು ಅವನ ವಾಗ್ದಾನದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೊಬ್ಬನ ವೇಷ ಧರಿಸಿ, [[ವಾಮನ]]ನಾಗಿ ಮಹಾಬಲಿಯ [[ಯಾಗಶಾಲೆ]]ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಯುವ ವಟು ವಾಮನನು ಯಾಗಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಯುವವಟುವಿನ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ಪ್ರಭಾವಳಿಯ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಃ [[ಮಹಾಬಲಿ]]ಯೇ ಅಪೂರ್ವ ವರ್ಚಸ್ಸಿನ ಆ ಬಾಲ ವಟುವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೌರವಾದರಗಳೊಡನೆ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಆತನಿಗೆ ರಾಜಯೋಗಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಡಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬೇಡಲು ಬರುವ ಜನರಿಗೆ ನೀಡುವ ಯಥಾಪ್ರಕಾರದ ಸೌಜನ್ಯದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವಾಮನ ತಮ್ಮ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮೂಲಕ ಗೌರವ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ತನ್ನ ಅದೃಷ್ಟವೆಂದು ಮಹಾಬಲಿ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಟು ವಾಮನನು ಕೇಳಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೊಡಲು ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ. [[ವಾಮನ]]ನು ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, "''ಮಹತ್ತರವಾದ ಏನನ್ನೂ ನೀನು ಕೊಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಮಹಾರಾಜ'' ''ಕೇವಲ ನನ್ನ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನಿಡಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀನು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಸಾಕು'' ". ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ ಮಹಾಬಲಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರೂ, ಅಸುರ ಗುರುವೂ ಆಗಿದ್ದ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ವಟುವಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮುಂದಿನದನ್ನು ಮನದಲ್ಲಿಯೇ ಊಹಿಸಿ, ಮಹಾಬಲಿಯ ಯಾಗ ಭಿಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಬಾಲ ಯತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿರದೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಆತನ ರೂಪ ತಾಳಿ ಬಂದಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಹಾಬಲಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ವಟುವಿಗೆ ಯಾವ ವಚನವನ್ನೂ ನೀಡದಿರುವಂತೆ ಮಹಾಬಲಿಗೆ ಸಲಹೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ಯಾವತ್ತೂ ತಪ್ಪಿರದಿದ್ದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮಹಾಬಲಿಗೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುವೆನೆಂಬ ಅಳುಕು ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಮಹಾಬಲಿಯನ್ನು ಸಕಲೈಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಬಂದಿರುವ ವಟು [[ವಾಮನ]]ನ ಯಾವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನೂ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡದಿರುವಂತೆ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. [[File:Onapottan - A Traditional Kerala Art Form.jpg|thumb|right|150px|ಓನಪ್ಪೋತ್ತನ್, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ.ಓನಪ್ಪೋತ್ತನ್ ಪ್ರತಿ ಓಣಂನ ದಿವಸ ಮನೆಮನೆಗೂ ತೆರಳಿ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಓನಪ್ಪೋತ್ತನ್, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಕೇವಲ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ ]] [[ವಾಮನ]]ನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ತಪ್ಪಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಮಹಾಬಲಿಯು ಗುರು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಸಲಹೆ ಮೀರುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅವರ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿ, ವಟುವಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ, ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಾಗ, ಮಹಾಬಲಿಯು ಗುರು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಕಾಲಿಗೆರಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ವಿಶ್ವಜಿತ ಯಾಗವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ವರವಾಗಿ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾನೆ. ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಅನುಗ್ರಹದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಮಹಾಬಲಿಯು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಜಯಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಈಗ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನೇ ಮೀರುತ್ತಿರುವ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಕೋಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಕೋಪದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಮಹಾಬಲಿಗೆ, "ಗುರುವಿನ ಮಾತನ್ನೇ ಮೀರಿರುವ ನಿನ್ನ ಬದುಕು ಬೂದಿಯಾಗಿ ಹೋಗಲಿ" ಎಂದು ಶಾಪ ನೀಡಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಧೃಢ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಹಾಬಲಿಯು ಶಾಂತನಾಗಿಯೇ, "ಬಂದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಎದುರಿಸುವೆನೇ ಹೊರತು ಮುಂದಿಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆಯಲಾರೆ" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. === ಮಹಾಬಲಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕೊನೆ === ಗುರುವಿಗೆ ಹಾಗೆಂದು ಹೇಳಿ [[ವಾಮನ]]ನ ಕಡೆ ತಿರುಗಿದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಅವನ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಂತೆ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಜಾಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಬಲಿಯು ಹಾಗೆ ಮಾಡದಿರುವಂತೆ ತಡೆಯಲು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಬೇಡಿ ಬಂದವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವರುಗಳೆಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾಬಲಿಯು ಯಾರು ಏನನ್ನೇ ಕೇಳಿದರೂ ಇಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ತನ್ನ ಗುರುವಿಗೆ ಅವನು, "''ಗುರುವರ್ಯ, ಯಾರಿಗೇ ಆಗಲಿ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಮಾನಗಳು ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದಂತೆ'', ''ಪ್ರಾಣ ಹೋದರೂ ಮಾನ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. '' "''ಮನುಕುಲಕ್ಕೇ ಬೇಡಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಕೊಡುವ ಕರುಣಾಳು ದೇವರೇ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಏನನ್ನೋ ಕೇಳಿ ಪಡೆಯಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆಂದರೆ, ನನ್ನಂತಹ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಯಾರುಂಟು, ನಾನೇ ಪುಣ್ಯವಂತ'' " ಎಂದು ಮಹಾಬಲಿಯು ನುಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಬಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ,ವಿಷ್ಣು ಸ್ವತಃ ಯಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದು ಏನನ್ನಾದರೂ ಕೇಳಿದ್ದರೆ ತಾನು ಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧನಿರುವೆ.<ref>ಪು. 66 ''ಪಾತ್ ಟು ದಿ ಸೌಲ್''. ಅಶೋಕ್ ಬೇಡಿ ಅವರಿಂದ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Vamana1.jpg|thumb|200px|left|ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ (ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ)ವಾಮನನು ಮಹಾಬಲಿಯ ಬಳಿ ವಿಜಯದ ನಗೆ ಬೀರುತ್ತಿರುವುದು]] ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ [[ವಾಮನ]] ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ಅವನು ಅಳೆದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಎರಡನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ವಾಮನನು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಇಡುವಷ್ಟು ಜಾಗವನ್ನು ಮಹಾಬಲಿಯು ಕೊಡಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮಹಾಬಲಿಯು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಕೊಡಲು ಜಾಗವಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಉಳಿದೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಶಿರದ ಮೇಲಿಡಲು ವಾಮನನನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇ, ವಾಮನನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಲನ್ನು ಇಟ್ಟು,ಭೂಗರ್ಭದ ಪಾತಾಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.(ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ) === ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಕೃಪಾಶೀರ್ವಾದಗಳು === [[ದೈತ್ಯ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಮಹಾಬಲಿ]]ಯ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಗೆ ಮೆಚ್ಚುವ [[ವಾಮನ]] ಅವತಾರೀ ವಿಷ್ಣುವು ಪಾತಾಳಲೋಕವನ್ನು ಆಳೆಂದು ಅವನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಷ್ಟಲ್ಲದೇ, ಒಂದು [[ಮನ್ವಂತರ]]ದವರೆಗೆ [[ಇಂದ್ರ]] ಪದವಿಯನ್ನು ಮಹಾಬಲಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಾಡಿ, ಆ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಭಕ್ತನ ಆಸೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇಂದ್ರನ ಪದವಿಯು ಪ್ರತೀ [[ಮನ್ವಂತರ]]ಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಕಡೆಯ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ [[ಮಹಾಬಲಿ]]ಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತೀ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ವರದಾನವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕೇರಳಿಗರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಅರಸ [[ಮಹಾಬಲಿ]]ಯು ತಮ್ಮನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಆಗಮಿಸುವ ಆ ಘಳಿಗೆಯನ್ನು ಓಣಂನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನೇ ಬಲಿಕೊಟ್ಟ [[ಮಹಾಬಲಿ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ [[ಸತ್ಯ]]ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅರಸು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. [[ಮಹಾಬಲಿ]] ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥವೇ ''ಶ್ರೇಷ್ಠ ತ್ಯಾಗ'' ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಓಣಂನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಔತಣ, ಹೊಸಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಓಡಾಡುವ ಸಡಗರ, ಮುಗಿಲು ಮುಟ್ಟುವ ಅವರ ಅಪಾರ ಹರ್ಷಾಚರಣೆಗಳು - ಇವೆಲ್ಲ ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯ ಬದುಕಿನ ಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಓಣಂಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಂತೂ ತಪ್ಪದೆ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು, ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೊಡುವುದು ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವೇ ಆಗಿದೆ. ವಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಹೃದಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಆ ಜನರಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗೆ ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರ ತೊಡುವುದರ ಅರ್ಥ ಹೃದಯದಲ್ಲಿನ ಹಳೆಯ ಕಲ್ಮಶವನ್ನೆಲ್ಲ ಕಿತ್ತೆಸೆದು ಹೊಸ ಹೊಸ ಸದ್ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಜಾತಿ, ಪಂಗಡಗಳ ಯಾವ ಭೇದವೂ ಇರದೇ ಜನರೆಲ್ಲಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಮ್ಮನಸಿನಿಂದ ಪವಿತ್ರ ತಿರುಓಣಂನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. === ನೈತಿಕ ನಿಲುವಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು === ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಅಜ್ಜ [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ]]ನಂತೆಯೇ ಸತ್ಯವಂತ ಅರಸನೂ, ಮಹಾವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದ ಮಹಾಬಲಿಯನ್ನು [[ವಿಷ್ಣು]]ವು ಶಿಕ್ಷಿಸಿದ್ದು ತುಂಬಾ ಅಸಹಜವೂ, ಅನ್ಯಾಯವೂ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕಡೆಗೆ ಆತನಿಗೆ ವಿಷ್ಣುವು ಕೊಡಮಾಡಿದ ವರದಾನಗಳನ್ನು ನೆನೆದರೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಓಣಂನ ದಿವಸ ಜನರೆಲ್ಲರಿಂದ ಆತನ ಸ್ಮರಣೆಯ ರೀತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅದೊಂದು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿರದೆ ಶಾಶ್ವತ ವರದಾನವೇ ಅನಿಸುವುದೂ ಕೂಡಾ ಹೌದು. ವಿಷ್ಣುವು ಮಹಾಬಲಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪವಿತ್ರ ಪಾದದಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು, ಅವನ ಪಾಪಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ತೊಳೆದ ಅಂಶವೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುವು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ ವರದ ಪ್ರಕಾರ [[ಮಹಾಬಲಿ]]ಯು ಮುಂದಿನ ಎಂಟನೆಯ [[ಮನು]]ವಿನ ಅಂದರೆ [[ಸವರ್ಣಿ ಮನು]]ವಿನ ಕಾಲದ ಎಂಟನೆಯ [[ಇಂದ್ರ]]ಪದವಿಗೂ ಪಾತ್ರನಾಗಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಪುರಂದರರನ್ನೇ ವರ್ತಮಾನದ ಇಂದ್ರ ಎಂತಲೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಪು. 30 ''ನೋ ದ ಪುರಾಣಾಸ್''. ಪುಸ್ತಕ ಮಹಲ್ ಅವರಿಂದ</ref> ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನಿಡೀ ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ದಾನ ಕೊಟ್ಟ ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಭೂಲೋಕದ ಮಹಾವಿಷ್ಣುಭಕ್ತ ಅರಸ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುರ ಎಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯವನೂ, ಅಸುರ ಎಂದರೆ ದುಷ್ಟನೂ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೇ ಮಾಡುವ ಸುರರು ಕುಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೆಸಗಿದರೆ ಅಸುರರಾಗಿಯೂ, ಅಸುರರು ಸುಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಸುರರಾಗಿಯೂ ಜನ್ಮ ತಾಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಅಸುರ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ಮಹಾಬಲಿಗೆ ಸುರನಾಗುವ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಆ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಆತ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದ. ಮಹಾಬಲಿಯ ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಸ್ವಾರ್ಥತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವಿಷ್ಣುವು ವಾಮನನ ರೂಪ ತಾಳಿ ಬಂದು, ಅವನನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಬಲಿಯಾದರೂ ಆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದಲೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸುಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸುರನಾದ ಮಹಾಬಲಿಯ ಕತೆಯು ಹಿಂದೂ ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಓಣಂ ಹಬ್ಬವು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. == ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬದಾಚರಣೆ - ಅತ್ತಂ ಪತ್ತಿನು ಪೋನ್ನೋನಂ == [[ಚಿತ್ರ:Onam pookkalam.JPG|thumb|250px|right|ಓಣಂ ಪೂಕ್ಕಲಂ]] [[File:Onam Pookalam 2025.jpg|thumb|ಪೂಕ್ಕಳಂ (ಅಥವಾ ಅಥಾಪೂಕ್ಕಳಂ) ಎಂಬುದು 10 ದಿನಗಳ ಸುಗ್ಗಿ ಹಬ್ಬವಾದ ಓಣಂ ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ, ಬಹು-ಪದರಗಳ ಹೂವಿನ ರಂಗೋಲಿಯಾಗಿದೆ..]] [[File:Onam pookalam 2024.jpg|thumb|ಓಣಂ ಪೂಕಳಂ ಎನ್ನುವುದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 10 ದಿನಗಳ ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದಂತಕಥೆಯ ಮಹಾಬಲಿ ರಾಜನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ಬಿಡಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಹೂವಿನ ರಂಗೋಲಿಯಾಗಿದೆ. ]] [[ಚಿತ್ರ:Onapookkalam1.JPG|thumb|250px|right|ವಿಶಿಷ್ಟ ಒಣಪೂಕ್ಕಲಂ]] ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯು ಅತ್ತಂ ದಿನ ಅಂದರೆ ಓಣಂಗೂ ಹತ್ತು ದಿವಸ ಮೊದಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಚೌಕನೆಯ ಪಿರಮಿಡ್ ಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಮಹಾಬಲಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು [[ವಾಮನ]] [[ಅವತಾರ]] ತಾಳಿದ್ದ [[ವಿಷ್ಣು]]ವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಮುಂದಿನ ಅಂಗಳವನ್ನು ಸಗಣಿಯಿಂದ ಸಾರಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿರಿಸುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸುಂದರವಾದ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. 'ಓಣಪೂಕ್ಕಳಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಪುಷ್ಪಚಾಪೆಗಳನ್ನು, ಹೂ ರಂಗವಲ್ಲಿಗಳನ್ನು ಬಗೆಬಗೆಯ, ನಸುಗಂಪು ಬೀರುವ ಹೂಗಳು, ಹೂಪಕಳೆಗಳು, ಸುಗಂಧಿತ ಎಲೆಗಳ ಗುಚ್ಛ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ನಯನಮನೋಹರವಾಗಿ ರಚಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದೊಂದು ಬಹು ಸುಂದರವಾದ ನೈಜ ಕಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ನವಿರು ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಅಪಾರವಾದ ಕಲಾ ನೈಪುಣ್ಯಗಳ ಸಂಗಮದ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಂಗೋಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವರ್ಣಮಯ ಪುಡಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಅದ್ಭುತ ರೇಖಾವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಪುಷ್ಪ ರಂಗೋಲಿಗಳ ರಚನೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ನಟ್ಟನಡುವೊಂದು ಪುಷ್ಪಾಲಂಕೃತ ದೀಪಕಂಭವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ತಿರುಓಣಂನ ದಿವಸವೇ ಹಬ್ಬದಾಚರಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ದಿನ, ಅಂದರೆ ''ಉತ್ರಾದಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಿವಸವೇ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಿರುಓಣಂನ ದಿನ [[ಮಹಾಬಲಿ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಲಯಾಳೀ ಕುಟುಂಬವನ್ನೂ ಸಂದರ್ಶಿಸಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವನೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಮನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಪ್ಪ ಓರಣಗೊಳಿಸಿ, ಹೂಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಿ, ದೀಪಗಳಿಂದ ಸಾಲಂಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ರಾಜಧಾನಿ ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಮುಗಿಲ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಮದ್ದುಗಳ, ಪಟಾಕಿಗಳ ಚಿತ್ತಾರಗಳಂತೂ ಅಕ್ಷರಶಃ ಒಂದು ಮಾಯಾಲೋಕವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ಭರ್ಜರಿ ಭೋಜನದ ತಯಾರಿಯ ಸೊಬಗನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ಚೆಂದ ಅನಿಸುವ ಹಾಗೆ ಭಕ್ಷ್ಯ ಭೋಜನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನೇ ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲರಿಗೆ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಕೊಡುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಎಷ್ಟೇ ಕಡುಬಡವನಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕೇರಳಿಗನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಬ್ಬ ಓಣಂನ್ನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ, ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಸಂತಸಗಳಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Thiruvathira Kali During Onam.jpg|250px|thumb|right|ಕೇರಳದ ಓಣಂನಲ್ಲಿ ತಿರುವತ್ತಿರಕಲಿ]] ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗದ ಮೊದಲನೇ ತಿಂಗಳಾದ ಚಿಂಗಂ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಓಣಂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ [[ಮಹಾಬಲಿ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಹೂರಂಗೋಲಿಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹೂ ರಂಗೋಲಿಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ದಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೇ ಏರ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಎಲ್ಲ ಕೇರಳಿಗರೂ ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ವೈಭವ, ಉಲ್ಲಾಸಗಳಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟು, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುವುದು, ''ತಿರುವತ್ತಿರ ಕಲಿ'', ''ತುಂಬಿ ತುಳ್ಳಾಲ್'' ನಂತಹ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ - ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ವಾತಾವರಣವೆಲ್ಲ ಸಡಗರದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದಾಚರಣೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾದುದೆಂದರೆ ತಿರುಓಣಂನ ದಿವಸದ ಅದ್ದೂರಿ ಭೋಜನ. ಇದನ್ನೇ ''ದ್ವಿತೀಯ ಓಣಂ'' ಎಂತಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟ ಬಂದರೂ ಕೇರಳಿಗರು ''[[ಸಾದ್ಯ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಔತಣವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲೊಂದು ಗಾದೆಯಿದೆ, "ಕಣ್ಣಂ ವಿಟ್ಟುಂ ಓಣಂ ಉನ್ನಂ" ಎಂದು. ಅದರರ್ಥ, 'ನಮ್ಮ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೇ ನಾವು ಮಾರಬೇಕಾಗಿ ಬಂದರೂ, ಓಣಂನ ಭೋಜನ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು' ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂಶವೇ ತಿರುಓಣಂನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭಿನ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದೊಡನೆ ಓಣಂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.[[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಹಾಗೂ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಗರಿ [[ತ್ರಿಪೂನಿತುರ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ [[ಆತಚಾಮಯಂ]] ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ''ಚಿಂಗಂ'' ತಿಂಗಳಿನ ಆತಂ ಅಂದರೆ ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ದಿವಸವೇ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಓಣಂ ಹಬ್ಬ ಶುರುವಾಗುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ [[ವಾಮನಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಓಣಂ ಹಬ್ಬದೊಡನೆ ನೇರ ನಂಟಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಾಮನಮೂರ್ತಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಓಣಂ ಪೂಕ್ಕಳಂನ್ನು ಜಾತ್ಯತೀತ ಸಮಾಜವೊಂದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕೂಡ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಾತಿಯ ಪುಷ್ಪ ಗುಚ್ಛಗಳು ಜೊತೆ ಸೇರಲ್ಪಟ್ಟು ಸುಂದರವಾದ, ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಪುಷ್ಪ ರಂಗವಲ್ಲಿಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸುವುದೇ ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಈ ಎಲ್ಲ ಆಚರಣೆಗಳು ಅಂದಿನ [[ಮಹಾಬಲಿ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸುವರ್ಣ ಯುಗವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುವುದರಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯೇನಿಲ್ಲ. ಕೇರಳಿಗರಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಓಣಂ ಮುಗಿಯುವ ತನಕ ಅಂದರೆ ಆತಂನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ತಿರುಓಣಂನತನಕ ಈ ಹೂ ರಂಗೋಲಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದೇ ಒಂದು ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗದ ಹೊಸ ವರ್ಷ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕೆಲದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಶುರುವಾಗುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಕಡೆಯ ದಿವಸವಾದ ತಿರುಓಣಂ ಈ ಹಬ್ಬದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಹಬ್ಬದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಕಲಾತ್ಮಕ ನೃತ್ಯ-ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಹಬ್ಬದೂಟಗಳು - ಎಲ್ಲ ಸೇರಿ ಇಡೀ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬವನ್ನಾಗಿಸಿರುತ್ತವೆ. [[ವಲ್ಲುವನಾಡು]], ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಶೋರನೂರು]] ಮತ್ತು [[ಒಟ್ಟಪಾಲಂ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]]ಯ ನೃತ್ಯಪಟುಗಳು ನೈಜ ಪೌರಾಣಿಕ ವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಪುರಾಣದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು, ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬ. [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕವೆನಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ [[ಆನೆ]]ಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮುಖವಾಡ ಧರಿಸಿಕೊಂಡ ನೃತ್ಯಪಟುಗಳು ವರ್ಣರಂಜಿತ [[ಕುಮ್ಮತ್ತಿಕಲಿ]] ಹೆಸರಿನ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮನೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಸಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. [[ಚೆರುತ್ತುರುತಿ]] ಎಂಬಲ್ಲಿಯಂತೂ [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ನೃತ್ಯಪಟುಗಳು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಿಂದಾಯ್ದ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕತೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ಜನಸಾಗರವೇ ನೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. [[ಪುಲಿಕಲಿ]] ಅಥವಾ [[ಕಡುವಕಲಿ]]ಯಂತೂ ಓಣಂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ ಕಾಣಬಹುದಾದ ನೃತ್ಯವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಗಾಢ ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಕಪ್ಪು ಮೊದಲಾದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟೆಹುಲಿಗಳ ತರಹ ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡ ಅಭಿನಯಕಾರರು [[ಉಡುಕ್ಕು]] ಮತ್ತು ಥಾಕಿಲ್ ವಾದ್ಯಗಳ ನಾದಕ್ಕೆ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಓಣಂ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ [[ಅರನ್ಮುಲ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ [[ಅರನ್ಮುಲ ವಲ್ಲಂಕಲಿ]]ಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಓಣಂನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುವ ಉಯ್ಯಾಲೆ ಪಂದ್ಯ. ಇದಂತೂ ಹಳ್ಳಿಗಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿರುವ ಪಂದ್ಯ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸದ, ಚೆಂದ ಚೆಂದನೆಯ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆ ತೊಟ್ಟಿರುವ ಯುವಕ ಯುವತಿಯರಂತೂ, ಎತ್ತರದ ಉಯ್ಯಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಮ್ಮಡಿಸಿದ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ, ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಜೀಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಓಣಂ ಗೀತೆಗಳನ್ನು, ಓಣಪ್ಪಟ್ ಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಕಣ್ಣಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಹಬ್ಬ ಎನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಓಣಂನ ವಿಶೇಷ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:sadhya.jpg|thumb|250px|right|ವಿಶಿಷ್ಟ ಓಣಂ ಸದ್ಯ]] ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಓಣಂನ ವಿಶೇಷಗಳೆಂದರೆ ಅಂದಿನ ದಿವಸ ಧರಿಸಲಾಗುವ ನವೀನ ''ಓಣಕ್ಕೊಡಿ'' ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಹೆಸರಾದ, ಸಾದ್ಯಂತವಾಗಿ ಸವಿಯಬಹುದಾದ '''ಓಣಂ [[ಸಾದ್ಯ]]'' ' ಎನ್ನುವ ವಿಶೇಷ ಖಾದ್ಯ. ಈ ಭೋಜನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಳೆಯ ಎಳೆಯ ಮೇಲೆ, ಇತರೆ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ತರಾವರಿ ಖಾದ್ಯಗಳೊಡನೆ, ಅನ್ನದ ಜೊತೆಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಂಪರಾಗತ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಪ್ಪಳಗಳನ್ನೂ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲು, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಸುವಾಸನೆಯ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದ ಸಿಹಿಭಕ್ಷ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಪಾಯಸ'ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ, ಓಣಂ ಮುಗಿಯುವ ತನಕವೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅವರವರ ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ''ಪೂಕ್ಕಳಂ'' ಎನ್ನುವ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಹೂ ರಂಗೋಲಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರಂಗೋಲಿಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕಿಯರು ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ಸಡಗರ. ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೂತು, ತನ್ಮಯತೆಯಿಂದ ತುಂಬಾ ವಿಸ್ತಾರವೂ, ಸುಂದರವೂ ಆದ ರಂಗೋಲಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಓಣಂಗಾಗಿ ಈ ಹೂ ರಂಗೋಲಿಗಳ ರಚನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದುಂಟು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ರಂಗೋಲಿಯ ಸುತ್ತಳತೆ 1.5 ಮಿ ವ್ಯಾಸವಿದ್ದು, ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ದೀಪಕಂಭವನ್ನು ಇಡುವ ನಿಯಮವೂ ಇದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕುರುಹಾಗಿ, ಈ ರಂಗೋಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ರೂಢಿಗತ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಜಾಡಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ತುಂಬಾ ನವೀನ ರೀತಿಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಓಣಂನ ವಿಶೇಷತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೇ ''[[ವಲ್ಲಂಕಲಿ]]'' ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಿನ ಹಾವು ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ. ಇತರೆ ಪಂದ್ಯ ವಿಶೇಷಗಳೆಂದರೆ [[ಅರನ್ಮುಲ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ]] ಮತ್ತು [[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ]]. ಸುಮಾರು ನೂರು ಮಂದಿ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುವವರು, ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ, ಹಾವಿನಾಕಾರದ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ದೋಣಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ದೂರ ದೂರಗಳಿಂದ ಹಿಂಡು ಹಿಂಡಾಗಿ ಈ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಆಗಮಿಸುವ ಜನರು, ನೀರನ್ನು ಚಿಮ್ಮುತ್ತ ಮುಂದೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿ ಹೋಗುವ ದೋಣಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಉತ್ಸವದಂದು ಹಿಂದೂಗಳು ಮಣ್ಣಿನ [[ಗಣೇಶ]] ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಕೇರಳಿಗರು ತ್ರಿಕ್ಕಾಕ್ಕರ ಅಪ್ಪನ್(ವಾಮನನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷ್ಣು) ಎಂಬ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ತಂತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಈ ಹಬ್ಬವು ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಜಾತಿ ಮತಗಳ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದು. ಈ ಹಬ್ಬವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದೇ ಧರ್ಮದ ರೀತಿ ರಿವಾಜುಗಳ ಜೊತೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಕೇರಳದ ತುಂಬೆಲ್ಲ, ಹಿಂದೂ, ಮುಸ್ಲಿಂ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂಬ ಭೇದ ಭಾವಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಸಕಲರೂ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸಮಾನ ಭಾವದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಹಲವೆಡೆ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceA">ಪು. 179''ಜೆನಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ದಿ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಡೈಟೀಸ್'' ಬಾರ್ತಲೋಮಯಾಸ್ ಜಿಜೆನ್ಬಲ್, ಡೆನಿಯಲ್ ಜೈರಾಜ್ ಅವರಿಂದ.</ref> ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಮುಂದೆ ತಾಳೆಮರವೊಂದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಸುತ್ತಲೂ ಮರದ ಹೂಜಿಗಂಬಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿ, ಒಣ ತಾಳೆ ಗರಿಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceA"/> ಕಡೆಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಉರಿಸಿ, ಅದು ಉರಿದು ಬೂದಿಯಾಗುವತನಕ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ತ್ಯಾಗದ ರೂಪವಾಗಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋದದ್ದನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceA"/> == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * [[ಮಹಾಬಲಿ]] * [[ಕೇರಳ]] * [[ಸದ್ಯ]] * [[ಪುಲಿಕಲಿ]] * [[ಬಲಿಪ್ರತಿಪದ]] * [[ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] == ಆಕರಗಳು == <references></references> {{commonscat|Onam}} {{Kerala}} {{Hindu festivals}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಬ್ಬಗಳು]] sbtk8c50vzg611bl9outrcbxz2tcu74 0 25877 1377318 1358371 2026-07-26T22:00:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377318 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} [[ಚಿತ್ರ:Daintree Rainforest.JPG|thumb|right|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಡೈನ್‌ಮರದ ಮಳೆಕಾಡು.]] [[ಚಿತ್ರ:Rainforrest between Kuranda and Cairns, North East Queensland.jpg|thumb|right|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ದ ಕ್ವೇನ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಲ್ಲಿರುವ ಕೇರ್ನ್ಸ್ ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಡೈನ್ ಮರದ ಮಳೆಕಾಡು]] [[ಚಿತ್ರ:Subpointlookout.jpg|thumb|right|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಐಲ್ಲ್ವಾರ ಬ್ರುಷ್ ನ ಭಾಗ .]] '''ಮಳೆಕಾಡುಗಳು''' ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ಮಳೆ]] ಬೀಳುವ [[ಕಾಡು]]ಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸಹಜವಾದ ಕನಿಷ್ಠ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರಮಾಣ 1750–2000&nbsp;ಮಿಮೀ (68-78&nbsp;ಇಂಚುಗಳು)ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಅರ್ಥನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಅಂತರಉಷ್ಣವಲಯದ ಅಭಿಸರಣೆ ವಲಯವೆಂದು ಕರೆಯುವ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕನಿಷ್ಠ ವಾಯುಭಾರ ಪ್ರದೇಶ ,[[ಭೂಮಿ]]ಯ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆ ಕಾಡುಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಎಲ್ಲ [[ಜಾತಿ|ಪ್ರಭೇದಗಳು]] ಒಟ್ಟು 40 ರಿಂದ 75 ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೆ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Variables">{{cite web | url = http://www.rainforests.net/variables.htm | title = Rainforests.net - Variables and Math | accessdate = 2009-01-04 | archive-date = 2008-12-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081205135329/http://www.rainforests.net/variables.htm | url-status = dead }}</ref> ಸಸ್ಯಗಳ, ಕೀಟಗಳ, ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳ ಅನೇಕ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಶೋಧನೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳನ್ನು "ಭೂಮಿಯ ಆಭರಣಗಳು" ಮತ್ತು "ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಔಷದಶಾಲೆ"ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಔಷಧಿಗಳ ಕಾಲು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.animalcorner.co.uk/rainforests/rainforests.html ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಅಟ್ ಅನಿಮಲ್ ಸೆಂಟರ್]</ref> ಮಳೆಕಾಡುಗಳು, ಪ್ರಪಂಚದ 28%[[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ದ ಪೂರೈಕೆಗೂ ಕೂಡ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಆಮ್ಲಜನಕದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಪ್ಪು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |url=http://trendsupdates.com/killer-inhabitants-of-the-rainforests/ |title=ಕಿಲ್ಲರ್ ಇನ್ ಹೆಬಿಟೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ |access-date=2010-10-25 |archive-date=2011-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122214316/http://trendsupdates.com/killer-inhabitants-of-the-rainforests/ |url-status=dead }}</ref> [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]] ನಿಂದ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಬಯೋಸಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್(ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ) ಮೂಲಕ [[ಇಂಗಾಲ]]ವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡುತ್ತದೆ. ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲದಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ , ಇಲ್ಲಿ ದಟ್ಟ ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲಾವರಣವು ನಾಶವಾದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉದುರಿ ಹೋದಲ್ಲಿ, ಕಾಡಿನ ನೆಲಭಾಗವು ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಪೊದೆಗಳ, ಕಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ [[ಮರ]]ಗಳ ಅಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ತುಂಬಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ರೀತಿಯ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಿವೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡು ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಮಳೆಕಾಡು. == ಉಷ್ಣವಲಯ == [[ಚಿತ್ರ:800px-tropical wet forests.png|thumb|right|ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಂಗಡಣೆ]] {{Main|ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು}} ಪ್ರಪಂಚದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು, ಒಳ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅಭಿಸರಣೆ ವಲಯ ವೆಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕನಿಷ್ಠ ವಾಯುಭಾರ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref>ಹಾಬ್ ಗುಡ್ (2008). [http://geog-www.sbs.ohio-state.edu/courses/G230/hobgood/ASP230Lecture24.ppt ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪ್ಯಾಟ್ರನ್ ಆಫ್ ಸರ್ಫೇಸ್ ಪ್ರೆಷರ್ ಅಂಡ್ ವಿಂಡ್ .] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318021749/http://geog-www.sbs.ohio-state.edu/courses/G230/hobgood/ASP230Lecture24.ppt |date=2009-03-18 }} ಒಹಿಹೊ ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ. 2009-06-27ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> '''ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು''' ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಜಮೈಕಾದ ಬಳಿ ([[ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತ]] ಮತ್ತು [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾತಿ ವೃತ್ತ]]ಗಳ ನಡುವೆ) ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ (ಮಯನ್ಮಾರ್ ನಿಂದ [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೀನ್ಸ್‌]]ನವರೆಗು, [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೊನೇಶಿಯ]], [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಾಪುವ ನ್ಯೂ ಗಿನಿಯ]], ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]), [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], [[ಕ್ಯಾಮರೂನ್|ಕೆಮೆರೂನ್]] ನಿಂದ [[ಕಾಂಗೋ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಕಾಂಗೋ]]ವರೆಗೆ ([[ಕಾಂಗೊ ನದಿ|ಕಾಂಗೋ ಮಳೆಕಾಡು]]) ಉಪ ಸಹರಾನ್ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]] (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಮೆಜಾನ್ ಮಳೆಕಾಡು), [[ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ]] (ಉದಾಹರಣೆಗೆ , ಬೊಸವಾಸ್, ದಕ್ಷಿಣ ಯುಕಾಂಟನ್ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪ-El ಪಿಟೆನ್-[[ಬೆಲೀಜ್|ಬಿಲೈಸ್]]-ಕ್ಯಾಲ್ಕಮುಲ್), ಹಾಗು ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ (ಹವಾಯ್{{okina}}iಯಂತಹ) ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳನ್ನು "ಭೂಮಿಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶ"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೂ ಕೂಡ ಈಗ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ವ ನಿವ್ವಳ[[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಈಗ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref>^ ಬ್ರೂಕರ್, ವಾಲೇಸ್ S. (2006). "ಬ್ರೀಥಿಂಗ್ ಈಸಿ: ಎಟ್ ಟು, O<sub>2</sub>." ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ [http://www.columbia.edu/cu/21stC/issue-2.1/broecker.htm Columbia.edu]</ref><ref>^ ಮೊರನ್, E.F., [http://dx.doi.org/10.1007/BF00890069 "ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯೂಸ್ ಇನ್ ದಿ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಅಮೇಜಾನ್"], ಹ್ಯೂಮನ್ ಎಕಾಲಜಿ, ಸಂಪುಟ 21, ಸಂಖ್ಯೆ. 1, 1993"</ref>{{-}} == ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ == [[ಚಿತ್ರ:Temperate rainforest map.svg|thumb|right|ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಮಳೆಕಾಡಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಂಗಡಣೆ]] {{Main|ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು}} '''ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು''' ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]] (ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯವ್ಯ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಕೋಸ್ಟ್, ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ ನ ಪೂರ್ವದ ರಾಕಿ ಮೌಂಟಿನ್ ಟ್ರೆಂಚ್ ನ ಒಳನಾಡಿನ ಮಳೆಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ), ಹಾಗು [[ಯುರೋಪ್]] ( ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ ಲೆಂಡ್]], ದಕ್ಷಿಣ [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]]ಯ ಕಡಲತೀರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಆಡ್ರಿಅಟಿಕ್ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಾಲ್ಕನ್ಸ್ ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೇನ್]] ನ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು [[ಜಾರ್ಜಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಟರ್ಕಿ|ಟರ್ಕಿಯಾ]]ದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ), [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]] ( ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ, ತೈವಾನ್, ಹಾಗು [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು ಕೊರಿಯಾದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ಸಖಾಲಿನ್ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ರಷ್ಯನ್ ದೂರ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಕರಾವಳಿತೀರದಲ್ಲಿ), [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ]] (ದಕ್ಷಿಣ [[ಚಿಲಿ]]) ಹಾಗು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ನಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. {{-}} == ಪದರಗಳು == ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಪದರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ವಿಭಿನ್ನ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಡನೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ : ಗೋಚರವಾಗುವ, ಮೇಲಾವರಣ, ಅಡಿಕಾಡು, ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ತಳ ಪದರಗಳು. === ಗೋಚರವಾಗುವ ಪದರ === '''ಗೋಚರವಾಗುವ ಪದರ''' ವು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ [[ಮರ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು '''ಗೋಚರವಾಗುವ''' ಮರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮರಗಳು 45–55 ಮೀಟರ್ ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೇಲಾವರಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು 70–80 ಮೀಟರ್ ನಷ್ಟು ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last= Bourgeron |first= Patrick S.|editor= Frank B. Golley |title=Tropical Rain Forest Ecosystems. Structure and Function |origyear= 1983 |edition= 14A|series= Ecosystems of the World |publisher= Elsevier Scientific |isbn= 0444419861 |pages= 29–47 |chapter= Spatial Aspects of Vegetation Structure}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm | title = Sabah | publisher = [[Eastern Native Tree Society]] | accessdate = 2007-11-14 | archive-date = 2008-02-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080228080143/http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm | url-status = dead }}</ref> ಅವುಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಈ ಪದರದಲ್ಲಿ ಹದ್ದುಗಳು, ಚಿಟ್ಟೆಗಳು, ಬಾವಲಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಂಗಗಳು ವಾಸವಾಗಿವೆ.[[ಚಿತ್ರ:FRIM canopy.JPG|thumb|ಮಲೇಷಿಯಾದ ಕಾಡು ಸಂಶೋಧನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೇಲಾವರಣ]] === ಮೇಲಾವರಣ ಪದರ === {{Main|ಮೇಲಾವರಣ (ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರ)}} '''ಮೇಲಾವರಣ''' ಪದರವು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮರಗಳು 30-45 ಮೀಟರ್ ನಷ್ಟು ಉದ್ದ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ|ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯ]]ದ ದಟ್ಟವಾದ ಪ್ರದೇಶವು ಮೇಲಾವರಣ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಎತ್ತರದ ಮರಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಎಲೆಗೊಂಚಲುಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೇಲಾವರಣವು 50 ಪ್ರತಿಶತ ದಷ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಸಸ್ಯಪ್ರಬೇಧಗಳ ಆಸರೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಬಹುಶಃ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಭಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಧಿಸಸ್ಯಗಳು, ಕಾಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಂಬೆಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ನೀರು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಮಳೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅದು ಪೋಷಕ ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗೋಚರವಾಗುವ ಪದರದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದ ಪ್ರಾಣಿಕೋಟಿಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಕೀಟಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಗಳು ಮೇಲಾವರಣ ಮಳೆಕಾಡಿನಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು , ಮೇಲಾವರಣ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಅದರ ಸಮೃದ್ಧತೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಅನುಮಾನಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಅದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. 1917 ರ ವರೆಗು, ಪ್ರಕೃತಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವಿಲಿಯಂ ಬೀಬೆ "ಜೀವಿಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಭೂಖಂಡವನ್ನು ಶೋಧಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಲ್ಲ , ಆದರೆ ಒಂದರಿಂದ ಎರಡುನೂರು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಸುಮಾರು ಸಾವಿರಾರು ಚದರ ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನಗಳ ನಿಜವಾದ ಪರಿಶೋಧನೆ ಕೇವಲ 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮೇಲಾವರಣವನ್ನು ತಲುಪಲು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಇದರ ಶೋಧನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಡ್ಡ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮರಗಳಿಗೆ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು. ಮೇಲಾವರಣದ ಪರಿಶೋಧನೆಯು ಇನ್ನೂ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಇತ್ತು , ಆದರೆ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳು ಬಲೂನ್(ಆಕಾಶ ಬುಟ್ಟಿ)ಗಳ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕೊಂಬೆಗಳ ಮೇಲೆ ತೇಲುವ ವಾಯುನೌಕೆಗಳ ಬಳಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಕಾಡಿನ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರೇನುಗಳು ಮತ್ತು ಮತ್ತು ನಡೆದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮೇಲಾವರಣ ಕಾಡನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವಿಜ್ಞಾನವು ವಾಯುನೌಕೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಡೆಂಡ್ರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಅದೇರೀತಿಯ ವೈಮಾನಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.dendronautics.org/ |title=ಡೆಂಡ್ರೊನಾಟಿಕ್ಸ್ - ಇಂಟರ್ಡಕ್ಷನ್ |access-date=2010-10-25 |archive-date=2006-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060614070953/http://www.dendronautics.org/ |url-status=dead }}</ref> === ಅಡಿಕಾಡಿನ ಪದರ === {{Main|ಅಡಿಕಾಡು ಪದರ}} '''ಅಡಿಕಾಡಿನ''' ಪದರವು ಮೇಲಾವರಣ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ತಳದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅಡಿಕಾಡು (ಅಥವಾ ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟೋರೆ), ಹಲವು [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳು, ಹಾವುಗಳು, ಮತ್ತು ಹಲ್ಲಿಗಳು ಹಾಗು ಜಾಗ್ವರ್ ಗಳು, ಬೋವಗಳು(ಬೋವ ಜಾತಿಯ ಹೆಬ್ಬಾವು), ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳಂತಹ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೀಟಗಳ ಜೀವನ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಮೇಲಾವರಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಅನೇಕ ಎಳೆಗಿಡಗಳು ಅಡಿಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಮಳೆಕಾಡಿಗೆ ಬೀಳುವ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 5 ಪ್ರತಿಶತ ದಷ್ಟು ಬೆಳಕುಮಾತ್ರ ಅಡಿಕಾಡನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಈ ಪದರವನ್ನು ''ಪೊದೆ ಪದರ'' ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರು ಪೊದೆ ಪದರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಪದರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕಾಡಿನ ತಳ === [[ಚಿತ್ರ:Forest in the bluemountains.jpg|thumb|300px|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಬ್ಲ್ಯೂ ಮೌಂಟ್ಯೇನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಮಳೆಕಾಡು]] '''ಕಾಡಿನ ತಳ''' ವು, ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳ ಪದರವಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ 2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯ ಬಲ್ಲವು. ದಟ್ಟವಾದ ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳಿರುವ [[ನದಿ|ನದಿಗಳ]] ತೀರಗಳಿಂದ , ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹಾಗು ಕಾಡುಜಮೀನುಗಳಿಂದ ಇದು ದೂರವಿರುವ ಕಾರಣ ಕಾಡಿನ ತಳದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೊಳೆಯುವ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಕೊಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಉಷ್ಣದ , ತೇವದ ಪರಿಸ್ಥಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಅತಿ ಬೇಗ ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕೊಳೆಯಿಸುವ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. == ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ == [[ಚಿತ್ರ:Chameleon - Tanzania - Usambara Mountains.jpg|thumb|right|upright|ಟ್ಯಾನ್ಸೇನಿಯಾದ ಉಸಂಬ್ರಾ ಮೌಂಟ್ಯೇನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಸಂಬ್ರಾ ಎರಡು ಕೋಡಿನ ಗೋಸುಂಬೆ (ಬ್ರಾಡಿಪೋಡಿಯನ್ ಫಿಸ್ಚೆರಿ)]] ಪ್ರಪಂಚದ ಸಸ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲೇ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜಾತಿಗಳು ಮಳೆಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.rain-tree.com/facts.htm ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್]</ref> ಮಳೆಕಾಡುಗಳು, [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳು, ಸರೀಸೃಪಗಳು, [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಅಕಶೇರುಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳು, ಪ್ರೈಮೇಟ್, ಫೀಲಿಡ್, ಮತ್ತು ಇತರ ವಂಶಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಹಾವುಗಳನ್ನು, ಟರ್ಟಲ್(ಕಡಲಾಮೆ)ಗಳನ್ನು, ಗೋಸುಂಬೆಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಇತರ ವಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡರೆ, ಪಕ್ಷಿಗಳು ವಾಂಗಿಡೇ ಮತ್ತು [[ಕೋಗಿಲೆ|ಕುಕ್ಯುಲಿಡೇ]]ಯಂತಹ ವಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕಶೇರುಕಗಳ ಡಜನ್ ಗಟ್ಟಲೆ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಕೂಡ ಮಳೆಕಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸಸ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೊಳೆತ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕಬಲ್ಲವು. ಈ ಜಾತಿಗಳು, [[ಅರಣ್ಯನಾಶ|ಅರಣ್ಯ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ]], ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಾಗು ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಜೀವ ರಾಸಾಯನಿಕದ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref>[http://rainforests.mongabay.com/0908.htm ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಡಿ ಫಾರೆಸ್ಟೇಷನ್ - ಎಕ್ಸ್ಟಿಂಗ್ಷನ್ ]</ref> == ಮಣ್ಣುಗಳು == ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅತಿವೇಗವಾದ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ]]ಗಳ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆ, ಮಣ್ಣುಗೊಬ್ಬರ ಸಂಚಯಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜಂಬುಮಣ್ಣಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯುಮೀನಿಯಂ]] ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಸಾರವು ಗಾಢವಾದ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ಆಕ್ಸಿಸಾಲ್ಅನ್ನು ಹಾಗು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ನಂತಹ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಸಸ್ಯಗಳು ಮೇಲ್ಮೈನ ಹತ್ತಿರವೇ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಬಹುಪಾಲು ಮರಗಳ ಖನಿಜಗಳು ಎಲೆಗಳ(ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ) ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೊಳೆತ ಅವಶೇಷಗಳ ಮೇಲಿನ ಪದರದಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]]ಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಎಳೆಯ ತಳ ಪದರದ ಮೇಲೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಣ್ಣು ಬಹುಶಃ ಸ್ವಲ್ಪ ಫಲವತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಿದರೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಬಿದ್ದು ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬಹುದು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ , ಹಳ್ಳ , ತೊರೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು ನಂತರ ನದಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರವಾಹದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. == ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಳೆಕಾಡು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]] ಅನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಸುದೀರ್ಘಕಾಲದ ಹರಿವುಗಳು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರಾತಂಕ ಮಳೆಕಾಡು, ವಾಯುಮಂಡಲದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಮಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ನಿವ್ವಳ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.grida.no/CLIMATE/IPCC_TAR/wg1/pdf/TAR-03.PDF |title=Grida.no |access-date=2010-10-25 |archive-date=2009-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804173907/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/pdf/TAR-03.pdf |url-status=dead }}</ref> ಆದರೂ ಅವು ಇತರ ಹವಾಮಾನದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು( ಮೋಡದ ರಚನೆ, ನೀರಿನ ಆವಿಯ ಮರುಬಳಕೆ). ಇಂದು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿರುವ ಮಳೆಕಾಡು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಯಾವುದೇ ಮಳೆಕಾಡಿಲ್ಲ.<ref>ಲೆವಿಸ್, S.L. ,ಫಿಲಿಪ್ಸ್, O.L., ಬೇಕರ್, T.R., ಲಾಯ್ಡ್, J. ಎಟ್ ಅಲ್. 2004 “ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಸತತ ಬದಲಾವಣೆಗಳು: 50 ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದ ದೀರ್ಘಾವದಿಯ ಭೂಮಿಗಳಿಂದ ಸಾಕ್ಷಿ” ಫಿಲ್. ಟ್ರಾನ್ಸ್. R. ಸಾಕ್. ಲಾಂಡ್. 359</ref> ಮಾನವ ಪ್ರೇರಿತ ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಾಮ ದಂತಹ <ref name="Malhi">ಮ್ಯಾಲ್ಹಿ, Y ಮತ್ತು ಗ್ರೇಸ್, J. 2000 " ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಟ್ ಮೋಸ್ಫೆರಿಕ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್”, ಮರ 15</ref> ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ನಾಶ ಉಂಟಾಗಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news| url=http://www.theage.com.au/articles/2004/03/06/1078464675256.html?from=storyrhs | location=Melbourne | work=The Age | title=Drought may turn forests into carbon producers | date=2004-03-06}}</ref> ಕೆಲವು ಹವಾಮಾನದ ಮಾದರಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಸಸ್ಯವರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ ಹಾಗು 2050 ರಷ್ಟರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕ್ಷಾಮದಿಂದಾಗಿ ಅಮೇಜಾನ್ ಮಳೆಕಾಡು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗ ಬಹುದು ಎಂದು ಮುನ್ನಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕಾಡಿನ ಮರಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070109023123/http://www.metoffice.gov.uk/research/hadleycentre/pubs/HCTN/HCTN_42.pdf Metoffice.gov.uk]{{Dead link|date=January 2009}}</ref> ಈಗಿನಿಂದ ಐದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೇಜಾನ್ ಮಳೆಕಾಡು ಒಣಗಿ ಹೋಗಿ, ಅದು ಹುಲ್ಲುಗಾಡಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ (ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಮಾನವ ಅರಣ್ಯ ನಾಶ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೂ ಕೂಡ).<ref name="wildfuturetv">^ ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಈಸ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಪ್ರೊಗ್ರಾಂ‌</ref> ನಾವು ತಿಳಿದಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂತತಿಗಳು ಮುಂಚಿನ ಅಮೇಜಾನ್ ಮಳೆಕಾಡಿನ ಶುಷ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾಡಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗು ಹೊಸ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="wildfuturetv"/> == ಮಾನವ ಬಳಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Rio Madre de Dios, Peru.JPG|thumb|ಪೆರುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೇಜಾನ್ ರಿವರ್ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]] ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು, ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿಯೂ ಹಾಗು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿಯೂ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಆಹಾರಗಳು ಮೂಲತಃ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಹುಶಃ ಮುಂಚೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಡುಗಳಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳ [[ನೆಡುತೋಪು|ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ]] ಬೆಳೆದಿರಬಹುದು.<ref>[17] ^ ಮಯರ್ಸ್‌ ಎನ್‌. (1985). ''ದಿ ಪ್ರೈಮರಿ ಸೋರ್ಸ್'' . W. W. ನಾರ್ಟನ್ ಅಂಡ್ ಕಂಪನಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, pp. 189-193.</ref> ಅಲ್ಲದೇ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಜ್ವರ, ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸೊಂಕು, ಸುಟ್ಟಗಾಯ, ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕರುಳಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ನೋವು, ಉಸಿರಾಟದ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಗಾಯಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses03/PapersCostaRicaArticles/FinalPaper.TheMedicinalVa.html ಫೈನಲ್ ಪೇಪರ್ : ದಿ ಮೆಡಿಸಿನಲ್ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ ಆಫ್ ದಿ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಮೇ 15, 2003. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925151758/http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses03/PapersCostaRicaArticles/FinalPaper.TheMedicinalVa.html |date=2010-09-25 }}[http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses03/PapersCostaRicaArticles/FinalPaper.TheMedicinalVa.html ಅಮ್ಯಾನ್ಡ ಹೈಡೆಟ್ ಮೇ 2003 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925151758/http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses03/PapersCostaRicaArticles/FinalPaper.TheMedicinalVa.html |date=2010-09-25 }}</ref> == ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು == 2007 ರ ಜನವರಿ 18 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ FUNAI, ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ 67 ವಿಭಿನ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಿವೆ. 2005 ರಲ್ಲಿ ಈ ಜನಾಂಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 40ರಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿಮಾಡಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಈಗ ನ್ಯೂ ಗಿನಿಯ ಐಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSN17285256 ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಸೀಸ್ ಟ್ರೇಸಸ್ ಆಫ್ ಮೋರ್ ಐಸೊಲೇಟೆಡ್ ಅಮೇಜಾನ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ]</ref> ನ್ಯೂ ಗಿನಿಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಇರಿಯನ್ ಜಯ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಪರುವಾದ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಗರಿಕತೆ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ 44 ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುಂಪುಗಳ ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.survival-international.org/news.php?id=2191 |title=BBC: ಫಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಟ್ಯಾಕ್ಟ್ ವಿತ್ ಐಸೊಲೇಟೆಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ? |access-date=2010-10-25 |archive-date=2008-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206061137/http://www.survival-international.org/news.php?id=2191 |url-status=dead }}</ref> ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅಪಾಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಮಧ್ಯ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮಳೆಕಾಡು, ಎಂಬುಟಿ ಪಿಗ್ಮಿಗಳ ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿದೆ. ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬೇಟೆಗಾರ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಒಬ್ಬರು. ಇವರು ಕುಳ್ಳಗಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾರೆ(ಒಂದುವರೆ ಮೀಟರ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಗಿಡ್ಡವಿರುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಸರಿಸುಮಾರು 59 ಇಂಚುಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ). ಇವರು ಕಾಲಿನ್ ಟರ್ನ್ ಬುಲ್ ರ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದರು.. ಇವರು 1962 ರಲ್ಲಿ ''ದಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪಿಪಲ್'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದರು.<ref>[http://library.thinkquest.org/26252/explore/15.htm ದಿ ಟ್ರೈಬಲ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020212056/http://library.thinkquest.org/26252/explore/15.htm |date=2012-10-20 }}, ಥಿಂಕ್ವೇಸ್ಟ್</ref> ಉಳಿದವರಲ್ಲಿ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಿಗ್ಮಿಗಳನ್ನು “ನಿಗ್ರೀಟೋ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಅರಣ್ಯನಾಶ == {{Main|ಅರಣ್ಯನಾಶ }} [[ಚಿತ್ರ:Lacanja burn.JPG|thumb|ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಕಾಡನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದು.]] ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕಡಿದು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಹಾಗು 20 ನೇ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೃಷಿ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.independent.co.uk/environment/entire-rainforests-set-to-disappear-in-next-decade-585840.html ಎಂಟೈರ್ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ಸೆಟ್ ಟು ಡಿಸ್ ಅಪಿಯರ್ ಇನ್ ದಿ ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ಡಿಕೆಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204095313/http://www.independent.co.uk/environment/entire-rainforests-set-to-disappear-in-next-decade-585840.html |date=2008-12-04 }}, ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್</ref> ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಂದಾಜುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ (ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬಹುಶಃ 50,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು; ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ E. O. ವಿಲ್ಸನ್ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಬೇಧಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲುಭಾಗ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬೇಧಗಳು 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ)<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE1DB163CF930A35750C0A964958260 ಟಾಕ್ಸ್ ಸೀಕ್ ಟು ಪ್ರಿವೆಂಟ್ ಹ್ಯೂಜ್ ಲಾಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಸಸ್ ], ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್</ref> ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ನಾಶದಿಂದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಮಳೆಕಾಡು ನಾಶವಾಗಲು ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ [[ಕರಾವಳಿ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಡಲತಡಿಯ ಮಳೆಕಾಡು , ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಡಲ ತೀರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡುವ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.pittwater.nsw.gov.au/environment/plants__and__animals/threatened_species/endangered_ecological_communities/littoral_rainforest |title=ಲಿಟರಲ್ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ- ವೈ ಆಸ್ ಇಟ್ ಥ್ರೇಟೆಂಡ್? |access-date=2010-10-25 |archive-date=2009-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090621043641/http://www.pittwater.nsw.gov.au/environment/plants__and__animals/threatened_species/endangered_ecological_communities/littoral_rainforest |url-status=dead }}</ref> ಕಾಡುಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.independent.co.uk/news/people/thomas-marent-out-of-the-woods-417858.html ಥಾಮಸ್ ಮೆರೆಂಟ್: ಜೌಟ್ ಆಫ್ ದಿ ವುಡ್ಸ್], ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್</ref><ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,430401,00.html ಬ್ರೆಜಿಲ್: ಅಮೇಜಾನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ರೇಟ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಟ್ರಿಪಲ್ಡ್], FOXNews.com, 2008 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29</ref><ref>[http://news.mongabay.com/2008/0602-png.html ಪಾಪು ನ್ಯೂ ಗಿನಿಯ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ಡಿಸ್ ಅಪಿಯರಿಂಗ್ ಫಾಸ್ಟರ್ ಧೆನ್ ಥಾಟ್ ]</ref> [[ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಸುಮಾರು 90 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮಳೆಕಾಡು ನಾಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.csupomona.edu/~admckettrick/projects/ag101_project/html/size.html |title=ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ |access-date=2010-10-25 |archive-date=2012-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120930064512/http://www.csupomona.edu/~admckettrick/projects/ag101_project/html/size.html |url-status=dead }}</ref> ಮಾನವರು ಕಾಲಿರಿಸಿದ 2000 ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ [[ಮಡಗಾಸ್ಕರ್]] ಅದರ ಮೂಲ ಮಳೆಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡು ಭಾಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.newscientist.com/article/mg12617173.000-science-satellite-monitors-madagascars-shrinkingrainforest-.html ಸೈನ್ಸ್: ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಮಾನಿಟರ್ಸ್ ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ ಷ್ರಿಕಿಂಗ್ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್, 1990 ರ ಮೇ 19 , ನ್ಯೂ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್]</ref> ಪ್ರಸ್ತುತದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷಗಳೊಳಗೆ ಮತ್ತು [[ಪಾಪುವ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಾವುವ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ]]ಯಲ್ಲಿ 13 ರಿಂದ 16 ವರ್ಷಗಳೊಳಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.asianews.it/index.php?l=en&amp;art=5728 ಚೀನಾ ಈಸ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಹೋಲ್ ಆಫ್ ಏಷ್ಯಿಯಾಸ್ ಡಿಫಾರಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123021701/http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=5728 |date=2018-11-23 }}, AsiaNews.it, 2008 ರ ಮಾರ್ಚ್ 24</ref> ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು<ref>^ [http://www.usatoday.com/news/world/environment/2008-01-24-brazil-amazon_N.htm ಅಮೇಜಾನ್ ಡಿಫಾರಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ರೈಸಸ್ ಶಾರ್ಪ್ಲಿ ಇನ್ 2007], USATODAY.com, 2008 ರ ಜನವರಿ 24</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]], ಅದರ ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news | first=John | last=Vidal | title=Rainforest loss shocks Brazil | newspaper=[[guardian.co.uk]] | date=20 May 2005 | url=https://www.theguardian.com/news/2005/may/20/brazil.environment | accessdate=7 July 2010 | location=London}}</ref> ಅಮೇಜಾನ್ ನ ಅರಣ್ಯನಾಶವು 2007 ರ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2008 ರಷ್ಟರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 69 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/26472726/ ಬ್ರೆಜಿಲ್: ಅಮೇಜಾನ್ ಡಿಫಾರಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ವಾರ್ಸೆನ್ಸ್], Msnbc.com, 2008 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 30</ref> WWF ನ ಹೊಸ ವರದಿಯು, ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ ಅಮೇಜಾನ್ ಮಳೆಕಾಡನ್ನು 2030 ರಷ್ಟರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸುಮಾರು 60 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite news | first=Alison | last=Benjamin | title=More than half of Amazon will be lost by 2030, report warns | newspaper=[[guardian.co.uk]] | date=6 December 2007 | url=https://www.theguardian.com/environment/2007/dec/06/conservation.endangeredhabitats | accessdate=7 July 2010 | location=London}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Selva campechana.JPG|thumb|left|ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಕ್ಯಾಮ್ ಪಿಚೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲ್ಕಮುಲ್ ನಲ್ಲಿ .]] ಆದಾಗ್ಯೂ, 2009 ರ ಜನವರಿ 30 ರಂದು ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ನ ಲೇಖನ , "ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಡಿದು ಹಾಕುವ ಮಳೆಕಾಡಿನ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ 50 ಎಕರೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ಕಾಡು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ..." ಹೊಸ ಕಾಡು, ಹಿಂದಿನ ಜಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಮತ್ತು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ದ್ವಿತೀಯ ಹಂತದ ಕಾಡನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>[149] ^ [https://www.nytimes.com/2009/01/30/science/earth/30forest.html?_r=2&amp;hp=&amp;pagewanted=print ನ್ಯೂ ಜಂಗಲ್ ಪ್ರಾಮ್ಟ್ ಅ ಡಿಬೆಟ್ ಆನ್ ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್], ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌, 2009 ರ ಜನವರಿ 30</ref> 2009 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೊಸ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಮಳೆಕಾಡುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರೆಜಿಲ್, ನಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಚಿವ ಕಾರ್ಲೂಸ್ ಮಿಂಕ್, ಅಮೇಜಾನ್ ಕಾಡಿನ ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಕಳೆದ ವರ್ಷ 46 ಪ್ರತಿಶತ ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರ ಅರ್ಥ, ರಾಷ್ಟ್ರವು 21 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗಲಿಂದ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಮರಕಡಿಯುವ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು ಹಾಗು ಅರಣ್ಯದ ನಷ್ಟವನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿತು. ವಾರ್ಷಿಕ ಕುಸಿತವು ಈಗ 2000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕೂಡ ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿವೆ. ಈಗ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಅರಣ್ಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವು ಶ್ರೀಮಂತವಾದಂತೆ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವ ಹಾಗು ಅದರ ಮೂಲಕ ಲಾಭಪಡೆಯುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿವೆ. ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಹಾಗು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಹೊಸ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಳೆಕಾಡನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗು ಮಳೆಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.dn.se/nyheter/varlden/skovlingen-av-brasiliens-regnskog-minskar-1.943929 |title=DN.se |access-date=2010-10-25 |archive-date=2009-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091220071926/http://www.dn.se/nyheter/varlden/skovlingen-av-brasiliens-regnskog-minskar-1.943929 |url-status=dead }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರ}} * ಮಂಜು ಮುಸುಕಿನ ಕಾಡು * ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ * ಒಳನಾಡು ಮಳೆಕಾಡು * ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಣ್ಯದ ಭೂದೃಶ್ಯ * ಜಂಗಲ್(ಕಾಡು) * ಮಳೆಕಾಡು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ನಿಧಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} === ಮುಂದಿನ ಓದಿಗಾಗಿ === * ಬಟ್ಲರ್, R. A. (2005) ''ಅ ಪ್ಲೇಸ್ ಜೌಟ್ ಆಫ್ ಟೈಮ್: ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಪೆರಿಲ್ಸ್ ದೆ ಫೇಸ್ '' . ಪಬ್ಲಿಷ್ಡ್ ಆನ್ ಲೈನ್: [http://rainforests.mongabay.com Rainforests.mongabay.com] * ರಿಚರ್ಡ್ಸ್, P. W. (1996). ''ದಿ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್'' . 2nd ed. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ISBN 0-521-42194-2 * ವೈಟ್ ಮೋರ್, T. C. (1998) ''ಆನ್ ಇಂಟರ್ ಡಕ್ಷನ್ ಟು ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ '' . 2nd ed. ಆಕ್ಸ್ ಫೋರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-595-20284-5. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Rainforest}} {{Wiktionary}} * [http://www.enchantedlearning.com/subjects/rainforest/Animals.shtml ಅನಿಮಲ್ಸ್ ಇನ್ ಅ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ] * [http://www.ran.org ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಷನ್ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್] * [http://www.sabahbiodiversityexperiment.net ದಿ ಸಬಹ ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿ ಎಕ್ಸ್ ಪೆರಿಮೆಂಟ್ ಆನ್ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ರಿಸ್ಟೊರೇಷನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120232320/http://www.sabahbiodiversityexperiment.net/ |date=2019-01-20 }} * [http://www.rainforestportal.org/ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪೋರ್ಟಲ್] * [http://www.rainforestcoalition.org/eng/ ದಿ ಕೋ ಅಲಿಷನ್ ಫಾರ್ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ನೇಷನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101106114435/http://www.rainforestcoalition.org/eng/ |date=2010-11-06 }} * [http://www.princesrainforestsproject.org ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸಸ್ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218195203/http://www.princesrainforestsproject.org/ |date=2019-02-18 }} * [https://www.un.org/esa/forests ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ ಫೋರಂ ಆನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ] * [http://www.peakoil.org.au/dave.kimble/rainforest/catalog.htm ಡೇವ್ ಕಿಂಬಲ್ಸ್ ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಫೋಟೊ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ (ವೆಟ್ ಟ್ರಾಪಿಕ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318223329/http://www.peakoil.org.au/dave.kimble/rainforest/catalog.htm |date=2012-03-18 }} * [http://wikis.wheatonma.edu/rainforest ರೇನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಳೆಕಾಡುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ]] 386lopdd1816rhhixk73leaftsmcxk2 10 32990 1377281 1281794 2026-04-21T15:17:21Z en>Frietjes 0 per request 1377281 wikitext text/x-wiki This template's '''initial visibility currently defaults to {{param value|{{#switch:{{{default|}}}|collapsed=collapsed|expanded=expanded|autocollapse|#default=autocollapse}}}}''', meaning that {{#switch:{{{default|}}}|collapsed=it is hidden apart from its title bar.|expanded=it is fully visible.|autocollapse|#default=if there is another collapsible item on the page (a [[Wikipedia:Navigation_template#Types|navbox, sidebar]], or [[Help:Collapsing tables and more|table with the collapsible attribute]]), it is hidden apart from its title bar; if not, it is fully visible.}} To change this template's initial visibility, the {{parameter|{{{parameter_name|state}}}}} [[Help:Template#Parameters|parameter]] may be used: <ul> {{#ifeq:{{{default|}}}|collapsed|<!-- don't show -->|<li>{{#tag:syntaxhighlight|<nowiki>{{</nowiki><includeonly>{{</includeonly>{{#if:{{{nobase|}}}| |BASE}}PAGENAME<includeonly>}}</includeonly><nowiki>|</nowiki>{{{parameter_name|state}}}<nowiki>=collapsed}}</nowiki>|lang=wikitext|inline=1}} will show the template collapsed, i.e. hidden apart from its title bar.</li>}} {{#ifeq:{{{default|}}}|expanded|<!-- don't show -->|<li>{{#tag:syntaxhighlight|<nowiki>{{</nowiki><includeonly>{{</includeonly>{{#if:{{{nobase|}}} | |BASE}}PAGENAME<includeonly>}}</includeonly><nowiki>|</nowiki>{{{parameter_name|state}}}<nowiki>=expanded}}</nowiki>|lang=wikitext|inline=1}} will show the template expanded, i.e. fully visible.</li>}} {{#ifeq:{{{default|autocollapse}}}|autocollapse|<!-- don't show -->|<li>{{#tag:syntaxhighlight|<nowiki>{{</nowiki><includeonly>{{</includeonly>{{#if:{{{nobase|}}} | |BASE}}PAGENAME<includeonly>}}</includeonly><nowiki>|</nowiki>{{{parameter_name|state}}}<nowiki>=autocollapse}}</nowiki>|lang=wikitext|inline=1}} will show the template autocollapsed, i.e. if there is another collapsible item on the page (a [[Wikipedia:Navigation_template#Types|navbox, sidebar]], or [[Help:Collapsing|table with the collapsible attribute]]), it is hidden apart from its title bar, but if not, it is fully visible.</li>}}</ul><!-- -->{{#if:{{{align|}}}|{{parameter|align|{{var|value}}}} is also available; where {{var|value}} can be either <code>right</code> or <code>left</code>. The default is {{kbd|center}}. }}{{#if:{{{title-background|}}}|{{parameter|title-background|{{var|value}}}} is also available; where {{var|value}} can be either {{kbd|navbox}} or a {{kbd|color}}. The default is {{kbd|none}}, and {{{kbd|navbox}}} defaults to the default navbox color. }}{{#if:{{{width|}}}| {{parameter|width|{{var|value}}}} is also available; where {{var|value}} can be either {{kbd|{{var|N}} [em/%/px]}} or {{kbd|auto}}. The default is {{kbd|100%}}. }}{{sandbox other|__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__}}<!-- Add {{pp-template}} if template page where this template is transcluded is protected: -->{{template other | {{#if:{{PROTECTIONLEVEL:edit}} |{{pp-template|docusage=yes}} | {{#if:{{PROTECTIONLEVEL:move}} |{{pp-move|docusage=yes|small=yes}} }} }} }}<noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here --> </noinclude> 6ecf4uy7k6zbyqz3ipgg8pxi5edcfb2 1377282 1377281 2026-07-26T13:16:19Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Collapsible_option]] 1377281 wikitext text/x-wiki This template's '''initial visibility currently defaults to {{param value|{{#switch:{{{default|}}}|collapsed=collapsed|expanded=expanded|autocollapse|#default=autocollapse}}}}''', meaning that {{#switch:{{{default|}}}|collapsed=it is hidden apart from its title bar.|expanded=it is fully visible.|autocollapse|#default=if there is another collapsible item on the page (a [[Wikipedia:Navigation_template#Types|navbox, sidebar]], or [[Help:Collapsing tables and more|table with the collapsible attribute]]), it is hidden apart from its title bar; if not, it is fully visible.}} To change this template's initial visibility, the {{parameter|{{{parameter_name|state}}}}} [[Help:Template#Parameters|parameter]] may be used: <ul> {{#ifeq:{{{default|}}}|collapsed|<!-- don't show -->|<li>{{#tag:syntaxhighlight|<nowiki>{{</nowiki><includeonly>{{</includeonly>{{#if:{{{nobase|}}}| |BASE}}PAGENAME<includeonly>}}</includeonly><nowiki>|</nowiki>{{{parameter_name|state}}}<nowiki>=collapsed}}</nowiki>|lang=wikitext|inline=1}} will show the template collapsed, i.e. hidden apart from its title bar.</li>}} {{#ifeq:{{{default|}}}|expanded|<!-- don't show -->|<li>{{#tag:syntaxhighlight|<nowiki>{{</nowiki><includeonly>{{</includeonly>{{#if:{{{nobase|}}} | |BASE}}PAGENAME<includeonly>}}</includeonly><nowiki>|</nowiki>{{{parameter_name|state}}}<nowiki>=expanded}}</nowiki>|lang=wikitext|inline=1}} will show the template expanded, i.e. fully visible.</li>}} {{#ifeq:{{{default|autocollapse}}}|autocollapse|<!-- don't show -->|<li>{{#tag:syntaxhighlight|<nowiki>{{</nowiki><includeonly>{{</includeonly>{{#if:{{{nobase|}}} | |BASE}}PAGENAME<includeonly>}}</includeonly><nowiki>|</nowiki>{{{parameter_name|state}}}<nowiki>=autocollapse}}</nowiki>|lang=wikitext|inline=1}} will show the template autocollapsed, i.e. if there is another collapsible item on the page (a [[Wikipedia:Navigation_template#Types|navbox, sidebar]], or [[Help:Collapsing|table with the collapsible attribute]]), it is hidden apart from its title bar, but if not, it is fully visible.</li>}}</ul><!-- -->{{#if:{{{align|}}}|{{parameter|align|{{var|value}}}} is also available; where {{var|value}} can be either <code>right</code> or <code>left</code>. The default is {{kbd|center}}. }}{{#if:{{{title-background|}}}|{{parameter|title-background|{{var|value}}}} is also available; where {{var|value}} can be either {{kbd|navbox}} or a {{kbd|color}}. The default is {{kbd|none}}, and {{{kbd|navbox}}} defaults to the default navbox color. }}{{#if:{{{width|}}}| {{parameter|width|{{var|value}}}} is also available; where {{var|value}} can be either {{kbd|{{var|N}} [em/%/px]}} or {{kbd|auto}}. The default is {{kbd|100%}}. }}{{sandbox other|__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__}}<!-- Add {{pp-template}} if template page where this template is transcluded is protected: -->{{template other | {{#if:{{PROTECTIONLEVEL:edit}} |{{pp-template|docusage=yes}} | {{#if:{{PROTECTIONLEVEL:move}} |{{pp-move|docusage=yes|small=yes}} }} }} }}<noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here --> </noinclude> 6ecf4uy7k6zbyqz3ipgg8pxi5edcfb2 0 34481 1377332 1372181 2026-07-27T04:59:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377332 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|image=Mary Kom - British High Commission, Delhi, 27 July 2011.jpg|caption=Kom at the [[British High Commission, New Delhi|British High Commission]] in 2011|term_start=25 April 2016|birth_date={{birth date and age|df=y|1982|11|24}}<ref name="Kom 2013">{{cite book |first=Mary |last=Kom |year=2013 |title=Unbreakable |url=https://www.google.co.in/books/edition/Unbreakable/YNprBAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq |page=1|publisher=Harper |isbn=9789351160106 }}</ref>|birth_place=Kangathei, [[Manipur]], India|spouse=Karong Onkholer Kom}} '''ಮಾಂಗ್ಟೆ ಚುಂಗ್ನೀಜಾಂಗ್ ಮೇರಿ ಕೋಮ್''' OLY <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/world-champion-mary-kom-mary-kom-thanks-world-olympian-association-woa-oly-title-1616685-2019-11-07|title=Six-time world champion Mary Kom becomes 'Mary Kom OLY'|date=November 7, 2019|website=[[India Today]]|access-date=August 16, 2021}}</ref> (ಜನನ 24 ನವೆಂಬರ್ 1982) <ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/movie-review-mary-kom/15580150|title=Mary Kom Review|date=5 September 2014|website=mid-day.com|access-date=5 September 2014|ref=http://www.mid-day.com/articles/movie-review-mary-kom/15580150|archive-date=1 ಜನವರಿ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101132550/https://www.mid-day.com/articles/movie-review-mary-kom/15580150|url-status=dead}}</ref> ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ [[:en:Amateur boxing|ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸರ್]], ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಹಾಲಿ [[:en:Member of Parliament, Rajya Sabha|ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ, ರಾಜ್ಯಸಭೆ]].<ref>{{Cite web|url=http://www.olympic.org|title=London Olympics – Womens fly 51kg, Semi-finals – India vs Great Britain|website=www.olympic.org|publisher=World Olympics Committee|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705032224/http://www.olympic.org/|archive-date=5 July 2015|access-date=9 December 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.aiba.org/aiba-legends-mary-kom/|title=AIBA Legends – Mary Kom – AIBA|work=AIBA|access-date=26 November 2018|language=en-US|archive-date=17 ಜೂನ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617235840/https://www.aiba.org/aiba-legends-mary-kom/|url-status=dead}}</ref><ref name="I_see_India">{{Cite web|url=http://iseeindia.com/2011/08/13/magnificent-mary/|title=Magnificent Mary|date=13 August 2011|website=iseeindia.com|access-date=7 June 2012|archive-date=22 ಮೇ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522021741/http://iseeindia.com/2011/08/13/magnificent-mary/|url-status=dead}}</ref> ಆರು ಬಾರಿ [[:en:AIBA World Boxing Championships|ವಿಶ್ವ ಅಮೆಚೂರ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್]] ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳೆ, ಮೊದಲ ಏಳು ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಎಂಟು ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಬಾಕ್ಸರ್ (ಪುರುಷ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆ).<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/mary-kom-wins-record-sixth-world-championship-gold-5463177/|title=Mary Kom wins record sixth World Championships gold|date=25 November 2018|work=The Indian Express|access-date=25 November 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/womens-world-boxing-championships-mary-kom-wins-record-sixth-gold-medal-sonia-chahal-takes-silver/articleshow/66784620.cms|title=World Boxing Championships: Mary Kom wins record sixth gold medal, Sonia Chahal takes silver|date=24 November 2018|work=The Times of India|access-date=25 November 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mc-mary-kom-women-s-world-boxing-championships-aiba-world-boxing-championships-busenaz-cakiroglu-mary-kom-vs-busenaz-cakiroglu-women-s-51kg-semifinal-1608548-2019-10-12|title=MC Mary Kom crashes out but bags historic bronze in World Boxing Championships|last=Ude|first=Ulan|date=12 October 2019|access-date=18 October 2019|publisher=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/olympics-mary-kom-loses-sf-611-wins-bronze/280136-73.html|title=Olympics: Mary Kom loses SF 6–11, wins bronze|publisher=IBN Live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120809173312/http://ibnlive.in.com/news/olympics-mary-kom-loses-sf-611-wins-bronze/280136-73.html|archive-date=9 August 2012|access-date=8 August 2012}}</ref> ''ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಸೆಂಟ್ ಮೇರಿ ಎಂಬ'' ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಹೊಂದಿರುವ ಅವರು [[:en:2012 Summer Olympics|2012 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]]ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್, ಫ್ಲೈವೇಟ್ (51 ಕೆಜಿ) ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.aiba.org/en-US/Rankings/Womens_51.aspx|title=AIBA World Women's Ranking|publisher=AIBA|access-date=5 June 2012|archive-date=29 ಮೇ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529035706/http://www.aiba.org/en-US/Rankings/Womens_51.aspx|url-status=dead}}</ref>.[[:en:International Boxing Association (amateur)|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (ಹವ್ಯಾಸಿ)]] (AIBA) ಯಿಂದ ಅವರು ವಿಶ್ವದ ನಂ. 1 ಮಹಿಳಾ ಲೈಟ್-ಫ್ಲೈವೇಟ್ ಎಂದು ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>[https://d152tffy3gbaeg.cloudfront.net/2018/11/45-48.pdf Women's Light Fly (45 – 48kg) Rankings] (November 2018).</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/asian-games-2014-day-12-live-india-women-aim-for-hockey-bronze-mary-kom-in-striking-distance-of-gold/|title=Asian Games 2014 Day 12: Mary Kom punches first boxing gold, India add 1 silver, 3 bronzes to tally|date=1 October 2014|publisher=indianexpress.com|access-date=15 December 2018}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ [[:en:Incheon|ಇಂಚಿಯಾನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[:en:Boxing at the 2014 Asian Games|ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು ಮತ್ತು [[:en:2018 Commonwealth Games|2018 ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/every-one-of-my-medals-is-a-story-of-struggle-mary-kom/articleshow/61561611.cms?from=mdr|title=Mary Kom becomes first boxer to win five gold medals at the Asian Championships|date=8 November 2017|access-date=18 October 2019|publisher=The Economics Times|agency=PTI}}</ref> ಆರು ಬಾರಿ ದಾಖಲೆಯ [[:en:Asian Amateur Boxing Championships|ಏಷ್ಯನ್ ಅಮೆಚೂರ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್]] ಆದ ಏಕೈಕ ಬಾಕ್ಸರ್ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mc-mary-kom-gold-medal-asian-boxing-championships-1081756-2017-11-08|title=Mary Kom crowned champion for 5th time at Asian Boxing Championships|date=8 November 2017|work=Asian News International|access-date=18 October 2019|publisher=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mary-kom-india-boxing-gold-presidents-cup-2019-indonesia-world-championships-1574487-2019-07-28|title=Mary Kom wins gold in President's Cup ahead of world championships|last=DelhiJuly 28|first=Press Trust of India New|last2=July 28|first2=2019UPDATED|website=India Today|language=en|access-date=2021-08-03|last3=Ist|first3=2019 16:18}}</ref> ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ 51 ಕೆಜಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/politics/parliament-live-mary-kom-and-subramanian-swamy-take-oath-in-rajya-sabha-2746782.html|title=Parliament Live: Mary Kom and Subramanian Swamy take oath in Rajya Sabha|last=Bhandaram|first=Vishnupriya|date=26 April 2016|website=Firstpost|access-date=26 April 2016}}</ref> 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 ರಂದು [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು]] ಕೋಮ್ ಅವರನ್ನು [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿ]]ನ ಮೇಲ್ಮನೆಯಾದ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/government-designates-12-olympians-as-national-observers-4577915/|title=Government designates 12 Olympians as National Observers|date=20 March 2017|access-date=30 March 2017|publisher=The Indian Express|agency=PTI}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2017 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಯುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯವು [[:en:Akhil Kumar|ಅಖಿಲ್ ಕುಮಾರ್]] ಜೊತೆಗೆ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರನ್ನು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/government-designates-12-olympians-as-national-observers-4577915/|title=Government designates 12 Olympians as National Observers|date=20 March 2017|access-date=30 March 2017|publisher=The Indian Express|agency=PTI}}</ref> 2018 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರನೇ ವಿಶ್ವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ನಂತರ, ಮಣಿಪುರ ಸರ್ಕಾರವು 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಭಿನಂದನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಥವಾ ಅಸಾಧಾರಣ ಮಹಿಳೆ ಎಂದು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಅನುವಾದಿಸಿದ "ಮೀಥೋಯ್ ಲೀಮಾ" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಮೇರಿ ಕೋಮ್ 2019 ರ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಬಾಕ್ಸರ್ ಆದರು <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mary-kom-agenda-aajtak-motherhood-tokyo-olympics-2020-dreams-1628746-2019-12-16|title=Not easy to comeback after getting married and having children: Mary Kom|last=DelhiDecember 16|first=India Today Web Desk New|last2=December 16|first2=2019UPDATED|website=India Today|language=en|access-date=2021-08-03|last3=Ist|first3=2019 20:57}}</ref> ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ [[:en:List of chief ministers of Manipur|ಮಣಿಪುರದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] ಕೋಮ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ನೆಲೆಸಿರುವ ಇಂಫಾಲ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಎಂಸಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ರಸ್ತೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/manipur/manipur-government-confers-boxer-mc-mary-kom-with-meethoileima-title-5490481/lite/|title=Manipur government confers boxer MC Mary Kom with 'Meethoileima' title|last=Leivon|first=Jimmy|date=12 December 2018|access-date=18 October 2019|publisher=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kreedon.com/mary-kom-biography/|title=Mary Kom Biography: The Magnificent Story of India's Legendary Boxing Star|last=Gadiya|first=Monish|date=4 October 2019|website=kreedon.com|access-date=18 October 2019|archive-date=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018144515/https://www.kreedon.com/mary-kom-biography/|url-status=dead}}</ref> ಅವರು 2020 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]]ವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mary-kom-will-be-conferred-with-padma-vibhushan-pv-sindhu-to-get-padma-bhushan/articleshow/73627922.cms|title=Mary Kom will be conferred with Padma Vibhushan, PV Sindhu to get Padma Bhushan|date=26 January 2020|work=[[The Economic Times]]|access-date=26 January 2020}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2020AwardeesList.pdf|title=MINISTRY OF HOME AFFAIRS|website=padmaawards.gov.in|access-date=25 January 2020}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಕೋಮ್ ಅವರು ಭಾರತದ [[ಮಣಿಪುರ|ಮಣಿಪುರದ]] ಚುರಾಚಂದ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೊಯಿರಾಂಗ್ ಲಾಮ್‌ಖೈ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="auto">{{Cite book|title=Unbreakable -: An Autobiography|last=Mary Kom|first=M.C.|date=1 August 2013|publisher=Harper Collins|isbn=978-9351160090|edition=First|location=Delhi}}</ref> ಅವಳು ಬಡ [[:en:Kom people (Manipur)|ಕೋಮ್]] ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವಳು. ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರು, ಮಾಂಗ್ಟೆ ಟೋನ್ಪಾ ಕೋಮ್ ಮತ್ತು ಮಾಂಗ್ಟೆ ಅಖಮ್ ಕೋಮ್ ಅವರು [[:en:Jhum|ಜುಮ್]] [[:en:Tenant farmer|ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ]]ರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.sentinelassam.com/life/travel-trends-in-the-post-covid-world-497400?infinitescroll=1|title=Travel trends in the post-COVID world - Sentinelassam|date=26 August 2020|work=www.sentinelassam.com|access-date=29 August 2020|language=en}}</ref> ಆಕೆಗೆ ಚುಂಗ್ನೈಜಾಂಗ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ಕೋಮ್ ವಿನಮ್ರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು, ತನ್ನ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಮ್ ಅವರ ತಂದೆ ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಸುಕರಾದ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿದ್ದರು. ಅವಳು ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯಳು - ಆಕೆಗೆ ಒಬ್ಬ ತಂಗಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="wban">{{Cite web|url=http://www.wban.org/biog/marykom.htm|title=About Marykom|website=www.wban.org|publisher=World Boxing Archive Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170442/http://www.wban.org/biog/marykom.htm|archive-date=3 March 2016|access-date=9 December 2016}}</ref> ಅವರು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು/ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] [[:en:Baptists|ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್]] ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/asian-boxing-championships-how-mary-koms-determination-and-faith-in-god-helped-her-to-overcome-challenges-4203585.html|title=Asian Boxing Championships: How Mary Kom's determination and 'faith in God' helped her to overcome challenges|date=10 November 2017|work=Firstpost|access-date=3 September 2020}}</ref> ಕೋಮ್ ತನ್ನ ಆರನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ [[:en:Moirang|ಮೊಯಿರಾಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಲೋಕ್ಟಾಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಾಡೆಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ 8 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮೊಯಿರಾಂಗ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[:en:Javelin|ಜಾವೆಲಿನ್]] ಮತ್ತು [[:en:400 metres|400 ಮೀಟರ್ ಓಟ]]ದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಮಣಿಪುರಿ ಸಹವರ್ತಿ [[ಡಿಂಕೊ ಸಿಂಗ್]], 1998 ರ [[ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]ದಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕದೊಂದಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ಇದು ಮಣಿಪುರದ ಅನೇಕ ಯುವಜನರನ್ನು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು ಎಂದು ಕೋಮ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಾವೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿದರು.<ref name="Deccan">{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/sep302004/ss6.asp|title=Interview with Mary Kom|date=30 September 2004|access-date=9 December 2016|publisher=The Deccan Herald}}</ref> 8 ನೇ ತರಗತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಕೋಮ್ ಅವರು 9 ಮತ್ತು 10 ನೇ ತರಗತಿಯ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಇಂಫಾಲ|ಇಂಫಾಲ್‌]]ನ ಆದಿಮಜಾತಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು, ಆದರೆ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬರೆಯಲು ಬಯಸದೆ, ಅವಳು ತನ್ನ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೊರೆದಳು ಮತ್ತು NIOS, ಇಂಫಾಲ್‌ನಿಂದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಚುರಾಚಂದ್‌ಪುರ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref name="Garg2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fq1wdzqhu6kC&pg=PA93|title=Indian Champions: Profiles Of Famous Indian Sportspersons|last=Chitra Garg|publisher=Rajpal & Sons|year=2010|isbn=978-81-7028-852-7|pages=93–|access-date=29 June 2012}}</ref> ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ಕೋಮ್ ವಾಲಿಬಾಲ್, ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಡಿಂಕೋ ಸಿಂಗ್‌ ರವರ ಯಶಸ್ಸು 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಇವರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ತರಬೇತುದಾರ ಕೆ. ಕೊಸಾನಾ ಮೈಟೆಯಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವಳು 15 ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ, ಇಂಫಾಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು.<ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.com|title=World Olympic dreams – Meeting Mary Kom|date=7 February 2012|access-date=9 December 2016|publisher=BBC World News}}</ref> BBC ಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಮೈಟೆಯ್ ಅವರು ಬಲವಾದ ಇಚ್ಛಾ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮದ ಹುಡುಗಿ ಮತ್ತು ಅವಳು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಲಿತಳು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ, ಅವರು ಖುಮಾನ್ ಲಂಪಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ತರಬೇತುದಾರ ಎಂ. ನರ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref name="WBAN">{{Cite web|url=http://www.wban.org/biog/marykom.htm|title=Mary Kom|last=Williams|first=Dee|date=6 February 2008|publisher=(WBAN) Women Boxing Archive Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170442/http://www.wban.org/biog/marykom.htm|archive-date=3 March 2016|access-date=8 May 2010}}</ref> ಕೋಮ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಟ್ಟಳು, ಸ್ವತಃ ಮಾಜಿ ಕುಸ್ತಿಪಟು, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಕೋಮ್‌ನ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮದುವೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2000 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದ ನಂತರ ಕೋಮ್ ಅವರ ಫೋಟೋ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವರು ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು.. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋಮ್‌ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref name="Prabhat">{{Cite book|title=The Life and Times of M.C. Mary Kom|last=Gaur|first=Anita|date=1 June 2016|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-9351865995|location=Delhi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/mary-kom-enters-semis-assures-8th-world-championship-medal/articleshow/71515654.cms|title=Mary Kom enters semis, assured of record-extending 8th World Championship medal – Times of India ►|website=The Times of India|access-date=10 October 2019}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ತನ್ನ ಮದುವೆಯ ನಂತರ, ಕೋಮ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಕೋಮ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="auto"/> ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2008 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು <ref name="E-Pao">{{Cite web|url=http://e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=leisure.Sports.Manipur_Olympic_Dreams_2012_London.Mangte_Chungneijang_Mary_Kom_Manipur_Olympic_Dreams_2012_London|title=Mangte Chungneijang Mary Kom :: Manipur Olympic Dreams 2012 London|last=E-Pao|website=About Mary Kom|publisher=E-Pao|access-date=6 August 2012}}</ref> ಮತ್ತು [[:en:2008 AIBA Women's World Boxing Championships|2008 ರ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸತತ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/holnus/007200901261333.htm|title=Mary makes women's boxing's Olympic case stronger: AIBA President|archive-url=https://web.archive.org/web/20120528081108/http://www.hindu.com/holnus/007200901261333.htm|archive-date=28 May 2012|access-date=28 December 2019}}</ref> ನಂತರ 2009 ರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[:en:Boxing at the 2009 Asian Indoor Games|ಏಷ್ಯನ್ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದರು..<ref name="E-Pao" /><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/world/india-boxers-mary-kom-kavita-win-golds-at-asian-indoor-games/story-cVlUszk9uerbXTOLENP7OP.html|title=India boxers Mary Kom, Kavita win golds at Asian Indoor Games|date=4 November 2009|work=Hindustan Times|access-date=26 November 2018|language=en}}</ref> 2010 ರಲ್ಲಿ, ಕೋಮ್ ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು,<ref name="E-Pao"/> ಮತ್ತು [[2010 AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು|2010 ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬಡೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅವರ ಸತತ ಐದನೇ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಎಐಬಿಎ 46 ಕೆಜಿ ವರ್ಗವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು 48 ಕೆಜಿ ತೂಕದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬಡೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು.<ref name="toi">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-19/boxing/28263496_1_ningbo-city-mc-mary-kom-world-boxing-championship-gold|title=Mary Kom wins fifth successive World Boxing Championship gold|last=Laxmi Negi|date=19 September 2010|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104065134/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-19/boxing/28263496_1_ningbo-city-mc-mary-kom-world-boxing-championship-gold|archive-date=4 November 2012}}</ref> [[2010 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್|2010 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ]], ಅವರು 51 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/sports/slide-show/slide-show-1-mary-kom-the-boxing-wonder-woman/20101227.htm|title=Magnificent Mary!|work=Rediff|access-date=26 November 2018}}</ref> 2011 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳಾ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ 48 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/for-her-little-son-in-hospital-mary-kom-wins-another-gold-medal/788268/|title=For her little son in hospital, Mary Kom wins another gold medal – Indian Express|website=archive.indianexpress.com|language=en-gb|access-date=26 November 2018|archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129123410/http://archive.indianexpress.com/news/for-her-little-son-in-hospital-mary-kom-wins-another-gold-medal/788268|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.aiba.org/blog/mary-kom-triumphs-haikou/|title=Mary Kom triumphs in Haikou – AIBA|date=12 May 2011|work=AIBA|access-date=26 November 2018|language=en-US|archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126180820/https://www.aiba.org/blog/mary-kom-triumphs-haikou/|url-status=dead}}</ref> 3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 ರಂದು ಅವರು, ಸಂಜಯ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಷಿತ್ ಜೈನ್ ಜೊತೆಗೆ, [[ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 2010 ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಕ್ಕಾಗಿ]] ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[2010 ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭ|ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ]] [[ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಟನ್]] ಅನ್ನು ಹೊತ್ತ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-25/Delhi/28298565_1_queen-s-baton-aman-ki-asha-suresh-kalmadi|title=Baton for Commonwealth Games to enter India today|date=25 June 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=21 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106192406/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-25/delhi/28298565_1_queen-s-baton-aman-ki-asha-suresh-kalmadi|archive-date=6 January 2014}}</ref> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸದ ಕಾರಣ ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಿಲ್ಲ. 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 ರಂದು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ]] [[ಇಂಚಿಯೋನ್|ಇಂಚಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[2014 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್|2014 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಫ್ಲೈವೇಟ್ (51 ಕೆಜಿ) ಶಿಖರ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್|ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನ]] [[ಝೈನಾ ಶೆಕರ್ಬೆಕೋವಾ]] ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗೆದ್ದರು. [[ಚಿತ್ರ:Mary_Kom_with_Prime_Minister_Narendra_Modi.jpg|left|thumb| ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರು [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ]] 8 ನವೆಂಬರ್ 2017 ರಂದು, [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ]] [[ಹೋ ಚಿ ಮಿನ್ಹ್|ಹೋ ಚಿ]] ಮಿನ್ಹ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[:en:Asian Boxing Confederation|ಏಷ್ಯನ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫೆಡರೇಶನ್]] (ಎಎಸ್‌ಬಿಸಿ) ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಐದನೇ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು (48&nbsp;kg) ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/mary-kom-strikes-gold-at-asian-championships/article20003203.ece|title=Mary Kom strikes gold at Asian Women's Boxing Championships|date=8 November 2017}}</ref> [[ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|2018ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಗೇಮ್ಸ್‌]]ವರೆಗೆ ಆಕೆಯ ವರ್ಗದ [[ಲೈಟ್‌ ಫ್ಲೈವೇಟ್‌]] ಅನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣ ಆಕೆ ಪದಕ ಗೆಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವೆಂದರೆ [[ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌]] ಗೇಮ್ಸ್‌. ಅವರು 14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018 ರಂದು [[ಮಹಿಳೆಯರ ಲೈಟ್ ಫ್ಲೈವೇಟ್ 48 ಕೆಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="Commonwealth gold">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/2018-commonwealth-games-mc-mary-kom-wins-gold-in-women-s-48-kg-boxing/story-Rc5z5jPynNIV2K94iGCv8J.html|title=2018 Commonwealth Games boxing: MC Mary Kom, Gaurav Solanki lead India's medal rush|date=14 April 2018|website=www.hindustantimes.com|publisher=Hindustan Times|access-date=22 November 2018}}</ref> 24 ನವೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, ಅವರು ಭಾರತದ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ 10 ನೇ AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ 6 ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/mary-kom-vs-hanna-okhota-womens-world-boxing-championship-2018-final-live-updates-sonia-chahal-vs-wahner-ornella-gabriele/articleshow/66783288.cms|title=Women's World Boxing Championship 2018: Sonia Chahal takes silver; Mary Kom wins record sixth gold|date=24 November 2018|access-date=24 November 2018}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019 ರಲ್ಲಿ, [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಸಮಿತಿ|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಒಲಂಪಿಕ್ ಸಮಿತಿ]] (ಐಒಸಿ) ಟೋಕಿಯೊದಲ್ಲಿ [[2020 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್|2020 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗಾಗಿ]] ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನ ಅಥ್ಲೀಟ್ ರಾಯಭಾರಿಗಳ ಗುಂಪಿನ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/ioc-names-mary-kom-in-boxing-s-athlete-ambassadors-group-for-2020-olympics-119103100266_1.html|title=IOC names Mary Kom in boxing's athlete ambassadors group for 2020 Olympics|date=31 October 2019|work=Press Trust of India|access-date=4 November 2019|publisher=Business Standard India}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಮುಂಬರುವ ಬಾಕ್ಸಾಮ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಮ್ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thequint.com/sports/boxing/mary-kom-to-make-comeback-after-a-year-in-spain-in-march|title=Mary Kom to Make Comeback After a Year in Spain in March|date=13 February 2021|work=TheQuint|access-date=25 February 2021|language=en}}</ref> ಏಷ್ಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ತನ್ನ 7 ನೇ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು, ಅವರು ಭಾನುವಾರ ನಡೆದ ಮಹಿಳೆಯರ 51 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಜಕಿಸ್ತಾನ್‌ನ ನಾಜಿಮ್ ಕಜೈಬೇ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು, ಮೇರಿ ಕೋಮ್ 2003 ರಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು.<ref>{{Citation|title=Idealizing the Bourgeois Family: Final Reflections|date=2012-08-06|url=http://dx.doi.org/10.4324/9780203435588-18|journal=Mary Shelley|pages=241–246|publisher=Routledge|doi=10.4324/9780203435588-18|isbn=978-0-203-43558-8|access-date=2021-08-03}}</ref> ಏಷ್ಯನ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅರ್ಹತಾ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಚೀನಾದ ಚಾಂಗ್ ಯುವಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು. 6 ಬಾರಿಯ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ 2012 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಗೇಮ್ಸ್ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mary-kom-hits-back-at-critics-after-securing-2020-tokyo-olympics-berth-1654387-2020-03-11|title=Mary Kom hits back at critics after securing Olympic berth: Talking outside the ring can only fetch headlines|last=AmmanMarch 11|first=Press Trust of India|last2=March 11|first2=2020UPDATED|website=India Today|language=en|access-date=2021-08-03|last3=Ist|first3=2020 13:50}}</ref> == ಒಲಂಪಿಕ್ ಆಟಗಳು ==   [[ಚಿತ್ರ:Mary_Kom_with_young_sportsperson.jpg|right|thumb| ಯುವ ಕ್ರೀಡಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೇರಿ ಕೋಮ್.]] ಈ ಹಿಂದೆ 46 ಮತ್ತು 48 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ್ದ ಕೋಮ್, ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಕೇವಲ ಮೂರು ತೂಕದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರ 51 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympic_games/8196879.stm|title=Women's boxing gains Olympic spot|date=13 August 2009|access-date=26 November 2018|language=en-GB}}</ref> [[2012 AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್|2012 ರ AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಕೋಮ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ [[೨೦೧೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2012 ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರು 51 ಕೆಜಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಕೆಯ ನಿಕೋಲಾ ಆಡಮ್ಸ್ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಆದರೆ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಇವರು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ. ಲೈಶ್ರಾಮ್ ಸರಿತಾ ದೇವಿ ಲೈಶ್ರಾಮ್ ಸರಿತಾ ದೇವಿ 60 ಕೆಜಿಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="TOI 18 May 2012">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/tournaments/london-olympics/Mary-Kom-qualifies-for-London-Olympics/articleshow/13264657.cms|title=Mary Kom qualifies for London Olympics|last=Times of India|date=18 May 2012|work=Times of India|access-date=7 June 2012}}</ref> ಕೋಮ್ ಅವರು ತಾಯಿಯೊಡನೆ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/London-calling-for-Mary-Koms-mom-too/articleshow/15053977.cms|title=London calling for Mary Kom's mom too|date=20 July 2012|work=The Times of India}}</ref> ಕೋಮ್ ಅವರ ತರಬೇತುದಾರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅಟ್ಕಿನ್ಸನ್ ಅವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (AIBA) 3 ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ವಿಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಇದು ಮಾನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Mary-Koms-American-coach-not-to-be-with-her-at-Olympics/articleshow/15327494.cms|title=Mary Kom's American coach not to be with her at Olympics|work=The Times of India|access-date=2 August 2012}}</ref> ತನ್ನ ಮೊದಲ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಲಗೇಜ್ ಮತ್ತು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.womenplanet.in/biography/mary-kom|title=Mary Kom Biography|work=women planet|access-date=2021-11-02|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102173005/http://www.womenplanet.in/biography/mary-kom|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/Mary-Kom-husband-disclose-their-love-story/articleshow/27101229.cms|title=Mary Kom, husband disclose their love story|date=9 December 2013|work=The Times of India}}</ref> ಮೊದಲ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಸುತ್ತನ್ನು 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 ರಂದು ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಕೋಮ್ ಅವರು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಕರೋಲಿನಾ ಮಿಚಾಲ್‌ಜುಕ್ ಅವರನ್ನು 19-14 ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.aiba-london2012.com/index.php/news/535-women-make-history|title=Women make history|last=AIBA|date=5 August 2012|access-date=5 August 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Mary-Kom-proud-to-win-on-historic-day/articleshow/15365965.cms|title=Mary Kom proud to win on historic day|date=5 August 2012|work=The Times of India|access-date=5 August 2012}}</ref> ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮರುದಿನ, ಅವರು 15-6 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಟುನೀಶಿಯ|ಟುನೀಶಿಯಾದ]] [[ಮಾರೂವಾ ರಹಾಲಿ|ಮರೌವಾ ರಹಾಲಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.]] <ref name="ht quarter">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Specials/Sports/Olympics2012/Chunk-HT-UI-Olympics-Discipline-Boxing/Mary-Kom-storms-into-semis-assures-India-of-a-medal/SP-Article10-909234.aspx|title=Mary Kom storms into semis, assures India of a medal|date=6 August 2012|website=The Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806210654/http://www.hindustantimes.com/Specials/Sports/Olympics2012/Chunk-HT-UI-Olympics-Discipline-Boxing/Mary-Kom-storms-into-semis-assures-India-of-a-medal/SP-Article10-909234.aspx|archive-date=6 August 2012|access-date=6 August 2012}}</ref> ಅವರು 8 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 ರಂದು ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ UK ಯ [[ನಿಕೋಲಾ ಆಡಮ್ಸ್]] ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು ಮತ್ತು 11 ಕ್ಕೆ 6 ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳಿಂದ ಸೋತರು <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2012/aug/08/olympics-womens-boxing-nicola-adams-live|title=Nicola Adams beats Mary Kom to reach 51kg Olympic final|last=Bakowski|first=Gregg|date=8 August 2012|work=The Guardian|access-date=8 August 2012|location=London}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/et-cetera/mary-kom-attempts-to-create-history-in-olympics-boxing-by-reaching-final/articleshow/15405429.cms|title=Mary Kom attempts to create history in Olympics boxing by reaching final|last=PTI|date=8 August 2012|work=The Times of India|access-date=10 February 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://sports.ndtv.com/olympics-2012/news/item/194900-thank-you-mary-kom-a-for-effort-b-for-bronze|title=Sorry I couldn't win Gold or Silver: Mary Kom after winning Bronze|date=8 August 2012|access-date=8 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140610175617/http://sports.ndtv.com/olympics-2012/news/item/194900-thank-you-mary-kom-a-for-effort-b-for-bronze|archive-date=10 June 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Mary-Kom-didnt-play-her-natural-game-say-pugilists/articleshow/15409286.cms|title=Mary Kom didn't play her natural game, say pugilists|last=PTI|date=8 August 2012|work=The Times of India|access-date=8 August 2012}}</ref> ಇದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಮಣಿಪುರ ಸರ್ಕಾರವು 9 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 ರಂದು ನಡೆದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ Rs 50 ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಎರಡು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು <ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/et-cetera/london-olympics-2012-manipur-to-award-₹-50-lakh-to-mary-kom/articleshow/15433630.cms|title=London Olympics 2012: Manipur to award ₹. 75 lakh to Mary Kom|last=PTI|date=10 August 2012|work=The Times of India|access-date=10 February 2021}}</ref> [[೨೦೧೬ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್|2016 ರ ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೋಮ್ ಅವರು ಈವೆಂಟ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="ht">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/other-sports/rio-olympics-chance-over-buy-mary-kom-not-retiring-just-yet/story-cmQ1GbJwy6oLOTvol4C81M.html|title=Heartbreak for Indian boxing fans as Mary Kom denied Rio 2016 ticket|date=23 June 2016|work=Hindustan Times|access-date=9 December 2016|agency=PTI}}</ref> [[2020 ಟೋಕಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್|2020 ರ ಟೋಕಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ಬೇಸಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೋಮ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/mc-mary-kom-muhammad-ali-pm-narendra-modi-tokyo-2020-boxing-olympics-1827670-2021-07-13|title=Muhammad Ali is my hero, inspired me to take up boxing: MC Mary Kom tells PM Narendra Modi|last=DelhiJuly 13|first=India Today Web Desk New|last2=July 13|first2=2021UPDATED|website=India Today|language=en|access-date=2021-08-03|last3=Ist|first3=2021 23:52}}</ref> [[2020 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್|2020 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅವರು ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ವಿಜೇತ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಬಾಕ್ಸರ್ [[ಇಂಗ್ರಿಟ್ ವೇಲೆನ್ಸಿಯಾ]] ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು. ಪಂದ್ಯ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವೀಕ್ಷಕ ವಿವರಣೆಗಾರನು ವಿಭಜಿತ ನಿರ್ಧಾರದ ಮೂಲಕ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜೇತರನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕ್ಷಣದ ವಿರಾಮವನ್ನು "ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ," ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ ವಿರಾಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್, ನೀಲಿ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಳು ಮತ್ತು "ಇಂಗ್ರಿಟ್ ವೇಲೆನ್ಸಿಯಾ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಉಳಿದ ಕಾಮೆಂಟರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಿಲ್ಲ.. ‘‘ಈ ಹಿಂದೆ ನಾನು ಈ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಮಣಿಸಿದ್ದೆನೆ. ರೆಫರಿ ಅವಳ ಕೈ ಎತ್ತಿದ್ದನ್ನು ನನಗೆ ನಂಬಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಸೋತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಹೊಳೆದಿಲ್ಲ, ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಖಚಿತವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು,<ref>{{Cite web|url=https://thebridge.in/boxing/mary-kom-lose-boxing-confusion-tokyo-olympics-23730|title=Confusion over Mary Kom's defeat, how did she lose despite winning 2 rounds: Explained|last=Imtiaz|first=Md|date=2021-07-29|website=thebridge.in|language=en|access-date=2021-08-06}}</ref> == ಸೂಪರ್ ಫೈಟ್ ಲೀಗ್ == [[ಸೂಪರ್ ಫೈಟ್ ಲೀಗ್|ಸೂಪರ್ ಫೈಟ್ ಲೀಗ್‌ನ]] [[ಮಿಶ್ರ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಮಿಶ್ರ ಮಾರ್ಷಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ - SFL ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಮ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಮ್ [[ರಾಜ್ ಕುಂದ್ರಾ|ಮಾಲಕರಾದ ರಾಜ್ ಕುಂದ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಜಯ್ ದತ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿರದೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/Mary-Kom-to-strike-long-term-partnership-with-SFL-owners/Article1-927434.aspx|title=Mary Kom to strike long-term partnership with SFL owners|date=26 September 2012|publisher=hindustantimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120910224706/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/Mary-Kom-to-strike-long-term-partnership-with-SFL-owners/Article1-927434.aspx|archive-date=10 September 2012|access-date=10 September 2012}}</ref> 24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 ರಂದು, ಕೋಮ್ SFL ನ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸೂಪರ್ ಫೈಟ್ ಲೀಗ್ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/09/24/301--Mary-Kom-brand-ambassador-of-Raj-Kundra-s-SFL-.html|title=Mary Kom brand ambassador of Raj Kundra's SFL|date=24 September 2012|publisher=newstrackindia.com|access-date=24 September 2012|archive-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028183918/http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/09/24/301--Mary-Kom-brand-ambassador-of-Raj-Kundra-s-SFL-.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-24/top-stories/34060720_1_brand-ambassador-m-c-mary-kom-world-champion-pugilist|title=Super Fight League ropes in Mary Kom as brand ambassador|date=26 September 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=24 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130419033055/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-24/top-stories/34060720_1_brand-ambassador-m-c-mary-kom-world-champion-pugilist|archive-date=19 April 2013}}</ref> == ಸಾಧನೆಗಳು == {| class="wikitable collapsible" style="text-align: center;" ! colspan="5" style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |International Titles<ref name="AIBA doc">{{Cite web|url=http://www.aiba.org/documents/site1/Olympics/2012London/AIBA%20Women%27s%20World%20Boxing%20Championships%20Qinhuangdao%202012%20-%20Athletes%20Biographies.pdf|title=AIBA Women's World Boxing Championships Qinhuangdao 2012 Athletes Biographies|publisher=[[International Boxing Association (amateur)|International Boxing Association]]|access-date=3 June 2012|archive-date=4 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004070543/http://aiba.org/documents/site1/Olympics/2012London/AIBA%20Women%27s%20World%20Boxing%20Championships%20Qinhuangdao%202012%20-%20Athletes%20Biographies.pdf|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |Year ! style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |Place ! style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |Weight ! style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |Competition ! style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |Location |- |- bgcolor="DCE5E5" |2001 |2 |48 |AIBA Women's World Championships |Scranton, Pennsylvania, USA |- |- bgcolor="F7F6A8" |2002 |1 |45 |AIBA Women's World Championships |Antalya, Turkey |- |- bgcolor="F7F6A8" |2002 |1 |45 |Witch Cup |Pécs, Hungary |- |- bgcolor="F7F6A8" |2003 |1 |46 |Asian Women's Championships |[[ಹಿಸಾರ್ (ನಗರ)|Hisar, India]] |- |- bgcolor="F7F6A8" |2004 |1 |41 |Women's World Cup |Tønsberg, Norway |- |- bgcolor="F7F6A8" |2005 |1 |46 |Asian Women's Championships |Kaohsiung, Taiwan |- |- bgcolor="F7F6A8" |2005 |1 |46 |AIBA Women's World Championships |[[ಪೊಡಾಲ್ಸ್ಕ್|Podolsk]], Russia |- |- bgcolor="F7F6A8" |2006 |1 |46 |AIBA Women's World Championships |[[ನವ ದೆಹಲಿ|New Delhi]], India |- |- bgcolor="F7F6A8" |2006 |1 |46 |Venus Women's Box Cup |Vejle, Denmark |- |- bgcolor="F7F6A8" |2008 |1 |46 |AIBA Women's World Championships |Ningbo, China |- |- bgcolor="DCE5E5" |2008 |2 |46 |Asian Women's Championships |[[ಗುವಾಹಾಟಿ|Guwahati]], India |- |- bgcolor="F7F6A8" |2009 |1 |46 |Asian Indoor Games |[[ಹಾನೊಯ್|Hanoi]], Vietnam |- |- bgcolor="F7F6A8" |2010 |1 |48 |AIBA Women's World Championships |Bridgetown, Barbados |- |- bgcolor="F7F6A8" |2010 |1 |46 |Asian Women's Championships |[[ಅಸ್ತಾನ|Astana]], Kazakhstan |- |- bgcolor="FFDAB9" |2010 |3 |51 |Asian Games |Guangzhou, China |- |- bgcolor="F7F6A8" |2011 |1 |48 |Asian Women's Cup |Haikou, China |- |- bgcolor="F7F6A8" |2012 |1 |41 |Asian Women's Championships |[[ಉಲಾನ್ ಬತೊರ್|Ulan Bator]], Mongolia |- |- bgcolor="FFDAB9" |2012 |3 |51 |[[೨೦೧೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|Summer Olympics]] |[[ಲಂಡನ್|London]], United Kingdom |- |- bgcolor="F7F6A8" |2014 |1 |51 |[[೨೦೧೪ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|Asian Games]] |Incheon, South Korea |- |- bgcolor="F7F6A8" |2017 |1 |48 |Asian Women's Championships |Ho Chi Minh City, Vietnam |- |- bgcolor="F7F6A8" |2018 |1 |45–48 |Commonwealth Games |Gold Coast, Queensland, Australia |- |- bgcolor="F7F6A8" |2018 |1 |45–48 |AIBA Women's World Championships |[[ನವ ದೆಹಲಿ|New Delhi]], India |- |- bgcolor="FFDAB9" |2019 |3 |51 |2019 AIBA Women's World Boxing Championships |Ulan-Ude, Russia |} ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ * ಚಿನ್ನ - 1 ನೇ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಟ್. ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್, ಚೆನ್ನೈ 6–12.2.2001 * ದಿ ಈಸ್ಟ್ ಓಪನ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್, ಬೆಂಗಾಲ್ 11–14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2001 * 2ನೇ ಸೀನಿಯರ್ ವಿಶ್ವ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್, ನವದೆಹಲಿ 26–30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2001 * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಂಗಡಣೆ ಸಭೆ, N. ದೆಹಲಿ 26–30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2001 * 32ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ, ಹೈದರಾಬಾದ್ 2002 * 3ನೇ ಸೀನಿಯರ್ ವಿಶ್ವ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್, ಐಜ್ವಾಲ್ 4–8.3.2003 * 4ನೇ Sr WWBC, ಕೊಕ್ರಜಾರ್, ಅಸ್ಸಾಂ 24–28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2004 * 5ನೇ Sr WWBC, ಕೇರಳ 26–30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004 * 6ನೇ Sr WWBC, ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರ 29 ನವೆಂಬರ್-3.12.2005 * 10ನೇ WNBC, 5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 ರಂದು ಜಮ್‌ಶೆಡ್‌ಪುರ QF ಅನ್ನು 1-4 ರಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು == ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸದೆ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 2015 ರಲ್ಲಿ, ಗಳಿಕೆಗಳು, ಅನುಮೋದನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದ ಮೊದಲ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕೋಮ್. ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]] (ಕ್ರೀಡೆ), 2020 <ref name="auto1"/> * [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (ಕ್ರೀಡೆ), 2013 <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|access-date=21 July 2015}}</ref> * [[ಮೇಜರ್ ಧ್ಯಾನ್‌ಚಂದ್ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಮೇಜರ್ ಧ್ಯಾನ್ ಚಂದ್ ಖೇಲ್ ರತ್ನ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2009 <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Sport/President-Pratibha-Patil-presents-Khel-Ratna-Arjuna-awards/Article1-448315.aspx|title=President Pratibha Patil presents Khel Ratna, Arjuna awards|date=29 August 2009|work=[[Hindustan Times]]|access-date=2 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131009170056/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Sport/President-Pratibha-Patil-presents-Khel-Ratna-Arjuna-awards/Article1-448315.aspx|archive-date=9 October 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/holnus/000200907291721.htm|title=Mary Kom, Vijender and Sushil get Khel Ratna|date=29 July 2009|work=The Hindu|access-date=8 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107152531/http://www.hindu.com/holnus/000200907291721.htm|archive-date=7 November 2012|location=Chennai, India}}</ref> * [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (ಕ್ರೀಡೆ), 2006 <ref name="Padma Awards" /> * [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್), 2003 ; ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ * [[:en:International Boxing Association (amateur)|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (AIBA)]] ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರಿಗೆ "ಭರವಸೆಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿ" ಗಾಗಿ ಮೊದಲ AIBA ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು <ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/other-sports/mc-mary-kom-gets-aiba-s-legends-award-vikas-krishnan-wins-best-boxer-trophy/story-aM5ic5eRvHP4aQp4HNvUUI.html|title=MC Mary Kom gets AIBA's Legends Award, Vikas Krishnan wins Best Boxer trophy|date=21 December 2016|website=hindustantimes.com|language=en|access-date=25 November 2017}}</ref> * [[:en:International Boxing Association (amateur)|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (AIBA)]] ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರನ್ನು [[:en:2016 AIBA Women's World Boxing Championships|2016 ರ AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]]ಗಳ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು <ref>{{Cite web|url=http://www.nbc40.net/news/aiba-announces-mary-kom-as-a-brand-ambassador-for-womens-world-championships-317/|title=AIBA announces Mary Kom as a Brand Ambassador for Women's World Championships|website=nbc40.net/|publisher=AIBA|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415122919/http://www.nbc40.net/news/aiba-announces-mary-kom-as-a-brand-ambassador-for-womens-world-championships-317/|archive-date=15 April 2016|access-date=15 January 2019}}</ref> * ವರ್ಷದ ಜನರು- [[:en:Limca Book of Records|ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]], 2007 * [[CNN-IBN]] & [[:en:Reliance Industries|ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] [[:en:Real Heroes Award|ರಿಯಲ್ ಹೀರೋಸ್ ಅವಾರ್ಡ್]] 14.4. 2008 ಸೋ * [[ಪೆಪ್ಸಿ]] [[MTV]] ಯೂತ್ ಐಕಾನ್ 2008 * 'ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಸೆಂಟ್ ಮೇರಿ', AIBA 2008 * ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ 2009 ರ [[:en:International Boxing Association (amateur)|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]] ರಾಯಭಾರಿ (TSE 30 ಜುಲೈ 2009 ಗುರು) <ref>Manipur Express, 31 June 2006 Sat, Ed. L. Chinkhanlian, Lamka; The Sangai Express, 19 April 2008, Imphal</ref><ref>{{Cite web|url=http://zogam.com/index.php?option=com_content&task=view&id=6828&Itemid=224|title=MARY KOM MC (Mangte Chungneijang)|last=Zamzachin|first=Dr. G.|date=3 November 2009|publisher=Zogam.Com|access-date=8 May 2010|archive-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009113700/http://zogam.com/index.php?option=com_content&task=view&id=6828&Itemid=224|url-status=dead}}</ref> * 2010 ರ ವರ್ಷದ [[ಸಹಾರಾ ಇಂಡಿಯಾ ಪರಿವಾರ್|ಕ್ರೀಡಾಳು, ಸಹಾರಾ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] <ref>{{Cite news|url=http://liveindia.tv/sports/sahara-sports-awards-sushil-kumar-mary-kom-get-top-honours/|title=Sahara Sports Awards: Sushil Kumar, Mary Kom get top honours|date=31 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120313093315/http://liveindia.tv/sports/sahara-sports-awards-sushil-kumar-mary-kom-get-top-honours/|archive-date=13 March 2012}}</ref> * WOA ಮೂಲಕ [[:en:World Olympians Association#Olympians for Life|ಒಲಿಂಪಿಯನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್.]] <ref>{{Cite web|url=https://olympians.org/news/723/olympians-for-life-project-proves-popular-at-olympians-reunion-centre-by-ey/|title=olympians.org|website=Olympians for Life Project proves popular at Olympians Reunion Centre by EY|publisher=World Olympians Association|access-date=15 January 2019}}</ref> * 29 ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಂದು [[:en:North-Eastern Hill University|ಈಶಾನ್ಯ ಹಿಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಿಂದ [[ಗೌರವ ಪದವಿ|ಗೌರವ]] [[ಡಾಕ್ಟರೇಟ್]] ಪದವಿ ( [[ಡಿ.ಲಿಟ್|D.Litt]] ) ಮತ್ತು 14 ಜನವರಿ 2019 ರಂದು [[ಕಾಜಿರಂಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕಾಜಿರಂಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] (DPhil ) <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/age-no-bar-for-doctorate/cid/1408377|title=Age no bar for doctorate|website=telegraphindia.com|publisher=The Telegraph|access-date=15 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.northeasttoday.in/mary-kom-and-jadav-payeng-receive-honorary-doctorate-from-ku/|title=Mary Kom And Jadav Payeng Receive Honorary Doctorate From KU|date=14 January 2019|website=northeasttoday.in|publisher=Northeast today|access-date=15 January 2019}}</ref> ; 2012ರ ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕಕ್ಕಾಗಿ * ₹ 5 ಮಿಲಿಯನ್ ( 66,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಮಣಿಪುರ]] ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಎರಡು ಎಕರೆ ಭೂಮಿ <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Manipur-govt-announces-Rs-50-lakh-award-for-Mary-Kom/articleshow/15429508.cms|title=Manipur govt announces Rs 75 lakh award for Mary Kom – The Times of India|date=10 August 2012|publisher=Timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ₹ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ (33,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/rajasthan-announces-cash-awards-for-olympic-winners-vijay-kumar-sushil-kumar-mary-kom-saina-nehwal-and-others/articleshow/15476833.cms|title=Rajasthan announces cash awards for Olympic winners Vijay Kumar, Sushil Kumar, Mary Kom, Saina Nehwal and others – Economic Times|last=PTI|date=19 September 2010|publisher=Economictimes.indiatimes.com}}</ref> * [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ₹ 2 ಮಿಲಿಯನ್ (27,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-09/news/33118953_1_mary-kom-london-olympics-assam-chief-minister|title=London Olympics: Assam announces Rs 20 lakh for Mary Kom – Economic Times|last=Bikash Singh|date=9 August 2012|publisher=Articles.economictimes.indiatimes.com|access-date=2021-11-02|archive-date=2013-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825103620/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-09/news/33118953_1_mary-kom-london-olympics-assam-chief-minister|url-status=dead}}</ref> * [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ₹ 1 ಮಿಲಿಯನ್ (13,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite web|url=http://in.news.yahoo.com/arunachal-govt-honours-mary-kom-announces-10-lakh-045446511--spt.html|title=Arunachal Govt. honours Mary Kom, announces 10 lakh award – Yahoo! News India|last=ANI|date=20 April 2011|publisher=In.news.yahoo.com}}</ref> * [[ಬುಡಕಟ್ಟು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ಬುಡಕಟ್ಟು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ (ಭಾರತ)]] ₹ 1 ಮಿಲಿಯನ್ (13,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=771609|title=Rs 10 Lakh Reward to Mary Kom for Olympics Feat|date=10 August 2012|publisher=news.outlookindia.com|archive-url=https://archive.today/20130130212548/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=771609|archive-date=30 January 2013}}</ref> * [[ಈಶಾನ್ಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್|ಈಶಾನ್ಯ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ]] ₹ 4 ಮಿಲಿಯನ್ (53,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/sport/report_olympics-2012-bronze-medalist-mary-kom-to-get-rs40-lakh-from-nec_1727552|title=Olympics 2012: Bronze medalist Mary Kom to get Rs 40 lakh from NEC – Sport – DNA|date=13 August 2012|publisher=Dnaindia.com}}</ref> * 'ಮೀಥೋಲಿಮಾ' ಶೀರ್ಷಿಕೆ, ಮಣಿಪುರ ಸರ್ಕಾರ. (2018) == ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ''ಅನ್ಬ್ರೇಕಬಲ್,'' ದಿನಾ ಸೆರ್ಟೊರಿಂದ ಸಹ-ಲೇಖಕವಾಗಿದೆ <ref name="telegraph review">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1131219/jsp/northeast/story_17694574.jsp#.VBpCcBb1aSo|title=Twins release Unbreakable|last=KHELEN THOKCHOM|date=18 December 2013|work=The Telegraph|access-date=18 September 2014|location=Calcutta}}</ref> ಮತ್ತು 2013 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಪರ್ ಕಾಲಿನ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-16/off-the-field/45254704_1_autobiography-mc-mary-kom-indian-women|title=Mary Kom's autobiography released by Sushmita Sen|date=16 December 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=20 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221084017/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-16/off-the-field/45254704_1_autobiography-mc-mary-kom-indian-women|archive-date=21 December 2013}}</ref> [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಚೋಪ್ರಾ]] 2014 ರ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ [[:en:Mary Kom (film)|ಮೇರಿ ಕೋಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕೋಮ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಓಮಂಗ್ ಕುಮಾರ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 5 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/mary-kom-review-the-film-is-watchable-but-never-great-like-it-shouldve-been/496592-47-84.html|title='Mary Kom' review: The film is watchable, but never great like it should've been|last=Masand|first=Rajeev|date=8 September 2014|publisher=CNN-IBN|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907100132/http://ibnlive.in.com/news/mary-kom-review-the-film-is-watchable-but-never-great-like-it-shouldve-been/496592-47-84.html|archive-date=7 September 2014|access-date=7 January 2015}}</ref> ದಿ ''ಗುಡ್ ನೈಟ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಫಾರ್ ರೆಬೆಲ್ ಗರ್ಲ್ಸ್'', ಇದು ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕ, ಇದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀ ಮಾದರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕ ''[[:en:Good Night Stories for Rebel Girls|ದಿ ಗುಡ್ ನೈಟ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಫಾರ್ ರೆಬೆಲ್ ಗರ್ಲ್ಸ್]]'' ಸ್ತ್ರೀ ಮಾದರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ನಮೂದನೆ ಇದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.womensweb.in/2017/05/good-night-stories-for-rebel-girls-book-review/|title=Why Good Night Stories For Rebel Girls Is A Must Read For Both Girls AND Boys [#BookReview]|last=Ramkumar|first=Anitha|date=16 May 2017|website=Women's Web|language=en|access-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2021|archive-date=23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023054223/https://www.womensweb.in/2017/05/good-night-stories-for-rebel-girls-book-review/|url-status=dead}}</ref> 2006 ರಿಂದ 2012 ರವರೆಗಿನ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ತಂಡದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ 2016 ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ವಿತ್ ದಿಸ್ ರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋಮ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Citation|last=Joshi|first=Ameesha|title=With This Ring|url=https://www.imdb.com/title/tt4177258/|type=Documentary, Biography, Drama, Sport|access-date=2 October 2020|last2=Sarkissian|first2=Anna}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/ameesha-joshi-anna-sarkissian-boxer-documentary-film/|title=Meet The Women Behind The Documentary Film On 'With This Ring'|last=Bhalerao|first=Yamini Pustake|date=10 April 2019|website=SheThePeople TV|language=en-US|access-date=2 October 2020}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಕೋಮ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ ಕರುಂಗ್ ಓನ್ಖೋಲರ್ (ಆನ್ಲರ್) ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.thebridalbox.com/articles/mary-kom-marriage_0054580/|title=Mary Kom's Marriage: The Boxer's Softer Side Is Still Inspiring|last=Garoo|first=Rohit|date=13 September 2016|access-date=12 December 2016|publisher=The Bridal box}}</ref> 2000 ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ತನ್ನ ಲಗೇಜ್ ಕಳುವಾದ ನಂತರ ಕೋಮ್ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಭೇಟಿಯಾದರು. [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಪಂಜಾಬ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]ಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ [[ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಓಂಖೋಲರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಓಂಕೋಲರ್ ಅವರು ಈಶಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೋಮ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಸ್ನೇಹಿತರಾದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಪರಸ್ಪರ ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರು 2005 ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2014/01/olympian-mary-kom-was-molested-when-she-was-18/|title=Olympian Mary Kom was molested when she was 18|website=Biharprabha News|access-date=16 January 2014|archive-date=19 ಜನವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140119073004/http://news.biharprabha.com/2014/01/olympian-mary-kom-was-molested-when-she-was-18/|url-status=dead}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಮೂವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ, ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳು 2007 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಗ 2013 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/mc-mary-kom-boxer-mother-icon/237176-5-23.html|title=MC Mary Kom: Boxer, mother, icon|last=Kumar|first=Priyanka|date=8 March 2012|work=IBN Live|access-date=2 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120310171529/http://ibnlive.in.com/news/mc-mary-kom-boxer-mother-icon/237176-5-23.html|archive-date=10 March 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/blogs/for-mary-kom-life-comes-second-to-olympic-dream-318356.html|title=For Mary Kom, life comes second to Olympic dream|date=23 May 2012|work=First Post|access-date=2 June 2012}}</ref> 2018 ರಲ್ಲಿ, ಕೋಮ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿ ಮೆರಿಲಿನ್ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/sports/in-other-news/201019/champion-m-c-mary-kom-in-a-world-of-her-own.html|title=Champion M C Mary Kom in a world of her own|last=kamala|first=Gandharv|date=20 October 2019|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2021|language=en}}</ref> == ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == ಕೋಮ್ ಅವರು [[ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳು|ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ]] ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೈತಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಜನರು|ಪೀಪಲ್ ಫಾರ್ ಎಥಿಕಲ್ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್]] (PETA) ಇಂಡಿಯಾದ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಸರ್ಕಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡುವ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಸರ್ಕಸ್‌ಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಕ್ರೂರ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಯಿಯಾಗಿ, ಸರ್ಕಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅವರಿಂದ ದೂರವಿಟ್ಟಾಗ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಏನನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಊಹಿಸಬಲ್ಲೆ. ಇದು ದುಃಖಕರವಾಗಿದೆ," ಎಂದು ಕೋಮ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-boxer-mary-kom-lends-support-to-peta-campaign-for-elephants-2029225|title=Boxer Mary Kom lends support to PETA campaign for elephants|date=26 October 2014|work=[[Times of India]]}}</ref> ಕೋಮ್ ಅವರು PETA ಇಂಡಿಯಾದ ಮಾನವೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಭಿಯಾನವಾದ ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಗೆ]]'' ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, "ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಹೊಡೆದೋಡಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಯುವಜನರಿಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಕಲಿಸುವುದು. ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನಾವು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಿಂಸಾಚಾರವು ತೋರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಇದೆ, ನಾವು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಮತ್ತು ದಯೆಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಎಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ." <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/Mary-Kom-joins-hands-with-PETA-to-promote-humane-education/articleshow/23055863.cms|title=Mary Kom joins hands with PETA to promote humane education|date=25 September 2013|website=[[The Times of India]]}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==  {{Reflist}} * Chungneijang Mary Kom Hmangte (page 8) at 2018 AIBA Women's World Boxing Championships at the Wayback Machine (archived 2018-11-15) * Boxing record for Chungneijang Marykom from BoxRec * Mary Kom at the International Olympic Committee * Mary Kom at Olympics.com * Mary Kom at Olympedia * Mary Kom at Olympics at Sports-Reference.com (archived) * Mary Kom on Twitter * {{Imdb name}} {{S-start}} {{S-sports|oly}} {{succession box|before=[[Abhinav Bindra]]|title=[[List of flag bearers for India at the Olympics|Flagbearer]] for {{IND}}|years=(with [[Manpreet Singh (field hockey)|Manpreet Singh]])<br>[[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020]]|after=''Incumbent''}} {{s-end}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] j4hql1oirn49l0gujcz35wmyvgxwivx 0 37184 1377384 1376610 2026-07-27T09:04:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377384 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಡಾ. ಯು.ಬಿ ಪವನಜ | image = Pavanaja-UB.jpg | alt = | caption = | birth_name = ಪವನಜ | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} --> | birth_place = ಉಬರಡ್ಕ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = | education = ಎಂ.ಎಸ್ಸಿ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]], ಪಿಎಚ್.ಡಿ | alma_mater = | other_names = | occupation | known_for = ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಾಂಶ ತಜ್ಞ, ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತರಜಾಲತಾಣ ನಿರ್ಮಾಪಕ | website = {{URL|http://pavanaja.com/}} }} ಡಾ.''' ಉಬರಡ್ಕ ಬೆಳ್ಳಿಪ್ಪಾಡಿ ಪವನಜ''',<ref>[http://www.census2011.co.in/data/village/617767-ubaradka-mittur-karnataka.html Overview, Ubaradka Mittur is small village located in Sulya Taluka of Dakshina Kannada district, Karnataka]</ref> ಒಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಂಕಣಗಳು ಹಾಗೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ಕನ್ನಡ ತಂತ್ರಾಂಶ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ [http://vishvakannada.com/ ವಿಶ್ವಕನ್ನಡ.ಕಾಂ]ದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಜನನ/ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ/ವೃತ್ತಿಜೀವನ== *ಪವನಜರು, [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]] ಗಡಿಯ ಬೆಳ್ಳಿಪ್ಪಾಡಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |url=http://cis-india.org/openness/blog/pavanaja-profile.pdf |title=Dr.U.B.Pavanaja-A Profile |access-date=2014-02-12 |archive-date=2014-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140414171830/http://cis-india.org/openness/blog/pavanaja-profile.pdf |url-status=dead }}</ref> *[[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿ.ವಿ]].ಯಿಂದ ಎಂ.ಎಸ್ಸಿ ಪದವಿ, ಬಾಂಬೆ ವಿ.ವಿ.ಯಿಂದ ಪಿಎಚ್.ಡಿ., [[ತೈವಾನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸಂಶೋಧನೆ. *[[ಮುಂಬಯಿ]]ಯ ಬಾಬಾ ಪರಮಾಣು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (ಬಿಎಆರ್‌ಸಿ) ೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ೧೯೯೭ರ ಜೂನ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ.ಆರ್‌.ಸಿ. ವಿಜ್ಞಾನಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಇತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಆಗಮನ. *ಹಲವು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ/ಸಲಹೆಗಾರ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು - ಟ್ಯಾಲಿ ಸೊಲೂಶನ್ಸ್, ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಕೊಮ್ಯಾಟ್ ಟೆಕ್ನೋಲೋಜೀಸ್, ಮಣಿಪಾಲ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್, ಎಕ್ಸೆಲ್‍ಸಾಫ್ಟ್ ಟೆಕ್ನೋಲೋಜೀಸ್ ಮೈಸೂರು. *[http://cis-india.org/ ದಿ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ]ಯ "ಆಕ್ಸೆಸ್ ಟು ನೊಲೆಜ್" ಟೀಮ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್.<ref>{{Cite web |url=https://cis-india.org/about/people/ex-staff-members |title=The Centre for Internet & Society - former staff members' |access-date=2020-04-05 |archive-date=2019-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922231910/https://cis-india.org/about/people/ex-staff-members |url-status=dead }}</ref> ==ಅಂಕಣ ಬರವಣಿಗೆ== * [[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ '''eಳೆ''' ಎಂಬ ಅಂಕಣ * [[ಹೊಸ ದಿಗಂತ]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ '''ಜಾಲಜಗತ್ತು''' * [[ಕನ್ನಡಪ್ರಭ]]ದಲ್ಲಿ '''ಗಣಕಿಂಡಿ''' ಅಂಕಣ. * [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ|ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ]] '''[http://vishvakannada.com/category/gadgetloka/ ಗ್ಯಾಜೆಟ್ ಲೋಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724011931/http://vishvakannada.com/category/gadgetloka/ |date=2013-07-24 }}''' ಅಂಕಣ. * [[ತುಷಾರ|ತುಷಾರ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] '''ಟೆಕ್ಕಿರಣ''' ಅಂಕಣ * 'ಶೌರ್ಯ' ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ '''e ವಿಶ್ವ''' ಅಂಕಣ * [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ '''e ಅರಿವು''' ಅಂಕಣ ==ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಗಣಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ== *ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವ "ಕನ್ನಡ ಕಲಿ" ಎಂಬ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಟದ ತಯಾರಿಕೆ.<ref>[http://www.infochangeindia.org/technology/120-technology/stories-of-change/831-from-kannada-to-keyboards.html From Kannada to keyboards]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಿಧಿ ರಚನೆಯ ಮೂಲತತ್ವಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಲೋಗೋ ಎಂಬ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಕನ್ನಡ ಅವತರಣಿಕೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://vishvakannada.com/kannadalogo/ |title=ಕನ್ನಡ ಲೋಗೋ |access-date=2020-04-05 |archive-date=2020-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429003050/http://vishvakannada.com/kannadalogo/ |url-status=dead }}</ref> *ಬಹುಭಾಷೀಯ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳು (ಆಫೀಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿಗಾಗಿರುವ) ಮತ್ತು ವಿಬಿ ಡಾಟ್‌ನೆಟ್ ಬಳಸಿ ಕೆಲವು ಆನ್ವಯಿಕ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಕಂಪನಿಯು ಸಂಘಟಿಸಿದ್ದ ಅಖಿಲಭಾರತ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಟ್ಯಾಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು ಮೂರನೆಯ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. *ಗಣಕಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಬಾಷಾ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು, ಹಲವು ಶಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕನ್ನಡದ ಉತ್ಸಾಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರರು ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಸೇರಿ ಆರಂಭಿಸಿರುವ ''ಕನ್ನಡ ಗಣಕ ಪರಿಷತ್ತಿನ'' ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲೊಬ್ಬ. '''ನುಡಿ''' ತಂತ್ರಾಂಶದ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ.<ref>[https://books.google.co.in/books?id=zhl7lQZLJ5IC&pg=PA230&lpg=PA230&dq=Pavanaja+scooter+accident&source=bl&ots=ut5sxcIx1C&sig=ACfU3U38Um4vhRBFE4tLtEiw-HVpJwCYOA&hl=kn&sa=X&ved=2ahUKEwiI4p_U-tDoAhXH7XMBHZv8DkUQ6AEwA3oECAsQKA#v=onepage&q=Pavanaja%20scooter%20accident&f=false]</ref> *ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ "ಬಾಲ ವಿಜ್ಞಾನ" ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆ. *ಗಣಕಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬಳಸುವಲ್ಲಿನ ಶಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ನೇಮಿಸಿದ್ದ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ. *೨೦೦೦ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಹೊರತರಲಾದ ವಿಶೇಷ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ. ==ವಿಶ್ವಕನ್ನಡ== * ವಿಶ್ವಕನ್ನಡ-ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಜಾಲತಾಣ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭ<ref>[http://mail.mail.sarai.net/pipermail/reader-list_mail.sarai.net/2001-December/000987.html FROM KANNADA TO KEYBOARDS: AN INDIAN LANGUAGE ENTERS THE CYBERAGE]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪತ್ರಿಕೆ<ref>[http://mail.mail.sarai.net/pipermail/reader-list_mail.sarai.net/2001-December/000987.html FROM KANNADA TO KEYBOARDS: AN INDIAN LANGUAGE ENTERS THE CYBERAGE]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಡೈನಮಿಕ್ ಫಾಂಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯ ಜಾಲತಾಣ. ==ನಿರ್ವಹಿಸಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು== *[[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕೋರ್ಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯ. *ಹಂಪಿ [[ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ದೂರಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವು ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿರುವ ’ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ’ ಕೋರ್ಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸದಸ್ಯ. *೨೦೦೪, ಮಾರ್ಚ್-ಎಪ್ರಿಲ್, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಕಂಪೆನಿಯ ಪರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಾಂಶ ತಯಾರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಯಶಿಬಿರ ನಿರ್ವಹಣೆ. *೨೦೦೭-೦೯ ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆಗಿ ವೃತ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ. *೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿಯ ಕನ್ನಡ ಸಹಜಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು. *ಶ್ರೀ[[ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠ]]ದ ಗೋರಕ್ಷಾ ಆಭಿಯಾನದ ಪರವಾಗಿ `ಗೋವಿಶ್ವ' ಎಂಬ e-ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕ.<ref>http://hareraama.in/tag/ಗೋವಿಶ್ವ/page/2/</ref> *ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ.<ref>https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians</ref> *ಅಂತರಜಾಲತಾಣ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡೀಕರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಮಿತಿ (ICANN) ಸದಸ್ಯ.<ref>https://community.icann.org/download/attachments/53776300/NBGP%20-%20Meeting%2020180105.pdf?version=1&modificationDate=1515609427000&api=v2</ref> ==ಸನ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== *[[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] ಕಂಪನಿಯು ಮೋಸ್ಟ್ ವ್ಯಾಲ್ಯುವೇಬಲ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಕಂಪೆನಿಯು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ಜನರನ್ನು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಸ್ಟ್ ವ್ಯಾಲ್ಯುವೇಬಲ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದು ಡಾ. ಪವನಜ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://mvp.microsoft.com/en-us/PublicProfile/8804?fullName=Pavanaja%20U%20Bellippady</ref> *ನವಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಜಾಜಿನಗರ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ. *೨೦೦೬ನೆ ಸಾಲಿನ ಕನ್ನಡ ಲೋಗೋ ತಂತ್ರಾಂಶ ತಯಾರಿಕೆಯ, ಮಂಥನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref>http://manthanaward.org/wp-content/uploads/files/Manthan%20Book%202006.pdf, page 96</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.vishvakannada.com/ ವಿಶ್ವಕನ್ನಡ.ಕಾಂ ಜಾಲತಾಣ] * [http://avadhimag.com/2014/01/23/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1-%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81-%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%A4%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0/ ಅವಧಿ ಇ-ಪತ್ರಿಕೆ, 'ಕನ್ನಡ ಮತ್ತುಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆದುಬಂದ ರೀತಿ',ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೧೩ ರಂದು ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಶ್ವ ನುಡಿಸಿರಿ ವಿರಾಸತ್ ಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ.ಯು.ಬಿ. ಪವನಜ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣ'] * [http://vishvakannada.com/category/gadgetloka/ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲೋಕ ಅಂಕಣ ಬರಹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724011931/http://vishvakannada.com/category/gadgetloka/ |date=2013-07-24 }}, ವಿಶ್ವಕನ್ನಡ, ಗ್ಯಾಜೆಟ್ ಲೋಕ {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂಕಣಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಹವ್ಯಕ]] j7r546sk0f5s7vi0r9e1i5b1o06ca6r 0 72124 1377351 1377107 2026-07-27T06:36:38Z Prathvi Acharya 87484 1377351 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name =ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ | image =Vishnu Theyyam.jpg | imagesize = 270 | caption = ಒತ್ತೆಕೋಲದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ }} {{databox}} ತುಳುನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]].ತುಳುವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]]ಯನ್ನು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಈ ಭೂತಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಿವೆ. ಆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಗಳಿಗೂ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿವೆ. ==ಮುನ್ನೋಟ== [[File:Vishnumoorthy daiva.jpg|thumb|ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ]] [[File:Vishnumurthi Daiva.jpg|thumb|ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯು ಉತ್ತರ ಕೇರಳ (ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ) ಮತ್ತು ತುಳುನಾಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ರೋಮಾಂಚಕ ವೈಷ್ಣವ ತೆಯ್ಯಂ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.]] ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುವಂತಹ ಆಚರಣೆ ಒತ್ತೆ ಕೋಲ. ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ನಡೆಯುವ ಭೂತಾರಾಧನೆಗಳಂತಲ್ಲದೆ, ಈ ಒತ್ತೆ ಕೋಲ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕೇರಳ]] ಗಡಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಒತ್ತೆಕೋಲದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಅಚರಣೆಯನ್ನು ಮಂಗಳೂರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇರಳದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಕೇರಳಿಗರು ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ತೆಯ್ಯಂ ಎಂದು ಕರೆದರೆ ತುಳುವರು ಒತ್ತೆ ಕೋಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿರುವ ಆಚರಣೆಯಾದರೂ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಕಮ್ಮಿಯೇನಿಲ್ಲ. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಕೆಂಡಸೇವೆ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕೆಂಡಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ಇತಿಹಾಸ ಒತ್ತೆ ಕೋಲವನ್ನು ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://kanaja.in/archives/123720 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-10-27 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306003333/http://kanaja.in/archives/123720 |url-status=dead }}</ref> ಒತ್ತೆಕೋಲವನ್ನು ತುಳುನಾಡಿನ ಇತರ ಆರಾಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಿದೆ. ಭೂತಾರಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ದೈವಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳದ್ದೇ ಆದ ಪ್ರಬೇಧಗಳಿವೆ. ಹಿಂದೆ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲೇ ನಲೆಸಿ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವೀರ ಮರಣವನ್ನು ಪಡೆದ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ತುಳುವರು ದೈವದ ಪಟ್ಟವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ದೈವಗಳು ದೇವರ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಂದವಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದು ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿ ಕಾರಣಿಕವನ್ನು ತೋರಿದ ಕೆಲವು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೂ ತುಳುವರು ದೈವತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೈವಗಳಿಗೂ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೇಮ, ಕೋಲ, ಒಲಸರಿ, ಮೆಚ್ಚಿಗಳನ್ನು ತುಳುವರು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕೋಲಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತೆ ಕೋಲ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಅದರಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ. ದೇವರನ್ನು ದೈವವಾಗಿ ತುಳುವರು ಆರಾಧಿಸುವುದು ಈ ಒತ್ತೆ ಕೋಲಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಕೋಲಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. =ಇತಿಹಾಸ= ಈ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕಥೆಯಿದೆ.ಕೇರಳದ ಮಲಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿರುವ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಕಥೆಯ ಬೇರುಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಗಳೂರಿಗೂ ಹಬ್ಬಿವೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲವಿರುವುದು 'ಕೊಟ್ಟಪ್ಪುರಂ' ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ತರವಾಡಿನಲ್ಲಿ. ಈ ತರವಾಡಿನ ಮೂಲವಿದ್ದುದು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಸಮೀಪದ ನೀಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ. ಇಂದಿಗೂ ಅದೇ ಹೆಸರಿರುವ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ತುಳುವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತರವಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿದ್ದುದು ಕುರುವಟ್ಟ್ ಕುರುಪ್. ಆವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣನ್ ಎಂಬ ಹುಡುಗ ಸೇವಕನಾಗಿದ್ದ(ಅವನನ್ನು ಪಳಂತಯಿ ಕಣ್ಣನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ). ಮಹಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಆತ ಒಂದು ದಿನ ಕುರುವಟ್ಟ್ ಕುರುಪ್ಪನ ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣು ಕುರುಪ್ಪನ ಮಗಳ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ಕುತಂತ್ರಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗಳ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅವನಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಯಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು ಕುರುವಟ್ಟ್ ಬಾಲಕನ ಜೀವ ತೆಗೆಯುವಂತೆ ತನ್ನ ಅನುಚರರಿಗೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಒಂದು ಕಥೆಯಾದರೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರ ಪ್ರಕಾರ,ಕಣ್ಣನ್ ಕುರುಪ್ಪನ ತೋಟದಿಂದ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣನ್ನು ಕೀಳುವಾಗ ಸಿಕ್ಕಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರಿಂದ ರೊಚ್ಚಿಗೇಳುವ ಕುರುಪ್ ತನ್ನ ಸಹಚರರಿಗೆ ಆತನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎರಡು ಕಥೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಕುರುಪ್ ಹಿಂದಿನ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಹುಡುಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಆದೇಶಿಸುವುದು ಮಾತ್ರ ಎರಡೂ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸುಳಿವನ್ನು ಅರಿತ ಕೆಲವು ಹಿತೈಷಿಗಳು ಕಣ್ಣನ್ ನೀಲೇಶ್ವರ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಕ್ಷೇಮವೆಂದು ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.ಅದರಂತೆ ಕಣ್ಣನ್ ನೀಲೇಶ್ವರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಂಗಳೂರಿನ ಜೆಪ್ಪು ಎಂಬ ಊರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆತ ಒಂದು ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಎಂದು ಒಂದು ಕಥೆ ಹೇಳಿದರೆ, ದೇವಿ ಭಕ್ತೆಯಾದ ಒಬ್ಬಳು ಮುದುಕಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಎಂದು ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಜೆಪ್ಪುವಿನಲ್ಲಿ ಆತ ಇದ್ದ ಎಂಬುದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಂಗಿದ್ದ ಕಣ್ಣನ್ ಕೊನೆಗೊಂದು ದಿನ ತನ್ನವರನ್ನು ನೋಡುವ ಕಾತರತೆಯಿಂದ ಪುನಃ ನೀಲೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಕಣ್ಣನ್ ನೀಲೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಕುರುಪ್ ಹಿಂದಿನ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಹಾಗೂ ಸೋಲನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಕಣ್ಣನ್ ಕಡಳಿ ಕೊಳಂನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ(ಈ ಕೊಳ ಈಗ ನೀಲೇಶ್ವರದ ಸಂತೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ). ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಕಣ್ಣನ್ ತನ್ನ ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಅವನ ಕೊಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಭಕ್ತನ ಕೊಲೆ ನಡೆದುದನ್ನು ಕಂಡ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ತನ್ನ ರೌದ್ರ ರೂಪವಾದ ನರಸಿಂಹ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ಕುರುಪ್ಪನ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕುರುಪ್ಪನ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆತನ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯಾಧಿ ಶುರುವಾಗಿ ಆತ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಗಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾಗುವ ಆತ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳನ್ನು ಸಂರ್ಕಿಸಿದಾಗ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ನರಸಿಂಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವೇನೆಂದು ವಿಚಾರಿಸಲಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಶಾಂತವಾಗಲು ನರಸಿಂಹ ದೇವರ ಒಂದು ಗುಡಿ ಕಟ್ಟಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ದೇವರಿಗೆ ಕೆಂಡಸೇವೆಯನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅದರಂತೆ ಕುರುಪ್ಪನು ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.ಹೀಗೆ ಒತ್ತೆ ಕೋಲ ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟಿ ಕೋಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳ ಸಲಹೆಯಂತೆ ನೀಲೇಶ್ವರದ ಕೊಟ್ಟಪುರಂನಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಂತನಾದ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲಸಿದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ==ಒತ್ತೆಕೋಲದ ಆಚರಣೆಗಳು== ಒತ್ತೆಕೋಲದ ವಿಶೇಷತೆಯಿರುವುದೇ ಅದರ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ. ಅನೇಕ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ತುಳುನಾಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತ ಕೋಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೈವದ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಎರಡೆ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳು. ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಜಾತಿಯವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ನಲಿಕೆ ಹಾಗು ಪಂಬದರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಪಂಗಡಗಳಿಗೂ ಭೂತದ ವೇಷವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಿಷ್ಣು ಮೂರ್ತಿ ಒತ್ತೆಕೋಲ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ.ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಮೂರ್ತಿ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿರುವುದು ಬೆಳ್ಚಡರೆಂಬ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ.ಇವರು ಈ ವೇಷವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಭೂತಗಳ ವೇಷವನ್ನೂ ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇವರ ಮಾತೃ ಭಾಷೆ ಮಲಯಾಳಂ.ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳ ನುಡಿಯಂತೆ ಒತ್ತೆಕೋಲದಲ್ಲಿ ನುಡಿಯನ್ನು [[ತುಳು|ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ]] ಅಥವಾ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ನುಡಿಯನ್ನು ದೈವದ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಆಚರಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು ಗೊನೆ ಮುಹೂರ್ತದಿಂದ. ಒತ್ತೆಕೋಲಕ್ಕೆ ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ಅಂದು ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕೆಂಡ ಸೇವೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಕೆಂಡ ಸೇವೆ ನಡೆಯುವುದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಪುಳಿಚ್ಚಾಟ್ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿಗೆ ಮುನ್ನ ಬೃಹತ್ ಕಟ್ಟಿಗೆ ರಾಶಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.fwmails.com/2010/04/otte-kola.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-10-27 |archive-date=2013-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130124044932/http://www.fwmails.com/2010/04/otte-kola.html |url-status=dead }}</ref> ==ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿನ ಮಹತ್ವ== ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೊಂದಿರುವ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಡೆಯುವುದು ಮಧ್ಯ ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನರಸಿಂಹ ಹಿರಣ್ಯ ಕಶ್ಯಪುವಿನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೆಂಡೆಯ ಹಿನ್ನಲೆ ಧ್ವನಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಹಿನ್ನಲೆ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ನರಸಿಂಹನಂತೆ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಿರಣ್ಯ ಕಶ್ಯಪುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಸಮಾಧಾನ ಪಡಿಸುವುದನ್ನೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಲಯಬದ್ದವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಚಂದ. {{Infobox Writer | name =ಪುಳಿಚ್ಚಾಟ್ | image =Vishnumoorthy Theyyam.jpg | imagesize = 270 | caption = ನರಸಿಂಹನಾಗಿ ಅಭಿನಯ }} ==ಕೆಂಡ ಸೇವೆ== ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿನ ನಂತರ ನಡೆಯುವುದೇ ಕೆಂಡ ಸೇವೆ. ಇದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮರದ ದಿಣ್ಣೆಗಳ ರಾಶಿಗೆ ಪುಳಿಚಾಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯೇ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯೆಲ್ಲಾ ಉರಿದು ಬೂದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾತ್ರಿ ನರಸಿಂಹನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬೆಳಿಗ್ಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಿದ್ದನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರಿಗಳು ಆ ಕೆಂಡದ ಮೇಲೆ ಓಡುತ್ತಾರೆ. ಇದೆಲ್ಲಾ ನಡೆದ ಮೇಲೆ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಓಡುತ್ತಾ ಬಂದು ಕೆಂಡದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಹಲವು ಸಾರಿ ಆ ಕೆಂಡದ ಸುತ್ತ ಓಡುತ್ತಾ ಅದರ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಭಕ್ತರ ಮೈಯಲ್ಲಿ ಪುಳಕವುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕೆಂಡ ಸೇವೆ. ಇದು ಒತ್ತೆ ಕೋಲದ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆ. ನರಸಿಂಹನನ್ನು ಕೊಂದ ಮೇಲೆ ಆದ ಮೈಲಿಗೆಯನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಈ ಬೆಂಕಿ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ. ಕೆಂಡ ಸ್ನಾನ ನಡೆದ ಮೇಲೆ ನುಡಿ ಹೇಳಿ ಅಭಯ ನೀಡಿ ದೈವದ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. {{Infobox Writer | name =ಕೆಂಡ ಸೇವೆ | image =Kenda seve.jpg | imagesize = 270 | caption = ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕೆಂಡಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯುವ ಪಾತ್ರಧಾರಿ }} =ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ವೇಷ-ಭೂಷಣಗಳು= ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇತರ ಕೋಲಗಳಂತೆ ಒತ್ತೆ ಕೋಲದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ವೇಷ-ಭೂಷಣಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತೆಯ್ಯಂನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ವೇಷ-ಭೂಷಣಗಳು ತೆಯ್ಯಂ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ನರಸಿಂಹನನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೇಲುಡುಪಿನ ಬದಲಾಗಿ ಸಿಂಹದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೋಲುವಂತಹ ಉಡುಪನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಳಯಿ ಕೃಷ್ಣನ್ ಪರಪ್ಪನ್ ಎಂಬುವವರು ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಈ ಉಡುಪನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ. ಅವರ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ನರಸಿಂಹ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Infobox Writer | name =ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿನ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು | image =Thottam of Vishnumoorthi Theyyam.jpg | imagesize = 270 | caption =ಸಿದ್ದನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಪಾತ್ರಧಾರಿ }} ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಕೆಂಡ ಸೇವೆಗೆ ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರಧಾರಿಯು ಯಾವುದೇ ಮೇಲುಡುಪನ್ನು ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬಿಸಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆತನ ಮೈಮೇಲೆ,ಕೈಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಯ ಹಿಟ್ಟಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಅದಕ್ಕೆಂದೇ ವಿಶೇಶವಾಗಿ ತಯಾರು ಮಾಡುವಂತದ್ದು). ನಂತರ ಆತನ ಸುತ್ತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ತಿ ಮೈ ಮೇಲೆ,ತಲೆ ಮುಚ್ಚುವವರೆಗೂ ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳು ಪಾತ್ರಧಾರಿಯನ್ನು ಬಿಸಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=717&catg=story {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304131821/http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=717&catg=story |date=2016-03-04 }} * http://vijaykarnataka.indiatimes.com/home/languages/tulu/-/articleshow/30175126.cms ==ಉಲ್ಲೇಖ ಗ್ರಂಥಗಳು== # ಸಿ.ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಮೂಡಂಬೈಲು, ‘ಒತ್ತೆಕೋಲ’(ಲೇಖನ), ‘ಸುದರ್ಶನ’, ಪು.೧೫೯ ಡಾ.ಟಿ.ಎಮ್.ಎ.ಪೈ ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ, ವಿಜಯ ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಮಾಲ್ಕಿ, ದ.ಕ., ೧೯೭೭ # ಪ್ರದೀಪ ಬೇಕಲ್, ವೈದಿಕ-ಜಾನಪದ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂಗಮ ‘ಒತ್ತೆಕೋಲ’ (ಲೇಖನ), ‘ಉದಯವಾಣಿ’ ೬-೧-೨೦೦೫, ಮಣಿಪಾಲ # ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಭಗವತೀ ಆರಾಧನೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕೋಟೆಕಾರು, ದ.ಕ., ೧೯೯೮ # Dr. K.K.N.Kurup,’Teyyam’ Dept of Public Relation govt of Kerala, 1986 ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೫-೧೬‎]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಕ್ಲಬ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಚಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು]] 1ynck7nsmoaa41wyhsunl614ux5s925 1377352 1377351 2026-07-27T06:37:01Z Prathvi Acharya 87484 1377352 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name =ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ | image =Vishnu Theyyam.jpg | imagesize = 270 | caption = ಒತ್ತೆಕೋಲದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ }} ತುಳುನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]].ತುಳುವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]]ಯನ್ನು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಈ ಭೂತಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಿವೆ. ಆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಗಳಿಗೂ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿವೆ. ==ಮುನ್ನೋಟ== [[File:Vishnumoorthy daiva.jpg|thumb|ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ]] [[File:Vishnumurthi Daiva.jpg|thumb|ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯು ಉತ್ತರ ಕೇರಳ (ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ) ಮತ್ತು ತುಳುನಾಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ರೋಮಾಂಚಕ ವೈಷ್ಣವ ತೆಯ್ಯಂ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.]] ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುವಂತಹ ಆಚರಣೆ ಒತ್ತೆ ಕೋಲ. ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ನಡೆಯುವ ಭೂತಾರಾಧನೆಗಳಂತಲ್ಲದೆ, ಈ ಒತ್ತೆ ಕೋಲ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕೇರಳ]] ಗಡಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಒತ್ತೆಕೋಲದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಅಚರಣೆಯನ್ನು ಮಂಗಳೂರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇರಳದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಕೇರಳಿಗರು ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ತೆಯ್ಯಂ ಎಂದು ಕರೆದರೆ ತುಳುವರು ಒತ್ತೆ ಕೋಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿರುವ ಆಚರಣೆಯಾದರೂ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಕಮ್ಮಿಯೇನಿಲ್ಲ. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಕೆಂಡಸೇವೆ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕೆಂಡಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ಇತಿಹಾಸ ಒತ್ತೆ ಕೋಲವನ್ನು ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://kanaja.in/archives/123720 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-10-27 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306003333/http://kanaja.in/archives/123720 |url-status=dead }}</ref> ಒತ್ತೆಕೋಲವನ್ನು ತುಳುನಾಡಿನ ಇತರ ಆರಾಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಿದೆ. ಭೂತಾರಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ದೈವಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳದ್ದೇ ಆದ ಪ್ರಬೇಧಗಳಿವೆ. ಹಿಂದೆ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲೇ ನಲೆಸಿ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವೀರ ಮರಣವನ್ನು ಪಡೆದ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ತುಳುವರು ದೈವದ ಪಟ್ಟವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ದೈವಗಳು ದೇವರ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಂದವಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದು ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿ ಕಾರಣಿಕವನ್ನು ತೋರಿದ ಕೆಲವು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೂ ತುಳುವರು ದೈವತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೈವಗಳಿಗೂ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೇಮ, ಕೋಲ, ಒಲಸರಿ, ಮೆಚ್ಚಿಗಳನ್ನು ತುಳುವರು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕೋಲಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತೆ ಕೋಲ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಅದರಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ. ದೇವರನ್ನು ದೈವವಾಗಿ ತುಳುವರು ಆರಾಧಿಸುವುದು ಈ ಒತ್ತೆ ಕೋಲಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಕೋಲಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. =ಇತಿಹಾಸ= ಈ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕಥೆಯಿದೆ.ಕೇರಳದ ಮಲಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿರುವ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಕಥೆಯ ಬೇರುಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಗಳೂರಿಗೂ ಹಬ್ಬಿವೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲವಿರುವುದು 'ಕೊಟ್ಟಪ್ಪುರಂ' ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ತರವಾಡಿನಲ್ಲಿ. ಈ ತರವಾಡಿನ ಮೂಲವಿದ್ದುದು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಸಮೀಪದ ನೀಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ. ಇಂದಿಗೂ ಅದೇ ಹೆಸರಿರುವ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ತುಳುವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತರವಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿದ್ದುದು ಕುರುವಟ್ಟ್ ಕುರುಪ್. ಆವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣನ್ ಎಂಬ ಹುಡುಗ ಸೇವಕನಾಗಿದ್ದ(ಅವನನ್ನು ಪಳಂತಯಿ ಕಣ್ಣನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ). ಮಹಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಆತ ಒಂದು ದಿನ ಕುರುವಟ್ಟ್ ಕುರುಪ್ಪನ ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣು ಕುರುಪ್ಪನ ಮಗಳ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ಕುತಂತ್ರಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗಳ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅವನಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಯಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು ಕುರುವಟ್ಟ್ ಬಾಲಕನ ಜೀವ ತೆಗೆಯುವಂತೆ ತನ್ನ ಅನುಚರರಿಗೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಒಂದು ಕಥೆಯಾದರೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರ ಪ್ರಕಾರ,ಕಣ್ಣನ್ ಕುರುಪ್ಪನ ತೋಟದಿಂದ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣನ್ನು ಕೀಳುವಾಗ ಸಿಕ್ಕಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರಿಂದ ರೊಚ್ಚಿಗೇಳುವ ಕುರುಪ್ ತನ್ನ ಸಹಚರರಿಗೆ ಆತನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎರಡು ಕಥೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಕುರುಪ್ ಹಿಂದಿನ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಹುಡುಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಆದೇಶಿಸುವುದು ಮಾತ್ರ ಎರಡೂ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸುಳಿವನ್ನು ಅರಿತ ಕೆಲವು ಹಿತೈಷಿಗಳು ಕಣ್ಣನ್ ನೀಲೇಶ್ವರ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಕ್ಷೇಮವೆಂದು ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.ಅದರಂತೆ ಕಣ್ಣನ್ ನೀಲೇಶ್ವರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಂಗಳೂರಿನ ಜೆಪ್ಪು ಎಂಬ ಊರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆತ ಒಂದು ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಎಂದು ಒಂದು ಕಥೆ ಹೇಳಿದರೆ, ದೇವಿ ಭಕ್ತೆಯಾದ ಒಬ್ಬಳು ಮುದುಕಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಎಂದು ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಜೆಪ್ಪುವಿನಲ್ಲಿ ಆತ ಇದ್ದ ಎಂಬುದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಂಗಿದ್ದ ಕಣ್ಣನ್ ಕೊನೆಗೊಂದು ದಿನ ತನ್ನವರನ್ನು ನೋಡುವ ಕಾತರತೆಯಿಂದ ಪುನಃ ನೀಲೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಕಣ್ಣನ್ ನೀಲೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಕುರುಪ್ ಹಿಂದಿನ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಹಾಗೂ ಸೋಲನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಕಣ್ಣನ್ ಕಡಳಿ ಕೊಳಂನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ(ಈ ಕೊಳ ಈಗ ನೀಲೇಶ್ವರದ ಸಂತೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ). ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಕಣ್ಣನ್ ತನ್ನ ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಅವನ ಕೊಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಭಕ್ತನ ಕೊಲೆ ನಡೆದುದನ್ನು ಕಂಡ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ತನ್ನ ರೌದ್ರ ರೂಪವಾದ ನರಸಿಂಹ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ಕುರುಪ್ಪನ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕುರುಪ್ಪನ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆತನ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯಾಧಿ ಶುರುವಾಗಿ ಆತ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಗಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾಗುವ ಆತ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳನ್ನು ಸಂರ್ಕಿಸಿದಾಗ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ನರಸಿಂಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವೇನೆಂದು ವಿಚಾರಿಸಲಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಶಾಂತವಾಗಲು ನರಸಿಂಹ ದೇವರ ಒಂದು ಗುಡಿ ಕಟ್ಟಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ದೇವರಿಗೆ ಕೆಂಡಸೇವೆಯನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅದರಂತೆ ಕುರುಪ್ಪನು ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.ಹೀಗೆ ಒತ್ತೆ ಕೋಲ ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟಿ ಕೋಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳ ಸಲಹೆಯಂತೆ ನೀಲೇಶ್ವರದ ಕೊಟ್ಟಪುರಂನಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಂತನಾದ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲಸಿದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ==ಒತ್ತೆಕೋಲದ ಆಚರಣೆಗಳು== ಒತ್ತೆಕೋಲದ ವಿಶೇಷತೆಯಿರುವುದೇ ಅದರ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ. ಅನೇಕ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ತುಳುನಾಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತ ಕೋಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೈವದ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಎರಡೆ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳು. ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಜಾತಿಯವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ನಲಿಕೆ ಹಾಗು ಪಂಬದರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಪಂಗಡಗಳಿಗೂ ಭೂತದ ವೇಷವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಿಷ್ಣು ಮೂರ್ತಿ ಒತ್ತೆಕೋಲ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ.ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಮೂರ್ತಿ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿರುವುದು ಬೆಳ್ಚಡರೆಂಬ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ.ಇವರು ಈ ವೇಷವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಭೂತಗಳ ವೇಷವನ್ನೂ ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇವರ ಮಾತೃ ಭಾಷೆ ಮಲಯಾಳಂ.ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳ ನುಡಿಯಂತೆ ಒತ್ತೆಕೋಲದಲ್ಲಿ ನುಡಿಯನ್ನು [[ತುಳು|ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ]] ಅಥವಾ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ನುಡಿಯನ್ನು ದೈವದ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಆಚರಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು ಗೊನೆ ಮುಹೂರ್ತದಿಂದ. ಒತ್ತೆಕೋಲಕ್ಕೆ ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ಅಂದು ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕೆಂಡ ಸೇವೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಕೆಂಡ ಸೇವೆ ನಡೆಯುವುದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಪುಳಿಚ್ಚಾಟ್ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿಗೆ ಮುನ್ನ ಬೃಹತ್ ಕಟ್ಟಿಗೆ ರಾಶಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.fwmails.com/2010/04/otte-kola.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-10-27 |archive-date=2013-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130124044932/http://www.fwmails.com/2010/04/otte-kola.html |url-status=dead }}</ref> ==ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿನ ಮಹತ್ವ== ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೊಂದಿರುವ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಡೆಯುವುದು ಮಧ್ಯ ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನರಸಿಂಹ ಹಿರಣ್ಯ ಕಶ್ಯಪುವಿನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೆಂಡೆಯ ಹಿನ್ನಲೆ ಧ್ವನಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಹಿನ್ನಲೆ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ನರಸಿಂಹನಂತೆ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಿರಣ್ಯ ಕಶ್ಯಪುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಸಮಾಧಾನ ಪಡಿಸುವುದನ್ನೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಲಯಬದ್ದವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಚಂದ. {{Infobox Writer | name =ಪುಳಿಚ್ಚಾಟ್ | image =Vishnumoorthy Theyyam.jpg | imagesize = 270 | caption = ನರಸಿಂಹನಾಗಿ ಅಭಿನಯ }} ==ಕೆಂಡ ಸೇವೆ== ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿನ ನಂತರ ನಡೆಯುವುದೇ ಕೆಂಡ ಸೇವೆ. ಇದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮರದ ದಿಣ್ಣೆಗಳ ರಾಶಿಗೆ ಪುಳಿಚಾಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯೇ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯೆಲ್ಲಾ ಉರಿದು ಬೂದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾತ್ರಿ ನರಸಿಂಹನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬೆಳಿಗ್ಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಿದ್ದನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರಿಗಳು ಆ ಕೆಂಡದ ಮೇಲೆ ಓಡುತ್ತಾರೆ. ಇದೆಲ್ಲಾ ನಡೆದ ಮೇಲೆ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಓಡುತ್ತಾ ಬಂದು ಕೆಂಡದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಹಲವು ಸಾರಿ ಆ ಕೆಂಡದ ಸುತ್ತ ಓಡುತ್ತಾ ಅದರ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಭಕ್ತರ ಮೈಯಲ್ಲಿ ಪುಳಕವುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕೆಂಡ ಸೇವೆ. ಇದು ಒತ್ತೆ ಕೋಲದ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆ. ನರಸಿಂಹನನ್ನು ಕೊಂದ ಮೇಲೆ ಆದ ಮೈಲಿಗೆಯನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಈ ಬೆಂಕಿ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ. ಕೆಂಡ ಸ್ನಾನ ನಡೆದ ಮೇಲೆ ನುಡಿ ಹೇಳಿ ಅಭಯ ನೀಡಿ ದೈವದ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. {{Infobox Writer | name =ಕೆಂಡ ಸೇವೆ | image =Kenda seve.jpg | imagesize = 270 | caption = ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕೆಂಡಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯುವ ಪಾತ್ರಧಾರಿ }} =ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ವೇಷ-ಭೂಷಣಗಳು= ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇತರ ಕೋಲಗಳಂತೆ ಒತ್ತೆ ಕೋಲದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ವೇಷ-ಭೂಷಣಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತೆಯ್ಯಂನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ವೇಷ-ಭೂಷಣಗಳು ತೆಯ್ಯಂ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ನರಸಿಂಹನನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೇಲುಡುಪಿನ ಬದಲಾಗಿ ಸಿಂಹದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೋಲುವಂತಹ ಉಡುಪನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಳಯಿ ಕೃಷ್ಣನ್ ಪರಪ್ಪನ್ ಎಂಬುವವರು ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಈ ಉಡುಪನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ. ಅವರ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ನರಸಿಂಹ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Infobox Writer | name =ಪುಳಿಚ್ಚಾಟಿನ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು | image =Thottam of Vishnumoorthi Theyyam.jpg | imagesize = 270 | caption =ಸಿದ್ದನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಪಾತ್ರಧಾರಿ }} ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಕೆಂಡ ಸೇವೆಗೆ ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರಧಾರಿಯು ಯಾವುದೇ ಮೇಲುಡುಪನ್ನು ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬಿಸಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆತನ ಮೈಮೇಲೆ,ಕೈಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಯ ಹಿಟ್ಟಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಅದಕ್ಕೆಂದೇ ವಿಶೇಶವಾಗಿ ತಯಾರು ಮಾಡುವಂತದ್ದು). ನಂತರ ಆತನ ಸುತ್ತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ತಿ ಮೈ ಮೇಲೆ,ತಲೆ ಮುಚ್ಚುವವರೆಗೂ ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳು ಪಾತ್ರಧಾರಿಯನ್ನು ಬಿಸಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=717&catg=story {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304131821/http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=717&catg=story |date=2016-03-04 }} * http://vijaykarnataka.indiatimes.com/home/languages/tulu/-/articleshow/30175126.cms ==ಉಲ್ಲೇಖ ಗ್ರಂಥಗಳು== # ಸಿ.ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಮೂಡಂಬೈಲು, ‘ಒತ್ತೆಕೋಲ’(ಲೇಖನ), ‘ಸುದರ್ಶನ’, ಪು.೧೫೯ ಡಾ.ಟಿ.ಎಮ್.ಎ.ಪೈ ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ, ವಿಜಯ ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಮಾಲ್ಕಿ, ದ.ಕ., ೧೯೭೭ # ಪ್ರದೀಪ ಬೇಕಲ್, ವೈದಿಕ-ಜಾನಪದ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂಗಮ ‘ಒತ್ತೆಕೋಲ’ (ಲೇಖನ), ‘ಉದಯವಾಣಿ’ ೬-೧-೨೦೦೫, ಮಣಿಪಾಲ # ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಭಗವತೀ ಆರಾಧನೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕೋಟೆಕಾರು, ದ.ಕ., ೧೯೯೮ # Dr. K.K.N.Kurup,’Teyyam’ Dept of Public Relation govt of Kerala, 1986 ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೫-೧೬‎]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಕ್ಲಬ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಚಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು]] i0yy9zvvr1m9nti8f8txwdg5krciwk9 0 87637 1377350 1377117 2026-07-27T06:35:53Z Prathvi Acharya 87484 1377350 wikitext text/x-wiki {{Short description|Hindu temple in Kerala, India}} {{Use dmy dates|date=December 2019}} {{Use Indian English|date=December 2019}} {{Infobox Hindu temple | image =Anantapura Lake Temple.jpg | alt = | caption = ಸರೋವರ ಕ್ಷೇತ್ರ | map_type = India Kerala | map_caption = Location in [[Kerala]] | coordinates = {{coord|12.5842449|74.979776|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[India]] | state = [[Kerala]] | district = [[Kasaragod district]] | location = Naikap, [[Kumbla]] | elevation_m = | deity = [[Anantha Padmanabhaswamy]] | architecture = [[Hindu architecture]] | temple_quantity = 1 | website = {{URL|http://ananthapuratemple.com/}} }} {{databox}} [[File:Ananthapuram lake temple.jpg|thumb|ಸರೋವರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅನಂತಪುರ]] [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನಂತಪುರ ಎನ್ನುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅನಂತಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಇದನ್ನು ಜನರು '''ಸರೋವರ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಅನಂತಪುರ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕೇರಳದ ತಿರುವಂತಪುರ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನ. ಶ್ರೀ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರದಾನ ದೇವರು. ಕಾಸರಗೋಡು ಪೇಟೆಯಿಂದ ೧೨ ಕಿ.ಮಿ ಬಡಗು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಕುಂಬಳೆ ಪೇಟೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಬದಿಯಡ್ಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ೪ ಕಿ.ಮಿ ಬಂದಾಗ ನಾಯ್ಕಪು ಎನ್ನುವ ಜಾಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ೧ ಕಿ. ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯ ನಡುವೆ ರಾರಾಜಿಸುವ ಪುರಾತನ ದಿವ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿ ಅನಂತಪುರ. ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಕಿ.ಮೀ ತೆಂಕು ಭಾಗಕ್ಕೆಬಂದಾಗ ಕುಂಬಳೆ ಪೇಟೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗು [[ಪುತ್ತೂರು]]-ಬದಿಯಡ್ಕ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |url=http://kannada.eenaduindia.com/Rainbow/TravelTalk/2016/02/27122242/Beautiful-lake-temple-Tiruvanathapura.vpf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-06-12 |archive-date=2016-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160228085328/http://kannada.eenaduindia.com/Rainbow/TravelTalk/2016/02/27122242/Beautiful-lake-temple-Tiruvanathapura.vpf |url-status=dead }}</ref> === ಇತಿಹಾಸ === ಅನಂತಪುರ ಶ್ರೀ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ತುಳುನಾಡಿನ ಪುರಾತನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. ವಿಶಾಲ ಕೆರೆಯ ನಡುವೆ ೫ ಹೆಡೆಯ ಸರ್ಪದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ನಿರ್ಜನ ಪ್ರದೇಶ ದೂರ ದೂರ ಒಂದು ಎರಡು ಮನೆ ಬೆಟ್ಟ ಗುಡ್ಡ ಪಾದೆಕಲ್ಲಿನ ನಡುವೆ ಇರುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣ ಗೋಡೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಪುರಾತನ ಸರ್ಪಕಟ್ಟ್ ಶೈಲಿಯ ಮೂರು ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಆವರಣದ ಗೋಡೆ. ಸರ್ಪಕಟ್ಟ್ ಶೈಲಿಯ ಆವರಣ ಗೋಡೆಗೆ ಸರ್ಪಕ್ಕೂ ಸಮೇತ ಹತ್ತಲು ಸಾದ್ಯ ಆಗುವುದಿಲ್ಲವಂತೆ ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸರ್ಪಕಟ್ಟ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆವರಣ ಗೋಡೆ ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಹೋದಾಗ ಬಲಿಕಲ್ಲಿನ ದರ್ಶನ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆನಂತರ ಹಲವು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಇಳಿದು ಮುಂದೆ ಹೋದಾಗ ಗೋಪುರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಗೋಪುರಕ್ಕೂ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಂಟಪಕ್ಕು ನಡುವೆ ಇರುವ ನೀರ ಮೇಲಿನ ಚಿಕ್ಕ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಹೋದರೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಒಳಗೆ ನೋಡುವಾಗ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನ.<ref>https://traveltriangle.com/blog/ananthapura-lake-temple/</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.keralatraveltourism.com/kerala-pilgrimage-destinations/ananthapura-lake-temple.html |title=Ananthapura Lake Temple, Travel to Ananthapura Lake Temple, Ananthapura Lake Temple Travel, Travel to Ananthapura Lake Temple in Kerala |publisher=Keralatraveltourism.com |access-date=2013-06-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121229114005/http://www.keralatraveltourism.com/kerala-pilgrimage-destinations/ananthapura-lake-temple.html |archive-date=2012-12-29 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.kamalkapoor.com/hindu-spiritual-places/ananthapura-temple.asp |title=Ananthapura Temple, Indian Ananthapura Lake Temple, Kerala Ananthapura Lake Temple, Ananthapura Lake Temple travel guide, Ananthapura Lake Temple Kasargod Kerala |publisher=Kamalkapoor.com |access-date=2013-06-17}}</ref> [[File:Ananthapura Lake Temple,kerala.jpg|thumb|ಅನಂತಪುರ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯವು ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿರುವ ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ ಕೆರೆ ದೇವಾಲಯ ಎಂದೂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೇವತೆಯ ಮೂಲ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಾನ (ಮೂಲಸ್ಥಾನಂ) ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.]] == ವಿಶೇಷ ಮೂರ್ತಿಗಳು == ಕೆರೆಯ ನಡುವೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಡ ಬಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೇವಿ, ಭೂಮಿದೇವಿಯರ ನಡುವೆ ಶ್ರೀಸ್ವಾಮಿಯ ದಿವ್ಯ ವಿಗ್ರಹ. ಎದುರುಗಡೆ ಗರುಡ, ಹನುಮಂತ ಮೊಣಕಾಲೂರಿ ಕೈಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹಾಗು ನಾಗಕನ್ನಿಕೆಯರ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ೭ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಇದೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಡುಶರ್ಕರ ಪಾಕದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೬೪ ಬಗೆಯ ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಜನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಿದ ಮದ್ದಿನ ಗುಣದ ಅಪೂರ್ವ ಪಾಕದಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಒಳಗಡೆಯಲ್ಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನೋಡಲು ತುಂಬಾ ಸುಂದರ. ಕದಿರಮರದ ತಿರುಳಿನಿಂದ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ ತಯಾರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸುರುವಿಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಶೂಲ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆನಂತರ ಕಡುಶರ್ಕರ ಪಾಕವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಲೇಪಸಿ ವಿಗ್ರಹದ ತಯಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕಡು ಶರ್ಕರ ಪಾಕದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಮದ್ದಿನ ಸತ್ವ ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ ಈ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಇದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವಿಗ್ರಹ ನಿರ್ಮಿಸಲು ತುಂಬಾ ಜನರ ಶ್ರಮ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಕಡುಶರ್ಕರ ಪಾಕದ ವಿಶೇಷ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕೇರಳದ ಮೂರು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯ. ಒಂದು ಕಣ್ಣೂರಿನ ಮಾಡಾಯಿಕಾವು ಭಗವತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಈ ಅನಂತಪುರ ಸರೋವರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ. == ದೇವರ ಮೊಸಳೆ == ಅನಂತಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶಾಲ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು '''ಬಬಿಯ''' ಎನ್ನುವ ಮೊಸಳೆ ಇದೆ. ಈ ಮೊಸಳೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಐತಿಹ್ಯಗಳಿವೆ. ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಬಬಿಯ ಸಸ್ಯಹಾರಿ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಸಂಗತಿ. ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅಲ್ಲಿ ಟೆಂಟ್ ಹಾಕಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕೊಲ್ಲ ಬೇಕೆಂದು ಬಬಿಯ ಎಂದು ಕರೆದು ಹೊರಗೆ ಬಂದಾಗ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಕೊಂದ ಬ್ರಿಟೇಷ್ ಅಧೀಕಾರಿ ಸ್ವಲ್ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿವಸದಲ್ಲೆ ವಿಷದ ಹಾವು ಕಚ್ಚಿ ಸತ್ತು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಇನ್ನೊಂದು ಮೊಸಳೆ ಆ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಪೂಜಾರಿ ಬಬಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮೊಸಳೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಮದ್ಯಾಹ್ನ ಮಹಾಪೂಜೆ ಆದ ಮೇಲೆ ನೈವೇದ್ಯ ಕೊಡುವ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬಬಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಸುರಂಗದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ನೈವೇದ್ಯ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮೊಸಳೆಗೆ ಜನರು ಹರಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡುವ ಪದ್ದತಿ ಕೂಡಾ ಇದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಬಬಿಯಾ ಕೆರೆಯಿಂದ ಮೇಲೆ ಬಂದು ಮಲಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೋಡಿದ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/vegetarian-temple-crocodile-babiya-dies-kerala-kasaragode-anandapadmanabha-swamy-2283347|title=Vegetarian temple crocodile babiya dies Kerala kasargode anandapadmanabha swamy|access-date=24 October 2022}}</ref> == ವಿಶೇಷ ಸುರಂಗ == ಅನಂತಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಶೇಷ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋದರೆ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ. ಆದರೆ ಈ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ಇನ್ನೊಂದು ಬಾಗಿಲು ಮೊಗ್ರಲ್ ಕರಾವಳಿಯ ನಾಂಗುಯಿ ಎನ್ನುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿದ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಲ ಬಬಿಯಾ ಮೊಸಳೆ ಈ ಸುರಂಗದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುತ್ತದೆ. == ಅನಂತಪುರ ಶಾಸನ == ಅನಂತಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಸುಮಾರ್ ೯೦೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯ [[ತುಳು]] ಶಾಸನವೆ ಅನಂತಪುರ ಶಾಸನ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿರುವ [[ತುಳು ಲಿಪಿ]]ಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು ಮೊಗೆರೆರು ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಉಂಬಳಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಬಗೆಗಿನ ವಿವರಣೆ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಕುಂಬಳೆಯ ಜಯಸಿಂಹ ಎನ್ನುವ ರಾಜ ಸುಮಾರು ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿರುವ ಶಾಸನ [[ಅನಂತಪುರ ಶಾಸನ|ಅನಂತಪುರ]] ಶಾಸನವೆಂದೆ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ತುಳು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಶಾಸನ ಹಾಗು ತುಳುಲಿಪಿಯಲ್ಲೆ ಇರುವುದು ಇದರ ವಿಶೇಷತೆ. == ಪರಿವಾರ ದೈವ ದೇವರು == ಅನಂತಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಬೇರೆ ಉಪದೇವರುಗಳಾದ ಮಹಾಗಣಪತಿ, ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ, ವನಶಾಸ್ತರ ಗೋಶಾಲೆಕೃಷ್ಣ ಹಾಗು ಉಳ್ಳಾಕುಳು ದೈವಗಳ ಅರಾಧನೆಯು ಇದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== *https://en.wikipedia.org/wiki/Bekal_Fort *https://en.wikipedia.org/wiki/Madhur_Temple *https://en.wikipedia.org/wiki/Kanipura_Sri_Gopalakrishna_Temple {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] dagl1j6g39vegvvav0ipbdbagy7qyxd 0 98018 1377397 1361488 2026-07-27T11:53:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377397 wikitext text/x-wiki {{Infobox field hockey player | name =ರಾಣಿ ರಾಂಪಾಲ್ | image =XIX_Commonwealth_Games-2010_Delhi_Rani_Rampal_of_India_scoring_the_India’s_only_goal_against_Australia,_in_Women’s_Hockey_Match,_at_Major_Dhyanchand_National_Stadium,_in_New_Delhi_on_October_06,_2010.jpg | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1994|12|04}} | birth_place =ಶಹಬಾದ್, ಹರಿಯಾಣ, ಭಾರತ | nationalteam1 =ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡ | nationalyears1 = 2009–ಪ್ರಸ್ತುತ | nationalcaps1 = 140 | nationalgoals1 = 78 |caption=2010 ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಂಪಾಲ್ (ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ).}} '''ರಾಣಿ ರಾಂಪಾಲ್'''<ref>{{Cite web |url=http://hockeyindia.org/team/rani-2.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-03-04 |archive-date=2015-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210004932/http://hockeyindia.org/team/rani-2.html |url-status=dead }}</ref> <ref>http://archive.indianexpress.com/news/haryana-cartpullers-daughter-is-hockeys-shining-young-star/1151666/0</ref> ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಡಿಸೆಂಬರ್.೪ ೧೯೯೪. ಇವರು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಹಾಕಿ]] ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಇವರು ೧೫ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದು ೨೦೧೦ ನೇ ವಿಶ್ವಕಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ರಾಣಿ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೧೯೯೪ ರಂದು [[ಹರ್ಯಾಣ|ಹರ್ಯಾಣದ]] ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಹಾಬಾದ್ ಮಾರ್ಕಂಡದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಇವರು ಬಡ ಕುಟುಂಬದ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ತಂದೆ ಬಂಡಿ ಎಳೆಯುವ ಉದ್ಯೋಗ.2003 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಕಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು<ref>http://archive.indianexpress.com/news/haryana-cartpullers-daughter-is-hockeys-shining-young-star/1151666/0</ref> ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಲ್ದೇವ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಶಹಬಾದ್ ಹಾಕಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ಆಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಗೋಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಷನ್, ಕ್ರೀಡಾ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹಣಕಾಸಿನ ಮತ್ತು ವಿತ್ತೀಯವಲ್ಲದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/hockey/Rani-named-best-young-player-at-Womens-Hockey-World-Cup/articleshow/6543434.cms?referral=PM</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== 2009 ರ ಜೂನ್‍ನಲ್ಲಿ [[ರಷ್ಯಾ]] ಕಜನ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಚಾಲೆಂಜ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‍ನ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 4 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ [[ಭಾರತ]] ತಂಡವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು "ಟಾಪ್ ಗೋಲ್ ಸ್ಕೋರರ್" ಮತ್ತು "ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‍ನ ಯುವ ಆಟಗಾರ್ತಿ"ಯಂಬ ಬಿರುದಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. 2009 ರ ನವೆಂಬರ್‍‍ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ತಂದುಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. 2010 ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ಮತ್ತು 2010 ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಆಡಿದ ನಂತರ ರಾಮ್ಪಾಲ್ 2010 ರ ಮಹಿಳಾ ಆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. 2010 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಗ್ವಾಂಗ್ಝೌನಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಏಷ್ಯನ್ ಹಾಕಿ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ|ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ]] ರೊಸಾರಿಯೋನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2010 ರ ಮಹಿಳಾ ಹಾಕಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಟ್ಟು ಏಳು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದರು, ಇದು ವಿಶ್ವ ಮಹಿಳಾ ಹಾಕಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 1978 ರಿಂದಲೂ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. 2010 ರ ಎಫ್ಐಹೆಚ್ ಮಹಿಳಾ ಯುವ ಆಟಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯಳೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳಾ ಹಾಕಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ 2010 ರ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಗೋಲ್ ಸ್ಕೋರರ್ ಆಗಿ ತನ್ನ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವ ಆಟಗಾರನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ" ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 2013 ರ ಜೂನಿಯರ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು 'ಪ್ಲಯೆರ್ ಆಫ್‍ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‍' ಯಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು, ಭಾರತ ಕಂಚಿನ ಪದಕ<ref>{{Cite web |url=http://hockeyindia.org/news/india-eves-claim-historic-bronze-medal-in-the-fih-junior-women-hockey-world-cup-2013.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-03-04 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222221109/http://hockeyindia.org/news/india-eves-claim-historic-bronze-medal-in-the-fih-junior-women-hockey-world-cup-2013.html |url-status=dead }}</ref> ಗೆಲ್ಲುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಟ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ಇವರು FICCI 'ಕಮ್ಬ್ಯಾಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ 2014' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web |url=http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-03-04 |archive-date=2017-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804213812/http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/ |url-status=dead }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] hy93p1bm2teto7kw2bjy7y2e88sphkn 4 112271 1377326 1377273 2026-07-27T04:01:26Z Vinoda mamatharai 34224 1377326 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]] {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} __NEWSECTIONLINK__ * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below. * Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]] {{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} {{clear}} == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ == [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == {{t|databox}} == ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, # ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು # ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ== ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. # ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ದನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ. ::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ == ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ೧೮:೫೯, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. == ಆತ್ಮೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೇ, ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ 6ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿ, ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ (Theme) '''“ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ: ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ”''' ಆಗಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ವೇಗವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ, ಜ್ಞಾನ ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. '''ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದ ನೋಂದಣಿ (Self-Funded Registration)''' ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈಗ '''Pretix''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. * '''ನೋಂದಣಿ ಫಾರ್ಮ್:''' [https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/<nowiki>] </nowiki> * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:''' '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions)''' ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಈಗ '''Eventyay''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು (Workshops), ಚರ್ಚೆಗಳು (Discussions), ಪ್ಯಾನಲ್ ಚರ್ಚೆಗಳು (Panels), ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು (Interactive Sessions), ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಟಾಕ್ಸ್ (Lightning Talks) ಹಾಗೂ ಪೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು (Poster Presentations)ಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಅನುಭವಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗಳು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು. * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme<nowiki>] </nowiki> * '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ:''' '''ಜುಲೈ 8, 2026''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ''', ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನದ ನವೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ. * '''ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ:''' [https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/<nowiki>] </nowiki> ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ. '''ಧನ್ಯವಾದಗಳು,''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ತಂಡ''' [[ಸದಸ್ಯ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrit Sufi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೮, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗರ, ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಒಳನಾಡಿನ ಜನರ, ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಠದ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷ ಕಪ್ಪೆಗಳಾದ ಕುಂಬಾರ, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಮುಂಗಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಜೀವ ಸಂತತಿಯೇ ನಾಶದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳು ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ (ಪಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟ್‌) ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ]. ಇದಕ್ಕೆ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project#Please_share_your_feedback_and_endorsements ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿ] ವಿನಂತಿ. ನಿಮಗೇನೇ ಸಲಹೆ, ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚಾಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿಯೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. -- [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೪, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಸದಸ್ಯ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kuldeepburjbhalaike|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೧೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]] en70qy05oocuyerkrzzm6i0bajtumwb 1377327 1377326 2026-07-27T04:03:04Z Vinoda mamatharai 34224 1377327 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]] {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} __NEWSECTIONLINK__ * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below. * Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]] {{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} {{clear}} == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ == [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == {{t|databox}} == ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, # ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು # ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ== ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. # ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ದನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ. ::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ == ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ೧೮:೫೯, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. == ಆತ್ಮೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೇ, ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ 6ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿ, ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ (Theme) '''“ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ: ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ”''' ಆಗಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ವೇಗವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ, ಜ್ಞಾನ ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. '''ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದ ನೋಂದಣಿ (Self-Funded Registration)''' ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈಗ '''Pretix''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. * '''ನೋಂದಣಿ ಫಾರ್ಮ್:''' [https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/<nowiki>] </nowiki> * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:''' '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions)''' ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಈಗ '''Eventyay''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು (Workshops), ಚರ್ಚೆಗಳು (Discussions), ಪ್ಯಾನಲ್ ಚರ್ಚೆಗಳು (Panels), ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು (Interactive Sessions), ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಟಾಕ್ಸ್ (Lightning Talks) ಹಾಗೂ ಪೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು (Poster Presentations)ಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಅನುಭವಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗಳು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು. * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme<nowiki>] </nowiki> * '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ:''' '''ಜುಲೈ 8, 2026''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ''', ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನದ ನವೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ. * '''ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ:''' [https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/<nowiki>] </nowiki> ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ. '''ಧನ್ಯವಾದಗಳು,''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ತಂಡ''' [[ಸದಸ್ಯ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrit Sufi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೮, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗರ, ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಒಳನಾಡಿನ ಜನರ, ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಠದ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷ ಕಪ್ಪೆಗಳಾದ ಕುಂಬಾರ, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಮುಂಗಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಜೀವ ಸಂತತಿಯೇ ನಾಶದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳು ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ (ಪಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟ್‌) ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ]. ಇದಕ್ಕೆ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project#Please_share_your_feedback_and_endorsements ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿ] ವಿನಂತಿ. ನಿಮಗೇನೇ ಸಲಹೆ, ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚಾಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿಯೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. -- [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೪, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಸದಸ್ಯ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kuldeepburjbhalaike|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೧೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]]--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೩೩, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) noj6zfbk940rzp92kxnzx74n3x3qgx2 1377331 1377327 2026-07-27T04:47:28Z A826 72368 /* Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 */ 1377331 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]] {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} __NEWSECTIONLINK__ * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below. * Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]] {{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} {{clear}} == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ == [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == {{t|databox}} == ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, # ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು # ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ== ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. # ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ದನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ. ::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ == ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ೧೮:೫೯, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. == ಆತ್ಮೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೇ, ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ 6ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿ, ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ (Theme) '''“ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ: ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ”''' ಆಗಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ವೇಗವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ, ಜ್ಞಾನ ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. '''ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದ ನೋಂದಣಿ (Self-Funded Registration)''' ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈಗ '''Pretix''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. * '''ನೋಂದಣಿ ಫಾರ್ಮ್:''' [https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/<nowiki>] </nowiki> * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:''' '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions)''' ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಈಗ '''Eventyay''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು (Workshops), ಚರ್ಚೆಗಳು (Discussions), ಪ್ಯಾನಲ್ ಚರ್ಚೆಗಳು (Panels), ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು (Interactive Sessions), ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಟಾಕ್ಸ್ (Lightning Talks) ಹಾಗೂ ಪೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು (Poster Presentations)ಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಅನುಭವಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗಳು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು. * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme<nowiki>] </nowiki> * '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ:''' '''ಜುಲೈ 8, 2026''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ''', ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನದ ನವೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ. * '''ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ:''' [https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/<nowiki>] </nowiki> ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ. '''ಧನ್ಯವಾದಗಳು,''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ತಂಡ''' [[ಸದಸ್ಯ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrit Sufi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೮, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗರ, ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಒಳನಾಡಿನ ಜನರ, ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಠದ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷ ಕಪ್ಪೆಗಳಾದ ಕುಂಬಾರ, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಮುಂಗಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಜೀವ ಸಂತತಿಯೇ ನಾಶದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳು ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ (ಪಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟ್‌) ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ]. ಇದಕ್ಕೆ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project#Please_share_your_feedback_and_endorsements ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿ] ವಿನಂತಿ. ನಿಮಗೇನೇ ಸಲಹೆ, ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚಾಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿಯೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. -- [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೪, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಸದಸ್ಯ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kuldeepburjbhalaike|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೧೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) *[[Project:ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]]--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೩೩, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) 72c9q0o0i8i1jhjixqwtqv65si8jiz8 3 135680 1377376 1029053 2026-07-27T07:57:16Z Ternarius 60599 Ternarius [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ovampensis]] ಪುಟವನ್ನು [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Karamelkedi]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Ovampensis|Ovampensis]]" to "[[Special:CentralAuth/Karamelkedi|Karamelkedi]]" 1029053 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Ovampensis}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೫೩, ೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ (UTC) sxuqmblmwcg52uu2z0cnb124abo86og 828 140800 1377279 1327085 2026-07-15T16:49:33Z en>Izno 0 Undid revision [[Special:Diff/1364216074|1364216074]] by [[Special:Contributions/Hike395|Hike395]] ([[User talk:Hike395|talk]]) please fix those in those places. Navbox is much more widely used. 1377279 sanitized-css text/css /* {{pp|small=y}} */ .navbox { box-sizing: border-box; border: 1px solid #a2a9b1; width: 100%; clear: both; font-size: 88%; text-align: center; padding: 1px; margin: 1em auto 0; /* Prevent preceding content from clinging to navboxes */ } .navbox .navbox { margin-top: 0; /* No top margin for nested navboxes */ } .navbox + .navbox-styles + .navbox, /* category positions are wrapped in an "empty" span in Parsoid [[phab:T378906]] */ .navbox + span.mw-empty-elt + .navbox-styles + .navbox { margin-top: -1px; /* Single pixel border between adjacent navboxes */ } .navbox-inner, .navbox-subgroup { width: 100%; } .navbox-group, .navbox-title, .navbox-abovebelow { padding: 0.25em 1em; line-height: 1.5em; text-align: center; } .navbox-group { white-space: nowrap; /* @noflip */ text-align: right; } .navbox, .navbox-subgroup { background-color: #fdfdfd; color:inherit; } .navbox-list { line-height: 1.5em; border-color: #fdfdfd; /* Must match background color */ } .navbox-list-with-group { text-align: left; border-left-width: 2px; border-left-style: solid; } /* cell spacing for navbox cells */ /* Borders above 2nd, 3rd, etc. rows */ /* TODO: figure out how to replace tr as structure; * with div structure it should be just a matter of first-child */ tr + tr > .navbox-abovebelow, tr + tr > .navbox-group, tr + tr > .navbox-image, tr + tr > .navbox-list { border-top: 2px solid #fdfdfd; /* Must match background color */ } .navbox-title { background-color: #ccf; /* Level 1 color */ color:inherit; } .navbox-abovebelow, .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-title { background-color: #ddf; /* Level 2 color */ color:inherit; } .navbox-subgroup .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-abovebelow { background-color: #e6e6ff; /* Level 3 color */ color:inherit; } .navbox-even { background-color: #f7f7f7; color:inherit; } .navbox-odd { background-color: transparent; color:inherit; } /* TODO: figure out how to remove reliance on td as structure */ .navbox .hlist td dl, .navbox .hlist td ol, .navbox .hlist td ul, .navbox td.hlist dl, .navbox td.hlist ol, .navbox td.hlist ul { padding: 0.125em 0; } .navbox .navbar { display: block; font-size: 100%; } .navbox-title .navbar { /* @noflip */ float: left; /* @noflip */ text-align: left; /* @noflip */ margin-right: 0.5em; } /** T367463 */ body.skin--responsive .navbox-image img { max-width: none !important; } @media print { body.ns-0 .navbox { display: none !important; } } ku94g873nj9xaasowc6yies69ls74c5 1377280 1377279 2026-07-26T13:16:19Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Navbox/styles.css]] 1377279 sanitized-css text/css /* {{pp|small=y}} */ .navbox { box-sizing: border-box; border: 1px solid #a2a9b1; width: 100%; clear: both; font-size: 88%; text-align: center; padding: 1px; margin: 1em auto 0; /* Prevent preceding content from clinging to navboxes */ } .navbox .navbox { margin-top: 0; /* No top margin for nested navboxes */ } .navbox + .navbox-styles + .navbox, /* category positions are wrapped in an "empty" span in Parsoid [[phab:T378906]] */ .navbox + span.mw-empty-elt + .navbox-styles + .navbox { margin-top: -1px; /* Single pixel border between adjacent navboxes */ } .navbox-inner, .navbox-subgroup { width: 100%; } .navbox-group, .navbox-title, .navbox-abovebelow { padding: 0.25em 1em; line-height: 1.5em; text-align: center; } .navbox-group { white-space: nowrap; /* @noflip */ text-align: right; } .navbox, .navbox-subgroup { background-color: #fdfdfd; color:inherit; } .navbox-list { line-height: 1.5em; border-color: #fdfdfd; /* Must match background color */ } .navbox-list-with-group { text-align: left; border-left-width: 2px; border-left-style: solid; } /* cell spacing for navbox cells */ /* Borders above 2nd, 3rd, etc. rows */ /* TODO: figure out how to replace tr as structure; * with div structure it should be just a matter of first-child */ tr + tr > .navbox-abovebelow, tr + tr > .navbox-group, tr + tr > .navbox-image, tr + tr > .navbox-list { border-top: 2px solid #fdfdfd; /* Must match background color */ } .navbox-title { background-color: #ccf; /* Level 1 color */ color:inherit; } .navbox-abovebelow, .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-title { background-color: #ddf; /* Level 2 color */ color:inherit; } .navbox-subgroup .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-abovebelow { background-color: #e6e6ff; /* Level 3 color */ color:inherit; } .navbox-even { background-color: #f7f7f7; color:inherit; } .navbox-odd { background-color: transparent; color:inherit; } /* TODO: figure out how to remove reliance on td as structure */ .navbox .hlist td dl, .navbox .hlist td ol, .navbox .hlist td ul, .navbox td.hlist dl, .navbox td.hlist ol, .navbox td.hlist ul { padding: 0.125em 0; } .navbox .navbar { display: block; font-size: 100%; } .navbox-title .navbar { /* @noflip */ float: left; /* @noflip */ text-align: left; /* @noflip */ margin-right: 0.5em; } /** T367463 */ body.skin--responsive .navbox-image img { max-width: none !important; } @media print { body.ns-0 .navbox { display: none !important; } } ku94g873nj9xaasowc6yies69ls74c5 0 140997 1377309 1357138 2026-07-26T16:43:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377309 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ITI Limited | logo = ITI Limited logo.svg | logo_size = 150px | caption = | trading_name = <!-- d/b/a/, doing business as - if different from legal name above --> | native_name = ITI Limited | romanized = | former type = | type = [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|Government of India Enterprise]] | traded_as = {{BSE|523610}}<br />{{NSE|ITI}} | industry = {{unbulleted list|class=nowrap|[[Telecommunications equipment|Telecom equipment]]|[[Networking equipment]]|[[3D printing]]}} | genre = <!-- Only used with media and publishing companies --> | fate = | predecessor = | successor = | foundation = 1948 | founder = | defunct = <!-- {{End date|df=yes|YYYY|MM|DD}} --> | location_city = [[ಬೆಂಗಳೂರು]] | location_country = [[ಭಾರತ]] | locations = 6 manufacturing units in India <br> *[[ಬೆಂಗಳೂರು]] *[[ರಾಯ್ಬರೇಲಿ]] *[[ನೈನಿ]] *[[ಮನಕಾಪುರ]] *[[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] *[[ಶ್ರೀನಗರ]] | area_served = | key_people = *[[Ashwini Vaishnaw]] ([[Ministry of Communications (India)|Cabinet Minister for Communications]]) *Rakesh Mohan Agarwal, [[Indian Telecommunications Service|ITS]] <br>{{small|([[Chairman]] & [[Managing Director|MD]])}} | products = | production = | services = | revenue = {{increase}}{{INRConvert|2242.58|c}} (2020)<ref name="Financial Results">[https://www.itiltd.in/Investor%20information/Audited%20Financial%20Results%20for%20the%20Quarter%20and%20Year%20Ended%2031st%20March%202020.pdf/ "Financial Results 31.03.2020"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622042529/https://www.itiltd.in/Investor%20information/Audited%20Financial%20Results%20for%20the%20Quarter%20and%20Year%20Ended%2031st%20March%202020.pdf |date=2021-06-22 }}.</ref> | operating_income = {{increase}}{{INRConvert|291.52|c}} (2020)<ref name="Financial Results"/> | net_income = {{increase}}{{INRConvert|150.86 |c}} (2020)<ref name="Financial Results"/> | assets = {{increase}}{{INRConvert|7722.72|c}} (2020)<ref name="Financial Results"/> | equity = {{increase}}{{INRConvert|2369.28|c}} (2020)<ref name="Financial Results"/> | owner = [[Government of India]] (90.30%) <ref>{{Cite web |url=https://www.itiltd.in/Investor%20information/Annual%20report%202018-2019.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-12-08 |archive-date=2021-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208180633/https://www.itiltd.in/Investor%20information/Annual%20report%202018-2019.pdf |url-status=dead }}</ref> | num_employees = 2849(October 2020) <ref>{{Cite web|url=https://www.itiltd.in/about|title=ITI Limited|access-date=2021-12-08|archive-date=2021-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208190852/https://www.itiltd.in/about|url-status=dead}}</ref> | parent = [[Department of Telecommunications]], [[Ministry of Communications (India)|Ministry of Communications]], [[Government of India]] | divisions = | subsid = [[REIT India]] | homepage = | footnotes = | bodystyle = }} '''ಐಟಿಐ ಲಿಮಿಟೆಡ್''', ಮೊದಲು '''ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಉಪಕರಣಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ.]] ಇದು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] [[ಸಂವಹನ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವಾಲಯದ]] ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಇಲಾಖೆಯ [[ಒಡೆತನ|ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿದೆ]]. ಇದನ್ನು 1948 ರಲ್ಲಿ ಇಲಾಖಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, 1950 ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಂದು ಬೆಂಗಳೂರು, ನೈನಿ, ಮನಕಾಪುರ, ರಾಯ್ಬರೇಲಿ, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಗರದಲ್ಲಿ ಆರು ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಸ್ವಿಚಿಂಗ್, ಪ್ರಸರಣ, ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಚಂದಾದಾರರ ಆವರಣದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-86875870.html|title=Article: ITI to develop IP phones. (Internet).(Indian Telephone Industries)|date=1 May 2002|work=India Telecom|access-date=9 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103023818/http://www.highbeam.com/doc/1G1-86875870.html|archive-date=3 November 2012}}</ref> ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದೆ]]. ಇದು ಬಹು-ಸ್ಥಳೀಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಬೆಂಬಲ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಆಂತರಿಕ R&D, ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇದೆ. ಇದು ತನ್ನ ಮಂಕಾಪುರ ಮತ್ತು ರಾಯ್ಬರೇಲಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಜಿಎಸ್ಎಮ್|GSM]] ಮೊಬೈಲ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2006/03/02/stories/2006030203620400.htm|title=ITI bags order from Alcatel|date=2 March 2006|work=BusinessLine|access-date=9 February 2010}}</ref> ಈ ಎರಡು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದೇಶೀಯ ಹಾಗೂ ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂಬತ್ತು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಲೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಘಟಕವು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಡೇಟಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು PCB, HDPE ಪೈಪ್, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಎನರ್ಜಿ ಮೀಟರ್‌ಗಳು, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋ ಪಿಸಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಎನ್‌ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (ICT) ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮಿಲಿಟರಿಗಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಂವಹನ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017 ರ ಗಣತಿಯಂತೆ ಇದು 3500 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .<ref>{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/govt-gives-200-crore-soft-loan-to-iti-to-pay-off-salaries/|title=Govt gives 200 crore Soft Loan to ITI to pay off Salaries|website=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=28 February 2014|archive-date=6 ಮಾರ್ಚ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306061049/http://news.biharprabha.com/2014/02/govt-gives-200-crore-soft-loan-to-iti-to-pay-off-salaries/|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Https://www.itiltd.in/images/mankapur.jpg|thumb|ಮನಕ್ ಪುರದ ITI]] ITI ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ REIT ಇಂಡಿಯಾ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ [[ಭದ್ರತೆ|ಮೂಲಕ ಭದ್ರತೆ]] ಮತ್ತು ಕಣ್ಗಾವಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.realmediahub.com/government-of-india-enterprise-entering-into-security-surveillance-sector/|title=Government Of India Enterprise Entering Into Security & Surveillance Sector|date=25 May 2017|publisher=realmediahub.com|access-date=17 September 2019|archive-date=13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213051413/https://www.realmediahub.com/government-of-india-enterprise-entering-into-security-surveillance-sector/|url-status=dead}}</ref> ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, REIT ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮೊದಲ ಬ್ರಾಂಡ್ ಆಗಿದ್ದು ಅದು ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕರಿಗೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಭದ್ರತಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. REIT ಇಂಡಿಯಾ ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಗಳೆಂದರೆ [[ಸಂವೃತ ಸಂಚಾರಮಾರ್ಗದ ದೂರದರ್ಶನ|CCTV ಕಣ್ಗಾವಲು]], GPS ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್, ಕ್ಲೌಡ್ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಮತ್ತು IOT ಸೇವೆಗಳು.<ref>{{Cite web|url=https://article.wn.com/view/2017/07/27/REIT_India_is_Launched_by_ITI_Limited_Under_the_Digital_Indi/|title=REIT India is Launched by ITI Limited Under the Digital India initiative of Prime Minister Shri. Narendra Modi|publisher=article.wn.com|access-date=17 September 2019}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜಮ್ಮುವಿನ ನಾಗರಿಕರಿಗಾಗಿ ಜಮ್ಮು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಮತ್ತು ITI ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಜಂಟಿ ಉಪಕ್ರಮವಾದ ಜಮ್ಮು ಸುರಕ್ಷಾ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ REIT ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://jammusuraksha.com/|title=Jammu Suraksha Yojana official portal|access-date=17 September 2019|archive-date=10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910132035/http://www.jammusuraksha.com/|url-status=dead}}</ref> == NPR ದಾಖಲಾತಿ == ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ 5 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಭಾರತೀಯ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಅವರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನೋಂದಣಿಯ ಯೋಜನೆಗೆ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ದಾಖಲಾತಿಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ITI ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗೋವಾ, ಗುಜರಾತ್, ಮೇಘಾಲಯ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಕೂಡಾ ಈ ನಿಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.itiltd-india.com/upload/careers/Walk-in%20interview%20for%20contract%20engineers-mkp_07-01-2013.pdf|title=ITI for Biometric Enrolment|date=01-10-2013|access-date=9 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130113101807/http://www.itiltd-india.com/upload/careers/Walk-in%20interview%20for%20contract%20engineers-mkp_07-01-2013.pdf|archive-date=13 January 2013|publisher=ITI}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.itipalakkad.in/pms/public/NprInfo.aspx|title=About National Population Register|access-date=7 July 2018|publisher=ITI|archive-date=8 ಜುಲೈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708074151/http://www.itipalakkad.in/pms/public/NprInfo.aspx|url-status=dead}}</ref> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20100105154202/http://www.dot.gov.in/dotunits.htm ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ - ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಇಲಾಖೆ - ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಘಟಕಗಳು] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * {{Cite news|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=11622|title=Revival of Indian Telephone Industries at Bangalore|date=25 August 2005|work=Press Information Bureau Government of India|access-date=9 February 2010|publisher=Ministry of Communications and Information Technology}} <References/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] pqrmdgudlplzmlkz1iy9m6xyszrmzbv 0 145802 1377337 1360113 2026-07-27T05:25:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377337 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|name=ಮೈಕೆಲ್ ಕಿರ್ಬಿ|image=The Hon Michael D. Kirby AC CMG (cropped).jpg|term_start=೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೬|term_end=೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೯|predecessor=ವಿಲಿಯಂ ಡೀನ್‌ಡೀನ್|successor=ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಬೆಲ್ (ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು)|predecessor1=ಪರ್ಸಿ ಪಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್|successor1=ಟಿಮ್ ಬೆಸ್ಲಿ (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕ)|birth_date={{birth date and age|df=yes|1939|03|18}}|birth_place=ಸಿಡ್ನಿ, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|spouse=ಜೋಹಾನ್ ವ್ಯಾನ್ ವ್ಲೋಟೆನ್}} '''ಮೈಕೆಲ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಕಿರ್ಬಿ''' ಎಸಿ ಸಿಎಮ್‌ಜಿ (ಜನನ ೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೩೯) ಒಬ್ಬ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೬ ರಿಂದ <ref>{{Cite web|url=https://www.alrc.gov.au/about/president/past-presidents/hon-michael-kirby-ac-cmg/|title=Hon Michael Kirby AC CMG|website=ALRC|language=en-AU|access-date=2020-10-09}}</ref> ರವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೇ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಂಡಳಿಯು ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ನೇಮಿಸಿತು. ಇದು [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. == ಆರಂಭಿಕ [[ಜೀವನ]] ಮತ್ತು [[ಶಿಕ್ಷಣ]] == ಮೈಕೆಲ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಕಿರ್ಬಿ ೧೮ [[ಮಾರ್ಚ್]] ೧೯೩೯ ರಂದು ಕ್ರೌನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮಹಿಳಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಜೀನ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ಮೋರ್ (ನೀ ನೋಲ್ಸ್) ಕಿರ್ಬಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಐದು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾಗಿದ್ದರು, ನಂತರ ಅವಳಿಗಳಾದ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ (ನಂತರದವರು ನ್ಯುಮೋನಿಯಾದಿಂದ ೧೮ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು), ಡೇವಿಡ್ ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಮಾರ್ಗರೇಟ್.<ref>{{Cite book|title=Michael Kirby: Paradoxes and Principles|last=Brown|first=A.J.|publisher=Federation Press|year=2011|isbn=978-1862876507|location=Leichhardt}}</ref> ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಜ್ಜಿ ನಾರ್ಮಾ ಗ್ರೇ ಮರುಮದುವೆಯಾದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಎರಡನೇ ಪತಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಜಾಂಚಿಯಾದ ಜ್ಯಾಕ್ ಸಿಂಪ್ಸನ್. ಕಿರ್ಬಿ ಸಿಂಪ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಂದರೂ, ಅವರು ಅಥವಾ ಅವರ ಹತ್ತಿರದ ಕುಟುಂಬವು ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ತಂದೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಸದಸ್ಯನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ತಾಯಿ, ಶ್ರೀ ಮೆನ್ಜೀಸ್ (ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿ) ಗೆ ಮತ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕಿರ್ಬಿ ನಾರ್ತ್ ಸ್ಟ್ರಾತ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಸಮ್ಮರ್ ಹಿಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಫಾರ್ ಆಪರ್ಚುನಿಟಿ ಕ್ಲಾಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಿಡ್ನಿಯ ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ (ಆಗ ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್).<ref name="Brown 2011">{{Cite book|title=Michael Kirby: Paradoxes and Principles|last=Brown|first=A.J.|publisher=Federation Press|year=2011|isbn=978-1862876507|location=Leichhardt}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBrown2011">Brown, A.J. (2011). ''Michael Kirby: Paradoxes and Principles''. Leichhardt: Federation Press. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[ವಿಶೇಷ:ಪುಸ್ತಕ ಮೂಲಗಳು/978-1862876507|<bdi>978-1862876507</bdi>]].</cite></ref> ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಕಿರ್ಬಿ ನಂತರ ಸಿಡ್ನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ (೧೯೫೯), ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಲಾಸ್ (೧೯೬೨), ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ (೧೯೬೫) ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲಾಸ್ ( ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯ ಗೌರವಗಳು ) ಗಳಿಸಿದರು. ೧೯೬೭). ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ, ಕಿರ್ಬಿ ಅವರು ಸಿಡ್ನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ (೧೯೬೨-೧೯೬೩) ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ (೧೯೬೫) ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>[http://www.hcourt.gov.au/assets/publications/speeches/former-justices/kirbyj/kirbyjbio.html Biography: Hon. Justice Michael Kirby AC CMG]</ref><ref>{{Cite web|url=http://sydney.edu.au/news/84.html?newsstoryid=3089|title=Transcript of Michael Kirby's talk|last=Punjabi|first=Ruchir|date=28 February 2009|publisher=The University of Sydney}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ಕಿರ್ಬಿ ಸಣ್ಣ ಸಿಡ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಎಮ್‌ಎ ಸೈಮನ್ ಮತ್ತು ಕಂನಲ್ಲಿ ರಾಮನ್ ಬರ್ಕ್‌ಗೆ ಲೇಖನದ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಫಿರ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಸಂಸ್ಥೆಯು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮಾರಿಸ್ ಆರ್ಥರ್ ಸೈಮನ್ ಮತ್ತು ರಾಮನ್ ಬರ್ಕ್, ನಂತರ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪರಿಹಾರ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.michaelkirby.com.au/images/stories/speeches/1990s/vol43/1999/1588-LESSONS_AS_A_SOLICITOR_-_LAW_SOCIETY_JOURNAL.doc|title=Lessons as a Solicitor|last=Kirby|first=Michael|date=1999|website=Law Society of New South Wales Journal}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.michaelkirby.com.au/images/stories/speeches/2000s/vol60/2006/2140-UWA_BLACKSTONE_SOCIETY_10_PARABLES_NOV_2006.doc|title=Ten Parables for Freshly-Minted Lawyers|last=Kirby|first=Michael|publisher=The University of Western Australia Blackstone Law Society}}</ref> ಪದವಿಯ ನಂತರ, ಅವರು ಹಿಕ್ಸನ್, ಲೇಕ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಲ್ಕೊಂಬೆಗೆ (ಈಗ ಹಿಕ್ಸನ್ಸ್ ವಕೀಲರು) ವಕೀಲರಾಗಿ, ವಿಮಾ ದಾವೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ೧೯೬೩ ರಿಂದ ೧೯೬೭ ರವರೆಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.hcourt.gov.au/assets/publications/speeches/former-justices/kirbyj/kirbyj_award.htm|title=Law firms and justice in Australia|last=Kirby|first=Michael|website=High Court of Australia|access-date=5 May 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hcourt.gov.au/assets/publications/speeches/former-justices/kirbyj/kirbyj_hicksons.htm|title=Memories of Hicksons|last=Kirby|first=Michael|website=High Court of Australia|access-date=5 May 2019}}</ref> ಕಿರ್ಬಿಯನ್ನು ೧೯೬೭ <ref>{{Cite web|url=http://www.hcourt.gov.au/assets/publications/speeches/former-justices/kirbyj/kirbyjbio.html|title=Biography: Hon. Justice Michael Kirby AC CMG|publisher=High Court of Australia}}</ref> ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಬಾರ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. == ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನೇಮಕಾತಿ == ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಚೇರಿಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಕಿರ್ಬಿ ಕಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದರು. ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಆಯೋಗದ ಉಪ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಾಗ, ಕಾರ್ಮಿಕ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.hcourt.gov.au/assets/publications/speeches/former-justices/kirbyj/kirbyjbio.html|title=Biography: Hon. Justice Michael Kirby AC CMG|publisher=High Court of Australia}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.hcourt.gov.au/assets/publications/speeches/former-justices/kirbyj/kirbyjbio.html "Biography: Hon. Justice Michael Kirby AC CMG"]. High Court of Australia.</cite></ref> ನಂತರ ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ, ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪೀಟರ್ ಗ್ರೇ ಕಿರ್ಬಿಯ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ೨೯ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಚೇರಿಗೆ ನೇಮಿಸಿದ ಕಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.australiancompetitionlaw.org/judges/gray-peter.html|title=Australian Competition Law|website=www.australiancompetitionlaw.org|access-date=2021-04-23}}</ref> ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ, ಕಿರ್ಬಿಯನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಫೆಡರಲ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾದ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಅಪೀಲ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ೧೯೯೫ ರಿಂದ <ref>Susan Boyd (2003), "Australian judges at work internationally", ''[[Australian Law Journal]]'', vol. 77, p. 303 at 305.</ref> ರವರೆಗೆ ಸೊಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ೧೯೮೪ ರಿಂದ ೧೯೯೩ ರವರೆಗೆ, ಕಿರ್ಬಿ ಮ್ಯಾಕ್ವಾರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕುಲಪತಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>[http://www.hcourt.gov.au/speeches/kirbyj/kirbyjbio.html High Court Bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304120650/http://www.hcourt.gov.au/speeches/kirbyj/kirbyjbio.html |date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2010 }}. Retrieved 22 January 2010.</ref> [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಕಿರ್ಬಿಯನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.alrc.gov.au/about/president/past-presidents/hon-michael-kirby-ac-cmg/|title=Hon Michael Kirby AC CMG|website=ALRC|language=en-AU|access-date=2020-10-09}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.alrc.gov.au/about/president/past-presidents/hon-michael-kirby-ac-cmg/ "Hon Michael Kirby AC CMG"]. ''ALRC''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 October</span> 2020</span>.</cite></ref> ಅವರು ಅನೇಕ ಇತರ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಾನೂನು ಸುಧಾರಣಾ ಆಯೋಗ (ಎ‌ಎಲ್‌ಆರ್‌ಸಿ) ಮತ್ತು ಸಿಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಒ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು [[ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್]] ಆಫ್ ಲೈಬ್ರರೀಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ (ಎಫ್‌ಒಎಲ್‌ಎ) ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. === ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ದರ === ಕಿರ್ಬಿ ಗ್ಲೀಸನ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಏಕೈಕ ಭಿನ್ನಮತೀಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.smh.com.au/news/national/kirby-swims-against-tide-as-other-judges-go-with-flow/2007/02/15/1171405374612.html|title=Kirby swims against tide as other judges go with flow|last=Dick|first=Tim|date=16 February 2007|website=The Sydney Morning Herald|publisher=Fairfax Media}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.theage.com.au/national/kirbys-last-dissent-my-fellow-judges-racially-biased-20090202-7vr7.html|title=Kirby's last dissent: my fellow judges racially biased|last=Shanahan|first=Leo|last2=Jackson|first2=Andra|date=3 February 2009|website=The Age|publisher=Fairfax Media|access-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-date=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140412074316/http://www.theage.com.au/national/kirbys-last-dissent-my-fellow-judges-racially-biased-20090202-7vr7.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಸುಮಾರು ೪೦% ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಯಾವುದೇ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಮಾಣವು ೫೦% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/features/its-unanimous-kirby-still-the-great-dissenter/story-e6frg6z6-1111113002018|title=It's unanimous: Kirby still the great dissenter|last=Merritt|first=Chris|date=16 February 2007|website=The Australian}}</ref> ಅವರ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವು ಅವರಿಗೆ "ಗ್ರೇಟ್ ಡಿಸೆಂಟರ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.heraldsun.com.au/news/kirby-set-to-retire/story-e6frf7jo-1111118723839|title=Kirby set to retire|date=1 February 2009|website=Herald Sun}}</ref> ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಾಗಿ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಡೈಸನ್ ಹೇಡನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಕೀನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಕಿರ್ಬಿಯಷ್ಟು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2013-03-05/byrne-high-court-judges/4553626|title=Justice Keane completes the new-look High Court|last=Byrne|first=Elizabeth|date=5 March 2013|website=The Drum|publisher=ABC}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.timebase.com.au/news/2011/AT388-article.html|title=Justice Heydon triples his dissent rate for 2011|date=12 August 2011|website=Legal Research|publisher=TimeBase}}</ref> ಕಾನೂನು ಸಂಶೋಧಕರಾದ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಲಿಂಚ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ "೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಕಿರ್ಬಿ ತನ್ನ ಬಹುಪಾಲು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವರ್ಷವಾಗಿಯೂ ಸಹ, ಅವನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಆವರ್ತನದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಅಕಾಲಿಕ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯವಲ್ಲ. ಅವರ ಗೌರವವು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಮರೆಮಾಡಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಒಡೆದುಹೋದರು. ಅದು ಭವಿಷ್ಯದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ".<ref>{{Cite web|url=http://www.gtcentre.unsw.edu.au/news/docs/HighCourtStatistics_2004.doc|title=News {{!}} Gilbert + Tobin Centre of Public Law|website=www.gtcentre.unsw.edu.au|access-date=2019-04-12|archive-date=2022-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324140730/http://www.gtcentre.unsw.edu.au/news/docs/HighCourtStatistics_2004.doc|url-status=dead}}</ref> ಕಿರ್ಬಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ, "ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಮೇಲೆ, ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೇಳುತ್ತವೆ". ಕಿರ್ಬಿಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ದರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಅವನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ''ಏನೆಂಬುದನ್ನು'' ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವನು ಯಾರಿಂದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ''ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ'' ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕ ಎಂದು ಕಿರ್ಬಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಭಾಗಗಳು ಇದ್ದವು, ವಿಭಿನ್ನ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ" ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಅನೇಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಕಾನೂನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಮಾಣವು ಅದರ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಿರ್ಬಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಪೂರ್ಣ ಪೀಠದ ಮುಂದೆ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಸರಣಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ರಜೆ ವಿಚಾರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಾನೂನಿನ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ.<ref> {{Cite episode|title=Bold Enough: Justice Michael Kirby|date=2 December 2007|url=http://www.abc.net.au/sundayprofile/stories/s2106109.htm}} </ref> === ನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಜೀವನ === ಕಿರ್ಬಿ ೨೦೦೯ ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨ ರಂದು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯ ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು ೭೦ ಅನ್ನು ತಲುಪುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು,<ref>[[Constitution of Australia]], section 72.</ref> ಮತ್ತು ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಬೆಲ್ ಅವರು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.<ref>[http://www.smh.com.au/news/national/high-court-gets-fourth-woman/2008/12/15/1229189518021.html High Court gets fourth woman]. Retrieved 15 December 2008.</ref> ಅವರ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ, ಕಿರ್ಬಿಯನ್ನು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗೌರವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳು ನೇಮಕಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಎ‌ಎನ್‌ಯು), ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ವಿಸಿಟಿಂಗ್ ಫೆಲೋ ಆಗಿ <ref>{{Cite news|url=http://news.smh.com.au/breaking-news-national/kirby-takes-on-new-job-at-anu-law-school-20090209-81mu.html|title=Kirby takes on new job at ANU law school|last=Australian Associated Press|date=9 February 2009|work=Sydney Morning Herald|access-date=9 February 2009}}</ref> ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಆಫ್ ಲಾ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರೊಫೆಸರಿಯಲ್ ಫೆಲೋ ಆಗಿ <ref>[http://newsroom.unsw.edu.au/news/business-law/michael-kirby-joins-unsw news@unsw Michael Kirby joins UNSW | UNSW Newsroom]</ref> ಜುಲೈ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಸ್ಮೆನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಾನೂನು ವಿಭಾಗದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಮತ್ತು [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸ್ಮಾರಕ|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ. ಅವರನ್ನು ೧೨ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು [[ಗೌರವ]] ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿವೆ. == ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ == [[ನವೆಂಬರ್]] ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಎಕ್ಸೆಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಕಿರ್ಬಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕ್ರಿಯಾವಾದದ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಹ್ಯಾಮ್ಲಿನ್ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಕಿರ್ಬಿ ಹೀಗೆ ಘೋಷಿಸಿದರು:<blockquote>ಒಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಹೊರಟು ಕಾನೂನನ್ನು ನೇಣು ಹಾಕುವುದು ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಇಂದು ಕಾನೂನಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಅವಿವಾದಿಸಲಾಗದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಪಠ್ಯಗಳಿಂದ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಟಿಸುವುದು ತಪ್ಪು ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಅವರು ಎದುರಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಪದಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ತರ್ಕ. ಪುರಾಣಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕಾನೂನನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರವಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುತ್ತದೆ.</blockquote>ಈ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕಾನೂನನ್ನು ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾನೂನಿನ ಪರಿಗಣನೆಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಯೇ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಸರಳವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೇ (ಅಥವಾ ಮಾಡಬಹುದು) ಕಾನೂನಿನ ಪತ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ತತ್ವಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆ. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ 'ಕಾರ್ಯಕರ್ತ' ಎಂಬ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪುಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ನಂತರ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಲವಾರು ಸದಸ್ಯರು ೧೯೯೮ ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''ದಿ ಹೈಯೆಸ್ಟ್ ಕೋರ್ಟ್'' ನಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಭಾಗವಹಿಸದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕೆಲವೇ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಕಿರ್ಬಿ ಒಬ್ಬರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.filmartmedia.com/projects/the-highest-court/|title=The Highest Court|website=Film Art Media|language=en-AU|access-date=2021-04-23}}</ref><ref>{{Citation|title=The Highest Court (1998) - Documentary on the High Court of Australia|url=https://www.youtube.com/watch?v=xQUH1NpidoA|language=en|access-date=2021-04-23}}</ref> ಕಿರ್ಬಿಯ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶೈಲಿಯ ಒಳನೋಟವನ್ನು ''ಕ್ರುಗರ್ ವಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೇವಿನ್ ಗ್ರಿಫಿತ್ ಕ್ಯೂಸಿ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು,'' ಇದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು "ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರ ಆಳವಾದ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ 'ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ'ಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಕಿರ್ಬಿ "[[ನ್ಯಾಯಾಂಗ]] ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು "ಕೋಡ್ ಭಾಷೆ" ಎಂದು ಬಳಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ಒಪ್ಪದ ಜನರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite episode|title=The Great Dissenter: Justice Michael Kirby|date=25 November 2007|url=http://www.abc.net.au/sundayprofile/stories/s2100123.htm|access-date=2 December 2007|accessdate=28 November 2007}}</ref> == ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ದುರುಪಯೋಗಗಳ ಕುರಿತು ಯುಎನ್ ವರದಿ == [[ಚಿತ್ರ:Michael_Kirby,_Chairman_of_the_UN_Commission_of_Inquiry_on_the_DPRK.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Michael_Kirby%2C_Chairman_of_the_UN_Commission_of_Inquiry_on_the_DPRK.jpg/220px-Michael_Kirby%2C_Chairman_of_the_UN_Commission_of_Inquiry_on_the_DPRK.jpg|thumb| ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವಂತೆ ಕಿರ್ಬಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ತನಿಖಾ ಆಯೋಗವು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.]] ಮೇ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ|ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ತನಿಖೆಯ ಆಯೋಗವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಕಿರ್ಬಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. ಸೋಂಜಾ ಬಿಸೆರ್ಕೊ ಮತ್ತು ಮರ್ಜುಕಿ ದಾರುಸ್ಮಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ.<ref>[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=13301&LangID=E Council President appoints Members of Commission of Inquiry on the Democratic People’s Republic in Korea] Retrieved 8 May 2013</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.smh.com.au/national/un-appoints-kirby-to-head-inquiry-into-rights-abuses-in-north-korea-20130508-2j82r.html|title=UN appoints Kirby to head inquiry into human rights abuses in North Korea|date=9 May 2013|website=Sydney Morning Herald|access-date=9 May 2013}}</ref> ವರದಿ ದಿನಾಂಕ ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೪. ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಜೈಲು ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ "ಹೇಳಲಾಗದ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು" ಸೇರಿದಂತೆ "ನಿರಂಕುಶ ರಾಜ್ಯ" ದಿಂದ "[ಗಳು] ವ್ಯವಸ್ಥಿತ, ವ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳನ್ನು" ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಮುಂದೆ ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದ ನಾಯಕತ್ವದ [[ಕಾನೂನು]] ಕ್ರಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಂತರಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ|ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಇದು ಅನೇಕ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/CoIDPRK/Pages/ReportoftheCommissionofInquiryDPRK.aspx|title=Report of the Commission of Inquiry on Human Rights in the Democratic People's Republic of Korea|date=7 February 2014|publisher=United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=20 February 2014}}</ref> ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಹಕಾರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು, ಅದು "ನಕಲಿ" ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.smh.com.au/world/north-korea-says-un-report-based-on-faked-material-20140217-hvcrs.html|title=North Korea says UN report based on 'faked' material|date=18 February 2014|website=Sydney Morning Herald|access-date=20 February 2014}}</ref> ವರದಿಯನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೧೪ ರಂದು ಕಿರ್ಬಿ ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕ [[ಕಿಮ್ ಜೋಂಗ್ ಅನ್|ಕಿಮ್ ಜೊಂಗ್-ಉನ್]] ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದರು. ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಗೆ]] ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಆಯೋಗವು [[ಪ್ಯೊನ್ಗ್ಯಾಂಗ್|ಪ್ಯೊಂಗ್ಯಾಂಗ್‌ಗೆ]] ಬರಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/17/north-korea-human-rights-abuses-united-nations|title=UN panel accuses North Korea of human rights abuses resembling Nazis|last=Walker|first=Peter|date=18 February 2014|website=The Guardian|access-date=18 February 2014}} The letter is appended to the report; there was no reply.</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/interactive/2014/feb/17/united-nations-letter-north-korea-human-rights UN inquiry chairman's letter to Kim Jong-un on North Korean rights abuses]</ref> ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೪ ರಂದು ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ, ಕಿರ್ಬಿ ಅವರು ಕೇಳಿದ ಪುರಾವೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಜಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಿತ್ರರು ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧಗಳ ನಡುವೆ "ಅನೇಕ ಸಮಾನಾಂತರಗಳಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.smh.com.au/world/north-korea-crimes-evoke-nazi-era-un-inquiry-finds-20140218-hvcsm.html|title=North Korea crimes evoke Nazi era, UN inquiry finds|last=Nebehay|first=Stephanie|date=18 February 2014|website=Sydney Morning Herald|access-date=18 February 2014}}</ref> ೨೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೪ ರಂದು ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕೆಸಿಎನ್‌ಎ, "ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಶನ್‌ಗಳು" " [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ|ಡಿಪಿಆರ್‌ಕೆ]] ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು" ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2014/201404/news22/20140422-02ee.html|title=KCNA Commentary Slams Artifice by Political Swindlers|date=22 April 2014|website=Korean Central News Agency|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729025304/http://www.kcna.co.jp/item/2014/201404/news22/20140422-02ee.html|archive-date=29 July 2014}}</ref> ಕೆಸಿಎನ್‌ಎ ಕಿರ್ಬಿಯನ್ನು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದೆ: "ಅಂತಹ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಇತರರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಲು".<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/04/22/north-korean-state-media-slams-u-n-human-rights-report-because-it-was-led-by-a-gay-man/|title=North Korea slams U.N. human rights report because it was led by gay man|last=Taylor|first=Adam|date=2014-04-22|work=Washington Post|access-date=2014-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2014/201404/news22/20140422-02ee.html|title=KCNA Commentary Slams Artifice by Political Swindlers|date=22 April 2014|website=kcna.co.jp|publisher=the Korean Central News Agency (KCNA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729025304/http://www.kcna.co.jp/item/2014/201404/news22/20140422-02ee.html|archive-date=29 July 2014|access-date=17 August 2015}}</ref> ಕಿರ್ಬಿ [[ಉತ್ತರ]] ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ನಾಗರಿಕರ ಅಪಹರಣದ ಬಗ್ಗೆ ವಕಾಲತ್ತು ವಹಿಸಿದರು, ಜಪಾನೀಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಜಿನೀವಾದಲ್ಲಿ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೪) ಯುಎನ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಂಡಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಟೋಕಿಯೊದಲ್ಲಿ (ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫) ಆಯೋಜಿಸಿದ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಮೇ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ,<ref>{{Cite journal|title=Reception in honour of the Hon. Michael Kirby AC CMG|volume=52|issue=2|page=3|date=October 2017|url=https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/japan_reports/JR52-2/JR%20Vol%2052-2%20p.3.pdf|journal=The Consulate-General of Japan in Sydney's Quarterly Newsletter|access-date=2022-10-09|archive-date=2022-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808132655/https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/japan_reports/JR52-2/JR%20Vol%2052-2%20p.3.pdf|url-status=dead}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ರೈಸಿಂಗ್ ಸನ್, ಗೋಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಸಿಲ್ವರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. "ಅಪಹರಣಗಳ ವಿಷಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ. ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಜೆಗಳ".<ref>{{Cite web|url=https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/annex.pdf|title=The Hon. Mr. Michael Kirby AC CMG &ndash; The Order of the Rising Sun, Gold and Silver Star|publisher=Consulate-General of Japan in Sydney|access-date=2022-10-09|archive-date=2022-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808133110/https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/annex.pdf|url-status=dead}}</ref> ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಶಿಂಜೋ ಅಬೆ]] ಅವರು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಕಿರ್ಬಿ ಅವರು ಟೋಕಿಯೊದ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಅಕಿಹಿಟೊ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಭಿಕರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite journal|title=2017 Spring Imperial Decorations: the Hon. Michael Kirby AC CMG|url=https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/japan_reports/JR52-1/JReports%20Vol%2052-1%20p.2.pdf|volume=52|issue=1|date=July 2017|page=2|journal=The Consulate-General of Japan in Sydney's Quarterly Newsletter|first=Michael|last=Kirby|access-date=2022-10-09|archive-date=2023-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605164546/https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/japan_reports/JR52-1/JReports%20Vol%2052-1%20p.2.pdf|url-status=dead}}</ref> ಕಿರ್ಬಿ ತನಗೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾಜಿ ವಿಶೇಷ ವರದಿಗಾರ ಮರ್ಜುಕಿ ದಾರುಸ್ಮಾನ್ <ref>{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/world/michael-kirby-calls-for-peaceful-initiatives-on-north-korea-after-decoration-20170517-gw6sxr.html|title=Finding Megumi: Michael Kirby calls for 'peaceful initiatives' on North Korea|last=Hurst|first=Daniel|date=21 May 2017|work=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=12 February 2017}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು "ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಪಹರಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ಮಾನವೀಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ತನ್ನ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಜಪಾನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕೈಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿವೆ. [[ಜನವರಿ]] ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಕಿರ್ಬಿಯ ವಿಚಾರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಶಿನ್ ಡಾಂಗ್ ಹ್ಯುಕ್ ಅವರು ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಕುಖ್ಯಾತ ಕ್ಯಾಂಪ್ ೧೪ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು [[ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ]] ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವನು ತನ್ನ ಆರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಕ್ಯಾಂಪ್ <ref>North Korea defector admits falsehoods in prison camp story, https://www.ft.com/content/00894c3e-9fc5-11e4-aa89-00144feab7de</ref> ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು. ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು (ಸತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ) ನೋಡಿದ ನಂತರ ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಶಿನ್ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದರು ಆದರೆ ಕೆಲವು ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jan/19/north-korea-defector-change-story-shin-dong-hyuk|title=North Korean defector changes story after seeing father in video|last=Reuters|date=2015-01-19|work=The Guardian|access-date=2019-04-12|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ == ಮೈಕೆಲ್ ಕಿರ್ಬಿ ೧೯೯೯ ರ ಗಣರಾಜ್ಯ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಕಿರ್ಬಿ ಅವರು ನಿರರ್ಗಳ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ವಾಗ್ಮಿ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.hcourt.gov.au/publications_05.html#MichaelKirby High Court of Australia – Publications – Speeches]</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಮೈಕೆಲ್ ಕಿರ್ಬಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು <ref>"School of Law and Justice Annual Michael Kirby Lecture Series" < http://scu.edu.au/law-justice/index.php/57 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030044200/http://scu.edu.au/law-justice/index.php/57 |date=2017-10-30 }} ></ref> ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ವಿಭಾಗ, ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ೨೦೦೭ ರಿಂದ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. Kirby is a fellow of the Hastings Center, an independent bioethics research institution in the United States. In 2006, he was elected an Honorary Bencher of the Inner Temple in London. In the same year, the Australian Academy of the Humanities elected him an Honorary Fellow.<ref>{{Cite web|url=https://www.humanities.org.au/fellows/fellows/|title=Fellows|website=Australian Academy of the Humanities|language=en-AU|access-date=2020-10-06|archive-date=2018-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180719233504/https://www.humanities.org.au/fellows/fellows/|url-status=dead}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಕಿರ್ಬಿ ಅವರು ಟ್ಯಾಸ್ಮೆನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಾನೂನು ವಿಭಾಗದ ಕಾನೂನು ವಿಭಾಗದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ''[http://www.jlisjournal.org ಕಾನೂನು, ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಜರ್ನಲ್‌ನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009091940/http://www.jlisjournal.org/ |date=2022-10-09 }}'' ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯ (ಸ್ಥಾಪಕ) ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ; ಅವರು ೧೯೮೧ ರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>See "Contributions to the JLIS by Hon. Prof Michael Krby AC CMG." < http://www.jlisjournal.org/briefs/kirbypapers.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025081806/http://www.jlisjournal.org/Briefs/KirbyPapers.html |date=2021-10-25 }} ></ref> Since 2010, Kirby has been one of the 11 members of the Eminent Persons Group set up to advise on reform of the [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|Commonwealth of Nations]].<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/228488/228492/whos_in_the_epg/|title=Who's in the EPG?|last=Commonwealth (of Nations) Secretariat|year=2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522091357/http://www.thecommonwealth.org/Internal/228488/228492/whos_in_the_epg/|archive-date=22 May 2013|access-date=28 October 2011}}</ref> 2011 ರಲ್ಲಿ, ಕಿರ್ಬಿ, "ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಅವರ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯು ಅಂತಹ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು, ಪ್ರಾಣಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಧ್ವನಿರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪೋಷಕರಾದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.voiceless.org.au/who-we-are/michael-kirby|title=Voiceless, the animal protection institute}}</ref> ಕಿರ್ಬಿ ಕಲೆಯ ಕಟ್ಟಾ ಬೆಂಬಲಿಗ. ಅವರು ೨೦೦೪ ರಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ''ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾನೂನು ರೆವ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ'' ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೇ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಇಂಪ್ರೆಸಾರಿಯೊ ಎಲ್ಫ್ ಟ್ರಾಂಜ್‌ಪೋರ್ಟರ್ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಲಾ ವೀಕ್‌ನ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಬಟ್ಲರ್ ಯೀಟ್ಸ್|ಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಬಿ ಯೀಟ್ಸ್]] ಅವರ ಕವನದ ರಾಪ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿಡ್ನಿ ಲಾ ರೆವ್ಯೂ ಅವರ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಅಗುಲೆರಾ ಅವರ " ಡರ್ಟಿ " ಗೆ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಡುವ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 'ಕಿರ್ಬಿ' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.theage.com.au/news/national/judge-jerry-gives-artists-the-word/2007/05/07/1178390232082.html|title='Judge Jerry' gives artists the word|last=Nguyen|first=Kenneth|date=8 May 2007|website=The Age|publisher=Fairfax Media}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blogs.smh.com.au/sit/archives/2007/05/performances_top_judge_beats_r.html|title=Performances: Top judge beats rap|date=8 May 2007|website=The Sydney Morning Herald|publisher=Fairfax Media|access-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043321/http://blogs.smh.com.au/sit/archives/2007/05/performances_top_judge_beats_r.html|url-status=dead}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಕಿರ್ಬಿ ಸುಮಾರು ೧೯೮೪ ರಿಂದ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವರು ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನಿಂದ]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಜೋಹಾನ್ ವ್ಯಾನ್ ವ್ಲೋಟೆನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೧೯೬೯ ರಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಕಿರ್ಬಿ ಅವರನ್ನು ''ಹೂಸ್ ಹೂ ಇನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅವರ'' ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಪಾಲುದಾರ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. ವ್ಯಾನ್ ವ್ಲೋಟೆನ್ ಅವರು ಎಚ್‌ಐವಿ ಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಕಿರ್ಬಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕಿರ್ಬಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200608/s1718903.htm|title=Kirby calls for united effort on gay rights|last=Australian Broadcasting Corporation News|date=19 August 2006|access-date=14 October 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060823023622/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200608/s1718903.htm|archive-date=23 August 2006}} </ref> ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಮಿಷನ್ ಆಫ್ ಜ್ಯೂರಿಸ್ಟ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿ ಮಾನವ ಲೈಂಗಿಕತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite interview|date=4 March 2004|archivedate=20 August 2006}}</ref> ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಆಗಿ ಅವರು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಚರ್ಚ್‌ನ ನಿಲುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite interview|date=16 November 2003|archivedate=20 August 2006}}</ref> ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಸಿಡ್ನಿ ಗೇ ಗೇಮ್ಸ್ ೬ ನಲ್ಲಿ, ಕಿರ್ಬಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. "ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಚಳುವಳಿ ತಡೆಯಲಾಗದು. ಅದರ ಸಂದೇಶವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅವರು ೩೫,೦೦೦ ಜನರ ಗುಂಪಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.ssonet.com.au/archives/display.asp?ArticleID=1969|title=Kirby Courage|last=Margo Kingston|date=5 November 2002|access-date=17 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20071218100105/http://www.ssonet.com.au/archives/display.asp?ArticleID=1969|archive-date=18 December 2007}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/articles/2002/11/09/1036308532773.html|title=Thanks for having us Sydney, say gays|last=Andrew West|date=10 November 2002|work=The Sydney Morning Herald|access-date=17 February 2009|publisher=Sydney Morning Herald}}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಲ್‌ಜಿಬಿಟಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ಲೀನರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಕಿರ್ಬಿ [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು|ಧಾರ್ಮಿಕ]], ತನ್ನನ್ನು ತಾನು "ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗಕಾಮಕ್ಕೆ ಕ್ಲೆರಿಕಲ್ ವಿರೋಧವನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾನೆ: "ಫ್ರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ಹಳೆಯ ಜೆಂಟ್ ನನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಮತ್ತು ಅದು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ".<ref>{{Cite news|url=http://www.gaystarnews.com/article/high-court-judge-michael-kirby-talks-about-religion-and-sexuality150612/|title=High Court judge Michael Kirby talks about religion and sexuality|last=Leach|first=Anna|date=15 June 2012|publisher=Gay Star News|access-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324140729/https://www.gaystarnews.com/article/high-court-judge-michael-kirby-talks-about-religion-and-sexuality150612/|url-status=dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಿಡ್ನಿಯ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೀಟರ್ ಜೆನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಪೆಲ್ ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಹೋಮೋಫೋಬಿಯಾವು "ಇಂದಿಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಮಾಡಬೇಕು. ಸಿಡ್ನಿಯ ಇಬ್ಬರು ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ಗಳಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೂಚನೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು".<ref>{{Cite news|url=http://archive.globalgayz.com/oceania/australia/gay-australia-news-and-reports-4/|title=Archbishops fuel homophobia says gay judge|last=Pritchard|first=Gemma|date=27 November 2007|work=Pink News}}</ref> ಕಿರ್ಬಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ "ಮೈನಾರಿಟಿ ಆಫ್ ಒನ್" ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು "ಕೆಲವು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಬಹುಶಃ ನನಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉದಾರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ೨೦೦೭ ರಿಂದ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಈ ಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ೨೫ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಅಥವಾ ಲೆಸ್ಬಿಯನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಕಿರ್ಬಿಯನ್ನು samesame.com.au ನ ಓದುಗರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.samesame.com.au/25/2007/|title=Samesame 25|publisher=samesame|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129114250/http://www.samesame.com.au/25/2007/|archive-date=29 November 2014|access-date=22 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.samesame.com.au/25/2010/|title=Samesame 25|publisher=samesame|archive-url=https://web.archive.org/web/20110402172118/http://www.samesame.com.au/25/2010/|archive-date=2 April 2011|access-date=31 March 2011}}</ref> ಕಿರ್ಬಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್ ವ್ಲೋಟೆನ್ ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೯ ರಂದು ವಿವಾಹವಾದರು, ಅವರ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯ ೫೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ.<ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2019-02-11/michael-kirby-marries-partner-50-years-after-first-meeting/10800442|title=Michael Kirby marries partner Johan van Vloten on 50th anniversary of first meeting|last=Bellinda Kontominas|date=11 February 2019|access-date=11 February 2019|publisher=Australian Broadcasting Corporation}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/national/justice-michael-kirby-weds-50-years-after-that-summer-of-69-20190211-p50x2q.html|title=Justice Michael Kirby weds 50 years after that summer of '69|last=Pitt|first=Helen|date=11 February 2019|work=Sydney Morning Herald|access-date=12 February 2019}}</ref> === ಕುಟುಂಬ === ಕಿರ್ಬಿಯ [[ತಂದೆ]], ಡೊನಾಲ್ಡ್, ಅಲ್ಮಾ ಕ್ಯಾರೋಲಿನ್ (ನಾರ್ಮಾ) ಗ್ರೇ ಅವರ ಏಕೈಕ ಮಗುವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಮೂಲದ ಏಕೈಕ ಉದ್ಯೋಗಿ ತಾಯಿ. ನಾರ್ಮಾ ೧೫ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಕಿರ್ಬಿ <ref name="Brown 2011"/> ರೊಂದಿಗೆ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದರು. ಆಗ ೧೭ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿಕ್ಟರ್ ಕಿರ್ಬಿ, ಮಹಾ ಕ್ಷಾಮದ ನಂತರ ಆಗಮಿಸಿದ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ನಾರ್ಮಾ ಅವರ ಪೋಷಕರು ಜಾನ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಗ್ರೇ, [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಯ್ಲರ್ ತಯಾರಕ ಮತ್ತು ಅನ್ನಿ ಲಿಯಾನ್ಸ್. ಅನ್ನಿಯ ತಂದೆ, ಹ್ಯಾರಿ ಲಿಯಾನ್ಸ್, ೧೮೫೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಿಂದ ಸಿಡ್ನಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಮೇರಿ. ಅವರ [[ತಾಯಿ]], ಜೀನ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ಮೋರ್ ನೋಲ್ಸ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಬರ್ವಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಲ್ಲಿಮೆನಾದಿಂದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ ವಿಲಿಯಂ ನೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ದಂಪತಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="Brown 2011"/> ಜೀನ್ ಸಿಡ್ನಿ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಿಂದ ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದರು. ಲೀವಿಂಗ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಸಂಬಳದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಕಿರ್ಬಿ, ೧೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಮತ್ತು ಜೀನ್ ನೋಲ್ಸ್ ಅವರು ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಅಲ್ಟಿಮೊದಲ್ಲಿನ ಸಿಡ್ನಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ, ನಂತರ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಜೀನ್‌ನ ೨೧ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು ಇಬ್ಬರೂ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ಗೆ ೨೧ ವರ್ಷ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು; ಅವರ ಮೊದಲ ಮನೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕೂಗೀಯ ಬ್ಲೂಮ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಮೈಕೆಲ್ ಕಿರ್ಬಿಯ ಸಹೋದರರು ಸಹ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದರು: ಡೇವಿಡ್ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು; ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಅವರು ೨೦೦೬ <ref>{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/national/obituaries/extraordinary-impacts-of-a-family-mans-ordinary-life-20111117-1nl0f.html|title=Extraordinary impacts of a family man's 'ordinary' life|last=A. J. Brown|date=18 November 2011|work=Sydney Morning Herald|access-date=12 February 2013}}</ref> ನಿವೃತ್ತರಾಗುವವರೆಗೂ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದರು. ಸಿಸ್ಟರ್ ಡಯಾನಾ ಅವರು ಸಿಡ್ನಿಯ ರಾಯಲ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕೊಲೊರೆಕ್ಟಲ್ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ನರ್ಸ್ ಆಗಿದ್ದರು, ೨೦೧೧ ರಂದು <ref>{{Cite web|url=http://www.hcourt.gov.au/assets/publications/speeches/former-justices/kirbyj/kirbyj_2feb09.pdf|title=Judicial Farewell: The Hon. Justice Michael Kirby AC CMG, Justice of the High Court of Australia|last=Michael Kirby|date=2 February 2009|publisher=Michael Kirby|access-date=12 February 2013}}</ref> ನಿವೃತ್ತರಾದರು. == ಬಿರುದುಗಳು == ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ ಕಿರ್ಬಿಯನ್ನು ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ " ಗೌರವಾನ್ವಿತ " ಎಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. * [[ಚಿತ್ರ:AUS Order of Australia (civil) BAR.svg|60x60px]] ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ (ಎಸಿ) ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್; ಉಲ್ಲೇಖ: " ''ಕಾನೂನಿಗೆ ಸೇವೆಗಾಗಿ, ಕಾನೂನು ಸುಧಾರಣೆ, ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ'' ".<ref>[http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=882348&search_type=quick&showInd=true Companion of the Order of Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062447/http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=882348&search_type=quick&showInd=true |date=2016-03-04 }}, CMG, 26 January 1991, itsanhonour.gov.au</ref> * [[ಚಿತ್ರ:UK_Order_St-Michael_St-George_ribbon.svg|60x60px]] ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಮೈಕೆಲ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ (ಸಿ‌ಎಮ್‌ಜಿ); ಉಲ್ಲೇಖ: " ''ಕಾನೂನಿಗೆ ಸೇವೆಗಳು'' ".<ref>[http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=1066397&search_type=quick&showInd=true Companion of the Order of St Michael and St George]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, CMG, 31 December 1982, itsanhonour.gov.au</ref> * [[ಚಿತ್ರ:Queen_Elizabeth_II_Silver_Jubilee_Medal_ribbon.png|60x60px]] ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ೨ ರಜತ ಮಹೋತ್ಸವದ [[ಪದಕ]]. * [[ಚಿತ್ರ:AUS_Centenary_Medal_ribbon.svg|60x60px]] ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಪದಕ.<ref>[http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=1128216&search_type=quick&showInd=true Centenary Medal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043804/http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=1128216&search_type=quick&showInd=true |date=2016-03-04 }}, 1 January 2001, itsanhonour.gov.au<br />'''Citation:''' ''For service to law reform and as a Justice of the High Court of Australia''.</ref> * [[ಚಿತ್ರ:JPN_Kyokujitsu-sho_2Class_BAR.svg|alt=ribbon bar|60x60px|ರಿಬ್ಬನ್ ಬಾರ್]] ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ರೈಸಿಂಗ್ ಸನ್ ೨ ನೇ ತರಗತಿ, ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ [[ಚಿನ್ನ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಳ್ಳಿ]] [[ನಕ್ಷತ್ರ]] ; ಉಲ್ಲೇಖ: "ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಅಪಹರಣಗಳ ವಿಷಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ" <ref>{{Cite web|url=https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/annex.pdf|title=The Hon. Mr. Michael Kirby AC CMG &ndash; The Order of the Rising Sun, Gold and Silver Star|publisher=Consulate-General of Japan in Sydney|access-date=2022-10-09|archive-date=2022-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808133110/https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/annex.pdf|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/annex.pdf "The Hon. Mr. Michael Kirby AC CMG &#x2013; The Order of the Rising Sun, Gold and Silver Star"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808133110/https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/annex.pdf |date=2022-08-08 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Consulate-General of Japan in Sydney.</cite></ref> &ndash; ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಯುಎನ್ ವಿಶೇಷ ವರದಿಗಾರ ಮರ್ಜುಕಿ ದಾರುಸ್ಮಾನ್ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|title=2017 Spring Imperial Decorations: the Hon. Michael Kirby AC CMG|url=https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/japan_reports/JR52-1/JReports%20Vol%2052-1%20p.2.pdf|volume=52|issue=1|date=July 2017|page=2|journal=The Consulate-General of Japan in Sydney's Quarterly Newsletter|first=Michael|last=Kirby|access-date=2022-10-09|archive-date=2023-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605164546/https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/japan_reports/JR52-1/JReports%20Vol%2052-1%20p.2.pdf|url-status=dead}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKirby2017">Kirby, Michael (July 2017). [https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/japan_reports/JR52-1/JReports%20Vol%2052-1%20p.2.pdf "2017 Spring Imperial Decorations: the Hon. Michael Kirby AC CMG"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230605164546/https://www.sydney.au.emb-japan.go.jp/document/english/japan_reports/JR52-1/JReports%20Vol%2052-1%20p.2.pdf |date=2023-06-05 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Consulate-General of Japan in Sydney's Quarterly Newsletter''. '''52''' (1): 2.</cite></ref><ref>{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/world/michael-kirby-calls-for-peaceful-initiatives-on-north-korea-after-decoration-20170517-gw6sxr.html|title=Finding Megumi: Michael Kirby calls for 'peaceful initiatives' on North Korea|last=Hurst|first=Daniel|date=21 May 2017|work=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=12 February 2017}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHurst2017">Hurst, Daniel (21 May 2017). [https://www.smh.com.au/world/michael-kirby-calls-for-peaceful-initiatives-on-north-korea-after-decoration-20170517-gw6sxr.html "Finding Megumi: Michael Kirby calls for 'peaceful initiatives' on North Korea"]. ''[[ದಿ ಸಿಡ್ನಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್|The Sydney Morning Herald]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 February</span> 2017</span>.</cite></ref> * ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರೂಬರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪದಕ. * ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಟ್ರೆಷರ್.<ref>{{Cite web |url=http://www.findem.com.au/resources/displayResourcesArticle.php?id=14 |title=Financial Demographics – Population, Financial and Investment News from Australia – ageing fertility birth rates life expectancy taxes bracket creep age profiles wealth incomes house prices society and culture migration pensions economic research actuary superannuation survival longevity marriage divorce |access-date=2022-10-09 |archive-date=2022-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011211127/https://www.findem.com.au/resources/displayResourcesArticle.php?id=14 |url-status=dead }}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಸೆನೆಟರ್ ಜಾನ್ ಫಾಲ್ಕ್ನರ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಗೌಪ್ಯತೆ ಕಮಿಷನರ್ ಕರೆನ್ ಕರ್ಟಿಸ್ ಅವರು ಆರಂಭಿಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಗೌಪ್ಯತೆ ಪದಕವನ್ನು ಕಿರ್ಬಿಗೆ ನೀಡಿದರು.<ref>[http://www.privacy.gov.au/news/media/2008_25.html Media Release: Justice Michael Kirby wins inaugural Australian Privacy Medal]. Retrieved 9 February 2009.</ref> ಮ್ಯಾಕ್ವಾರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಗುವುದು, ಇದನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ ಕಿರ್ಬಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುವುದು.<ref>{{Cite web|url=https://www.mq.edu.au/thisweek/2017/11/13/launch-of-exciting-new-law-school-plans/?mkt_tok=eyJpIjoiTkdGaU0yTTBOakZpTkdVMCIsInQiOiIxZGdkVWYyZVNEYmFnZWxKbXNmN0hweU0xMExSMWc3dVZZeFNFdmx4TkQzSWNVVnc1dGJ5d2ZVQmdNS0VJcHhRZ2NnMmRnOTVZSmJUT01oak5EMys4dHk1Z3RxaFlMWXU3M3cwNXc5ZDNqRFFxZ2pXeXd6TFY0cFhoRHNxQ3lET2UyV2hkYjc4dU5mMUhtc2tiR0dOQ1E9PSJ9#.WgtnJLaB0Ql|title=Launch of exciting new Law School|date=15 November 2017|website=Macquarie University|access-date=15 November 2017}}</ref> === ಗೌರವ ಪದವಿಗಳು ===   * {{Flagicon|South Australia}} ಅಡಿಲೇಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (D.Univ.) ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ * {{Flagicon|Tasmania}} ಟ್ಯಾಸ್ಮೆನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (LL.D.) ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ * {{Flagicon|India}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಒಡಿಶಾ (D.Univ.) ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://michaelkirby.com.au/index.php?option=com_content&view=article&id=72&Itemid=9 Catalogue of Michael Kirby's public speeches] * [http://www.themonthly.com.au/tm/node/1494 Video: Michael Kirby on his career of public engagement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090404041038/http://www.themonthly.com.au/tm/node/1494 |date=2009-04-04 }} March 2009 at Sydney University * [http://www.filmartmedia.com DVD Biography ''Michael Kirby: Don't Forget The Justice Bit''] {{S-start}} {{S-legal}} {{s-new}} {{s-ttl|title=[[Australian Law Reform Commission|Chairman of the Australian Law Reform Commission]]|years=1975–1984}} {{S-aft|after=[[Murray Wilcox]]}} {{S-bef|before=[[Robert Ellicott]]}} {{s-ttl|title=[[List of judges of the Federal Court of Australia|Judge of the Federal Court of Australia]]|years=1983–1984}} {{S-aft|after=[[Bill Pincus]]}} {{S-bef|before=[[Athol Moffitt]]}} {{s-ttl|title=[[President of the New South Wales Court of Appeal]]|years=1984–1996}} {{S-aft|after=[[Dennis Mahoney (judge)|Dennis Mahoney]]}} {{S-bef|before=[[William Deane|Sir William Deane]]}} {{s-ttl|title=[[List of Justices of the High Court of Australia|Puisne Justice of the High Court of Australia]]|years=1996–2009}} {{S-aft|after=[[Virginia Bell (judge)|Virginia Bell]]}} {{S-aca}} {{S-bef|before=Percy Partridge}} {{s-ttl|title=[[Chancellor (education)|Chancellor]] of [[Macquarie University]]|years=1984–1993}} {{S-aft|after=[[Tim Besley (public servant)|Tim Besley]]}} {{s-end}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] e6ngodnvw47jc5azohn1x9bbgfhkmnj 10 146913 1377328 1377162 2026-07-27T04:40:16Z A826 72368 1377328 wikitext text/x-wiki * ಅನುವಾದಿಸಲು, ಸಂಪಾದಕರಾಗಲು ಉತ್ಸಾಹವಿರುವವರು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮುದಾಯ ಪುಟ|ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಸಮುದಾಯ ಪುಟಕ್ಕೆ]] ಭೇಟಿ ನೀಡಿ'''. * ನೇರವಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ|ಲಿಪ್ಯಂತರ ಸಹಾಯ ಪುಟವನ್ನು]] , <span class="plainlinks">[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.inputmethod.latin ಕೀಲಿಮಣೆ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್]</span> , {{Plain link|https://www.google.com/intl/kn/inputtools/try/|ಇನ್‌ಪುಟ್ ಪರಿಕರವನ್ನು}} ನೋಡಿ. * ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆ ಕಲಿಯಲು [[Special:MyPage/sandbox|ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟವನ್ನು]] ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. * ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕುರಿತು {{Plain link|https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikikn-l|ಒಂದು ಅಂಚೆಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಕೂಡ ಇದೆ}}, * ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಲು ಅಂಚೆಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡು wikikn-l@lists.wikimedia.org ವಿಳಾಸಕ್ಕೆ ಇ-ಮೇಲ್ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು. * ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ [[:meta:IRC|ಐ.ಆರ್.ಸಿ]] {{IRC|wikimedia-kn}} ಚಾನಲ್ ಮುಖಾಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದು. <noinclude> [[ವರ್ಗ:ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು]] </noinclude> elhyctmacwjfeej46g5h3q09kveskdm 0 148754 1377383 1372619 2026-07-27T08:52:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377383 wikitext text/x-wiki {{cleanup|reason=formatting needed}} {{Infobox person|name=ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್|image=Yami Gautam Dhar during the screening of A Thursday enhanced.jpg|caption=ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್ 2022 ರಲ್ಲಿ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1988|11|28}}<ref name="dob"/>|birth_place=[[ಬಿಲಾಸ್ಪುರ್, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ]], [[ಭಾರತ]]<ref name="indiatimes1" />|occupation={{hlist|ನಟಿ}}|spouse={{marriage|[[ಆದಿತ್ಯ ಧರ್]]|4 June 2021}}|father=[[ಮುಖೇಶ್ ಗೌತಮ್]]|relatives=[[ಸುರಿಲಿ ಗೌತಮ್]] (ಸಹೋದರಿ)|years active=2008–ಪ್ರಸ್ತುತ}} '''ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್''' (ಜನನ ೨೮ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೮) ಒಬ್ಬಳು ಭಾರತೀಯ ನಟಿ, ಅವರು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ]] ನಟನೆಯಿ೦ದ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="dob">{{Cite web|url=http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html|title=Busy Birthday for Yami|date=28 November 2012|others=Indo Asian News Service (IANS)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812173014/http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html|archive-date=August 2014}}</ref> ಗ್ಲೋ &amp;amp; ಲವ್ಲಿಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವರು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ]] ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="indiatimes1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-have-had-no-affair-in-my-life-so-far-Yaami-Gautam/articleshow/30049082.cms|title=I have had no affair in my life so far: Yaami Gautam|last=Gupta|first=Priya|date=9 February 2014|work=The Times of India|access-date=9 February 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/yami-gautam-looks-like-a-dream-at-kaabil-promotion-4459079/|title=Yami Gautam looks like a dream at Kaabil promotion|date=5 January 2017|website=The Indian Express}}</ref> ಗೌತಮ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸು ''ಚಾಂದ್ ಕೆ ಪಾರ್ ಚಲೋ'' (2008-2009) ಮತ್ತು ''ಯೇ ಪ್ಯಾರ್ ನಾ ಹೋಗಾ ಕಾಮ್'' (೨೦೦೯-೨೦೧೦) ನಂತಹ ಟಿವಿ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು, ನಂತರ ಅವರು ಹಲವಾರು ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಭಾಗವಾದರು. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ರೊಮ್-ಕಾಮ್ ''ವಿಕ್ಕಿ ಡೋನರ್'' (2012) ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಾತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಅದು ಅವರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/vicky-donor-actress-yami-gautam-believes-in-breaking-the-mould-of-a-hindi-film-heroine-1420050-2018-12-31|title=Vicky Donor actress Yami Gautam believes in 'breaking the mould' of a Hindi film heroine|date=31 December 2018|website=India Today|others=Press Trust of India|access-date=14 February 2019}}</ref><ref name="Vicky Donor HIT">[http://www.indicine.com/movies/bollywood/vicky-donor-is-a-hit/ "Vicky Donor is a HIT"] Indicine. 2012. Retrieved 26 January 2013</ref> ಕೆಲವು ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೂ, ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಬದಲಾಪುರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬದ್ಲಾಪುರ್]]'' (೨೦೧೫) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಗೌತಮ್ ತನ್ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸೇಡು ನಾಟಕ ''ಕಾಬಿಲ್'' (೨೦೧೭), ಆಕ್ಷನ್ ವಾರ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉರಿ: ದಿ ಸರ್ಜಿಕಲ್]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಟ್ರೈಕ್]]'' (2019) ಮತ್ತು ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಹಾಸ್ಯ ''ಬಾಲಾ'' (2019). == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಬಿಲಾಸ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/total-siyapaa-ali-zafar-and-yami-gautam-at-screen-preview/1232197/|title=Total Siyapaa: Ali Zafar and Yami Gautam at Screen Preview|date=8 March 2014|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=29 August 2020}}</ref> ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢದಲ್ಲಿ]] ಬೆಳೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-to-promote-sanam-re-at-her-college-in-chandigarh/|title=Yami Gautam to promote 'Sanam Re' at her college in Chandigarh|date=23 January 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-excited-to-revisit-her-chandigarh-college/articleshow/50704063.cms|title=Yami Gautam excited to revisit her Chandigarh college - Times of India|date=27 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref> ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಮುಖೇಶ್ ಗೌತಮ್ ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ.<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2010/20101014/ttlife1.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - The Tribune Lifestyle|last=Singh|first=Jasmine|date=14 October 2010|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]]|access-date=21 November 2022}}</ref> ಅವರು ಪಿಟಿಸಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ವಿಪಿ.<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx|title=Family and friends bid adieu to comedy king Jaspal Bhatti|website=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026235147/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx|archive-date=26 October 2012|access-date=17 February 2013}}</ref> ತಾಯಿ ಅಂಜಲಿ ಗೌತಮ್.<ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164|title=Mother day|date=8 May 2016|access-date=15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023|archive-date=10 ಜೂನ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610234457/http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164|url-status=dead}}</ref> ಅವರಿಗೆ ತಂಗಿ ಸುರಿಲಿ ಗೌತಮ್ ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರ ''ಪವರ್ ಕಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ'' ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm|title=Yami Gautam's sister to make her debut|date=1 October 2012|publisher=Mid-day.com|access-date=9 February 2014|archive-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416083308/https://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Yami-Gautams-sister-to-marry-Jaspal-Bhattis-son/articleshow/25830631.cms|title=Yami Gautam's sister to marry Jaspal Bhatti's son|date=25 October 2012|work=The Times of India|access-date=9 February 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj|title=Jaspal Bhatti died a day before son's debut film release|last=Subhash K Jha & VICKEY LALWANI 26 October 2012, 10.05AM IST|date=26 October 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630132441/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj|archive-date=30 June 2013}}</ref> ಅವಳು ತನ್ನ ನಿಯಮಿತ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಾನೂನು ಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಅವರು ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ (IAS) ಸೇರಲು ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಆದರೆ ೨೦ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/yami-gautam-dasvi-films-fashion-fitness-interview-7920474/|title='Never grew up with the thought of being in an industry where you are expected to be the centre of attention: Yami Gautam|last=Goyal|first=Shrinkhla|date=23 May 2022|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/photo/Did-you-know-Yami-Gautam-wanted-to-become-an-IAS-officer-67323/1|title=Did you know Yami Gautam aspired to become an IAS officer?|date=7 November 2019|work=[[Mid-Day]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref> ಅವರು ಕಾನೂನು ಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ (ಕಾನೂನಿನ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಪಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ) ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವರು ನಟನೆಗಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ತೊರೆದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಅರೆಕಾಲಿಕ ಪದವಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/yami-gautam-of-nuvvila-fame-turns-30-the-flawless-blend-of-beauty-amp-talent/photostory/66844386.cms|title=Yami Gautam of 'Nuvvila' fame turns 30: The Flawless Blend of Beauty & Talent|date=28 November 2018|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://sugermint.com/yami-gautam/|title=How shy Yami Gautam became the Romantic Queen of Bollywood? – Success Story|date=14 October 2021|work=Suger Mint|access-date=21 November 2022}}</ref> ಅವಳು [[ಓದುವಿಕೆ|ಓದುವುದು]], ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-finds-hrithik-roshan-simple-and-inspiring/articleshow/56500057.cms|title=Yami Gautam finds Hrithik Roshan simple and inspiring - Times of India|date=12 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mensxp.com/gallery/actresses/22783-yami-gautam.html|title=Yami Gautam|date=23 May 2014|work=mensxp.com|access-date=21 November 2022|language=en-IN}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ ರಂದು [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Aditya_Dhar ಆದಿತ್ಯ ಧರ್] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-ties-the-knot-with-aditya-dhar-7344330/|title=Yami Gautam ties the knot with Aditya Dhar|date=4 June 2021|work=The Indian Express|access-date=4 June 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/yami-gautam-marries-uri-director-aditya-dhar-in-intimate-wedding-see-first-pic-1810952-2021-06-04|title=Yami Gautam marries Uri director Aditya Dhar in intimate wedding|last=Keshri|first=Shweta|date=4 June 2021|work=India Today|access-date=4 June 2021}}</ref> ಮದುವೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-has-changed-her-name-post-marriage-to-aditya-dhar-here-s-what-she-chose-101629211763797.html|title=Yami Gautam has changed her name post marriage to Aditya Dhar, here's what she chose|date=17 August 2021|website=Hindustan Times|access-date=18 August 2021}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == === ದೂರದರ್ಶನ ವೃತ್ತಿ (೨೦೦೮–೨೦೧೦) === ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈಗೆ]] ತೆರಳಿದಾಗ ಗೌತಮ್ ಅವರಿಗೆ 20 ವರ್ಷ.<ref name="Filmfare">Vivek Bhatia (20 June 2012). [http://filmfare.com/interviews/yami-gautam-yummylicious-674.html Yummylicious]. ''Filmfare''.</ref> ಅವರು ''ಚಾಂದ್ ಕೆ ಪಾರ್ ಚಲೋದಲ್ಲಿ'' ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/yami-gautam-turns-into-makeup-artist-for-her-sister-shares-tutorial-watch-6674515.html|title=Yami Gautam Turns Into Makeup Artist for Her Sister, Shares Tutorial, Watch|date=22 December 2022|work=[[CNN-News18|News18]]|access-date=30 December 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-shares-pic-from-jaisalmer-where-she-shot-her-first-scene-11-years-ago-my-heart-brimmed-with-nostalgia-gratitude-101611026855896.html|title=Yami Gautam shares pic from Jaisalmer where she shot her first scene 11 years ago: 'My heart brimmed with nostalgia'|date=19 January 2021|work=[[Hindustan Times]]|access-date=30 December 2022|language=en}}</ref> ಅವರು ''ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಆರ್ಯನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅವರು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ''ಯೇ ಪ್ಯಾರ್ ನಾ ಹೋಗಾ ಕಾಮ್'',<ref>{{Cite news|url=http://inhome.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm|title=First look: Chand Ke Paar Chalo|date=11 September 2008|work=[[Rediff.com]]|access-date=29 June 2010}}</ref> ಇದು ಕಲರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/|title=Come, fall in love|date=12 February 2010|work=[[Screen (magazine)|Screen]]|access-date=29 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100213092842/http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/|archive-date=13 February 2010}}</ref> ''ಮೀತಿ ಚೂರಿ ನಂ 1'' ಮತ್ತು ''ಕಿಚನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಸೀಸನ್ 1'' ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="YGTI">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/himachal/news-detail-852877|title=Govt ropes in Yami Gautam as brand ambassador for global investors' meet|last=Lohumi|first=Bhanu P|date=October 26, 2019|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref> === ಚಲನಚಿತ್ರ ಚೊಚ್ಚಲ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸ (೨೦೦೯–೨೦೧೮) === [[ಚಿತ್ರ:Yami_Gautam.jpg|thumb|ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಯಾಮಿ]] ೨೦೦೯ ರ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಉಲ್ಲಾಸ ಉತ್ಸಾಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉಲ್ಲಾಸ ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ]]'' ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಗೌತಮ್ ಶೂಜಿತ್ ಸಿರ್ಕಾರ್ ಅವರ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ ''ವಿಕ್ಕಿ ಡೋನರ್'' (೨೦೨೧) ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಚೊಚ್ಚಲ ನಟ [[ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಖುರ್ರಾನಾ|ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಖುರಾನಾ]], ಅಣ್ಣು ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಡಾಲಿ ಅಹ್ಲುವಾಲಿಯಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ನಟಿಸಿದ ಅವರು, ಅರೋರಾ ಕುಟುಂಬದ ಪಂಜಾಬಿ ಹುಡುಗ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಅವರ ಗತಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ನಾಮಸೂಚಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಬೆಂಗಾಲಿ ಮಹಿಳೆ ಆಶಿಮಾ ರಾಯ್ ಅನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/yami-gautam-remembers-bagging-role-in-vicky-donor-i-knew-it-was-going-to-be-something-special/story-5DyF0ZHn5ayXFm3Er7sxLI.html|title=Yami Gautam remembers bagging role in Vicky Donor: 'I knew it was going to be something special'|date=21 April 2020|website=Hindustan Times|others=Indo Asian News Service|access-date=19 May 2020}}</ref> ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ [[ಜಾನ್ ಅಬ್ರಾಹಂ(ನಟ)|ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]] ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೬೪೬ ಮಿಲಿಯನ್ (US$೩.೯ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.. ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಗೌತಮ್ ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು, ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಚೊಚ್ಚಲ (ಬರ್ಫಿಗಾಗಿ [[ಇಲಿಯಾನಾ ಡಿ ಕ್ರೂಸ್|ಇಲಿಯಾನಾ ಡಿ'ಕ್ರೂಜ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ''[[ಬರ್ಫಿ! (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟೈ!]]'' ) ಟ್ರೋಫಿ ಜೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೮ ನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು. ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು.<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|title=Bollywood News, Entertainment News, Movie Reviews, Ratings, Latest Videos, Box Office Collection - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105734/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|archive-date=March 4, 2016|access-date=4 December 2022}}</ref> ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ, ಗೌತಮ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬ೦ದರು. ಮತ್ತು ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಈಶ್ವರ್ ನಿವಾಸ್ ಅವರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''ಟೋಟಲ್ ಸಿಯಪ್ಪ'', ಅಲಿ ಜಾಫರ್, [[ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್]] ಮತ್ತು [[ಕಿರಣ್ ಖೇರ್|ಕಿರಣ್ ಖೇರ್ ಸಹ-]] ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವಳು ಜಾಫರ್ ಪಾತ್ರದ ಪ್ರೀತಿಯ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದಳು.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/yami-gautam-relates-to-total-siyapaa-character-114022400520_1.html|title=Yami Gautam relates to 'Total Siyapaa' character|date=24 February 2014|work=Business Standard India|access-date=19 May 2020}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಬಾಲಿವುಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ [[ಪ್ರಭು ದೇವ|ಪ್ರಭುದೇವ]] ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಆಕ್ಷನ್ ಜಾಕ್ಸನ್'', ಇದರಲ್ಲಿ [[ಅಜಯ್ ದೇವ್ ಗನ್|ಅಜಯ್ ದೇವಗನ್]] ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಮತ್ತು [[ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ|ಸೋನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ]] ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರೇಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ''ಟೋಟಲ್ ಸಿಯಪ್ಪ'' ಮತ್ತು ''ಆಕ್ಷನ್ ಜಾಕ್ಸನ್'' ಎರಡೂ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/movies/total-siyapaa-12358/box-office|title=Do you know how Total Siyapaa did at the Box Office?|website=Cinestaan|language=en-us|access-date=4 December 2022|archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204022358/https://www.cinestaan.com/movies/total-siyapaa-12358/box-office|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/ajay-devgn/box-office/#bh-micro-tab-content|title=Ajay Devgn Hit Movies List {{!}} Ajay Devgn Box Office Collection - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=4 December 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/ali-zafar/box-office/#bh-micro-tab-content|title=Ali Zafar Hit Movies List {{!}} Ali Zafar Box Office Collection - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=4 December 2022}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀರಾಮ್ ರಾಘವನ್ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಬದಲಾಪುರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬದ್ಲಾಪುರ್]]'' ನಲ್ಲಿ [[ವರುಣ್ ಧವನ್]] ಮತ್ತು ನವಾಜುದ್ದೀನ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಗೌತಮ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/yami-gautams-top-7-performances-in-hindi-films-you-can-watch-online/cid/1900944|title=Yami Gautam's top 7 performances in Hindi films you can watch online|last=Chakraborty|first=Saikat|date=November 29, 2022|work=[[The Telegraph (India)|Telegraph India]]|access-date=4 December 2022}}</ref> ೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ (ಮಿಶಾ, ಅವಳು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ) ಮತ್ತು ಮಗನ ಕೊಲೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ (ಧವನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಘು) ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೭೭೦ ಮಿಲಿಯನ್ (US$೧೧ ಮಿಲಿಯನ್), ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-to-play-varun-dhawans-wife-in-badlapur/|title=Yami Gautam to play Varun Dhawan's wife in 'Badlapur'|date=18 June 2014|website=The Indian Express|others=[[Bollywood Hungama]]|access-date=19 May 2020}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಗೌತಮ್ [[ಪುಲ್ಕಿತ್ ಸಾಮ್ರಾಟ್|ಪುಲ್ಕಿತ್ ಸಾಮ್ರಾಟ್‌ನ]] ಎರಡು ಪ್ರೇಮಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು- ದಿವ್ಯಾ ಖೋಸ್ಲಾ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ''ಸನಮ್ ರೇ'' ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ ಅವರ ''ಜುನೂನಿಯತ್''.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Junooniyat-review-Rotten-wine-in-a-plastic-bottle/article14401729.ece|title='Junooniyat' review: Rotten wine in a plastic bottle|last=Ghosh|first=Sankhayan|date=25 June 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=4 December 2022|language=en-IN}}</ref> ಹಿಂದಿನದರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಾಮ್ರಾಟ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಪಂಜಾಬಿ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಸನಮ್ ರೇ'' ಮತ್ತು ''ಜುನೂನಿಯತ್'' ಎರಡೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವೈಫಲ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/yami-gautam-tells-why-junooniyat-is-not-sanam-re-2-144461.html|title=Yami Gautam tells why ''Junooniyat'' is not ''Sanam Re'' 2!|date=25 May 2016|website=The Statesman|others=IANS|access-date=19 May 2020|archive-date=13 ಜೂನ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613141040/https://www.thestatesman.com/entertainment/yami-gautam-tells-why-junooniyat-is-not-sanam-re-2-144461.html|url-status=dead}}</ref> ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ, ಗೌತಮ್ ಸಂಜಯ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಕಾಬಿಲ್'' (೨೦೧೭) ನಲ್ಲಿ [[ಹೃತಿಕ್‌ ರೋಷನ್‌|ಹೃತಿಕ್ ರೋಷನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು, ಇದು ತನ್ನ ಕುರುಡು ಹೆಂಡತಿಯ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕುರುಡನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರವು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವು ಮಿಶ್ರ-ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರವು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧.೯೬ ಬಿಲಿಯನ್ (US$೨೮ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು. ನಂತರ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಗೌತಮ್ ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಸರ್ಕಾರ್ ೩'' ನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ವರ್ಮಾ ಅವರ ''ಸರ್ಕಾರ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್‌ನ'' ಮೂರನೇ ಕಂತು, [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್|ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್]], [[ಜಾಕಿ ಶ್ರಾಫ್]], ಮನೋಜ್ ಬಾಜ್‌ಪೇಯಿ ಮತ್ತು ಅಮಿತ್ ಸಾಧ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ. ''ಸರ್ಕಾರ್ ೩'' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಗೌತಮ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ್ ಸಿಂಗ್ ನಿರ್ದೇಶನದ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಾಟಕ ''ಬಟ್ಟಿ ಗುಲ್ ಮೀಟರ್ ಚಾಲು'' (೨೦೧೮), ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಶಾಹಿದ್ ಕಪೂರ್]], [[ಶ್ರದ್ಧಾ ಕಪೂರ್]] ಮತ್ತು ದಿವ್ಯೇಂದು ಶರ್ಮಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಕೀಲರಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/heres-how-yami-gautam-is-prepping-for-batti-gul-meter-chalu-1809930|title=Here's How Yami Gautam Is Prepping For Batti Gul Meter Chalu|last=Shiksha|first=Shruti|date=February 7, 2018|work=[[NDTV]]|access-date=4 December 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/yami-gautam-on-batti-gul-meter-chalu-her-favourite-legal-drama-and-bollywoods-metoo-moment-5220521.html|title=Yami Gautam on Batti Gul Meter Chalu, her favourite legal drama, and Bollywood's #MeToo moment-Entertainment News, Firstpost|last=Srivastava|first=Abhishek|date=20 September 2018|work=[[Firstpost]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-lawyers-up-for-batti-gul-meter-chalu-1.2278492|title=Yami Gautam lawyers up for 'Batti Gul Meter Chalu'|date=September 15, 2018|work=[[Gulf News]]|access-date=4 December 2022|others=IANS|language=en}}</ref> === ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು (೨೦೧೯ಇಂದಿನವರೆಗೆ) === [[ಚಿತ್ರ:Yami_Gautam_launches_Max_Fashion’s_250th_store_(cropped).jpg|thumb|ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಯಾಮಿ]] ವಿಕ್ಕಿ ಕೌಶಲ್, ಪರೇಶ್ ರಾವಲ್, ಮೋಹಿತ್ ರೈನಾ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ ಜೊತೆಗೆ ಆದಿತ್ಯ ಧಾರ್ ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉರಿ: ದಿ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್‌ನಲ್ಲಿ]]'' ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯಶಸ್ಸು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://theprint.in/opinion/we-asked-a-pakistani-bollywood-buff-to-review-uri-she-has-a-request-for-indian-directors/176916/|title=We asked a Pakistani Bollywood buff to review Uri & she has a request for Indian directors|last=Ajaz|first=Mahwash|date=12 January 2019|work=[[ThePrint]]|access-date=27 December 2022}}</ref> [[ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ದಾಳಿ ೨೦೧೬|2016 ರ ಉರಿ ದಾಳಿಯ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಗೌತಮ್ ಅವರು ಪಲ್ಲವಿ ಶರ್ಮಾ ಎಂಬ ನರ್ಸ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಗಿರುವ ಗುಪ್ತಚರ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 3.42 ಬಿಲಿಯನ್ (US$೪೪ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಷದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/|title=Worldwide Highest Grossing Bollywood Movies on 2019 - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|language=en|access-date=18 July 2022}}</ref> ಅವರು ನಂತರ [[ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಖುರ್ರಾನಾ|ಖುರಾನಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಮರ್ ಕೌಶಿಕ್ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ-ನಾಟಕ ''ಬಾಲಾ'', ದೈಹಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿಡಂಬನೆ, ೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦ ೨೦೧೯ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಭೂಮಿ ಪೆಡ್ನೇಕರ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಚಿತ್ರವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು, ಗೌತಮ್ ಅವರು ಪರಿ ಮಿಶ್ರಾ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು, ಟಿಕ್ ಟೋಕರ್ ಮತ್ತು [[ಲಕ್ನೋ|ಲಕ್ನೋದಿಂದ]] ಬಂದ ಅರೆಕಾಲಿಕ ರೂಪದರ್ಶಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಂಡನ ಬೋಳುತನದ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಡು ಮೋಸಹೋದರು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತೊರೆದರು..<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/a-different-yami-gautam-in-bala-tik-tok-ayushmann-khurrana-6114585/|title=A different Yami Gautam in Bala|date=12 November 2019|website=The Indian Express|language=en|access-date=17 July 2022}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ಸುಕನ್ಯಾ ವರ್ಮಾ ಅವರು ಗೌತಮ್‌ರನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಒಂದು ಭಾಗ ಭ್ರಮೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು ಮತ್ತು "ಅವಳ ಬಲವಂತದ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕೃತಕತೆಗೆ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಗಾಳಿಯಿದೆ, ಅದು ಅವಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ" <ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/the-bala-review/20191108.htm|title=The Bala Review|last=VERMA|first=SUKANYA|website=Rediff|language=en|access-date=17 July 2022}}</ref> ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ರೆಡಿಫ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರು. ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/bollywoods-best-actresses-of-2019/20191224.htm|title=Bollywood's BEST ACTRESSES of 2019|last=VERMA|first=SUKANYA|website=Rediff|language=en|access-date=17 July 2022}}</ref> ''ಬಾಲಾ'' ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧.೭ ಬಿಲಿಯನ್ (US$೨೨ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/bala/box-office/|title=Bala Box Office Collection {{!}} India {{!}} Day Wise {{!}} Box Office - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|language=en|access-date=18 July 2022}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚೊಚ್ಚಲ ಪುನೀತ್ ಖನ್ನಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ವಿನೋದ್ ಬಚ್ಚನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಕ್ರಾಂತ್ ಮಾಸ್ಸಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ''ಗಿನ್ನಿ ವೆಡ್ಸ್ ಸನ್ನಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿನ್ನಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. COVID-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬದಲಿಗೆ ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್|ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನೇರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="IE:Netflix">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/ginny-weds-sunny-to-stream-on-netflix-from-october-9-6603451/|title=Netflix film Ginny Weds Sunny to premiere on October 9|last=Sharma|first=Priyanka|date=20 September 2020|website=The Indian Express}}</ref> ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, [[ಸೈಫ್ ಅಲಿ ಖಾನ್]], [[ಅರ್ಜುನ್ ಕಪೂರ್]] ಮತ್ತು ಜಾಕ್ವೆಲಿನ್ ಫರ್ನಾಂಡೀಸ್ ಸಹ-ನಟರಾದ ಪವನ್ ಕಿರ್ಪಲಾನಿಯ ಭಯಾನಕ ಹಾಸ್ಯ ''ಭೂತ್ ಪೊಲೀಸ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ಮಾಯಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/yami-gautam-celebrates-wrap-up-of-bhoot-police-with-a-chocolate-cake/|title=Yami Gautam celebrates wrap up of Bhoot Police with a chocolate cake : Bollywood News – Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=28 January 2021|language=en|access-date=21 May 2021}}</ref> ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅವಳು ಮುಂದೆ ''ಶವ ನಿ ಗಿರ್ಧಾರಿ ಲಾಲ್'' ನಲ್ಲಿ ಮನ್ನತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು.<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/shava_ni_girdhari_lal|title=Shava Ni Girdhari Lal|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=4 December 2022}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಬೆಹ್ಜಾದ್ ಖಂಬಟಾ ಅವರ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಎ ಗುರುವಾರ'', ನೇಹಾ ಧೂಪಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಅತುಲ್‌ ಕುಲಕರ್ಣಿ|ಅತುಲ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/a-thursday-yami-gautam-first-look-the-mastermind-7251435/|title=A Thursday: Yami Gautam shares first look as the 'mastermind'. See photo|date=30 March 2021|website=The Indian Express|language=en|access-date=21 May 2021}}</ref> ೧೬ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ಲೇಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಕಿ ನೈನಾ ಜೈಸ್ವಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಡಿಸ್ನಿ+ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/yami-gautam-as-terrorist-in-a-thursday-will-hook-you-disney-hotstar-film-to-release-on-feb-17-1911117-2022-02-10|title=Yami Gautam as terrorist in A Thursday will hook you. Disney+ Hotstar film to release on Feb 17|last=Srivastava|first=Samriddhi|date=February 10, 2022|website=[[India Today]]|language=en|access-date=18 July 2022}}</ref> ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ-ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು, ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. CNBC TV೧೮ ನ ಸ್ನೇಹಾ ಬೆಂಗಲ್ ಇದು ಅವರ "ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ" ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಗೌತಮ್ ನೈನಾ "ಸಮಾನ ಭಾಗಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷದ" ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbctv18.com/entertainment/a-thursday-movie-review-yami-gautam-delivers-her-best-performance-in-this-taut-thriller-12531332.htm|title=A Thursday movie review: Yami Gautam delivers her best performance in this taut thriller|last=Bengani|first=Sneha|date=17 February 2022|work=[[CNBC TV18]]|access-date=27 December 2022|language=en}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಬಿಡುಗಡೆ ತುಷಾರ್ ಜಲೋಟಾ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಸ್ಯ ದಾಸ್ವಿ, [[ಅಭಿಷೇಕ್ ಬಚ್ಚನ್]] ಮತ್ತು ನಿಮ್ರತ್ ಕೌರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಗಂಗಾರಾಮ್ ಚೌಧರಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಐಪಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಜ್ಯೋತಿ ದೇಸ್ವಾಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್|ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಜಿಯೋಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dasvi-movie-review-abhishek-bachchan-is-a-but-film-struggles-for-a-passing-score-101649306949708.html|title=Dasvi movie review: Abhishek Bachchan is A+, but film struggles for a passing score|last=Kukreja|first=Monika Rawal|date=7 April 2022|work=[[Hindustan Times]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref> '''ಮುಂಬರುವ ಯೋಜನೆಗಳು''' ಅವರು ಅನಿರುದ್ಧ ರಾಯ್ ಚೌಧರಿಯವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕ ಲಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ''OMG 2 ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ - ಓ ಮೈ ಗಾಡ್! 2''.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/yami-gautams-lost-to-release-directly-on-zee5/article66194867.ece|title=Yami Gautam’s ‘Lost’ to release directly on ZEE5|date=28 November 2022|work=[[The Hindu]]|access-date=31 December 2022|agency=[[Press Trust of India|PTI]]|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.womansera.com/yami-or-samantha-who-did-a-better-job-with-daring-green-gown/|title=Yami Or Samantha? Who Did A Better Job With Daring Green Gown?|date=23 March 2022|work=[[Woman's Era]]|access-date=4 December 2022|others=Vanshika|archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204012224/https://www.womansera.com/yami-or-samantha-who-did-a-better-job-with-daring-green-gown/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/akshay-kumar-yami-gautam-dance-their-hearts-out-in-new-ad-101667627278490.html|title=Akshay Kumar, Yami Gautam dance their hearts out in new ad ahead of OMG 2, fans say 'no logic but its fun'. Watch|date=5 November 2022|work=[[Hindustan Times]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == {{Pending films key}} === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Language ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- |2009 |''[[ಉಲ್ಲಾಸ ಉತ್ಸಾಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|Ullasa Utsaha]]'' |Mahalakshmi |[[ಕನ್ನಡ|Kannada]] | |<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/mar/05/ullasa-utsaha-helped-me-blossom-into-a-full-fledged-heroine-yami-gautam-1946786.html|title='Ullasa Utsaha' helped me blossom into a full-fledged heroine: Yami Gautam|date=16 May 2012|work=[[The New Indian Express]]|access-date=21 November 2022}}</ref> |- | rowspan="2" |2011 |''Ek Noor'' |Rabiha |[[ಪಂಜಾಬಿ|Punjabi]] | |<ref>{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/yami-gautam-prefers-bollywood-more-than-regional-cinema/938938/|title=Yami Gautam prefers Bollywood more than regional cinema - Indian Express|date=19 April 2012|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 November 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ghaintpunjab.com/ghaintpunjab/Article/42052/yami-gautam-punjabi-film|title=Do You Know About Yami Gautam's Work In Punjabi Films?|last=Singh|first=Jasmine|date=10 April 2022|work=Ghaint Punjab|access-date=21 November 2022|archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121080210/https://www.ghaintpunjab.com/ghaintpunjab/Article/42052/yami-gautam-punjabi-film|url-status=dead}}</ref> |- |''Nuvvila'' |Archana |[[ತೆಲುಗು|Telugu]] | |<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/bala-actress-yami-gautam-says-its-not-easy-to-be-self-made-in-the-film-industry-2132057|title=Bala Actress Yami Gautam Says 'It's Not Easy To Be Self-Made' In The Film Industry|last=Raghuvanshi|first=Aakanksha|date=13 November 2019|access-date=21 November 2022|publisher=[[NDTV]]}}</ref> |- | rowspan="2" |2012 |''Vicky Donor'' |Ashima Roy |[[ಹಿಂದಿ|Hindi]] | |<ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|title=Happy Birthday Yami Gautam: Yeh Pyaar Na Hoga Kam to Vicky Donor, actress' transition from TV to films|last=Dutta|first=Sampriti|date=28 November 2021|work=[[Pinkvilla]]|access-date=21 November 2022|language=en|archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121085640/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/talvar-to-vicky-donor-low-budget-films-that-won-our-hearts/talvar-to-vicky-donor-low-budget-films-that-won-our-hearts/photostory/49320057.cms|title=Talvar to Vicky Donor: Low budget films that won our hearts|work=[[The Economic Times]]|access-date=21 November 2022}}</ref> |- |''Hero'' |Gauri Menon |[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]] | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/did-you-know-yami-gautam-was-a-part-of-the-malayalam-film-hero-starring-prithviraj-sukumaran/articleshow/83305734.cms|title=Did you know Yami Gautam was a part of the Malayalam film, 'Hero' starring Prithviraj Sukumaran? - Times of India|date=7 June 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2013 |''Gouravam'' |Yazhini |[[ತಮಿಳು|Tamil]] | |<ref name="Gm">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/question-of-gouravam/article4588142.ece|title=Question of Gouravam|last=Rangarajan|first=Malathi|date=6 April 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=22 November 2022|language=en-IN}}</ref> |- |''Gouravam'' |Yamini |Telugu | |<ref name="Gm" /> |- | rowspan="3" |2014 |''Total Siyapaa'' |Asha |Hindi | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/total-siyappa-lamest-indopak-match/article5764167.ece|title=Total Siyappa: Lamest Indo-Pak match|last=Kamath|first=Sudhish|date=8 March 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=22 November 2022|language=en-IN}}</ref> |- |''Yuddham'' |Madhumita |Telugu | |<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/140107/entertainment-tollywood/article/tarun-yami%E2%80%99s-yuddham-release-jan-16|title=Tarun - Yami's Yuddham to release on Jan 16|last=Chronicle|first=Deccan|date=7 January 2014|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=22 November 2022|language=en|archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415135507/https://www.deccanchronicle.com/140107/entertainment-tollywood/article/tarun-yami%E2%80%99s-yuddham-release-jan-16|url-status=dead}}</ref> |- |''Action Jackson'' |Anusha | rowspan="2" |Hindi | |<ref>{{Cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/action-jackson-q29sbgvjdglvbjpwwc0zotc5mzy|title=Action Jackson|website=[[British Board of Film Classification]]|language=en|access-date=22 November 2022}}</ref> |- | rowspan="2" |2015 |''[[ಬದಲಾಪುರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|Badlapur]]'' |Misha Verma | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/badlapur-is-content-driven-and-entertaining-radhika-apte/|title='Badlapur' is content-driven and entertaining: Radhika Apte|date=18 February 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/review/review-badlapur-is-a-dark-unflinching-fantastic-film/20150220.htm|title=Review: Badlapur is a dark, unflinching, fantastic film|last=Sen|first=Raja|date=20 February 2015|work=Rediff|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- |''Courier Boy Kalyan'' |Kavya |Telugu | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-08-16/Nithiins-Courier-Boy-Kalyan-gets-its-release-date/170497|title=Nithiin's Courier Boy Kalyan gets its release date|last=India|first=The Hans|date=16 August 2015|work=[[The Hans India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 |''Sanam Re'' |Shruti | rowspan="2" |Hindi | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/last-schedule-of-sanam-re-to-be-shot-in-calgary/|title=Last schedule of Yami Gautam's 'Sanam Re' to be shot in Calgary|date=10 August 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- |''Junooniyat'' |Suhani Kapoor | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Junooniyat-Pulkit-Samrat-chooses-film-over-honeymoon/articleshow/45002223.cms|title=Junooniyat: Pulkit Samrat chooses film over honeymoon - Times of India|last=Fernandes|first=Kasmin|date=1 November 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-pulkit-samrat-yami-gautam-and-junooniyat-crew-get-gheraoed-in-kashmir-2043432|title=Pulkit Samrat, Yami Gautam and 'Junooniyat' crew get gheraoed in Kashmir|last=Jha|first=Subhash K|date=13 December 2014|work=DNA India|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- |''Tamilselvanum Thaniyar Anjalum'' |Kavya |Tamil | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Yami-plays-a-salesperson-in-Jais-film/articleshow/33660340.cms|title=Yami plays a salesperson in Jai's film - Times of India|date=16 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/tamilselvanum-not-a-remake-of-premium-rush-clarifies-director/story-dvTmVuWiN3bYdy8sSysdpO.html|title=Tamilselvanum... not a remake of Premium Rush, clarifies director|date=2 August 2016|work=[[Hindustan Times]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2017 |''Kaabil'' |Supriya Bhatnagar | rowspan="7" |Hindi | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Girish-Kulkarni-shoots-for-Kaabil/articleshow/52256001.cms|title=Girish Kulkarni in Hrithik-Yami starrer Kaabil - Times of India|last=Bhanage|first=Mihir|date=13 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/kaabil-movie-review-hrithik-roshan-yami-gautam-rakesh-roshan-star-rating-4489671/|title=Kaabil movie review: Hrithik Roshan's film revives rape-and-revenge cliches|last=Gupta|first=Shubhra|date=24 January 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- |''Sarkar 3'' |Annu Karkare | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sarkar-3-yami-gautam-never-looked-so-intense-see-pics-3087636/|title=Sarkar 3 first look: Yami Gautam has never looked so intense, see pics|date=17 October 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/sarkaar-3-first-look-intense-yami-gautam-steals-the-show-347075-2016-10-17|title=Sarkaar 3 first look: Intense Yami Gautam steals the show|date=19 October 2016|work=[[India Today]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/634883/sarkar-3-opportunity-me-performer.html|title='Sarkar 3' was a great opportunity for me as a performer: Yami|last=Mumbai|first=Press Trust of India|date=25 September 2017|work=[[Deccan Herald]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- |2018 |''Batti Gul Meter Chalu'' |Advocate Gulnaar Rizvi | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/batti-gul-meter-chalu-actor-yami-gautam-issue-based-films-5366289/|title=With Batti Gul Meter Chalu audience will realise the gravity of the issue: Yami Gautam|date=20 September 2018|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-goes-to-court-for-batti-gul-meter-chalu/articleshow/64847708.cms|title=Yami Gautam goes to court for Batti Gul Meter Chalu|last=Iyer|first=Sanyukta|date=8 July 2018|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/trending-how-yami-gautam-is-prepping-for-batti-gul-meter-chalu-her-film-with-shahid-kapoor-1860412|title=Trending: How Yami Gautam Is Prepping For Batti Gul Meter Chalu, Her Film With Shahid Kapoor|last=Shiksha|first=Shruti|date=31 May 2018|access-date=22 November 2022|publisher=[[NDTV]]}}</ref> |- | rowspan="2" |2019 |''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|Uri: The Surgical Strike]]'' |Pallavi Sharma / Jasmine Almeida | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-on-her-role-in-uri-the-surgical-strike-5532011/|title=Yami Gautam on her role in Uri: The whole idea was to keep it real|last=Sharma|first=Priyanka|date=10 January 2019|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-says-aditya-dhar-gave-her-uri-when-she-was-typecast-by-bollywood-101658645968753.html|title=Yami Gautam says Aditya Dhar cast her in a 'different' role in Uri when she was being typecast by Bollywood|date=24 July 2022|work=[[Hindustan Times]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/yami-gautam-feels-proud-to-be-a-part-of-uri-the-surgical-strike-2084713|title=Yami Gautam Feels 'Proud' To Be A Part Of Uri: The Surgical Strike|last=Chaubey|first=Pranita|date=13 August 2019|access-date=22 November 2022|publisher=[[NDTV]]}}</ref> |- |''Bala'' |Pari Mishra | |<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/bala/cast/|title=Bala Cast List {{!}} Bala Movie Star Cast {{!}} Release Date {{!}} Movie Trailer {{!}} Review- Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=21 November 2022}}</ref> |- |2020 |''Ginny Weds Sunny'' |Simran 'Ginny' Juneja | |<ref name="IE:Netflix"/> |- | rowspan="2" |2021 |''Bhoot Police'' |Maya "Mayu" Kulbhushan | |<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/yami-gautam-celebrates-wrap-up-of-bhoot-police-with-a-chocolate-cake|title=Yami Gautam celebrates wrap up of Bhoot Police with a chocolate cake|date=28 January 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=17 February 2021}}</ref> |- |''Shava Ni Girdhari Lal'' |Mannat |Punjabi |Cameo appearance |<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/shava-ni-girdhari-lal-launches-its-trailer-surprises-viewers-with-yami-gautam-in-a-punjabi-flick-after-10-years-345459|title='Shava Ni Girdhari Lal' launches its trailer; surprises viewers with Yami Gautam in a Punjabi flick after 10 years|date=2 December 2021|website=The Tribune|access-date=2 December 2021}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''A Thursday'' |Naina Jaiswal | rowspan="6" |Hindi | |<ref>{{Cite web|url=https://www.indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/a-thursday-yami-gautam-first-look-the-mastermind-7251435|title=A Thursday: Yami Gautam shares first look as the 'mastermind'|date=30 March 2021|website=The Indian Express|access-date=30 March 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/yami-gautam-announces-official-production-wrap-for-a-thursday20211123203208/|title=Yami Gautam announces official production wrap for 'A Thursday'|date=23 November 2021|website=ANI News|access-date=23 November 2021|archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123174552/https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/yami-gautam-announces-official-production-wrap-for-a-thursday20211123203208/|url-status=dead}}</ref> |- |''Dasvi'' |IPS Jyoti Deswal | |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/yami-gautam-wraps-up-filming-for-dasvi-says-goodbyes-on-certain-films-are-difficult-9452261.html|title=Yami Gautam wraps up filming for Dasvi, says 'goodbyes on certain films are difficult'|date=23 March 2021|website=Firstpost|access-date=23 March 2021}}</ref> |- | rowspan="4" |2023 |{{Pending film|[[Lost (2023 film)|Lost]]}} |Vidhi Sahani | |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-gets-emotional-as-she-finishes-shooting-for-lost/articleshow/85625366.cms|title=Yami Gautam gets emotional as she finishes shooting for 'Lost'|date=25 August 2021|website=The Times of India|access-date=25 August 2021}}</ref> |- | {{Pending film|[[OMG 2 – Oh My God! 2]]}} |Sanjana Tripathi | rowspan="2" |Completed |<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/pankaj-tripathi-start-shooting-oh-god-2-today-akshay-kumar-back-lord-krishna/|title=Pankaj Tripathi to start shooting for Oh My God 2 from today; Akshay Kumar back as Lord Krishna|date=1 September 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=1 September 2021}}</ref> |- |{{Pending film|Chor Nikal Ke Bhaga}} || {{TBA}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/chor-nikal-ke-bhaga-teaser-out-gear-up-with-yami-gautam-and-sunny-kaushal-for-the-biggest-heist-1191936|title=Chor Nikal Ke Bhaga Teaser Out: Gear up with Yami Gautam and Sunny Kaushal for the biggest heist|date=24 September 2022|website=Pinkvilla|access-date=24 September 2022|archive-date=24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924085710/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/chor-nikal-ke-bhaga-teaser-out-gear-up-with-yami-gautam-and-sunny-kaushal-for-the-biggest-heist-1191936|url-status=dead}}</ref> |} === ದೂರದರ್ಶನ === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2008–2009 | ''ಚಾಂದ್ ಕೆ ಪಾರ್ ಚಲೋ'' | ಸನಾ | <ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm|title=First look: Chand Ke Paar Chalo|last=Hegde|first=Rajul|date=11 September 2008|work=[[Rediff.com]]|access-date=23 November 2022|language=en}}</ref> |- | 2008 | ''ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಆರ್ಯನ್'' | ರಾಜಕುಮಾರಿ ಭೈರ್ವಿ | <ref>{{Cite news|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/tv/news/yami-gautam-romanced-patiala-babes-fame-aniruddh-dave-in-this-tv-show-featuring-avika-gor/articleshow/83951628.cms|title=यामी गौतम ने अनिरुद्ध दवे संग किया था 'रोमांस', टीवी पर अविका गौर संग आई थीं नजर|last=Tomar|first=Sangeeta|date=29 June 2021|work=[[Navbharat Times]]|access-date=23 November 2022|language=hi}}</ref> |- | 2010 | ''ಸಿಐಡಿ'' | ಅನನ್ಯಾ | ಸಂಚಿಕೆ 642: "ಕಬರವಾಲಿ ಲಡ್ಕಿ" <ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-was-a-part-of-the-television-serial-cid-in-this-episode-actress-photos-viral-bud|title=यामी गौतम CID के इस एपिसोड में आ चुकी हैं नजर, क्या आपको याद है?|date=June 13, 2021|work=[[Prabhat Khabar]]|access-date=27 December 2022|language=hi}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.latestly.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-birthday-special-cid-chand-ke-paar-chalo-5-tv-shows-the-actress-did-before-debuting-with-vicky-donor-2169837.html|title=Yami Gautam Birthday Special: CID, Chand Ke Paar Chalo - 5 TV Shows The Actress Did Before Debuting With Vicky Donor {{!}} 🎥 LatestLY|last=Bhattacharjee|first=Moumita|date=28 November 2020|work=LatestLY|access-date=27 December 2022|language=en}}</ref> |- | 2009–2010 | ''ಯೇ ಪ್ಯಾರ್ ನಾ ಹೋಗಾ ಕಾಮ್'' | ಲೆಹರ್ ಮಾಥುರ್ ವಾಜಪೇಯಿ | <ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|title=Happy Birthday Yami Gautam: Yeh Pyaar Na Hoga Kam to Vicky Donor, actress' transition from TV to films|last=Dutta|first=Sampriti|date=28 November 2021|work=[[Pinkvilla]]|access-date=23 November 2022|language=en|archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121085646/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | 2010 | ''ಮೀಥಿ ಚೂರಿ ನಂ 1'' | rowspan="2" | ಸ್ಪರ್ಧಿ | <ref name="vgy">{{Cite news|url=https://www.vogue.in/topics/yami-gautam/|title=Yami Gautam - News, Videos & Yami Gautam Photos|work=[[Vogue (magazine)|Vogue India]]|access-date=23 November 2022|language=en-IN}}</ref> |- | ''ಕಿಚನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್'' | ಸೀಸನ್ 1 <ref name="vgy" /> |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="4" | 2012 | 5ನೇ ಬೊರೊಪ್ಲಸ್ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಟಿವಿಯಿಂದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರು | rowspan="13" | ''ವಿಕ್ಕಿ ಡೋನರ್''|| {{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/scoops/12/aug/10-news-ayushmann-khurrana-yami-of-vicky-donor-bag-gold-awards-081210.asp|title=Ayushmann Khurrana, Yami of VICKY DONOR bag Gold Awards|access-date=26 January 2012}}</ref> |- | ಭಾಸ್ಕರ್ ಬಾಲಿವುಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ವರ್ಷದ ಹೊಸ ಪ್ರವೇಶ|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|title=Newcomers Nominations: Fresh Entry of the Year|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923220219/http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|archive-date=23 September 2015|access-date=26 January 2012}}</ref> |- | ಪೀಪಲ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಮೆಚ್ಚಿನ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟ (ಪುರುಷ/ಮಹಿಳೆ)|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports|title=People's Choice Awards 2012 Nominees|last=Kumar|first=Ravi|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130085546/http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports/|archive-date=30 November 2012|access-date=27 January 2012}}</ref> |- | ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯಂತ ಮನರಂಜನಾ ನಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ) ಚೊಚ್ಚಲ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|title=3rd Annual BIG Star Entertainment Awards Nominations|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915081459/https://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|archive-date=15 September 2018|access-date=17 December 2012}}</ref> |- | rowspan="9" | 2013 | ETC ಬಾಲಿವುಡ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕ ಚೊಚ್ಚಲ (ಮಹಿಳೆ)|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/etc-bollywood-business-awards-2012-2013-nominations/|title=ETC Bollywood Business Awards 2012 / 2013&nbsp;– Nominations|access-date=26 January 2012|archive-date=6 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106030423/http://www.indicine.com/movies/bollywood/etc-bollywood-business-awards-2012-2013-nominations/|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|title=Yaami Gautam—Awards|publisher=Bollywood Hungama|access-date=14 October 2013}}</ref> |- | ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ಹೊಸಬ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=http://screen.indianexpress.com/screenawards2013/nominations.php|title=Nominations for 19th Annual Colors Screen Awards|access-date=22 January 2012}}</ref> |- | ಜೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ|| {{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|title=Zee Cine Awards 2013: Team 'Barfi!', Vidya Balan, Salman Khan bag big honours|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121023304/http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|archive-date=21 January 2013|access-date=21 January 2013}}</ref> |- | rowspan="2" | ಸ್ಟಾರ್ಡಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ|| {{nom}} | <ref name="Stardust Awards">[http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4437 "Nominations for Stardust Awards 2013"] Retrieved 27 January 2013</ref> |- | ನಾಳೆಯ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{nom}} | <ref name="Stardust Awards" /> |- | ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/yami-gautam/awards/nominated/|title=Yami Gautam Dhar Awards & Nominations - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=21 November 2022}}</ref> |- | [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{nom}} | <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|title=TOIFA 2013 nominations|date=7 February 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=30 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130429174448/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|archive-date=29 April 2013}}</ref> |- | ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ವರ್ಷದ ಸ್ಟಾರ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/iifa-2013/iifa-awards-2013-the-winners-are-finally-here_138502.htm|title=IIFA Awards 2013: The winners are finally here!|access-date=7 July 2013|archive-date=7 ಜುಲೈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130707135510/http://zeenews.india.com/entertainment/iifa-2013/iifa-awards-2013-the-winners-are-finally-here_138502.htm|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 | ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯನಟ | rowspan="2" | ''ಬಾಲ''|{{won}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/star-screen-awards-deepika-padukone-ananya-panday-add-glam-as-alia-bhatt-ranveer-singh-win-top-awards-read-complete-winners-list/story-wxcAy5E1LqYOcCwJkB6OtM.html|title=Star Screen Awards: Deepika Padukone, Ananya Panday add glam as Alia Bhatt, Ranveer Singh win top awards. Read complete winners list|date=9 December 2019|website=Hindustan Times|language=en|access-date=20 January 2020}}</ref> |- | ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ|{{Nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.iifa.com/blog/Xl-zhxEAACIAaNIf/iifa-awards-2020-here-are-the-nominations|title=IIFA Awards 2020 nominations are out|website=[[International Indian Film Academy Awards]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504094638/https://www.iifa.com/blog/Xl-zhxEAACIAaNIf/iifa-awards-2020-here-are-the-nominations|archive-date=May 4, 2020|access-date=December 2, 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/iifa-2020-postponed-amid-fears-coronavirus-outbreak-1502863257.html|title=IIFA 2020 postponed amid fears over Coronavirus outbreak|date=6 March 2020|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|access-date=4 December 2022|others=SNS}}</ref> |- | rowspan="2" | 2022 | ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ OTT ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ವೆಬ್ ಮೂಲ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಹಿಳೆ) | rowspan="2" | <nowiki><i id="mwA2M">ಒಂದು ಗುರುವಾರ</i></nowiki>| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/hindi/filmfare-ott-awards-2022-complete-nominations-list/articleshow/96390952.cms|title=Danube Properties Filmfare OTT Awards 2022: Complete Nominations List - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2022-12-27}}</ref> |- | ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ (ಮಹಿಳೆ)|{{pending}} | <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2023-nominations-announced-brahmastra-gangubai-kathiawadi-bhool-bhulaiyaa-2-lead-the-list-8345858/|title=IIFA 2023 nominations announced: Brahmastra, Gangubai Kathiawadi and Bhool Bhulaiyaa 2 lead the list|date=2022-12-27|website=The Indian Express|language=en|access-date=2022-12-27}}</ref> |} === ಇತರ ಗೌರವಗಳು === * 2013: iTimes ನ ನಂ. 12 2012 ರ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆ.<ref>{{Cite web|url=http://ww.itimes.com/times-polls/times-most-desirable-women-2012|title=Times Most Desirable Women 2012 – Results|publisher=ITimes|access-date=20 June 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sugermint.com/yami-gautam/|title=How shy Yami Gautam became the Romantic Queen of Bollywood? – Success Story|date=14 October 2021|website=Suger Mint|access-date=30 December 2022}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೮ ಜನನ]] 37788gl9vmsbv8vgeyitnd2z26chh4d 0 151914 1377368 1357564 2026-07-27T07:32:04Z Rakshkasinga 87640 /* ಆಶ್ರಮಗಳು */ ವ್ಯಾಕರಣ ತಿದ್ದಿದೆ 1377368 wikitext text/x-wiki '''ಚಲಗೇರಾ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಲಬುರಗಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆಳಂದ (ಕರ್ನಾಟಕ)|ಆಳಂದ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Chalagera.jpg|thumb|right|alt=ಚಲಗೇರಾ|ಚಲಗೇರಾ]] [[ಚಿತ್ರ:Chalagera - ಚಲಗೇರಾ.jpg|thumb|right|alt=.|ಹನುಮಾನ ದೇವಾಲಯ ಚಲಗೇರಾ]][[ಚಿತ್ರ:Hanuman_temple_chalagera.jpg|thumb|right|alt=.|ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಲಿಂಗ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ ಚಲಗೇರಾ]] =='''ಭೌಗೋಳಿಕ'''== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16*°30'8"N ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75*27'51"ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==''' ಜನಸಂಖ್ಯೆ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 10,000 ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 6,000 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 4,000 ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. =='''ಹವಾಮಾನ== •'''ಬೇಸಿಗೆ'''-'''ಚಳಿಗಾಲ'''ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ ೪೨.೭ ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ ಏಪ್ರಿಲನಲ್ಲಿ, ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ ೯.೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. •'''ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ''':೩೫°C-೪೨°C •'''ಚಳಿಗಾಲ/ಮಳೆಗಾಲ''':೪೮°C-೨೮°C •'''ಮಳೆ''': ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಮಳೆಯು ೩೦೦ -0 ೬೦೦ಮಿ.ಮಿ ಗಳಷ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.(ಬರಗಾಲ ಬಂದಾಗ ಇಲ್ಲ) •'''ಗಾಳಿ''' : ಗಾಳಿವೇಗ ೧೮.೨ ಕಿಮಿ/ ಗಂ (ಜೂನ),೧೯.೬ ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಆಗಸ್ಟ) ಇರತ್ತದೆ. =='''ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ'''== '''ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ''': [[ಕನ್ನಡ]] ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವರು ಇಂಗ್ಲೀಷ, ಹಿಂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. '''ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳು''': [[ಜೋಳ]] ಇದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋದಿ]],[[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ]] ಹಾಗೂ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. [[ಜವಾರಿ (ಗೋವಿನ ತಳಿ)|ಜವಾರಿ]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. [[ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ]], ಶೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣಿ ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. =='''ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ'''== [[ಚಿತ್ರ:Uttar_Karnataka_food.JPG|thumb|right|alt=ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ <big>''' ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ''' </big >ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು '''ದೋತ್ರ''', '''ನೆಹರು ಅಂಗಿ''', ಮತ್ತು '''ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು''' ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು '''[[ಇಳಕಲ ಸೀರೆ]]''' ಮತ್ತು [[ಖಾದಿ]] ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. =='''ಧರ್ಮ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ '''[[ಹಿಂದೂ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಂ]]''' ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==''' ದೇವಾಲಯಗಳು'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಐದು]] ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. '''ಹನುಮಾನ ದೇವಾಲಯ''' '''ಅಂಬಾ ಭವಾನಿ ದೇವಾಲಯ''' '''ಚೌಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯ''' '''ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಾಲಯ''' '''ಪಾಂಡುರಂಗ ವಿಠಲ ದೇವಾಲಯ''' ==''' ಆಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಮಠಗಳು'''== ಶ್ರೀ ದೇವಿಲಿಂಗ ಹವಾ ಮಲ್ಲಿನಾಥ ಮಹಾರಾಜ ಆಶ್ರಮ. ಶ್ರೀ ಜಗದ್ಗುರು ರೇಣುಕಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರಣವ ಕುಟೀರ. ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಸಾಧು ಮಹಾರಾಜರ ಆಶ್ರಮ. =='''ಮಸೀದಿ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. =='''ಆರ್ಥಿಕತೆ'''== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮಾಧ್ಯಮ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. =='''ರಾಜಕೀಯ'''== ಗ್ರಾಮವು [[ಬೀದರ]] ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. [[ನಿಂಬಾಳ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.[[ಕಲಬುರಗಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆಳಂದ (ಕರ್ನಾಟಕ)|ಆಳಂದ]] ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 4 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವಲಯಗಳಿವೆ. =='''ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ'''== ಉಪ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ, ಚಲಗೇರಾ =='''ಶಾಲೆ'''== ಸರ್ಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಚಲಗೇರಾ ==''' ಉಲ್ಲೇಖ'''== ಚಲಗೇರಾ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಳಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಪಿನಕೋಡ : 585236 ಗ್ರಾಮವು [[ನಿಂಬಾಳ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಹಾಗೂ ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ ಹೋಬಳಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಆಳಂದ - ಅಫಲಪುರ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಾಮವಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ- ಹನುಮಾನ ದೇವಾಲಯ [[ಚಿತ್ರ:ಕಲಬುರ್ಗಿ.svg|thumb|right|alt=ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನಕ್ಷೆ|ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನಕ್ಷೆ]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] a9zqk4stw0rmxqa99t84nrrajowolxv 0 172830 1377274 1356658 2026-07-26T12:47:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377274 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಭಗವಂತಿ ನವನಿ | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1940|02|1|df=yes}} | birth_place = [[:en:Naserpur|ನಾಸರ್ಪುರ್]], [[:en:Sind Province (1936–55)|ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]], [[:en:British India|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]] | death_date = {{death date and age|1986|10|22|1940|02|1|df=yes}} | death_place = [[ಭಾರತ]] | nationality = [[:en:Indian people|ಭಾರತೀಯ]] | other_names = ಸಿಂಧಿ ಕೋಯಿಲ್ (ಸಿಂಧಿ ಕೋಗಿಲೆ) | occupation = [[:en:Playback singer|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ]], [[:en:folk singer|ಜಾನಪದ ಗಾಯಕಿ]], [[ನಟಿ]] | years_active = ೧೯೬೦–೧೯೮೦ | parents = | relatives = | signature = | awards = | honours = }} '''ಭಗವಂತಿ ನವನಿ''' (೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೪೦ - ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೬) ಇವರು [[ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯ]] [[ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು [[ಚಲನಚಿತ್ರ|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ನಟಿ. ಇವರು [[ಜಾನಪದ]] ಮತ್ತು [[:en: playback singer|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದು]], ಅವರ ಮಧುರ ಧ್ವನಿಯಿಂದಾಗಿ, "ಸಿಂಧಿ ಕೋಯೆಲ್" (ಸಿಂಧಿ [[ಕೋಗಿಲೆ]]) ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. "ಲಾಡಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವರ ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಅವರು ''ಸಿಂಧು ಜೇ ಕಿನಾರೇ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ==ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ== ಭಗವಂತಿಯವರು ೧೯೪೦ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧ ರಂದು [[:en:British India|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ]] [[:en:Sindh|ಸಿಂಧ್‌ನ]] [[ಕರಾಚಿ|ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಪೋಷಕರು ಸಿಂಧ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಟ್ಟಣವಾದ [[:en:Naserpur|ನಾಸೆರ್ಪುರದವರು]].<ref>{{Cite web |title=Bhagwanti Navani |url=https://sindhyat.com/artist/Bhagwanti%20Navani |website=Sindhyat |language=en |access-date=25 May 2020}}</ref> ಅವರ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಜಸ್ಸು ಮಲ್ ನವನಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ವಿಶ್ನಿ ಬಾಯಿ.<ref>{{Cite journal |last=Dr Asha |first=Dayal |date=31 January 2021 |title=سنڌين جي ڪوئل ڀڳونتي نواڻي |url=http://epaper.hindvasi.com/31-01-2021/2 |journal=Hindvasi |pages=2 |access-date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241222193553/https://epaper.hindvasi.com/31-01-2021/2 |url-status=dead }}</ref> ಭಗವಂತಿಯವರಿಗೆ ಮೂವರು ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರು ಇದ್ದರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ರಚನೆಯಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಏಳು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಬಾಂಬೆಗೆ (ಈಗ [[:en:Mumbai|ಮುಂಬೈ]]) ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ವಲಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕರಾಚಿಯ ಇಂಡಿಯನ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕಮಲಾ ಬಾಲಕಿಯರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಧಿಗಳ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ, ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು. ಭಗವಂತಿಯವರು ದೇವಘರ್ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆ, ಅರುಣ್ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಪೀಪಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ಗೆ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರತಿಭೆಯು ಕಾನು ಘೋಷ್ ಮತ್ತು ಕಾನು ರೇ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |title=Bhagwanti Navani |url=https://thesindhuworld.com/bhagwanti-navani/ |website=The Sindhu World |access-date=25 May 2020}}</ref> [[ಭಜನೆ|ಭಜನೆಗಳು]], ದೋಹಿರಾಗಳು, [[:en: Kalams|ಕಲಾಂಗಳು]], ಓರನ್‌ಗಳು, ಲಾರಿಗಳು, ಲಡಾಗಳು, ಸಖಿಯೂನ್ ಮತ್ತು ಸಹರಾಸ್ ಮುಂತಾದ ಸಿಂಧಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿ ಅವರು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರು [[:en: Hindi film industry|ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ]] ಹಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಮಹೇಂದ್ರ ಕಪೂರ್]], [[:en:C. H. Atma|ಸಿ.ಎಚ್.ಆತ್ಮಾ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾಲದ ಇತರ ದಿಗ್ಗಜರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ೧೯೬೦ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಸಿಂಧಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Sindhu-a Je Kinare |url=http://sindhiwiki.org/index.php?title=Sindhu-a_Je_Kinare |website=sindhiwiki.org |publisher=Encyclopedia of Sindhi}}</ref> ಆ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''ಜುಲೇಲಾಲ್, ಲಾಡ್ಲಿ, ಸಿಂಧು ಜೆ ಕಿನಾರೆ, ಶಾಲ್ ಧೀರ್ ನಾ ಜಮಾನ್, ಹೊಜಮಾಲೊ, ಕನ್ವರ್ ರಾಮ್, ಹಾಲು ತಾ ಭಾಜಿ ಹಲೂನ್ ಮತ್ತು ಪರದೇಸಿ ಪ್ರೀತಮ್'' ಸೇರಿವೆ. ಭಗವಂತಿಯವರು ಬಹುಮುಖ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ [[ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಧಿ ಭಾಷಾ]] ಬರಹಗಾರ [[:en: Gobind Malhi|ಗೋವಿಂದ್ ಮಲ್ಹಿಯವರು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಲಾಕರ್ ಮಂಡಲದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೩,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=سنڌوءَ جي ڪناري |url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=سنڌوءَ%20جي%20ڪناري |website=[[Encyclopedia Sindhiana]] |language=sd |access-date=25 May 2020}}</ref> ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳೆಂದರೆ: ''ಮೆಹ್ಮಾನ್, ಗುಸ್ತಾಖಿ ಮಾಫ್, ತುಹಿಂಜೊ ಸೂ ಮುಹಿಂಜೊ ಮತ್ತು ದೇಶ್ ಜಿ ಲಾಲ್ಕರ್''. ಅವರು ೧೯೬೮ ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಂಧಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಸಿಂಧು ಜೆ ಕಿನಾರೆ'' (ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ) ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. ==ಮರಣ== ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೨, ೧೯೮೬ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, "ಭಗವಂತಿ ನವನಿ ಚಾರಿಟಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್" ಅನ್ನು ೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೭ ರಂದು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Bhagwanti Navani Trust |url=http://gobindmalhi.com/Bhagwanti-Navani-Trust |website=gobindmalhi.com |access-date=25 May 2020}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳೆ]] q1rs74oxu7ga6v3lw7aldwgiopkjscz 828 174766 1377288 1326677 2026-07-26T13:45:41Z A826 72368 1377288 Scribunto text/plain -- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- It is supposed to work for any language. -- Properties excluded for all Databoxes in Dagbani Wikipedia local site_excluded_properties = { 'P109', -- signature 'P360', --is a list of 'P4224', --category contains 'P935', -- Commons gallery 'P1472', -- Commons Creator page 'P1612', -- Commons Institution page 'P373', -- Commons category 'P3722', -- Commons maps category 'P1151', -- topic's main Wikimedia portal 'P1424', -- topic's main template 'P910', -- topic's main category 'P1200', -- bodies of water basin category 'P1792', -- category of associated people 'P1464', -- category for people born here 'P1465', -- category for people who died here 'P1791', -- category of people buried here 'P1740', -- category for films shot at this location 'P2033', -- Category for pictures taken with camera 'P2517', -- category for recipients of this award 'P4195', -- category for employees of the organization 'P1754', -- category related to list 'P301', -- category's main topic 'P971', -- category combines topics 'P3876', -- category for alumni of educational institution 'P1753', -- list related to category 'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent 'P1204', -- Wikimedia portal's main topic 'P1423', -- template's main topic 'P1709', -- equivalent class 'P3950', -- narrower external class 'P2888', -- exact match 'P1382', -- coincident with 'P527', -- has part 'P2670', -- has parts of the class 'P3113', -- does not have part 'P2737', -- union of 'P2738', -- disjoint union of 'P2445', -- metasubclass of 'P1963', -- properties for this type 'P3176', -- uses property 'P1889', -- different from 'P460', -- said to be the same as 'P2959', -- permanent duplicated item 'P2860', -- cites 'P5125', -- wikimedia outline 'P5008', -- on focus list of Wikimedia project 'P2559', -- Wikidata usage instructions 'P1343', -- described by source 'P972', -- catalogu 'P1282', -- OSM tag or key 'P4839', -- Wolfram Language entity code 'P6104', -- Maintained by Wikiproject 'P5996' -- Category for films in this language } function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local argsLocal = frame.args local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end -- includeAliases is a local parameter to display aliases local includeAliases = false if argsLocal.includeAliases and argsLocal.includeAliases:lower() == 'true' then includeAliases = true end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title local title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(title) --Aliases (displayed below title if includeAliases is true) if includeAliases then local aliases = item:getAliases() if aliases and next(aliases) ~= nil then local aliasText = {} for _, aliasList in pairs(aliases) do for _, alias in ipairs(aliasList) do table.insert(aliasText, alias.value) end end if #aliasText > 0 then databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['color'] = '#555', padding = '0 0 0.5em 0', }) :wikitext(table.concat(aliasText, ' · ')) end end end --Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end --Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end --Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties) site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end --Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then --We build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end --Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p b6zmklohi64vyzox2e8l3u0b8d9l72h 1377290 1377288 2026-07-26T13:49:08Z A826 72368 1377290 Scribunto text/plain -- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- It is supposed to work for any language. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local argsLocal = frame.args local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end -- includeAliases is a local parameter to hide aliases (displayed by default) local includeAliases = true if argsLocal.includeAliases and argsLocal.includeAliases:lower() == 'false' then includeAliases = false end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title local title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(title) --Aliases (displayed below title by default) if includeAliases then local aliases = item:getAliases() if aliases and next(aliases) ~= nil then local aliasText = {} for _, aliasList in pairs(aliases) do for _, alias in ipairs(aliasList) do table.insert(aliasText, alias.value) end end if #aliasText > 0 then databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['color'] = '#555', padding = '0 0 0.5em 0', }) :wikitext(table.concat(aliasText, ' · ')) end end end --Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end --Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end --Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties) site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end --Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then --We build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end --Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p farws74ts3gj0ec6632dwmdnttoauj5 1377291 1377290 2026-07-26T13:50:55Z A826 72368 1377291 Scribunto text/plain -- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- It is supposed to work for any language. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end -- includeAliases is a local parameter to hide aliases (displayed by default) local includeAliases = true if argsLocal.includeAliases and argsLocal.includeAliases:lower() == 'false' then includeAliases = false end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title local title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(title) --Aliases (displayed below title by default) if includeAliases then -- Get aliases from the item table (works across different MediaWiki versions) local aliases = nil if item.aliases then aliases = item.aliases elseif item.getAliases then aliases = item:getAliases() end if aliases and next(aliases) ~= nil then local aliasText = {} for _, aliasList in pairs(aliases) do -- Handle different alias formats if type(aliasList) == 'table' then for _, alias in ipairs(aliasList) do if type(alias) == 'table' and alias.value then table.insert(aliasText, alias.value) elseif type(alias) == 'string' then table.insert(aliasText, alias) end end elseif type(aliasList) == 'string' then table.insert(aliasText, aliasList) end end if #aliasText > 0 then databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['color'] = '#555', padding = '0 0 0.5em 0', }) :wikitext(table.concat(aliasText, ' · ')) end end end --Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end --Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end --Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties) site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end --Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then --We build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end --Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p f1snp3255t7303x8wj4qgffd4i4xvwb 1377292 1377291 2026-07-26T13:52:51Z A826 72368 1377292 Scribunto text/plain -- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- It is supposed to work for any language. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end -- includeAliases is a local parameter to hide aliases (displayed by default) local includeAliases = true if argsLocal.includeAliases and argsLocal.includeAliases:lower() == 'false' then includeAliases = false end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title local title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(title) --Aliases (displayed below title by default) if includeAliases then -- Get aliases from the item table (works across different MediaWiki versions) local aliases = nil if item.aliases then aliases = item.aliases elseif item.getAliases then aliases = item:getAliases() end if aliases and next(aliases) ~= nil then local aliasText = {} for _, aliasList in pairs(aliases) do -- Handle different alias formats if type(aliasList) == 'table' then for _, alias in ipairs(aliasList) do if type(alias) == 'table' and alias.value then table.insert(aliasText, alias.value) elseif type(alias) == 'string' then table.insert(aliasText, alias) end end elseif type(aliasList) == 'string' then table.insert(aliasText, aliasList) end end if #aliasText > 0 then databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['color'] = '#555', padding = '0 0 0.5em 0', }) :wikitext(table.concat(aliasText, ' · ')) end end end --Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end --Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end --Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end --Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then --We build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end --Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p 1jkt88p0n7latwdhdfx2ywbgd5hfyi3 1377293 1377292 2026-07-26T14:05:23Z A826 72368 1377293 Scribunto text/plain -- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- It is supposed to work for any language. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end -- includeAliases is a local parameter to hide aliases (displayed by default) local includeAliases = true if argsLocal.includeAliases and argsLocal.includeAliases:lower() == 'false' then includeAliases = false end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title local title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(title) --Aliases (displayed below title by default) if includeAliases then -- Try multiple methods to get aliases local aliases = nil -- Method 1: Check if aliases is a direct property if item.aliases then aliases = item.aliases -- Method 2: Check if getAliases method exists elseif item.getAliases then aliases = item:getAliases() -- Method 3: Try to get from the entity data elseif item.entity and item.entity.aliases then aliases = item.entity.aliases end -- If we have aliases, process them if aliases and next(aliases) ~= nil then local aliasText = {} -- aliases might be a table with language codes as keys for langCode, aliasList in pairs(aliases) do if type(aliasList) == 'table' then for _, alias in ipairs(aliasList) do if type(alias) == 'table' and alias.value then table.insert(aliasText, alias.value) elseif type(alias) == 'string' then table.insert(aliasText, alias) elseif type(alias) == 'table' and alias[1] and type(alias[1]) == 'string' then -- Handle case where alias is a table of strings for _, val in ipairs(alias) do table.insert(aliasText, val) end end end elseif type(aliasList) == 'string' then table.insert(aliasText, aliasList) end end -- Remove duplicates local uniqueAliases = {} for _, alias in ipairs(aliasText) do if not uniqueAliases[alias] then uniqueAliases[alias] = true table.insert(uniqueAliases, alias) end end if #uniqueAliases > 0 then databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['color'] = '#555', padding = '0 0 0.5em 0', }) :wikitext(table.concat(uniqueAliases, ' · ')) end end end --Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end --Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end --Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end --Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then --We build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end --Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p nq8zld34j3cy1ethkg9o4aktqz9ki0v 1377294 1377293 2026-07-26T14:11:38Z A826 72368 1377294 Scribunto text/plain -- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- It is supposed to work for any language. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end -- includeAliases is a local parameter to hide aliases (displayed by default) local includeAliases = true if argsLocal.includeAliases and argsLocal.includeAliases:lower() == 'false' then includeAliases = false end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title local title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(title) --Aliases (displayed below title by default) if includeAliases then -- Try multiple methods to get aliases local aliases = nil -- Method 1: Check if aliases is a direct property if item.aliases then aliases = item.aliases -- Method 2: Check if getAliases method exists elseif item.getAliases then aliases = item:getAliases() -- Method 3: Try to get from the entity data elseif item.entity and item.entity.aliases then aliases = item.entity.aliases end -- If we have aliases, process them if aliases and next(aliases) ~= nil then local aliasText = {} -- aliases might be a table with language codes as keys for langCode, aliasList in pairs(aliases) do if type(aliasList) == 'table' then for _, alias in ipairs(aliasList) do if type(alias) == 'table' and alias.value then table.insert(aliasText, alias.value) elseif type(alias) == 'string' then table.insert(aliasText, alias) end end elseif type(aliasList) == 'string' then table.insert(aliasText, aliasList) end end -- Remove duplicates local uniqueAliases = {} local uniqueList = {} for _, alias in ipairs(aliasText) do if not uniqueAliases[alias] then uniqueAliases[alias] = true table.insert(uniqueList, alias) end end if #uniqueList > 0 then databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['color'] = '#555', padding = '0 0 0.5em 0', }) :wikitext(table.concat(uniqueList, ' · ')) end end end -- This closes the if includeAliases block --Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end --Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end --Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end --Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end --Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end -- This closes the function p.databox return p 64ddj5ctbtsmwjlj3zk9aqmzg87f206 1377295 1377294 2026-07-26T14:17:40Z A826 72368 Restored revision 1326677 by [[Special:Contributions/A826|A826]] ([[User talk:A826|talk]])(TwinkleGlobal) 1377295 Scribunto text/plain -- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- It is supposed to work for any language. -- Properties excluded for all Databoxes in Dagbani Wikipedia local site_excluded_properties = { 'P109', -- signature 'P360', --is a list of 'P4224', --category contains 'P935', -- Commons gallery 'P1472', -- Commons Creator page 'P1612', -- Commons Institution page 'P373', -- Commons category 'P3722', -- Commons maps category 'P1151', -- topic's main Wikimedia portal 'P1424', -- topic's main template 'P910', -- topic's main category 'P1200', -- bodies of water basin category 'P1792', -- category of associated people 'P1464', -- category for people born here 'P1465', -- category for people who died here 'P1791', -- category of people buried here 'P1740', -- category for films shot at this location 'P2033', -- Category for pictures taken with camera 'P2517', -- category for recipients of this award 'P4195', -- category for employees of the organization 'P1754', -- category related to list 'P301', -- category's main topic 'P971', -- category combines topics 'P3876', -- category for alumni of educational institution 'P1753', -- list related to category 'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent 'P1204', -- Wikimedia portal's main topic 'P1423', -- template's main topic 'P1709', -- equivalent class 'P3950', -- narrower external class 'P2888', -- exact match 'P1382', -- coincident with 'P527', -- has part 'P2670', -- has parts of the class 'P3113', -- does not have part 'P2737', -- union of 'P2738', -- disjoint union of 'P2445', -- metasubclass of 'P1963', -- properties for this type 'P3176', -- uses property 'P1889', -- different from 'P460', -- said to be the same as 'P2959', -- permanent duplicated item 'P2860', -- cites 'P5125', -- wikimedia outline 'P5008', -- on focus list of Wikimedia project 'P2559', -- Wikidata usage instructions 'P1343', -- described by source 'P972', -- catalogu 'P1282', -- OSM tag or key 'P4839', -- Wolfram Language entity code 'P6104', -- Maintained by Wikiproject 'P5996' -- Category for films in this language } function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local argsLocal = frame.args local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) --Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end --Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end --Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties) site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end --Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then --We build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end --Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p nlv02gl0lp839cri700mocgu0c4n9z6 1377296 1377295 2026-07-26T14:18:25Z A826 72368 Restored revision 1377294 by [[Special:Contributions/A826|A826]] ([[User talk:A826|talk]])(TwinkleGlobal) 1377296 Scribunto text/plain -- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- It is supposed to work for any language. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end -- includeAliases is a local parameter to hide aliases (displayed by default) local includeAliases = true if argsLocal.includeAliases and argsLocal.includeAliases:lower() == 'false' then includeAliases = false end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title local title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(title) --Aliases (displayed below title by default) if includeAliases then -- Try multiple methods to get aliases local aliases = nil -- Method 1: Check if aliases is a direct property if item.aliases then aliases = item.aliases -- Method 2: Check if getAliases method exists elseif item.getAliases then aliases = item:getAliases() -- Method 3: Try to get from the entity data elseif item.entity and item.entity.aliases then aliases = item.entity.aliases end -- If we have aliases, process them if aliases and next(aliases) ~= nil then local aliasText = {} -- aliases might be a table with language codes as keys for langCode, aliasList in pairs(aliases) do if type(aliasList) == 'table' then for _, alias in ipairs(aliasList) do if type(alias) == 'table' and alias.value then table.insert(aliasText, alias.value) elseif type(alias) == 'string' then table.insert(aliasText, alias) end end elseif type(aliasList) == 'string' then table.insert(aliasText, aliasList) end end -- Remove duplicates local uniqueAliases = {} local uniqueList = {} for _, alias in ipairs(aliasText) do if not uniqueAliases[alias] then uniqueAliases[alias] = true table.insert(uniqueList, alias) end end if #uniqueList > 0 then databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['color'] = '#555', padding = '0 0 0.5em 0', }) :wikitext(table.concat(uniqueList, ' · ')) end end end -- This closes the if includeAliases block --Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end --Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end --Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end --Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end --Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end -- This closes the function p.databox return p 64ddj5ctbtsmwjlj3zk9aqmzg87f206 1377297 1377296 2026-07-26T14:22:03Z A826 72368 1377297 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Enabled by default) if useAliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item:getAliases(langCode) if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#555', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table only handles local exclusions & special property P31 local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p m66dfj0wuyytc1wskhklp5hsqc6oyba 1377298 1377297 2026-07-26T14:23:52Z A826 72368 1377298 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Fixed: using item.aliases directly) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#555', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table only handles local exclusions & special property P31 local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p 560m6yw7g94cs913a8muewi7o53zdnb 1377300 1377298 2026-07-26T14:29:09Z A826 72368 1377300 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions, special property P31, & P373 (handled in footer) local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true excludeProperties_hash['P373'] = true local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Commons Category Link (P373 - ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ) local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-commons-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Commons-logo.svg|18px|class=noviewer|link=commons:Category:' .. commonsCat .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[:commons:Category:' .. commonsCat .. '|ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ]]') end -- Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p 0uz49cyms1brocrdwsjug9kuis6ujyn 1377301 1377300 2026-07-26T14:30:39Z A826 72368 1377301 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions, special property P31, & P373 local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true excludeProperties_hash['P373'] = true local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Commons Category Link (P373 - ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ) local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-commons-link') :wikitext('[[File:Commons-logo.svg|18px|class=noviewer|link=commons:Category:' .. commonsCat .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[:commons:Category:' .. commonsCat .. '|ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ]]') end -- Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p t3cwthwksaifv5orz1kmjfzqer339sh 1377305 1377301 2026-07-26T16:17:56Z A826 72368 Protected "[[ಮಾಡ್ಯೂಲ್:Databox]]": ಹೆಚ್ಚಿನ ದಟ್ಟಣೆ ಪುಟ ([ಸಂಪಾದನೆ=ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮಾತ್ರ] (ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ) [ಸ್ಥಳಾಂತರ=ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮಾತ್ರ] (ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ)) [ತಡಸಲು (cascading)] 1377301 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions, special property P31, & P373 local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true excludeProperties_hash['P373'] = true local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Commons Category Link (P373 - ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ) local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-commons-link') :wikitext('[[File:Commons-logo.svg|18px|class=noviewer|link=commons:Category:' .. commonsCat .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[:commons:Category:' .. commonsCat .. '|ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ]]') end -- Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p t3cwthwksaifv5orz1kmjfzqer339sh 10 174767 1377304 1321871 2026-07-26T16:17:23Z A826 72368 Protected "[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox]]": ಹೆಚ್ಚಿನ ದಟ್ಟಣೆ ಪುಟ ([ಸಂಪಾದನೆ=ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮಾತ್ರ] (ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ) [ಸ್ಥಳಾಂತರ=ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮಾತ್ರ] (ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ)) 1321870 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Databox|databox|useImage={{{useImage|}}}|excludeProperties={{{excludeProperties|}}}}} etixe24he4rn2h9b4euxkal7ihzwk91 10 177300 1377306 1321925 2026-07-26T16:19:52Z A826 72368 /* ಉದಾಹರಣೆಗಳು */ 1377306 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage|[[Template:Databox]]|override=doc}} {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Template|{{Lua|Module:Databox}}}} ಈ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ವಿಕಿಡೇಟಾ (Wikidata) ಆಧಾರಿತ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾದ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ (infobox) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[File:Wikidata Reuse Days 2022 - Databox.pdf|thumb|ವಿಕಿಡೇಟಾ ಮರುಬಳಕೆ ದಿನಗಳು 2022 ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್‌ನ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಸ್ತುತಿ]] ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಬಳಸಲು ಯಾವುದೇ ಸಂರಚನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ (ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸ್ಥಳ...) ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. == ಇದು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ? == ಈ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ [[Template:Databox|Databox template]] ನ ಬ್ಯಾಕೆಂಡ್ ಕೋಡ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಲಾದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಅಥವಾ 'item' ಪ್ಯಾರಾಮೀಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲಾದ ಐಟಂ ಐಡಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಹೀಗಿದೆ: * ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಾಗಿ ಐಟಂನ ಲೇಬಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ, ಅಥವಾ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಪುಟದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ. * ಮುಖ್ಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ {{P|18}} ರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿ. * ಡೇಟಾ ಟೇಬಲ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಾಗಿ {{P|31}} ರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿ. * ಐಟಂ ಬಳಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿಗಳನ್ನು (Properties) ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅವುಗಳನ್ನು [[MediaWiki:Wikibase-SortedProperties]] ಪ್ರಕಾರ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ: ** ಪ್ರಾಪರ್ಟಿಯು {{datatype|external-id}}, {{datatype|commonsMedia}} ಅಥವಾ {{datatype|quantity}} ಡೇಟಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಏನನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಡಿ. ** ಪ್ರಾಪರ್ಟಿಯು ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ನ 'site_excluded_properties' ಅರ್ರೇನಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಏನನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಡಿ (ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತವಲ್ಲದ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿಗಳನ್ನು ಫಿಲ್ಟರ್ ಮಾಡಲು ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ). ** ಪ್ರಾಪರ್ಟಿಯು 5 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಏನನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಡಿ (ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು). ** "ಅತ್ಯುತ್ತಮ" ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಡಿಫಾಲ್ಟ್ [[mw:Extension:Wikibase client|Wikibase]] ರೆಂಡರಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ. * {{P|625}} ಗೆ ಮೌಲ್ಯವಿದ್ದರೆ, [[mw:Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] ಬಳಸಿ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ. == ಅನುಸ್ಥಾಪನಾ ಸೂಚನೆಗಳು == '''ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಕೋಡ್ ಸೇರಿಸಿ''' 1. ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಅನ್ನು ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿಗೆ ಕಾಪಿ-ಪೇಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ * <code>[[d:Module:Databox#com-module-code|Module:Databox-Code]]</code> ಗೆ ಹೋಗಿ ಮತ್ತು ಕೋಡ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಾಪಿ ಮಾಡಿ. * ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ವಿಕಿಯ <code>Module:Databox</code> ಪುಟಕ್ಕೆ ಪೇಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ (ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಒಂದನ್ನು ರಚಿಸಿ). 2. ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪುಟದ (Module:Databox) ಸೈಟ್‌ಲಿಂಕ್ ಅನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ <code>Module:Databox</code> ([[d:Q53931871|Q53931871]]) ಗೆ ಸೇರಿಸಿ. '''ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಕೋಡ್ ಸೇರಿಸಿ''' 3. ಕೆಳಗಿನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ವಿಕಿ <code>Template:Databox</code> ಪುಟಕ್ಕೆ ಕಾಪಿ-ಪೇಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ. {{#invoke:Databox|databox|useImage={{{useImage|}}}|excludeProperties={{{excludeProperties|}}}}} 4. ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ Template:Databox ಪುಟವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ <code>Template:Databox</code> ([[d:Q20702632|Q20702632]]) ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ. 5. ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ * ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಎಡಿಟ್ ಮಾಡಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಿಮ್ಮ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರ. * ಎಡಿಟ್ ಸೋರ್ಸ್ (edit source) ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮತ್ತು ಪುಟದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ <nowiki>{{Databox}}</nowiki> ಕೋಡ್ ಸೇರಿಸಿ. * ಪುಟದಲ್ಲಿ ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮುನ್ನೋಟ (Preview) ನೋಡಿ, ತದನಂತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಕಟಿಸಿ. * ಅಭಿನಂದನೆಗಳು, ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಮೊದಲ ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೀರಿ! == ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಡೇಟಾವನ್ನು ಎಡಿಟ್ ಮಾಡಿ == ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಡೇಟಾ ತಪ್ಪಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಳೆಯದಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನೀವು ಅದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುಟದಿಂದ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಇದನ್ನು [[d:|Wikidata]] ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅಥವಾ ಎಡಿಟ್ ಮಾಡಲು:''' 1. ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹೇಳಿಕೆಯ (statement) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಪೆನ್ಸಿಲ್ ಐಕಾನ್ [[File:OOjs UI icon edit-ltr-gray.svg|20px]] ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ. 2. ಇದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂನಲ್ಲಿ ಆ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. 3. ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಬಾಕ್ಸ್‌ನ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೆನ್ಸಿಲ್ ಐಕಾನ್ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ. ಇದು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಎಡಿಟ್ ಮೋಡ್ ಅನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. * ಇನ್ಪುಟ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಮೂದಿಸಿ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಲಿಫೈಯರ್ ಅಥವಾ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. * ಮೌಲ್ಯವು ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದರೂ ಇನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ (ಜನಗಣತಿ ಡೇಟಾದಂತೆ), ಪೆನ್ಸಿಲ್ ಐಕಾನ್ ಬದಲಿಗೆ ಅದರ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ '+' ಐಕಾನ್ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಮೂದಿಸಿ. 4. ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಚೆಕ್‌ಮಾರ್ಕ್ [[File:Ic check 36px.svg|20px]] ಬಟನ್ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ. ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ತಕ್ಷಣವೇ ನವೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು === <references group=a/> == ಉದಾಹರಣೆಗಳು == {{{!}} class="wikitable" {{!}} {{Databox|item=Q10725594}} {{Databox|item=Q13365715}} {{!}} {{Databox|item=Q153}} {{!}} {{Databox|item=Q2513}} {{!}} {{Databox|item=Q3030}} {{!}} {{Databox|item=Q7066}} {{!-}} {{!}} {{Databox|item=Q192724}} {{!}} {{Databox|item=Q67}} {{!}} {{Databox|item=Q143}} {{!}} {{Databox|item=Q64}} {{!}} {{Databox|item=Q42}} {{!}}} <templatedata> { "params": { "from": { "description": "ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಲಾದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಬದಲಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂನಿಂದ (Q123) ಡೇಟಾವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ.", "type": "string" }, "useImage": { "description": "ವಿಕಿಡೇಟಾ ಎಂಟಿಟಿಯಿಂದ ಬಳಸಲು ಆದ್ಯತೆಯ ಚಿತ್ರದ ಫೈಲ್ ಹೆಸರು", "type": "string" }, "excludeProperties": { "description": "ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕಾದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಐಡಿಗಳ ಕಾಮಾ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಪಟ್ಟಿ", "type": "string" } } } </templatedata> === ವಿಕಿಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಉದಾಹರಣೆಗಳು === ಕೆಳಗಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಎಡಿಟ್ ಸೋರ್ಸ್ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. * <code><nowiki>{{Databox}}</nowiki></code> :ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಆಯ್ಕೆ. ಇದು ಪುಟಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂನಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತದೆ. * <code><nowiki>{{Databox|from=Q123}}</nowiki></code> :ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂನಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ. * <code><nowiki>{{Databox|useImage=filename.jpg}}</nowiki></code> :ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು (P18) ಹಸ್ತಚಾಲಿತವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿ. * <code><nowiki>{{Databox|excludeProperties=P123}}</nowiki></code> :ಪ್ರಸ್ತುತ ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಬಾರದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿಗಳ (PID ಗಳು) ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿ. * <code><nowiki>{{Databox|useImage=filename.jpg|excludeProperties=P123}}</nowiki></code> :ಪ್ಯಾರಾಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:ru:Template:Универсальная карточка]] - ರಷ್ಯನ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್. * [[:en:Template:Infobox person/Wikidata]] - ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್. * [[:commons:Template:Wikidata Infobox]] - ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ಸಮಾನ ರೂಪ; ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವರ್ಗಗಳಿಗಾಗಿ (categories) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. b4li9xe9cq98tcphm272v46pbz32wvv 2 179706 1377367 1376729 2026-07-27T07:22:54Z Bhuvanesh Y.G 100501 1377367 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಹೆಸರು '''ಭುವನೇಶ್ವ ವೈ. ಜಿ.''' ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಊರು ವಿಜಯಪುರ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು '''ಯಲಗುರ ದಪ್ಪ ವೈ. ಜಿ.''', ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು '''ಭಾರತಿ ವೈ. ಜಿ.''', ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಹೆಸರು '''ಬಸವರಾಜ್ ವೈ. ಜಿ.''' ನನ್ನ ಕುಟುಂಬವು ನನಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರ, ಶಿಸ್ತು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಲಿಸಿದೆ. ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೇ ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಿನತ್ತ ಸಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು '''ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಿ.ಕಾಂ''' ಅಪ್ಲೈಡ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅನಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೋರ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಹಣಕಾಸು, ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ, ಡೇಟಾ ಅನಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಉತ್ತಮ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ವೃತ್ತಿಪರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ನನಗೆ '''ಕೇರಂ ಆಡುವುದು''' ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ '''ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು''' ನನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನನ್ನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ. ನನ್ನ ಹವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ '''ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಮತ್ತು ಕೇರಂ ಆಡುವುದು''' ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾನು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳೆಂದರೆ '''ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಯೋಚಿಸುವುದು, ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ನನಗೆ ನೀಡಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು'''. ಈ ಗುಣಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊಸ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಎದುರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ. ನನ್ನ ಜೀವನದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ '''ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕರ್''' ಆಗುವುದು. ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ನಾನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದು, ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರಮ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಕುಟುಂಬ, ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಹಿತರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗುವುದು ನನ್ನ ಕನಸಾಗಿದೆ. '''ಧನ್ಯವಾದಗಳು.''' 3j03uwrimd5g0yyrw3ui750nbt0faom 0 179792 1377284 1377160 2026-07-26T13:26:00Z A826 72368 /* ಘಟನೆಗಳು */ 1377284 wikitext text/x-wiki [[File:Valla Sadhya - വള്ളസദ്യ - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ವಲ್ಲ ಸದ್ಯ ವೀಡಿಯೊ]] [[File:Sadhya Items.jpg|thumb|ಸೇವಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ [[ಸದ್ಯ]] ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: [[ಪಾಯಸಂ]], ಕಹಿ ಸೋರೆ [[ತೋರನ್]], [[ಅವಿಯಲ್]], [[ಕಾಳನ್]], ನಿಂಬೆ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, [[ಸಾಂಬಾರ್]]; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನ]] '''ವಲ್ಲ ಸದ್ಯ''' [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]ದ [[ಅರನ್ಮುಳ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಮವು [[ಪಂಪಾ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ವಳ್ಳಂ ಕಳಿ|ಹಾವು ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು]] ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೋಜನ (ಸದ್ಯ) ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲ ಸದ್ಯವನ್ನು ಅಷ್ಟಮಿ ರೋಹಿಣಿ ದಿನದಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲ ಸದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಯಾದ [[ಕೃಷ್ಣ]]ನು ಭಕ್ತರಿಂದ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ವಲ್ಲ ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಕೇಳುವ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಭುವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಜನರಿಗೆ ನೀಡಲೇಬೇಕು. ==ಸಾಮಾನ್ಯ ನೈವೇದ್ಯಗಳು== ಸದ್ಯ ({{Transliteration|hi|sadya}}) ಆಯುರ್ವೇದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭೋಜನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಊಟವು ಬಾಳೆಯ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವ 10 ರಿಂದ 20 ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಅಷ್ಟಮಿ ರೋಹಿಣಿ ದಿನದಂದು 64 ಭಕ್ಷ್ಯಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|last=Griffiths|first=Chris|title=An Indian meal with more than 60 dishes|language=en|url=https://www.bbc.com/travel/gallery/20200901-an-indian-meal-with-more-than-60-dishes|access-date=2021-08-04}}</ref> ಕೆಲವು ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರಗಳು: * [[ಪರಿಪ್ಪು]] - ಅನ್ನ, [[ಹಪ್ಪಳ]] ಮತ್ತು [[ತುಪ್ಪ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸುವ ದಪ್ಪ [[ಬೇಳೆ]] ಭಕ್ಷ್ಯ<ref name=":0">{{Cite news|last=Paitandy|first=Priyadarshini|date=2020-08-26|title=Want a traditional Onam sadhya? Here's what you can order this year|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/want-your-traditional-onam-sadhya-heres-what-you-can-order-this-year/article32447159.ece|access-date=2021-08-04|issn=0971-751X}}</ref> * ಪುಳಿಸ್ಸೇರಿ - ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ಮಜ್ಜಿಗೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕರಿ<ref name=":0" /> * ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್<ref name=":0" /> * ''ಶಕ್ಕರ ವರಟ್ಟಿ'' ಮತ್ತು ''ಪೂವನ್ ಪಳಂ<ref name=":0" />'' * ಅರವಣ ಪಾಯಸಂ (ಅಕ್ಕಿ, ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪುಡಿಂಗ್)<ref name=":0" /> * ಕಾಳಿಪಳಂ ಪಾಯಸಂ (ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪುಡಿಂಗ್)<ref name=":1">{{Cite web|title=In search of Sadhya|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2020/aug/27/in-search-of-sadhya-2188675.html|access-date=2021-08-04|website=The New Indian Express |date=27 August 2020 }}</ref> * ಉನ್ನಿಯಪ್ಪಂ<ref name=":1" /> * [[ಸಾಂಬಾರ್]] * [[ರಸಂ]] * [[ಅವಿಯಲ್]]<ref name=":1" /> * [[ಕಾಳನ್]] * [[ಓಲನ್ (ಭಕ್ಷ್ಯ)|ಓಲನ್]] * [[ಕೂಟ್ಟುಕರಿ]] * [[ಕಿಚಡಿ]] * [[ಪಚಡಿ]]<ref name=":1" /> * [[ಇಂಜಿಪುಳಿ]] * [[ತೋರನ್]] * [[ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ|ಆಚಾರ್]]: ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ಹುಳಿ ಮಾವು, [[ನಿಂಬೆ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ|ನಿಂಬೆ]] ಅಥವಾ ಸುಣ್ಣದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ==ವಲ್ಲ ಸದ್ಯ== ವಲ್ಲ ಸದ್ಯವನ್ನು ಭಕ್ತರು ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಗೆ ([[ಕೃಷ್ಣ]]ನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು) "ವഴಿಪಾಡು" ಆಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ವಲ್ಲ ಸದ್ಯವು ಯಾವುದೇ ದೋಣಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ವಲ್ಲ ಸದ್ಯದ ದಿನದಂದು, ದೋಣಿ ಚಾಲಕರು ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ದೋಣಿ ಚಾಲಕರು ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ತಂಭದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನಡಪ್ಪಂತಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಗೆ ನಿರಪರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಭಜನೆಗಳನ್ನು (ವಂಚಿ ಪಾಟ್ಟು) ಹಾಡುತ್ತಾ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾತಾವರಣವು ಲಯಬದ್ಧ ವಂಚಿ ಪಾಟ್ಟು, ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಯ ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ ಪೂಜೆ (ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಪೂಜೆ) ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ವಲ್ಲಸದ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ವಲ್ಲ ಸದ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಮೊದಲು, ವಂಚಿ ಪಾಟ್ಟು - ಕೃಷ್ಣನ ಸ್ತುತಿ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು - ಹಾಡುತ್ತಾ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.<ref name="ktourism">{{Cite web |title=Aranmula Valla Sadya |website=Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/event/aranmula-valla-sadya/124/ |access-date=24 July 2026}}</ref> ಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಅಷ್ಟಮಿ ರೋಹಿಣಿ ದಿನದಂದು, ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ವಲ್ಲ ಸದ್ಯವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ಒಂದು ರಿಂದ ಎರಡು ಲಕ್ಷ ಜನರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಳ್ಳಿಯೋಡಂಗಳು ಈ ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="explainer2025">{{Cite news |title=Kerala's famed Aranmula Vallasadya feast, the largest in India, begins on July 13: What's it all about? |work=Onmanorama |date=9 July 2025 |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2025/07/09/kerala-aranmula-vallasadya-feast-how-to-book-explainer.html |access-date=24 July 2026}}</ref> [[File:Aranmula valla sadhya -- Melukara Palliyodam -- Snake Boat.jpg|thumb|ಪಂಪಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಮೇಲುಕ್ಕರದ ಪಳ್ಳಿಯೋಡಂ, ಅರನ್ಮುಳ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಾಲಯದ ಕಡೆಗೆ ಭಕ್ತರ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಲ್ಲಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ತೆರಳುತ್ತಿದೆ.]] == ಘಟನೆಗಳು == 2018ರ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯವು ಆಚರಣೆಗೆ ತೆರೆದಿತ್ತು ಮತ್ತು 92 ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2020 ಮತ್ತು 2021ರಲ್ಲಿ, [[ಕೋವಿಡ್-೧೯|ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ]]ದ ಕಾರಣ, ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಅದರ ಆಚರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು.<ref name="mathrubhumi">{{Cite web|title=Uncertainty looms over 'Valla Sadhya' at Aranmula temple due to COVID crisis|url=https://english.mathrubhumi.com/news/offbeat/uncertainty-looms-over-valla-sadhya-at-aranmula-temple-due-to-covid-crisis-1.4925295|access-date=2021-08-04|website=Mathrubhumi|date=23 July 2020 |language=en}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಅರನ್ಮುಳ]] * [[ಪಳ್ಳಿಯೋಡಂ]] * [[ಹಾವು ದೋಣಿ]] * [[ಅರನ್ಮುಳ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]] * [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಸದ್ಯ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Sadya}} * http://www.aranmula.net * http://www.aranmulavallamkali.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718011708/http://aranmulavallamkali.com/ |date=18 July 2019 }} * https://www.templespedia.com/aranmula-vallasadya-dishes/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020191850/https://www.templespedia.com/aranmula-vallasadya-dishes/ |date=20 October 2017 }} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಉತ್ಸವಗಳು]] 17ea38nn2465422vq7vn6evc6p1dggh 0 179794 1377347 1377168 2026-07-27T06:33:05Z Prathvi Acharya 87484 1377347 wikitext text/x-wiki {{Short description|Hindu temple in Kerala, India}} {{Orphan|date=April 2023}} {{Use dmy dates|date=May 2023}} {{Use Indian English|date=May 2023}} {{Infobox Hindu temple | name = Ayyanthole Karthyayani Temple | image = | image_alt = | caption = ಅಯ್ಯಂತೋಳೆ ಕಾರ್ತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಸ್ಥಾನ | map_type = <!-- India Kerala --> | map_caption = Location in Kerala | coordinates ={{Coord|type:event|format=dms|display=inline,title}} | country = [[India]] | state = [[Kerala]] | district = [[Thrissur District]] | location = City of [[Thrissur]] | elevation_m = | deity = [[Bhagavathi]] | festivals= [[Thrissur Pooram]], Thrukkarthika Maholsavam | architecture = [[Kerala]] }} {{databox}} '''[[ಅಯ್ಯಂತೋಳೆ]] ಕಾರ್ತ್ಯಾಯಿನಿ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ'''ವು [[ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ತೃಶೂರ್]] ನಗರದ ಅಯ್ಯಂತೋಳ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು [[ಕೊಚ್ಚಿನ್]] ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ 108 [[ದುರ್ಗಾ]] ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆಯುವ [[ತೃಶೂರ್]] ಪೂರಂ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚೆಂಬುಕ್ಕಾವು]] ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಭಗವತಿಯನ್ನು, ಅಯ್ಯಂತೋಳ್ ಕಾರ್ತ್ಯಾಯನಿ ಭಗವತಿಯ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ (ತಂಗಿ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Ayyanthole Karthyayani Bhagavathy Temple |url=https://thrissurpooramfestival.com/ayyanthole_temple.php |publisher=The Kerala Temples}}come </ref><ref>{{cite web |title=Cochin Devaswom Board Temples |url=https://www.egazette.kerala.gov.in/pdf/2008/52/part4/devaswam.pdf |publisher=kerala.gov.in}}</ref> ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ [[ಯೋಗಮಾಯೆ]]. ಈಕೆ [[ಯಶೋದೆ]] ಮತ್ತು [[ನಂದಗೋಪ]]ರಿಗೆ ಜನಿಸಿದಳು ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ವಾಣಿಯ ಆದೇಶದಂತೆ ಈಕೆಯನ್ನು ಮಥುರೆಗೆ ಕರೆತರಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣ]]ನನ್ನು [[ಗೋಕುಲ]]ಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ----[[ಕಂಸ]]ನು ಬಂದಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಗಂಡು ಮಗುವಿನ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆ ಮಗುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಅವನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ದೇವಿಯು ಕಂಸನ ಹೆಗಲಿಗೆ ಚುಚ್ಚಿ (ತನ್ನ ಕಾಲಿನಿಂದ ಒದ್ದು), ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಬರಲಿರುವ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿದಳು. ---- == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದು ದೇವಸ್ಥಾನ ತ್ರಿಶೂರ್]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದುರ್ಗ ದೇವಸ್ಥಾನ]] jf3ckjmn69975yj6rdv1u51ujdoo9qs 0 179797 1377346 1377172 2026-07-27T06:32:34Z Prathvi Acharya 87484 1377346 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=June 2018}} {{Use Indian English|date=June 2018}} {{Infobox Hindu temple | name = ಚೆಂಬುಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ | image = | image_alt = | caption = ಚೆಂಬುಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ | map_type = <!-- India Kerala --> | map_caption = Location in Kerala | coordinates = {{coord|10.5317|76.2240|region:IN|display=inline,title}} | country = [[India]] | state = [[Kerala]] | district = [[Thrissur District]] | location = City of [[Thrissur]] | elevation_m = | deity = [[Bhagavathi]] | festivals= [[Thrissur Pooram]], Thrukkarthika Maholsavam, Maha Sivarathri | architecture = [[Kerala]] }} {{databox}} '''ಚೆಂಬುಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ'''ವು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ತೃಶೂರ್ ನಗರದ ಚೆಂಬುಕ್ಕಾವಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ <ref>{{cite web |url=http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/bhagavathy/chembukkavu_karthiayani.htm |title= CHEMBUKKAVU KARTHIAYANI |publisher=The Kerala Temples |access-date=2013-04-04}}</ref>. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ.ಇದು ಕೇರಳದ 108 ದುರ್ಗಾ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ <ref>{{cite web |url=http://thrissurpooramfestival.com/chembukkavu_temple.html |title=Chembhukkavu Bhagavathy. |publisher=Thrissur Pooram |access-date=2013-04-04}}</ref>. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ತೃಶೂರ್ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಂತೋಳ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಭಗವತಿಯನ್ನು, ಚೆಂಬುಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿಯ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ (ಅಕ್ಕ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿನ ದೇವತೆಯು 'ಕನ್ಯಾಕಾ ಭಾವ' (ಅವಿವಾಹಿತ ಕನ್ಯೆಯ ರೂಪ) ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ದೇವಿಯು ತೀವ್ರವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಬಿಸಿಲಿನ ಅಲರ್ಜಿ ಇದೆ) ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ದೇವಿಯ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಬಿಸಿಲು ತೀವ್ರವಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ (ಬೆಳಗ್ಗೆಯೇ) ಜರುಗುತ್ತವೆ. ---- == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದು ದೇವಸ್ಥನ ತ್ರಿಶೂರ್]] [[ವರ್ಗ:ದುರ್ಗ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕೇರಳ]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] [[ವರ್ಗ:ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕೇರಳ]] 1obdrhtwidx6i0e4g5k5ni9ygl4s1yr 0 179802 1377344 1377180 2026-07-27T06:31:20Z Prathvi Acharya 87484 1377344 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=April 2018}} {{Use Indian English|date=April 2018}} {{Infobox Hindu temple | name = ಚೂರಕ್ಕೊಟ್ಟುಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ | image = SreeRama Navami 2011 (Ramanchira temple, Thrissur) 12042011814.jpg | image_alt = | caption = | map_type = <!-- India Kerala --> | map_caption = Location in Kerala | coordinates = {{coord|10.559567|76.177383|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | country = [[ಭಾರತ]] | state = [[ಕೇರಳ]] | district = [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] | location = [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ನಗರ | elevation_m = | deity = | festivals= [[Thrissur Pooram]], Karthika Vilakku | architecture = [[ಕೇರಳ]] }} {{databox}} '''ಚೂರಕ್ಕೊಟ್ಟುಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ'''ವು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ '''ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ''' ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://thrissurpooramfestival.com/choorakkattukkavu_temple.html |title=Choorakkottukavu Durga Temple |publisher=Thrissur Pooram Festival |access-date=2013-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602092742/http://thrissurpooramfestival.com/choorakkattukkavu_temple.html |archive-date=2 June 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2005/04/20/stories/2005042013230300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20050428095823/http://www.hindu.com/2005/04/20/stories/2005042013230300.htm |url-status=dead |archive-date=2005-04-28 |work=[[The Hindu]] |title=Thrissur all set for Pooram |date=2005-04-20 |access-date=2013-04-07}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/preparations-for-pooram-on/article4590682.ece |title=Preparations for Pooram on |work=The Hindu |date=6 April 2013 |access-date=2013-04-07}}</ref><ref>{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article518362.ece?service=print |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205740/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article518362.ece?service=print |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |title=Colourful finale to Thrissur Pooram |publisher=The New Indian Express |access-date=2013-04-07}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.keralatravelandtourism.in/thrissurpooram.htm |title=Thrissur Pooram |publisher=Kerala Travel and Tourism |access-date=2013-04-07}}</ref> ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯು ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ [[ದುರ್ಗಾ]] ದೇವಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ದೇವಿಯು ಒಂದು [[ಆನೆ]] ಮತ್ತು ನಾದಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ [[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್]] ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾಳೆ. ನಡುವಿಲಾಲ್ ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಆನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 14 ಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಾಂಡಿ ಮೇಲಂ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. == ಚಿತ್ರಗಳು == <gallery> ಚಿತ್ರ:Choorakkattukara_karthika_festival_2011_DSCN1234.JPG|alt=Karthika Vilakku| ಕಾರ್ತಿಕ ವಿಳಕ್ಕು ಚಿತ್ರ:Choorakkattukara_Temple_DSCN1800.JPG|alt=Nanayappara| ನಾಣಯಪ್ಪರ ಚಿತ್ರ:901_Aarattu_By_ManojK.JPG|alt=Kshethra Kulam, Arattu| ಕ್ಷೇತ್ರ ಕುಲಂ, ಅರಟ್ಟು ಚಿತ್ರ:4_Choorakkottukavu_By_ManojK.JPG|alt=Pooram kodiyeettam, Meelam (2012)| ಪೂರಂ ಕೊಡಿಯಟ್ಟಂ, ಮೀಳಂ (2012) ಚಿತ್ರ:5_Pooram_Kodiyeettam_By_ManojK.JPG|alt=Pooram Kodiyeettam| ಪೂರಂ ಕೊಡಿಯೆಟ್ಟಂ ಚಿತ್ರ:902_Choorakkottukavu_By_ManojK.JPG|alt=Morning Meelam| ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಮೀಲಂ ಚಿತ್ರ:9_Aarattu_By_ManojK.JPG ಚಿತ್ರ:909_Pooram_Purappadu_By_ManojK.JPG|alt=Pooram Purappadu| ಪೂರಂ ಪುರಪ್ಪಡು ಚಿತ್ರ:910_A_Pooram_Yathra_By_ManojK.JPG|alt=Parayeduppu| ಪರಾಯೆಡುಪ್ಪು ಚಿತ್ರ:911_Pooram_Parayeduppu_By_ManojK.JPG ಚಿತ್ರ:917_Cheru_Pooram_Choorakkottukaavu_By_ManojK.JPG|alt=at Padinjare Nada, Thrissur Pooram| ಪಡಿಂಜರೆ ನಾಡದಲ್ಲಿ, ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons category|Choorakkattukara Sree Durga Temple}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದು ದೇವಸ್ಥನ ತ್ರಿಶೂರ್]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] [[ವರ್ಗ:ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕೇರಳ]] pht8sofy54dk4708rimnz8jwoxsn2ng 0 179803 1377345 1377184 2026-07-27T06:31:58Z Prathvi Acharya 87484 1377345 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2018}} {{Use Indian English|date=November 2018}} {{Infobox Hindu temple | name =ಕಣಿಮಂಗಲಂ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ | image = | alt = | caption = | map_type = <!-- India Kerala --> | map_caption = Location in Kerala | coordinates ={{coord|10.4884|76.2174955}} | country = [[ಭರತ]] | state = [[ಕೇರಳ]] | district = [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] | location = [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ನಗರ | elevation_m = | deity = [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] | festivals= [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] | architecture = [[ಕೇರಳ]] }} {{databox}} '''ಕಣಿಮಂಗಲಂ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ'''ವು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ನಗರದ [[ಕಣಿಮಂಗಲಂ]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ [[ಶಾಸ್ತಾ(ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ)]]. ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಕಣಿಮಂಗಲಂ ಶಾಸ್ತಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ದಿನದಂದು [[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯ]]ವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ '''ಮೊದಲ ಪೂರಂ (ಮೆರವಣಿಗೆ)''' ಕಣಿಮಂಗಲಂ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ್ದಾಗಿದೆ.ಅಲ್ಲದೆ, ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಿಯರ (ಭಗವತಿಯರ) ರಕ್ಷಕ ಎಂದು ಕಣಿಮಂಗಲಂ ಶಾಸ್ತಾರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://thrissurpooramfestival.com/kanimangalam_temple.html |title=Kanimangalam Sastha Temple |publisher=Thrissur Pooram Festival |access-date=2013-04-04}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.valiyalukkalbhagavathytemple.com/Srisasthatemple.aspx |title=Kanimangalam Sri Sastha Temple |publisher=Valiyalukkal Bhagavathy Temple |access-date=2013-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207182252/http://valiyalukkalbhagavathytemple.com/Srisasthatemple.aspx |archive-date=7 December 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/ayyappa/Kanimangalam%20sasthavu.htm |title=KANIMANGALAM SASTHA |publisher=The Kerala Temples |access-date=2013-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120902142058/http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/ayyappa/Kanimangalam%20sasthavu.htm |archive-date=2 September 2012 |url-status=dead }}</ref> ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ ಶಾಸ್ತಾ(ಅಯ್ಯಪ್ಪ), ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಗುರುವಾದ 'ಬೃಹಸ್ಪತಿ' (ಗುರು ಗ್ರಹ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮೊದಲ ದೇವತೆ ಶಾಸ್ತಾ(ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇತರ ಪೂರಂಗಳಿಗೆ (ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ) ಬೇಕಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅವರ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:ಶಿವ ದೇವಸ್ಥನ ಕೇರಳ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದು ದೇವಸ್ಥಾನ ತ್ರಿಶೂರ್]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] eqyeovr3kbj8xtctz9x15u818u45e0x 10 179834 1377275 2017-04-22T18:10:48Z en>HLHJ 0 HLHJ moved page [[Template:Varieties of rice]] to [[Template:Rice]]: Scope was actually larger 1377275 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Rice]] {{R from move}} 631i4ops8fkxi3yrg808u1oaigkexft 1377276 1377275 2026-07-26T13:15:32Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Varieties_of_rice]] 1377275 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Rice]] {{R from move}} 631i4ops8fkxi3yrg808u1oaigkexft 10 179835 1377277 2026-01-13T20:30:43Z en>Plantdrew 0 Carolina Gold is sativa, not glaberrima, and New Rice for Africa is an interspecific hybrid 1377277 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Rice | title = [[Rice]] | listclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | image = [[File:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|100px]] | above = [[History of rice cultivation]] | group1 = Species | list1 = * [[Oryza glaberrima|African rice]] * [[Oryza sativa|Asian rice]] | group2 = [[List of rice varieties|Varieties]] | list2 = * [[Adamchini rice|Adamchini Chawal]] * [[Ajara Ghansal rice]] * [[Ambemohar rice|Ambemohar]] * [[Andaman Karen Musley rice|Andaman Karen Musley]] * [[Arborio rice]] * [[Arunachal Pradesh Khaw Tai rice|Arunachal Pradesh Khaw Tai (Khamti Rice)]] * [[Balaghat Chinnor rice|Balaghat Chinnor]] * [[Bhandara Chinoor rice|Bhandara Chinoor]] * [[Basmati]] * [[Bhutanese red rice]] * [[Bomba rice]] * [[Boka Chaul]] * [[Bora saul]] * [[Calasparra rice]] * [[Calrose rice]] * [[Camargue red rice]] * [[Carnaroli]] * [[Carolina Gold]] * [[Champa rice]] * [[Chak-Hao (Black rice)]] * [[Chokuwa saul]] * [[Dubraj rice]] * [[Gobindobhog]] * [[Golden rice]] * [[IR8]] * [[Japanese rice]] * [[Japonica rice]] * [[Jasmati]] * [[Jasmine rice]] * [[Jeeraphool rice|Jeeraphool]] * [[Joha rice]] * [[Kalonunia]] * [[Koraput Kalajeera rice|Koraput Kalajeera]] * [[Koshihikari]] * [[Maratelli]] * [[Marcha rice|Marcha]] * [[Matta rice]] * [[Molakolukulu]] * [[Mushqbudji rice|Mushqbudji]] * [[Nàng Thơm Chợ Đào rice]] * [[Navara rice]] * [[New Rice for Africa]] * [[Nishiki rice]] * [[Patna rice]] * [[Paw hsan hmwe]] * [[Pokkali Rice|Pokkali]] * [[Ponni rice]] * [[Pusa Basmati 1121]] * [[Radhunipagal rice]] * [[Red Cargo rice]] * [[Riceberry]] * [[Samba (rice)|Samba]] * [[Sasanishiki]] * [[Semi-dwarf IR36]] * [[Sona masuri rice]] * [[Tulaipanji]] * [[Uttarakhand lal chawal (red rice)|Uttarakhand Lal Chawal]] * [[Vialone Nano]] * [[Wayanad Gandhakasala rice|Wayanad Gandhakasala]] * [[Wayanad Jeerakasala rice |Wayanad Jeerakasala]] * [[Wehani rice]] * [[Yamada Nishiki]] | group3 = Characteristics | list3 = * [[Aromatic rice]] * [[Hybrid rice]] * [[Perennial rice]] * [[Glutinous rice]] * [[Weedy rice]] | group4 = Processed forms | list4 = * [[Flattened rice]] * [[Puffed rice]] * [[Broken rice]] * [[Brown rice]] ** [[Red rice]] ** [[Black rice]] ** [[Germinated brown rice]] * [[Parboiled rice]] * [[White rice]] | group5 = [[:Category:Rice dishes|Rice dishes]] | list5 = * [[Arroz con pollo]] * [[Arroz caldo]] * [[Asopao]] * [[Biryani]] * [[Champorado]] * [[Chukuchuk]] * [[Congee]] * [[Dre-si]] * [[Galho]] * [[Gimbap]] * [[Gumbo]] * [[Kabsa]] * [[Lamprais]] * [[Mansaf]] * [[Mexican rice]] * [[Paella]] * [[Pe htaw bhut htamin]] * [[Pilaf]] * [[Puto (food)|Puto]] * [[Risotto]] * [[Tahchin]] * [[Teochew porridge|Teochew]] * [[Tuwon shinkafa]] * [[Yellow rice]] | group7 = Decoration | list7 = * [[Kolam]] }} <noinclude> {{documentation|content= {{collapsible option}} [[Category:Food navigational boxes]] [[Category:Rice templates| ]] }} </noinclude> gbsm61e59wxmzww8bsuugk63vi9lfht 1377278 1377277 2026-07-26T13:16:18Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Rice]] 1377277 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Rice | title = [[Rice]] | listclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | image = [[File:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|100px]] | above = [[History of rice cultivation]] | group1 = Species | list1 = * [[Oryza glaberrima|African rice]] * [[Oryza sativa|Asian rice]] | group2 = [[List of rice varieties|Varieties]] | list2 = * [[Adamchini rice|Adamchini Chawal]] * [[Ajara Ghansal rice]] * [[Ambemohar rice|Ambemohar]] * [[Andaman Karen Musley rice|Andaman Karen Musley]] * [[Arborio rice]] * [[Arunachal Pradesh Khaw Tai rice|Arunachal Pradesh Khaw Tai (Khamti Rice)]] * [[Balaghat Chinnor rice|Balaghat Chinnor]] * [[Bhandara Chinoor rice|Bhandara Chinoor]] * [[Basmati]] * [[Bhutanese red rice]] * [[Bomba rice]] * [[Boka Chaul]] * [[Bora saul]] * [[Calasparra rice]] * [[Calrose rice]] * [[Camargue red rice]] * [[Carnaroli]] * [[Carolina Gold]] * [[Champa rice]] * [[Chak-Hao (Black rice)]] * [[Chokuwa saul]] * [[Dubraj rice]] * [[Gobindobhog]] * [[Golden rice]] * [[IR8]] * [[Japanese rice]] * [[Japonica rice]] * [[Jasmati]] * [[Jasmine rice]] * [[Jeeraphool rice|Jeeraphool]] * [[Joha rice]] * [[Kalonunia]] * [[Koraput Kalajeera rice|Koraput Kalajeera]] * [[Koshihikari]] * [[Maratelli]] * [[Marcha rice|Marcha]] * [[Matta rice]] * [[Molakolukulu]] * [[Mushqbudji rice|Mushqbudji]] * [[Nàng Thơm Chợ Đào rice]] * [[Navara rice]] * [[New Rice for Africa]] * [[Nishiki rice]] * [[Patna rice]] * [[Paw hsan hmwe]] * [[Pokkali Rice|Pokkali]] * [[Ponni rice]] * [[Pusa Basmati 1121]] * [[Radhunipagal rice]] * [[Red Cargo rice]] * [[Riceberry]] * [[Samba (rice)|Samba]] * [[Sasanishiki]] * [[Semi-dwarf IR36]] * [[Sona masuri rice]] * [[Tulaipanji]] * [[Uttarakhand lal chawal (red rice)|Uttarakhand Lal Chawal]] * [[Vialone Nano]] * [[Wayanad Gandhakasala rice|Wayanad Gandhakasala]] * [[Wayanad Jeerakasala rice |Wayanad Jeerakasala]] * [[Wehani rice]] * [[Yamada Nishiki]] | group3 = Characteristics | list3 = * [[Aromatic rice]] * [[Hybrid rice]] * [[Perennial rice]] * [[Glutinous rice]] * [[Weedy rice]] | group4 = Processed forms | list4 = * [[Flattened rice]] * [[Puffed rice]] * [[Broken rice]] * [[Brown rice]] ** [[Red rice]] ** [[Black rice]] ** [[Germinated brown rice]] * [[Parboiled rice]] * [[White rice]] | group5 = [[:Category:Rice dishes|Rice dishes]] | list5 = * [[Arroz con pollo]] * [[Arroz caldo]] * [[Asopao]] * [[Biryani]] * [[Champorado]] * [[Chukuchuk]] * [[Congee]] * [[Dre-si]] * [[Galho]] * [[Gimbap]] * [[Gumbo]] * [[Kabsa]] * [[Lamprais]] * [[Mansaf]] * [[Mexican rice]] * [[Paella]] * [[Pe htaw bhut htamin]] * [[Pilaf]] * [[Puto (food)|Puto]] * [[Risotto]] * [[Tahchin]] * [[Teochew porridge|Teochew]] * [[Tuwon shinkafa]] * [[Yellow rice]] | group7 = Decoration | list7 = * [[Kolam]] }} <noinclude> {{documentation|content= {{collapsible option}} [[Category:Food navigational boxes]] [[Category:Rice templates| ]] }} </noinclude> gbsm61e59wxmzww8bsuugk63vi9lfht 1377283 1377278 2026-07-26T13:22:07Z A826 72368 1377283 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Rice | title = [[ಅಕ್ಕಿ]] | listclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | image = [[File:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|100px]] | above = [[ಅಕ್ಕಿ ಬೇಸಾಯದ ಇತಿಹಾಸ]] | group1 = ಪ್ರಭೇದಗಳು | list1 = * [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಏಷ್ಯನ್ ಅಕ್ಕಿ]] | group2 = [[ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ತಳಿಗಳು]] | list2 = * [[ಆದಂಚೀನಿ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಅಜರಾ ಘನ್‌ಸಾಲ್ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಅಂಬೇಮೊಹರ್]] * [[ಅಂಡಮಾನ್ ಕಾರೇನ್ ಮುಸ್ಲೆ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಅರ್ಬೊರಿಯೊ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಖಾವ್ ತಾಯ್ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಬಾಲಾಘಾಟ್ ಚಿನ್ನೋರ್]] * [[ಭಂಡಾರಾ ಚಿನ್ನೋರ್]] * [[ಬಾಸ್ಮತಿ]] * [[ಭೂತಾನಿ ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಬೊಂಬಾ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಬೊಕಾ ಚೌಲ್]] * [[ಬೋರಾ ಸೌಲ್]] * [[ಕಲಾಸ್ಪಾರಾ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಕ್ಯಾಲ್ರೋಸ್ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಕಮಾರ್ಗ್ ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಕಾರ್ನರೋಲಿ]] * [[ಕ್ಯಾರೋಲಿನಾ ಗೋಲ್ಡ್]] * [[ಚಂಪಾ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಚಾಕ್-ಹಾವ್ (ಕಪ್ಪು ಅಕ್ಕಿ)]] * [[ಚೊಕುವಾ ಸೌಲ್]] * [[ದುಬ್ರಾಜ್ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಗೋಬಿಂದೋಭೋಗ್]] * [[ಬಂಗಾರದ ಅಕ್ಕಿ|ಗೋಲ್ಡನ್ ರೈಸ್]] * [[ಐಆರ್ ೮]] * [[ಜಪಾನೀಸ್ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಜಪೋನಿಕಾ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಜಾಸ್ಮತಿ]] * [[ಜಾಸ್ಮಿನ್ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಜೀರಾಫೂಲ್]] * [[ಜೋಹಾ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಕಾಲೋನುನಿಯಾ]] * [[ಕೊರಾಪುಟ್ ಕಾಲಾಜೀರಾ]] * [[ಕೋಶಿಹಿಕಾರಿ]] * [[ಮಾರಾಟೆಲ್ಲಿ]] * [[ಮಾರ್ಚಾ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಮಟ್ಟಾ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಮೊಲಕೊಲುಕುಲು]] * [[ಮುಷ್ಕ್ಬುಡ್ಜಿ]] * [[ನಂಗ್ ಥೊಮ್ ಚೊ ಡಾವೊ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ನವರ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ನಿಶಿಕಿ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಪಾಟ್ನಾ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಪಾವ್ ಸನ್ ಹ್ಮ್ವೇ]] * [[ಪೊಕ್ಕಾಳಿ]] * [[ಪೊನ್ನಿ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಪೂಸಾ ಬಾಸ್ಮತಿ ೧೧೨೧]] * [[ರಾಧುನಿಪಾಘಲ್ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಕೆಂಪು ಕಾರ್ಗೋ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ರೈಸ್‌ಬೆರ್ರಿ]] * [[ಸಾಂಬಾ (ಅಕ್ಕಿ)]] * [[ಸಸಾನಿಶಿಕಿ]] * [[ಅರ್ಧ-ಕುಬ್ಜ ಐಆರ್ ೩೬]] * [[ಸೋನಾ ಮಸೂರಿ]] * [[ತುಲೈಪಾಂಜಿ]] * [[ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿ]] * [[ವಿಯಾಲೋನ್ ನಾನೋ]] * [[ವಯನಾಡ್ ಗಂಧಕಸಾಲ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ವಯನಾಡ್ ಜೀರಕಸಾಲ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ವೆಹಾನಿ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಯಮದಾ ನಿಶಿಕಿ]] | group3 = ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು | list3 = * [[ಸುಗಂಧಿತ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಸಂಕರೀಕೃತ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಜಿಗುಟು ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಕಳೆ ಅಕ್ಕಿ]] | group4 = ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ರೂಪಗಳು | list4 = * [[ಅವಲಕ್ಕಿ]] * [[ಪುರಿ]] * [[ನುಚ್ಚು ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಕುಚ್ಚಲಕ್ಕಿ (ಕಂದು ಅಕ್ಕಿ)]] ** [[ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿ]] ** [[ಕಪ್ಪು ಅಕ್ಕಿ]] ** [[ಮೊಳಕೆ ತಗೆದ ಕಂದು ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಉಪ್ಪುಸಜ್ಜೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ]] * [[ಬೆಳ್ಳಗಿನ ಅಕ್ಕಿ]] | group5 = [[:ವರ್ಗ:ಅನ್ನದ ತಿಂಡಿಗಳು|ಅನ್ನದ ತಿಂಡಿಗಳು]] | list5 = * [[ಅರೋಜ್ ಕಾನ್ ಪೋಲೊ]] * [[ಅರೋಜ್ ಕಾಲ್ಡೋ]] * [[ಅಸೋಪಾವ್]] * [[ಬಿರಿಯಾನಿ]] * [[ಚಂಪೊರಾಡೋ]] * [[ಚುಕುಚುಕ್]] * [[ಗಂಜಿ]] * [[ಡ್ರೆ-ಸಿ]] * [[ಗಾಲ್ಹೋ]] * [[ಗಿಂಬಾಪ್]] * [[ಗಂಬೋ]] * [[ಕಬ್ಸಾ]] * [[ಲಾಂಪ್ರೈಸ್]] * [[ಮನ್ಸಫ್]] * [[ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ರೈಸ್]] * [[ಪಾಯೆಲಾ]] * [[ಪೇ ಹ್ತಾವ್ ಭುಟ್ ಹ್ತಮಿನ್]] * [[ಪುಲಾವ್]] * [[ಪುಟೋ (ಆಹಾರ)]] * [[ರಿಸೊಟ್ಟೊ]] * [[ತಹ್ಚೀನ್]] * [[ತೇಓಚೀವ್ ಗಂಜಿ]] * [[ಟುವೋನ್ ಶಿಂಕಾಫಾ]] * [[ಚಿತ್ರಾನ್ನ]] | group7 = ಅಲಂಕಾರ | list7 = * [[ರಂಗೋಲಿ]] }} <noinclude> {{documentation|content= {{collapsible option}} }} </noinclude> miav0lbibpnpp6rf7o0rel31uvajiyi 0 179836 1377285 2026-07-26T13:26:55Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: [[File:Matta Rice.jpg|thumb|ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ]] [[File:Matta Rice - കുത്തരി ചോറ്.JPG|thumb|ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ (ಬೇಯಿಸಿದ್ದು)]] [[File:Brown rice porridge.jpg|thumbnail|ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿಯ ಗಂಜಿ]] [[File:Par cooked brown rice - stonesoup.jpg|thumbnail|ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ]] '''ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ''' ('''ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್/ಕ... 1377285 wikitext text/x-wiki [[File:Matta Rice.jpg|thumb|ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ]] [[File:Matta Rice - കുത്തരി ചോറ്.JPG|thumb|ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ (ಬೇಯಿಸಿದ್ದು)]] [[File:Brown rice porridge.jpg|thumbnail|ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿಯ ಗಂಜಿ]] [[File:Par cooked brown rice - stonesoup.jpg|thumbnail|ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ]] '''ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ''' ('''ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್/ಕೇರಳ/ರೋಸ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ''', ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ '''ಕಜೆ ಅಕ್ಕಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ({{langx|ml|കേരള മട്ട}}, ಕನ್ನಡ: ಕಜೆ, ಕುಚಲಕ್ಕಿ, {{Langx|ta|குத்தரிசி|lit=Kuttarici}}) ಇದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಉಡುಪಿ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ [[ಯಾಫ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾಫ್ನಾ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭತ್ತದ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2008/03/17/stories/2008031755050400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321223633/http://www.hindu.com/2008/03/17/stories/2008031755050400.htm|url-status=dead|archive-date=2008-03-21|work=[[The Hindu]]|date=2008-03-17|title=Recognition for two rice varieties}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020 |title=தேசிய அறுவடைக்கு பிந்திய முகாமைத்துவ நிறுவனத்தின் 2020 |url=https://naosl.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/corporation/2-viii/National-Institute-of-Post-Harvest-Management--T.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512194403/https://naosl.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/corporation/2-viii/National-Institute-of-Post-Harvest-Management--T.pdf |archive-date=12 May 2024 |access-date=12 May 2024 |website=National Audit Office}}</ref> ಇದು ತನ್ನ ಒರಟುತನ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಇಡ್ಲಿ, ಅಪ್ಪಂ ಮತ್ತು ಸಾದಾ ಅನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಮೂಲ== ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು ಭಾರತದ [[ಚೋಳ]] ಮತ್ತು [[ಚೇರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿತ್ತು.{{cn|date=October 2023}} ಕೇರಳ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು ತನ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ರುಚಿಯಿಂದಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ''ಕೊಂಡತ್ತಂ'', ''ಮುರುಕ್ಕು'' ಮುಂತಾದ ಅಕ್ಕಿ ತಿಂಡಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://sify.com/news/kerala-exporters-appeal-against-rice-export-ban-news-national-jegnDEgjehe.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716071224/http://www.sify.com/news/kerala-exporters-appeal-against-rice-export-ban-news-national-jegnDEgjehe.html|url-status=dead|archive-date=2011-07-16|title=Kerala exporters appeal against rice export ban|work=Sify}}</ref> ಚುನ್ನಿಲ ಮಟ್ಟದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 1966 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರೀ. ಪಿ.ಸಿ. ಸಹದೇವನ್ ಅವರ ''ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ'' ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ''ತಿರುಕ್ಕುರಳ್'' ನಂತಹ ತಮಿಳು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚೇರ/ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ರಾಜಮನ್ನಣೆಯ ಆಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ==ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ== ಕೇರಳ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಉತ್ತರ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು ಕೇರಳದ ರೈತರಿಗೆ 500 ಕೆಜಿ ಭತ್ತಕ್ಕೆ [[ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|ಭಾರತೀಯ ರೂ]]. 300 ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯ ರಫ್ತಿನ ಮೇಲಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 ರಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು, ಇದು 2011 ರಲ್ಲಿ 25,000 ಟನ್ಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/agri-biz/article1383905.ece#|title=Govt lifts export ban on certain rice, onion varieties|date=11 February 2011|work=The Hindu Business Line|access-date=19 June 2011}}</ref> ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕೇರಳದ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ದಟ್ಟವಾದ ಕಪ್ಪು ಹತ್ತಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೆಳೆಯುವ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರದಿಂದಾಗಿ ಅಕ್ಕಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ [[ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆ]]ಗಳನ್ನು 'ಪೂಂತಲ್ಪಡಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಜೇಡಿಮಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಕೆಸರು]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಈ ರೀತಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು.<ref>{{cite journal |last1=Krishnakumar |first1=A.K. |last2=Koshy |first2=M.M. |year=1985 |title=Physical characteristics of the poonthalpadam soils of Kerala |journal=Agricultural Research Journal of Kerala. |volume=23 |issue=2 |pages=141-145}}</ref> ==ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು== ಧಾನ್ಯಗಳು (ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ) ಹಳದಿ-ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ಹೊರಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರೋಸ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು ಅಡುಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಿಮಳವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕಂದು ಅಥವಾ [[ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ|ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯ]]ಂತೆ, ಕೆಂಪು ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಡುಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref name=AR2002>{{cite web|url=https://agresearchmag.ars.usda.gov/2002/may/rice|title=USDA ARS Online Magazine Vol. 50, No. 5}}</ref> [[File:Kerala matta rice.jpg|thumb|ಕೇರಳ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ/ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ]] ===ವಿಶಿಷ್ಟತೆ=== ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮಟ್ಟ ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸರ್ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅವರು ವಸ್ತುಗಳ (ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯಿದೆ, 1999 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=gi>{{cite journal|last=Kochhar|first=Sudhir|date=July 2008|title=Institutions and Capacity Building for the Evolution of Intellectual Property Rights Regime in India: IV– Identification and Disclosure of IP Products for their IPR Protection in Plants and Animals|journal=Journal of Intellectual Property Rights|publisher=CSIR|pages=336–343|issn=0975-1076|url=http://nopr.niscair.res.in/handle/123456789/1782}}</ref> ಇದು ದಪ್ಪ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಹೊರಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒರಟು ಪ್ರಭೇದದ ಅಕ್ಕಿಯಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=gi/> ಕೆಂಪು ಹೊರಪದರದೊಂದಿಗಿನ ಒರಟು ಅಕ್ಕಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಅಂಶವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯದ ಧಾರಣವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸುಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಪ್ಪು ಹತ್ತಿ ಅಥವಾ ರೇಗಾರ್ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಪೂಂತಲ್ಪಡಂನಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಭಾರವಾಗಿದ್ದು, 60-80% ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಿನ ಧಾರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮಣ್ಣುಗಳು, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ನ ಆರ್ದ್ರ ಹವಾಮಾನ, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಕಂದರದ ಮೂಲಕ ಬೀಸುವ ಪೂರ್ವದ ಗಾಳಿಗಳು<ref name=gi/> ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು.{{clarification needed|date=August 2019|reason=Incomplete, unclear sentence}} ===ತಯಾರಿ=== ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯು ಬಿಳಿ ಅಕ್ಕಿಗಿಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ನೆನೆಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Travel Thursday #12 {{!}} Rosamatta Rice {{!}} Puzhukkalari {{!}} Chambaavari|url=https://vegeyum.wordpress.com/2008/05/23/tt1/|date=23 May 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nandyala.org/mahanandi/archives/2006/10/30/rosematta-rice-and-dal/|title=Rosematta Rice And Dal|date=30 October 2006}}</ref> ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{fact|date=September 2019}} ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೊಳೆದು 1 ಗಂಟೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ನೆನೆಸಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬಸಿದು 4 ರಿಂದ 8 ಭಾಗಗಳ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ 15-20 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಕ್ಕಿಗೆ ಉಪ್ಪು ಹಾಕಿ ಮತ್ತೆ 15-20 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಅಥವಾ ಬೇಯುವವರೆಗೆ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಸಿದು ಬಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಮತ್ತೆ 10-15 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಚ್ಚಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://asiyama.blogspot.co.uk/2013/09/perfect-kerala-matta-rice-brown-rice.html|title=My Healthy Happy Kitchen|author=Asiya Omar|publisher=asiyama.blogspot.co.uk}}</ref> ==ಗುಣಮಟ್ಟ== ಭತ್ತವನ್ನು ಕುದಿಸುವ ಮತ್ತು ಒಣಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊದಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಒಡೆದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಂಪ್ಯೂಟರೀಕೃತ ವಿಂಗಡಣೆ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rice-app-gets-a-bran-update/article7943592.ece|title=Rice app gets a 'bran' update|first=K.A.|last=Shaji|date=3 December 2015|website=[[The Hindu]] }}</ref> ==ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು== ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು ಬಿಳಿ ಹೊಳಪು ಮಾಡಿದ ಅಕ್ಕಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೌಷ್ಟಿಕವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಗಿರಣಿಗೆ ಮೊದಲು ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.healthbenefitstimes.com/health-benefits-of-red-rice/|title=Health benefits of Red Rice|author=Sylvia|work=HB times|date=14 June 2015 }}</ref> 1/4 ಗಾತ್ರದ ಒಂದು ಸೇವಿಸುವ ಕಪ್ 160 ಕ್ಯಾಲೋರಿಗಳು ಮತ್ತು 1 ಗ್ರಾಂ ಫೈಬರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.{{Cn|date=August 2024}} [[ಬಿಳಿ ಅಕ್ಕಿ]]ಯು ಯಾವುದೇ ಫೈಬರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯ ಕಂದು ಹೊರಪದರವು ಅನೇಕ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಪ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು 84 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್]] ಮತ್ತು ಒಂದು ಗ್ರಾಂ [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಜೀವಸತ್ವಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.{{Cn|date=January 2021}} ==ರೈತರಿಂದ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್== ಕೆಲವು ಫಾರ್ಮ್ಗಳು ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಫಾರ್ಮ್ನಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name=":0" /> ==ಅಡುಲ್ಟರೇಶನ್== ಕೃತಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಿದ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯ ವ್ಯಾಪಕ ಲಭ್ಯತೆಯು ಗಂಭೀರವಾದ ಆರೋಗ್ಯ ಅಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾದ ಬಣ್ಣವು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಬಹುದು. ಬಡವರು ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಅನುದಾನಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂತಹ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ದೂರುಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/c/3687424|date=21 October 2014|title=Palakkad}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಸದ್ಯ]] – ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಒಂದು ಖಾದ್ಯ, ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{cite web | last=Tiwari | first=Nimisha | title=Flavours of India: Here's a look at a plethora of dishes that make festivals fun | website=The Economic Times | date=19 July 2018 | url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/flavours-of-india-heres-a-look-at-a-plethora-of-dishes-that-make-festivals-fun/articleshow/65039593.cms | access-date=20 September 2018}}</ref> * [[ನಂಜನಗೂಡು ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]] * [[ಕೂರ್ಗ್ ಕಿತ್ತಳೆ]] * [[ಕೂರ್ಗ್ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Varieties of rice}} [[Category:ಅಕ್ಕಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದ ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಪಡೆದ ಅಕ್ಕಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[Category:ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[Category:ಕೇರಳದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಿಕೆಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ಕೃಷಿ]] 5youqpm6240qd8mkrb6n7utvn59n1pa 1377289 1377285 2026-07-26T13:46:09Z A826 72368 1377289 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[File:Matta Rice - കുത്തരി ചോറ്.JPG|thumb|ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ (ಬೇಯಿಸಿದ್ದು)]] [[File:Brown rice porridge.jpg|thumbnail|ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿಯ ಗಂಜಿ]] [[File:Par cooked brown rice - stonesoup.jpg|thumbnail|ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ]] '''ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ''' ('''ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್/ಕೇರಳ/ರೋಸ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ''', ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ '''ಕಜೆ ಅಕ್ಕಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ({{langx|ml|കേരള മട്ട}}, ಕನ್ನಡ: ಕಜೆ, ಕುಚಲಕ್ಕಿ, {{Langx|ta|குத்தரிசி|lit=Kuttarici}}) ಇದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಉಡುಪಿ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ [[ಯಾಫ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾಫ್ನಾ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭತ್ತದ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2008/03/17/stories/2008031755050400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321223633/http://www.hindu.com/2008/03/17/stories/2008031755050400.htm|url-status=dead|archive-date=2008-03-21|work=[[The Hindu]]|date=2008-03-17|title=Recognition for two rice varieties}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020 |title=தேசிய அறுவடைக்கு பிந்திய முகாமைத்துவ நிறுவனத்தின் 2020 |url=https://naosl.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/corporation/2-viii/National-Institute-of-Post-Harvest-Management--T.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512194403/https://naosl.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/corporation/2-viii/National-Institute-of-Post-Harvest-Management--T.pdf |archive-date=12 May 2024 |access-date=12 May 2024 |website=National Audit Office}}</ref> ಇದು ತನ್ನ ಒರಟುತನ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಇಡ್ಲಿ, ಅಪ್ಪಂ ಮತ್ತು ಸಾದಾ ಅನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಮೂಲ== ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು ಭಾರತದ [[ಚೋಳ]] ಮತ್ತು [[ಚೇರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿತ್ತು.{{cn|date=October 2023}} ಕೇರಳ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು ತನ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ರುಚಿಯಿಂದಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ''ಕೊಂಡತ್ತಂ'', ''ಮುರುಕ್ಕು'' ಮುಂತಾದ ಅಕ್ಕಿ ತಿಂಡಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://sify.com/news/kerala-exporters-appeal-against-rice-export-ban-news-national-jegnDEgjehe.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716071224/http://www.sify.com/news/kerala-exporters-appeal-against-rice-export-ban-news-national-jegnDEgjehe.html|url-status=dead|archive-date=2011-07-16|title=Kerala exporters appeal against rice export ban|work=Sify}}</ref> ಚುನ್ನಿಲ ಮಟ್ಟದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 1966 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರೀ. ಪಿ.ಸಿ. ಸಹದೇವನ್ ಅವರ ''ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ'' ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ''ತಿರುಕ್ಕುರಳ್'' ನಂತಹ ತಮಿಳು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚೇರ/ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ರಾಜಮನ್ನಣೆಯ ಆಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ==ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ== ಕೇರಳ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಉತ್ತರ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು ಕೇರಳದ ರೈತರಿಗೆ 500 ಕೆಜಿ ಭತ್ತಕ್ಕೆ [[ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|ಭಾರತೀಯ ರೂ]]. 300 ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯ ರಫ್ತಿನ ಮೇಲಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 ರಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು, ಇದು 2011 ರಲ್ಲಿ 25,000 ಟನ್ಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/agri-biz/article1383905.ece#|title=Govt lifts export ban on certain rice, onion varieties|date=11 February 2011|work=The Hindu Business Line|access-date=19 June 2011}}</ref> ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕೇರಳದ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ದಟ್ಟವಾದ ಕಪ್ಪು ಹತ್ತಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೆಳೆಯುವ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರದಿಂದಾಗಿ ಅಕ್ಕಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ [[ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆ]]ಗಳನ್ನು 'ಪೂಂತಲ್ಪಡಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಜೇಡಿಮಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಕೆಸರು]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಈ ರೀತಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು.<ref>{{cite journal |last1=Krishnakumar |first1=A.K. |last2=Koshy |first2=M.M. |year=1985 |title=Physical characteristics of the poonthalpadam soils of Kerala |journal=Agricultural Research Journal of Kerala. |volume=23 |issue=2 |pages=141-145}}</ref> ==ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು== ಧಾನ್ಯಗಳು (ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ) ಹಳದಿ-ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ಹೊರಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರೋಸ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು ಅಡುಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಿಮಳವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕಂದು ಅಥವಾ [[ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ|ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯ]]ಂತೆ, ಕೆಂಪು ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಡುಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref name=AR2002>{{cite web|url=https://agresearchmag.ars.usda.gov/2002/may/rice|title=USDA ARS Online Magazine Vol. 50, No. 5}}</ref> [[File:Kerala matta rice.jpg|thumb|ಕೇರಳ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ/ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ]] ===ವಿಶಿಷ್ಟತೆ=== ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮಟ್ಟ ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸರ್ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅವರು ವಸ್ತುಗಳ (ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯಿದೆ, 1999 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=gi>{{cite journal|last=Kochhar|first=Sudhir|date=July 2008|title=Institutions and Capacity Building for the Evolution of Intellectual Property Rights Regime in India: IV– Identification and Disclosure of IP Products for their IPR Protection in Plants and Animals|journal=Journal of Intellectual Property Rights|publisher=CSIR|pages=336–343|issn=0975-1076|url=http://nopr.niscair.res.in/handle/123456789/1782}}</ref> ಇದು ದಪ್ಪ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಹೊರಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒರಟು ಪ್ರಭೇದದ ಅಕ್ಕಿಯಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=gi/> ಕೆಂಪು ಹೊರಪದರದೊಂದಿಗಿನ ಒರಟು ಅಕ್ಕಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಅಂಶವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯದ ಧಾರಣವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸುಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಪ್ಪು ಹತ್ತಿ ಅಥವಾ ರೇಗಾರ್ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಪೂಂತಲ್ಪಡಂನಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಭಾರವಾಗಿದ್ದು, 60-80% ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಿನ ಧಾರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮಣ್ಣುಗಳು, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ನ ಆರ್ದ್ರ ಹವಾಮಾನ, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಕಂದರದ ಮೂಲಕ ಬೀಸುವ ಪೂರ್ವದ ಗಾಳಿಗಳು<ref name=gi/> ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು.{{clarification needed|date=August 2019|reason=Incomplete, unclear sentence}} ===ತಯಾರಿ=== ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯು ಬಿಳಿ ಅಕ್ಕಿಗಿಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ನೆನೆಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Travel Thursday #12 {{!}} Rosamatta Rice {{!}} Puzhukkalari {{!}} Chambaavari|url=https://vegeyum.wordpress.com/2008/05/23/tt1/|date=23 May 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nandyala.org/mahanandi/archives/2006/10/30/rosematta-rice-and-dal/|title=Rosematta Rice And Dal|date=30 October 2006}}</ref> ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{fact|date=September 2019}} ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೊಳೆದು 1 ಗಂಟೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ನೆನೆಸಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬಸಿದು 4 ರಿಂದ 8 ಭಾಗಗಳ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ 15-20 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಕ್ಕಿಗೆ ಉಪ್ಪು ಹಾಕಿ ಮತ್ತೆ 15-20 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಅಥವಾ ಬೇಯುವವರೆಗೆ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಸಿದು ಬಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಮತ್ತೆ 10-15 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಚ್ಚಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://asiyama.blogspot.co.uk/2013/09/perfect-kerala-matta-rice-brown-rice.html|title=My Healthy Happy Kitchen|author=Asiya Omar|publisher=asiyama.blogspot.co.uk}}</ref> ==ಗುಣಮಟ್ಟ== ಭತ್ತವನ್ನು ಕುದಿಸುವ ಮತ್ತು ಒಣಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊದಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಒಡೆದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಂಪ್ಯೂಟರೀಕೃತ ವಿಂಗಡಣೆ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rice-app-gets-a-bran-update/article7943592.ece|title=Rice app gets a 'bran' update|first=K.A.|last=Shaji|date=3 December 2015|website=[[The Hindu]] }}</ref> ==ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು== ಪಾಲಕ್ಕಾಡನ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು ಬಿಳಿ ಹೊಳಪು ಮಾಡಿದ ಅಕ್ಕಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೌಷ್ಟಿಕವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಗಿರಣಿಗೆ ಮೊದಲು ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.healthbenefitstimes.com/health-benefits-of-red-rice/|title=Health benefits of Red Rice|author=Sylvia|work=HB times|date=14 June 2015 }}</ref> 1/4 ಗಾತ್ರದ ಒಂದು ಸೇವಿಸುವ ಕಪ್ 160 ಕ್ಯಾಲೋರಿಗಳು ಮತ್ತು 1 ಗ್ರಾಂ ಫೈಬರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.{{Cn|date=August 2024}} [[ಬಿಳಿ ಅಕ್ಕಿ]]ಯು ಯಾವುದೇ ಫೈಬರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯ ಕಂದು ಹೊರಪದರವು ಅನೇಕ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಪ್ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯು 84 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್]] ಮತ್ತು ಒಂದು ಗ್ರಾಂ [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಜೀವಸತ್ವಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.{{Cn|date=January 2021}} ==ರೈತರಿಂದ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್== ಕೆಲವು ಫಾರ್ಮ್ಗಳು ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಫಾರ್ಮ್ನಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name=":0" /> ==ಅಡುಲ್ಟರೇಶನ್== ಕೃತಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಿದ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯ ವ್ಯಾಪಕ ಲಭ್ಯತೆಯು ಗಂಭೀರವಾದ ಆರೋಗ್ಯ ಅಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾದ ಬಣ್ಣವು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಬಹುದು. ಬಡವರು ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಅನುದಾನಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂತಹ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ದೂರುಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/c/3687424|date=21 October 2014|title=Palakkad}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಸದ್ಯ]] – ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಒಂದು ಖಾದ್ಯ, ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{cite web | last=Tiwari | first=Nimisha | title=Flavours of India: Here's a look at a plethora of dishes that make festivals fun | website=The Economic Times | date=19 July 2018 | url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/flavours-of-india-heres-a-look-at-a-plethora-of-dishes-that-make-festivals-fun/articleshow/65039593.cms | access-date=20 September 2018}}</ref> * [[ನಂಜನಗೂಡು ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]] * [[ಕೂರ್ಗ್ ಕಿತ್ತಳೆ]] * [[ಕೂರ್ಗ್ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Varieties of rice}} [[Category:ಅಕ್ಕಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದ ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಪಡೆದ ಅಕ್ಕಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[Category:ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[Category:ಕೇರಳದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಿಕೆಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ಕೃಷಿ]] 4h0k46jmdzlm2pk7z3ajc9w6e0u7clo 0 179837 1377307 2026-07-26T16:30:23Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox historic site | name = ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು | native_name = ഇടക്കൽ ഗുഹകൾ | native_name_lang = ಮಲಯಾಳಂ | other_name = | image = {{Photomontage | photo1a = Edakkal Cave.jpg | photo2a = Edakkal caves.JPG | photo2b = Cave at Edakkal(Inside).JPG | photo3a = Edakkal Caves 0423.jpg | photo3b = View from edakkal caves 03.jpg | size = 220 | position = center | spacing = 3 | color = #FFFFFF | border = 3 | color_bo... 1377307 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು | native_name = ഇടക്കൽ ഗുഹകൾ | native_name_lang = ಮಲಯಾಳಂ | other_name = | image = {{Photomontage | photo1a = Edakkal Cave.jpg | photo2a = Edakkal caves.JPG | photo2b = Cave at Edakkal(Inside).JPG | photo3a = Edakkal Caves 0423.jpg | photo3b = View from edakkal caves 03.jpg | size = 220 | position = center | spacing = 3 | color = #FFFFFF | border = 3 | color_border = green }} | image_size = | alt = | caption = | image_map = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_alt = ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು | pushpin_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|11|37|28.81|N|76|14|8.88|E|display=inline,title}} | gbgridref = | pushpin_label = | location = [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]] | region = [[ಭಾರತ]] | type = | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | builder = | material = | built = [[6ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನ BC|6000 BC]]-[[1700s BC (decade)|1700 BC]] | abandoned = | epochs = <!-- actually displays as "Periods" --> | cultures = | dependency_of = | occupants = | events = | discovered = 1890ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡ್ ಫಾಸೆಟ್ | excavations = | archaeologists = | condition = | owner = | management = | public_access = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | architecture = | notes = }} {{Keralahistory}} '''ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು''' [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿಯಲ್ಲಿನ ದೂರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು [[ಅಂಬುಕುಟ್ಟಿ ಮಲ]]ದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ {{convert|1200 |m|ft|abbr=on}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ, ಇದು [[ಮೈಸೂರು]]ನ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ]] ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಾಚೀನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗದ ಬಳಿ ಇದೆ. ಗುಹೆಗಳ ಒಳಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 6,000 BCE ಯಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಕೆತ್ತನೆಯ ಶಿಲಾಲಿಪಿಗಳಿವೆ,<ref>{{Cite web |url=http://globalvisiontours.com/kerala/wayanad/edakkal-caves.aspx |title=Edakkal Caves&#124;Places Around in Wayanad |access-date=18 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170720031335/http://www.globalvisiontours.com/kerala/wayanad/edakkal-caves.aspx |archive-date=20 July 2017 |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article2331087.ece |title=Protecting megaliths to keep history alive ''The Hindu'' daily |website=[[The Hindu]] |access-date=18 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901110525/http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article2331087.ece |archive-date=1 September 2011 |url-status=dead }}</ref> ಇದು [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ಮಾನವನಿಂದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ವಸಾಹತಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2007/10/28/stories/2007102851830300.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20071029212550/http://www.hindu.com/2007/10/28/stories/2007102851830300.htm | url-status=dead | archive-date=2007-10-29 | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] | title=Archaeologists rock solid behind Edakkal Cave | date=2007-10-28}}</ref> ಎಡಕ್ಕಲ್ನ [[ಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದಲ್ಲೇ [[ಕೊಲ್ಲಂ]]ನ ಶೆಂತುರಿನಿ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದಿಂದ ತಿಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://wayanad.nic.in/edakkalcave.htm |title=Edakkal Caves |publisher=Wayanad.nic |access-date=2007-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060529222201/http://wayanad.nic.in/edakkalcave.htm |archive-date=29 May 2006 }}</ref> ಕೇರಳದ ಶೆಂತುರಿನಿ (ಶೆಂದುರ್ನಿ) ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಗುಹಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗದ (ಮಧ್ಯ ಶಿಲಾಯುಗ) ಕಾಲದವು. == ಶಿಲಾಲಿಪಿಗಳು == ಇವು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸುಮಾರು {{convert|96|ft|m|abbr=on}} ಉದ್ದ ಮತ್ತು {{convert|22|ft|m|abbr=on}} ಅಗಲ, {{convert|30|ft|m|adj=mid|-ಆಳ}}ದ ಬಿರುಕು ಅಥವಾ ಬಂಡೆಯ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬಂಡೆಯ ತುಂಡೊಂದು ಮುಖ್ಯ ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಬಿರುಕಿನ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಟನ್ ತೂಕದ ಬಂಡೆಯಿದ್ದು, ಅದು ಬಿರುಕನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಗುಹೆಯ 'ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ'ಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಕೃತಿಗಳು, ಮಾನವರು ಬಳಸಿದ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬೇಕಾದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ವಸಾಹತಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.wyd.kerala.gov.in/places.htm |title = Edakkal Cave |publisher = Kerala gov |access-date = 2007-04-07 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070403172735/http://www.wyd.kerala.gov.in/places.htm |archive-date = 2007-04-03 }}</ref> ಗುಹೆಯೊಳಗಿನ [[ಶಿಲಾಲಿಪಿ]]ಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯವು 8,000 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹಿಂದಿನದಾಗಿರಬಹುದು. ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ವಾಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂದು ಪುರಾವೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.edakkal.com/ |title=Edakkal Caves |publisher=Edakkal Caves Website |access-date=2007-04-07 }}</ref> ಈ ಗುಹೆಗಳನ್ನು 1890ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ರಾಜ್ಯದ ಮಾಜಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಫ್ರೆಡ್ ಫಾಸೆಟ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವುಗಳ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಅವರು ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆದು, ವಿದ್ವಾಂಸರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದರು.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/04/06/stories/2006040602020200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109150447/http://www.hindu.com/2006/04/06/stories/2006040602020200.htm |url-status=dead |archive-date=2007-11-09 |title=Throwing new light on Edakkal Caves |access-date=2007-04-07 |location=Chennai, India |newspaper=[[The Hindu]] |date=2006-04-06 }}</ref> == ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಭವನೀಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == ಗುಹೆಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6,000 ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]ದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1,000 ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಚಿತ್ರಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಗುಂಪು [[ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ]]ಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಭವನೀಯ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article142152.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926052348/http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article142152.ece |url-status=dead |archive-date=26 September 2013 |title='Edakkal cave findings related to Indus Valley civilization |newspaper=The New Indian Express |date=2009-10-22 |access-date=2012-08-17}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.scribd.com/doc/26510292/Sarasvati-River-Indus-Script-Ancient-Village-Or |title=Sarasvati River Indus Script Ancient Village Or |publisher=Scribd.com |access-date=2012-08-17 |archive-date=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105071155/http://www.scribd.com/doc/26510292/Sarasvati-River-Indus-Script-Ancient-Village-Or |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Symbols-akin-to-Indus-valley-culture-discovered/Article1-459163.aspx |title=Symbols akin to Indus valley culture discovered |publisher=Hindustan Times |date=2009-09-29 |access-date=2012-08-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128222211/http://www.hindustantimes.com/Symbols-akin-to-Indus-valley-culture-discovered/Article1-459163.aspx |archive-date=2011-01-28 }}</ref> ''ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ''ಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ರಾಘವ ವರಿಯರ್]] ಅವರು "ಜಾರ್ ಕಪ್ ಹೊಂದಿರುವ ಮನುಷ್ಯ" ಎಂಬ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಈ ಕಂಡುಹಿಡುವಳಿಯು ಹರಪ್ಪಾ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಎಡಕ್ಕಲ್ನ "ಜಾರ್ ಕಪ್ ಹೊಂದಿರುವ ಮನುಷ್ಯ" ಚಿಹ್ನೆಯು ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ತಿಳಿದಿರುವವುಗಳಿಗಿಂತ ಸಿಂಧೂ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ರೀ ವರಿಯರ್ ಅವರು "ಈ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹರಪ್ಪಾ ನಾಗರಿಕತೆಯಂತೆಯೇ ಇದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಸಾರವು ನಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಹೋಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ತಪ್ಪು." ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. [[ಸಿಂಧೂ ಲಿಪಿ|ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ]] ಲಿಪಿಗಳ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಇರವತಂ ಮಹಾದೇವನ್]] ಅವರು ಕಂಡುಹಿಡುವಳಿಗಳು ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, ಅದನ್ನು "ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರ" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/states/article26324.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Symbols akin to Indus valley culture discovered in Kerala | date=2009-09-29}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಶಿಲಾಲಿಪಿ]] * [[ಬಂಡೆಯ ಕಲೆ]] * [[ಭಿಂಬೇಟ್ಕಾದ ಬಂಡೆಯ ಆಶ್ರಯಗಳು]] * [[ಎಡಕ್ಕಲ್ಲು ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ]] == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> File:Edakkal Stone Age Carving.jpg|[[ಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು File:Petroglyphs in Edakkal Caves.jpg|ಸುಮಾರು 6000 BC ಯಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ [[ಶಿಲಾಲಿಪಿ]]ಗಳು File:Ambukuthi mala.jpg|ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ File:View from the Edakkal caves.jpg|ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನೋಟ File:Edakkal, Wayanad, Kerala, India. (4649462247).jpg|ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತುವುದು File:Kadamba inscription from Kerala.jpg|ಎಡಕ್ಕಲ್ (ಉತ್ತರ ಕೇರಳ) ನಿಂದ ಕದಂಬ ಅರಸ ವಿಷ್ಣುವರ್ಮನ ({{Circa|5ನೇ}}-6ನೇ ಶತಮಾನ CE) ಪ್ರಾಕೃತ ಗ್ರಂಥ ಶಾಸನ </gallery> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons category|Edakkal Caves}} * [https://web.archive.org/web/20091003011154/http://www.hindu.com/mp/2006/02/18/stories/2006021801090300.htm ಒಂದು ಇತಿಹಾಸದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ] * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20060818112024/http://www.cave-biology.org/ cave-biology.org]}} ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗುಹಾ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ (ಬಯೋಸ್ಪೆಲಿಯಾಲಜಿ). * [http://www.keralatourism.org/wayanad/edakkal-caves-ambukuthi-hills.php ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ] [[Category:ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ಗುಹೆಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಹೆಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[Category:ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ]] [[Category:ಕೇರಳದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] [[Category:ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ]] [[Category:ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] sef531vgr7mh3rv28yfa5cmgawhqb17 1377308 1377307 2026-07-26T16:33:39Z A826 72368 1377308 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox historic site | name = ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು | native_name = ഇടക്കൽ ഗുഹകൾ | native_name_lang = ಮಲಯಾಳಂ | other_name = | image = {{Photomontage | photo1a = Edakkal Cave.jpg | photo2a = Edakkal caves.JPG | photo2b = Cave at Edakkal(Inside).JPG | photo3a = Edakkal Caves 0423.jpg | photo3b = View from edakkal caves 03.jpg | size = 220 | position = center | spacing = 3 | color = #FFFFFF | border = 3 | color_border = green }} | image_size = | alt = | caption = | image_map = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_alt = ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು | pushpin_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|11|37|28.81|N|76|14|8.88|E|display=inline,title}} | gbgridref = | pushpin_label = | location = [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]] | region = [[ಭಾರತ]] | type = | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | builder = | material = | built = [[6ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನ BC|6000 BC]]-[[1700s BC (decade)|1700 BC]] | abandoned = | epochs = <!-- actually displays as "Periods" --> | cultures = | dependency_of = | occupants = | events = | discovered = 1890ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡ್ ಫಾಸೆಟ್ | excavations = | archaeologists = | condition = | owner = | management = | public_access = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | architecture = | notes = }} {{Keralahistory}} '''ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು''' [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿಯಲ್ಲಿನ ದೂರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು [[ಅಂಬುಕುಟ್ಟಿ ಮಲ]]ದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ {{convert|1200 |m|ft|abbr=on}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ, ಇದು [[ಮೈಸೂರು]]ನ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ]] ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಾಚೀನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗದ ಬಳಿ ಇದೆ. ಗುಹೆಗಳ ಒಳಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 6,000 BCE ಯಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಕೆತ್ತನೆಯ ಶಿಲಾಲಿಪಿಗಳಿವೆ,<ref>{{Cite web |url=http://globalvisiontours.com/kerala/wayanad/edakkal-caves.aspx |title=Edakkal Caves&#124;Places Around in Wayanad |access-date=18 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170720031335/http://www.globalvisiontours.com/kerala/wayanad/edakkal-caves.aspx |archive-date=20 July 2017 |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article2331087.ece |title=Protecting megaliths to keep history alive ''The Hindu'' daily |website=[[The Hindu]] |access-date=18 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901110525/http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article2331087.ece |archive-date=1 September 2011 |url-status=dead }}</ref> ಇದು [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ಮಾನವನಿಂದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ವಸಾಹತಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2007/10/28/stories/2007102851830300.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20071029212550/http://www.hindu.com/2007/10/28/stories/2007102851830300.htm | url-status=dead | archive-date=2007-10-29 | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] | title=Archaeologists rock solid behind Edakkal Cave | date=2007-10-28}}</ref> ಎಡಕ್ಕಲ್ನ [[ಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದಲ್ಲೇ [[ಕೊಲ್ಲಂ]]ನ ಶೆಂತುರಿನಿ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದಿಂದ ತಿಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://wayanad.nic.in/edakkalcave.htm |title=Edakkal Caves |publisher=Wayanad.nic |access-date=2007-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060529222201/http://wayanad.nic.in/edakkalcave.htm |archive-date=29 May 2006 }}</ref> ಕೇರಳದ ಶೆಂತುರಿನಿ (ಶೆಂದುರ್ನಿ) ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಗುಹಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗದ (ಮಧ್ಯ ಶಿಲಾಯುಗ) ಕಾಲದವು. == ಶಿಲಾಲಿಪಿಗಳು == ಇವು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸುಮಾರು {{convert|96|ft|m|abbr=on}} ಉದ್ದ ಮತ್ತು {{convert|22|ft|m|abbr=on}} ಅಗಲ, {{convert|30|ft|m|adj=mid|-ಆಳ}}ದ ಬಿರುಕು ಅಥವಾ ಬಂಡೆಯ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬಂಡೆಯ ತುಂಡೊಂದು ಮುಖ್ಯ ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಬಿರುಕಿನ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಟನ್ ತೂಕದ ಬಂಡೆಯಿದ್ದು, ಅದು ಬಿರುಕನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಗುಹೆಯ 'ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ'ಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಕೃತಿಗಳು, ಮಾನವರು ಬಳಸಿದ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬೇಕಾದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ವಸಾಹತಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.wyd.kerala.gov.in/places.htm |title = Edakkal Cave |publisher = Kerala gov |access-date = 2007-04-07 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070403172735/http://www.wyd.kerala.gov.in/places.htm |archive-date = 2007-04-03 }}</ref> ಗುಹೆಯೊಳಗಿನ [[ಶಿಲಾಲಿಪಿ]]ಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯವು 8,000 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹಿಂದಿನದಾಗಿರಬಹುದು. ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ವಾಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂದು ಪುರಾವೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.edakkal.com/ |title=Edakkal Caves |publisher=Edakkal Caves Website |access-date=2007-04-07 }}</ref> ಈ ಗುಹೆಗಳನ್ನು 1890ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ರಾಜ್ಯದ ಮಾಜಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಫ್ರೆಡ್ ಫಾಸೆಟ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವುಗಳ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಅವರು ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆದು, ವಿದ್ವಾಂಸರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದರು.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/04/06/stories/2006040602020200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109150447/http://www.hindu.com/2006/04/06/stories/2006040602020200.htm |url-status=dead |archive-date=2007-11-09 |title=Throwing new light on Edakkal Caves |access-date=2007-04-07 |location=Chennai, India |newspaper=[[The Hindu]] |date=2006-04-06 }}</ref> == ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಭವನೀಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == ಗುಹೆಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6,000 ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]ದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1,000 ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಚಿತ್ರಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಗುಂಪು [[ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ]]ಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಭವನೀಯ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article142152.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926052348/http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article142152.ece |url-status=dead |archive-date=26 September 2013 |title='Edakkal cave findings related to Indus Valley civilization |newspaper=The New Indian Express |date=2009-10-22 |access-date=2012-08-17}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.scribd.com/doc/26510292/Sarasvati-River-Indus-Script-Ancient-Village-Or |title=Sarasvati River Indus Script Ancient Village Or |publisher=Scribd.com |access-date=2012-08-17 |archive-date=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105071155/http://www.scribd.com/doc/26510292/Sarasvati-River-Indus-Script-Ancient-Village-Or |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Symbols-akin-to-Indus-valley-culture-discovered/Article1-459163.aspx |title=Symbols akin to Indus valley culture discovered |publisher=Hindustan Times |date=2009-09-29 |access-date=2012-08-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128222211/http://www.hindustantimes.com/Symbols-akin-to-Indus-valley-culture-discovered/Article1-459163.aspx |archive-date=2011-01-28 }}</ref> ''ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ''ಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ರಾಘವ ವರಿಯರ್]] ಅವರು "ಜಾರ್ ಕಪ್ ಹೊಂದಿರುವ ಮನುಷ್ಯ" ಎಂಬ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಈ ಕಂಡುಹಿಡುವಳಿಯು ಹರಪ್ಪಾ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಎಡಕ್ಕಲ್ನ "ಜಾರ್ ಕಪ್ ಹೊಂದಿರುವ ಮನುಷ್ಯ" ಚಿಹ್ನೆಯು ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ತಿಳಿದಿರುವವುಗಳಿಗಿಂತ ಸಿಂಧೂ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ರೀ ವರಿಯರ್ ಅವರು "ಈ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹರಪ್ಪಾ ನಾಗರಿಕತೆಯಂತೆಯೇ ಇದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಸಾರವು ನಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಹೋಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ತಪ್ಪು." ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. [[ಸಿಂಧೂ ಲಿಪಿ|ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ]] ಲಿಪಿಗಳ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಇರವತಂ ಮಹಾದೇವನ್]] ಅವರು ಕಂಡುಹಿಡುವಳಿಗಳು ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, ಅದನ್ನು "ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರ" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/states/article26324.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Symbols akin to Indus valley culture discovered in Kerala | date=2009-09-29}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಶಿಲಾಲಿಪಿ]] * [[ಬಂಡೆಯ ಕಲೆ]] * [[ಭಿಂಬೇಟ್ಕಾದ ಬಂಡೆಯ ಆಶ್ರಯಗಳು]] * [[ಎಡಕ್ಕಲ್ಲು ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ]] == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> File:Edakkal Stone Age Carving.jpg|[[ಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು File:Petroglyphs in Edakkal Caves.jpg|ಸುಮಾರು 6000 BC ಯಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ [[ಶಿಲಾಲಿಪಿ]]ಗಳು File:Ambukuthi mala.jpg|ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ File:View from the Edakkal caves.jpg|ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನೋಟ File:Edakkal, Wayanad, Kerala, India. (4649462247).jpg|ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತುವುದು File:Kadamba inscription from Kerala.jpg|ಎಡಕ್ಕಲ್ (ಉತ್ತರ ಕೇರಳ) ನಿಂದ ಕದಂಬ ಅರಸ ವಿಷ್ಣುವರ್ಮನ ({{Circa|5ನೇ}}-6ನೇ ಶತಮಾನ CE) ಪ್ರಾಕೃತ ಗ್ರಂಥ ಶಾಸನ </gallery> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons category|Edakkal Caves}} * [https://web.archive.org/web/20091003011154/http://www.hindu.com/mp/2006/02/18/stories/2006021801090300.htm ಒಂದು ಇತಿಹಾಸದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ] * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20060818112024/http://www.cave-biology.org/ cave-biology.org]}} ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗುಹಾ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ (ಬಯೋಸ್ಪೆಲಿಯಾಲಜಿ). * [http://www.keralatourism.org/wayanad/edakkal-caves-ambukuthi-hills.php ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ] [[Category:ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ಗುಹೆಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಹೆಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[Category:ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ]] [[Category:ಕೇರಳದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] [[Category:ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ]] [[Category:ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] cs6znr5crirurm728plrife4w8v4qgb 3 179838 1377310 2026-07-26T16:49:53Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377310 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ವಿನಾಯಕ್}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೧೯, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) aumr2ed8orehmu7uizewmlcjyqbsbox 3 179839 1377311 2026-07-26T16:51:12Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377311 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Malappa seetimani}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೨೧, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) nldf0m7spjzx36m4s7gm4msy64zxx50 2 179840 1377312 2026-07-26T17:14:47Z Vinoda mamatharai 34224 ಹೊಸ ಪುಟ: [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|left|60px]] [[File:Logo of Assamese Wikimedia Community-as.svg|right|90px]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|center|600px]] '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮ... 1377312 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|left|60px]] [[File:Logo of Assamese Wikimedia Community-as.svg|right|90px]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|center|600px]] '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026 ಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== *'''ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. *'''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. *'''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. *'''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== <div style="margin:5px; padding:5px; float:left;"> [[File:Vertical decoration design.svg|left|50px]] </div> ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಸೇರಿ== <center> {{Clickable button 2|Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|url={{fullurl:Kerala Culture Month 2026/Participants/List|action=edit}}|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinodamamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions''' — ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard''' — ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules''' — ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== *'''ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. *'''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. *'''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. *'''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== <div style="margin:5px; padding:5px; float:left;"> [[File:Vertical decoration design.svg|left|50px]] </div> ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಸೇರಿ== <center> {{Clickable button 2|Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|url={{fullurl:Kerala Culture Month 2026/Participants/List|action=edit}}|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinodamamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions''' — ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard''' — ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules''' — ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] 2wfylz6m2versfsf453flju3aj2xnmm 3 179841 1377313 2026-07-26T17:47:46Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377313 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಮಾಲೂರು ವಿಜಿ, ಮಾಲೂರು ವಿಜಯ್}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೧೭, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) m7qemsuo483df9syypo80kyv4k7z005 3 179842 1377321 2026-07-27T01:54:44Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377321 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Vishwasvishwas63}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೨೪, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) d637gq7grqm8hrpolqpejim2ediiz2m 3 179843 1377323 2026-07-27T02:25:14Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377323 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Sheelabpujari}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೫೫, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) 4nnh1za4mfm81bi1r14hrtyg2m0rny6 4 179844 1377324 2026-07-27T02:53:03Z Vinoda mamatharai 34224 ಹೊಸ ಪುಟ: [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|left|60px]] [[File:Logo of Assamese Wikimedia Community-as.svg|right|90px]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|center|600px]] '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮ... 1377324 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|left|60px]] [[File:Logo of Assamese Wikimedia Community-as.svg|right|90px]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|center|600px]] '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026 ಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== *'''ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. *'''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. *'''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. *'''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== <div style="margin:5px; padding:5px; float:left;"> [[File:Vertical decoration design.svg|left|50px]] </div> ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಸೇರಿ== <center> {{Clickable button 2|Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|url={{fullurl:Kerala Culture Month 2026/Participants/List|action=edit}}|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinodamamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions''' — ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard''' — ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules''' — ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== *'''ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. *'''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. *'''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. *'''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== <div style="margin:5px; padding:5px; float:left;"> [[File:Vertical decoration design.svg|left|50px]] </div> ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಸೇರಿ== <center> {{Clickable button 2|Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|url={{fullurl:Kerala Culture Month 2026/Participants/List|action=edit}}|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinodamamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions''' — ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard''' — ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules''' — ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] 2wfylz6m2versfsf453flju3aj2xnmm 1377325 1377324 2026-07-27T03:04:53Z Vinoda mamatharai 34224 1377325 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|left|60px]] [[File:Logo of Assamese Wikimedia Community-as.svg|right|90px]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|center|600px]] '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026 ಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== *'''ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. *'''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. *'''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. *'''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== <div style="margin:5px; padding:5px; float:left;"> [[File:Vertical decoration design.svg|left|50px]] </div> ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಸೇರಿ== <center> {{Clickable button 2|Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|url={{fullurl:Kerala Culture Month 2026/Participants/List|action=edit}}|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinodamamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions''' — ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard''' — ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules''' — ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 doou9qhofm7atertu0nj3vesn66z65w 1377329 1377325 2026-07-27T04:43:24Z A826 72368 Cleaned up using [[WP:AutoEd|AutoEd]] 1377329 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|left|90px]] [[File:Wikipedia-logo-v3-kn.svg|right|90px]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|center|600px]] '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026 ಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== * '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. * '''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಸೇರಿ== <center> {{Clickable button 2|Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|url={{fullurl:Kerala Culture Month 2026/Participants/List|action=edit}}|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinodamamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions''' — ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard''' — ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules''' — ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 by8muaulbrnrf6tiudj3uq6ow5yq9o2 1377330 1377329 2026-07-27T04:43:44Z A826 72368 A826 moved page [[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]] to [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]] without leaving a redirect: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1377329 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|left|90px]] [[File:Wikipedia-logo-v3-kn.svg|right|90px]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|center|600px]] '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026 ಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== * '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. * '''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಸೇರಿ== <center> {{Clickable button 2|Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|url={{fullurl:Kerala Culture Month 2026/Participants/List|action=edit}}|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinodamamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions''' — ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard''' — ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules''' — ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 by8muaulbrnrf6tiudj3uq6ow5yq9o2 1377333 1377330 2026-07-27T05:00:25Z A826 72368 1377333 wikitext text/x-wiki {| style="border-collapse: collapse; width: 100%; background: #f9f5f0;" | style="width: 50px; vertical-align: top; padding: 0; background: #f9f5f0; background-image: url('https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Vertical_decoration_design.svg/50px-Vertical_decoration_design.svg.png'); background-repeat: repeat-y; background-position: center;" | &nbsp; | style="padding: 10px 15px 10px 15px; vertical-align: top; background: #f9f5f0;" | <div style="text-align: center; margin-bottom: 10px;"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|1200px|link=|alt=]] </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; gap: 20px; margin: 10px 0; border-bottom: 3px solid #2E8B57; padding-bottom: 10px; flex-wrap: wrap;"> [[File:Wikipedia-logo-v3-kn.svg|90px|link=|alt=]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|600px|link=|alt=]] [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|90px|link=|alt=]] </div> '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026 ಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== * '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. * '''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಸೇರಿ== <center> {{Clickable button 2|Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|url={{fullurl:Kerala Culture Month 2026/Participants/List|action=edit}}|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinodamamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions''' — ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard''' — ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules''' — ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 <div style="text-align: center; margin-top: 20px; border-top: 3px solid #2E8B57; padding-top: 10px;"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|1200px|link=|alt=]] </div> |} iz3b8b8citxf84mepki0v2roo2mljhr 1377334 1377333 2026-07-27T05:02:50Z A826 72368 1377334 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: center; margin-bottom: 10px; width: 100%;"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|1200px|link=|alt=]] </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; gap: 20px; margin: 10px 0; border-bottom: 3px solid #2E8B57; padding-bottom: 10px; flex-wrap: wrap;"> [[File:Wikipedia-logo-v3-kn.svg|120px|link=|alt=]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|300px|link=|alt=]] [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|120px|link=|alt=]] </div> '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026 ಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== * '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. * '''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಸೇರಿ== <center> {{Clickable button 2|Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|url={{fullurl:Kerala Culture Month 2026/Participants/List|action=edit}}|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinodamamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions''' — ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard''' — ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules''' — ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 <div style="text-align: center; margin-top: 20px; border-top: 3px solid #2E8B57; padding-top: 10px; width:100%"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|1200px|link=|alt=]] </div> sm5t4nqoiasabijvmrc1iy5wvu0jynl 1377335 1377334 2026-07-27T05:08:45Z A826 72368 1377335 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: center; margin-bottom: 10px; width: 100%;"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|1200px|link=|alt=]] </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; gap: 20px; margin: 10px 0; border-bottom: 3px solid #2E8B57; padding-bottom: 10px; flex-wrap: wrap;"> [[File:Wikipedia-logo-v3-kn.svg|120px|link=|alt=]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|300px|link=|alt=]] [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|120px|link=|alt=]] </div> '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026 ಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== * '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. * '''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಭಾಗವಹಿಸಿ== <center> {{Clickable button 2|meta:Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/Participants/List?action=edit}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinoda mamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions''' — ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard''' — ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules''' — ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ : ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 <div style="text-align: center; margin-top: 20px; border-top: 3px solid #2E8B57; padding-top: 10px; width:100%"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|1200px|link=|alt=]] </div> fojpd5rdgsv19654rrdn8fz2frobxq9 1377336 1377335 2026-07-27T05:18:35Z A826 72368 Cleaned up using [[WP:AutoEd|AutoEd]] 1377336 wikitext text/x-wiki <div style="display: flex; flex-direction: column; align-items: center; width: 100%;"> <div style="width: 100%; text-align: center;"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|100%|link=|alt=]] </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; gap: 20px; margin: 10px 0; padding-bottom: 10px; flex-wrap: wrap;"> [[File:Vertical decoration design.svg|20px|link=|alt=]] [[File:Wikipedia-logo-v3-kn.svg|100px|link=|alt=]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|300px|link=|alt=]] [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|100px|link=|alt=]] [[File:Vertical decoration design.svg|20px|link=|alt=]] </div> <div style="width: 100%; text-align: center;"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|100%|link=|alt=]] </div> </div> '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026 ಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== * '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. * '''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== * ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಭಾಗವಹಿಸಿ== <center> {{Clickable button 2|meta:Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/Participants/List?action=edit}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinoda mamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions'''—ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard'''—ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules'''—ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 <div style="text-align: center; margin-top: 20px; border-top: 3px solid #2E8B57; padding-top: 10px; width:100%"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|1200px|link=|alt=]] </div> qmsgcn4g64dslmnrxtjcx1er8iynfbt 1377387 1377336 2026-07-27T10:11:10Z A826 72368 /* ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ */ 1377387 wikitext text/x-wiki <div style="display: flex; flex-direction: column; align-items: center; width: 100%;"> <div style="width: 100%; text-align: center;"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|100%|link=|alt=]] </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; gap: 20px; margin: 10px 0; padding-bottom: 10px; flex-wrap: wrap;"> [[File:Vertical decoration design.svg|20px|link=|alt=]] [[File:Wikipedia-logo-v3-kn.svg|100px|link=|alt=]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|300px|link=|alt=]] [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|100px|link=|alt=]] [[File:Vertical decoration design.svg|20px|link=|alt=]] </div> <div style="width: 100%; text-align: center;"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|100%|link=|alt=]] </div> </div> '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026 ಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== * '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. * '''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== * ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಭಾಗವಹಿಸಿ== <center> {{Clickable button 2|meta:Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/Participants/List?action=edit}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinoda mamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions'''—ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard'''—ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules'''—ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 <div style="text-align: center; margin-top: 20px; border-top: 3px solid #2E8B57; padding-top: 10px; width:100%"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|1200px|link=|alt=]] </div> c090js7xtdj56fuxo0agdkz1ms8zq45 0 179845 1377341 2026-07-27T06:12:28Z Prathvi Acharya 87484 "[[:en:Special:Redirect/revision/1345913945|Kilimarathukavu Temple]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1377341 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple|name=Kilimarathukavu Temple|image=Kilimarathukavu.jpg|caption=The main temple|map_caption=Kilimarathukavu Temple, [[Kadakkal]], [[Kollam district|Kollam]], Kerala|coordinates={{coord|8|49|44.3|N|76|55|14.6|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kilimarathukavu_Temple&params=8_49_44.3_N_76_55_14.6_E_type:landmark_region:IN]|native_name=കിളിമരത്തുകാവ് ക്ഷേത്രം|country=India|state=[[Kerala]]|district=[[Kollam district|Kollam]]|location=[[Kadakkal]]|elevation_m=150|architecture=Traditional Kerala style|inscriptions=|creator=|governing_body=[[Travancore Devaswom Board]]|website=[http://www.kilimarathukavu.com/ www.kilimarathukavu.com]}}'''ಕಿಳಿಮರತ್ತುಕಾವು ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಾಲಯವು''' ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡಕ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವಗಳಲ್ಲಿ 'ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾ' ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಗ್ರಹವೂ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಒಂದು ರೂಪವೂ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗಿದೆ. ಕಿಳಿಮರತ್ತುಕಾವು ದೇವಾಲಯವನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯು (Travancore Devaswom Board) ತನ್ನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite web |title=Welcome to Travancore Devaswom Board – Travancore Devaswom Board |url=https://travancoredevaswomboard.org/about/ |access-date=2025-12-04 |language=en-US}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Kilimarathukavu_Old.jpg|thumb| ನವೀಕರಣದ ಮೊದಲು ಕಿಲಿಮರತುಕಾವು ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣ]] '''ಕಿಳಿಮರತ್ತುಕಾವು ದೇವಾಲಯವು''' ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಾಶವಾಗಿ ಕೇವಲ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಣಿಸುವ ಹೊಸ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 21 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref name=":1">{{Cite web |title=Kilimarthukava Temple Kadakkal Kerala |url=https://www.hindudevotionalblog.com/2017/01/kilimarthukava-temple-kadakkal-kerala.html |access-date=12 November 2024 |website=hindudevotionalblog.com}}</ref> == ದೇವಾಲಯದ ದಂತಕಥೆ == ಪಾರ್ವತಿಯ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಶಿವನು ಬೇಡನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯು ಬೇಡರ ಮಹಿಳೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಂದಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಸುರನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಶಿವನು (ತಮ್ಮ ವೇಷದಲ್ಲಿ) ತಮ್ಮ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದರು. ಇದರ ನಂತರ ನಡೆದ ವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಆ ಬೇಡನಿಗೆ (ವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿವನಿಗೆ) ಹೊಡೆದನು. ಪಾರ್ವತಿಯು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ತಡೆದು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಜವಾದ ಗುರುತನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದಳು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಅರ್ಜುನನು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಶಿವನು ಅವನಿಗೆ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು. ಗಣಪತಿ, ಮುರುಗನ್, ಶಾಸ್ತಾ ಮತ್ತು ಆಂಜನೇಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಇತರ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು ಸಹ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅರ್ಜುನನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಶಿವನು, "ನಾವು ಈಗ ಇರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಆಶೀರ್ವದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಶಿವನು ಕಣ್ಮರೆಯಾದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವೊಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು. ಇಂದು, ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಭಕ್ತರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. == ದೇವತೆಗಳು == ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಶಿವ [[ದೇವರು|ದೇವತೆಗಳಿದ್ದಾರೆ]] : ಶಿವ ಮತ್ತು ಮಹಾನಾದನ. <ref name=":0">{{Cite web |last=ashish |date=29 May 2020 |title=Kilimarathukavu Temple in Kerala – Kilimarathukavu Temple Pooja Timing, Location |url=https://tours.sacredyatra.com/temples/kilimarathukavu-temple-kollam-kerala/ |access-date=30 May 2025 |website=Religious & Pilgrimage Tour Packages}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Navarathri.jpg|right|thumb| ನವರಾತ್ರಿ ಪೂಜೆ]] ** ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಕುಂಭ ಮಾಸದಲ್ಲಿ '''ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ'''. ** ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಕನ್ನಿ ಮಾಸದಲ್ಲಿ '''ನವರಾತ್ರಿ'''. ** ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ತುಲಾಂ ಮಾಸದಲ್ಲಿ '''ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ'''. ** ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ವೃಶ್ಚಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ '''ಮಂಡಲಪೂಜೆ ಮಕರವಿಳಕ್ಕು'''. ** ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೇಡಂ ಮಾಸದಲ್ಲಿ '''ಹನುಮಾನ್ ಜಯಂತಿ'''.. [[ಚಿತ್ರ:Skandhashashti.jpg|right|thumb| ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ]] == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ * ಕಡಕ್ಕಲ್ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ * ಕುಲತುಪುಳ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯ * ಶಬರಿಮಲೆ * [[ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ|ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು * ಚೊಟ್ಟನಿಕರ ಭಗವತಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kilimarathukavu_Temple&params=8_49_44.3_N_76_55_14.6_E_type:landmark_region:IN ಜಿಯೋಹ್ಯಾಕ್ - ಕಿಲಿಮರತುಕಾವು ದೇವಸ್ಥಾನ] * [https://www.youtube.com/watch?v=Qj2vSzu8Rt0 ಸತ್ಯಸಾಯಿ ವೇದ ವಾಹಿನಿ – ವೇದ ಪಠಣ ಕೇಂದ್ರದ ಉದ್ಘಾಟನೆ -ಕಡಕ್ಕಲ್], ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವಿಡಿಯೋ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ) * [http://www.kilimarathukavu.com/ ಕಿಲಿಮರತುಕಾವು ದೇವಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ] nwlhgjxh04sol34elug2rummhx5u5kd 1377342 1377341 2026-07-27T06:26:12Z Prathvi Acharya 87484 1377342 wikitext text/x-wiki {{Short description|Hindu temple in Kerala, India}} {{Use dmy dates|date=July 2025}} {{Use Indian English|date=September 2019}} {{Infobox Hindu temple | name = ಕಿಲಿಮರತ್ತುಕಾವು ದೇವಸ್ಥಾನ | image = Kilimarathukavu.jpg | caption = The main temple | map_type = India Kerala | map_caption = Kilimarathukavu Temple, [[Kadakkal]], [[Kollam district|Kollam]], Kerala | coordinates = {{coord|8|49|44.3|N|76|55|14.6|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kilimarathukavu_Temple&params=8_49_44.3_N_76_55_14.6_E_type:landmark_region:IN] | native_name = കിളിമരത്തുകാവ് ക്ഷേത്രം | country = India | state = [[kerala]] | district = [[Kollam district|Kollam]] | location = [[Kadakkal]] | elevation_m = 150 | deity = [[Shiva]] | festivals = [[Shivaratri]], [[Surasamharam|Skanda Shashti]], [[Navaratri]], [[Hanuman Jayanti]] | architecture = Traditional Kerala style | temple_quantity = One | monument_quantity = As per traditional vastushastra | inscriptions = | year_completed = Records indicate the temple is thousands of years old. Renovated in the 21st century. | creator = | governing_body = [[Travancore Devaswom Board]] | website = [http://www.kilimarathukavu.com/ www.kilimarathukavu.com] }} {{databox}} '''ಕಿಲಿಮರತ್ತುಕಾವು ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಾಲಯವು''' [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕಡಕ್ಕಲ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವಗಳಲ್ಲಿ 'ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾ' ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಗ್ರಹವೂ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಒಂದು ರೂಪವೂ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗಿದೆ. ಕಿಳಿಮರತ್ತುಕಾವು ದೇವಾಲಯವನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯು ತನ್ನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite web |title=Welcome to Travancore Devaswom Board – Travancore Devaswom Board |url=https://travancoredevaswomboard.org/about/ |access-date=2025-12-04 |language=en-US}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Kilimarathukavu_Old.jpg|thumb| ನವೀಕರಣದ ಮೊದಲು ಕಿಲಿಮರತ್ತುಕಾವು ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣ]] '''ಕಿಲಿಮರತ್ತುಕಾವು ದೇವಾಲಯವು''' ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಾಶವಾಗಿ ಕೇವಲ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಣಿಸುವ ಹೊಸ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 21 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref name=":1">{{Cite web |title=Kilimarthukava Temple Kadakkal Kerala |url=https://www.hindudevotionalblog.com/2017/01/kilimarthukava-temple-kadakkal-kerala.html |access-date=12 November 2024 |website=hindudevotionalblog.com}}</ref> == ದೇವಾಲಯದ ದಂತಕಥೆ == [[ಪಾರ್ವತಿ]]ಯ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, [[ಶಿವ]]ನು ಬೇಡನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯು ಬೇಡರ ಮಹಿಳೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಜುನ]]ನ ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ದುರ್ಯೋಧನ]]ನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಂದಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಸುರನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಶಿವನು (ತಮ್ಮ ವೇಷದಲ್ಲಿ) ತಮ್ಮ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದರು. ಇದರ ನಂತರ ನಡೆದ ವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಆ ಬೇಡನಿಗೆ (ವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿವನಿಗೆ) ಹೊಡೆದನು. ಪಾರ್ವತಿಯು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ತಡೆದು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಜವಾದ ಗುರುತನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದಳು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಅರ್ಜುನನು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಶಿವನು ಅವನಿಗೆ [[ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು. [[ಗಣಪತಿ]], [[ಮುರುಗನ್]], [[ಶಾಸ್ತಾ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಜನೇಯ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಇತರ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು ಸಹ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅರ್ಜುನನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಶಿವನು, "ನಾವು ಈಗ ಇರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಆಶೀರ್ವದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಶಿವನು ಕಣ್ಮರೆಯಾದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಶಿವಲಿಂಗ]]ವೊಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು. ಇಂದು, ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಭಕ್ತರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. == ದೇವತೆಗಳು == ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಶಿವ [[ದೇವರು|ದೇವತೆಗಳಿದ್ದಾರೆ]] : ಶಿವ ಮತ್ತು ಮಹಾನಾದನ. <ref name=":0">{{Cite web |last=ashish |date=29 May 2020 |title=Kilimarathukavu Temple in Kerala – Kilimarathukavu Temple Pooja Timing, Location |url=https://tours.sacredyatra.com/temples/kilimarathukavu-temple-kollam-kerala/ |access-date=30 May 2025 |website=Religious & Pilgrimage Tour Packages}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Navarathri.jpg|right|thumb| ನವರಾತ್ರಿ ಪೂಜೆ]] ** ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಕುಂಭ ಮಾಸದಲ್ಲಿ '''ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ'''. ** ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಕನ್ನಿ ಮಾಸದಲ್ಲಿ '''ನವರಾತ್ರಿ'''. ** ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ತುಲಾಂ ಮಾಸದಲ್ಲಿ '''ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ'''. ** ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ವೃಶ್ಚಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ '''ಮಂಡಲಪೂಜೆ ಮಕರವಿಳಕ್ಕು'''. ** ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೇಡಂ ಮಾಸದಲ್ಲಿ '''ಹನುಮಾನ್ ಜಯಂತಿ'''.. [[ಚಿತ್ರ:Skandhashashti.jpg|right|thumb| ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ]] == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ * ಕಡಕ್ಕಲ್ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ * ಕುಲತುಪುಳ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯ * ಶಬರಿಮಲೆ * [[ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ|ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] * ಚೊಟ್ಟನಿಕರ ಭಗವತಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kilimarathukavu_Temple&params=8_49_44.3_N_76_55_14.6_E_type:landmark_region:IN ಜಿಯೋಹ್ಯಾಕ್ - ಕಿಲಿಮರತುಕಾವು ದೇವಸ್ಥಾನ] * [https://www.youtube.com/watch?v=Qj2vSzu8Rt0 ಸತ್ಯಸಾಯಿ ವೇದ ವಾಹಿನಿ – ವೇದ ಪಠಣ ಕೇಂದ್ರದ ಉದ್ಘಾಟನೆ -ಕಡಕ್ಕಲ್], ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವಿಡಿಯೋ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ) * [http://www.kilimarathukavu.com/ ಕಿಲಿಮರತುಕಾವು ದೇವಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] 112g3wik80gfvq2stuppf0qrupdo5rv 14 179846 1377343 2026-07-27T06:26:58Z Prathvi Acharya 87484 ಹೊಸ ಪುಟ: [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] 1377343 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] i1h0xylomqwyazw42lguzta90qmgoih 0 179847 1377354 2026-07-27T06:44:29Z Prathvi Acharya 87484 "[[:en:Special:Redirect/revision/1345546399|Kollam Pooram]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1377354 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = | caption = '''Kollam Pooram''' | official_name = '''Kollam Pooram''' | observedby = | date = Next Day of Vishu | observances = Temple Festival, ''Kuda Matam'', ''elephant show'' | type = Religious, Cultural | longtype = Temple Festival | significance = | date2011 = | date2012 = | date2013 = | holiday_name = Kollam Pooram | month = April | duration = 10 days | frequency = Annual }} '''ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ''' (ಮಲಯಾಳಂ: കൊല്ലം പൂരം) ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂನ ಆಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿರುವ 'ಆಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ'ದ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಬ್ಬದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. '''ಕುಡಮಾಟಂ''' ಆಚರಣೆಗಾಗಿ, ಮೂವತ್ತು ಆನೆಗಳನ್ನು ತಲಾ ಹದಿನೈದರಂತೆ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ತಾಮರಕುಳಂ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪುತಿಯಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರೀ ಕಡವೂರು ಅಖಿಲ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 'ಮೇಳಂ' ವಾದ್ಯಗಳ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ಕುಡಮಾಟಂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಾರೋಪದ ಅಂಗವಾಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ (ಸಿಡಿಮದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನ) ಇರುತ್ತದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ ==   * [[ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] * ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ಕೊಲ್ಲಂ ಬೀಚ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cite web |date=2011-11-17 |title=Festivals of Kollam – Kollam Pooram {{!}} kollamcity.in |url=http://kollamcity.in/kollam-pooram |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117064150/http://kollamcity.in/kollam-pooram |archive-date=17 November 2011 |access-date=2024-05-12}} * {{Cite web |title=കൊല്ലം പൂരം – കൊല്ലം പൂരം |url=https://kollampooram.com |access-date=2022-08-03 |language=en-US}} 2j1r4lpaw2d6eleocrkk53rmw0wbzc6 1377355 1377354 2026-07-27T06:52:10Z Prathvi Acharya 87484 1377355 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian festival}} {{Use dmy dates|date=June 2018}} {{Use Indian English|date=June 2018}} {{Infobox holiday | image = | caption = '''Kollam Pooram''' | official_name = '''Kollam Pooram''' | observed by = | date = Next Day of Vishu | observances = Temple Festival, ''Kuda Matam'', ''elephant show'' | type = Religious, Cultural | longtype = Temple Festival | significance = | date2011 = | date2012 = | date2013 = | holiday_name = Kollam Pooram | month = April | duration = 10 days | frequency = Annual }} '''ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ''' (ಮಲಯಾಳಂ: കൊല്ലം പൂരം) ಎಂಬುದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂನ ಆಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿರುವ '[[ಆಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]]'ದ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Kollam Pooram today|url=http://www.thehindu.com/2005/04/15/stories/2005041511910300.htm|archive-url=https://archive.today/20160728063941/http://www.thehindu.com/2005/04/15/stories/2005041511910300.htm|url-status=dead|archive-date=28 July 2016|access-date=6 August 2015|work=[[The Hindu]]|date=15 April 2005}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬವು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಬ್ಬದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. '''ಕುಡಮಾಟಂ''' ಆಚರಣೆಗಾಗಿ, ಮೂವತ್ತು [[ಆನೆ]]ಗಳನ್ನು ತಲಾ ಹದಿನೈದರಂತೆ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ತಾಮರಕುಳಂ [[ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಪುತಿಯಕಾವು [[ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರೀ ಕಡವೂರು ಅಖಿಲ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 'ಮೇಳಂ' ವಾದ್ಯಗಳ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ಕುಡಮಾಟಂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಾರೋಪದ ಅಂಗವಾಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ (ಸಿಡಿಮದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನ) ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Kollam Pooram draws huge crowds|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollam-pooram-draws-huge-crowds/article7111750.ece|access-date=6 August 2015|work=[[The Hindu]]|date=17 April 2015}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ ==  * [[ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] * ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ಕೊಲ್ಲಂ ಬೀಚ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cite web |date=2011-11-17 |title=Festivals of Kollam – Kollam Pooram {{!}} kollamcity.in |url=http://kollamcity.in/kollam-pooram |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117064150/http://kollamcity.in/kollam-pooram |archive-date=17 November 2011 |access-date=2024-05-12}} * {{Cite web |title=കൊല്ലം പൂരം – കൊല്ലം പൂരം |url=https://kollampooram.com |access-date=2022-08-03 |language=en-US}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಏಪ್ರಿಲ್ ಆಚರಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು]] jp0rlqgkc5hilcqfelbftwohafqyd54 1377356 1377355 2026-07-27T06:54:00Z Prathvi Acharya 87484 1377356 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian festival}} {{Use dmy dates|date=June 2018}} {{Use Indian English|date=June 2018}} {{Infobox holiday | image = | caption = '''Kollam Pooram''' | official_name = '''Kollam Pooram''' | observed by = | date = Next Day of Vishu | observances = Temple Festival, ''Kuda Matam'', ''elephant show'' | type = Religious, Cultural | longtype = Temple Festival | significance = | date2011 = | date2012 = | date2013 = | holiday_name = Kollam Pooram | month = April | duration = 10 days | frequency = Annual }} '''ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ''' (ಮಲಯಾಳಂ: കൊല്ലം പൂരം) ಎಂಬುದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂನ ಆಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿರುವ '[[ಆಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]]'ದ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Kollam Pooram today|url=http://www.thehindu.com/2005/04/15/stories/2005041511910300.htm|archive-url=https://archive.today/20160728063941/http://www.thehindu.com/2005/04/15/stories/2005041511910300.htm|url-status=dead|archive-date=28 July 2016|access-date=6 August 2015|work=[[The Hindu]]|date=15 April 2005}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬವು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಬ್ಬದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. '''ಕುಡಮಾಟಂ''' ಆಚರಣೆಗಾಗಿ, ಮೂವತ್ತು [[ಆನೆ]]ಗಳನ್ನು ತಲಾ ಹದಿನೈದರಂತೆ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ತಾಮರಕುಳಂ [[ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಪುತಿಯಕಾವು [[ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರೀ ಕಡವೂರು ಅಖಿಲ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 'ಮೇಳಂ' ವಾದ್ಯಗಳ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ಕುಡಮಾಟಂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಾರೋಪದ ಅಂಗವಾಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ (ಸಿಡಿಮದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನ) ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Kollam Pooram draws huge crowds|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollam-pooram-draws-huge-crowds/article7111750.ece|access-date=6 August 2015|work=[[The Hindu]]|date=17 April 2015}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] * ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ಕೊಲ್ಲಂ ಬೀಚ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cite web |date=2011-11-17 |title=Festivals of Kollam – Kollam Pooram {{!}} kollamcity.in |url=http://kollamcity.in/kollam-pooram |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117064150/http://kollamcity.in/kollam-pooram |archive-date=17 November 2011 |access-date=2024-05-12}} * {{Cite web |title=കൊല്ലം പൂരം – കൊല്ലം പൂരം |url=https://kollampooram.com |access-date=2022-08-03 |language=en-US}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಏಪ್ರಿಲ್ ಆಚರಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು]] am4o2n17705iimxsl49osm4hwvht64e 1377357 1377356 2026-07-27T06:54:27Z Prathvi Acharya 87484 1377357 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian festival}} {{Use dmy dates|date=June 2018}} {{Use Indian English|date=June 2018}} {{Infobox holiday | image = | caption = '''Kollam Pooram''' | official_name = '''Kollam Pooram''' | observed by = | date = Next Day of Vishu | observances = Temple Festival, ''Kuda Matam'', ''elephant show'' | type = Religious, Cultural | longtype = Temple Festival | significance = | date2011 = | date2012 = | date2013 = | holiday_name = Kollam Pooram | month = April | duration = 10 days | frequency = Annual }} '''ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ''' (ಮಲಯಾಳಂ: കൊല്ലം പൂരം) ಎಂಬುದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂನ ಆಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿರುವ '[[ಆಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]]'ದ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Kollam Pooram today|url=http://www.thehindu.com/2005/04/15/stories/2005041511910300.htm|archive-url=https://archive.today/20160728063941/http://www.thehindu.com/2005/04/15/stories/2005041511910300.htm|url-status=dead|archive-date=28 July 2016|access-date=6 August 2015|work=[[The Hindu]]|date=15 April 2005}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬವು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಬ್ಬದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. '''ಕುಡಮಾಟಂ''' ಆಚರಣೆಗಾಗಿ, ಮೂವತ್ತು [[ಆನೆ]]ಗಳನ್ನು ತಲಾ ಹದಿನೈದರಂತೆ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ತಾಮರಕುಳಂ [[ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಪುತಿಯಕಾವು [[ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರೀ ಕಡವೂರು ಅಖಿಲ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 'ಮೇಳಂ' ವಾದ್ಯಗಳ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ಕುಡಮಾಟಂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಾರೋಪದ ಅಂಗವಾಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ (ಸಿಡಿಮದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನ) ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Kollam Pooram draws huge crowds|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollam-pooram-draws-huge-crowds/article7111750.ece|access-date=6 August 2015|work=[[The Hindu]]|date=17 April 2015}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] * [[ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬೀಚ್]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cite web |date=2011-11-17 |title=Festivals of Kollam – Kollam Pooram {{!}} kollamcity.in |url=http://kollamcity.in/kollam-pooram |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117064150/http://kollamcity.in/kollam-pooram |archive-date=17 November 2011 |access-date=2024-05-12}} * {{Cite web |title=കൊല്ലം പൂരം – കൊല്ലം പൂരം |url=https://kollampooram.com |access-date=2022-08-03 |language=en-US}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಏಪ್ರಿಲ್ ಆಚರಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು]] cks4jkzigkogex3o6heo8bckgazc953 1377365 1377357 2026-07-27T07:01:06Z Prathvi Acharya 87484 1377365 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian festival}} {{Use dmy dates|date=June 2018}} {{Use Indian English|date=June 2018}} {{Infobox holiday | image = | caption = '''ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ ''' | official_name = '''ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ ''' | observed by = | date = ವಿಷು ಹಬ್ಬದ ಮರುದಿನ | observances = ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಸವ, ''ಕುಡಮಾಟಂ (ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಕೊಡೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ/ಆಚರಣೆ)'', ''ಆನೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ'' | type = Religious, Cultural | longtype = ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಸವ | significance = | date2011 = | date2012 = | date2013 = | holiday_name = Kollam Pooram | month = April | duration = 10 days | frequency = ವಾರ್ಷಿಕ }} '''ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ''' (ಮಲಯಾಳಂ: കൊല്ലം പൂരം) ಎಂಬುದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂನ ಆಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿರುವ '[[ಆಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]]'ದ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Kollam Pooram today|url=http://www.thehindu.com/2005/04/15/stories/2005041511910300.htm|archive-url=https://archive.today/20160728063941/http://www.thehindu.com/2005/04/15/stories/2005041511910300.htm|url-status=dead|archive-date=28 July 2016|access-date=6 August 2015|work=[[The Hindu]]|date=15 April 2005}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬವು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಬ್ಬದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. '''ಕುಡಮಾಟಂ''' ಆಚರಣೆಗಾಗಿ, ಮೂವತ್ತು [[ಆನೆ]]ಗಳನ್ನು ತಲಾ ಹದಿನೈದರಂತೆ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ತಾಮರಕುಳಂ [[ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಪುತಿಯಕಾವು [[ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರೀ ಕಡವೂರು ಅಖಿಲ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 'ಮೇಳಂ' ವಾದ್ಯಗಳ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ಕುಡಮಾಟಂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಾರೋಪದ ಅಂಗವಾಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ (ಸಿಡಿಮದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನ) ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Kollam Pooram draws huge crowds|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollam-pooram-draws-huge-crowds/article7111750.ece|access-date=6 August 2015|work=[[The Hindu]]|date=17 April 2015}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] * [[ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬೀಚ್]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cite web |date=2011-11-17 |title=Festivals of Kollam – Kollam Pooram {{!}} kollamcity.in |url=http://kollamcity.in/kollam-pooram |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117064150/http://kollamcity.in/kollam-pooram |archive-date=17 November 2011 |access-date=2024-05-12}} * {{Cite web |title=കൊല്ലം പൂരം – കൊല്ലം പൂരം |url=https://kollampooram.com |access-date=2022-08-03 |language=en-US}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಏಪ್ರಿಲ್ ಆಚರಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು]] 23fqhfzb4hwyz2rq6r2l5s2nh30bs1w 14 179848 1377358 2026-07-27T06:55:05Z Prathvi Acharya 87484 ಹೊಸ ಪುಟ: [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] 1377358 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] 6r3ewld3z5e7xkj7xqqxkiiebi6fchn 14 179849 1377359 2026-07-27T06:55:30Z Prathvi Acharya 87484 ಹೊಸ ಪುಟ: [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು ]] 1377359 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು ]] 3ezpzumhp8p1crwik0a0boutn4usy2k 14 179850 1377360 2026-07-27T06:55:55Z Prathvi Acharya 87484 ಹೊಸ ಪುಟ: [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] 1377360 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] khvu149mnll1bgvcydcqctipahs9zvp 14 179851 1377361 2026-07-27T06:56:13Z Prathvi Acharya 87484 ಹೊಸ ಪುಟ: [[ವರ್ಗ:ಏಪ್ರಿಲ್ ಆಚರಣೆಗಳು]] 1377361 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಏಪ್ರಿಲ್ ಆಚರಣೆಗಳು]] hwt1x8vg533cjwhcjmmqrjccfs80rtd 14 179852 1377362 2026-07-27T06:56:33Z Prathvi Acharya 87484 ಹೊಸ ಪುಟ: [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಹಬ್ಬಗಳು]] 1377362 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಹಬ್ಬಗಳು]] t8lihrx9ma9zvt7fl3hm939u87h1gjt 14 179853 1377363 2026-07-27T06:56:54Z Prathvi Acharya 87484 ಹೊಸ ಪುಟ: [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] 1377363 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] dyjip7o6hco9tpmauch059sr97vpzt7 14 179854 1377364 2026-07-27T06:57:15Z Prathvi Acharya 87484 ಹೊಸ ಪುಟ: [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು]] 1377364 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು]] 5uxg6ifov3y2ysppb6l0i8c9987quyz 0 179855 1377366 2026-07-27T07:04:18Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox airport | name = ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ | native_name = | image = Cochin International Airport Logo.png | image_size = 250 | image2 = Cochin international airport terminal.jpg | image2_size = 250 | caption2 = ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ | IATA = COK | ICAO = VOCI | type... 1377366 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ | native_name = | image = Cochin International Airport Logo.png | image_size = 250 | image2 = Cochin international airport terminal.jpg | image2_size = 250 | caption2 = ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ | IATA = COK | ICAO = VOCI | type = [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ]] (PPP) | owner_oper = {{bulleted list| | ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CIAL) {{small|(68.58%)}} | [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]] {{small|(32.42%)}}}} | area_served = [[ಕೊಚ್ಚಿ]] | location = [[ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿ]], ಕೊಚ್ಚಿ, [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | opened = {{start date and age|1999|05|25|df=yes}} | hub = | focus_city = [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]] | operating_base = {{ubl|class=nowrap | [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] | [[ಇಂಡಿಗೋ]]}} | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label = '''COK'''/VOCI | elevation_f = 30 | elevation_m = 9 | metric_elev = yes | coordinates = {{coord|10|09|12.00|N|76|23|17.39|E|type:airport|display=inline,title}} | website = {{URL|www.cial.aero}} | r1_number = 09/27 | r1_length_m = 3,445 | r1_length_f = 11,302 | r1_surface = [[ಆಸ್ಫಾಲ್ಟ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್|ಆಸ್ಫಾಲ್ಟ್]] | metric_rwy = yes | h1_number = H1 | h1_length_f = 63 | h1_length_m = 19 | h1_surface = [[ಆಸ್ಫಾಲ್ಟ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್|ಆಸ್ಫಾಲ್ಟ್]] | stat1_header = ಪ್ರಯಾಣಿಕರು | stat1_data = 1,13,02,552 ({{increase}} 1.5%) | stat2_header = ವಿಮಾನ ಚಲನೆಗಳು | stat2_data = 71,722 ({{decrease}} 0.5%) | stat3_header = ಸರಕು ಸಾಗಾಟ (ಟನ್ಗಳು) | stat3_data = 68,074.6 ({{increase}} 9.8%) | stat_year = ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 - ಮಾರ್ಚ್ 2026 <!--Do not change or remove the figures, these are strictly as per the sources mentioned below and changing them will cause conflicting with sources.--> | footnotes = ಮೂಲ: [[ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|AAI]]<ref>{{cite report |title=Annexure III: Airport-wise Passenger Traffic Statistics for March 2026 |url=https://web.archive.org/web/20260425035010/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k26Annex3.pdf |publisher=Airports Authority of India |date=April 2026 |access-date=17 July 2026}}</ref><ref>{{cite report |title=Annexure II: Airport-wise Aircraft Movement Statistics for March 2026 |url=https://web.archive.org/web/20260428091121/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k26Annex2.pdf |publisher=Airports Authority of India |date=April 2026 |access-date=17 July 2026}}</ref><ref>{{cite report |title=Annexure IV: Airport-wise Freight Traffic Statistics for March 2026 |url=https://web.archive.org/web/20260424120057/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k26Annex4.pdf |publisher=Airports Authority of India |date=April 2026 |access-date=17 July 2026}}</ref> }} '''ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' {{airport codes|COK|VOCI}}, ಇದನ್ನು '''ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೊಚ್ಚಿ, ಕೇರಳ]] ನಗರ ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವಾಗಿದೆ. [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು {{cvt|25|km}} ದೂರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇದು, ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, 2024 ರಂತೆ ಕೇರಳದ ಒಟ್ಟು ವಾಯು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯ 63% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="PAX">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/apr/08/crore-plus-transit-cial-in-2018-19-domestic-travellers-exceed-intl-1961513.html|title=Crore plus transit CIAL in 2018-19; domestic travellers exceed international|work=[[The New Indian Express]]|date=8 April 2019|access-date=5 March 2021|archive-date=6 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406185539/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/apr/08/crore-plus-transit-cial-in-2018-19-domestic-travellers-exceed-intl-1961513.html|url-status=live}}</ref> ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಚಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಭಾರತದ ಐದನೇ ಅತಿಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ,<ref>{{cite news |url=https://www.livemint.com/news/india/september-will-be-a-watershed-moment-for-bengaluru-airport-kempegowda-international-airport-delhi-mumbai-aviation-11723540963726.html |title=Why September will be a watershed moment for Bengaluru airport |newspaper=[[Mint (newspaper)|Mint]] |date=13 August 2024 |access-date=13 August 2024}}</ref> ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ [[ಭಾರತದ ಅತಿಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಎಂಟನೇ ಅತಿಜನನಿಬಿಡ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. 2024–25 ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 67,469 ವಿಮಾನ ಚಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ 11 ಮಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name="PAX"/><ref name="AAI3">{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k25Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=26 April 2025}}</ref> 2025 ರಂತೆ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 25 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು 30 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು 25 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶೀಯ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮೂರು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳು, ಒಂದು ಸರಕು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ {{convert|225000|m2|0}} ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="T3">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/photos/business-gallery/768117/cochin-international-airport-t3-new-terminal-interior-images-kochi-kerala/11/|title=Cochin International Airport new T3: From solar power to world-class facilities, this Kerala airport is special|work=[[The Financial Express (India)|Financial Express]]|date=18 July 2017|access-date=9 December 2018|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407004254/https://www.financialexpress.com/photos/business-gallery/768117/cochin-international-airport-t3-new-terminal-interior-images-kochi-kerala/11/|url-status=live}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ, ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[CIAL ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ|ಮೀಸಲಾದ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ]]ದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸಂಪೂರ್ಣ [[ಸೌರಶಕ್ತಿ]]ಯಿಂದ ಚಾಲಿತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/Politics/nYRV0SGkot3GIOvQrqhBXL/Worlds-first-solarrun-airport-in-Kochi.html|title=Cochin International Airport set to become worlds's first fully solar-powered major airport|access-date=5 March 2021|work=LiveMint|date=18 August 2015|archive-date=22 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322074258/https://www.livemint.com/Politics/nYRV0SGkot3GIOvQrqhBXL/Worlds-first-solarrun-airport-in-Kochi.html|url-status=live}}</ref><ref name="BBC">{{cite news |last=Menon |first=Supriya |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |title=How is the world's first solar powered airport faring? - BBC News |publisher=Bbc.com |access-date=1 December 2016 |work=BBC News |date=9 October 2015 |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525214353/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |url-status=live }}</ref> ಈ ಉದ್ಯಮಶೀಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕಾಗಿ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಇದು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರಿಸರ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.<ref name="UN">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jul/26/cial-chosen-for-un-environmental-honour-1848990.html|title=CIAL chosen for UN environmental honour|newspaper=[[The New Indian Express]]|date=26 July 2018|access-date=26 July 2018|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407102227/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jul/26/cial-chosen-for-un-environmental-honour-1848990.html|url-status=live}}</ref> ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ]] (PPP) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 32 ದೇಶಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 10,000 [[ಭಾರತೀಯ ವಲಸಿಗರು#ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ (NRI)|ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು]] ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="LAR">{{cite news|url=https://irisholidays.com/keralatourism/airports-in-kerala/|title=Airports in Kerala-Helpful guide for tourists visiting Kerala|date=8 November 2019|access-date=9 November 2019|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407004250/https://irisholidays.com/keralatourism/airports-in-kerala/|url-status=live}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]]ನಿಂದ 2020 ರಲ್ಲಿ [[ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್]]ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ವರ್ಷಕ್ಕೆ 5 ರಿಂದ 15 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು) ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |title=2020 - Best Airport by Size and Region |url=https://aci.aero/customer-experience-asq/asq-awards-and-recognition/asq-awards/current-winner-2020/best-airport-by-size-and-region/ |website=ACI World |access-date=3 March 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301172701/https://aci.aero/customer-experience-asq/asq-awards-and-recognition/asq-awards/current-winner-2020/best-airport-by-size-and-region/ |url-status=live }}</ref> ಹಿಂದೆ ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]] [[ಲಂಡನ್]]ನ [[ಗ್ಯಾಟ್ವಿಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಗ್ಯಾಟ್ವಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಹೀತ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೀತ್ರೂ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಂತೆ ಈ ವಿಮಾನಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿವೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್]] ನಂತಹ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿ-ಲಂಡನ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |title=Soon, British Airways To Launch Kochi Flights |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/soon-british-airways-to-launch-kochi-flights/articleshow/100317425.cms |website=The Times Of India |last= Narayanan K |first=Anantha |date=18 March 2023 |access-date=10 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Good News! British Airways To Start A Direct Flight Between London & Kochi Within Three Months |url=https://curlytales.com/good-news-british-airways-to-start-a-direct-flight-between-london-kochi-within-three-months/ |website=Curly Tales |last= Shaikh |first=Tooba |date=22 March 2023 |access-date=10 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=British Airways to Introduce Direct Flight Between London and Kochi |url=https://www.tusktravel.com/blog/british-airways-to-introduce-direct-flight-between-london-and-kochi/ |website=TuskTravel |date=22 March 2023 |access-date=10 May 2026}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿ 1936 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಾಯುಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ, [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ವಾಯುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಿತು. ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ಅದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗೆ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ವಿಮಾನ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://mod.nic.in/samachar/dec15-02/html/ch13.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207204637/http://mod.nic.in/samachar/dec15-02/html/ch13.htm|date=7 February 2012}}</ref> ಮಿಲಿಟರಿ ಸೌಲಭ್ಯವು ನೌಕಾ ಹೋರಾಟದ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಜಪಾನೀಸ್ ವಾಯುದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>The origin of INS Venduruthy can be traced to 31 August 1939, when a small naval contingent was positioned in Kochi under Royal Indian Navy Captain L. Wadeson, who assumed the duties of Naval Officer-in-Charge, Cochin. http://www.hindu.com/2010/07/02/stories/2010070250590200.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110921052604/http://www.hindu.com/2010/07/02/stories/2010070250590200.htm |date=21 September 2011 }}</ref> ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನೌಕಾ ಘಟಕವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/06/24/stories/2006062421530300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026103146/http://www.hindu.com/2006/06/24/stories/2006062421530300.htm |url-status=dead |archive-date=26 October 2012 |title=Kerala / Kochi News : INS Venduruthy celebrates anniversary |date=24 June 2006 |access-date=8 January 2014 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> ಭಾರತವು [[ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು]] ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯು [[ಐಎನ್ಎಸ್ ಗರುಡ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು, ಆದರೂ ಇದು ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿಸಿತು. 1980 ರ ದಶಕದ [[ಗಲ್ಫ್ ಆರ್ಥಿಕ ಏಳಿಗೆ|ಗಲ್ಫ್ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷ]]ವು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಲಸಿಗರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cial.aero |date=30 March 1994 |access-date=5 May 2014 |archive-date=11 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011082542/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51 |url-status=live }}</ref> ==ನಿರ್ಮಾಣ== [[File:Periyarfromplane.jpg|thumb|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇಳಿಯುತ್ತಿರುವ ವಿಮಾನದಿಂದ ನೋಟ.]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ {{INRConvert|1|b|lk=r}} ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು. ಮೇ 1993 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹಣಕಾಸು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರಿಂದ ಬಡ್ಡಿರಹಿತ ಸಾಲಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಗಳು, ರಫ್ತುದಾರರು, ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳಿಂದ ದೇಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸಾಲಗಳಿಂದ ಒದಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್]] ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸೊಸೈಟಿ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಜುಲೈ 1993 ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತಮ ಹಣಕಾಸು ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ, ಜೊತೆಗೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ, ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CIAL) ಎಂಬ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 1994 ರಲ್ಲಿ {{INRConvert|900|m}} ಅಧಿಕೃತ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="PIB Feature">{{cite web|publisher=Government of India, Press Information Bureau|url=http://pib.nic.in/feature/fe0599/f2205991.html|title=CIAL&nbsp;– A Novel Venture in Indian Civil Aviation|access-date=12 January 2011|archive-date=29 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829032306/http://pib.nic.in/feature/fe0599/f2205991.html|url-status=live}}</ref> 1996 ರಲ್ಲಿ, [[ಇ. ಕೆ. ನಾಯನಾರ್]] ಅವರು CIAL ಯೋಜನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವು ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಾಯನಾರ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಯೋಜನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸಿಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು CIAL ಗೆ ತಮ್ಮ ನಿರಂತರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು. 1997 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಮಾತುಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂಮಿಯನ್ನು CIAL ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="cial.aero">{{cite news|title=About CIAL A Brief History|url=https://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51|url-status=dead|archive-date=15 February 2020|access-date=30 July 2020|work=CIAL|date=30 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215145046/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟು {{convert|1213|acre|0|abbr=on|order=flip}} ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|publisher=CIAL|url=http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=54&linkId=54|title=CIAL: Corporate Project Details|access-date=28 September 2015|archive-date=28 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928161955/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=54&linkId=54|url-status=live}}</ref> ಸುಮಾರು 2,300 ಭೂಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು 872 ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಪುನರ್ವಸತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ವಸತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="CIAL">{{cite web|publisher=IIM Ahmedabad|url=http://www.iimahd.ernet.in/~graghu/CIAL.IIR.pdf|title=Governance Issues in Airport Development: Learnings From Cochin International Airport LTD|access-date=12 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614150605/http://www.iimahd.ernet.in/~graghu/CIAL.IIR.pdf|archive-date=14 June 2011}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಆಗಿನ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಕೆ. ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್]] ಅವರು 25 ಮೇ 1999 ರಂದು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೇವೆಯು 10 ಜೂನ್ 1999 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು 1 ಜುಲೈ 1999 ರಂದು CIAL ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="CIAL History">{{cite web|publisher=CIAL |url=http://cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51 |title=A Brief History |access-date=12 January 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215125022/http://cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51 |archive-date=15 December 2010 }}</ref> ===ವಿಸ್ತರಣೆ=== ====ಹಂತ 1==== ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ತನ್ನ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ {{convert|18580|m2|sqft|abbr=on}} ನೆಲದ ಜಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. CIAL 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಹಂತವು 2009 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮೂಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 100 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2001 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಪುನರಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು.{{Citation needed|date=February 2023}} 2002 ರಲ್ಲಿ, ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ನೆಲದ ಜಾಗವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕಾರಣ, ಎಲ್ಲಾ ದೇಶೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.{{Citation needed|date=February 2023}} ====ಹಂತ 2==== {{Multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Cochin_International_Airport_Limited.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ | image2 = | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = CIAL ಗಾಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್ | image3 = | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = CIAL ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ }} [[File:Tuskerairport.jpg|thumb|ಆಗಮನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಆನೆಯ ಪ್ರತಿಮೆ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, CIAL ದೇಶೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಟರ್ಮಿನಲ್ 2, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 ಆಗಿ ಮಾಡಿತು, ಇದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ನೆಲದ ಜಾಗವನ್ನು {{convert|37161|m2|sqft|abbr=on}} ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.{{citation needed|date=April 2025}} ====ಹಂತ 3==== ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಕೆಲಸವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಚಲನವಲನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>[http://www.indiainvites.com/oldisgold/tourism_newsletter/JAN07.htm Travel & Tourism Newsletter, hotels, airlines, destination&nbsp;– January 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100331012013/http://www.indiainvites.com/oldisgold/tourism_newsletter/JAN07.htm |date=31 March 2010 }} {{cite web |url=http://www.indiainvites.com/oldisgold/tourism_newsletter/JAN07.htm |title=Phase 3 expansion |date=14 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120905012110/http://www.indiainvites.com/oldisgold/tourism_newsletter/JAN07.htm |archive-date=5 September 2012 }}</ref> ಮೂರನೇ ಹಂತವು ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಲಾಕ್ನ ಕಾರ್ಯಾರಂಭವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೇಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ವಾಯುಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಇದು ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು {{convert|29700|m2|sqft|abbr=on}} ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/10/22/stories/2008102260630300.htm |location=Chennai, India |title=New international departure terminal to be opened soon |date=22 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108090509/http://www.hindu.com/2008/10/22/stories/2008102260630300.htm |archive-date=8 November 2012 |url-status=dead |work=[[The Hindu]] |access-date=6 November 2010 }}</ref> ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳ ವಾಯುಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅನುಮತಿಸಲು ಗಾಜಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ರನ್ವೇ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/03/18/stories/2008031855111900.htm |location=Chennai, India |title=Flights to Kochi airport to be rescheduled |date=18 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028195316/http://www.hindu.com/2008/03/18/stories/2008031855111900.htm |archive-date=28 October 2008 |url-status=dead |work=[[The Hindu]] |access-date=27 October 2010 }}</ref> ನಿಲುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 15 ರಿಂದ 24 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸರಕು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಮೂರು ಸೇರಿವೆ. ಮೂರನೇ ಹಂತವು ಸರಕು ಗ್ರಾಮದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು MRO ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡನೇ ವಿಮಾನ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿವೇ ಅನ್ನು ಸಹ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.ciasl.in/Content/viewcontent.aspx?linkId=10&linkLvl1Id=8 |title=Capabilities |publisher=Cochin International Aviation Services |access-date=26 October 2017 |archive-date=26 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026053947/http://www.ciasl.in/Content/viewcontent.aspx?linkId=10&linkLvl1Id=8 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkid=80 |title=About CIAL Overview |publisher=Cochin International Airport |access-date=26 October 2017 |archive-date=26 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026054122/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkid=80 |url-status=live }}</ref> ====ಹಂತ 4==== ವಿಸ್ತರಣೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಹಂತವು ಮೂಲತಃ ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref name="ReferenceA">{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/01/30/stories/2009013061440300.htm |location=Chennai, India |title=Rs. 100 crore for airport expansion |date=30 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108073831/http://www.hindu.com/2009/01/30/stories/2009013061440300.htm |archive-date=8 November 2012 |url-status=dead |work=[[The Hindu]] |access-date=27 October 2010 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://aera.gov.in/airportdetail.php?loc=cochin |title=Airports Economic Regulatory Authority (AERA) - Airport Details |publisher=AERA |access-date=10 February 2012 |archive-date=14 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314214051/http://aera.gov.in/airportdetail.php?loc=cochin |url-status=live }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೇ 2011 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ UDF ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ವಿಸ್ತರಣೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=February 2023}} ಪರಿಷ್ಕೃತ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೊದಲು ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಹೊಸ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹೊಸ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರಚನೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು. ಹೊಸ ಟರ್ಮಿನಲ್ನ ನಿರ್ಮಿತ ಜಾಗವು {{convert|1500000|sqft|m2|abbr=on|order=flip}} ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿವಿಧ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಆಗಮನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/stateoftheart-terminal-at-cial-soon/article4206359.ece|title=State-of-the-art terminal at CIAL soon|work=The Hindu|access-date=22 February 2013|location=Chennai, India|date=16 December 2012|archive-date=21 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121041600/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/stateoftheart-terminal-at-cial-soon/article4206359.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/cial-to-have-new-international-terminal-112121600169_1.html |title=CIAL to have new International terminal&nbsp;– Kochi&nbsp;– The Hindu |newspaper=business-standard.com |access-date=22 February 2013 |archive-date=18 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618004429/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/cial-to-have-new-international-terminal-112121600169_1.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/news/states/new-terminal-at-cial-soon/article4206579.ece |title=New terminal at CIAL soon&nbsp;– Kochi&nbsp;– The Hindu Business Line |publisher=thehindubusinessline.com |access-date=22 February 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222062640/http://www.thehindubusinessline.com/news/states/new-terminal-at-cial-soon/article4206579.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/cm-new-international-terminal-for-kochi-airport/187297-60-122.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927214412/http://ibnlive.in.com/news/cm-new-international-terminal-for-kochi-airport/187297-60-122.html |url-status=dead |archive-date=27 September 2011 |title=CM: New international terminal for Kochi airport&nbsp;— National&nbsp;— news&nbsp;— Business Standard |publisher=Ibnlive.in.com |access-date=10 February 2012}}</ref> ಕೇರಳ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹೊಸ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಲಾರ್ಸೆನ್ & ಟೂಬ್ರೋ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು 30 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿದೆ. ಎರಡು-ಮಟ್ಟದ ಟರ್ಮಿನಲ್ 112 ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, ಇನ್-ಲೈನ್ ಸಾಮಾನು ತಪಾಸಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, 100 ವಲಸೆ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಆಗಮನದ ಕಾಯುವ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ {{convert|40000|sqft|0|order=flip}} [[ಡ್ಯೂಟಿ-ಫ್ರೀ ಅಂಗಡಿ]]ಗಳು, 19 ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಗೇಟ್ಗಳು, 15 ಏರೋಬ್ರಿಜ್ಗಳು, ಆರು ಸಾಮಾನು ಸಾಗಣೆ ಬೆಲ್ಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವೃತವಾದ ಇಳಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="cial.press">{{cite web |url=http://cial.aero/Pressroom/newsdetails.aspx?news_id=314&news_status=F |title=CIAL |publisher=Cial.aero |date=1 February 2014 |access-date=5 May 2014 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222011354/http://cial.aero/Pressroom/newsdetails.aspx?news_id=314&news_status=F |url-status=live }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು "ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್" ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು VIP ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಜೆಟ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ನಂತರ, ಅದು 5 [[ಜೆಟ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್|ಏರೋಬ್ರಿಜ್ಗಳು]] ಮತ್ತು 10 ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಗೇಟ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಲುಗಡೆ ಕೊಲ್ಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2023}} ==ನಿರ್ವಹಣೆ== ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ]] ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಸಿಯಾಲ್ (CIAL) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು 1994 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ರಚಿಸಿತು. [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು 33.36% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿದೆ.<ref name="Finace Report">{{cite web|publisher=Comptroller and Auditor General of India |url=http://www.cag.gov.in/MAAG/Kerala_Fin/kerfin08-09.pdf |title=Finance Accounts 2008–09, Govt of Kerala |access-date=14 January 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721162937/http://www.cag.gov.in/MAAG/Kerala_Fin/kerfin08-09.pdf |archive-date=21 July 2011 }}</ref> [[ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಂಪನಿಗಳಾದ]] [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]], [[ಭಾರತ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ|BPCL]] ಮತ್ತು [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|AAI]] 8.74% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, [[ಅಬುಧಾಬಿ]] ಮೂಲದ [[ಲುಲು ಗ್ರೂಪ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್|ಲುಲು ಗ್ರೂಪ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]], ಒಮಾನ್ ಮೂಲದ ಗಾಲ್ಫರ್ ಗ್ರೂಪ್, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|UAE]] ಮೂಲದ ಮಜೀದ್ ಬುಕಟಾರಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ 5.42% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು 8.57% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, [[ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]], [[ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|SBI]] ಮತ್ತು [[ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ನಂತಹ ನಿಗದಿತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು 5.91% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name=autogenerated1>{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/channels/cities/kochi/cochin-airport-go-initial-public-offering-470 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160209232838/http://www.deccanchronicle.com/channels/cities/kochi/cochin-airport-go-initial-public-offering-470 |url-status=dead |archive-date=9 February 2016 |title=Cochin airport to go for initial public offering |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=5 May 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Nedumudy|first=Vinod|date=12 February 2018|title=M A Yusuffali bags 71 lakh more CIAL shares|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/120218/m-a-yusuffali-bags-71-lakh-more-cial-shares.html|access-date=20 August 2020|website=Deccan Chronicle|language=en|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021721/https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/120218/m-a-yusuffali-bags-71-lakh-more-cial-shares.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tatas' Air India Takeover: New Stake in Cochin Airport |url=https://unlistedzone.com/windfall-gain-for-tatas-take-over-of-air-india-brings-a-stake-in-cochin-airport |access-date=9 June 2025 |website=unlistedzone.com}}</ref> ಉಳಿದ 38.03% ಪಾಲನ್ನು 29 ದೇಶಗಳ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು.<ref>{{cite web|publisher=CIAL |url=http://cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=55&linkId=55 |title=Investor Info |access-date=14 January 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215124902/http://cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=55&linkId=55 |archive-date=15 December 2010 }}</ref> ಕಂಪನಿಯು [[ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊಡುಗೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊಡುಗೆಗೆ]] ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಲ ಪರಿಹಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಹೌಸಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್|HUDCO]] ಗೆ 10 ಮಿಲಿಯನ್ ಷೇರುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು HUDCO ಗೆ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ 3.37% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆದಾರರ ಪಾಲನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=autogenerated1 /> ಕೇರಳದ [[ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] ಸಿಯಾಲ್ನ ಪದನಿಮಿತ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Cochin International Airport |url=https://www.cial.aero/Corporate |access-date=9 June 2025 |website=www.cial.aero}}</ref> ==ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳು== [[File:Kochi airport terminal 1.jpg|thumb|ಸಿಯಾಲ್ನ ಟರ್ಮಿನಲ್ 1]] ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಎರಡು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ. ಸರಕು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಕೂಡ ಇದೆ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = CIAL T1 Check In Counter.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 ರಲ್ಲಿ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು | image2 = Check-In area CIAL.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = ಹಿಂದಿನ ಟರ್ಮಿನಲ್ 2 ರಲ್ಲಿ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು. | image3 = Cochin International Airport Terminal 3 departure area, 23 May 2017 (2).jpg | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ವಾಯುಭಾಗದ ನಿರ್ಗಮನ ಪ್ರದೇಶ | image4 = View of elephants inside Cochin International Airport.jpg | width4 = 220 | alt4 = | caption4 = ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ಭೂಭಾಗದ ನಿರ್ಗಮನ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಗೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ತೃಶೂರ್ ಪೂರಮ್]] ಹಬ್ಬವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು | image5 = | width5 = 220 | alt5 = | caption5 = ಟೆರೇಸ್ ಲಾಂಜ್ }} ===ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 (ದೇಶೀಯ)=== ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 ಹಿಂದೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಆಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ನಂತರ ಟರ್ಮಿನಲ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ ಮತ್ತು ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು, ಇದು ಅದರ ಒಟ್ಟು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಂಟೆಗೆ 4,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ 5 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ನವೀಕರಿಸಿದ ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 ಅನ್ನು 12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref name="T1">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/dec/06/ethnic-charm-awaits-travellers-at-airport-1907879.html |title=Ethnic charm awaits travellers at Cochin International Airport |work=[[The New Indian Express]] |date=16 December 2018 |access-date=9 December 2018 |archive-date=9 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209123622/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/dec/06/ethnic-charm-awaits-travellers-at-airport-1907879.html |url-status=live }}</ref> ಒಟ್ಟು {{convert|600000|sqft|0|abbr=on|order=flip}} ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ<ref name="T1" /> ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 56 ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, 7 ಏರೋಬ್ರಿಜ್ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ 12 ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಕನ್ವೇಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 6 ಮೀಸಲು ಲಾಂಜ್ಗಳು, ಕಲಾ ಪ್ರದೇಶ, ಫುಡ್ ಕೋರ್ಟ್, ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಲಾಂಜ್ ಮತ್ತು {{convert|50000|sqft|0|adj=on|order=flip}} ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="T1" /> ಟರ್ಮಿನಲ್ 2.4 MW ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>{{Cite web|title=2.4 MWp, Solar Power Plant Kerala, India - Solar Rooftop Project|url=https://sterlingandwilsonre.com/businesses/project/Solar-Power-Plant-2.4-MWp-Kerala|access-date=16 November 2021|website=Sterling and Wilson Solar|language=en|archive-date=16 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116103227/https://www.sterlingandwilsonre.com/businesses/project/Solar-Power-Plant-2.4-MWp-Kerala|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 1,400 ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ರಲ್ಲಿನ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ನೊಂದಿಗೆ, ಇದು 5.1 MW ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲದು, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="Carport" /> ===ಟರ್ಮಿನಲ್ 2 (ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್)=== ಟರ್ಮಿನಲ್ 2 {{convert|10000|m2|sqft|abbr=on}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತುಂಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 400 ಪ್ರಯಾಣಿಕರವರೆಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ಗಮನ ಸಭಾಂಗಣವು 26 ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಉಪಕರಣಗಳ (CUTE) ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 6 ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, 4 ಸ್ವಯಂ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇದು 6 ಭದ್ರತಾ ಗೇಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ 400 ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಯುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಬಿಸಿನೆಸ್ ಕ್ಲಾಸ್]] ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ಕುಟುಂಬ ಲಾಂಜ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಲಾಂಜ್ ಕೂಡ ಇದೆ ಮತ್ತು ಕಾಯುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಫುಡ್ ಕೋರ್ಟ್ ಇದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರವೇಶ ಲಾಬಿಯಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಶೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ 4 ರಿಮೋಟ್ ಗೇಟ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಆಗಮನ ಸಭಾಂಗಣವು 2 ಸಾಮಾನು ಸರಕು ಸುತ್ತುತಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=86&linkId=86 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cial.aero |access-date=8 January 2014 |archive-date=8 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140208052101/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=86&linkId=86 |url-status=live }}</ref> ಈ ಬ್ಲಾಕ್ ಅನ್ನು 12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=February 2023}} ===ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ)=== ಹೊಸ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ಅನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಟರ್ಮಿನಲ್ನ ವಿಷಯವು [[ತೃಶೂರ್ ಪೂರಮ್]] ನಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. 15 ಜೀವ ಗಾತ್ರದ ಫೈಬರ್ ಆನೆಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಿರ್ಗಮನ ಸೌಲಭ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಟರ್ಮಿನಲ್ 5 ಪ್ರವೇಶ ಗೇಟ್ಗಳು, 84 ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು 80 [[ವಲಸೆ]] ಕೌಂಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 10 [[ಎಸ್ಕಲೇಟರ್|ಎಸ್ಕಲೇಟರ್ಗಳು]], 21 [[ಎಲಿವೇಟರ್|ಎಲಿವೇಟರ್ಗಳು]] ಮತ್ತು 3 [[ಚಲಿಸುವ ನಡಿಗೆಯ ದಾರಿಗಳು|ಚಲಿಸುವ ನಡಿಗೆಯ ದಾರಿಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="CIALT3">{{cite news|url=http://cial.aero/userfiles/cialwebsite/T3-Details.pdf|title=Cochin International Airport - Terminal 3|work=CIAL|access-date=9 December 2018|archive-date=19 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219160818/http://cial.aero/userfiles/cialwebsite/T3-Details.pdf|url-status=live}}</ref> ಟರ್ಮಿನಲ್ 2.7 MW ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 1,400 ಕಾರುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಗಡೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು. ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 ರಲ್ಲಿನ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ನೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಒಟ್ಟು 5.1 MW ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು 2,800 ಕಾರುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಗಡೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="Carport">{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/090218/worlds-largest-carport-in-kochi.html|title=World's largest carport in Kochi|work=[[Deccan Chronicle]]|date=9 February 2018|access-date=9 December 2018|archive-date=9 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209125333/https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/090218/worlds-largest-carport-in-kochi.html|url-status=live}}</ref> ಒಟ್ಟು {{convert|150000|m2|0|abbr=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟರ್ಮಿನಲ್ ನಾಲ್ಕು ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೆಲ ಮಟ್ಟವು ಆಗಮನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು {{convert|41156|m2|0|abbr=on}} ಒಟ್ಟು ನೆಲದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ, ಇದು 10 ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, ಮೂರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಶಾಪಿಂಗ್ ಸಂಕೀರ್ಣ, VIP ಲಾಂಜ್, ಆಗಮನ ಡ್ಯೂಟಿ-ಫ್ರೀ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನು ಸರಕು ಹಕ್ಕು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="CIALT3" /> ಎರಡನೇ ಮಟ್ಟ (ನೆಲ ಮಟ್ಟದಿಂದ 5.5 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ) ಸಹ ಆಗಮನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 30 ವಲಸೆ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, 10 ಇ-ಟಿ-ವೀಸಾ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, ಐದು ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣಾ ಕೌಂಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಚಲಿಸುವ ನಡಿಗೆಯ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="CIALT3" /> ಮೂರನೇ ಮಟ್ಟ (ನೆಲ ಮಟ್ಟದಿಂದ 10.5 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ) ನಿರ್ಗಮನ ಸೌಲಭ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು {{convert|20836|m2|0|abbr=on}} ಚೆಕ್-ಇನ್ ಪ್ರದೇಶ, ಒಟ್ಟು 84 ಕೌಂಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೂರು ಚೆಕ್-ಇನ್ ದ್ವೀಪಗಳು, 40 ವಲಸೆ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, {{convert|800|m2|0|adj=on}} ನಿರ್ಗಮನ ಡ್ಯೂಟಿ-ಫ್ರೀ ಅಂಗಡಿ, ಮೂರು VIP ಮೀಸಲು ಲಾಂಜ್ಗಳು, ಏರ್ಲೈನ್ ಕಚೇರಿಗಳು, ಎರಡು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಲಿಸುವ ನಡಿಗೆಯ ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಮಟ್ಟ (ನೆಲ ಮಟ್ಟದಿಂದ 15.5 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ) ನಿರ್ಗಮನ ಭದ್ರತಾ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. {{convert|8674|m2|0|abbr=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಫುಡ್ ಕೋರ್ಟ್, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ಮೂರು ಏರ್ಲೈನ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಲಾಂಜ್ಗಳು, ಧೂಮಪಾನ ಲಾಂಜ್, ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಒರಗುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="CIALT3" /> ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ರ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ, ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೆಹಲಿ]], [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]] ನಂತರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ {{convert|2300000|sqft|0|abbr=on|order=flip}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ 4 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು. ===ಸರಕು ಕೇಂದ್ರ=== ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸಂಕೀರ್ಣದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾದ ಸರಕು ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸರಕು ಕೇಂದ್ರವು {{convert|50|acre|0|order=flip}} ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ {{convert|120000|sqft|m2|abbr=on|order=flip}} ಒಟ್ಟು ನೆಲದ ಜಾಗದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1 ಜನವರಿ 2026 ರಂದು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಸರಕು ಗೋದಾಮನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು 75,000 ಟನ್ಗಳಿಂದ 125,000 ಟನ್ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-12-30 |title=Cochin International Airport opens extended export cargo warehouse |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/cochin-international-airport-opens-extended-export-cargo-warehouse/article70452877.ece |access-date=2026-01-01 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> ಸರಕು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಿವೆ: * ಕೇಂದ್ರ ಒಣ ಸರಕು (CDC), {{convert|50000|sqft|m2|abbr=on|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ, ಆಮದು ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಎರಡಕ್ಕೂ ಮೀಸಲಾದ ಗೋದಾಮಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಯು-ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ತಪಾಸಣಾ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Cargo1">{{Cite web|url=http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=26&linkId=26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090701021515/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=26&linkId=26|url-status=dead|title=Cargo facilities at Cochin Airport|archive-date=1 July 2009|access-date=20 December 2019}}</ref> * ಕೇಂದ್ರ ಶೀಘ್ರ ಕೆಡುವ ಸರಕು (CPC) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರ ಕೆಡುವ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೀಸಲಾದ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು {{convert|22000|sqft|m2|abbr=on|order=flip}} ನೆಲದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು 25,000 ಟನ್ ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ CIAL, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪ್ರಚಾರ ರಫ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (APEDA) ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಜಂಟಿಯಾಗಿ {{INRConvert|380|m}} ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Rana |first=Karvi |date=16 December 2023 |title=Cargo Service Center broadens operations in Kerala |url=https://www.logisticsinsider.in/csc-broadens-operations-in-kerala/ |access-date=19 March 2024 |website=Logistics Insider |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.freshplaza.com/news_detail.asp?id=37952 |title=Cochin Airport to have largest perishable cargo centre in India |publisher=Freshplaza.com |access-date=5 May 2014 |archive-date=25 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525035143/http://www.freshplaza.com/news_detail.asp?id=37952 |url-status=live }}</ref>{{Unreliable source?|reason=commercially edited website|date=July 2011}} * ಸ್ಥಳಾಂತರ ಸರಕು ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಗೋದಾಮು. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಗೋದಾಮುಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು ಮುಂತಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ ಆಮದು ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಸರಕುಗಳನ್ನು ರಫ್ತಿಗಾಗಿ ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Cargo1"/> * ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಸರಕು ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು [[ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಯಂತ್ರ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕ ಟ್ರೇಸ್ ಪತ್ತೆ ಯಂತ್ರಗಳು, ಮೀಸಲಾದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸರಕು ಕೊಠಡಿ, +2&nbsp;°C ನಿಂದ +8&nbsp;°C ನಡುವೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಎರಡು [[ಶೀತಕ ಕೊಠಡಿ]]ಗಳು, ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಸರಕು ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ಸರಕು ಕೊಠಡಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name=":0" /> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಖಾಸಗಿ ದೇಶೀಯ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯಾ ಪೋಸ್ಟ್]] ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶೀಯ ಸರಕು ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=11 April 2023 |title=New cargo terminal at Cial to be inaugurated by September |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/new-cargo-terminal-at-cial-to-be-inaugurated-by-september/articleshow/99394483.cms |access-date=19 March 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |title=Chief Minister to launch seven CIAL mega projects on October 2 |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/chief-minister-to-launch-seven-cial-mega-projects-on-october-2/article67344311.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |date=25 September 2023 |access-date=16 April 2024}}</ref>{{Citation needed|date=February 2023}} ===ಬಿಸಿನೆಸ್ ಜೆಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್=== ಸಿಯಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಈಗ [[ಬಿಸಿನೆಸ್ ಜೆಟ್]]ಗಳಿಗೆ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಹೊಂದಿರುವ [[ಭಾರತ]]ದ ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಚಾರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಜೆಟ್ಗಳಿಗೆ ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಮಾಡಿದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=15 March 2024 |title=Cial's business jet terminal handles 1k flights in 14 mnts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/cochin-international-airports-business-jet-terminal-handles-1000-flights-in-just-14-months/articleshow/108507455.cms |access-date=19 March 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>{{Citation needed|date=February 2023}} ==== 0484 ಏರೋ ಲಾಂಜ್ ==== ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CIAL) 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಂದು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಏರೋ ಲಾಂಜ್ ಅನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿತು. 50,000 ಚದರ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು ಅತಿಥಿ ಕೊಠಡಿಗಳು, ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಸಹ-ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ಲಾಂಜ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Aero lounge at Kochi airport to be launched on September 1 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/aero-lounge-at-kochi-airport-to-be-launched-on-september-1/article68575750.ece |access-date=29 August 2024 |website=thehindu.com|date=28 August 2024 }}</ref> ಅಲ್ಲಿ 25 ಮತ್ತು 26 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರಂದು ಕೇರಳ ವಾಯುಯಾನ ಶೃಂಗಸಭೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |title=Kerala Aviation Summit to be held at Cial on Aug 23 & 24 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-aviation-summit-to-be-held-at-cial-on-aug-23-24/articleshow/123417744.cms |access-date=21 August 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ== [[File:Cochin international airport terminal.jpg|thumb|ಟರ್ಮಿನಲ್ನಿಂದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ನೋಟ{{clarify|reason=Is this a view of the terminal, or from the terminal? Which Terminal? (Main, No.1,2,3?) |date=February 2025}}]] ===ವಾಯು ಸಂಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ=== [[ವಾಯು ಸಂಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ]] (ATC) ಗೋಪುರವು {{convert|60|m|ft|abbr=on}} ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ATC {{convert|25500|ft|m|abbr=on|order=flip}} ಎತ್ತರದ ಕೆಳಗೆ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಎರಡು [[ಸಾಧನ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳನ್ನು (ILS) [[ದೂರ ಮಾಪನ ಉಪಕರಣ]] (DME) ಬಳಸಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ರನ್ವೇಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಿಂದ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಇಳಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ CIAL.<ref>{{cite news |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/110518/cochin-international-airport-ltd-installs-second-instrument-landing-sy.html |title=Cochin International Airport Ltd installs second Instrument Landing System |newspaper=[[Deccan Chronicle]] |date=11 May 2018 |access-date=4 July 2018 |archive-date=4 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704064220/https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/110518/cochin-international-airport-ltd-installs-second-instrument-landing-sy.html |url-status=live }}</ref> ATC ಡಾಪ್ಲರ್ VHF ಓಮ್ನಿ-ದಿಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ I ಮತ್ತು II ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=6&linkid=97 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cial.aero |access-date=10 February 2012 |archive-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425050142/http://www.cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=6&linkid=97 |url-status=live }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ AIRCON 2100 ವಾಯು ಸಂಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತಹ ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ಗಳನ್ನು ಸಹ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="IBN 2013">{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/new-radar-to-be-commissioned-at-kochi-airport-friday/421589-62-126.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130917014956/http://ibnlive.in.com/news/new-radar-to-be-commissioned-at-kochi-airport-friday/421589-62-126.html|url-status=dead|archive-date=17 September 2013|title=New radar to be commissioned at Kochi airport Friday|date=12 September 2013|publisher=IBN Live|agency=Press Trust of India|access-date=31 August 2014}}</ref> ===ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಣ್ಗಾವಲು ರಾಡಾರ್=== [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ವು ಸುಧಾರಿತ [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಣ್ಗಾವಲು ರಾಡಾರ್]] (ASR) ಮತ್ತು ಮೊನೊಪಲ್ಸ್ ದ್ವಿತೀಯ ಕಣ್ಗಾವಲು ರಾಡಾರ್ (MSSR) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.aai.aero/departments/southern_reg_main.jsp |title=Airports Authority of India |publisher=Aai.aero |date=30 January 2012 |access-date=10 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140624171120/http://www.aai.aero/departments/southern_reg_main.jsp |archive-date=24 June 2014 }}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/New-radar-for-Kochi-airport-in-6-months/articleshow/9842622.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20110907222822/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kochi/30109700_1_cochin-airport-airport-runway-new-radar | url-status=live | archive-date=7 September 2011 | work=[[The Times of India]] | title=New radar for Kochi airport in 6 months | date=3 September 2011}}</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ರನ್ವೇ ಮತ್ತು ನಿಲುಗಡೆ ಕೊಲ್ಲಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಮೇಲ್ಮೈ ಚಲನೆಯ ರಾಡಾರ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2495816.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=CIAL to install radar at airport | date=29 September 2011 | access-date=5 October 2011 | archive-date=24 December 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105358/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2495816.ece | url-status=live }}</ref> ===ರನ್ವೇ=== [[File:Flights parked at the Cochin International Airport.jpg|thumb|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ರ ಅಪ್ರಾನ್ ಪ್ರದೇಶ, [[ಶ್ರೀಲಂಕನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]], [[ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]], [[ಖತರ್ ಏರ್ವೇಸ್]] ಮತ್ತು [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದ ವಿಮಾನಗಳು.]] ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 27/09 ಆಧಾರಿತ 3,445m ಉದ್ದದ ಒಂದು [[ರನ್ವೇ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಕೋಡ್ ಇ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದು {{convert|3445|m|ft|abbr=on}} ಪೂರ್ಣ-ಉದ್ದದ ಸಮಾನಾಂತರ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿವೇ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 16 ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ {{Convert|807|x|125|m|abbr=on}} ಅಪ್ರಾನ್ ಐದು ಅಗಲ-ದೇಹದ ಮತ್ತು ಎಂಟು ಕಿರಿದಾದ-ದೇಹದ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=6&linkid=91 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cial.aero |access-date=10 February 2012 |archive-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425050152/http://www.cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=6&linkid=91 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.world-airport-codes.com/india/kochi-1556.html |title=Kochi Airport (COK) Details&nbsp;– India |publisher=World-airport-codes.com |access-date=10 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217172058/http://www.world-airport-codes.com/india/kochi-1556.html |archive-date=17 February 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://theairdb.com/airport/COK.html |title=Kochi (COK) - Airport details |publisher=Theairdb.com |access-date=10 February 2012 |archive-date=4 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104095606/http://www.theairdb.com/airport/COK.html |url-status=live }}</ref> ರನ್ವೇಯು [[ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿ]], ಶ್ರೀಮೂಲನಗರಂ ಮತ್ತು ಕಂಜೂರ್ ನ [[ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವಾಯು-ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ಗಳ ಮೀಸಲು ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಹೆಲಿಪ್ಯಾಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಲಿಪೋರ್ಟ್ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.<ref>{{Cite web|title=Heli taxi service launched at Kochi airport|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2010/oct/10/heli-taxi-service-launched-at-kochi-airport-193954.html|access-date=9 February 2022|website=The New Indian Express|date=16 May 2012 |archive-date=9 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209141338/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2010/oct/10/heli-taxi-service-launched-at-kochi-airport-193954.html|url-status=live}}</ref> === MRO ಹ್ಯಾಂಗರ್ === ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವೆಗಳು ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CIASL), ಸಿಯಾಲ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು [[ಕಿರಿದಾದ-ದೇಹದ ವಿಮಾನ|ಕಿರಿದಾದ ದೇಹದ]] [[ಹ್ಯಾಂಗರ್]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಆವೃತ ನಿಲುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ದೊಡ್ಡ MRO ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=How Kochi airport's new ₹50 cr hangar will fit Boeing 737 & Airbus A320 at the same time? |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/08/30/kochi-airport-hangar-boeing-airbus.html |access-date=31 August 2025 |website=www.onmanorama.com}}</ref> ===ನೌಕಾ ವಾಯು ಪ್ರಾಂಗಣ=== [[File:Naval Air Enclave at Cochin International Airport operationalised (1).jpg|thumb|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿನ ನೌಕಾ ವಾಯು ಪ್ರಾಂಗಣ]] ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯು ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CIAL) ನಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ಪ್ರಾಂಗಣವು ನೌಕಾಪಡೆಯ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಹ್ಯಾಂಗರ್, ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿ, ವಿತರಣಾ ಕೇಂದ್ರ, ಎರಡು ಬೋಯಿಂಗ್-ಮಾದರಿಯ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು (P-8I ದೀರ್ಘ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಮುದ್ರ ಕಣ್ಗಾವಲು ವಿಮಾನ) ಹಿಡಿದಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಅಪ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿನ ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ಪ್ರಾಂಗಣವು [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ]] ನಂತರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಲಗತ್ತಿಸಲಾದ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಎರಡನೇ ಅಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮಾದರಿಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2023}} 2013 ರಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ {{convert|10|acre|0|order=flip}} ನೌಕಾಪಡೆಯ ಒಡೆತನದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Aircraft-enclave-for-Navy-at-Cial/articleshow/19487512.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130416082018/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-11/kochi/38462783_1_indian-navy-cochin-international-airport-limited-cial |url-status=live |archive-date=16 April 2013 |title=Aircraft enclave for Navy at Cial|work=[[The Times of India]]|date=11 April 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/cial-to-have-naval-aircraft-enclave/article4602630.ece |title=CIAL to have Naval Aircraft Enclave &#124; Business Line |publisher=Thehindubusinessline.com |date=10 April 2013 |access-date=8 January 2014 |archive-date=12 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412194456/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/cial-to-have-naval-aircraft-enclave/article4602630.ece |url-status=live }}</ref> ===ಭಾರತೀಯ ಕರಾವಳಿ ಕಾವಲು ವಾಯು ಪ್ರಾಂಗಣ=== [[ಭಾರತೀಯ ಕರಾವಳಿ ಕಾವಲು ಪಡೆ]] ಕರಾವಳಿ ವಾಯು ಕಣ್ಗಾವಲು ಮತ್ತು ವಾಯು-ಸಂಬಂಧಿತ ನೆರವು ಸುಧಾರಿಸಲು INS ಗರುಡ ಸೌಲಭ್ಯದ ನಂತರ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ವಾಯು ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು CIAL ನಲ್ಲಿ ಜಾಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2023}} ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು ಚೇತಕ್ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ ಮತ್ತು ಡೋರ್ನಿಯರ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಎರಡು ಹ್ಯಾಂಗರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸುಧಾರಿತ ಲಘು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಯು ಪ್ರಾಂಗಣವು CIAL ನಲ್ಲಿ ರನ್ವೇಗೆ 50m ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಹ್ಯಾಂಗರ್ಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |author=Chacko Joseph |url=http://brutegorilla.blogspot.in/2010/01/foundation-stone-laying-of-indian-coast.html |title=Brute Gorilla: Foundation Stone Laying of Indian Coast Guard Air Enclave, Kochi |publisher=Brutegorilla.blogspot.in |date=9 January 2010 |access-date=1 December 2016 |archive-date=17 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017024543/http://brutegorilla.blogspot.in/2010/01/foundation-stone-laying-of-indian-coast.html |url-status=live }}</ref> ==ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಣಗಳು== ===ಪ್ರಯಾಣಿಕರು=== <!-- WHEN ADDING A NEW ROUTE, OR ADDING AN END DATE FOR A ROUTE PLEASE ADD AN INDEPENDENT REFERENCE, ALSO ADD THE ROUTE AND LINK ON THE CORRESPONDING AIRPORTS ARTICLE AND THE AIRLINES ARTICLE IF IT IS A NEW DESTINATION, ANYTHING WHICH IS NOT REFERENCED WILL BE REMOVED. ALSO WHEN ADDING A NEW ROUTE, A FIRM DATE IS MANDATORY.--> {{Airport destination list |{{nowrap|[[ಏರ್ ಅರೇಬಿಯಾ]]}} | [[ಅಬುಧಾಬಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]], [[ಶಾರ್ಜಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಶಾರ್ಜಾ]] <!-- --> |{{nowrap|[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]]}} |[[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೆಹಲಿ]], [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ]]<ref>{{cite news |title=Air India Kochi-Mumbai flight slightly veers off while landing, runway damage reported |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-kochi-mumbai-flight-slightly-veers-off-runway-while-landing/articleshow/122809146.cms |work=The Economic Times |date=21 July 2025 |access-date=6 August 2025}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]]}} | [[ಅಬುಧಾಬಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]], [[ಬಹ್ರೇನ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬಹ್ರೇನ್]], [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಭುವನೇಶ್ವರ]],<ref>{{cite web|last1=Velani |first1=Bhavya |url=https://aviationa2z.com/index.php/2024/11/24/air-india-express-add-new-routes-from-bhubaneshwar/|title=Air India Express to Add Three New Routes from Bhubaneshwar|work=aviationa2z|date=24 November 2024 |access-date=24 November 2024}}</ref> [[ಹಮದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೋಹಾ]], [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]], [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಕುವೈತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕುವೈತ್ ನಗರ]], [[ಮಸ್ಕತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಸ್ಕತ್]], [[ಪುಣೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುಣೆ]], [[ಸಲಾಲಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಸಲಾಲಾ]], [[ಶಾರ್ಜಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಶಾರ್ಜಾ]] <!-- --> |{{nowrap|[[ಏರ್ ಏಷ್ಯಾ]]}} | [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೌಲಾಲಂಪುರ್–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref name="Malaysia-India Connectivity">{{cite web |title=AirAsia Further Increases Malaysia-India Connectivity|url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/airasia-further-increases-malaysia-india-connectivity|website=aviationweek|access-date=15 July 2026}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಅಕಾಸಾ ಏರ್]]}} |[[ಝಾಯೆದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]], [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]]<ref>{{cite web |title=Akasa Air to commence Kochi operations from Aug 13 |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/akasa-air-to-commence-kochi-operations-from-aug-13-88fa1909 |website=mathrubhumi |date=24 July 2022 |access-date=30 August 2025}}</ref> [[ಕಿಂಗ್ ಅಬ್ದುಲಜೀಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಜೆಡ್ಡಾ]],<ref>{{cite web |last1=Liu |first1=Jim |title=Akasa Air Schedules Kochi – Jeddah May 2025 Launch |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250409-qpns25cokjed |website=aeroroutes.com |publisher=Aeroroutes |access-date=10 April 2025}}</ref> [[ನವಿ ಮುಂಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ–ನವಿ]],<ref name="QP6E-NMI">{{cite news |last=S |first=Naresh |title=IndiGo, Akasa Air to launch new flight routes from Navi Mumbai on December 25 |url=https://indianexpress.com/article/india/indigo-akasa-air-launch-new-flight-routes-from-navi-mumbai-date-10367157/ |publisher=The Indian Express |date=15 November 2025 |access-date=15 November 2025}}</ref> [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ]]<ref>{{cite web|title=Akasa Air Flight Network|url=https://www.akasaair.com/fly-with-akasa/flight-schedule|website=Akasa Air|access-date=15 June 2023|archive-date=28 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628063357/https://www.akasaair.com/fly-with-akasa/flight-schedule|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್ (ಭಾರತ)|ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್]]}} | [[ಅಗತ್ತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಗತ್ತಿ]], [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಸೇಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (ಭಾರತ)|ಸೇಲಂ]]<ref>{{cite news|last=Sivapriyan|first=E.T.B.|title=Salem Airport resumes operation with inaugural flight from Bengaluru|url=https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu/salem-airport-resumes-operation-with-inaugural-flight-from-bengaluru-2729001|work=Deccan Herald|date=16 October 2023|access-date=16 October 2023|language=en|archive-date=22 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231022094232/https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu/salem-airport-resumes-operation-with-inaugural-flight-from-bengaluru-2729001|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಬಟಿಕ್ ಏರ್ ಮಲೇಷ್ಯಾ]]}} | [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೌಲಾಲಂಪುರ್–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref>{{cite web|url=https://aeroroutes.com/eng/220609-od3q22in|title=Batik Air Malaysia 3Q 2022 India restorations|access-date=10 June 2022|archive-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230525111635/https://www.aeroroutes.com/eng/220609-od3q22in|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]]}} | [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref>{{OAGWorldJuly2025Ref|title=Dubai, United Arab Emirates DXB|pages=345-351}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emirates.com/english/destinations/flights-to-kochi.aspx|title=Cochin|publisher=[[Emirates Airlines|Emirates]]|access-date=1 February 2022|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405155005/https://www.emirates.com/english/destinations/flights-to-kochi.aspx|url-status=live}}</ref><ref>"https://traveltradejournal.com/emirates-celebrates-20-years-of-service-to-cochin/</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಎತಿಹಾಡ್ ಏರ್ವೇಸ್]]}} | [[ಅಬುಧಾಬಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Abu Dhabi, United Arab Emirates AUH|pages=14-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.etihad.com/en-in/destinations|title=Our network|publisher=[[Etihad Airways]]|access-date=1 February 2022|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523212700/https://www.etihad.com/en-in/destinations|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250721-eynw25|title=Etihad NW25 Operation Changes – 20JUL25|website=AeroRoutes|accessdate=6 August 2025}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಫ್ಲೈದುಬೈ]]}} | [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref>{{cite web|url=https://www.flydubai.com/en/destinations/indian-subcontinent/india/kochi|title=Welcome to Kochi|publisher=[[Flydubai]]|access-date=1 February 2022|archive-date=29 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529212336/https://www.flydubai.com/en/destinations/indian-subcontinent/india/kochi|url-status=live}}</ref><ref>"https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2021/08/06/fly-dubai-uae.htm{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> <!-- --> |{{nowrap|ಫ್ಲೈ91}} | [[ಅಗತ್ತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಗತ್ತಿ]]<ref>{{Cite web|url=https://traveltradejournal.com/fly91-launches-daily-kochi-agatti-flights-announces-expansion-to-seven-new-regional-stations/|title=FLY91 launches daily Kochi–Agatti flights|website=traveltradejournal|date=19 January 2026 |accessdate=19 January 2026}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಗಲ್ಫ್ ಏರ್]]}} | [[ಬಹ್ರೇನ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬಹ್ರೇನ್]]<ref>{{cite web|url=https://www.gulfair.com/flights/destination-guide/kochi|title=Kochi|publisher=[[Gulf Air]]|access-date=3 February 2022|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405155017/https://www.gulfair.com/flights/destination-guide/kochi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.traveldailymedia.com/gulf-air-makes-new-changes-for-flights-to-india-for-summer-2025/|title=Gulf Air makes new changes for flights to India|first=Kanchan|last=Nath|work=Travel Daily Media |date=7 January 2025|accessdate=6 August 2025}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಇಂಡಿಗೋ]]}} | [[ಅಬುಧಾಬಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]], [[ಅಗತ್ತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಗತ್ತಿ]],<ref name="gobook">{{cite web|title=Flight Schedule|url=https://www.goindigo.in/bookings/flight-select.html|website=IndiGo|access-date=8 April 2024}}</ref> [[ಅಹಮದಾಬಾದ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಹಮದಾಬಾದ್]], [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಚೆನ್ನೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆನ್ನೈ]], [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೆಹಲಿ]], [[ಹಮದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೋಹಾ]], [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]], [[ಡಾಬೋಲಿಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಗೋವಾ–ಡಾಬೋಲಿಂ]], [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಕಣ್ಣೂರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಣ್ಣೂರ್]], [[ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೋಝಿಕೋಡ್]],<ref name="gobook"/> [[ಕುವೈತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕುವೈತ್ ನಗರ]], [[ವೆಲನಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಾಲೇ]], [[ನವಿ ಮುಂಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ–ನವಿ]],<ref name="QP6E-NMI"/> [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ]], [[ಮಸ್ಕತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಸ್ಕತ್]],<ref>{{cite web|url=https://www.zawya.com/en/business/travel-and-tourism/indigo-to-resume-flights-from-muscat-in-may-ymglyptc|title=Indigo to resume flights from Muscat in May|publisher=[[Zawya]]|access-date=3 April 2022|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407100728/https://www.zawya.com/en/business/travel-and-tourism/indigo-to-resume-flights-from-muscat-in-may-ymglyptc|url-status=live}}</ref> [[ಪುಣೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುಣೆ]],<ref>{{cite web|url=https://travel.economictimes.indiatimes.com/news/aviation/domestic/indigo-launches-new-flights-between-pune-dehradun-kochi-raipur-also-connected-via-goa/96930623|title=Indigo started flights to Raipur|publisher=[[The Economic Times]]|access-date=24 March 2023|archive-date=24 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324125835/https://travel.economictimes.indiatimes.com/amp/news/aviation/domestic/indigo-launches-new-flights-between-pune-dehradun-kochi-raipur-also-connected-via-goa/96930623|url-status=live}}</ref> [[ರಾಸ್ ಅಲ್ ಖೈಮಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ರಾಸ್ ಅಲ್ ಖೈಮಾ]],<ref>{{cite web|last=Liu|first=Jim|title=IndiGo March 2025 International Network Additions|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250303-6emar25int|website=AeroRoutes|date=3 March 2025}}</ref> [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ತಿರುವನಂತಪುರ]] <!-- --> | {{nowrap|[[ಜಜೀರಾ ಏರ್ವೇಸ್]]}} | [[ಕುವೈತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕುವೈತ್ ನಗರ]]<ref>{{cite web|url=https://www.jazeeraairways.com/en-kw/flights-to-kochi|title=Cheap Flights to Kochi|publisher=[[Jazeera Airways]]|access-date=3 April 2022|archive-date=6 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406093429/https://www.jazeeraairways.com/en-kw/flights-to-kochi|url-status=live}}</ref> <!-- --> | {{nowrap|[[ಕುವೈತ್ ಏರ್ವೇಸ್]]}} | [[ಕುವೈತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕುವೈತ್ ನಗರ]]<ref>{{cite web|url=https://www.kuwaitairways.com/en/destinations/Pages/Indian-SubContinent.aspx|title=Indian Sub-continent Flights|publisher=[[Kuwait Airways]]|access-date=1 February 2022|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307121356/https://www.kuwaitairways.com/en/destinations/Pages/Indian-SubContinent.aspx|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]]}} | [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೌಲಾಲಂಪುರ್–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref>{{cite news |title=Malaysia Airlines resumes services from CIAL |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/malaysia-airlines-resumes-services-from-cial/article66215422.ece |work=[[The Hindu]] |date=2 December 2022 |access-date=3 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231234114/https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/malaysia-airlines-resumes-services-from-cial/article66215422.ece |url-status=live }}</ref> <!-- --> |[[ಮಾಲ್ಡಿವಿಯನ್ (ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಮಾಲ್ಡಿವಿಯನ್]] | [[ವೆಲನಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಾಲೇ]]<br>'''ಕಾಲಿಕ:''' [[ಹನಿಮಾಧೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹನಿಮಾಧೂ]] <!-- --> |{{nowrap|[[ಒಮಾನ್ ಏರ್]]}} | [[ಮಸ್ಕತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಸ್ಕತ್]]<ref>{{cite web|url=https://www.omanair.com/au/en/oman-air-destinations|title=Our Destinations|publisher=[[Oman Air]]|access-date=1 February 2022|archive-date=28 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128132618/https://www.omanair.com/au/en/oman-air-destinations|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಖತರ್ ಏರ್ವೇಸ್]]}} | [[ಹಮದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೋಹಾ]]<ref>{{cite web|url=https://www.qatarairways.com/dapp/discovery/?origin=DOH&destination=COK|title=Kochi, India|publisher=[[Qatar Airways]]|access-date=3 February 2022|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405155005/https://www.qatarairways.com/dapp/discovery/?origin=DOH&destination=COK|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಸೌದಿಯಾ]]}} | [[ಕಿಂಗ್ ಅಬ್ದುಲಜೀಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಜೆಡ್ಡಾ]],<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Jeddah, Saudi Arabia JED|pages=597-600}}</ref> [[ಕಿಂಗ್ ಖಾಲಿದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ರಿಯಾದ್]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Riyadh, Saudi Arabia RUH|pages=1091-1094}}</ref><ref>{{Cite web|date=1 December 2021|title=Saudi Arabia's flight ban ends for travelers from India, Egypt, Patan|url=https://arab.news/j3ryq|access-date=9 February 2022|website=Arab News|language=en|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407163318/https://arab.news/j3ryq|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]]}} | [[ಚಾಂಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಸಿಂಗಾಪುರ್]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Singapore, Singapore SIN|pages=1214-1219}}</ref><ref name=SIA>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/singapore-airlines-to-resume-operations-from-kochi-on-november-30/article37736394.ece|title=Singapore Airlines to resume operations from Kochi on November 30|date=28 November 2021|access-date=30 November 2021|archive-date=6 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406185546/https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/singapore-airlines-to-resume-operations-from-kochi-on-november-30/article37736394.ece|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಸ್ಪೈಸ್ಜೆಟ್]]}}<ref>{{cite web|url=https://corporate.spicejet.com/schedules.aspx|title=SpiceJet's Flight Schedule and Information|website=[[SpiceJet]]|access-date=14 July 2024}}</ref> |[[ಚೆನ್ನೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆನ್ನೈ]],<ref>{{cite news |title=Kochi-bound Spicejet flight returns, makes emergency landing in Chennai |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/kochi-bound-spicejet-flight-returns-makes-emergency-landing-in-chennai/article68964321.ece |work=The Hindu |date=9 December 2024 |access-date=6 August 2025}}</ref> [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref>{{Cite web|url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/01/30/top-20-busiest-routes-of-spicejet-airlines/|title=Top 20 Busiest Routes of SpiceJet Airlines|first=Kashyap|last=Velani|work=Aviation A2Z |date=30 January 2025|accessdate=6 August 2025}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಶ್ರೀಲಂಕನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]]}} | [[ಬಂದರನಾಯಕೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲಂಬೊ–ಬಂದರನಾಯಕೆ]]<ref>{{cite web|url=https://www.srilankan.com/en_uk/plan-and-book/flight-routes|title=Route Map|publisher=[[SriLankan Airlines]]|access-date=2 February 2022|archive-date=8 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608121800/https://www.srilankan.com/en_uk/plan-and-book/flight-routes|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಥಾಯ್ ಏರ್ ಏಷ್ಯಾ]]}}| [[ಡಾನ್ ಮುವಾಂಗ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್–ಡಾನ್ ಮುವಾಂಗ್]],<ref name="ReferenceB">{{OAGWorldAug2025Ref|title=Bangkok, Thailand BKK|pages=109-113}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newsroom.airasia.com/news/airasia-resuming-flights-to-7-countries-on-18-routes-this-april-fly-easy-with-no-quarantine-needed|title=AirAsia Resumes Flights to Seven Countries on 18 Routes this April! Fly Easy with No Quarantine|date=14 March 2022|access-date=26 March 2022|archive-date=18 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018065647/https://newsroom.airasia.com/news/airasia-resuming-flights-to-7-countries-on-18-routes-this-april-fly-easy-with-no-quarantine-needed|url-status=live}}</ref> [[ಫುಕೆಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಫುಕೆಟ್]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Phuket, Thailand HKT|pages=1033-1034}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newsroom.airasia.com/news/airasia-further-enhances-phuket-to-india-connectivity-with-latest-route-to-kochi#gsc.tab=0|title=AirAsia further enhances Phuket to India connectivity with latest route to Kochi Visit the Queen of the Arabian Sea city from only 3,690 THB |date=20 January 2025 }}</ref> <!-- --> |[[ಥಾಯ್ ಲಯನ್ ಏರ್]] | [[ಡಾನ್ ಮುವಾಂಗ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್–ಡಾನ್ ಮುವಾಂಗ್]]<ref name="ReferenceB">{{OAGWorldAug2025Ref|title=Bangkok, Thailand BKK|pages=109-113}}</ref><ref>{{cite web|title=Hello : Bangkok (Don Mueang) to Kochi|url=https://www.lionairthai.com/en/New-Route/Kochi|website=[[Thai Lion Air]]|access-date=5 March 2024|archive-date=5 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305042119/https://www.lionairthai.com/en/New-Route/Kochi|url-status=dead}}</ref> <!-- --> |[[ವಿಯೆಟ್ಜೆಟ್ ಏರ್]] | [[ತಾನ್ ಸನ್ ನ್ಹಾಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೋ ಚಿ ಮಿನ್ಹ್ ನಗರ]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Ho Chi Minh City, Viet Nam SGN|pages=538-541}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230522-vjaug23cok|title=VietJet Air Expands India Network in August 2023|work=Aeroroutes|accessdate=22 May 2023|archive-date=22 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522174249/https://www.aeroroutes.com/eng/230522-vjaug23cok|url-status=live}}</ref> <!-- --> }} ===ಸರಕು=== ಕೆಳಗಿನ ಸರಕು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಹಾರುತ್ತವೆ: {{div col |colwidth=18em}} * [[ಸ್ಪೈಸ್ಜೆಟ್|ಸ್ಪೈಸ್ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] {{div col end}} ==ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು== ===ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಚಾರ=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:right; width:400px" |+ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಚಾರ |- ! style="width:100px"|ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ !! style="width:100px"| ಪ್ರಯಾಣಿಕರು !! style="width:100px"| ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ !! style="width:100px"| ವಿಮಾನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು !! style="width:100px"| ಸರಕು ಟನೇಜ್<ref>ಒಟ್ಟು ಸರಕು (ಸರಕು, ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್, & ಮೇಲ್)</ref> |- !2023-24 |10,365,655 || {{increase}}{{0}}17.6% || 67,469 || 59,974 |- !2022-23 |8,812,531 || {{increase}}{{0}}86.8% || 58,278 || 56,773 |- !2021-22 |4,717,777 || {{increase}}{{0}}91.9% || 22,929 || 55,484 |- !2020-21 |2,458,458|| {{decrease}}{{0}}74.5% || 24,912 || N/A |- !2019-20 |9,624,334 || {{decrease}}{{0}}4.9% || 66,106 || N/A |- !2018-19 |10,201,089 || {{increase}}{{0}}0.75% || 71,057 || N/A |- !2017-18 |10,172,839 || {{increase}}{{0}}13.6% || 68,772 || 76,274 |- !2016-17 |8,955,441 || {{increase}}{{0}}16.4% || 61,688 || 81,485 |- !2015-16 |7,749,901 || {{increase}}{{0}}21.0% || 56,180|| 79,233 |- !2014-15 |6,411,711 || {{increase}}{{0}}19.0% || 52,793|| 64,935 |- !2013-14 |5,390,000 || {{increase}}{{0}}10.0% || 47,072|| 54,440 |} ===ಅತಿಜನನಿಬಿಡ ಮಾರ್ಗಗಳು=== {| class="wikitable sortable" width= align= |+ ಉತ್ತುಂಗದ ದೈನಂದಿನ ವಿಮಾನ ಆವರ್ತನಗಳ ಮೂಲಕ ಅಗ್ರ 10 ಅತಿಜನನಿಬಿಡ ಮಾರ್ಗಗಳು – ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (ಮೇ 2026)<ref>{{Cite web |title=All scheduled direct (non-stop) flights from Kochi (COK) |url=https://www.flightsfrom.com/COK |access-date=9 May 2026 |website=[[Flightradar24]]}}</ref> |- style="background:lightgrey;" ! ಶ್ರೇಣಿ ! ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ! style="width:80px; text-align:center;" | ಆವರ್ತನಗಳು<br>(ಆಗಮನ/ನಿರ್ಗಮನ) ! ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು |- |1 | [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]]|| 13 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]], [[ಅಕಾಸಾ ಏರ್]], [[ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್ (ಭಾರತ)|ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್]], [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |2 | [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ–ಶಿವಾಜಿ]]|| 13 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]], [[ಅಕಾಸಾ ಏರ್]], [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |3 | [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೆಹಲಿ]]|| 10 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]], [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |4 | [[ಝಾಯೆದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]]|| 9 ||[[ಏರ್ ಅರೇಬಿಯಾ]], [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]], [[ಅಕಾಸಾ ಏರ್]], [[ಎತಿಹಾಡ್ ಏರ್ವೇಸ್]], [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |5 | [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]]|| 7 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]], [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |6 | [[ಚೆನ್ನೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆನ್ನೈ]]|| 5 ||[[ಇಂಡಿಗೋ]], [[ಸ್ಪೈಸ್ಜೆಟ್]] |- |7 | [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ]]|| 4 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]], [[ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]], [[ಫ್ಲೈದುಬೈ]], [[ಇಂಡಿಗೋ]], [[ಸ್ಪೈಸ್ಜೆಟ್]] |- |8 | [[ಅಗತ್ತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಗತ್ತಿ]]|| 3 ||[[ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್ (ಭಾರತ)|ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್]], ಫ್ಲೈ91, [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |9 | [[ಮಸ್ಕತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಸ್ಕತ್]]|| 3 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]], [[ಅಕಾಸಾ ಏರ್]], [[ಒಮಾನ್ ಏರ್]] |- |10 | [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೌಲಾಲಂಪುರ್]]|| 4 ||[[ಏರ್ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಬಟಿಕ್ ಏರ್ ಮಲೇಷ್ಯಾ]], [[ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]] |} ==ಭದ್ರತೆ== ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಭಾರತದ 12 ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಭದ್ರತೆ#ಭಾರತ|ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಭದ್ರತಾ ಬ್ಯೂರೋ]] [[ಕೇಂದ್ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ#ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಭದ್ರತೆ|ಕೇಂದ್ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ]] (CISF) ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ವಿಮಾನ 814]] ರ ಅಪಹರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು CISF ಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರ, 2001 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೂರನೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು CISF ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಖಾಸಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಕೊಚ್ಚಿ.{{citation needed|date=January 2011}} CISF ಗಿಂತ ಮೊದಲು, ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸರು; [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ಪೊಲೀಸ್|ಕೊಚ್ಚಿ ಪೊಲೀಸರ]] ವಿಶೇಷ ಶಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಂಪನಿಯ ವಾಯುಯಾನ ಸುರಕ್ಷತಾ ವಿಭಾಗವು (ASW) ಭದ್ರತಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ASW ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಹ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2023}} ಸಿಯಾಲ್ನ ವಾಯುಯಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಭದ್ರತಾ ನಿರ್ವಹಣಾ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಭದ್ರತಾ ಏಜೆಂಟ್ಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ – ಸಾಮಾನು ತಪಾಸಣಾ ಕೊಠಡಿಗಳು, ಪ್ರವೇಶ ಗೇಟ್ಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸರಕು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಲಾಂಜ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. CIAL ASW ಸಾಮಾನು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ|ಸೇನೆಯಿಂದ]] ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವಾಸನೆ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಅಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.passengerterminaltoday.com/news.php?NewsID=551 Passenger Terminal Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715050629/http://www.passengerterminaltoday.com/news.php?NewsID=551 |date=15 July 2011 }} {{cite web |url=http://www.passengerterminaltoday.com/news.php?NewsID=551 |title=Sniffer dogs at airport |date=14 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20110715050629/http://www.passengerterminaltoday.com/news.php?NewsID=551 |archive-date=15 July 2011 }}</ref> CIAL ನ್ಯಾನೋಗ್ರಾಮ್ಗಳವರೆಗಿನ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲ ಮೂರು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ION ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=CIAL introduces ION Scan|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2008/nov/23/cial-introduces-ion-scan-1713.html|access-date=9 February 2022|website=The New Indian Express|date=14 May 2012 |archive-date=9 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209141338/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2008/nov/23/cial-introduces-ion-scan-1713.html|url-status=live}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ಪೊಲೀಸ್]]ರ ನೇರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಅವರು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಹೊರಗೆ ಠಾಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. CISF ಎರಡು ಸಶಸ್ತ್ರ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಬಾಂಬ್ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ನಿವಾರಣಾ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |author=KERALA |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/bdds-to-enhance-security-at-cochin-airport/article3046163.ece |title=BDDS to enhance security at Cochin airport - KERALA |newspaper=The Hindu |access-date=1 December 2016 |archive-date=10 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310094643/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/bdds-to-enhance-security-at-cochin-airport/article3046163.ece |url-status=live }}</ref> CISF ಟರ್ಮಿನಲ್ನಿಂದ 250 ಮೀಟರ್ ಹೊರಗೆ ಗುಪ್ತಚರ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ ಕೋಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಮಾಂಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಾಯು ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ವಿಭಾಗವು ಟರ್ಮಿನಲ್ನಲ್ಲಿ ಮಾದಕವಸ್ತು ಪತ್ತೆ ತಂಡವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. CIAL ASW ಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ [[ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಧಿ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿವೆ, ಇದು ಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವ್ಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಮಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತವು ತಡೆಗೋಡೆಗಳು, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ [[ಸಂಚಾರ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸ್ತಂಭ|ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸ್ತಂಭಗಳು]], ಕಣ್ಗಾವಲು ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು, ನಿಲುಗಡೆ ಗೇಟ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ID ಕಾರ್ಡ್ಗಳ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article82651.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013030250/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article82651.ece |archive-date=13 October 2010 |url-status=dead |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=Enhanced security equipment at Cochin airport |date=19 January 2010 |access-date=29 October 2010 }}</ref> ವಲಸೆ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್, ವಿಶೇಷ ಶಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಲಸೆ ಬ್ಯೂರೋದಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/article456494.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107155944/http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/article456494.ece |archive-date=7 January 2016 |url-status=dead |location=Chennai, India |work=The Hindu |first=S. Anil |last=Radhakrishnan |title=Airport facing lack of immigration officials |date=15 June 2010 |access-date=26 June 2013 }}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಂಪನಿಯು ಸ್ಫೋಟಕ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಮತ್ತು ಒತ್ತೆಯಾಳು ಸಂದರ್ಭಗಳ ದೂರಸ್ಥ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ರೋಬೋಟಿಕ್ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ CIAL ಅನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ Pedsco Ltd. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸುರಕ್ಷತಾ ರೋಬೋಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಥ್ರೆಟ್ ಕಂಟೇನ್ಮೆಂಟ್ ವೆಸೆಲ್ (TCV) ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಮಾನು ಸರಕು ವಾಹನ – ಇವೆರಡನ್ನೂ USA ಮೂಲದ Nabco ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉಪಕರಣವೆಂದರೆ ರೋಬೋಟ್ಗಳು ಸಾಗಿಸುವ ಬೆದರಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾತ್ರೆ (TCV), ಇದು ಕನಿಷ್ಠ 8 ಕೆಜಿ TNT ಅಥವಾ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಫೋಟಕಗಳ ಸ್ಫೋಟವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ವಿಕಿರಣಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಂಬ್ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಶಂಕಿತ ಸಾಮಾನುಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಟೇನರ್ ಪುನರ್ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಸ್ಫೋಟಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು TCV ಯ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಶಂಕಿತ ಸಾಮಾನುಗಳ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಬಹುದು. TCV ಜೊತೆಗೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ರಿಮೋಟ್ ಮೊಬೈಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟರ್ (RMI)-9WT ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹಂತದ ಹತ್ತುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತೆಗೆಯಬಹುದಾದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಹುಪಯೋಗಿ ಆರು-ಚಕ್ರದ ವಾಹನವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಿರ ಆರ್ಮ್ ಎಕ್ಸ್ಟೆಂಡರ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ರೋಬೋಟ್ ಅನ್ನು ಕಾರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮಹಡಿಯ ಕಿಟಕಿ ಪ್ರವೇಶದಂತಹ ವಿವಿಧ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂರಚಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/robotic-security-for-kochi-airport/article6349289.ece |title=Robotic security for Kochi airport |newspaper=The Hindu |date=25 August 2014 |access-date=1 December 2016 |archive-date=1 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201214440/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/robotic-security-for-kochi-airport/article6349289.ece |url-status=live }}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ== 2008 ರಿಂದ, ವಾಯುಯಾನ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ವಾಯುಯಾನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮುಂದಾದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ CIAL.<ref>{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Transportation/Cial-Academy-first-to-be-started-by-an-airport-in-India/articleshow/4246353.cms |work=The Times of India |title=CIAL academy |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723152447/https://economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Transportation/Cial-Academy-first-to-be-started-by-an-airport-in-India/articleshow/4246353.cms |archive-date=23 July 2018 |url-status=dead |date=9 March 2009 |access-date=18 October 2010 }}</ref> CIAL ವಾಯುಯಾನ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (IGNOU) ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2023}} CIAL ವಾಯುಯಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ವಾಯುಯಾನ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ [[ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್|ನಿರ್ವಹಣಾ]] ಪದವಿಗಳನ್ನು, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ವಾಯುಯಾನ ಆಧಾರಿತ ವೃತ್ತಿಪರ ಡಿಪ್ಲೊಮಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕಾಡೆಮಿಯು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] ಸೌಲಭ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಟೀವರ್ಡ್ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/03/11/stories/2009031161560300.htm |location=Chennai, India |title=Aviation academy: CIAL ties up with IGNOU |date=11 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108112620/http://www.hindu.com/2009/03/11/stories/2009031161560300.htm |archive-date=8 November 2012 |url-status=dead |work=[[The Hindu]] |access-date=18 October 2010 }}</ref><ref>[http://www.ciasl.in/html/academy.htm Cochin International Aviation Services Ltd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023191343/http://www.ciasl.in/html/academy.htm |date=23 October 2010 }} {{cite web |url=http://www.ciasl.in/html/academy.htm |title=Cochin International Aviation Services Ltd |date=14 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20090708082754/http://www.ciasl.in/html/academy.htm |archive-date=8 July 2009 }}</ref> ವಾಯುಯಾನ ಭದ್ರತಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಭದ್ರತಾ ಬ್ಯೂರೋ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ವಾಯುಯಾನ ಭದ್ರತಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು (ASTI) ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಯು ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್ಗಳು (21), ಸ್ಫೋಟಕ ಮಾದರಿ ಕೊಠಡಿ, ಎಲ್ಸಿಡಿ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ತರಬೇತಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಂತಹ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಫೋಟಕ ಮಾದರಿ ಕೊಠಡಿಗಳು ಸ್ಫೋಟವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸ್ವಿಚ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನಕ್ಕೆ ಪೂರೈಸುವ ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ASTI ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಮಂಗಳೂರು, ಕೋಝಿಕೋಡ್, ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು, ತಿರುಚಿ, ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಕಣ್ಣೂರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref>{{cite news |last=Mampilli |first=Joseph |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Aviation-Security-Training-Institute-to-be-Ready-Soon/2014/01/23/article2015033.ece |title=Aviation Security Training Institute to be Ready Soon |newspaper=The New Indian Express |date=23 January 2014 |access-date=5 May 2014 |archive-date=3 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303101303/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Aviation-Security-Training-Institute-to-be-Ready-Soon/2014/01/23/article2015033.ece |url-status=dead }}</ref> ==ನೆಲದ ಸಾರಿಗೆ== CIAL [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 544 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 544]] (NH 544), ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 1 (ಕೇರಳ)|ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ]] (MC ರಸ್ತೆ), ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. MC ರಸ್ತೆಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ಮಾಜಿ NH 49 (ಈಗ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 85 (ಭಾರತ)|NH85]] ಭಾಗ) ನಿಂದ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ವೇಯನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="cochin-airport.in">{{Cite web|url=http://www.cochin-airport.in/tender/tenderdetails.aspx?tender_id=156|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201174157/http://www.cochin-airport.in/tender/tenderdetails.aspx?tender_id=156|url-status=dead|title=Expressway to the airport|archive-date=1 December 2021|access-date=20 December 2019}}</ref> ಮುಖ್ಯ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗವು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 500 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಹತ್ತಿರದ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸುಮಾರು 5 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಂಗಮಾಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂಗಮಾಲಿ]] ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ 24 ಬೋಗಿಗಳವರೆಗಿನ ರೈಲುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಎರಡು ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಸುಮಾರು ₹19 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ರೈಲ್ವೇ ಅತಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ಹಾದುಹೋಗುವ 1.5 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹೊಸ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬಸ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹ ಸಿದ್ಧವಿದೆ. ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಹೆಸರು `ಕೊಚ್ಚಿ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್'.<ref>{{Cite news |title=New railway station near Cochin International Airport; project set for completion in one year |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2025/02/18/new-railway-station-near-cochin-international-airport-details.html |work=[[Onmanorama]] |date=19 February 2025 |access-date=19 February 2025}}</ref> [[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಆಂತರಿಕ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |title=Centre gives nod for Cochin airport railway station |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/10/29/cochin-airport-railway-station-approved.html |access-date=2025-10-30 |website=www.onmanorama.com}}</ref> 18 ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ಸ್ಥಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲು ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ. ಯೋಜನೆಗಳು ನಿಲ್ದಾಣ, [[ಪಾದಸೇತುವೆ|ಪಾದ ಹೊರ ಸೇತುವೆ]], ವಾತಾನುಕೂಲಿತ ಕಾಯುವ ಸಭಾಂಗಣ, ಟಿಕೆಟ್ ಕೌಂಟರ್ ಮತ್ತು ಎರಡು ಎಲಿವೇಟರ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಯೋಜನೆಯನ್ನು [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗತಿ ಶಕ್ತಿ|PM ಗತಿ ಶಕ್ತಿ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು [[ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್|ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ]] 600 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2025-11-19 |title=New Nedumbassery railway station gets green light; Construction to begin in December |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/nedumbassery-railway-station-construction-to-begin-wei6wlve |access-date=2025-11-22 |website=@mathrubhumi |language=en}}</ref> [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (KMRL)]] [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] ಜಾಲವನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Kochi Metro seeks Centre's help for underground passage to Kochi airport in phase 3 expansion |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/centre-approached-for-funding-as-kochi-metro-plans-underground-link-to-airport-in-phase-3-expansion-01e04836 |access-date=2 July 2025 |website=Mathrubhumi |date=10 November 2024 |language=en}}</ref> KMRL ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಆಲುವಾ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ|ಆಲುವಾ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಮೆಟ್ರೋ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಫೀಡರ್ ಬಸ್ಗಳನ್ನು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=10 January 2025 |title=Kochi's 'Metro Connect' feeder e-buses to be launched in a week |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochis-metro-connect-feeder-e-buses-to-be-launched-in-a-week/article69085528.ece |access-date=2 July 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> === ವಾಯು-ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಗಳು === ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ತಿರುವನಂತಪುರ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]] ನಂತಹ ನಗರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಮೀಸಲಾದ ವಾಯು-ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{citation needed|date=September 2011}} ಭಾರತ್ ಏರ್ವೇಸ್ನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಇದು [[ಸಬರಿಮಲೆ (ಸ್ಥಳ)|ಸಬರಿಮಲೆ]]ಗೆ ನಿಗದಿತ ವಾಯು-ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|title=Helicopter service launched for pilgrims in Kochi|url=http://www.dailyindia.com/show/401920.php|access-date=9 February 2022|website=www.dailyindia.com|archive-date=14 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314024837/http://www.dailyindia.com/show/401920.php|url-status=live}}</ref> ==CIAL ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್== ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು CIAL [[ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್]], ಅಥವಾ [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನಗರ|ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಸಿಟಿ]], ಒಟ್ಟು {{convert|500|acre|0|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite web |date=3 March 2009 |title=The Hindu : Kerala News : Kochi airport presents 'Aerotropolis' roadmap |url=http://www.hindu.com/2009/02/28/stories/2009022858700300.htm |access-date=9 February 2022 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303231619/http://www.hindu.com/2009/02/28/stories/2009022858700300.htm |archive-date=3 March 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://cial.aero/Pressroom/eventDetails.aspx?eventId%3D66 |title=The Official Website of Cochin International Airport |access-date=25 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106032146/http://cial.aero/Pressroom/eventDetails.aspx?eventId=66 |archive-date=6 January 2012 }} CIAL.AERO</ref> ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ವಿ. ಜೆ. ಕುರಿಯನ್|ವಿ.ಜೆ. ಕುರಿಯನ್]] ಕಂಪನಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್ ಮೊದಲು ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿ ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮೂಲ ಅಂಶವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಸತಿ ವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವಯಂ-ಸುಸ್ಥಿರ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್ನ ಕೆಲಸವು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಮತ್ತು 2023 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ.{{citation needed|date=August 2015}} [[File:Solar Plant powering the Cochin International Airport.jpg|thumb|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದ ಭಾಗ]] ===ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯ=== ಮಾಸ್ಟರ್ ಯೋಜನೆಯು ವಿಮಾನ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ|ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ]] (SEZ) ರಚನೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು OEM ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು, ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮೀಸಲಾದ ವಿಮಾನಯಾನ ಬೆಂಬಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರಕು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಕಂಟೇನರ್ ಸರಕು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=cochin-airport.in|url=http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=20&linkid=20|access-date=9 February 2022|website=www.cochin-airport.in|archive-date=12 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100812052238/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=20&linkid=20|url-status=live}}</ref> ===CIAL ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ=== [[File:Cochin International Airport Solar Power Plant DSC 0247.jpg|Solar power plant|thumb|right]] [[File:Cochin International Airport Gate.jpg|Board at Entrance|thumb|right]] [[CIAL ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ]]ಯು CIAL ನಿರ್ಮಿಸಿದ 15 [[ವಾಟ್|ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್]] (MW) ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ (PV) ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸ್ಥಾವರದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |title=How is the world's first solar powered airport faring? |work=BBC News |date=9 October 2015 |access-date=24 April 2017 |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525214353/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |url-status=live }}</ref><ref name="sciAlertCochinAirport">{{cite web |url=http://www.sciencealert.com/india-establishes-world-s-first-100-percent-solar-powered-airport |title=India Establishes World's First 100 Percent Solar-Powered Airport |last=Crew |first=Bec |publisher=scienceAlert |date=20 August 2015 |access-date=24 April 2017 |work=report |archive-date=30 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430033958/http://www.sciencealert.com/india-establishes-world-s-first-100-percent-solar-powered-airport |url-status=live }}</ref> ಈ ಸ್ಥಾವರವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಕು ಸಂಕೀರ್ಣದ ಬಳಿ {{convert|45|acre|abbr=on|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ 46,150 ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮೂಲದ [[ಬಾಷ್ (ಕಂಪನಿ)|ಬಾಷ್]] ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿದಿನ 50,000 ಯೂನಿಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಸ್ವಾಧೀನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (SCADA) ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲಕ ದೂರಸ್ಥ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಘಟಕಗಳು ರೆನೆಸೋಲಾ ತಯಾರಿಸಿದ 265 [[ನಾಮಮಾತ್ರ ಶಕ್ತಿ (ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ)|ವ್ಯಾಟ್-ಪೀಕ್]] (W<sub>p</sub>) ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ PV ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳು ಮತ್ತು [[ಎಬಿಬಿ]] ಭಾರತ ತಯಾರಿಸಿದ 1 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಇನ್ವರ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/kochi-airport-installs-12mw-solar-plant/article7535059.ece |title=Kochi airport installs 12MW solar plant |publisher=The Hindu business line |access-date=13 April 2016}}</ref> ಸ್ಥಾವರವು 2013 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಂಡ 1.1 MW ಸೌರ ಸ್ಥಾವರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಮಟ್ಟದ ಸೌರ PV ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಎಮ್ವೀ ಫೋಟೋವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ ಪವರ್ ಪ್ರೈ. ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ, ಇದು 250 W<sub>p</sub> ನ 4,000 ಮೊನೊಕ್ರಿಸ್ಟಲಿನ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ತಲಾ 30 kW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 33 ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ [[ಪವರ್ ಇನ್ವರ್ಟರ್|ಇನ್ವರ್ಟರ್ಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://cial.aero/Pressroom/newsdetails.aspx?news_id=358&news_status=A |title=CIAL all set to become the first solar powered airport in the country |access-date=13 August 2016 |archive-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151119235700/http://cial.aero/Pressroom/newsdetails.aspx?news_id=358&news_status=A |url-status=live }}</ref> CIAL ಸೌರ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು 2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 28.8 MW ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಿದೆ, ಇದು ಸೌರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪದ 3.4 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಎರಡನೆಯದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಉಪಯುಕ್ತತಾ ಯೋಜನೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪದ ತೆರೆದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲಮಟ್ಟದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |author=Times News Network |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Cial-places-three-more-solar-bets/articleshow/53073929.cms |title=Cial places three more solar bets |newspaper=Times of India |date=6 July 2016 |access-date=24 April 2017 |archive-date=16 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816003735/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Cial-places-three-more-solar-bets/articleshow/53073929.cms |url-status=live }}</ref> ==ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಘಾತಗಳು== * 30 ಜುಲೈ 1998 ರಂದು, [[ಅಗತ್ತಿ ದ್ವೀಪ|ಅಗತ್ತಿ]]ಯಿಂದ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ವಿಮಾನ 503]], ಒಂದು [[ಡೋರ್ನಿಯರ್ ಡೋ 228]], ಟೇಕಾಫ್ ನಂತರ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು, ವಿಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ಜನರು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂರು ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.<ref>{{Cite web|last=Ranter|first=Harro|title=ASN Aircraft accident HAL/Dornier 228-201 VT-EJW Cochin Airport (COK)|url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19980730-0|url-status=live|access-date=17 June 2021|website=aviation-safety.net|publisher=[[Aviation Safety Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20050406190636/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19980730-0|archive-date=6 April 2005}}</ref> * 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 ರಂದು, [[ದುಬೈ]]ಯಿಂದ [[ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] ವಿಮಾನ EK 530, ಒಂದು [[ಬೋಯಿಂಗ್ 777#777-200|ಬೋಯಿಂಗ್ 777-200]], ಇಳಿಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ [[ಕ್ಯುಮುಲೋನಿಂಬಸ್ ಮೋಡ|ಕ್ಯುಮುಲೋನಿಂಬಸ್]] ಮೋಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ತೀವ್ರ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು {{convert|200|ft|m|0|order=flip}} ಕೆಳಗೆ ಬಿತ್ತು. 20 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಗಾಯಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಆಂತರಿಕ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ವಿಮಾನವು ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ 350 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು 14 ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇದ್ದರು.<ref>{{cite news |url=http://www.timesnow.tv/Emirates-pilot-couldnt-avoid-Cumulonimbus-cloud/articleshow/4343790.cms |title='Emirates pilot couldn't avoid Cumulonimbus cloud' |archive-url=https://web.archive.org/web/20100428081723/http://www.timesnow.tv/Emirates-pilot-couldnt-avoid-Cumulonimbus-cloud/articleshow/4343790.cms |archive-date=28 April 2010 |work=Times Now |date=25 April 2010 |access-date=15 April 2025}}</ref> * 29 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 ರಂದು, [[ಬಹ್ರೇನ್]]ನಿಂದ [[ಗಲ್ಫ್ ಏರ್]] ವಿಮಾನ GF 270, ಒಂದು [[ಏರ್ಬಸ್ A320 ಕುಟುಂಬ|ಏರ್ಬಸ್ A320]], 137 ಪ್ರಯಾಣಿಕರೊಂದಿಗೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 3:55 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರನ್ವೇಯಿಂದ ಜಾರಿತು. ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಾಗಿರುವುದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಮಾನವು ರನ್ವೇಯಿಂದ ಜಾರಿ ಮೊದಲು ಮೂಗು ಕೆಳಗಾಗಿ ಇಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಮಾನವು ಇಳಿಯುವಾಗ ತನ್ನ ಒಂದು ರೆಕ್ಕೆಯನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ವಾಯು ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ಅಪಘಾತದ ನಂತರ, ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು, ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ತರುವ ಮೊದಲೇ ತುರ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಮಾನದಿಂದ ಜಿಗಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅಪಘಾತವು ನಂತರದ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಏಳು ಸಣ್ಣ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಗಂಭೀರ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref name="gulfa">{{Cite web|title=Kochi: Plane skids off the runway, 7 passengers injured|url=https://www.ndtv.com/india-news/kochi-plane-skids-off-the-runway-7-passengers-injured-465827|access-date=9 February 2022|website=NDTV.com|archive-date=9 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209141340/https://www.ndtv.com/india-news/kochi-plane-skids-off-the-runway-7-passengers-injured-465827|url-status=live}}</ref> * 4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017 ರಂದು, ಅಬುಧಾಬಿಯಿಂದ ಬಂದ [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] ವಿಮಾನ IX 452, ಒಂದು [[ಬೋಯಿಂಗ್ 737 ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ಜನರೇಷನ್#737-800|ಬೋಯಿಂಗ್ 737-800]], ಇಳಿದ ನಂತರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ಗೆ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮಾಡುವಾಗ ಒಳಚರಂಡಿ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಮಾನವು ತೆರವುಗೊಳಿಸಬೇಕಿದ್ದ ಲಿಂಕ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿವೇಗಿಂತ ಸುಮಾರು 90 ಮೀಟರ್ಗಳ ಮೊದಲು ಪೈಲಟ್ ಸಮಾನಾಂತರ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿವೇಯಿಂದ ತಪ್ಪು ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಈ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/air-india-express-aircraft-veers-off-taxiway-at-kochi-airport-all-passengers-safe-4829251/ |title=Air India Express aircraft veers off taxiway at Kochi airport, all passengers safe |newspaper=The Indian Express |date=7 November 2017 |access-date=19 November 2017 |archive-date=8 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171108201343/http://indianexpress.com/article/india/air-india-express-aircraft-veers-off-taxiway-at-kochi-airport-all-passengers-safe-4829251/ |url-status=live }}</ref> ===2018 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ=== [[2018 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ]]ದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು 14–29 ಆಗಸ್ಟ್ 2018 ರವರೆಗೆ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ {{convert|500|m|0}} ದೂರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]] ನಲ್ಲಿ ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು {{convert|4.7|ft|mm|0|abbr=on|order=flip}} ಗೆ ಏರಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/after-being-shut-15-days-kochi-airport-finally-reopens-87483|title=After being shut for 15 days due to floods, Kochi airport finally reopens|date=30 August 2018|work=The News Minute|access-date=31 August 2018|archive-date=24 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190124042850/https://www.thenewsminute.com/article/after-being-shut-15-days-kochi-airport-finally-reopens-87483|url-status=live}}</ref> ರನ್ವೇ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಅತಿಯಾದ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-floods-kochi-airport-to-remain-closed-till-august-26-afternoon/articleshow/65424706.cms|title=Kerala floods: Kochi airport to remain closed till August 26 afternoon|work=The Times of India|access-date=31 August 2018|archive-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902020800/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-floods-kochi-airport-to-remain-closed-till-august-26-afternoon/articleshow/65424706.cms|url-status=live}}</ref> ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ತಿರುವನಂತಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೋಝಿಕೋಡ್]] ನಂತಹ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಇತರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/kochi-airport-shut-till-saturday-flights-diverted-to-calicut-and-thiruvananthapuram-1845851.html|title=Kochi Airport Shut Till Saturday, Flights Diverted to Calicut and Thiruvananthapuram|work=News18|access-date=31 August 2018|archive-date=31 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831072052/https://www.news18.com/news/india/kochi-airport-shut-till-saturday-flights-diverted-to-calicut-and-thiruvananthapuram-1845851.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/reschedule-kochi-flights-to-trivandrum-and-calicut-centre-tells-airlines/articleshow/65415144.cms|title=Reschedule Kochi flights to Trivandrum and Calicut, Centre tells airlines|work=The Times of India|access-date=31 August 2018|archive-date=16 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916094338/https://timesofindia.indiatimes.com/india/reschedule-kochi-flights-to-trivandrum-and-calicut-centre-tells-airlines/articleshow/65415144.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/kerala-floods-goair-indigo-to-operate-special-flights-to-and-from-trivandrum-airport/articleshow/65453579.cms|title=Kerala floods: GoAir, IndiGo to operate special flights to and from Trivandrum airport|work=The Times of India|access-date=31 August 2018|archive-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822154252/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/kerala-floods-goair-indigo-to-operate-special-flights-to-and-from-trivandrum-airport/articleshow/65453579.cms|url-status=live}}</ref> 20 ಆಗಸ್ಟ್ 2018 ರಿಂದ, [[ಐಎನ್ಎಸ್ ಗರುಡ]] (ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿನ ನೌಕಾ [[ವಾಯು ನೆಲೆ|ವಾಯು ನೆಲೆ]]) [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಚೆನ್ನೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ನಂತಹ ನೆರೆಯ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ವಿಮಾನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/kerala-to-get-much-needed-respite-kochi-naval-base-restarts-operations/articleshow/65468975.cms|title=Naval air base at Kochi opened up for commercial flights|last1=Chowdhury|first1=Anirban|date=21 August 2018|work=The Economic Times|access-date=31 August 2018|last2=Krishnakumar|first2=P. K.|archive-date=31 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831072014/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/kerala-to-get-much-needed-respite-kochi-naval-base-restarts-operations/articleshow/65468975.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/alliance-air-to-fly-atr-to-kochi-naval-airbase-from-monday-other-airlines-may-follow-suit/articleshow/65455186.cms|title=Alliance Air to fly ATR to Kochi naval airbase from Monday, other airlines may follow suit|work=The Times of India|access-date=31 August 2018|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330045107/https://timesofindia.indiatimes.com/india/alliance-air-to-fly-atr-to-kochi-naval-airbase-from-monday-other-airlines-may-follow-suit/articleshow/65455186.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/alliance-air-to-operate-flights-from-kochi-naval-base-for-rescue-operations-in-flood-hit-kerala-1902664|title=Alliance Air To Operate Flights From Kochi Naval Base For Rescue Ops|work=NDTV.com|access-date=31 August 2018|archive-date=31 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831071926/https://www.ndtv.com/india-news/alliance-air-to-operate-flights-from-kochi-naval-base-for-rescue-operations-in-flood-hit-kerala-1902664|url-status=live}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 29 ಆಗಸ್ಟ್ 2018, 14:00 [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ]] ([[UTC+05:30]]) ರಂದು ಪುನಃ ತೆರೆಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-airport-reopens-after-15-days-of-closure/article24813784.ece|title=Kochi airport reopens after 15 days of closure|date=30 August 2018|work=The Hindu|access-date=31 August 2018|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-date=10 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210042632/https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-airport-reopens-after-15-days-of-closure/article24813784.ece|url-status=live}}</ref> ಮುಚ್ಚಿದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅಂದಾಜು {{INRConvert|3|b}} ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/kerala-floods-kochi-airport-suffers-estimated-loss-of-over-rs-220-crore/articleshow/65487028.cms|title=Kerala floods: Kochi airport suffers estimated loss of over Rs 220 crore|date=21 August 2018|work=The Economic Times|access-date=31 August 2018|archive-date=31 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831072026/https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/kerala-floods-kochi-airport-suffers-estimated-loss-of-over-rs-220-crore/articleshow/65487028.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-kochi-airport-reopened-14-days-after-floods-caused-rs-300-cr-worth-loss-87824|title=How Kochi airport reopened in 14 days after floods caused Rs 300 cr-worth loss|date=5 September 2018|work=The News Minute|access-date=22 September 2018|archive-date=4 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204131932/https://www.thenewsminute.com/article/how-kochi-airport-reopened-14-days-after-floods-caused-rs-300-cr-worth-loss-87824|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/050918/cial-seeks-dutch-help-to-tackle-flood-at-the-airport.html|title=CIAL seeks Dutch help to tackle flood at the airport|date=5 September 2018|work=Deccan Chronicle|access-date=22 September 2018|language=en|archive-date=22 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922065358/https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/050918/cial-seeks-dutch-help-to-tackle-flood-at-the-airport.html|url-status=live}}</ref> ===2019 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ=== [[2019 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ]]ದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ರನ್ವೇಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗಿ 8 ಆಗಸ್ಟ್ 2019 ರಿಂದ 11 ಆಗಸ್ಟ್ 2019 ರ 12:00 [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ]]ದವರೆಗೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2019/08/09/kerala-rain-flood-disaster-red-alert.html|title=Kerala rain live updates: Cochin airport resumes operations; Army reaches landslide-hit Nilambur|website=OnManorama|access-date=20 December 2019|archive-date=17 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217073931/https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2019/08/09/kerala-rain-flood-disaster-red-alert.html|url-status=live}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು== ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 2015 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾದಾಗ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. 2017 ರಲ್ಲಿ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು, ಇದು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿಲುಗಡೆ ಕೊಲ್ಲಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಭಾರತದ ವಾಯು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಘವು 2016 ರಲ್ಲಿ "ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೆಟ್ರೋ ಅಲ್ಲದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ" ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/300816/national-award-for-cochin-international-airport.html|title=National award for Cochin international airport|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|date=30 August 2016|access-date=7 July 2017|archive-date=27 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161227235056/http://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/300816/national-award-for-cochin-international-airport.html|url-status=live}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಶಕ್ತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಗೆದ್ದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkId=174&linkLvl1Id=50|title=About CIAL|publisher=Cochin International Airport|access-date=7 June 2017|archive-date=28 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628132034/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkId=174&linkLvl1Id=50|url-status=live}}</ref> ಜುಲೈ 2018 ರಲ್ಲಿ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರಿಸರ ಗೌರವವಾದ [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್|ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="UN" /> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category}} * [https://www.aai.aero/en/airports/cochin ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ] [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] ವೆಬ್ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ * [https://cial.aero ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [https://web.archive.org/web/20070929210619/http://aviation-safety.net/database/airport/airport.php?id=COK COK ಗಾಗಿ ಅಪಘಾತ ಇತಿಹಾಸ] [[ವಾಯುಯಾನ ಸುರಕ್ಷತಾ ಜಾಲ]]ದಲ್ಲಿ {{Navboxes|list= {{ಕೊಚ್ಚಿ (ಭಾರತ) ವಿಷಯಗಳು}} {{ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು}} {{ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ}} }} {{Portal bar|ಭಾರತ|ವಾಯುಯಾನ}} [[Category:ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]] [[Category:ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾರಿಗೆ]] [[Category:ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] [[Category:1999 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[Category:1999 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದಲ್ಲಿ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] lenyrvmomcnnh80re68yc4qatgltbgq 1377386 1377366 2026-07-27T10:07:08Z A826 72368 1377386 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox airport | name = ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ | native_name = | image_size = 250 | image2 = Cochin international airport terminal.jpg | image2_size = 250 | caption2 = ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ | IATA = COK | ICAO = VOCI | type = [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ]] (PPP) | owner_oper = {{bulleted list| | ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CIAL) {{small|(68.58%)}} | [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]] {{small|(32.42%)}}}} | area_served = [[ಕೊಚ್ಚಿ]] | location = [[ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿ]], ಕೊಚ್ಚಿ, [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | opened = {{start date and age|1999|05|25|df=yes}} | hub = | focus_city = [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]] | operating_base = {{ubl|class=nowrap | [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] | [[ಇಂಡಿಗೋ]]}} | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label = '''COK'''/VOCI | elevation_f = 30 | elevation_m = 9 | metric_elev = yes | coordinates = {{coord|10|09|12.00|N|76|23|17.39|E|type:airport|display=inline,title}} | website = {{URL|www.cial.aero}} | r1_number = 09/27 | r1_length_m = 3,445 | r1_length_f = 11,302 | r1_surface = [[ಆಸ್ಫಾಲ್ಟ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್|ಆಸ್ಫಾಲ್ಟ್]] | metric_rwy = yes | h1_number = H1 | h1_length_f = 63 | h1_length_m = 19 | h1_surface = [[ಆಸ್ಫಾಲ್ಟ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್|ಆಸ್ಫಾಲ್ಟ್]] | stat1_header = ಪ್ರಯಾಣಿಕರು | stat1_data = 1,13,02,552 ({{increase}} 1.5%) | stat2_header = ವಿಮಾನ ಚಲನೆಗಳು | stat2_data = 71,722 ({{decrease}} 0.5%) | stat3_header = ಸರಕು ಸಾಗಾಟ (ಟನ್ಗಳು) | stat3_data = 68,074.6 ({{increase}} 9.8%) | stat_year = ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 - ಮಾರ್ಚ್ 2026 <!--Do not change or remove the figures, these are strictly as per the sources mentioned below and changing them will cause conflicting with sources.--> | footnotes = ಮೂಲ: [[ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|AAI]]<ref>{{cite report |title=Annexure III: Airport-wise Passenger Traffic Statistics for March 2026 |url=https://web.archive.org/web/20260425035010/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k26Annex3.pdf |publisher=Airports Authority of India |date=April 2026 |access-date=17 July 2026}}</ref><ref>{{cite report |title=Annexure II: Airport-wise Aircraft Movement Statistics for March 2026 |url=https://web.archive.org/web/20260428091121/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k26Annex2.pdf |publisher=Airports Authority of India |date=April 2026 |access-date=17 July 2026}}</ref><ref>{{cite report |title=Annexure IV: Airport-wise Freight Traffic Statistics for March 2026 |url=https://web.archive.org/web/20260424120057/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k26Annex4.pdf |publisher=Airports Authority of India |date=April 2026 |access-date=17 July 2026}}</ref> }} '''ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' {{airport codes|COK|VOCI}}, ಇದನ್ನು '''ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೊಚ್ಚಿ, ಕೇರಳ]] ನಗರ ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವಾಗಿದೆ. [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು {{cvt|25|km}} ದೂರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇದು, ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, 2024 ರಂತೆ ಕೇರಳದ ಒಟ್ಟು ವಾಯು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯ 63% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="PAX">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/apr/08/crore-plus-transit-cial-in-2018-19-domestic-travellers-exceed-intl-1961513.html|title=Crore plus transit CIAL in 2018-19; domestic travellers exceed international|work=[[The New Indian Express]]|date=8 April 2019|access-date=5 March 2021|archive-date=6 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406185539/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/apr/08/crore-plus-transit-cial-in-2018-19-domestic-travellers-exceed-intl-1961513.html|url-status=live}}</ref> ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಚಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಭಾರತದ ಐದನೇ ಅತಿಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ,<ref>{{cite news |url=https://www.livemint.com/news/india/september-will-be-a-watershed-moment-for-bengaluru-airport-kempegowda-international-airport-delhi-mumbai-aviation-11723540963726.html |title=Why September will be a watershed moment for Bengaluru airport |newspaper=[[Mint (newspaper)|Mint]] |date=13 August 2024 |access-date=13 August 2024}}</ref> ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ [[ಭಾರತದ ಅತಿಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಎಂಟನೇ ಅತಿಜನನಿಬಿಡ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. 2024–25 ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 67,469 ವಿಮಾನ ಚಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ 11 ಮಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name="PAX"/><ref name="AAI3">{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k25Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=26 April 2025}}</ref> 2025 ರಂತೆ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 25 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು 30 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು 25 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶೀಯ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮೂರು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳು, ಒಂದು ಸರಕು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ {{convert|225000|m2|0}} ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="T3">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/photos/business-gallery/768117/cochin-international-airport-t3-new-terminal-interior-images-kochi-kerala/11/|title=Cochin International Airport new T3: From solar power to world-class facilities, this Kerala airport is special|work=[[The Financial Express (India)|Financial Express]]|date=18 July 2017|access-date=9 December 2018|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407004254/https://www.financialexpress.com/photos/business-gallery/768117/cochin-international-airport-t3-new-terminal-interior-images-kochi-kerala/11/|url-status=live}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ, ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[CIAL ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ|ಮೀಸಲಾದ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ]]ದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸಂಪೂರ್ಣ [[ಸೌರಶಕ್ತಿ]]ಯಿಂದ ಚಾಲಿತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/Politics/nYRV0SGkot3GIOvQrqhBXL/Worlds-first-solarrun-airport-in-Kochi.html|title=Cochin International Airport set to become worlds's first fully solar-powered major airport|access-date=5 March 2021|work=LiveMint|date=18 August 2015|archive-date=22 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322074258/https://www.livemint.com/Politics/nYRV0SGkot3GIOvQrqhBXL/Worlds-first-solarrun-airport-in-Kochi.html|url-status=live}}</ref><ref name="BBC">{{cite news |last=Menon |first=Supriya |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |title=How is the world's first solar powered airport faring? - BBC News |publisher=Bbc.com |access-date=1 December 2016 |work=BBC News |date=9 October 2015 |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525214353/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |url-status=live }}</ref> ಈ ಉದ್ಯಮಶೀಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕಾಗಿ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಇದು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರಿಸರ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.<ref name="UN">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jul/26/cial-chosen-for-un-environmental-honour-1848990.html|title=CIAL chosen for UN environmental honour|newspaper=[[The New Indian Express]]|date=26 July 2018|access-date=26 July 2018|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407102227/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jul/26/cial-chosen-for-un-environmental-honour-1848990.html|url-status=live}}</ref> ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ]] (PPP) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 32 ದೇಶಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 10,000 [[ಭಾರತೀಯ ವಲಸಿಗರು#ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ (NRI)|ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು]] ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="LAR">{{cite news|url=https://irisholidays.com/keralatourism/airports-in-kerala/|title=Airports in Kerala-Helpful guide for tourists visiting Kerala|date=8 November 2019|access-date=9 November 2019|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407004250/https://irisholidays.com/keralatourism/airports-in-kerala/|url-status=live}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]]ನಿಂದ 2020 ರಲ್ಲಿ [[ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್]]ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ವರ್ಷಕ್ಕೆ 5 ರಿಂದ 15 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು) ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |title=2020 - Best Airport by Size and Region |url=https://aci.aero/customer-experience-asq/asq-awards-and-recognition/asq-awards/current-winner-2020/best-airport-by-size-and-region/ |website=ACI World |access-date=3 March 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301172701/https://aci.aero/customer-experience-asq/asq-awards-and-recognition/asq-awards/current-winner-2020/best-airport-by-size-and-region/ |url-status=live }}</ref> ಹಿಂದೆ ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]] [[ಲಂಡನ್]]ನ [[ಗ್ಯಾಟ್ವಿಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಗ್ಯಾಟ್ವಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಹೀತ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೀತ್ರೂ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಂತೆ ಈ ವಿಮಾನಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿವೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್]] ನಂತಹ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿ-ಲಂಡನ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |title=Soon, British Airways To Launch Kochi Flights |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/soon-british-airways-to-launch-kochi-flights/articleshow/100317425.cms |website=The Times Of India |last= Narayanan K |first=Anantha |date=18 March 2023 |access-date=10 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Good News! British Airways To Start A Direct Flight Between London & Kochi Within Three Months |url=https://curlytales.com/good-news-british-airways-to-start-a-direct-flight-between-london-kochi-within-three-months/ |website=Curly Tales |last= Shaikh |first=Tooba |date=22 March 2023 |access-date=10 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=British Airways to Introduce Direct Flight Between London and Kochi |url=https://www.tusktravel.com/blog/british-airways-to-introduce-direct-flight-between-london-and-kochi/ |website=TuskTravel |date=22 March 2023 |access-date=10 May 2026}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿ 1936 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಾಯುಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ, [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ವಾಯುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಿತು. ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ಅದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗೆ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ವಿಮಾನ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://mod.nic.in/samachar/dec15-02/html/ch13.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207204637/http://mod.nic.in/samachar/dec15-02/html/ch13.htm|date=7 February 2012}}</ref> ಮಿಲಿಟರಿ ಸೌಲಭ್ಯವು ನೌಕಾ ಹೋರಾಟದ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಜಪಾನೀಸ್ ವಾಯುದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>The origin of INS Venduruthy can be traced to 31 August 1939, when a small naval contingent was positioned in Kochi under Royal Indian Navy Captain L. Wadeson, who assumed the duties of Naval Officer-in-Charge, Cochin. http://www.hindu.com/2010/07/02/stories/2010070250590200.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110921052604/http://www.hindu.com/2010/07/02/stories/2010070250590200.htm |date=21 September 2011 }}</ref> ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನೌಕಾ ಘಟಕವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/06/24/stories/2006062421530300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026103146/http://www.hindu.com/2006/06/24/stories/2006062421530300.htm |url-status=dead |archive-date=26 October 2012 |title=Kerala / Kochi News : INS Venduruthy celebrates anniversary |date=24 June 2006 |access-date=8 January 2014 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> ಭಾರತವು [[ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು]] ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯು [[ಐಎನ್ಎಸ್ ಗರುಡ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು, ಆದರೂ ಇದು ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿಸಿತು. 1980 ರ ದಶಕದ [[ಗಲ್ಫ್ ಆರ್ಥಿಕ ಏಳಿಗೆ|ಗಲ್ಫ್ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷ]]ವು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಲಸಿಗರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cial.aero |date=30 March 1994 |access-date=5 May 2014 |archive-date=11 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011082542/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51 |url-status=live }}</ref> ==ನಿರ್ಮಾಣ== [[File:Periyarfromplane.jpg|thumb|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇಳಿಯುತ್ತಿರುವ ವಿಮಾನದಿಂದ ನೋಟ.]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ {{INRConvert|1|b|lk=r}} ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು. ಮೇ 1993 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹಣಕಾಸು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರಿಂದ ಬಡ್ಡಿರಹಿತ ಸಾಲಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಗಳು, ರಫ್ತುದಾರರು, ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳಿಂದ ದೇಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸಾಲಗಳಿಂದ ಒದಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್]] ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸೊಸೈಟಿ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಜುಲೈ 1993 ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತಮ ಹಣಕಾಸು ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ, ಜೊತೆಗೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ, ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CIAL) ಎಂಬ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 1994 ರಲ್ಲಿ {{INRConvert|900|m}} ಅಧಿಕೃತ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="PIB Feature">{{cite web|publisher=Government of India, Press Information Bureau|url=http://pib.nic.in/feature/fe0599/f2205991.html|title=CIAL&nbsp;– A Novel Venture in Indian Civil Aviation|access-date=12 January 2011|archive-date=29 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829032306/http://pib.nic.in/feature/fe0599/f2205991.html|url-status=live}}</ref> 1996 ರಲ್ಲಿ, [[ಇ. ಕೆ. ನಾಯನಾರ್]] ಅವರು CIAL ಯೋಜನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವು ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಾಯನಾರ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಯೋಜನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸಿಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು CIAL ಗೆ ತಮ್ಮ ನಿರಂತರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು. 1997 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಮಾತುಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂಮಿಯನ್ನು CIAL ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="cial.aero">{{cite news|title=About CIAL A Brief History|url=https://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51|url-status=dead|archive-date=15 February 2020|access-date=30 July 2020|work=CIAL|date=30 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215145046/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟು {{convert|1213|acre|0|abbr=on|order=flip}} ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|publisher=CIAL|url=http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=54&linkId=54|title=CIAL: Corporate Project Details|access-date=28 September 2015|archive-date=28 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928161955/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=54&linkId=54|url-status=live}}</ref> ಸುಮಾರು 2,300 ಭೂಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು 872 ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಪುನರ್ವಸತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ವಸತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="CIAL">{{cite web|publisher=IIM Ahmedabad|url=http://www.iimahd.ernet.in/~graghu/CIAL.IIR.pdf|title=Governance Issues in Airport Development: Learnings From Cochin International Airport LTD|access-date=12 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614150605/http://www.iimahd.ernet.in/~graghu/CIAL.IIR.pdf|archive-date=14 June 2011}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಆಗಿನ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಕೆ. ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್]] ಅವರು 25 ಮೇ 1999 ರಂದು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೇವೆಯು 10 ಜೂನ್ 1999 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು 1 ಜುಲೈ 1999 ರಂದು CIAL ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="CIAL History">{{cite web|publisher=CIAL |url=http://cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51 |title=A Brief History |access-date=12 January 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215125022/http://cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=51&linkId=51 |archive-date=15 December 2010 }}</ref> ===ವಿಸ್ತರಣೆ=== ====ಹಂತ 1==== ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ತನ್ನ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ {{convert|18580|m2|sqft|abbr=on}} ನೆಲದ ಜಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. CIAL 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಹಂತವು 2009 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮೂಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 100 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2001 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಪುನರಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು.{{Citation needed|date=February 2023}} 2002 ರಲ್ಲಿ, ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ನೆಲದ ಜಾಗವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕಾರಣ, ಎಲ್ಲಾ ದೇಶೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.{{Citation needed|date=February 2023}} ====ಹಂತ 2==== {{Multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Cochin_International_Airport_Limited.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ | image2 = | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = CIAL ಗಾಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್ | image3 = | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = CIAL ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ }} [[File:Tuskerairport.jpg|thumb|ಆಗಮನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಆನೆಯ ಪ್ರತಿಮೆ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, CIAL ದೇಶೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಟರ್ಮಿನಲ್ 2, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 ಆಗಿ ಮಾಡಿತು, ಇದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ನೆಲದ ಜಾಗವನ್ನು {{convert|37161|m2|sqft|abbr=on}} ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.{{citation needed|date=April 2025}} ====ಹಂತ 3==== ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಕೆಲಸವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಚಲನವಲನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>[http://www.indiainvites.com/oldisgold/tourism_newsletter/JAN07.htm Travel & Tourism Newsletter, hotels, airlines, destination&nbsp;– January 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100331012013/http://www.indiainvites.com/oldisgold/tourism_newsletter/JAN07.htm |date=31 March 2010 }} {{cite web |url=http://www.indiainvites.com/oldisgold/tourism_newsletter/JAN07.htm |title=Phase 3 expansion |date=14 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120905012110/http://www.indiainvites.com/oldisgold/tourism_newsletter/JAN07.htm |archive-date=5 September 2012 }}</ref> ಮೂರನೇ ಹಂತವು ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಲಾಕ್ನ ಕಾರ್ಯಾರಂಭವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೇಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ವಾಯುಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಇದು ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು {{convert|29700|m2|sqft|abbr=on}} ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/10/22/stories/2008102260630300.htm |location=Chennai, India |title=New international departure terminal to be opened soon |date=22 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108090509/http://www.hindu.com/2008/10/22/stories/2008102260630300.htm |archive-date=8 November 2012 |url-status=dead |work=[[The Hindu]] |access-date=6 November 2010 }}</ref> ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳ ವಾಯುಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅನುಮತಿಸಲು ಗಾಜಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ರನ್ವೇ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/03/18/stories/2008031855111900.htm |location=Chennai, India |title=Flights to Kochi airport to be rescheduled |date=18 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028195316/http://www.hindu.com/2008/03/18/stories/2008031855111900.htm |archive-date=28 October 2008 |url-status=dead |work=[[The Hindu]] |access-date=27 October 2010 }}</ref> ನಿಲುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 15 ರಿಂದ 24 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸರಕು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಮೂರು ಸೇರಿವೆ. ಮೂರನೇ ಹಂತವು ಸರಕು ಗ್ರಾಮದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು MRO ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡನೇ ವಿಮಾನ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿವೇ ಅನ್ನು ಸಹ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.ciasl.in/Content/viewcontent.aspx?linkId=10&linkLvl1Id=8 |title=Capabilities |publisher=Cochin International Aviation Services |access-date=26 October 2017 |archive-date=26 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026053947/http://www.ciasl.in/Content/viewcontent.aspx?linkId=10&linkLvl1Id=8 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkid=80 |title=About CIAL Overview |publisher=Cochin International Airport |access-date=26 October 2017 |archive-date=26 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026054122/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkid=80 |url-status=live }}</ref> ====ಹಂತ 4==== ವಿಸ್ತರಣೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಹಂತವು ಮೂಲತಃ ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref name="ReferenceA">{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/01/30/stories/2009013061440300.htm |location=Chennai, India |title=Rs. 100 crore for airport expansion |date=30 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108073831/http://www.hindu.com/2009/01/30/stories/2009013061440300.htm |archive-date=8 November 2012 |url-status=dead |work=[[The Hindu]] |access-date=27 October 2010 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://aera.gov.in/airportdetail.php?loc=cochin |title=Airports Economic Regulatory Authority (AERA) - Airport Details |publisher=AERA |access-date=10 February 2012 |archive-date=14 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314214051/http://aera.gov.in/airportdetail.php?loc=cochin |url-status=live }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೇ 2011 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ UDF ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ವಿಸ್ತರಣೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=February 2023}} ಪರಿಷ್ಕೃತ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೊದಲು ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಹೊಸ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹೊಸ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರಚನೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು. ಹೊಸ ಟರ್ಮಿನಲ್ನ ನಿರ್ಮಿತ ಜಾಗವು {{convert|1500000|sqft|m2|abbr=on|order=flip}} ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿವಿಧ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಆಗಮನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/stateoftheart-terminal-at-cial-soon/article4206359.ece|title=State-of-the-art terminal at CIAL soon|work=The Hindu|access-date=22 February 2013|location=Chennai, India|date=16 December 2012|archive-date=21 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121041600/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/stateoftheart-terminal-at-cial-soon/article4206359.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/cial-to-have-new-international-terminal-112121600169_1.html |title=CIAL to have new International terminal&nbsp;– Kochi&nbsp;– The Hindu |newspaper=business-standard.com |access-date=22 February 2013 |archive-date=18 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618004429/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/cial-to-have-new-international-terminal-112121600169_1.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/news/states/new-terminal-at-cial-soon/article4206579.ece |title=New terminal at CIAL soon&nbsp;– Kochi&nbsp;– The Hindu Business Line |publisher=thehindubusinessline.com |access-date=22 February 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222062640/http://www.thehindubusinessline.com/news/states/new-terminal-at-cial-soon/article4206579.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/cm-new-international-terminal-for-kochi-airport/187297-60-122.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927214412/http://ibnlive.in.com/news/cm-new-international-terminal-for-kochi-airport/187297-60-122.html |url-status=dead |archive-date=27 September 2011 |title=CM: New international terminal for Kochi airport&nbsp;— National&nbsp;— news&nbsp;— Business Standard |publisher=Ibnlive.in.com |access-date=10 February 2012}}</ref> ಕೇರಳ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹೊಸ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಲಾರ್ಸೆನ್ & ಟೂಬ್ರೋ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು 30 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿದೆ. ಎರಡು-ಮಟ್ಟದ ಟರ್ಮಿನಲ್ 112 ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, ಇನ್-ಲೈನ್ ಸಾಮಾನು ತಪಾಸಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, 100 ವಲಸೆ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಆಗಮನದ ಕಾಯುವ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ {{convert|40000|sqft|0|order=flip}} [[ಡ್ಯೂಟಿ-ಫ್ರೀ ಅಂಗಡಿ]]ಗಳು, 19 ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಗೇಟ್ಗಳು, 15 ಏರೋಬ್ರಿಜ್ಗಳು, ಆರು ಸಾಮಾನು ಸಾಗಣೆ ಬೆಲ್ಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವೃತವಾದ ಇಳಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="cial.press">{{cite web |url=http://cial.aero/Pressroom/newsdetails.aspx?news_id=314&news_status=F |title=CIAL |publisher=Cial.aero |date=1 February 2014 |access-date=5 May 2014 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222011354/http://cial.aero/Pressroom/newsdetails.aspx?news_id=314&news_status=F |url-status=live }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು "ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್" ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು VIP ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಜೆಟ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ನಂತರ, ಅದು 5 [[ಜೆಟ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್|ಏರೋಬ್ರಿಜ್ಗಳು]] ಮತ್ತು 10 ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಗೇಟ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಲುಗಡೆ ಕೊಲ್ಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2023}} ==ನಿರ್ವಹಣೆ== ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ]] ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಸಿಯಾಲ್ (CIAL) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು 1994 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ರಚಿಸಿತು. [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು 33.36% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿದೆ.<ref name="Finace Report">{{cite web|publisher=Comptroller and Auditor General of India |url=http://www.cag.gov.in/MAAG/Kerala_Fin/kerfin08-09.pdf |title=Finance Accounts 2008–09, Govt of Kerala |access-date=14 January 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721162937/http://www.cag.gov.in/MAAG/Kerala_Fin/kerfin08-09.pdf |archive-date=21 July 2011 }}</ref> [[ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಂಪನಿಗಳಾದ]] [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]], [[ಭಾರತ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ|BPCL]] ಮತ್ತು [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|AAI]] 8.74% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, [[ಅಬುಧಾಬಿ]] ಮೂಲದ [[ಲುಲು ಗ್ರೂಪ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್|ಲುಲು ಗ್ರೂಪ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]], ಒಮಾನ್ ಮೂಲದ ಗಾಲ್ಫರ್ ಗ್ರೂಪ್, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|UAE]] ಮೂಲದ ಮಜೀದ್ ಬುಕಟಾರಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ 5.42% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು 8.57% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, [[ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]], [[ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|SBI]] ಮತ್ತು [[ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ನಂತಹ ನಿಗದಿತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು 5.91% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name=autogenerated1>{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/channels/cities/kochi/cochin-airport-go-initial-public-offering-470 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160209232838/http://www.deccanchronicle.com/channels/cities/kochi/cochin-airport-go-initial-public-offering-470 |url-status=dead |archive-date=9 February 2016 |title=Cochin airport to go for initial public offering |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=5 May 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Nedumudy|first=Vinod|date=12 February 2018|title=M A Yusuffali bags 71 lakh more CIAL shares|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/120218/m-a-yusuffali-bags-71-lakh-more-cial-shares.html|access-date=20 August 2020|website=Deccan Chronicle|language=en|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021721/https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/120218/m-a-yusuffali-bags-71-lakh-more-cial-shares.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tatas' Air India Takeover: New Stake in Cochin Airport |url=https://unlistedzone.com/windfall-gain-for-tatas-take-over-of-air-india-brings-a-stake-in-cochin-airport |access-date=9 June 2025 |website=unlistedzone.com}}</ref> ಉಳಿದ 38.03% ಪಾಲನ್ನು 29 ದೇಶಗಳ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು.<ref>{{cite web|publisher=CIAL |url=http://cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=55&linkId=55 |title=Investor Info |access-date=14 January 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215124902/http://cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=55&linkId=55 |archive-date=15 December 2010 }}</ref> ಕಂಪನಿಯು [[ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊಡುಗೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊಡುಗೆಗೆ]] ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಲ ಪರಿಹಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಹೌಸಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್|HUDCO]] ಗೆ 10 ಮಿಲಿಯನ್ ಷೇರುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು HUDCO ಗೆ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ 3.37% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆದಾರರ ಪಾಲನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=autogenerated1 /> ಕೇರಳದ [[ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] ಸಿಯಾಲ್ನ ಪದನಿಮಿತ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Cochin International Airport |url=https://www.cial.aero/Corporate |access-date=9 June 2025 |website=www.cial.aero}}</ref> ==ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳು== [[File:Kochi airport terminal 1.jpg|thumb|ಸಿಯಾಲ್ನ ಟರ್ಮಿನಲ್ 1]] ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಎರಡು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ. ಸರಕು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಕೂಡ ಇದೆ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = CIAL T1 Check In Counter.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 ರಲ್ಲಿ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು | image2 = Check-In area CIAL.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = ಹಿಂದಿನ ಟರ್ಮಿನಲ್ 2 ರಲ್ಲಿ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು. | image3 = Cochin International Airport Terminal 3 departure area, 23 May 2017 (2).jpg | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ವಾಯುಭಾಗದ ನಿರ್ಗಮನ ಪ್ರದೇಶ | image4 = View of elephants inside Cochin International Airport.jpg | width4 = 220 | alt4 = | caption4 = ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ಭೂಭಾಗದ ನಿರ್ಗಮನ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಗೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ತೃಶೂರ್ ಪೂರಮ್]] ಹಬ್ಬವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು | image5 = | width5 = 220 | alt5 = | caption5 = ಟೆರೇಸ್ ಲಾಂಜ್ }} ===ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 (ದೇಶೀಯ)=== ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 ಹಿಂದೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಆಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ನಂತರ ಟರ್ಮಿನಲ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ ಮತ್ತು ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು, ಇದು ಅದರ ಒಟ್ಟು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಂಟೆಗೆ 4,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ 5 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ನವೀಕರಿಸಿದ ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 ಅನ್ನು 12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref name="T1">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/dec/06/ethnic-charm-awaits-travellers-at-airport-1907879.html |title=Ethnic charm awaits travellers at Cochin International Airport |work=[[The New Indian Express]] |date=16 December 2018 |access-date=9 December 2018 |archive-date=9 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209123622/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/dec/06/ethnic-charm-awaits-travellers-at-airport-1907879.html |url-status=live }}</ref> ಒಟ್ಟು {{convert|600000|sqft|0|abbr=on|order=flip}} ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ<ref name="T1" /> ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 56 ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, 7 ಏರೋಬ್ರಿಜ್ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ 12 ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಕನ್ವೇಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 6 ಮೀಸಲು ಲಾಂಜ್ಗಳು, ಕಲಾ ಪ್ರದೇಶ, ಫುಡ್ ಕೋರ್ಟ್, ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಲಾಂಜ್ ಮತ್ತು {{convert|50000|sqft|0|adj=on|order=flip}} ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="T1" /> ಟರ್ಮಿನಲ್ 2.4 MW ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>{{Cite web|title=2.4 MWp, Solar Power Plant Kerala, India - Solar Rooftop Project|url=https://sterlingandwilsonre.com/businesses/project/Solar-Power-Plant-2.4-MWp-Kerala|access-date=16 November 2021|website=Sterling and Wilson Solar|language=en|archive-date=16 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116103227/https://www.sterlingandwilsonre.com/businesses/project/Solar-Power-Plant-2.4-MWp-Kerala|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 1,400 ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ರಲ್ಲಿನ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ನೊಂದಿಗೆ, ಇದು 5.1 MW ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲದು, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="Carport" /> ===ಟರ್ಮಿನಲ್ 2 (ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್)=== ಟರ್ಮಿನಲ್ 2 {{convert|10000|m2|sqft|abbr=on}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತುಂಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 400 ಪ್ರಯಾಣಿಕರವರೆಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ಗಮನ ಸಭಾಂಗಣವು 26 ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಉಪಕರಣಗಳ (CUTE) ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 6 ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, 4 ಸ್ವಯಂ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇದು 6 ಭದ್ರತಾ ಗೇಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ 400 ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಯುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಬಿಸಿನೆಸ್ ಕ್ಲಾಸ್]] ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ಕುಟುಂಬ ಲಾಂಜ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಲಾಂಜ್ ಕೂಡ ಇದೆ ಮತ್ತು ಕಾಯುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಫುಡ್ ಕೋರ್ಟ್ ಇದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರವೇಶ ಲಾಬಿಯಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಶೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ 4 ರಿಮೋಟ್ ಗೇಟ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಆಗಮನ ಸಭಾಂಗಣವು 2 ಸಾಮಾನು ಸರಕು ಸುತ್ತುತಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=86&linkId=86 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cial.aero |access-date=8 January 2014 |archive-date=8 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140208052101/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=86&linkId=86 |url-status=live }}</ref> ಈ ಬ್ಲಾಕ್ ಅನ್ನು 12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=February 2023}} ===ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ)=== ಹೊಸ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ಅನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಟರ್ಮಿನಲ್ನ ವಿಷಯವು [[ತೃಶೂರ್ ಪೂರಮ್]] ನಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. 15 ಜೀವ ಗಾತ್ರದ ಫೈಬರ್ ಆನೆಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಿರ್ಗಮನ ಸೌಲಭ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಟರ್ಮಿನಲ್ 5 ಪ್ರವೇಶ ಗೇಟ್ಗಳು, 84 ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು 80 [[ವಲಸೆ]] ಕೌಂಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 10 [[ಎಸ್ಕಲೇಟರ್|ಎಸ್ಕಲೇಟರ್ಗಳು]], 21 [[ಎಲಿವೇಟರ್|ಎಲಿವೇಟರ್ಗಳು]] ಮತ್ತು 3 [[ಚಲಿಸುವ ನಡಿಗೆಯ ದಾರಿಗಳು|ಚಲಿಸುವ ನಡಿಗೆಯ ದಾರಿಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="CIALT3">{{cite news|url=http://cial.aero/userfiles/cialwebsite/T3-Details.pdf|title=Cochin International Airport - Terminal 3|work=CIAL|access-date=9 December 2018|archive-date=19 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219160818/http://cial.aero/userfiles/cialwebsite/T3-Details.pdf|url-status=live}}</ref> ಟರ್ಮಿನಲ್ 2.7 MW ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 1,400 ಕಾರುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಗಡೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು. ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ 1 ರಲ್ಲಿನ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ನೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಒಟ್ಟು 5.1 MW ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು 2,800 ಕಾರುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಗಡೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="Carport">{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/090218/worlds-largest-carport-in-kochi.html|title=World's largest carport in Kochi|work=[[Deccan Chronicle]]|date=9 February 2018|access-date=9 December 2018|archive-date=9 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209125333/https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/090218/worlds-largest-carport-in-kochi.html|url-status=live}}</ref> ಒಟ್ಟು {{convert|150000|m2|0|abbr=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟರ್ಮಿನಲ್ ನಾಲ್ಕು ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೆಲ ಮಟ್ಟವು ಆಗಮನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು {{convert|41156|m2|0|abbr=on}} ಒಟ್ಟು ನೆಲದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ, ಇದು 10 ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, ಮೂರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಶಾಪಿಂಗ್ ಸಂಕೀರ್ಣ, VIP ಲಾಂಜ್, ಆಗಮನ ಡ್ಯೂಟಿ-ಫ್ರೀ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನು ಸರಕು ಹಕ್ಕು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="CIALT3" /> ಎರಡನೇ ಮಟ್ಟ (ನೆಲ ಮಟ್ಟದಿಂದ 5.5 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ) ಸಹ ಆಗಮನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 30 ವಲಸೆ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, 10 ಇ-ಟಿ-ವೀಸಾ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, ಐದು ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣಾ ಕೌಂಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಚಲಿಸುವ ನಡಿಗೆಯ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="CIALT3" /> ಮೂರನೇ ಮಟ್ಟ (ನೆಲ ಮಟ್ಟದಿಂದ 10.5 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ) ನಿರ್ಗಮನ ಸೌಲಭ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು {{convert|20836|m2|0|abbr=on}} ಚೆಕ್-ಇನ್ ಪ್ರದೇಶ, ಒಟ್ಟು 84 ಕೌಂಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೂರು ಚೆಕ್-ಇನ್ ದ್ವೀಪಗಳು, 40 ವಲಸೆ ಕೌಂಟರ್ಗಳು, {{convert|800|m2|0|adj=on}} ನಿರ್ಗಮನ ಡ್ಯೂಟಿ-ಫ್ರೀ ಅಂಗಡಿ, ಮೂರು VIP ಮೀಸಲು ಲಾಂಜ್ಗಳು, ಏರ್ಲೈನ್ ಕಚೇರಿಗಳು, ಎರಡು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಲಿಸುವ ನಡಿಗೆಯ ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಮಟ್ಟ (ನೆಲ ಮಟ್ಟದಿಂದ 15.5 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ) ನಿರ್ಗಮನ ಭದ್ರತಾ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. {{convert|8674|m2|0|abbr=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಫುಡ್ ಕೋರ್ಟ್, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ಮೂರು ಏರ್ಲೈನ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಲಾಂಜ್ಗಳು, ಧೂಮಪಾನ ಲಾಂಜ್, ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಒರಗುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="CIALT3" /> ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ರ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ, ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೆಹಲಿ]], [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]] ನಂತರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ {{convert|2300000|sqft|0|abbr=on|order=flip}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ 4 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು. ===ಸರಕು ಕೇಂದ್ರ=== ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸಂಕೀರ್ಣದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾದ ಸರಕು ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸರಕು ಕೇಂದ್ರವು {{convert|50|acre|0|order=flip}} ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ {{convert|120000|sqft|m2|abbr=on|order=flip}} ಒಟ್ಟು ನೆಲದ ಜಾಗದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1 ಜನವರಿ 2026 ರಂದು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಸರಕು ಗೋದಾಮನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು 75,000 ಟನ್ಗಳಿಂದ 125,000 ಟನ್ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-12-30 |title=Cochin International Airport opens extended export cargo warehouse |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/cochin-international-airport-opens-extended-export-cargo-warehouse/article70452877.ece |access-date=2026-01-01 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> ಸರಕು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಿವೆ: * ಕೇಂದ್ರ ಒಣ ಸರಕು (CDC), {{convert|50000|sqft|m2|abbr=on|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ, ಆಮದು ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಎರಡಕ್ಕೂ ಮೀಸಲಾದ ಗೋದಾಮಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಯು-ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ತಪಾಸಣಾ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Cargo1">{{Cite web|url=http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=26&linkId=26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090701021515/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=26&linkId=26|url-status=dead|title=Cargo facilities at Cochin Airport|archive-date=1 July 2009|access-date=20 December 2019}}</ref> * ಕೇಂದ್ರ ಶೀಘ್ರ ಕೆಡುವ ಸರಕು (CPC) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರ ಕೆಡುವ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೀಸಲಾದ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು {{convert|22000|sqft|m2|abbr=on|order=flip}} ನೆಲದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು 25,000 ಟನ್ ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ CIAL, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪ್ರಚಾರ ರಫ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (APEDA) ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಜಂಟಿಯಾಗಿ {{INRConvert|380|m}} ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Rana |first=Karvi |date=16 December 2023 |title=Cargo Service Center broadens operations in Kerala |url=https://www.logisticsinsider.in/csc-broadens-operations-in-kerala/ |access-date=19 March 2024 |website=Logistics Insider |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.freshplaza.com/news_detail.asp?id=37952 |title=Cochin Airport to have largest perishable cargo centre in India |publisher=Freshplaza.com |access-date=5 May 2014 |archive-date=25 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525035143/http://www.freshplaza.com/news_detail.asp?id=37952 |url-status=live }}</ref>{{Unreliable source?|reason=commercially edited website|date=July 2011}} * ಸ್ಥಳಾಂತರ ಸರಕು ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಗೋದಾಮು. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಗೋದಾಮುಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು ಮುಂತಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ ಆಮದು ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಸರಕುಗಳನ್ನು ರಫ್ತಿಗಾಗಿ ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Cargo1"/> * ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಸರಕು ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು [[ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಯಂತ್ರ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕ ಟ್ರೇಸ್ ಪತ್ತೆ ಯಂತ್ರಗಳು, ಮೀಸಲಾದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸರಕು ಕೊಠಡಿ, +2&nbsp;°C ನಿಂದ +8&nbsp;°C ನಡುವೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಎರಡು [[ಶೀತಕ ಕೊಠಡಿ]]ಗಳು, ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಸರಕು ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ಸರಕು ಕೊಠಡಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name=":0" /> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಖಾಸಗಿ ದೇಶೀಯ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯಾ ಪೋಸ್ಟ್]] ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶೀಯ ಸರಕು ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=11 April 2023 |title=New cargo terminal at Cial to be inaugurated by September |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/new-cargo-terminal-at-cial-to-be-inaugurated-by-september/articleshow/99394483.cms |access-date=19 March 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |title=Chief Minister to launch seven CIAL mega projects on October 2 |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/chief-minister-to-launch-seven-cial-mega-projects-on-october-2/article67344311.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |date=25 September 2023 |access-date=16 April 2024}}</ref>{{Citation needed|date=February 2023}} ===ಬಿಸಿನೆಸ್ ಜೆಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್=== ಸಿಯಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಈಗ [[ಬಿಸಿನೆಸ್ ಜೆಟ್]]ಗಳಿಗೆ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಹೊಂದಿರುವ [[ಭಾರತ]]ದ ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಚಾರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಜೆಟ್ಗಳಿಗೆ ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಮಾಡಿದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=15 March 2024 |title=Cial's business jet terminal handles 1k flights in 14 mnts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/cochin-international-airports-business-jet-terminal-handles-1000-flights-in-just-14-months/articleshow/108507455.cms |access-date=19 March 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>{{Citation needed|date=February 2023}} ==== 0484 ಏರೋ ಲಾಂಜ್ ==== ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CIAL) 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಂದು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಏರೋ ಲಾಂಜ್ ಅನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿತು. 50,000 ಚದರ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು ಅತಿಥಿ ಕೊಠಡಿಗಳು, ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಸಹ-ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ಲಾಂಜ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Aero lounge at Kochi airport to be launched on September 1 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/aero-lounge-at-kochi-airport-to-be-launched-on-september-1/article68575750.ece |access-date=29 August 2024 |website=thehindu.com|date=28 August 2024 }}</ref> ಅಲ್ಲಿ 25 ಮತ್ತು 26 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರಂದು ಕೇರಳ ವಾಯುಯಾನ ಶೃಂಗಸಭೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |title=Kerala Aviation Summit to be held at Cial on Aug 23 & 24 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-aviation-summit-to-be-held-at-cial-on-aug-23-24/articleshow/123417744.cms |access-date=21 August 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ== [[File:Cochin international airport terminal.jpg|thumb|ಟರ್ಮಿನಲ್ನಿಂದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ನೋಟ{{clarify|reason=Is this a view of the terminal, or from the terminal? Which Terminal? (Main, No.1,2,3?) |date=February 2025}}]] ===ವಾಯು ಸಂಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ=== [[ವಾಯು ಸಂಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ]] (ATC) ಗೋಪುರವು {{convert|60|m|ft|abbr=on}} ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ATC {{convert|25500|ft|m|abbr=on|order=flip}} ಎತ್ತರದ ಕೆಳಗೆ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಎರಡು [[ಸಾಧನ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳನ್ನು (ILS) [[ದೂರ ಮಾಪನ ಉಪಕರಣ]] (DME) ಬಳಸಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ರನ್ವೇಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಿಂದ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಇಳಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ CIAL.<ref>{{cite news |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/110518/cochin-international-airport-ltd-installs-second-instrument-landing-sy.html |title=Cochin International Airport Ltd installs second Instrument Landing System |newspaper=[[Deccan Chronicle]] |date=11 May 2018 |access-date=4 July 2018 |archive-date=4 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704064220/https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/110518/cochin-international-airport-ltd-installs-second-instrument-landing-sy.html |url-status=live }}</ref> ATC ಡಾಪ್ಲರ್ VHF ಓಮ್ನಿ-ದಿಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ I ಮತ್ತು II ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=6&linkid=97 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cial.aero |access-date=10 February 2012 |archive-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425050142/http://www.cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=6&linkid=97 |url-status=live }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ AIRCON 2100 ವಾಯು ಸಂಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತಹ ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ಗಳನ್ನು ಸಹ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="IBN 2013">{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/new-radar-to-be-commissioned-at-kochi-airport-friday/421589-62-126.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130917014956/http://ibnlive.in.com/news/new-radar-to-be-commissioned-at-kochi-airport-friday/421589-62-126.html|url-status=dead|archive-date=17 September 2013|title=New radar to be commissioned at Kochi airport Friday|date=12 September 2013|publisher=IBN Live|agency=Press Trust of India|access-date=31 August 2014}}</ref> ===ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಣ್ಗಾವಲು ರಾಡಾರ್=== [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ವು ಸುಧಾರಿತ [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಣ್ಗಾವಲು ರಾಡಾರ್]] (ASR) ಮತ್ತು ಮೊನೊಪಲ್ಸ್ ದ್ವಿತೀಯ ಕಣ್ಗಾವಲು ರಾಡಾರ್ (MSSR) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.aai.aero/departments/southern_reg_main.jsp |title=Airports Authority of India |publisher=Aai.aero |date=30 January 2012 |access-date=10 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140624171120/http://www.aai.aero/departments/southern_reg_main.jsp |archive-date=24 June 2014 }}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/New-radar-for-Kochi-airport-in-6-months/articleshow/9842622.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20110907222822/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kochi/30109700_1_cochin-airport-airport-runway-new-radar | url-status=live | archive-date=7 September 2011 | work=[[The Times of India]] | title=New radar for Kochi airport in 6 months | date=3 September 2011}}</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ರನ್ವೇ ಮತ್ತು ನಿಲುಗಡೆ ಕೊಲ್ಲಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಮೇಲ್ಮೈ ಚಲನೆಯ ರಾಡಾರ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2495816.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=CIAL to install radar at airport | date=29 September 2011 | access-date=5 October 2011 | archive-date=24 December 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105358/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2495816.ece | url-status=live }}</ref> ===ರನ್ವೇ=== [[File:Flights parked at the Cochin International Airport.jpg|thumb|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ರ ಅಪ್ರಾನ್ ಪ್ರದೇಶ, [[ಶ್ರೀಲಂಕನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]], [[ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]], [[ಖತರ್ ಏರ್ವೇಸ್]] ಮತ್ತು [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದ ವಿಮಾನಗಳು.]] ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 27/09 ಆಧಾರಿತ 3,445m ಉದ್ದದ ಒಂದು [[ರನ್ವೇ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಕೋಡ್ ಇ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದು {{convert|3445|m|ft|abbr=on}} ಪೂರ್ಣ-ಉದ್ದದ ಸಮಾನಾಂತರ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿವೇ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 16 ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ {{Convert|807|x|125|m|abbr=on}} ಅಪ್ರಾನ್ ಐದು ಅಗಲ-ದೇಹದ ಮತ್ತು ಎಂಟು ಕಿರಿದಾದ-ದೇಹದ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=6&linkid=91 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cial.aero |access-date=10 February 2012 |archive-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425050152/http://www.cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=6&linkid=91 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.world-airport-codes.com/india/kochi-1556.html |title=Kochi Airport (COK) Details&nbsp;– India |publisher=World-airport-codes.com |access-date=10 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217172058/http://www.world-airport-codes.com/india/kochi-1556.html |archive-date=17 February 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://theairdb.com/airport/COK.html |title=Kochi (COK) - Airport details |publisher=Theairdb.com |access-date=10 February 2012 |archive-date=4 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104095606/http://www.theairdb.com/airport/COK.html |url-status=live }}</ref> ರನ್ವೇಯು [[ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿ]], ಶ್ರೀಮೂಲನಗರಂ ಮತ್ತು ಕಂಜೂರ್ ನ [[ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವಾಯು-ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ಗಳ ಮೀಸಲು ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಹೆಲಿಪ್ಯಾಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಲಿಪೋರ್ಟ್ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.<ref>{{Cite web|title=Heli taxi service launched at Kochi airport|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2010/oct/10/heli-taxi-service-launched-at-kochi-airport-193954.html|access-date=9 February 2022|website=The New Indian Express|date=16 May 2012 |archive-date=9 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209141338/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2010/oct/10/heli-taxi-service-launched-at-kochi-airport-193954.html|url-status=live}}</ref> === MRO ಹ್ಯಾಂಗರ್ === ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವೆಗಳು ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CIASL), ಸಿಯಾಲ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು [[ಕಿರಿದಾದ-ದೇಹದ ವಿಮಾನ|ಕಿರಿದಾದ ದೇಹದ]] [[ಹ್ಯಾಂಗರ್]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಆವೃತ ನಿಲುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ದೊಡ್ಡ MRO ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=How Kochi airport's new ₹50 cr hangar will fit Boeing 737 & Airbus A320 at the same time? |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/08/30/kochi-airport-hangar-boeing-airbus.html |access-date=31 August 2025 |website=www.onmanorama.com}}</ref> ===ನೌಕಾ ವಾಯು ಪ್ರಾಂಗಣ=== [[File:Naval Air Enclave at Cochin International Airport operationalised (1).jpg|thumb|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿನ ನೌಕಾ ವಾಯು ಪ್ರಾಂಗಣ]] ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯು ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CIAL) ನಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ಪ್ರಾಂಗಣವು ನೌಕಾಪಡೆಯ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಹ್ಯಾಂಗರ್, ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿ, ವಿತರಣಾ ಕೇಂದ್ರ, ಎರಡು ಬೋಯಿಂಗ್-ಮಾದರಿಯ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು (P-8I ದೀರ್ಘ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಮುದ್ರ ಕಣ್ಗಾವಲು ವಿಮಾನ) ಹಿಡಿದಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಅಪ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿನ ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ಪ್ರಾಂಗಣವು [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ]] ನಂತರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಲಗತ್ತಿಸಲಾದ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಎರಡನೇ ಅಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮಾದರಿಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2023}} 2013 ರಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ {{convert|10|acre|0|order=flip}} ನೌಕಾಪಡೆಯ ಒಡೆತನದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Aircraft-enclave-for-Navy-at-Cial/articleshow/19487512.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130416082018/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-11/kochi/38462783_1_indian-navy-cochin-international-airport-limited-cial |url-status=live |archive-date=16 April 2013 |title=Aircraft enclave for Navy at Cial|work=[[The Times of India]]|date=11 April 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/cial-to-have-naval-aircraft-enclave/article4602630.ece |title=CIAL to have Naval Aircraft Enclave &#124; Business Line |publisher=Thehindubusinessline.com |date=10 April 2013 |access-date=8 January 2014 |archive-date=12 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412194456/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/cial-to-have-naval-aircraft-enclave/article4602630.ece |url-status=live }}</ref> ===ಭಾರತೀಯ ಕರಾವಳಿ ಕಾವಲು ವಾಯು ಪ್ರಾಂಗಣ=== [[ಭಾರತೀಯ ಕರಾವಳಿ ಕಾವಲು ಪಡೆ]] ಕರಾವಳಿ ವಾಯು ಕಣ್ಗಾವಲು ಮತ್ತು ವಾಯು-ಸಂಬಂಧಿತ ನೆರವು ಸುಧಾರಿಸಲು INS ಗರುಡ ಸೌಲಭ್ಯದ ನಂತರ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ವಾಯು ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು CIAL ನಲ್ಲಿ ಜಾಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2023}} ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು ಚೇತಕ್ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ ಮತ್ತು ಡೋರ್ನಿಯರ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಎರಡು ಹ್ಯಾಂಗರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸುಧಾರಿತ ಲಘು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಯು ಪ್ರಾಂಗಣವು CIAL ನಲ್ಲಿ ರನ್ವೇಗೆ 50m ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಹ್ಯಾಂಗರ್ಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |author=Chacko Joseph |url=http://brutegorilla.blogspot.in/2010/01/foundation-stone-laying-of-indian-coast.html |title=Brute Gorilla: Foundation Stone Laying of Indian Coast Guard Air Enclave, Kochi |publisher=Brutegorilla.blogspot.in |date=9 January 2010 |access-date=1 December 2016 |archive-date=17 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017024543/http://brutegorilla.blogspot.in/2010/01/foundation-stone-laying-of-indian-coast.html |url-status=live }}</ref> ==ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಣಗಳು== ===ಪ್ರಯಾಣಿಕರು=== <!-- WHEN ADDING A NEW ROUTE, OR ADDING AN END DATE FOR A ROUTE PLEASE ADD AN INDEPENDENT REFERENCE, ALSO ADD THE ROUTE AND LINK ON THE CORRESPONDING AIRPORTS ARTICLE AND THE AIRLINES ARTICLE IF IT IS A NEW DESTINATION, ANYTHING WHICH IS NOT REFERENCED WILL BE REMOVED. ALSO WHEN ADDING A NEW ROUTE, A FIRM DATE IS MANDATORY.--> {{Airport destination list |{{nowrap|[[ಏರ್ ಅರೇಬಿಯಾ]]}} | [[ಅಬುಧಾಬಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]], [[ಶಾರ್ಜಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಶಾರ್ಜಾ]] <!-- --> |{{nowrap|[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]]}} |[[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೆಹಲಿ]], [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ]]<ref>{{cite news |title=Air India Kochi-Mumbai flight slightly veers off while landing, runway damage reported |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-kochi-mumbai-flight-slightly-veers-off-runway-while-landing/articleshow/122809146.cms |work=The Economic Times |date=21 July 2025 |access-date=6 August 2025}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]]}} | [[ಅಬುಧಾಬಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]], [[ಬಹ್ರೇನ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬಹ್ರೇನ್]], [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಭುವನೇಶ್ವರ]],<ref>{{cite web|last1=Velani |first1=Bhavya |url=https://aviationa2z.com/index.php/2024/11/24/air-india-express-add-new-routes-from-bhubaneshwar/|title=Air India Express to Add Three New Routes from Bhubaneshwar|work=aviationa2z|date=24 November 2024 |access-date=24 November 2024}}</ref> [[ಹಮದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೋಹಾ]], [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]], [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಕುವೈತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕುವೈತ್ ನಗರ]], [[ಮಸ್ಕತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಸ್ಕತ್]], [[ಪುಣೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುಣೆ]], [[ಸಲಾಲಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಸಲಾಲಾ]], [[ಶಾರ್ಜಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಶಾರ್ಜಾ]] <!-- --> |{{nowrap|[[ಏರ್ ಏಷ್ಯಾ]]}} | [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೌಲಾಲಂಪುರ್–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref name="Malaysia-India Connectivity">{{cite web |title=AirAsia Further Increases Malaysia-India Connectivity|url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/airasia-further-increases-malaysia-india-connectivity|website=aviationweek|access-date=15 July 2026}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಅಕಾಸಾ ಏರ್]]}} |[[ಝಾಯೆದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]], [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]]<ref>{{cite web |title=Akasa Air to commence Kochi operations from Aug 13 |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/akasa-air-to-commence-kochi-operations-from-aug-13-88fa1909 |website=mathrubhumi |date=24 July 2022 |access-date=30 August 2025}}</ref> [[ಕಿಂಗ್ ಅಬ್ದುಲಜೀಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಜೆಡ್ಡಾ]],<ref>{{cite web |last1=Liu |first1=Jim |title=Akasa Air Schedules Kochi – Jeddah May 2025 Launch |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250409-qpns25cokjed |website=aeroroutes.com |publisher=Aeroroutes |access-date=10 April 2025}}</ref> [[ನವಿ ಮುಂಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ–ನವಿ]],<ref name="QP6E-NMI">{{cite news |last=S |first=Naresh |title=IndiGo, Akasa Air to launch new flight routes from Navi Mumbai on December 25 |url=https://indianexpress.com/article/india/indigo-akasa-air-launch-new-flight-routes-from-navi-mumbai-date-10367157/ |publisher=The Indian Express |date=15 November 2025 |access-date=15 November 2025}}</ref> [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ]]<ref>{{cite web|title=Akasa Air Flight Network|url=https://www.akasaair.com/fly-with-akasa/flight-schedule|website=Akasa Air|access-date=15 June 2023|archive-date=28 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628063357/https://www.akasaair.com/fly-with-akasa/flight-schedule|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್ (ಭಾರತ)|ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್]]}} | [[ಅಗತ್ತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಗತ್ತಿ]], [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಸೇಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (ಭಾರತ)|ಸೇಲಂ]]<ref>{{cite news|last=Sivapriyan|first=E.T.B.|title=Salem Airport resumes operation with inaugural flight from Bengaluru|url=https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu/salem-airport-resumes-operation-with-inaugural-flight-from-bengaluru-2729001|work=Deccan Herald|date=16 October 2023|access-date=16 October 2023|language=en|archive-date=22 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231022094232/https://www.deccanherald.com/india/tamil-nadu/salem-airport-resumes-operation-with-inaugural-flight-from-bengaluru-2729001|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಬಟಿಕ್ ಏರ್ ಮಲೇಷ್ಯಾ]]}} | [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೌಲಾಲಂಪುರ್–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref>{{cite web|url=https://aeroroutes.com/eng/220609-od3q22in|title=Batik Air Malaysia 3Q 2022 India restorations|access-date=10 June 2022|archive-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230525111635/https://www.aeroroutes.com/eng/220609-od3q22in|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]]}} | [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref>{{OAGWorldJuly2025Ref|title=Dubai, United Arab Emirates DXB|pages=345-351}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emirates.com/english/destinations/flights-to-kochi.aspx|title=Cochin|publisher=[[Emirates Airlines|Emirates]]|access-date=1 February 2022|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405155005/https://www.emirates.com/english/destinations/flights-to-kochi.aspx|url-status=live}}</ref><ref>"https://traveltradejournal.com/emirates-celebrates-20-years-of-service-to-cochin/</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಎತಿಹಾಡ್ ಏರ್ವೇಸ್]]}} | [[ಅಬುಧಾಬಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Abu Dhabi, United Arab Emirates AUH|pages=14-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.etihad.com/en-in/destinations|title=Our network|publisher=[[Etihad Airways]]|access-date=1 February 2022|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523212700/https://www.etihad.com/en-in/destinations|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250721-eynw25|title=Etihad NW25 Operation Changes – 20JUL25|website=AeroRoutes|accessdate=6 August 2025}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಫ್ಲೈದುಬೈ]]}} | [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref>{{cite web|url=https://www.flydubai.com/en/destinations/indian-subcontinent/india/kochi|title=Welcome to Kochi|publisher=[[Flydubai]]|access-date=1 February 2022|archive-date=29 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529212336/https://www.flydubai.com/en/destinations/indian-subcontinent/india/kochi|url-status=live}}</ref><ref>"https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2021/08/06/fly-dubai-uae.htm{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> <!-- --> |{{nowrap|ಫ್ಲೈ91}} | [[ಅಗತ್ತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಗತ್ತಿ]]<ref>{{Cite web|url=https://traveltradejournal.com/fly91-launches-daily-kochi-agatti-flights-announces-expansion-to-seven-new-regional-stations/|title=FLY91 launches daily Kochi–Agatti flights|website=traveltradejournal|date=19 January 2026 |accessdate=19 January 2026}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಗಲ್ಫ್ ಏರ್]]}} | [[ಬಹ್ರೇನ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬಹ್ರೇನ್]]<ref>{{cite web|url=https://www.gulfair.com/flights/destination-guide/kochi|title=Kochi|publisher=[[Gulf Air]]|access-date=3 February 2022|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405155017/https://www.gulfair.com/flights/destination-guide/kochi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.traveldailymedia.com/gulf-air-makes-new-changes-for-flights-to-india-for-summer-2025/|title=Gulf Air makes new changes for flights to India|first=Kanchan|last=Nath|work=Travel Daily Media |date=7 January 2025|accessdate=6 August 2025}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಇಂಡಿಗೋ]]}} | [[ಅಬುಧಾಬಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]], [[ಅಗತ್ತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಗತ್ತಿ]],<ref name="gobook">{{cite web|title=Flight Schedule|url=https://www.goindigo.in/bookings/flight-select.html|website=IndiGo|access-date=8 April 2024}}</ref> [[ಅಹಮದಾಬಾದ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಹಮದಾಬಾದ್]], [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಚೆನ್ನೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆನ್ನೈ]], [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೆಹಲಿ]], [[ಹಮದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೋಹಾ]], [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]], [[ಡಾಬೋಲಿಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಗೋವಾ–ಡಾಬೋಲಿಂ]], [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಕಣ್ಣೂರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಣ್ಣೂರ್]], [[ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೋಝಿಕೋಡ್]],<ref name="gobook"/> [[ಕುವೈತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕುವೈತ್ ನಗರ]], [[ವೆಲನಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಾಲೇ]], [[ನವಿ ಮುಂಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ–ನವಿ]],<ref name="QP6E-NMI"/> [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ]], [[ಮಸ್ಕತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಸ್ಕತ್]],<ref>{{cite web|url=https://www.zawya.com/en/business/travel-and-tourism/indigo-to-resume-flights-from-muscat-in-may-ymglyptc|title=Indigo to resume flights from Muscat in May|publisher=[[Zawya]]|access-date=3 April 2022|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407100728/https://www.zawya.com/en/business/travel-and-tourism/indigo-to-resume-flights-from-muscat-in-may-ymglyptc|url-status=live}}</ref> [[ಪುಣೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುಣೆ]],<ref>{{cite web|url=https://travel.economictimes.indiatimes.com/news/aviation/domestic/indigo-launches-new-flights-between-pune-dehradun-kochi-raipur-also-connected-via-goa/96930623|title=Indigo started flights to Raipur|publisher=[[The Economic Times]]|access-date=24 March 2023|archive-date=24 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324125835/https://travel.economictimes.indiatimes.com/amp/news/aviation/domestic/indigo-launches-new-flights-between-pune-dehradun-kochi-raipur-also-connected-via-goa/96930623|url-status=live}}</ref> [[ರಾಸ್ ಅಲ್ ಖೈಮಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ರಾಸ್ ಅಲ್ ಖೈಮಾ]],<ref>{{cite web|last=Liu|first=Jim|title=IndiGo March 2025 International Network Additions|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250303-6emar25int|website=AeroRoutes|date=3 March 2025}}</ref> [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ತಿರುವನಂತಪುರ]] <!-- --> | {{nowrap|[[ಜಜೀರಾ ಏರ್ವೇಸ್]]}} | [[ಕುವೈತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕುವೈತ್ ನಗರ]]<ref>{{cite web|url=https://www.jazeeraairways.com/en-kw/flights-to-kochi|title=Cheap Flights to Kochi|publisher=[[Jazeera Airways]]|access-date=3 April 2022|archive-date=6 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406093429/https://www.jazeeraairways.com/en-kw/flights-to-kochi|url-status=live}}</ref> <!-- --> | {{nowrap|[[ಕುವೈತ್ ಏರ್ವೇಸ್]]}} | [[ಕುವೈತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕುವೈತ್ ನಗರ]]<ref>{{cite web|url=https://www.kuwaitairways.com/en/destinations/Pages/Indian-SubContinent.aspx|title=Indian Sub-continent Flights|publisher=[[Kuwait Airways]]|access-date=1 February 2022|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307121356/https://www.kuwaitairways.com/en/destinations/Pages/Indian-SubContinent.aspx|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]]}} | [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೌಲಾಲಂಪುರ್–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref>{{cite news |title=Malaysia Airlines resumes services from CIAL |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/malaysia-airlines-resumes-services-from-cial/article66215422.ece |work=[[The Hindu]] |date=2 December 2022 |access-date=3 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231234114/https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/malaysia-airlines-resumes-services-from-cial/article66215422.ece |url-status=live }}</ref> <!-- --> |[[ಮಾಲ್ಡಿವಿಯನ್ (ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಮಾಲ್ಡಿವಿಯನ್]] | [[ವೆಲನಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಾಲೇ]]<br>'''ಕಾಲಿಕ:''' [[ಹನಿಮಾಧೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹನಿಮಾಧೂ]] <!-- --> |{{nowrap|[[ಒಮಾನ್ ಏರ್]]}} | [[ಮಸ್ಕತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಸ್ಕತ್]]<ref>{{cite web|url=https://www.omanair.com/au/en/oman-air-destinations|title=Our Destinations|publisher=[[Oman Air]]|access-date=1 February 2022|archive-date=28 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128132618/https://www.omanair.com/au/en/oman-air-destinations|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಖತರ್ ಏರ್ವೇಸ್]]}} | [[ಹಮದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೋಹಾ]]<ref>{{cite web|url=https://www.qatarairways.com/dapp/discovery/?origin=DOH&destination=COK|title=Kochi, India|publisher=[[Qatar Airways]]|access-date=3 February 2022|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405155005/https://www.qatarairways.com/dapp/discovery/?origin=DOH&destination=COK|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಸೌದಿಯಾ]]}} | [[ಕಿಂಗ್ ಅಬ್ದುಲಜೀಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಜೆಡ್ಡಾ]],<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Jeddah, Saudi Arabia JED|pages=597-600}}</ref> [[ಕಿಂಗ್ ಖಾಲಿದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ರಿಯಾದ್]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Riyadh, Saudi Arabia RUH|pages=1091-1094}}</ref><ref>{{Cite web|date=1 December 2021|title=Saudi Arabia's flight ban ends for travelers from India, Egypt, Patan|url=https://arab.news/j3ryq|access-date=9 February 2022|website=Arab News|language=en|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407163318/https://arab.news/j3ryq|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]]}} | [[ಚಾಂಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಸಿಂಗಾಪುರ್]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Singapore, Singapore SIN|pages=1214-1219}}</ref><ref name=SIA>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/singapore-airlines-to-resume-operations-from-kochi-on-november-30/article37736394.ece|title=Singapore Airlines to resume operations from Kochi on November 30|date=28 November 2021|access-date=30 November 2021|archive-date=6 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406185546/https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/singapore-airlines-to-resume-operations-from-kochi-on-november-30/article37736394.ece|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಸ್ಪೈಸ್ಜೆಟ್]]}}<ref>{{cite web|url=https://corporate.spicejet.com/schedules.aspx|title=SpiceJet's Flight Schedule and Information|website=[[SpiceJet]]|access-date=14 July 2024}}</ref> |[[ಚೆನ್ನೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆನ್ನೈ]],<ref>{{cite news |title=Kochi-bound Spicejet flight returns, makes emergency landing in Chennai |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/kochi-bound-spicejet-flight-returns-makes-emergency-landing-in-chennai/article68964321.ece |work=The Hindu |date=9 December 2024 |access-date=6 August 2025}}</ref> [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ–ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]<ref>{{Cite web|url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/01/30/top-20-busiest-routes-of-spicejet-airlines/|title=Top 20 Busiest Routes of SpiceJet Airlines|first=Kashyap|last=Velani|work=Aviation A2Z |date=30 January 2025|accessdate=6 August 2025}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಶ್ರೀಲಂಕನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]]}} | [[ಬಂದರನಾಯಕೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲಂಬೊ–ಬಂದರನಾಯಕೆ]]<ref>{{cite web|url=https://www.srilankan.com/en_uk/plan-and-book/flight-routes|title=Route Map|publisher=[[SriLankan Airlines]]|access-date=2 February 2022|archive-date=8 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608121800/https://www.srilankan.com/en_uk/plan-and-book/flight-routes|url-status=live}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ಥಾಯ್ ಏರ್ ಏಷ್ಯಾ]]}}| [[ಡಾನ್ ಮುವಾಂಗ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್–ಡಾನ್ ಮುವಾಂಗ್]],<ref name="ReferenceB">{{OAGWorldAug2025Ref|title=Bangkok, Thailand BKK|pages=109-113}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newsroom.airasia.com/news/airasia-resuming-flights-to-7-countries-on-18-routes-this-april-fly-easy-with-no-quarantine-needed|title=AirAsia Resumes Flights to Seven Countries on 18 Routes this April! Fly Easy with No Quarantine|date=14 March 2022|access-date=26 March 2022|archive-date=18 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018065647/https://newsroom.airasia.com/news/airasia-resuming-flights-to-7-countries-on-18-routes-this-april-fly-easy-with-no-quarantine-needed|url-status=live}}</ref> [[ಫುಕೆಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಫುಕೆಟ್]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Phuket, Thailand HKT|pages=1033-1034}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newsroom.airasia.com/news/airasia-further-enhances-phuket-to-india-connectivity-with-latest-route-to-kochi#gsc.tab=0|title=AirAsia further enhances Phuket to India connectivity with latest route to Kochi Visit the Queen of the Arabian Sea city from only 3,690 THB |date=20 January 2025 }}</ref> <!-- --> |[[ಥಾಯ್ ಲಯನ್ ಏರ್]] | [[ಡಾನ್ ಮುವಾಂಗ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್–ಡಾನ್ ಮುವಾಂಗ್]]<ref name="ReferenceB">{{OAGWorldAug2025Ref|title=Bangkok, Thailand BKK|pages=109-113}}</ref><ref>{{cite web|title=Hello : Bangkok (Don Mueang) to Kochi|url=https://www.lionairthai.com/en/New-Route/Kochi|website=[[Thai Lion Air]]|access-date=5 March 2024|archive-date=5 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305042119/https://www.lionairthai.com/en/New-Route/Kochi|url-status=dead}}</ref> <!-- --> |[[ವಿಯೆಟ್ಜೆಟ್ ಏರ್]] | [[ತಾನ್ ಸನ್ ನ್ಹಾಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೋ ಚಿ ಮಿನ್ಹ್ ನಗರ]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Ho Chi Minh City, Viet Nam SGN|pages=538-541}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230522-vjaug23cok|title=VietJet Air Expands India Network in August 2023|work=Aeroroutes|accessdate=22 May 2023|archive-date=22 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522174249/https://www.aeroroutes.com/eng/230522-vjaug23cok|url-status=live}}</ref> <!-- --> }} ===ಸರಕು=== ಕೆಳಗಿನ ಸರಕು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಹಾರುತ್ತವೆ: {{div col |colwidth=18em}} * [[ಸ್ಪೈಸ್ಜೆಟ್|ಸ್ಪೈಸ್ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] {{div col end}} ==ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು== ===ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಚಾರ=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:right; width:400px" |+ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಚಾರ |- ! style="width:100px"|ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ !! style="width:100px"| ಪ್ರಯಾಣಿಕರು !! style="width:100px"| ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ !! style="width:100px"| ವಿಮಾನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು !! style="width:100px"| ಸರಕು ಟನೇಜ್<ref>ಒಟ್ಟು ಸರಕು (ಸರಕು, ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್, & ಮೇಲ್)</ref> |- !2023-24 |10,365,655 || {{increase}}{{0}}17.6% || 67,469 || 59,974 |- !2022-23 |8,812,531 || {{increase}}{{0}}86.8% || 58,278 || 56,773 |- !2021-22 |4,717,777 || {{increase}}{{0}}91.9% || 22,929 || 55,484 |- !2020-21 |2,458,458|| {{decrease}}{{0}}74.5% || 24,912 || N/A |- !2019-20 |9,624,334 || {{decrease}}{{0}}4.9% || 66,106 || N/A |- !2018-19 |10,201,089 || {{increase}}{{0}}0.75% || 71,057 || N/A |- !2017-18 |10,172,839 || {{increase}}{{0}}13.6% || 68,772 || 76,274 |- !2016-17 |8,955,441 || {{increase}}{{0}}16.4% || 61,688 || 81,485 |- !2015-16 |7,749,901 || {{increase}}{{0}}21.0% || 56,180|| 79,233 |- !2014-15 |6,411,711 || {{increase}}{{0}}19.0% || 52,793|| 64,935 |- !2013-14 |5,390,000 || {{increase}}{{0}}10.0% || 47,072|| 54,440 |} ===ಅತಿಜನನಿಬಿಡ ಮಾರ್ಗಗಳು=== {| class="wikitable sortable" width= align= |+ ಉತ್ತುಂಗದ ದೈನಂದಿನ ವಿಮಾನ ಆವರ್ತನಗಳ ಮೂಲಕ ಅಗ್ರ 10 ಅತಿಜನನಿಬಿಡ ಮಾರ್ಗಗಳು – ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (ಮೇ 2026)<ref>{{Cite web |title=All scheduled direct (non-stop) flights from Kochi (COK) |url=https://www.flightsfrom.com/COK |access-date=9 May 2026 |website=[[Flightradar24]]}}</ref> |- style="background:lightgrey;" ! ಶ್ರೇಣಿ ! ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ! style="width:80px; text-align:center;" | ಆವರ್ತನಗಳು<br>(ಆಗಮನ/ನಿರ್ಗಮನ) ! ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು |- |1 | [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]]|| 13 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]], [[ಅಕಾಸಾ ಏರ್]], [[ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್ (ಭಾರತ)|ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್]], [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |2 | [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮುಂಬೈ–ಶಿವಾಜಿ]]|| 13 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]], [[ಅಕಾಸಾ ಏರ್]], [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |3 | [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದೆಹಲಿ]]|| 10 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]], [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |4 | [[ಝಾಯೆದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಬುಧಾಬಿ]]|| 9 ||[[ಏರ್ ಅರೇಬಿಯಾ]], [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]], [[ಅಕಾಸಾ ಏರ್]], [[ಎತಿಹಾಡ್ ಏರ್ವೇಸ್]], [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |5 | [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]]|| 7 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]], [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |6 | [[ಚೆನ್ನೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆನ್ನೈ]]|| 5 ||[[ಇಂಡಿಗೋ]], [[ಸ್ಪೈಸ್ಜೆಟ್]] |- |7 | [[ದುಬೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ದುಬೈ]]|| 4 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]], [[ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]], [[ಫ್ಲೈದುಬೈ]], [[ಇಂಡಿಗೋ]], [[ಸ್ಪೈಸ್ಜೆಟ್]] |- |8 | [[ಅಗತ್ತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಗತ್ತಿ]]|| 3 ||[[ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್ (ಭಾರತ)|ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್]], ಫ್ಲೈ91, [[ಇಂಡಿಗೋ]] |- |9 | [[ಮಸ್ಕತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಸ್ಕತ್]]|| 3 ||[[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]], [[ಅಕಾಸಾ ಏರ್]], [[ಒಮಾನ್ ಏರ್]] |- |10 | [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೌಲಾಲಂಪುರ್]]|| 4 ||[[ಏರ್ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಬಟಿಕ್ ಏರ್ ಮಲೇಷ್ಯಾ]], [[ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]] |} ==ಭದ್ರತೆ== ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಭಾರತದ 12 ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಭದ್ರತೆ#ಭಾರತ|ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಭದ್ರತಾ ಬ್ಯೂರೋ]] [[ಕೇಂದ್ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ#ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಭದ್ರತೆ|ಕೇಂದ್ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ]] (CISF) ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ವಿಮಾನ 814]] ರ ಅಪಹರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು CISF ಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರ, 2001 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೂರನೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು CISF ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಖಾಸಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಕೊಚ್ಚಿ.{{citation needed|date=January 2011}} CISF ಗಿಂತ ಮೊದಲು, ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸರು; [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ಪೊಲೀಸ್|ಕೊಚ್ಚಿ ಪೊಲೀಸರ]] ವಿಶೇಷ ಶಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಂಪನಿಯ ವಾಯುಯಾನ ಸುರಕ್ಷತಾ ವಿಭಾಗವು (ASW) ಭದ್ರತಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ASW ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಹ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2023}} ಸಿಯಾಲ್ನ ವಾಯುಯಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಭದ್ರತಾ ನಿರ್ವಹಣಾ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಭದ್ರತಾ ಏಜೆಂಟ್ಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ – ಸಾಮಾನು ತಪಾಸಣಾ ಕೊಠಡಿಗಳು, ಪ್ರವೇಶ ಗೇಟ್ಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸರಕು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಲಾಂಜ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. CIAL ASW ಸಾಮಾನು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ|ಸೇನೆಯಿಂದ]] ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವಾಸನೆ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಅಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.passengerterminaltoday.com/news.php?NewsID=551 Passenger Terminal Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715050629/http://www.passengerterminaltoday.com/news.php?NewsID=551 |date=15 July 2011 }} {{cite web |url=http://www.passengerterminaltoday.com/news.php?NewsID=551 |title=Sniffer dogs at airport |date=14 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20110715050629/http://www.passengerterminaltoday.com/news.php?NewsID=551 |archive-date=15 July 2011 }}</ref> CIAL ನ್ಯಾನೋಗ್ರಾಮ್ಗಳವರೆಗಿನ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲ ಮೂರು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ION ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=CIAL introduces ION Scan|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2008/nov/23/cial-introduces-ion-scan-1713.html|access-date=9 February 2022|website=The New Indian Express|date=14 May 2012 |archive-date=9 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209141338/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2008/nov/23/cial-introduces-ion-scan-1713.html|url-status=live}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ಪೊಲೀಸ್]]ರ ನೇರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಅವರು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಹೊರಗೆ ಠಾಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. CISF ಎರಡು ಸಶಸ್ತ್ರ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಬಾಂಬ್ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ನಿವಾರಣಾ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |author=KERALA |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/bdds-to-enhance-security-at-cochin-airport/article3046163.ece |title=BDDS to enhance security at Cochin airport - KERALA |newspaper=The Hindu |access-date=1 December 2016 |archive-date=10 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310094643/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/bdds-to-enhance-security-at-cochin-airport/article3046163.ece |url-status=live }}</ref> CISF ಟರ್ಮಿನಲ್ನಿಂದ 250 ಮೀಟರ್ ಹೊರಗೆ ಗುಪ್ತಚರ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ ಕೋಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಮಾಂಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಾಯು ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ವಿಭಾಗವು ಟರ್ಮಿನಲ್ನಲ್ಲಿ ಮಾದಕವಸ್ತು ಪತ್ತೆ ತಂಡವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. CIAL ASW ಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ [[ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಧಿ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿವೆ, ಇದು ಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವ್ಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಮಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತವು ತಡೆಗೋಡೆಗಳು, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ [[ಸಂಚಾರ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸ್ತಂಭ|ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸ್ತಂಭಗಳು]], ಕಣ್ಗಾವಲು ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು, ನಿಲುಗಡೆ ಗೇಟ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ID ಕಾರ್ಡ್ಗಳ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article82651.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013030250/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article82651.ece |archive-date=13 October 2010 |url-status=dead |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=Enhanced security equipment at Cochin airport |date=19 January 2010 |access-date=29 October 2010 }}</ref> ವಲಸೆ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್, ವಿಶೇಷ ಶಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಲಸೆ ಬ್ಯೂರೋದಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/article456494.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107155944/http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/article456494.ece |archive-date=7 January 2016 |url-status=dead |location=Chennai, India |work=The Hindu |first=S. Anil |last=Radhakrishnan |title=Airport facing lack of immigration officials |date=15 June 2010 |access-date=26 June 2013 }}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಂಪನಿಯು ಸ್ಫೋಟಕ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಮತ್ತು ಒತ್ತೆಯಾಳು ಸಂದರ್ಭಗಳ ದೂರಸ್ಥ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ರೋಬೋಟಿಕ್ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ CIAL ಅನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ Pedsco Ltd. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸುರಕ್ಷತಾ ರೋಬೋಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಥ್ರೆಟ್ ಕಂಟೇನ್ಮೆಂಟ್ ವೆಸೆಲ್ (TCV) ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಮಾನು ಸರಕು ವಾಹನ – ಇವೆರಡನ್ನೂ USA ಮೂಲದ Nabco ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉಪಕರಣವೆಂದರೆ ರೋಬೋಟ್ಗಳು ಸಾಗಿಸುವ ಬೆದರಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾತ್ರೆ (TCV), ಇದು ಕನಿಷ್ಠ 8 ಕೆಜಿ TNT ಅಥವಾ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಫೋಟಕಗಳ ಸ್ಫೋಟವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ವಿಕಿರಣಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಂಬ್ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಶಂಕಿತ ಸಾಮಾನುಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಟೇನರ್ ಪುನರ್ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಸ್ಫೋಟಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು TCV ಯ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಶಂಕಿತ ಸಾಮಾನುಗಳ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಬಹುದು. TCV ಜೊತೆಗೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ರಿಮೋಟ್ ಮೊಬೈಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟರ್ (RMI)-9WT ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹಂತದ ಹತ್ತುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತೆಗೆಯಬಹುದಾದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಹುಪಯೋಗಿ ಆರು-ಚಕ್ರದ ವಾಹನವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಿರ ಆರ್ಮ್ ಎಕ್ಸ್ಟೆಂಡರ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ರೋಬೋಟ್ ಅನ್ನು ಕಾರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮಹಡಿಯ ಕಿಟಕಿ ಪ್ರವೇಶದಂತಹ ವಿವಿಧ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂರಚಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/robotic-security-for-kochi-airport/article6349289.ece |title=Robotic security for Kochi airport |newspaper=The Hindu |date=25 August 2014 |access-date=1 December 2016 |archive-date=1 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201214440/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/robotic-security-for-kochi-airport/article6349289.ece |url-status=live }}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ== 2008 ರಿಂದ, ವಾಯುಯಾನ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ವಾಯುಯಾನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮುಂದಾದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ CIAL.<ref>{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Transportation/Cial-Academy-first-to-be-started-by-an-airport-in-India/articleshow/4246353.cms |work=The Times of India |title=CIAL academy |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723152447/https://economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Transportation/Cial-Academy-first-to-be-started-by-an-airport-in-India/articleshow/4246353.cms |archive-date=23 July 2018 |url-status=dead |date=9 March 2009 |access-date=18 October 2010 }}</ref> CIAL ವಾಯುಯಾನ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (IGNOU) ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2023}} CIAL ವಾಯುಯಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ವಾಯುಯಾನ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ [[ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್|ನಿರ್ವಹಣಾ]] ಪದವಿಗಳನ್ನು, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ವಾಯುಯಾನ ಆಧಾರಿತ ವೃತ್ತಿಪರ ಡಿಪ್ಲೊಮಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕಾಡೆಮಿಯು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] ಸೌಲಭ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಟೀವರ್ಡ್ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/03/11/stories/2009031161560300.htm |location=Chennai, India |title=Aviation academy: CIAL ties up with IGNOU |date=11 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108112620/http://www.hindu.com/2009/03/11/stories/2009031161560300.htm |archive-date=8 November 2012 |url-status=dead |work=[[The Hindu]] |access-date=18 October 2010 }}</ref><ref>[http://www.ciasl.in/html/academy.htm Cochin International Aviation Services Ltd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023191343/http://www.ciasl.in/html/academy.htm |date=23 October 2010 }} {{cite web |url=http://www.ciasl.in/html/academy.htm |title=Cochin International Aviation Services Ltd |date=14 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20090708082754/http://www.ciasl.in/html/academy.htm |archive-date=8 July 2009 }}</ref> ವಾಯುಯಾನ ಭದ್ರತಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಭದ್ರತಾ ಬ್ಯೂರೋ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ವಾಯುಯಾನ ಭದ್ರತಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು (ASTI) ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಯು ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್ಗಳು (21), ಸ್ಫೋಟಕ ಮಾದರಿ ಕೊಠಡಿ, ಎಲ್ಸಿಡಿ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ತರಬೇತಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಂತಹ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಫೋಟಕ ಮಾದರಿ ಕೊಠಡಿಗಳು ಸ್ಫೋಟವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸ್ವಿಚ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನಕ್ಕೆ ಪೂರೈಸುವ ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ASTI ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಮಂಗಳೂರು, ಕೋಝಿಕೋಡ್, ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು, ತಿರುಚಿ, ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಕಣ್ಣೂರ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref>{{cite news |last=Mampilli |first=Joseph |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Aviation-Security-Training-Institute-to-be-Ready-Soon/2014/01/23/article2015033.ece |title=Aviation Security Training Institute to be Ready Soon |newspaper=The New Indian Express |date=23 January 2014 |access-date=5 May 2014 |archive-date=3 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303101303/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Aviation-Security-Training-Institute-to-be-Ready-Soon/2014/01/23/article2015033.ece |url-status=dead }}</ref> ==ನೆಲದ ಸಾರಿಗೆ== CIAL [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 544 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 544]] (NH 544), ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 1 (ಕೇರಳ)|ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ]] (MC ರಸ್ತೆ), ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. MC ರಸ್ತೆಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ಮಾಜಿ NH 49 (ಈಗ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 85 (ಭಾರತ)|NH85]] ಭಾಗ) ನಿಂದ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ವೇಯನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="cochin-airport.in">{{Cite web|url=http://www.cochin-airport.in/tender/tenderdetails.aspx?tender_id=156|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201174157/http://www.cochin-airport.in/tender/tenderdetails.aspx?tender_id=156|url-status=dead|title=Expressway to the airport|archive-date=1 December 2021|access-date=20 December 2019}}</ref> ಮುಖ್ಯ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗವು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 500 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಹತ್ತಿರದ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸುಮಾರು 5 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಂಗಮಾಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂಗಮಾಲಿ]] ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ 24 ಬೋಗಿಗಳವರೆಗಿನ ರೈಲುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಎರಡು ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಸುಮಾರು ₹19 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ರೈಲ್ವೇ ಅತಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ಹಾದುಹೋಗುವ 1.5 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹೊಸ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬಸ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹ ಸಿದ್ಧವಿದೆ. ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಹೆಸರು `ಕೊಚ್ಚಿ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್'.<ref>{{Cite news |title=New railway station near Cochin International Airport; project set for completion in one year |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2025/02/18/new-railway-station-near-cochin-international-airport-details.html |work=[[Onmanorama]] |date=19 February 2025 |access-date=19 February 2025}}</ref> [[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಆಂತರಿಕ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |title=Centre gives nod for Cochin airport railway station |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/10/29/cochin-airport-railway-station-approved.html |access-date=2025-10-30 |website=www.onmanorama.com}}</ref> 18 ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ಸ್ಥಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲು ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ. ಯೋಜನೆಗಳು ನಿಲ್ದಾಣ, [[ಪಾದಸೇತುವೆ|ಪಾದ ಹೊರ ಸೇತುವೆ]], ವಾತಾನುಕೂಲಿತ ಕಾಯುವ ಸಭಾಂಗಣ, ಟಿಕೆಟ್ ಕೌಂಟರ್ ಮತ್ತು ಎರಡು ಎಲಿವೇಟರ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಯೋಜನೆಯನ್ನು [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗತಿ ಶಕ್ತಿ|PM ಗತಿ ಶಕ್ತಿ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು [[ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್|ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ]] 600 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2025-11-19 |title=New Nedumbassery railway station gets green light; Construction to begin in December |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/nedumbassery-railway-station-construction-to-begin-wei6wlve |access-date=2025-11-22 |website=@mathrubhumi |language=en}}</ref> [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (KMRL)]] [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] ಜಾಲವನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Kochi Metro seeks Centre's help for underground passage to Kochi airport in phase 3 expansion |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/centre-approached-for-funding-as-kochi-metro-plans-underground-link-to-airport-in-phase-3-expansion-01e04836 |access-date=2 July 2025 |website=Mathrubhumi |date=10 November 2024 |language=en}}</ref> KMRL ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಆಲುವಾ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ|ಆಲುವಾ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಮೆಟ್ರೋ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಫೀಡರ್ ಬಸ್ಗಳನ್ನು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=10 January 2025 |title=Kochi's 'Metro Connect' feeder e-buses to be launched in a week |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochis-metro-connect-feeder-e-buses-to-be-launched-in-a-week/article69085528.ece |access-date=2 July 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> === ವಾಯು-ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಗಳು === ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ತಿರುವನಂತಪುರ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]] ನಂತಹ ನಗರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಮೀಸಲಾದ ವಾಯು-ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{citation needed|date=September 2011}} ಭಾರತ್ ಏರ್ವೇಸ್ನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಇದು [[ಸಬರಿಮಲೆ (ಸ್ಥಳ)|ಸಬರಿಮಲೆ]]ಗೆ ನಿಗದಿತ ವಾಯು-ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|title=Helicopter service launched for pilgrims in Kochi|url=http://www.dailyindia.com/show/401920.php|access-date=9 February 2022|website=www.dailyindia.com|archive-date=14 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314024837/http://www.dailyindia.com/show/401920.php|url-status=live}}</ref> ==CIAL ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್== ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು CIAL [[ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್]], ಅಥವಾ [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನಗರ|ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಸಿಟಿ]], ಒಟ್ಟು {{convert|500|acre|0|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite web |date=3 March 2009 |title=The Hindu : Kerala News : Kochi airport presents 'Aerotropolis' roadmap |url=http://www.hindu.com/2009/02/28/stories/2009022858700300.htm |access-date=9 February 2022 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303231619/http://www.hindu.com/2009/02/28/stories/2009022858700300.htm |archive-date=3 March 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://cial.aero/Pressroom/eventDetails.aspx?eventId%3D66 |title=The Official Website of Cochin International Airport |access-date=25 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106032146/http://cial.aero/Pressroom/eventDetails.aspx?eventId=66 |archive-date=6 January 2012 }} CIAL.AERO</ref> ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ವಿ. ಜೆ. ಕುರಿಯನ್|ವಿ.ಜೆ. ಕುರಿಯನ್]] ಕಂಪನಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್ ಮೊದಲು ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿ ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮೂಲ ಅಂಶವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಸತಿ ವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವಯಂ-ಸುಸ್ಥಿರ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್ನ ಕೆಲಸವು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಮತ್ತು 2023 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏರೋಟ್ರೋಪೊಲಿಸ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ.{{citation needed|date=August 2015}} [[File:Solar Plant powering the Cochin International Airport.jpg|thumb|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದ ಭಾಗ]] ===ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯ=== ಮಾಸ್ಟರ್ ಯೋಜನೆಯು ವಿಮಾನ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ|ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ]] (SEZ) ರಚನೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು OEM ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು, ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮೀಸಲಾದ ವಿಮಾನಯಾನ ಬೆಂಬಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರಕು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಕಂಟೇನರ್ ಸರಕು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=cochin-airport.in|url=http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=20&linkid=20|access-date=9 February 2022|website=www.cochin-airport.in|archive-date=12 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100812052238/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=20&linkid=20|url-status=live}}</ref> ===CIAL ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ=== [[File:Cochin International Airport Solar Power Plant DSC 0247.jpg|Solar power plant|thumb|right]] [[File:Cochin International Airport Gate.jpg|Board at Entrance|thumb|right]] [[CIAL ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ]]ಯು CIAL ನಿರ್ಮಿಸಿದ 15 [[ವಾಟ್|ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್]] (MW) ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ (PV) ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸ್ಥಾವರದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |title=How is the world's first solar powered airport faring? |work=BBC News |date=9 October 2015 |access-date=24 April 2017 |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525214353/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |url-status=live }}</ref><ref name="sciAlertCochinAirport">{{cite web |url=http://www.sciencealert.com/india-establishes-world-s-first-100-percent-solar-powered-airport |title=India Establishes World's First 100 Percent Solar-Powered Airport |last=Crew |first=Bec |publisher=scienceAlert |date=20 August 2015 |access-date=24 April 2017 |work=report |archive-date=30 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430033958/http://www.sciencealert.com/india-establishes-world-s-first-100-percent-solar-powered-airport |url-status=live }}</ref> ಈ ಸ್ಥಾವರವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಕು ಸಂಕೀರ್ಣದ ಬಳಿ {{convert|45|acre|abbr=on|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ 46,150 ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮೂಲದ [[ಬಾಷ್ (ಕಂಪನಿ)|ಬಾಷ್]] ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿದಿನ 50,000 ಯೂನಿಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಸ್ವಾಧೀನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (SCADA) ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲಕ ದೂರಸ್ಥ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಘಟಕಗಳು ರೆನೆಸೋಲಾ ತಯಾರಿಸಿದ 265 [[ನಾಮಮಾತ್ರ ಶಕ್ತಿ (ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ)|ವ್ಯಾಟ್-ಪೀಕ್]] (W_p) ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ PV ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳು ಮತ್ತು [[ಎಬಿಬಿ]] ಭಾರತ ತಯಾರಿಸಿದ 1 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಇನ್ವರ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/kochi-airport-installs-12mw-solar-plant/article7535059.ece |title=Kochi airport installs 12MW solar plant |publisher=The Hindu business line |access-date=13 April 2016}}</ref> ಸ್ಥಾವರವು 2013 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಂಡ 1.1 MW ಸೌರ ಸ್ಥಾವರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಮಟ್ಟದ ಸೌರ PV ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಎಮ್ವೀ ಫೋಟೋವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ ಪವರ್ ಪ್ರೈ. ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ, ಇದು 250 W_p ನ 4,000 ಮೊನೊಕ್ರಿಸ್ಟಲಿನ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ತಲಾ 30 kW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 33 ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ [[ಪವರ್ ಇನ್ವರ್ಟರ್|ಇನ್ವರ್ಟರ್ಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://cial.aero/Pressroom/newsdetails.aspx?news_id=358&news_status=A |title=CIAL all set to become the first solar powered airport in the country |access-date=13 August 2016 |archive-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151119235700/http://cial.aero/Pressroom/newsdetails.aspx?news_id=358&news_status=A |url-status=live }}</ref> CIAL ಸೌರ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು 2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 28.8 MW ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಿದೆ, ಇದು ಸೌರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪದ 3.4 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಎರಡನೆಯದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಉಪಯುಕ್ತತಾ ಯೋಜನೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪದ ತೆರೆದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲಮಟ್ಟದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |author=Times News Network |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Cial-places-three-more-solar-bets/articleshow/53073929.cms |title=Cial places three more solar bets |newspaper=Times of India |date=6 July 2016 |access-date=24 April 2017 |archive-date=16 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816003735/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Cial-places-three-more-solar-bets/articleshow/53073929.cms |url-status=live }}</ref> ==ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಘಾತಗಳು== * 30 ಜುಲೈ 1998 ರಂದು, [[ಅಗತ್ತಿ ದ್ವೀಪ|ಅಗತ್ತಿ]]ಯಿಂದ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ವಿಮಾನ 503]], ಒಂದು [[ಡೋರ್ನಿಯರ್ ಡೋ 228]], ಟೇಕಾಫ್ ನಂತರ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು, ವಿಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ಜನರು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂರು ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.<ref>{{Cite web|last=Ranter|first=Harro|title=ASN Aircraft accident HAL/Dornier 228-201 VT-EJW Cochin Airport (COK)|url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19980730-0|url-status=live|access-date=17 June 2021|website=aviation-safety.net|publisher=[[Aviation Safety Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20050406190636/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19980730-0|archive-date=6 April 2005}}</ref> * 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 ರಂದು, [[ದುಬೈ]]ಯಿಂದ [[ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] ವಿಮಾನ EK 530, ಒಂದು [[ಬೋಯಿಂಗ್ 777#777-200|ಬೋಯಿಂಗ್ 777-200]], ಇಳಿಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ [[ಕ್ಯುಮುಲೋನಿಂಬಸ್ ಮೋಡ|ಕ್ಯುಮುಲೋನಿಂಬಸ್]] ಮೋಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ತೀವ್ರ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು {{convert|200|ft|m|0|order=flip}} ಕೆಳಗೆ ಬಿತ್ತು. 20 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಗಾಯಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಆಂತರಿಕ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ವಿಮಾನವು ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ 350 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು 14 ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇದ್ದರು.<ref>{{cite news |url=http://www.timesnow.tv/Emirates-pilot-couldnt-avoid-Cumulonimbus-cloud/articleshow/4343790.cms |title='Emirates pilot couldn't avoid Cumulonimbus cloud' |archive-url=https://web.archive.org/web/20100428081723/http://www.timesnow.tv/Emirates-pilot-couldnt-avoid-Cumulonimbus-cloud/articleshow/4343790.cms |archive-date=28 April 2010 |work=Times Now |date=25 April 2010 |access-date=15 April 2025}}</ref> * 29 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 ರಂದು, [[ಬಹ್ರೇನ್]]ನಿಂದ [[ಗಲ್ಫ್ ಏರ್]] ವಿಮಾನ GF 270, ಒಂದು [[ಏರ್ಬಸ್ A320 ಕುಟುಂಬ|ಏರ್ಬಸ್ A320]], 137 ಪ್ರಯಾಣಿಕರೊಂದಿಗೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 3:55 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರನ್ವೇಯಿಂದ ಜಾರಿತು. ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಾಗಿರುವುದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಮಾನವು ರನ್ವೇಯಿಂದ ಜಾರಿ ಮೊದಲು ಮೂಗು ಕೆಳಗಾಗಿ ಇಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಮಾನವು ಇಳಿಯುವಾಗ ತನ್ನ ಒಂದು ರೆಕ್ಕೆಯನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ವಾಯು ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ಅಪಘಾತದ ನಂತರ, ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು, ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ತರುವ ಮೊದಲೇ ತುರ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಮಾನದಿಂದ ಜಿಗಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅಪಘಾತವು ನಂತರದ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಏಳು ಸಣ್ಣ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಗಂಭೀರ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref name="gulfa">{{Cite web|title=Kochi: Plane skids off the runway, 7 passengers injured|url=https://www.ndtv.com/india-news/kochi-plane-skids-off-the-runway-7-passengers-injured-465827|access-date=9 February 2022|website=NDTV.com|archive-date=9 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209141340/https://www.ndtv.com/india-news/kochi-plane-skids-off-the-runway-7-passengers-injured-465827|url-status=live}}</ref> * 4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017 ರಂದು, ಅಬುಧಾಬಿಯಿಂದ ಬಂದ [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] ವಿಮಾನ IX 452, ಒಂದು [[ಬೋಯಿಂಗ್ 737 ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ಜನರೇಷನ್#737-800|ಬೋಯಿಂಗ್ 737-800]], ಇಳಿದ ನಂತರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್ 3 ಗೆ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮಾಡುವಾಗ ಒಳಚರಂಡಿ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಮಾನವು ತೆರವುಗೊಳಿಸಬೇಕಿದ್ದ ಲಿಂಕ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿವೇಗಿಂತ ಸುಮಾರು 90 ಮೀಟರ್ಗಳ ಮೊದಲು ಪೈಲಟ್ ಸಮಾನಾಂತರ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿವೇಯಿಂದ ತಪ್ಪು ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಈ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/air-india-express-aircraft-veers-off-taxiway-at-kochi-airport-all-passengers-safe-4829251/ |title=Air India Express aircraft veers off taxiway at Kochi airport, all passengers safe |newspaper=The Indian Express |date=7 November 2017 |access-date=19 November 2017 |archive-date=8 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171108201343/http://indianexpress.com/article/india/air-india-express-aircraft-veers-off-taxiway-at-kochi-airport-all-passengers-safe-4829251/ |url-status=live }}</ref> ===2018 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ=== [[2018 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ]]ದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು 14–29 ಆಗಸ್ಟ್ 2018 ರವರೆಗೆ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ {{convert|500|m|0}} ದೂರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]] ನಲ್ಲಿ ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು {{convert|4.7|ft|mm|0|abbr=on|order=flip}} ಗೆ ಏರಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/after-being-shut-15-days-kochi-airport-finally-reopens-87483|title=After being shut for 15 days due to floods, Kochi airport finally reopens|date=30 August 2018|work=The News Minute|access-date=31 August 2018|archive-date=24 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190124042850/https://www.thenewsminute.com/article/after-being-shut-15-days-kochi-airport-finally-reopens-87483|url-status=live}}</ref> ರನ್ವೇ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಅತಿಯಾದ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-floods-kochi-airport-to-remain-closed-till-august-26-afternoon/articleshow/65424706.cms|title=Kerala floods: Kochi airport to remain closed till August 26 afternoon|work=The Times of India|access-date=31 August 2018|archive-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902020800/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-floods-kochi-airport-to-remain-closed-till-august-26-afternoon/articleshow/65424706.cms|url-status=live}}</ref> ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ತಿರುವನಂತಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೋಝಿಕೋಡ್]] ನಂತಹ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಇತರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/kochi-airport-shut-till-saturday-flights-diverted-to-calicut-and-thiruvananthapuram-1845851.html|title=Kochi Airport Shut Till Saturday, Flights Diverted to Calicut and Thiruvananthapuram|work=News18|access-date=31 August 2018|archive-date=31 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831072052/https://www.news18.com/news/india/kochi-airport-shut-till-saturday-flights-diverted-to-calicut-and-thiruvananthapuram-1845851.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/reschedule-kochi-flights-to-trivandrum-and-calicut-centre-tells-airlines/articleshow/65415144.cms|title=Reschedule Kochi flights to Trivandrum and Calicut, Centre tells airlines|work=The Times of India|access-date=31 August 2018|archive-date=16 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916094338/https://timesofindia.indiatimes.com/india/reschedule-kochi-flights-to-trivandrum-and-calicut-centre-tells-airlines/articleshow/65415144.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/kerala-floods-goair-indigo-to-operate-special-flights-to-and-from-trivandrum-airport/articleshow/65453579.cms|title=Kerala floods: GoAir, IndiGo to operate special flights to and from Trivandrum airport|work=The Times of India|access-date=31 August 2018|archive-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822154252/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/kerala-floods-goair-indigo-to-operate-special-flights-to-and-from-trivandrum-airport/articleshow/65453579.cms|url-status=live}}</ref> 20 ಆಗಸ್ಟ್ 2018 ರಿಂದ, [[ಐಎನ್ಎಸ್ ಗರುಡ]] (ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿನ ನೌಕಾ [[ವಾಯು ನೆಲೆ|ವಾಯು ನೆಲೆ]]) [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಚೆನ್ನೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ನಂತಹ ನೆರೆಯ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ವಿಮಾನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/kerala-to-get-much-needed-respite-kochi-naval-base-restarts-operations/articleshow/65468975.cms|title=Naval air base at Kochi opened up for commercial flights|last1=Chowdhury|first1=Anirban|date=21 August 2018|work=The Economic Times|access-date=31 August 2018|last2=Krishnakumar|first2=P. K.|archive-date=31 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831072014/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/kerala-to-get-much-needed-respite-kochi-naval-base-restarts-operations/articleshow/65468975.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/alliance-air-to-fly-atr-to-kochi-naval-airbase-from-monday-other-airlines-may-follow-suit/articleshow/65455186.cms|title=Alliance Air to fly ATR to Kochi naval airbase from Monday, other airlines may follow suit|work=The Times of India|access-date=31 August 2018|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330045107/https://timesofindia.indiatimes.com/india/alliance-air-to-fly-atr-to-kochi-naval-airbase-from-monday-other-airlines-may-follow-suit/articleshow/65455186.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/alliance-air-to-operate-flights-from-kochi-naval-base-for-rescue-operations-in-flood-hit-kerala-1902664|title=Alliance Air To Operate Flights From Kochi Naval Base For Rescue Ops|work=NDTV.com|access-date=31 August 2018|archive-date=31 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831071926/https://www.ndtv.com/india-news/alliance-air-to-operate-flights-from-kochi-naval-base-for-rescue-operations-in-flood-hit-kerala-1902664|url-status=live}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 29 ಆಗಸ್ಟ್ 2018, 14:00 [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ]] ([[UTC+05:30]]) ರಂದು ಪುನಃ ತೆರೆಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-airport-reopens-after-15-days-of-closure/article24813784.ece|title=Kochi airport reopens after 15 days of closure|date=30 August 2018|work=The Hindu|access-date=31 August 2018|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-date=10 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210042632/https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-airport-reopens-after-15-days-of-closure/article24813784.ece|url-status=live}}</ref> ಮುಚ್ಚಿದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅಂದಾಜು {{INRConvert|3|b}} ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/kerala-floods-kochi-airport-suffers-estimated-loss-of-over-rs-220-crore/articleshow/65487028.cms|title=Kerala floods: Kochi airport suffers estimated loss of over Rs 220 crore|date=21 August 2018|work=The Economic Times|access-date=31 August 2018|archive-date=31 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831072026/https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/kerala-floods-kochi-airport-suffers-estimated-loss-of-over-rs-220-crore/articleshow/65487028.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-kochi-airport-reopened-14-days-after-floods-caused-rs-300-cr-worth-loss-87824|title=How Kochi airport reopened in 14 days after floods caused Rs 300 cr-worth loss|date=5 September 2018|work=The News Minute|access-date=22 September 2018|archive-date=4 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204131932/https://www.thenewsminute.com/article/how-kochi-airport-reopened-14-days-after-floods-caused-rs-300-cr-worth-loss-87824|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/050918/cial-seeks-dutch-help-to-tackle-flood-at-the-airport.html|title=CIAL seeks Dutch help to tackle flood at the airport|date=5 September 2018|work=Deccan Chronicle|access-date=22 September 2018|language=en|archive-date=22 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922065358/https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/050918/cial-seeks-dutch-help-to-tackle-flood-at-the-airport.html|url-status=live}}</ref> ===2019 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ=== [[2019 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ]]ದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ರನ್ವೇಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗಿ 8 ಆಗಸ್ಟ್ 2019 ರಿಂದ 11 ಆಗಸ್ಟ್ 2019 ರ 12:00 [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ]]ದವರೆಗೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2019/08/09/kerala-rain-flood-disaster-red-alert.html|title=Kerala rain live updates: Cochin airport resumes operations; Army reaches landslide-hit Nilambur|website=OnManorama|access-date=20 December 2019|archive-date=17 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217073931/https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2019/08/09/kerala-rain-flood-disaster-red-alert.html|url-status=live}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು== ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 2015 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾದಾಗ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. 2017 ರಲ್ಲಿ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸೌರ ಕಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು, ಇದು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿಲುಗಡೆ ಕೊಲ್ಲಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಭಾರತದ ವಾಯು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಘವು 2016 ರಲ್ಲಿ "ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೆಟ್ರೋ ಅಲ್ಲದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ" ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/300816/national-award-for-cochin-international-airport.html|title=National award for Cochin international airport|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|date=30 August 2016|access-date=7 July 2017|archive-date=27 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161227235056/http://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/300816/national-award-for-cochin-international-airport.html|url-status=live}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಶಕ್ತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಗೆದ್ದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkId=174&linkLvl1Id=50|title=About CIAL|publisher=Cochin International Airport|access-date=7 June 2017|archive-date=28 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628132034/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkId=174&linkLvl1Id=50|url-status=live}}</ref> ಜುಲೈ 2018 ರಲ್ಲಿ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರಿಸರ ಗೌರವವಾದ [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್|ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="UN" /> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category}} * [https://www.aai.aero/en/airports/cochin ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ] [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] ವೆಬ್ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ * [https://cial.aero ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [https://web.archive.org/web/20070929210619/http://aviation-safety.net/database/airport/airport.php?id=COK COK ಗಾಗಿ ಅಪಘಾತ ಇತಿಹಾಸ] [[ವಾಯುಯಾನ ಸುರಕ್ಷತಾ ಜಾಲ]]ದಲ್ಲಿ {{Navboxes|list= {{ಕೊಚ್ಚಿ (ಭಾರತ) ವಿಷಯಗಳು}} {{ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು}} {{ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ}} }} {{Portal bar|ಭಾರತ|ವಾಯುಯಾನ}} [[Category:ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]] [[Category:ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾರಿಗೆ]] [[Category:ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] [[Category:1999 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[Category:1999 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದಲ್ಲಿ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] f5nr2yx2lw9ouxi9wqq7kk6p64pvo5i 0 179856 1377369 2026-07-27T07:38:24Z Prathvi Acharya 87484 "[[:en:Special:Redirect/revision/1326555276|Kondotty Nercha]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1377369 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Nercha-Thattanpetti_Varavu1.jpg|thumb| "ಗೋಲ್ಡ್ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್" ಆಗಮನ]] [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Qubba.2.jpg|thumb| ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಕುಬ್ಬಾ]] [[ಚಿತ್ರ:Pazhayangadi_Mosque-Kondotty3.jpg|thumb| ಪಳಯಂಗಡಿ ಮಸೀದಿ, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ]] '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಗಾದಲ್ಲಿ ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. == ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ == '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಂಬೈನ ಶಿಯಾ ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯು (ಮಕ್ಬರಾ) ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು '''<nowiki/>'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಕುಬ್ಬಾ'''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ವಸಂತ ಹಬ್ಬ == '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ ಅಥವಾ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ವಸಂತೋತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಕೊಯ್ಲು ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಮತಟ್ಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸಾರಲು ಫಿರಂಗಿ (ಕುಂದಣಿ) ಸೌಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ [೧]. == ಇತಿಹಾಸ == ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಈ ಹಿಂದೆ ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಮಖ್ದೂಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಬುರಂನ ಅಲಿಡ್ ಸಯ್ಯದ್‌ಗಳ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿಯಾ ಸಂತರಾದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು 1717 ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದರು. ನಂತರ ಇವರು 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ತಂಙಳ್' (Kondotty Thangal) ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಈ ತಂಙಳ್ ಕುಟುಂಬದ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರೀಕ್ಕೋಡ್ ಕುಞಾವಾ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು 1766 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ (ಮಕ್ಬರಾ) ಬಳಿ 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ' ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Nercha-Thattanpetti_Varavu2.jpg|thumb| ''ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್'' ಆಗಮನ]] ತಪ್ಪು ಊಹೆ. ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಶಿಯಾ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ಶಿಯಾ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಂಬಂಕುನ್ನು ಬೀರನ್ ಔಲಿಯಾ, ಕುತ್ಬುಲ್ ಆಲಂ ಮಡವೂರ್ ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ, ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್ ಉಮರ್ ಖಾಜಿ, ಶಂಸುಲ್ ಉಲಮಾ ಇ.ಕೆ. ಅಬೂಬಕರ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್, ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ತ್ರಿಪ್ಪನಾಚಿ ಉಸ್ತಾದ್ ಮತ್ತು ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ಕನ್ಯಾಲ ಮೌಲಾ ಅವರಂತಹ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಸಂತರು ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ತಂಙಳ್ ಅವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಗುರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಇವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಮಖ್ದೂಮ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡ ಇವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಗುರು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಾತ್ರ ಮಖ್ದೂಮ್ ಅವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರಿಗೆ ಶಿಯಾ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. 2. ಅವರ ಪವಿತ್ರ ದರ್ಗಾದ ಆವರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಯಾವುದೇ ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರಿಗೆ ಶಿಯಾ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಶಿಯಾ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಕನಿಷ್ಠ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಾದರೂ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. 3. ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಯ್ಯದ್ ಅವರು ಶಿಯಾ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಶಿಯಾ ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಹರಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 4. ದರ್ಗಾ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾದ '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾವನ್ನು''' ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 5.ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಿಲ್ಸಿಲಾದ (ಸೂಫಿ ಪಂಥದ) ಮುರೀದರು (ಶಿಷ್ಯರು) ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ, ಅವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಸುನ್ನಿ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 6. ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್‌ನಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಅಹ್ಲ್-ಅಲ್-ಅಬಾ'''' (Ahl-al-aba / ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಪವಿತ್ರ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು) ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆದರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇದೇ ಕಾರಣ ಇರಬಹುದು. 7. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಾರ ನಡೆಸಲಾಗುವ '''ಸ್ವಲಾತ್ ಮಜ್ಲಿಸ್''' (ಸ್ವಲಾತ್ ಕೂಟ) ಸುನ್ನಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 8. ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ, ಕುಬ್ಬಕ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ (ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ದರ್ಗಾ) ನಡೆಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು '''ಅಜ್ಮೀರ್ ಶರೀಫ್‌'''ನ (Ajmer Sharif) ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 9. ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಪವಿತ್ರ ದರ್ಗಾವನ್ನು '''<nowiki/>'ಕೇರಳದ ಅಜ್ಮೀರ್'''' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ನೆರ್ಚಾದ ಆಚರಣೆಗಳು == ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೆರಚ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ** ಹಬ್ಬದ ಆಗಮನವನ್ನು ಸಾರಲು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು''' (ಕುಂದಣಿ) ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ಹಬ್ಬದ ಶಾಂತಿಯುತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಾರಲು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ತಂಙಳ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ '''ಬಿಳಿ ಧ್ವಜವನ್ನು''' ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲ ಮೆರವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣದಿಂದ ಬರುವ '''<nowiki/>'ವೆಳ್ಳಾಡ್' ಮೆರವಣಿಗೆ'''. ** ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ '''ಕೋಲ್ಕಲಿ''', ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಂತಹ ವಿವಿಧ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ತಂಙಳ್ ಅರಮನೆಯ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿ ಉಳಿದ ಎಣ್ಣೆಯು '''ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು''' ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ '''ಹಿಂದೂ ಶೈಲಿಯ ದೀಪವನ್ನು''' ಸಹ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಾಗುವ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. ** ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು '''ಜಿಲೇಬಿಗಳನ್ನು''' ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು (Stalls) ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಜಿಲೇಬಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ದುಬಾರಿ ಜಿಲೇಬಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಅಗ್ಗದ ಜಿಲೇಬಿಗಳು. == ಮರೀದಾ ಸಿಹಿ ವಿತರಣೆ == <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ಹಬ್ಬದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮೊಘಲ್ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಸಾದವಾದ '''<nowiki/>'ಮರೀದಾ'''' ವನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರೀದಾ ಎಂಬುದು ಅಕ್ಕಿ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಸಿಹಿ ಪುಡಿಯಾಗಿದೆ.</sup> == ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಮೆರವಣಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Town-Busstand.jpg|thumb| ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಈ ಹಬ್ಬದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮತ್ತು ಸಮಾರೋಪದ ಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾದ '''<nowiki/>'ತಟ್ಟಂತೆ ಪೆಟ್ಟಿ'''' (ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ Goldsmith Box) ಆಗಮನವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ನೆರೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು ಮಾತ್ರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ವಿಶೇಷ ದಿನದಂದು, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ತಂಙಳ್ ಅವರು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಬಂದು ಭಕ್ತರನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ [೧]. '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಹಬ್ಬವು ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ (ಜಾತ್ಯತೀತ) ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದವರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾದ 'ತಟ್ಟಂತೆ ಪೆಟ್ಟಿ' (ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ) ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಹಿಂದೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ == '''ಜಿ.ವಿ.ಎಚ್.ಎಸ್ (GVHS) ಶಾಲೆ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ''' ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ' ಹಬ್ಬದ ಕುರಿತು ಕಿರುಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. 45 ನಿಮಿಷಗಳ ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಬ್ಬದ 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಮಕ್ಕಳ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ'ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಟನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾದ '''ಎಮ್.ಟಿ. ಶಹಾಮಾ ಬತ್ತೂಲ್''' ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ '''‘ನೇರ್ಚಾ ಒರು ನೇರ್ಕಾಝ್ಚಾ’''' (Nercha Oru Nerkazhcha) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. == ಟೀಕೆ == '''ಮುಜಾಹಿದ್‌ಗಳು''' ಮತ್ತು '''ಜಮಾತ್-ಎ-ಇಸ್ಲಾಮಿ''' ನಂತಹ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ದರ್ಗಾಗಳ ಸುತ್ತ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುವ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಅವುಗಳು ಕರೆ ನೀಡಿವೆ.{{Fact|date=February 2016}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2016)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] im2s75nzvcj4d3xn8c598l1qy5txb7p 1377370 1377369 2026-07-27T07:39:08Z Quinlan83 70095 Fix 1377370 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Nercha-Thattanpetti_Varavu1.jpg|thumb| "ಗೋಲ್ಡ್ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್" ಆಗಮನ]] [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Qubba.2.jpg|thumb| ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಕುಬ್ಬಾ]] [[ಚಿತ್ರ:Pazhayangadi_Mosque-Kondotty3.jpg|thumb| ಪಳಯಂಗಡಿ ಮಸೀದಿ, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ]] '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಗಾದಲ್ಲಿ ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. == ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ == '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಂಬೈನ ಶಿಯಾ ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯು (ಮಕ್ಬರಾ) ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು '''<nowiki/>'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಕುಬ್ಬಾ'''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ವಸಂತ ಹಬ್ಬ == '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ ಅಥವಾ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ವಸಂತೋತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಕೊಯ್ಲು ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಮತಟ್ಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸಾರಲು ಫಿರಂಗಿ (ಕುಂದಣಿ) ಸೌಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ [೧]. == ಇತಿಹಾಸ == ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಈ ಹಿಂದೆ ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಮಖ್ದೂಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಬುರಂನ ಅಲಿಡ್ ಸಯ್ಯದ್‌ಗಳ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿಯಾ ಸಂತರಾದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು 1717 ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದರು. ನಂತರ ಇವರು 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ತಂಙಳ್' (Kondotty Thangal) ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಈ ತಂಙಳ್ ಕುಟುಂಬದ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರೀಕ್ಕೋಡ್ ಕುಞಾವಾ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು 1766 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ (ಮಕ್ಬರಾ) ಬಳಿ 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ' ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Nercha-Thattanpetti_Varavu2.jpg|thumb| ''ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್'' ಆಗಮನ]] ತಪ್ಪು ಊಹೆ. ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಶಿಯಾ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ಶಿಯಾ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಂಬಂಕುನ್ನು ಬೀರನ್ ಔಲಿಯಾ, ಕುತ್ಬುಲ್ ಆಲಂ ಮಡವೂರ್ ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ, ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್ ಉಮರ್ ಖಾಜಿ, ಶಂಸುಲ್ ಉಲಮಾ ಇ.ಕೆ. ಅಬೂಬಕರ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್, ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ತ್ರಿಪ್ಪನಾಚಿ ಉಸ್ತಾದ್ ಮತ್ತು ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ಕನ್ಯಾಲ ಮೌಲಾ ಅವರಂತಹ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಸಂತರು ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ತಂಙಳ್ ಅವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಗುರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಇವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಮಖ್ದೂಮ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡ ಇವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಗುರು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಾತ್ರ ಮಖ್ದೂಮ್ ಅವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರಿಗೆ ಶಿಯಾ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. 2. ಅವರ ಪವಿತ್ರ ದರ್ಗಾದ ಆವರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಯಾವುದೇ ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರಿಗೆ ಶಿಯಾ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಶಿಯಾ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಕನಿಷ್ಠ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಾದರೂ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. 3. ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಯ್ಯದ್ ಅವರು ಶಿಯಾ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಶಿಯಾ ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಹರಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 4. ದರ್ಗಾ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾದ '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾವನ್ನು''' ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 5.ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಿಲ್ಸಿಲಾದ (ಸೂಫಿ ಪಂಥದ) ಮುರೀದರು (ಶಿಷ್ಯರು) ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ, ಅವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಸುನ್ನಿ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 6. ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್‌ನಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಅಹ್ಲ್-ಅಲ್-ಅಬಾ'''' (Ahl-al-aba / ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಪವಿತ್ರ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು) ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆದರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇದೇ ಕಾರಣ ಇರಬಹುದು. 7. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಾರ ನಡೆಸಲಾಗುವ '''ಸ್ವಲಾತ್ ಮಜ್ಲಿಸ್''' (ಸ್ವಲಾತ್ ಕೂಟ) ಸುನ್ನಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 8. ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ, ಕುಬ್ಬಕ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ (ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ದರ್ಗಾ) ನಡೆಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು '''ಅಜ್ಮೀರ್ ಶರೀಫ್‌'''ನ (Ajmer Sharif) ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 9. ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಪವಿತ್ರ ದರ್ಗಾವನ್ನು '''<nowiki/>'ಕೇರಳದ ಅಜ್ಮೀರ್'''' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ನೆರ್ಚಾದ ಆಚರಣೆಗಳು == ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೆರಚ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ** ಹಬ್ಬದ ಆಗಮನವನ್ನು ಸಾರಲು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು''' (ಕುಂದಣಿ) ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ಹಬ್ಬದ ಶಾಂತಿಯುತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಾರಲು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ತಂಙಳ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ '''ಬಿಳಿ ಧ್ವಜವನ್ನು''' ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲ ಮೆರವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣದಿಂದ ಬರುವ '''<nowiki/>'ವೆಳ್ಳಾಡ್' ಮೆರವಣಿಗೆ'''. ** ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ '''ಕೋಲ್ಕಲಿ''', ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಂತಹ ವಿವಿಧ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ತಂಙಳ್ ಅರಮನೆಯ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿ ಉಳಿದ ಎಣ್ಣೆಯು '''ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು''' ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ '''ಹಿಂದೂ ಶೈಲಿಯ ದೀಪವನ್ನು''' ಸಹ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಾಗುವ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. ** ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು '''ಜಿಲೇಬಿಗಳನ್ನು''' ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು (Stalls) ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಜಿಲೇಬಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ದುಬಾರಿ ಜಿಲೇಬಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಅಗ್ಗದ ಜಿಲೇಬಿಗಳು. == ಮರೀದಾ ಸಿಹಿ ವಿತರಣೆ == <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ಹಬ್ಬದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮೊಘಲ್ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಸಾದವಾದ '''<nowiki/>'ಮರೀದಾ'''' ವನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರೀದಾ ಎಂಬುದು ಅಕ್ಕಿ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಸಿಹಿ ಪುಡಿಯಾಗಿದೆ.</sup> == ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಮೆರವಣಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Town-Busstand.jpg|thumb| ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಈ ಹಬ್ಬದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮತ್ತು ಸಮಾರೋಪದ ಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾದ '''<nowiki/>'ತಟ್ಟಂತೆ ಪೆಟ್ಟಿ'''' (ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ Goldsmith Box) ಆಗಮನವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ನೆರೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು ಮಾತ್ರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ವಿಶೇಷ ದಿನದಂದು, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ತಂಙಳ್ ಅವರು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಬಂದು ಭಕ್ತರನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ [೧]. '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಹಬ್ಬವು ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ (ಜಾತ್ಯತೀತ) ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದವರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾದ 'ತಟ್ಟಂತೆ ಪೆಟ್ಟಿ' (ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ) ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಹಿಂದೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ == '''ಜಿ.ವಿ.ಎಚ್.ಎಸ್ (GVHS) ಶಾಲೆ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ''' ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ' ಹಬ್ಬದ ಕುರಿತು ಕಿರುಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. 45 ನಿಮಿಷಗಳ ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಬ್ಬದ 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಮಕ್ಕಳ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ'ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಟನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾದ '''ಎಮ್.ಟಿ. ಶಹಾಮಾ ಬತ್ತೂಲ್''' ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ '''‘ನೇರ್ಚಾ ಒರು ನೇರ್ಕಾಝ್ಚಾ’''' (Nercha Oru Nerkazhcha) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. == ಟೀಕೆ == '''ಮುಜಾಹಿದ್‌ಗಳು''' ಮತ್ತು '''ಜಮಾತ್-ಎ-ಇಸ್ಲಾಮಿ''' ನಂತಹ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ದರ್ಗಾಗಳ ಸುತ್ತ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುವ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಅವುಗಳು ಕರೆ ನೀಡಿವೆ.{{Fact|date=February 2016}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2016)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] l9rhjbk6vzct4o9invsgqeg3r5ujy8k 1377372 1377370 2026-07-27T07:46:55Z Prathvi Acharya 87484 1377372 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Nercha-Thattanpetti_Varavu1.jpg|thumb| "ಗೋಲ್ಡ್ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್" ಆಗಮನ]] [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Qubba.2.jpg|thumb| ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಕುಬ್ಬಾ]] [[ಚಿತ್ರ:Pazhayangadi_Mosque-Kondotty3.jpg|thumb| ಪಳಯಂಗಡಿ ಮಸೀದಿ, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ]] '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಗಾದಲ್ಲಿ ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. == ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ == '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಂಬೈನ ಶಿಯಾ ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯು (ಮಕ್ಬರಾ) ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು '''<nowiki/>'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಕುಬ್ಬಾ'''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ವಸಂತ ಹಬ್ಬ == '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ ಅಥವಾ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ವಸಂತೋತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಕೊಯ್ಲು ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಮತಟ್ಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸಾರಲು ಫಿರಂಗಿ (ಕುಂದಣಿ) ಸೌಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="youtube">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nd95M_a8Lb4|title=kondotty nercha - YouTube|publisher=youtube.com|accessdate=2016-01-31}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಈ ಹಿಂದೆ ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಮಖ್ದೂಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಬುರಂನ ಅಲಿಡ್ ಸಯ್ಯದ್‌ಗಳ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿಯಾ ಸಂತರಾದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು 1717 ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದರು. ನಂತರ ಇವರು 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ತಂಙಳ್' (Kondotty Thangal) ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಈ ತಂಙಳ್ ಕುಟುಂಬದ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರೀಕ್ಕೋಡ್ ಕುಞಾವಾ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು 1766 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ (ಮಕ್ಬರಾ) ಬಳಿ 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ' ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Nercha-Thattanpetti_Varavu2.jpg|thumb| ''ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್'' ಆಗಮನ]] ತಪ್ಪು ಊಹೆ. ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಶಿಯಾ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ಶಿಯಾ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಂಬಂಕುನ್ನು ಬೀರನ್ ಔಲಿಯಾ, ಕುತ್ಬುಲ್ ಆಲಂ ಮಡವೂರ್ ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ, ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್ ಉಮರ್ ಖಾಜಿ, ಶಂಸುಲ್ ಉಲಮಾ ಇ.ಕೆ. ಅಬೂಬಕರ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್, ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ತ್ರಿಪ್ಪನಾಚಿ ಉಸ್ತಾದ್ ಮತ್ತು ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ಕನ್ಯಾಲ ಮೌಲಾ ಅವರಂತಹ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಸಂತರು ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ತಂಙಳ್ ಅವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಗುರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಇವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಮಖ್ದೂಮ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡ ಇವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಗುರು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಾತ್ರ ಮಖ್ದೂಮ್ ಅವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 1.ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರಿಗೆ ಶಿಯಾ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. 2. ಅವರ ಪವಿತ್ರ ದರ್ಗಾದ ಆವರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಯಾವುದೇ ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರಿಗೆ ಶಿಯಾ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಶಿಯಾ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಕನಿಷ್ಠ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಾದರೂ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. 3. ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಯ್ಯದ್ ಅವರು ಶಿಯಾ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಶಿಯಾ ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಹರಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 4. ದರ್ಗಾ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾದ '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾವನ್ನು''' ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 5.ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಿಲ್ಸಿಲಾದ (ಸೂಫಿ ಪಂಥದ) ಮುರೀದರು (ಶಿಷ್ಯರು) ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ, ಅವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಸುನ್ನಿ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 6. ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್‌ನಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಅಹ್ಲ್-ಅಲ್-ಅಬಾ'''' (Ahl-al-aba / ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಪವಿತ್ರ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು) ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆದರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇದೇ ಕಾರಣ ಇರಬಹುದು. 7. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಾರ ನಡೆಸಲಾಗುವ '''ಸ್ವಲಾತ್ ಮಜ್ಲಿಸ್''' (ಸ್ವಲಾತ್ ಕೂಟ) ಸುನ್ನಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 8. ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ, ಕುಬ್ಬಕ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ (ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ದರ್ಗಾ) ನಡೆಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು '''ಅಜ್ಮೀರ್ ಶರೀಫ್‌'''ನ (Ajmer Sharif) ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 9. ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಪವಿತ್ರ ದರ್ಗಾವನ್ನು '''<nowiki/>'ಕೇರಳದ ಅಜ್ಮೀರ್'''' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ನೆರ್ಚಾದ ಆಚರಣೆಗಳು == ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೆರಚ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ** ಹಬ್ಬದ ಆಗಮನವನ್ನು ಸಾರಲು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು''' (ಕುಂದಣಿ) ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ಹಬ್ಬದ ಶಾಂತಿಯುತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಾರಲು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ತಂಙಳ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ '''ಬಿಳಿ ಧ್ವಜವನ್ನು''' ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲ ಮೆರವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣದಿಂದ ಬರುವ '''<nowiki/>'ವೆಳ್ಳಾಡ್' ಮೆರವಣಿಗೆ'''. ** ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ '''ಕೋಲ್ಕಲಿ''', ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಂತಹ ವಿವಿಧ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ತಂಙಳ್ ಅರಮನೆಯ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿ ಉಳಿದ ಎಣ್ಣೆಯು '''ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು''' ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ '''ಹಿಂದೂ ಶೈಲಿಯ ದೀಪವನ್ನು''' ಸಹ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ** ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಾಗುವ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. ** ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು '''ಜಿಲೇಬಿಗಳನ್ನು''' ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು (Stalls) ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಜಿಲೇಬಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ದುಬಾರಿ ಜಿಲೇಬಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಅಗ್ಗದ ಜಿಲೇಬಿಗಳು. == ಮರೀದಾ ಸಿಹಿ ವಿತರಣೆ == ಹಬ್ಬದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮೊಘಲ್ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಸಾದವಾದ '''<nowiki/>'ಮರೀದಾ'''' ವನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರೀದಾ ಎಂಬುದು ಅಕ್ಕಿ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಸಿಹಿ ಪುಡಿಯಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=May 2019}} == ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಮೆರವಣಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Town-Busstand.jpg|thumb| ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಈ ಹಬ್ಬದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮತ್ತು ಸಮಾರೋಪದ ಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾದ '''<nowiki/>'ತಟ್ಟಂತೆ ಪೆಟ್ಟಿ'''' (ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ Goldsmith Box) ಆಗಮನವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ನೆರೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು ಮಾತ್ರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ವಿಶೇಷ ದಿನದಂದು, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ತಂಙಳ್ ಅವರು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಬಂದು ಭಕ್ತರನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="blogspot">{{cite web|url=http://kondotty-news.blogspot.in/2013/05/kondotty-nercha-festival-photos-news.html|title=Kondotty News - Kondotty Images : Kondotty Nercha festival Photos News|publisher=kondotty-news.blogspot.in|accessdate=2016-01-31}}</ref> '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಹಬ್ಬವು ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ (ಜಾತ್ಯತೀತ) ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದವರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾದ 'ತಟ್ಟಂತೆ ಪೆಟ್ಟಿ' (ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ) ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಹಿಂದೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ == '''ಜಿ.ವಿ.ಎಚ್.ಎಸ್ (GVHS) ಶಾಲೆ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ''' ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ' ಹಬ್ಬದ ಕುರಿತು ಕಿರುಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. 45 ನಿಮಿಷಗಳ ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಬ್ಬದ 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಮಕ್ಕಳ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ'ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಟನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾದ '''ಎಮ್.ಟಿ. ಶಹಾಮಾ ಬತ್ತೂಲ್''' ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ '''‘ನೇರ್ಚಾ ಒರು ನೇರ್ಕಾಝ್ಚಾ’''' (Nercha Oru Nerkazhcha) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="thehindu">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/students-make-film-on-kondotty-nercha-get-closer-to-roots/article745287.ece|title=Students make film on Kondotty Nercha, get closer to roots - KERALA - The Hindu|publisher=thehindu.com|accessdate=2016-01-31}}</ref> == ಟೀಕೆ == '''ಮುಜಾಹಿದ್‌ಗಳು''' ಮತ್ತು '''ಜಮಾತ್-ಎ-ಇಸ್ಲಾಮಿ''' ನಂತಹ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ದರ್ಗಾಗಳ ಸುತ್ತ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುವ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಅವುಗಳು ಕರೆ ನೀಡಿವೆ.{{Fact|date=February 2016}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2016)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] qy29clkw2esbw26jb021k7ss9ji2n72 1377373 1377372 2026-07-27T07:51:36Z Prathvi Acharya 87484 1377373 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Nercha-Thattanpetti_Varavu1.jpg|thumb| "ಗೋಲ್ಡ್ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್" ಆಗಮನ]] [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Qubba.2.jpg|thumb| ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಕುಬ್ಬಾ]] [[ಚಿತ್ರ:Pazhayangadi_Mosque-Kondotty3.jpg|thumb| ಪಳಯಂಗಡಿ ಮಸೀದಿ, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ]] '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಗಾದಲ್ಲಿ ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. == ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ == '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಂಬೈನ ಶಿಯಾ ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯು (ಮಕ್ಬರಾ) ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು '''<nowiki/>'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಕುಬ್ಬಾ'''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ವಸಂತ ಹಬ್ಬ == '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ ಅಥವಾ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ವಸಂತೋತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಕೊಯ್ಲು ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಮತಟ್ಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸಾರಲು ಫಿರಂಗಿ (ಕುಂದಣಿ) ಸೌಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="youtube">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nd95M_a8Lb4|title=kondotty nercha - YouTube|publisher=youtube.com|accessdate=2016-01-31}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಈ ಹಿಂದೆ ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಮಖ್ದೂಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಬುರಂನ ಅಲಿಡ್ ಸಯ್ಯದ್‌ಗಳ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿಯಾ ಸಂತರಾದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು 1717 ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದರು. ನಂತರ ಇವರು 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ತಂಙಳ್' (Kondotty Thangal) ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಈ ತಂಙಳ್ ಕುಟುಂಬದ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರೀಕ್ಕೋಡ್ ಕುಞಾವಾ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು 1766 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ (ಮಕ್ಬರಾ) ಬಳಿ 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ' ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Nercha-Thattanpetti_Varavu2.jpg|thumb| ''ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್'' ಆಗಮನ]] ತಪ್ಪು ಊಹೆ. ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಶಿಯಾ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ಶಿಯಾ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಂಬಂಕುನ್ನು ಬೀರನ್ ಔಲಿಯಾ, ಕುತ್ಬುಲ್ ಆಲಂ ಮಡವೂರ್ ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ, ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್ ಉಮರ್ ಖಾಜಿ, ಶಂಸುಲ್ ಉಲಮಾ ಇ.ಕೆ. ಅಬೂಬಕರ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್, ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ತ್ರಿಪ್ಪನಾಚಿ ಉಸ್ತಾದ್ ಮತ್ತು ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ಕನ್ಯಾಲ ಮೌಲಾ ಅವರಂತಹ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಸಂತರು ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ತಂಙಳ್ ಅವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಗುರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಇವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಮಖ್ದೂಮ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡ ಇವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಗುರು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಾತ್ರ ಮಖ್ದೂಮ್ ಅವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 1.ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರಿಗೆ ಶಿಯಾ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. 2. ಅವರ ಪವಿತ್ರ ದರ್ಗಾದ ಆವರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಯಾವುದೇ ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರಿಗೆ ಶಿಯಾ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಶಿಯಾ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಕನಿಷ್ಠ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಾದರೂ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. 3. ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಯ್ಯದ್ ಅವರು ಶಿಯಾ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಶಿಯಾ ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಹರಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 4. ದರ್ಗಾ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾದ '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾವನ್ನು''' ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 5.ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಿಲ್ಸಿಲಾದ (ಸೂಫಿ ಪಂಥದ) ಮುರೀದರು (ಶಿಷ್ಯರು) ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ, ಅವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಸುನ್ನಿ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 6. ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್‌ನಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಅಹ್ಲ್-ಅಲ್-ಅಬಾ'''' (Ahl-al-aba / ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಪವಿತ್ರ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು) ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆದರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇದೇ ಕಾರಣ ಇರಬಹುದು. 7. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಾರ ನಡೆಸಲಾಗುವ '''ಸ್ವಲಾತ್ ಮಜ್ಲಿಸ್''' (ಸ್ವಲಾತ್ ಕೂಟ) ಸುನ್ನಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 8. ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ, ಕುಬ್ಬಕ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ (ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ದರ್ಗಾ) ನಡೆಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು '''ಅಜ್ಮೀರ್ ಶರೀಫ್‌'''ನ (Ajmer Sharif) ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 9. ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಪವಿತ್ರ ದರ್ಗಾವನ್ನು '''<nowiki/>'ಕೇರಳದ ಅಜ್ಮೀರ್'''' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ನೆರ್ಚಾದ ಆಚರಣೆಗಳು == ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೆರಚ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. * ಹಬ್ಬದ ಆಗಮನವನ್ನು ಸಾರಲು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು''' (ಕುಂದಣಿ) ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಹಬ್ಬದ ಶಾಂತಿಯುತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಾರಲು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ತಂಙಳ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ '''ಬಿಳಿ ಧ್ವಜವನ್ನು''' ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲ ಮೆರವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣದಿಂದ ಬರುವ '''<nowiki/>'ವೆಳ್ಳಾಡ್' ಮೆರವಣಿಗೆ'''. * ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ '''ಕೋಲ್ಕಲಿ''', ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಂತಹ ವಿವಿಧ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ತಂಙಳ್ ಅರಮನೆಯ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿ ಉಳಿದ ಎಣ್ಣೆಯು '''ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು''' ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ '''ಹಿಂದೂ ಶೈಲಿಯ ದೀಪವನ್ನು''' ಸಹ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಾಗುವ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. * ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು '''ಜಿಲೇಬಿಗಳನ್ನು''' ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು (Stalls) ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಜಿಲೇಬಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: [[ಸಕ್ಕರೆ]]ಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ದುಬಾರಿ [[ಜಿಲೇಬಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಲ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಅಗ್ಗದ ಜಿಲೇಬಿಗಳು. == ಮರೀದಾ ಸಿಹಿ ವಿತರಣೆ == ಹಬ್ಬದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮೊಘಲ್ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಸಾದವಾದ '''<nowiki/>'ಮರೀದಾ'''' ವನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರೀದಾ ಎಂಬುದು ಅಕ್ಕಿ, [[ತುಪ್ಪ]] ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಸಿಹಿ ಪುಡಿಯಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=May 2019}} == ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಮೆರವಣಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Town-Busstand.jpg|thumb| ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಈ ಹಬ್ಬದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮತ್ತು ಸಮಾರೋಪದ ಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾದ '''<nowiki/>'ತಟ್ಟಂತೆ ಪೆಟ್ಟಿ'''' (ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ Goldsmith Box) ಆಗಮನವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ನೆರೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು ಮಾತ್ರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ವಿಶೇಷ ದಿನದಂದು, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ತಂಙಳ್ ಅವರು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಬಂದು ಭಕ್ತರನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="blogspot">{{cite web|url=http://kondotty-news.blogspot.in/2013/05/kondotty-nercha-festival-photos-news.html|title=Kondotty News - Kondotty Images : Kondotty Nercha festival Photos News|publisher=kondotty-news.blogspot.in|accessdate=2016-01-31}}</ref> '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಹಬ್ಬವು ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ (ಜಾತ್ಯತೀತ) ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದವರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾದ 'ತಟ್ಟಂತೆ ಪೆಟ್ಟಿ' (ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ) ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಹಿಂದೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ == '''ಜಿ.ವಿ.ಎಚ್.ಎಸ್ (GVHS) ಶಾಲೆ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ''' ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ' ಹಬ್ಬದ ಕುರಿತು ಕಿರುಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. 45 ನಿಮಿಷಗಳ ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಬ್ಬದ 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಮಕ್ಕಳ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ'ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಟನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾದ '''ಎಮ್.ಟಿ. ಶಹಾಮಾ ಬತ್ತೂಲ್''' ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ '''‘ನೇರ್ಚಾ ಒರು ನೇರ್ಕಾಝ್ಚಾ’''' (Nercha Oru Nerkazhcha) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="thehindu">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/students-make-film-on-kondotty-nercha-get-closer-to-roots/article745287.ece|title=Students make film on Kondotty Nercha, get closer to roots - KERALA - The Hindu|publisher=thehindu.com|accessdate=2016-01-31}}</ref> == ಟೀಕೆ == '''[[ಮುಜಾಹಿದ್‌]]ಗಳು''' ಮತ್ತು '''[[ಜಮಾತ್-ಎ-ಇಸ್ಲಾಮಿ]]''' ನಂತಹ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘಟನೆಗಳು [[ದರ್ಗಾ]]ಗಳ ಸುತ್ತ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುವ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಅವುಗಳು ಕರೆ ನೀಡಿವೆ.{{Fact|date=February 2016}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2016)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] s06jh9evyzeck9ziv0ps8vi8un5dooy 1377374 1377373 2026-07-27T07:52:14Z Prathvi Acharya 87484 Prathvi Acharya [[ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೆರಚ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1377373 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Nercha-Thattanpetti_Varavu1.jpg|thumb| "ಗೋಲ್ಡ್ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್" ಆಗಮನ]] [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Qubba.2.jpg|thumb| ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಕುಬ್ಬಾ]] [[ಚಿತ್ರ:Pazhayangadi_Mosque-Kondotty3.jpg|thumb| ಪಳಯಂಗಡಿ ಮಸೀದಿ, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ]] '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಗಾದಲ್ಲಿ ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. == ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ == '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಂಬೈನ ಶಿಯಾ ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯು (ಮಕ್ಬರಾ) ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು '''<nowiki/>'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಕುಬ್ಬಾ'''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ವಸಂತ ಹಬ್ಬ == '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ ಅಥವಾ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ವಸಂತೋತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಕೊಯ್ಲು ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಮತಟ್ಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸಾರಲು ಫಿರಂಗಿ (ಕುಂದಣಿ) ಸೌಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="youtube">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nd95M_a8Lb4|title=kondotty nercha - YouTube|publisher=youtube.com|accessdate=2016-01-31}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಈ ಹಿಂದೆ ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಮಖ್ದೂಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಬುರಂನ ಅಲಿಡ್ ಸಯ್ಯದ್‌ಗಳ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿಯಾ ಸಂತರಾದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು 1717 ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದರು. ನಂತರ ಇವರು 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ತಂಙಳ್' (Kondotty Thangal) ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಈ ತಂಙಳ್ ಕುಟುಂಬದ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರೀಕ್ಕೋಡ್ ಕುಞಾವಾ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸಂತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು 1766 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ (ಮಕ್ಬರಾ) ಬಳಿ 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ' ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Nercha-Thattanpetti_Varavu2.jpg|thumb| ''ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್'' ಆಗಮನ]] ತಪ್ಪು ಊಹೆ. ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಶಿಯಾ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ಶಿಯಾ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಂಬಂಕುನ್ನು ಬೀರನ್ ಔಲಿಯಾ, ಕುತ್ಬುಲ್ ಆಲಂ ಮಡವೂರ್ ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ, ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್ ಉಮರ್ ಖಾಜಿ, ಶಂಸುಲ್ ಉಲಮಾ ಇ.ಕೆ. ಅಬೂಬಕರ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್, ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ತ್ರಿಪ್ಪನಾಚಿ ಉಸ್ತಾದ್ ಮತ್ತು ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ಕನ್ಯಾಲ ಮೌಲಾ ಅವರಂತಹ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಸಂತರು ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ತಂಙಳ್ ಅವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಗುರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಇವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಮಖ್ದೂಮ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡ ಇವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸೂಫಿ ಗುರು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನಾನಿಯ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಾತ್ರ ಮಖ್ದೂಮ್ ಅವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 1.ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರಿಗೆ ಶಿಯಾ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. 2. ಅವರ ಪವಿತ್ರ ದರ್ಗಾದ ಆವರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಯಾವುದೇ ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರಿಗೆ ಶಿಯಾ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಶಿಯಾ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಕನಿಷ್ಠ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಾದರೂ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. 3. ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಯ್ಯದ್ ಅವರು ಶಿಯಾ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಶಿಯಾ ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಹರಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 4. ದರ್ಗಾ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾದ '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾವನ್ನು''' ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 5.ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಿಲ್ಸಿಲಾದ (ಸೂಫಿ ಪಂಥದ) ಮುರೀದರು (ಶಿಷ್ಯರು) ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ, ಅವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಸುನ್ನಿ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 6. ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್‌ನಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಅಹ್ಲ್-ಅಲ್-ಅಬಾ'''' (Ahl-al-aba / ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಪವಿತ್ರ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು) ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆದರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾ ಅವರು ಶಿಯಾ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇದೇ ಕಾರಣ ಇರಬಹುದು. 7. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಾರ ನಡೆಸಲಾಗುವ '''ಸ್ವಲಾತ್ ಮಜ್ಲಿಸ್''' (ಸ್ವಲಾತ್ ಕೂಟ) ಸುನ್ನಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 8. ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ, ಕುಬ್ಬಕ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ (ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ದರ್ಗಾ) ನಡೆಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು '''ಅಜ್ಮೀರ್ ಶರೀಫ್‌'''ನ (Ajmer Sharif) ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 9. ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಪವಿತ್ರ ದರ್ಗಾವನ್ನು '''<nowiki/>'ಕೇರಳದ ಅಜ್ಮೀರ್'''' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ನೆರ್ಚಾದ ಆಚರಣೆಗಳು == ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೆರಚ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. * ಹಬ್ಬದ ಆಗಮನವನ್ನು ಸಾರಲು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು''' (ಕುಂದಣಿ) ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಹಬ್ಬದ ಶಾಂತಿಯುತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಾರಲು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ತಂಙಳ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ '''ಬಿಳಿ ಧ್ವಜವನ್ನು''' ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲ ಮೆರವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣದಿಂದ ಬರುವ '''<nowiki/>'ವೆಳ್ಳಾಡ್' ಮೆರವಣಿಗೆ'''. * ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ '''ಕೋಲ್ಕಲಿ''', ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಂತಹ ವಿವಿಧ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ತಂಙಳ್ ಅರಮನೆಯ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿ ಉಳಿದ ಎಣ್ಣೆಯು '''ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು''' ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ '''ಹಿಂದೂ ಶೈಲಿಯ ದೀಪವನ್ನು''' ಸಹ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಾಗುವ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. * ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು '''ಜಿಲೇಬಿಗಳನ್ನು''' ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು (Stalls) ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಜಿಲೇಬಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: [[ಸಕ್ಕರೆ]]ಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ದುಬಾರಿ [[ಜಿಲೇಬಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಲ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಅಗ್ಗದ ಜಿಲೇಬಿಗಳು. == ಮರೀದಾ ಸಿಹಿ ವಿತರಣೆ == ಹಬ್ಬದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮೊಘಲ್ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಸಾದವಾದ '''<nowiki/>'ಮರೀದಾ'''' ವನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರೀದಾ ಎಂಬುದು ಅಕ್ಕಿ, [[ತುಪ್ಪ]] ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಸಿಹಿ ಪುಡಿಯಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=May 2019}} == ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಮೆರವಣಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:Kondotty_Town-Busstand.jpg|thumb| ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಈ ಹಬ್ಬದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮತ್ತು ಸಮಾರೋಪದ ಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾದ '''<nowiki/>'ತಟ್ಟಂತೆ ಪೆಟ್ಟಿ'''' (ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ Goldsmith Box) ಆಗಮನವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ನೆರೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು ಮಾತ್ರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ವಿಶೇಷ ದಿನದಂದು, ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ತಂಙಳ್ ಅವರು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಬಂದು ಭಕ್ತರನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="blogspot">{{cite web|url=http://kondotty-news.blogspot.in/2013/05/kondotty-nercha-festival-photos-news.html|title=Kondotty News - Kondotty Images : Kondotty Nercha festival Photos News|publisher=kondotty-news.blogspot.in|accessdate=2016-01-31}}</ref> '''ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ''' ಹಬ್ಬವು ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ (ಜಾತ್ಯತೀತ) ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದವರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾದ 'ತಟ್ಟಂತೆ ಪೆಟ್ಟಿ' (ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ) ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ ಹಿಂದೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ == '''ಜಿ.ವಿ.ಎಚ್.ಎಸ್ (GVHS) ಶಾಲೆ ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿಯ''' ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು 'ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ' ಹಬ್ಬದ ಕುರಿತು ಕಿರುಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. 45 ನಿಮಿಷಗಳ ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಬ್ಬದ 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಮಕ್ಕಳ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ'ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಟನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾದ '''ಎಮ್.ಟಿ. ಶಹಾಮಾ ಬತ್ತೂಲ್''' ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ '''‘ನೇರ್ಚಾ ಒರು ನೇರ್ಕಾಝ್ಚಾ’''' (Nercha Oru Nerkazhcha) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="thehindu">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/students-make-film-on-kondotty-nercha-get-closer-to-roots/article745287.ece|title=Students make film on Kondotty Nercha, get closer to roots - KERALA - The Hindu|publisher=thehindu.com|accessdate=2016-01-31}}</ref> == ಟೀಕೆ == '''[[ಮುಜಾಹಿದ್‌]]ಗಳು''' ಮತ್ತು '''[[ಜಮಾತ್-ಎ-ಇಸ್ಲಾಮಿ]]''' ನಂತಹ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘಟನೆಗಳು [[ದರ್ಗಾ]]ಗಳ ಸುತ್ತ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುವ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಅವುಗಳು ಕರೆ ನೀಡಿವೆ.{{Fact|date=February 2016}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2016)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] s06jh9evyzeck9ziv0ps8vi8un5dooy 0 179857 1377375 2026-07-27T07:52:14Z Prathvi Acharya 87484 Prathvi Acharya [[ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೆರಚ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1377375 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಕೊಂಡೋಟ್ಟಿ ನೇರ್ಚಾ]] gx72aiwm6fhnvucnhe8zbswanybx43z 3 179858 1377377 2026-07-27T07:57:16Z Ternarius 60599 Ternarius [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ovampensis]] ಪುಟವನ್ನು [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Karamelkedi]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Ovampensis|Ovampensis]]" to "[[Special:CentralAuth/Karamelkedi|Karamelkedi]]" 1377377 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Karamelkedi]] kbyrhguva4f6z8ev8028rnb4h5noc29 0 179859 1377378 2026-07-27T08:23:45Z Pragathi. BH 88266 ಹೊಸ ಪುಟ: ಪುಲಿಶ್ಯೇರಿ (ಅಥವಾ ಪುಲಿಸ್ಸೆರಿ) ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮೊಸರು ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಓಣಂ ಸದ್ಯ (ಊಟ) ದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ರ... 1377378 wikitext text/x-wiki ಪುಲಿಶ್ಯೇರಿ (ಅಥವಾ ಪುಲಿಸ್ಸೆರಿ) ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮೊಸರು ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಓಣಂ ಸದ್ಯ (ಊಟ) ದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ರುಬ್ಬಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪುಲಿಸೇರಿ ತಯಾರಿಸಲು ಹುಳಿ ಮೊಸರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹುಳಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಲು ತರಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಈ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಹಂತಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ===ಮುಖ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು:=== ಮೊಸರು ಅಥವಾ ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಹುಳಿ ರುಚಿಯಿರುವ ಮೊಸರು ಸೂಕ್ತ.ತರಕಾರಿಗಳು/ಹಣ್ಣುಗಳು, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಬೂದಿಗುಂಬಳ (ಕುಂಬಳಂಗಾ), ಹಸಿ ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಮಾವಿನಹಣ್ಣು, ಅನಾನಸ್. ರುಬ್ಬಲು: ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಅರಿಶಿನ. ಒಗ್ಗರಣೆಗೆ: ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ, ಸಾಸಿವೆ, ಮೆಂತ್ಯ, ಒಣಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವು. ಹಂತಗಳು:ತರಕಾರಿ ಬೇಯಿಸುವುದು, ನೀವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಹಣ್ಣನ್ನು (ಉದಾ: ಸೌತೆಕಾಯಿ) ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು, ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ.ಮಸಾಲೆ ರುಬ್ಬುವುದು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ರುಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳಿ.ಮಿಶ್ರಣ, ಬೆಂದ ತರಕಾರಿಗೆ ರುಬ್ಬಿದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಹಸಿ ವಾಸನೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಕುದಿಸಿ.ಮೊಸರು ಸೇರಿಸುವುದು, ಉರಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ. ನಂತರ ಮಜ್ಜಿಗೆಯನ್ನು (ಅಥವಾ ಗಿರಿಕಿದ ಮೊಸರು) ಸೇರಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕದಡಿ. ನೆನಪಿಡಿ, ಮೊಸರು ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಕುದಿಸಬಾರದು!ಒಗ್ಗರಣೆ: ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ ಕಾಯಿಸಿ ಸಾಸಿವೆ, ಮೆಂತ್ಯ, ಒಣಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವು ಹಾಕಿ ಒಗ್ಗರಣೆ ಮಾಡಿ. ಇದನ್ನು ಕರಿಗೆ ಸುರಿಯಿರಿ.ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಪುಲಿಶ್ಯೇರಿ .ಹಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪುಲಿಸೇರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಅದನ್ನು ಮೋರು ಕರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು.ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ರುಚಿಯನ್ನು ತರಲು ಪುಲಿಸೇರಿ ಮಾಡುವಾಗ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಮಾವಿನಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಅನಾನಸ್‌ನಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು‌ ತುಂಬಾ ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಮಾವಿನಕಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಂಬಳ ಪುಲಿ ಸೇರಿ ಕೂಡಾ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ . drzz97p1eeaxkc08xw3o3s1itl44pi4 1377379 1377378 2026-07-27T08:26:10Z Pragathi. BH 88266 1377379 wikitext text/x-wiki {{Short description|Kerala curd-based curry}} {{Infobox food | name = Pulissery | image = File:Pulissery.jpg | caption = Pulissery served in a bowl | alternate_name = Pulisseri, Moru curry | country = [[India]] | region = [[Kerala]] | national_cuisine = [[Kerala cuisine]] | type = [[Curry]] | main_ingredient = Sour [[curd]] or [[buttermilk]], [[coconut]], [[cumin]], [[turmeric]], green [[chili pepper|chilli]] | similar_dish = [[Kadhi]], [[Kaalan]] }} ಪುಲಿಸ್ಸೇರಿ (ಅಥವಾ ಪುಲಿಸ್ಸೆರಿ) ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮೊಸರು ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಓಣಂ ಸದ್ಯ (ಊಟ) ದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ರುಬ್ಬಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪುಲಿಸೇರಿ ತಯಾರಿಸಲು ಹುಳಿ ಮೊಸರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹುಳಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಲು ತರಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಈ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಹಂತಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ===ಮುಖ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು:=== ಮೊಸರು ಅಥವಾ ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಹುಳಿ ರುಚಿಯಿರುವ ಮೊಸರು ಸೂಕ್ತ.ತರಕಾರಿಗಳು/ಹಣ್ಣುಗಳು, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಬೂದಿಗುಂಬಳ (ಕುಂಬಳಂಗಾ), ಹಸಿ ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಮಾವಿನಹಣ್ಣು, ಅನಾನಸ್. ರುಬ್ಬಲು: ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಅರಿಶಿನ. ಒಗ್ಗರಣೆಗೆ: ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ, ಸಾಸಿವೆ, ಮೆಂತ್ಯ, ಒಣಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವು. ಹಂತಗಳು:ತರಕಾರಿ ಬೇಯಿಸುವುದು, ನೀವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಹಣ್ಣನ್ನು (ಉದಾ: ಸೌತೆಕಾಯಿ) ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು, ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ.ಮಸಾಲೆ ರುಬ್ಬುವುದು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ರುಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳಿ.ಮಿಶ್ರಣ, ಬೆಂದ ತರಕಾರಿಗೆ ರುಬ್ಬಿದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಹಸಿ ವಾಸನೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಕುದಿಸಿ.ಮೊಸರು ಸೇರಿಸುವುದು, ಉರಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ. ನಂತರ ಮಜ್ಜಿಗೆಯನ್ನು (ಅಥವಾ ಗಿರಿಕಿದ ಮೊಸರು) ಸೇರಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕದಡಿ. ನೆನಪಿಡಿ, ಮೊಸರು ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಕುದಿಸಬಾರದು!ಒಗ್ಗರಣೆ: ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ ಕಾಯಿಸಿ ಸಾಸಿವೆ, ಮೆಂತ್ಯ, ಒಣಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವು ಹಾಕಿ ಒಗ್ಗರಣೆ ಮಾಡಿ. ಇದನ್ನು ಕರಿಗೆ ಸುರಿಯಿರಿ.ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಪುಲಿಶ್ಯೇರಿ .ಹಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪುಲಿಸೇರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಅದನ್ನು ಮೋರು ಕರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು.ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ರುಚಿಯನ್ನು ತರಲು ಪುಲಿಸೇರಿ ಮಾಡುವಾಗ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಮಾವಿನಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಅನಾನಸ್‌ನಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು‌ ತುಂಬಾ ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಮಾವಿನಕಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಂಬಳ ಪುಲಿ ಸೇರಿ ಕೂಡಾ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ . di8rdrj3nthsfisk24cfrigpmchgbaz 1377380 1377379 2026-07-27T08:28:43Z Pragathi. BH 88266 1377380 wikitext text/x-wiki {{Short description|Kerala curd-based curry}} {{Infobox food | name = ಪುಲಿಸ್ಸೇರಿ | image = File:Pulissery.jpg | caption = Pulissery served in a bowl | alternate_name = Pulisseri, Moru curry | country = [[India]] | region = [[Kerala]] | national_cuisine = [[Kerala cuisine]] | type = [[Curry/ಪದಾರ್ಥ]] | main_ingredient = Sour [[curd/ಮೊಸರು]] or [[buttermilk/ಮಜ್ಜಿಗೆ]], [[coconut/ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]], [[cumin]], [[turmeric]], green [[chili pepper|chilli]] | similar_dish = [[Kadhi]], [[Kaalan]] }} ಪುಲಿಸ್ಸೇರಿ (ಅಥವಾ ಪುಲಿಸ್ಸೆರಿ) ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮೊಸರು ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಓಣಂ ಸದ್ಯ (ಊಟ) ದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ರುಬ್ಬಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪುಲಿಸೇರಿ ತಯಾರಿಸಲು ಹುಳಿ ಮೊಸರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹುಳಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಲು ತರಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಈ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಹಂತಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ===ಮುಖ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು:=== ಮೊಸರು ಅಥವಾ ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಹುಳಿ ರುಚಿಯಿರುವ ಮೊಸರು ಸೂಕ್ತ.ತರಕಾರಿಗಳು/ಹಣ್ಣುಗಳು, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಬೂದಿಗುಂಬಳ (ಕುಂಬಳಂಗಾ), ಹಸಿ ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಮಾವಿನಹಣ್ಣು, ಅನಾನಸ್. ರುಬ್ಬಲು: ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಅರಿಶಿನ. ಒಗ್ಗರಣೆಗೆ: ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ, ಸಾಸಿವೆ, ಮೆಂತ್ಯ, ಒಣಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವು. ಹಂತಗಳು:ತರಕಾರಿ ಬೇಯಿಸುವುದು, ನೀವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಹಣ್ಣನ್ನು (ಉದಾ: ಸೌತೆಕಾಯಿ) ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು, ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ.ಮಸಾಲೆ ರುಬ್ಬುವುದು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ರುಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳಿ.ಮಿಶ್ರಣ, ಬೆಂದ ತರಕಾರಿಗೆ ರುಬ್ಬಿದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಹಸಿ ವಾಸನೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಕುದಿಸಿ.ಮೊಸರು ಸೇರಿಸುವುದು, ಉರಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ. ನಂತರ ಮಜ್ಜಿಗೆಯನ್ನು (ಅಥವಾ ಗಿರಿಕಿದ ಮೊಸರು) ಸೇರಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕದಡಿ. ನೆನಪಿಡಿ, ಮೊಸರು ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಕುದಿಸಬಾರದು!ಒಗ್ಗರಣೆ: ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ ಕಾಯಿಸಿ ಸಾಸಿವೆ, ಮೆಂತ್ಯ, ಒಣಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವು ಹಾಕಿ ಒಗ್ಗರಣೆ ಮಾಡಿ. ಇದನ್ನು ಕರಿಗೆ ಸುರಿಯಿರಿ.ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಪುಲಿಶ್ಯೇರಿ .ಹಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪುಲಿಸೇರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಅದನ್ನು ಮೋರು ಕರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು.ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ರುಚಿಯನ್ನು ತರಲು ಪುಲಿಸೇರಿ ಮಾಡುವಾಗ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಮಾವಿನಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಅನಾನಸ್‌ನಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು‌ ತುಂಬಾ ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಮಾವಿನಕಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಂಬಳ ಪುಲಿ ಸೇರಿ ಕೂಡಾ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ . 88kyeuyslqrch19u8samb1cb75impp7 1377381 1377380 2026-07-27T08:30:18Z Pragathi. BH 88266 1377381 wikitext text/x-wiki {{Short description|Kerala curd-based curry}} {{Infobox food | name = ಪುಲಿಸ್ಸೇರಿ | image = File:Pulissery.jpg | caption = Pulissery served in a bowl | alternate_name = Pulisseri, Moru curry | country = [[India]] | region = [[Kerala]] | national_cuisine = [[Kerala cuisine]] | type = [[Curry/ಪದಾರ್ಥ]] | main_ingredient = Sour [[curd/ಮೊಸರು]] or [[buttermilk/ಮಜ್ಜಿಗೆ]], [[coconut/ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]], [[cumin]], [[turmeric]], green [[chili pepper|chilli]] | similar_dish = [[Kadhi]], [[Kaalan]] }} ಪುಲಿಸ್ಸೇರಿ (ಅಥವಾ ಪುಲಿಸ್ಸೆರಿ) ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮೊಸರು ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಓಣಂ ಸದ್ಯ (ಊಟ) ದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ರುಬ್ಬಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪುಲಿಸೇರಿ ತಯಾರಿಸಲು ಹುಳಿ ಮೊಸರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹುಳಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಲು ತರಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಈ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಹಂತಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ===ಮುಖ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು:=== ಮೊಸರು ಅಥವಾ ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಹುಳಿ ರುಚಿಯಿರುವ ಮೊಸರು ಸೂಕ್ತ.ತರಕಾರಿಗಳು/ಹಣ್ಣುಗಳು, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಬೂದಿಗುಂಬಳ (ಕುಂಬಳಂಗಾ), ಹಸಿ ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಮಾವಿನಹಣ್ಣು, ಅನಾನಸ್. '''ರುಬ್ಬಲು:''' ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಅರಿಶಿನ. '''ಒಗ್ಗರಣೆಗೆ:''' ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ, ಸಾಸಿವೆ, ಮೆಂತ್ಯ, ಒಣಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವು. '''ಹಂತಗಳು:'''ತರಕಾರಿ ಬೇಯಿಸುವುದು, ನೀವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಹಣ್ಣನ್ನು (ಉದಾ: ಸೌತೆಕಾಯಿ) ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು, ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ.ಮಸಾಲೆ ರುಬ್ಬುವುದು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ರುಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳಿ.ಮಿಶ್ರಣ, ಬೆಂದ ತರಕಾರಿಗೆ ರುಬ್ಬಿದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಹಸಿ ವಾಸನೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಕುದಿಸಿ.ಮೊಸರು ಸೇರಿಸುವುದು, ಉರಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ. ನಂತರ ಮಜ್ಜಿಗೆಯನ್ನು (ಅಥವಾ ಗಿರಿಕಿದ ಮೊಸರು) ಸೇರಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕದಡಿ. ನೆನಪಿಡಿ, ಮೊಸರು ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಕುದಿಸಬಾರದು! ಒಗ್ಗರಣೆ: ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ ಕಾಯಿಸಿ ಸಾಸಿವೆ, ಮೆಂತ್ಯ, ಒಣಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವು ಹಾಕಿ ಒಗ್ಗರಣೆ ಮಾಡಿ. ಇದನ್ನು ಕರಿಗೆ ಸುರಿಯಿರಿ.ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಪುಲಿಶ್ಯೇರಿ .ಹಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪುಲಿಸೇರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಅದನ್ನು ಮೋರು ಕರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು.ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ರುಚಿಯನ್ನು ತರಲು ಪುಲಿಸೇರಿ ಮಾಡುವಾಗ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಮಾವಿನಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಅನಾನಸ್‌ನಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು‌ ತುಂಬಾ ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಮಾವಿನಕಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಂಬಳ ಪುಲಿ ಸೇರಿ ಕೂಡಾ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ . 0nx4wfrre7exqdsq28av93n7p9kxx32 1377382 1377381 2026-07-27T08:30:49Z Pragathi. BH 88266 1377382 wikitext text/x-wiki {{Short description|Kerala curd-based curry}} {{Infobox food | name = ಪುಲಿಸ್ಸೇರಿ | image = File:Pulissery.jpg | caption = Pulissery served in a bowl | alternate_name = Pulisseri, Moru curry | country = [[India]] | region = [[Kerala]] | national_cuisine = [[Kerala cuisine]] | type = [[Curry/ಪದಾರ್ಥ]] | main_ingredient = Sour [[curd/ಮೊಸರು]] or [[buttermilk/ಮಜ್ಜಿಗೆ]], [[coconut/ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]], [[cumin]], [[turmeric]], green [[chili pepper|chilli]] | similar_dish = [[Kadhi]], [[Kaalan]] }} ಪುಲಿಸ್ಸೇರಿ (ಅಥವಾ ಪುಲಿಸ್ಸೆರಿ) ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮೊಸರು ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಓಣಂ ಸದ್ಯ (ಊಟ) ದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ರುಬ್ಬಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪುಲಿಸೇರಿ ತಯಾರಿಸಲು ಹುಳಿ ಮೊಸರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹುಳಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಲು ತರಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಈ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಹಂತಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ===ಮುಖ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು:=== ಮೊಸರು ಅಥವಾ ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಹುಳಿ ರುಚಿಯಿರುವ ಮೊಸರು ಸೂಕ್ತ.ತರಕಾರಿಗಳು/ಹಣ್ಣುಗಳು, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಬೂದಿಗುಂಬಳ (ಕುಂಬಳಂಗಾ), ಹಸಿ ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಮಾವಿನಹಣ್ಣು, ಅನಾನಸ್. '''ರುಬ್ಬಲು:''' ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಅರಿಶಿನ. '''ಒಗ್ಗರಣೆಗೆ:''' ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ, ಸಾಸಿವೆ, ಮೆಂತ್ಯ, ಒಣಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವು. '''ಹಂತಗಳು:'''ತರಕಾರಿ ಬೇಯಿಸುವುದು, ನೀವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಹಣ್ಣನ್ನು (ಉದಾ: ಸೌತೆಕಾಯಿ) ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು, ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ.ಮಸಾಲೆ ರುಬ್ಬುವುದು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ರುಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳಿ.ಮಿಶ್ರಣ, ಬೆಂದ ತರಕಾರಿಗೆ ರುಬ್ಬಿದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಹಸಿ ವಾಸನೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಕುದಿಸಿ.ಮೊಸರು ಸೇರಿಸುವುದು, ಉರಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ. ನಂತರ ಮಜ್ಜಿಗೆಯನ್ನು (ಅಥವಾ ಗಿರಿಕಿದ ಮೊಸರು) ಸೇರಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕದಡಿ. ನೆನಪಿಡಿ, ಮೊಸರು ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಕುದಿಸಬಾರದು! ಒಗ್ಗರಣೆ: ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ ಕಾಯಿಸಿ ಸಾಸಿವೆ, ಮೆಂತ್ಯ, ಒಣಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವು ಹಾಕಿ ಒಗ್ಗರಣೆ ಮಾಡಿ. ಇದನ್ನು ಕರಿಗೆ ಸುರಿಯಿರಿ.ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಪುಲಿಶ್ಯೇರಿ .ಹಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪುಲಿಸೇರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಅದನ್ನು ಮೋರು ಕರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು.ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ರುಚಿಯನ್ನು ತರಲು ಪುಲಿಸೇರಿ ಮಾಡುವಾಗ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಮಾವಿನಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಅನಾನಸ್‌ನಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು‌ ತುಂಬಾ ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಮಾವಿನಕಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಂಬಳ ಪುಲಿ ಸೇರಿ ಕೂಡಾ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ . 7ld7mooahm4l7eh6393y681gh3opl2v 0 179860 1377388 2026-07-27T10:23:53Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{for|the island in Chile|Wellington Island}} {{Use dmy dates|date=January 2023}} {{Use Indian English|date=January 2023}} {{Infobox settlement | name = ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ | other_name = | nickname = | settlement_type = ದ್ವೀಪ | image_skyline = Cochin Port Trust.jpg | image_alt = | image_caption = ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ... 1377388 wikitext text/x-wiki {{for|the island in Chile|Wellington Island}} {{Use dmy dates|date=January 2023}} {{Use Indian English|date=January 2023}} {{Infobox settlement | name = ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ | other_name = | nickname = | settlement_type = ದ್ವೀಪ | image_skyline = Cochin Port Trust.jpg | image_alt = | image_caption = ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೊಚಿನ್ ಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್]] ಕಚೇರಿ | image_size = 270px | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = 1928 | founder = [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ (ಎಂಜಿನಿಯರ್)|ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ]]<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/kochi/willington-island-kochi.php|title=Willingdon Island|website=www.keralatourism.org}}</ref> | named_for = [[ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್, 1ನೇ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್|ಲಾರ್ಡ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್]] | government_type = | governing_body = [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_acre = 775 | elevation_footnotes = | elevation_m = 4 | population_total = 17224 | population_as_of = 2020 | population_rank = | population_density_km2 = 2099 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] | postal_code = 682003 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ಹತ್ತಿರದ ನಗರ | blank1_info_sec1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ]] | website = | footnotes = }} '''ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ''' ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಕೃತಕ ದ್ವೀಪ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ]]ದ [[:Category:Regions of Kochi|ಭಾಗವಾಗಿದೆ]]. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು [[ವೇಂಬನಾಡು ಸರೋವರ]]ದಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಆದರೆ ಸಣ್ಣದಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದ್ವೀಪದ ಸುತ್ತಲೂ ಡ್ರೆಡ್ಜ್ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್|ಕೊಚ್ಚಿ ನೌಕಾ ನೆಲೆ]], [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್]], ಸಸ್ಯ ಸಂಪರ್ಕತಡೆ ಕೇಂದ್ರ, [[ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್|ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್]] <ref>{{cite web|url=http://www.cochincustoms.nic.in/ |title=Custom House Cochin |publisher=Cochincustoms.nic.in |date= |accessdate=2022-03-29}}</ref> ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯ ಒಂದು ಘಟಕವಾದ [[ಕೇಂದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪವು ಬಂದರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ದ ಕಚೇರಿ<ref>{{cite web|url=http://www.cochinport.com/|title=Cochin Port Trust, Kerala, India|website=www.cochinport.com}}</ref> (ಇದು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರನ್ನು]] ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ), ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಚೇರಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಮುದ್ರ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡು ಡಜನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರಫ್ತು-ಆಮದು ಕಚೇರಿಗಳು, ಗೋದಾಮುಗಳು, ಕೆಲವು ಹೋಟೆಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು. [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ಪರಂಪರೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ವು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Maritime Museum, Kochi, Ernakulam, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/destination/maritime-museum/73 |access-date=2023-01-26 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಕಲ್ಪನೆ === ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಂದರನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯು ಮೊದಲು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ (ಎಂಜಿನಿಯರ್)|ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ]] ಅವರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿತು, ಅವರು [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]]ಯ ಆಗಿನ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್, 1ನೇ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್]] ಅವರಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಧುನಿಕ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. === ನಿರ್ಮಾಣ === 1936 ರಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಬಂದರಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಂದರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು [[ವೇಂಬನಾಡು ಸರೋವರ]]ವನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸುವಾಗ ಡ್ರೆಡ್ಜ್ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ [[ವೈಸ್ರಾಯ್]] ಆಗಿದ್ದ [[ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್, 1ನೇ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್|ದಿ 1ನೇ ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್]] ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವರು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="Cochin.org"/> ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ (ಎಂಜಿನಿಯರ್)|ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ]] ಅವರು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬಿಬಿ ಲೈನ್ಗೆ ಸೇರಿದ ಮೊದಲ ಲೈನರ್ 9 ಮಾರ್ಚ್ 1935 ರಂದು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿತು. ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ ಎಂಬ ಬಂದರಿನ ವಸತಿಗೃಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವಯೋಜಿತ ಮೂಲ ಬಂದರು ರಚನೆಯು 1939 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, ಇದು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆಳವಾದ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ, ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref name="Cochin.org">{{cite web|url=http://www.cochin.org.uk/tourist-attractions/wellington-island.html|title=Willingdon Island|archive-url=https://web.archive.org/web/20100317140345/http://www.cochin.org.uk/tourist-attractions/wellington-island.html|archive-date=2010-03-17|access-date=2017-05-08|url-status=live}}</ref> ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ [[ವೆಂಡುರುತಿ]] ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು ಜಪಾನ್ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವ ಊಹೆಗಾಗಿ [[ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. 1940 ರಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲ್ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಜೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಪಕ್ಕದ ಸಾಲು. [[File:Kochi view from taj malabar.jpg|right|thumb|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ [[ವಿವಂತಾ ಬೈ ತಾಜ್]] - ಮಲಬಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ನಿಂದ ನೋಟ.]] === ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಬಳಕೆ === [[ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್]] ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಈ ಸಮತಟ್ಟಾದ, ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಕನ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.<ref name="Cochin.org"/> ಹೀಗೆ ಕೃತಕ ದ್ವೀಪವು ಸಮೃದ್ಧ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ಮಲಬಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ ಎಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ವಸತಿ ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡವು ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ಬ್ಲಾಕ್ ಅನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದನ್ನು 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1942 ರಂದು RAF ನಿಂದ ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಎಚ್ಎಂಎಸ್ ಗರುಡ ಎಂದು ಮರು-ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 180 ವಿಮಾನಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ವಿಮಾನ ದುರಸ್ತಿ ಅಂಗಣವಾಗಿತ್ತು, 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1946 ರಂದು ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ.<ref>Chatterji, Adhar Kumar (1985). Naval aviation: a world history. Allied. p. 151.</ref> ಹೊಸ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ, ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಗಳ ನಡುವೆ ತೆರೆದ ಗಾಳಿಯ ಈಜುಕೊಳ, ಮತ್ತು ಎರಡಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಶಾಖೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. === 1947 ರಿಂದ === ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು 1947 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರದವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದರು.<ref name="Cochin.org"/> ಅದರ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ವಸಾಹತು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು, 1960 ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಸುಮಾರು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿತು.<ref name="Cochin.org"/> ದ್ವೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ನಗರದ ಆಧುನಿಕ ಮಿಲಿಟರಿ-ಸಹ-ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು. ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ನೆಡುಂಬಶ್ಶೇರಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು<ref>cial.aero/</ref> {{cvt|25|km}} ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ದ್ವೀಪ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಾಗರಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ನೌಕಾ ವಾಯು ನೆಲೆ [[ಐಎನ್ಎಸ್ ಗರುಡ]]ವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಉಳಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಅನೈಸರ್ಗಿಕ ಲಗತ್ತಾಗಿರುವುದರಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅದರ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಂತರ ತೊರೆದ ದ್ವೀಪವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮಹಾನಗರವಾದ ಕೊಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹೃದಯವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=August 2025}} ಕೊಚ್ಚಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಈ ದ್ವೀಪವು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ [[ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Cochin.org"/> ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ - ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಹಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್]]. [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್]]ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ]]<ref>cochinshipyard.com/</ref> ಸಹ ಈ ದ್ವೀಪದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು ಹಲವಾರು ಹೋಟೆಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟ್ಗಳ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ದ್ವೀಪವು [[ಶುಷ್ಕ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ]], ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಕೇಂದ್ರ, ತೈಲ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಫಾರ್ಮ್ಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆ<ref>{{cite web |url=http://cochinport.gov.in/index.php?opt=medicalservices&sub=26&tab=1 |title=Medical services |date= |website=Cochin Port}}</ref> ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಂದರು ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಪರ್ಕತಡೆಗೊಳಪಡುವ ರೋಗಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವತ್ತ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.porthealthcochin.org |title=Port Health Organisation Cochin – Prevention of Diseases |publisher=Porthealthcochin.org |date= |accessdate=2022-03-29}}</ref> ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಾಹಿತಿ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. ಈ ದ್ವೀಪವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಬಂದರು ಕಚೇರಿಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಶಾಖೆಗಳು, ಪ್ರಯಾಣ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು, ಸ್ಮಾರಕ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೋದಾಮುಗಳಿವೆ. ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್ನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ನೌಕಾ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವವರ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ, ಐದು ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಿಂಡರ್ಗಾರ್ಟನ್ ಇದೆ. ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಶಾಲೆಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ==ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಲುಪುವುದು== ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆ|ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆ]] ಮತ್ತು [[ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆ]] ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ದೋಣಿಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]], [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ವೈಪಿನ್]] ಮತ್ತು ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್ನಿಂದ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47ಎ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47ಎ]] ಮೂಲಕವೂ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ==ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ== <gallery> File:Cochin Maritime Heritage Museum.jpg|[[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ಪರಂಪರೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] File:Willingdon Island.jpg|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದಿಂದ ನೋಟ. File:Malabar Road.jpg|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದ ಹಡಗು ಹತ್ತುವ ಜೆಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ರಸ್ತೆಯ ಪ್ರವೇಶ </gallery> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆ]] *[[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆ]] *[[ಕೊಚ್ಚಿ ಇತಿಹಾಸ]] *[[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ಪರಂಪರೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Willingdon Island}} {{coord|9|57|N|76|16.5|E|region:IN_type:isle|display=title}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಲಿಂಗ್ಡನ್‌ನ ಮೊದಲ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್]] ahvzqsqsinfjdfg9ikr9adzzr249ije 1377389 1377388 2026-07-27T10:24:56Z A826 72368 1377389 wikitext text/x-wiki {{for|ಚಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪ|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪ}} {{Infobox settlement | name = ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ | other_name = | nickname = | settlement_type = ದ್ವೀಪ | image_skyline = Cochin Port Trust.jpg | image_alt = | image_caption = ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೊಚಿನ್ ಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್]] ಕಚೇರಿ | image_size = 270px | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = 1928 | founder = [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ (ಎಂಜಿನಿಯರ್)|ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ]]<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/kochi/willington-island-kochi.php|title=Willingdon Island|website=www.keralatourism.org}}</ref> | named_for = [[ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್, 1ನೇ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್|ಲಾರ್ಡ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್]] | government_type = | governing_body = [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_acre = 775 | elevation_footnotes = | elevation_m = 4 | population_total = 17224 | population_as_of = 2020 | population_rank = | population_density_km2 = 2099 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] | postal_code = 682003 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ಹತ್ತಿರದ ನಗರ | blank1_info_sec1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ]] | website = | footnotes = }} '''ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ''' ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಕೃತಕ ದ್ವೀಪ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ]]ದ [[:Category:Regions of Kochi|ಭಾಗವಾಗಿದೆ]]. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು [[ವೇಂಬನಾಡು ಸರೋವರ]]ದಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಆದರೆ ಸಣ್ಣದಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದ್ವೀಪದ ಸುತ್ತಲೂ ಡ್ರೆಡ್ಜ್ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್|ಕೊಚ್ಚಿ ನೌಕಾ ನೆಲೆ]], [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್]], ಸಸ್ಯ ಸಂಪರ್ಕತಡೆ ಕೇಂದ್ರ, [[ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್|ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್]] <ref>{{cite web|url=http://www.cochincustoms.nic.in/ |title=Custom House Cochin |publisher=Cochincustoms.nic.in |date= |accessdate=2022-03-29}}</ref> ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯ ಒಂದು ಘಟಕವಾದ [[ಕೇಂದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪವು ಬಂದರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ದ ಕಚೇರಿ<ref>{{cite web|url=http://www.cochinport.com/|title=Cochin Port Trust, Kerala, India|website=www.cochinport.com}}</ref> (ಇದು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರನ್ನು]] ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ), ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಚೇರಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಮುದ್ರ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡು ಡಜನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರಫ್ತು-ಆಮದು ಕಚೇರಿಗಳು, ಗೋದಾಮುಗಳು, ಕೆಲವು ಹೋಟೆಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು. [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ಪರಂಪರೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ವು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Maritime Museum, Kochi, Ernakulam, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/destination/maritime-museum/73 |access-date=2023-01-26 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಕಲ್ಪನೆ === ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಂದರನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯು ಮೊದಲು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ (ಎಂಜಿನಿಯರ್)|ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ]] ಅವರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿತು, ಅವರು [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]]ಯ ಆಗಿನ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್, 1ನೇ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್]] ಅವರಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಧುನಿಕ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. === ನಿರ್ಮಾಣ === 1936 ರಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಬಂದರಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಂದರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು [[ವೇಂಬನಾಡು ಸರೋವರ]]ವನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸುವಾಗ ಡ್ರೆಡ್ಜ್ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ [[ವೈಸ್ರಾಯ್]] ಆಗಿದ್ದ [[ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್, 1ನೇ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್|ದಿ 1ನೇ ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್]] ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವರು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="Cochin.org"/> ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ (ಎಂಜಿನಿಯರ್)|ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ]] ಅವರು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬಿಬಿ ಲೈನ್ಗೆ ಸೇರಿದ ಮೊದಲ ಲೈನರ್ 9 ಮಾರ್ಚ್ 1935 ರಂದು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿತು. ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ ಎಂಬ ಬಂದರಿನ ವಸತಿಗೃಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವಯೋಜಿತ ಮೂಲ ಬಂದರು ರಚನೆಯು 1939 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, ಇದು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆಳವಾದ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ, ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref name="Cochin.org">{{cite web|url=http://www.cochin.org.uk/tourist-attractions/wellington-island.html|title=Willingdon Island|archive-url=https://web.archive.org/web/20100317140345/http://www.cochin.org.uk/tourist-attractions/wellington-island.html|archive-date=2010-03-17|access-date=2017-05-08|url-status=live}}</ref> ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ [[ವೆಂಡುರುತಿ]] ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು ಜಪಾನ್ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವ ಊಹೆಗಾಗಿ [[ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. 1940 ರಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲ್ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಜೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಪಕ್ಕದ ಸಾಲು. [[File:Kochi view from taj malabar.jpg|right|thumb|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ [[ವಿವಂತಾ ಬೈ ತಾಜ್]] - ಮಲಬಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ನಿಂದ ನೋಟ.]] === ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಬಳಕೆ === [[ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್]] ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಈ ಸಮತಟ್ಟಾದ, ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಕನ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.<ref name="Cochin.org"/> ಹೀಗೆ ಕೃತಕ ದ್ವೀಪವು ಸಮೃದ್ಧ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ಮಲಬಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ ಎಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ವಸತಿ ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡವು ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ಬ್ಲಾಕ್ ಅನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದನ್ನು 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1942 ರಂದು RAF ನಿಂದ ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಎಚ್ಎಂಎಸ್ ಗರುಡ ಎಂದು ಮರು-ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 180 ವಿಮಾನಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ವಿಮಾನ ದುರಸ್ತಿ ಅಂಗಣವಾಗಿತ್ತು, 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1946 ರಂದು ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ.<ref>Chatterji, Adhar Kumar (1985). Naval aviation: a world history. Allied. p. 151.</ref> ಹೊಸ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ, ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಗಳ ನಡುವೆ ತೆರೆದ ಗಾಳಿಯ ಈಜುಕೊಳ, ಮತ್ತು ಎರಡಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಶಾಖೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. === 1947 ರಿಂದ === ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು 1947 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರದವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದರು.<ref name="Cochin.org"/> ಅದರ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ವಸಾಹತು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು, 1960 ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಸುಮಾರು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿತು.<ref name="Cochin.org"/> ದ್ವೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ನಗರದ ಆಧುನಿಕ ಮಿಲಿಟರಿ-ಸಹ-ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು. ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ನೆಡುಂಬಶ್ಶೇರಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು<ref>cial.aero/</ref> {{cvt|25|km}} ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ದ್ವೀಪ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಾಗರಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ನೌಕಾ ವಾಯು ನೆಲೆ [[ಐಎನ್ಎಸ್ ಗರುಡ]]ವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಉಳಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಅನೈಸರ್ಗಿಕ ಲಗತ್ತಾಗಿರುವುದರಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅದರ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಂತರ ತೊರೆದ ದ್ವೀಪವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮಹಾನಗರವಾದ ಕೊಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹೃದಯವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=August 2025}} ಕೊಚ್ಚಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಈ ದ್ವೀಪವು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ [[ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Cochin.org"/> ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ - ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಹಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್]]. [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್]]ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ]]<ref>cochinshipyard.com/</ref> ಸಹ ಈ ದ್ವೀಪದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು ಹಲವಾರು ಹೋಟೆಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟ್ಗಳ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ದ್ವೀಪವು [[ಶುಷ್ಕ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ]], ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಕೇಂದ್ರ, ತೈಲ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಫಾರ್ಮ್ಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆ<ref>{{cite web |url=http://cochinport.gov.in/index.php?opt=medicalservices&sub=26&tab=1 |title=Medical services |date= |website=Cochin Port}}</ref> ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಂದರು ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಪರ್ಕತಡೆಗೊಳಪಡುವ ರೋಗಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವತ್ತ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.porthealthcochin.org |title=Port Health Organisation Cochin – Prevention of Diseases |publisher=Porthealthcochin.org |date= |accessdate=2022-03-29}}</ref> ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಾಹಿತಿ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. ಈ ದ್ವೀಪವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಬಂದರು ಕಚೇರಿಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಶಾಖೆಗಳು, ಪ್ರಯಾಣ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು, ಸ್ಮಾರಕ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೋದಾಮುಗಳಿವೆ. ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್ನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ನೌಕಾ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವವರ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ, ಐದು ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಿಂಡರ್ಗಾರ್ಟನ್ ಇದೆ. ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಶಾಲೆಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ==ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಲುಪುವುದು== ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆ|ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆ]] ಮತ್ತು [[ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆ]] ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ದೋಣಿಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]], [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ವೈಪಿನ್]] ಮತ್ತು ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್ನಿಂದ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47ಎ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47ಎ]] ಮೂಲಕವೂ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ==ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ== <gallery> File:Cochin Maritime Heritage Museum.jpg|[[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ಪರಂಪರೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] File:Willingdon Island.jpg|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದಿಂದ ನೋಟ. File:Malabar Road.jpg|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದ ಹಡಗು ಹತ್ತುವ ಜೆಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ರಸ್ತೆಯ ಪ್ರವೇಶ </gallery> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆ]] *[[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆ]] *[[ಕೊಚ್ಚಿ ಇತಿಹಾಸ]] *[[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ಪರಂಪರೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Willingdon Island}} {{coord|9|57|N|76|16.5|E|region:IN_type:isle|display=title}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಲಿಂಗ್ಡನ್‌ನ ಮೊದಲ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್]] hbx4eoxel4dzg09eiszhqqklehfgufu 1377390 1377389 2026-07-27T10:27:24Z A826 72368 1377390 wikitext text/x-wiki {{for|ಚಿಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪ|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪ}} {{databox}} {{Infobox settlement | name = ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ | other_name = | nickname = | settlement_type = ದ್ವೀಪ | image_skyline = Cochin Port Trust.jpg | image_alt = | image_caption = ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೊಚಿನ್ ಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್]] ಕಚೇರಿ | image_size = 270px | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = 1928 | founder = [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ (ಎಂಜಿನಿಯರ್)|ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ]]<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/kochi/willington-island-kochi.php|title=Willingdon Island|website=www.keralatourism.org}}</ref> | named_for = [[ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್, 1ನೇ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್|ಲಾರ್ಡ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್]] | government_type = | governing_body = [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_acre = 775 | elevation_footnotes = | elevation_m = 4 | population_total = 17224 | population_as_of = 2020 | population_rank = | population_density_km2 = 2099 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] | postal_code = 682003 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ಹತ್ತಿರದ ನಗರ | blank1_info_sec1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ]] | website = | footnotes = }} '''ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ''' ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಕೃತಕ ದ್ವೀಪ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ]]ದ [[:Category:Regions of Kochi|ಭಾಗವಾಗಿದೆ]]. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು [[ವೇಂಬನಾಡು ಸರೋವರ]]ದಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಆದರೆ ಸಣ್ಣದಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದ್ವೀಪದ ಸುತ್ತಲೂ ಡ್ರೆಡ್ಜ್ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್|ಕೊಚ್ಚಿ ನೌಕಾ ನೆಲೆ]], [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್]], ಸಸ್ಯ ಸಂಪರ್ಕತಡೆ ಕೇಂದ್ರ, [[ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್|ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್]] <ref>{{cite web|url=http://www.cochincustoms.nic.in/ |title=Custom House Cochin |publisher=Cochincustoms.nic.in |date= |accessdate=2022-03-29}}</ref> ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯ ಒಂದು ಘಟಕವಾದ [[ಕೇಂದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪವು ಬಂದರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ದ ಕಚೇರಿ<ref>{{cite web|url=http://www.cochinport.com/|title=Cochin Port Trust, Kerala, India|website=www.cochinport.com}}</ref> (ಇದು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರನ್ನು]] ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ), ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಚೇರಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಮುದ್ರ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡು ಡಜನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರಫ್ತು-ಆಮದು ಕಚೇರಿಗಳು, ಗೋದಾಮುಗಳು, ಕೆಲವು ಹೋಟೆಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು. [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ಪರಂಪರೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ವು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Maritime Museum, Kochi, Ernakulam, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/destination/maritime-museum/73 |access-date=2023-01-26 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಕಲ್ಪನೆ === ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಂದರನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯು ಮೊದಲು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ (ಎಂಜಿನಿಯರ್)|ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ]] ಅವರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿತು, ಅವರು [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]]ಯ ಆಗಿನ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್, 1ನೇ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್]] ಅವರಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಧುನಿಕ ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. === ನಿರ್ಮಾಣ === 1936 ರಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಬಂದರಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಂದರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು [[ವೇಂಬನಾಡು ಸರೋವರ]]ವನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸುವಾಗ ಡ್ರೆಡ್ಜ್ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ [[ವೈಸ್ರಾಯ್]] ಆಗಿದ್ದ [[ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್, 1ನೇ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್|ದಿ 1ನೇ ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್]] ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವರು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="Cochin.org"/> ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ (ಎಂಜಿನಿಯರ್)|ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟೋ]] ಅವರು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬಿಬಿ ಲೈನ್ಗೆ ಸೇರಿದ ಮೊದಲ ಲೈನರ್ 9 ಮಾರ್ಚ್ 1935 ರಂದು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿತು. ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ ಎಂಬ ಬಂದರಿನ ವಸತಿಗೃಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವಯೋಜಿತ ಮೂಲ ಬಂದರು ರಚನೆಯು 1939 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, ಇದು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆಳವಾದ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ, ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref name="Cochin.org">{{cite web|url=http://www.cochin.org.uk/tourist-attractions/wellington-island.html|title=Willingdon Island|archive-url=https://web.archive.org/web/20100317140345/http://www.cochin.org.uk/tourist-attractions/wellington-island.html|archive-date=2010-03-17|access-date=2017-05-08|url-status=live}}</ref> ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ [[ವೆಂಡುರುತಿ]] ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು ಜಪಾನ್ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವ ಊಹೆಗಾಗಿ [[ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. 1940 ರಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲ್ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಜೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಪಕ್ಕದ ಸಾಲು. [[File:Kochi view from taj malabar.jpg|right|thumb|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ [[ವಿವಂತಾ ಬೈ ತಾಜ್]] - ಮಲಬಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ನಿಂದ ನೋಟ.]] === ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಬಳಕೆ === [[ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್]] ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಈ ಸಮತಟ್ಟಾದ, ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಕನ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.<ref name="Cochin.org"/> ಹೀಗೆ ಕೃತಕ ದ್ವೀಪವು ಸಮೃದ್ಧ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ಮಲಬಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ ಎಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ವಸತಿ ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡವು ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ಬ್ಲಾಕ್ ಅನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದನ್ನು 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1942 ರಂದು RAF ನಿಂದ ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಎಚ್ಎಂಎಸ್ ಗರುಡ ಎಂದು ಮರು-ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 180 ವಿಮಾನಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ವಿಮಾನ ದುರಸ್ತಿ ಅಂಗಣವಾಗಿತ್ತು, 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1946 ರಂದು ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ.<ref>Chatterji, Adhar Kumar (1985). Naval aviation: a world history. Allied. p. 151.</ref> ಹೊಸ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ, ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಗಳ ನಡುವೆ ತೆರೆದ ಗಾಳಿಯ ಈಜುಕೊಳ, ಮತ್ತು ಎರಡಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಶಾಖೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. === 1947 ರಿಂದ === ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು 1947 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರದವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದರು.<ref name="Cochin.org"/> ಅದರ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ವಸಾಹತು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು, 1960 ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಸುಮಾರು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿತು.<ref name="Cochin.org"/> ದ್ವೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ನಗರದ ಆಧುನಿಕ ಮಿಲಿಟರಿ-ಸಹ-ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು. ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ನೆಡುಂಬಶ್ಶೇರಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು<ref>cial.aero/</ref> {{cvt|25|km}} ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ದ್ವೀಪ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಾಗರಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ನೌಕಾ ವಾಯು ನೆಲೆ [[ಐಎನ್ಎಸ್ ಗರುಡ]]ವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಉಳಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಅನೈಸರ್ಗಿಕ ಲಗತ್ತಾಗಿರುವುದರಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅದರ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಂತರ ತೊರೆದ ದ್ವೀಪವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮಹಾನಗರವಾದ ಕೊಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹೃದಯವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=August 2025}} ಕೊಚ್ಚಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಈ ದ್ವೀಪವು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ [[ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Cochin.org"/> ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ - ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಹಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್]]. [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್]]ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ]]<ref>cochinshipyard.com/</ref> ಸಹ ಈ ದ್ವೀಪದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು ಹಲವಾರು ಹೋಟೆಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟ್ಗಳ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ದ್ವೀಪವು [[ಶುಷ್ಕ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ]], ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಕೇಂದ್ರ, ತೈಲ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಫಾರ್ಮ್ಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆ<ref>{{cite web |url=http://cochinport.gov.in/index.php?opt=medicalservices&sub=26&tab=1 |title=Medical services |date= |website=Cochin Port}}</ref> ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಂದರು ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಪರ್ಕತಡೆಗೊಳಪಡುವ ರೋಗಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವತ್ತ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.porthealthcochin.org |title=Port Health Organisation Cochin – Prevention of Diseases |publisher=Porthealthcochin.org |date= |accessdate=2022-03-29}}</ref> ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಾಹಿತಿ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. ಈ ದ್ವೀಪವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಬಂದರು ಕಚೇರಿಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಶಾಖೆಗಳು, ಪ್ರಯಾಣ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು, ಸ್ಮಾರಕ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೋದಾಮುಗಳಿವೆ. ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್ನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ನೌಕಾ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವವರ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ, ಐದು ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಿಂಡರ್ಗಾರ್ಟನ್ ಇದೆ. ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಶಾಲೆಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ==ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಲುಪುವುದು== ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವು [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆ|ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆ]] ಮತ್ತು [[ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆ]] ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ದೋಣಿಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]], [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ವೈಪಿನ್]] ಮತ್ತು ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್ನಿಂದ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47ಎ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47ಎ]] ಮೂಲಕವೂ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ==ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ== <gallery> File:Cochin Maritime Heritage Museum.jpg|[[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ಪರಂಪರೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] File:Willingdon Island.jpg|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದಿಂದ ನೋಟ. File:Malabar Road.jpg|ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪದ ಹಡಗು ಹತ್ತುವ ಜೆಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ರಸ್ತೆಯ ಪ್ರವೇಶ </gallery> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆ]] *[[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆ]] *[[ಕೊಚ್ಚಿ ಇತಿಹಾಸ]] *[[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ಪರಂಪರೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Willingdon Island}} {{coord|9|57|N|76|16.5|E|region:IN_type:isle|display=title}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಲಿಂಗ್ಡನ್‌ನ ಮೊದಲ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ಫ್ರೀಮನ್ ಫ್ರೀಮನ್-ಥಾಮಸ್]] l4iy4hbn59gh91n9tbnuz94s5mkncrs 0 179861 1377392 2026-07-27T10:38:44Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{databox}} {{Infobox legislature |name = ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ |house_type = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರ ನಿಗಮಗಳು|ನಗರ ನಿಗಮ]] |leader1_type = [[ಮೇಯರ್ (ಭಾರತ)|ಮೇಯರ್]] |leader1 = ಅಡ್ವಾ. ಮಿನಿಮೋಲ್ ವಿ ಕೆ |party1 = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |election1 = |leader2_type = ಉ... 1377392 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox legislature |name = ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ |house_type = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರ ನಿಗಮಗಳು|ನಗರ ನಿಗಮ]] |leader1_type = [[ಮೇಯರ್ (ಭಾರತ)|ಮೇಯರ್]] |leader1 = ಅಡ್ವಾ. ಮಿನಿಮೋಲ್ ವಿ ಕೆ |party1 = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |election1 = |leader2_type = [[ಉಪ ಮೇಯರ್]] |leader2 = ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್ |party2 = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |election2 = |leader3_type = ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ |leader3 = |party3 = |election3 = |leader4_type = [[ನಗರ ಆಯುಕ್ತ (ಭಾರತ)|ನಗರ ನಿಗಮ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] |leader4 = ಪಿ.ಎಸ್. ಶಿಬು<ref>https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/secretary/370</ref> |seats = 76<ref>https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/boundaries-number-of-divisions-in-kochi-corporation-undergo-sweeping-changes-as-per-draft-of-delimitation-of-wards/article68885752.ece</ref> |jurisdiction = |term_limits = 5 ವರ್ಷಗಳು |foundation = {{start date and age|df=yes|1967}} |house1 = |structure1 = {{Switcher|[[File:India Kerala Kochi Municipal Corporation Election Partywise 2025.svg|300px]]|ಪಕ್ಷವಾರು|[[File:India Kerala Kochi Municipal Corporation Election Alliance Wise 2025.svg|300px]]|ಮೈತ್ರಿಯಾರು}} |political_groups1 = '''[[ಸರ್ಕಾರ]] (48)''' <br /> {{colorbox|#046FFF}} [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]] (48) *{{colorbox|#00BFFF}} [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] (42) *{{colorbox|#228B22}} [[ಭಾರತೀಯ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್|IUML]] (3) *{{colorbox|#CC6600}} [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|KEC]] (1) *{{colorbox|#B2B2B2}} [[ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕಾರಣಿ|IND]] (2) '''ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ (20)''' <br /> {{colorbox|#FF0000}} [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]] (20) *{{colorbox|#CC0D0D}} [[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] (17) *{{colorbox|#F9001B}} [[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ|CPI]] (2) *{{colorbox|#FF7F7F}} [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಸೆಕ್ಯುಲರ್)|CON(S)]] (1) '''ಇತರೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು (9)''' <br /> *{{colorbox|#FF9933}} [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|BJP]] (6) *{{colorbox|#B2B2B2}} [[ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕಾರಣಿ|IND]] (2) |committees1 = {{collapsible list|bullets=yes | title = 8 | 1 = ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 2 = ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 3 = ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 4 = ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 5 = ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 6 = ತೆರಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 7 = ನಗರ ಯೋಜನೆ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 8 = ಕಲ್ಯಾಣ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ }} |last_election1 = [[2025 ಕೇರಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು|9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025]] |next_election1 = ಡಿಸೆಂಬರ್ 2030 |session_room = Kochi Municipal Corporation IMG 20180916 140014.jpg |session_res = 250px |meeting_place = ಪಾರ್ಕ್ ಅವೆನ್ಯೂ, [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ನಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ನಿಗಮ ಕಚೇರಿ |website = {{url|https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in}} }} '''ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ'''ವು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರವನ್ನು ಆಳುವ [[ನಗರ ನಿಗಮ]]ವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಗಮವು ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ 94.88 ಕಿಮೀ² ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ 677,381 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Corporation Stats">{{cite web| url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction| title=Profile of Kochi| publisher=Kochi Municipal Corporation| access-date=15 August 2018}}</ref> ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ನಗರ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.corporationofcochin.net/general.html |title=Official Website of Coorporation of Cochin |access-date=2015-12-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717083458/http://www.corporationofcochin.net/general.html |archive-date=17 July 2015 }}</ref> ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮವು ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು [[ನಗರ_ನಿಗಮ_(ಭಾರತ)#ಕಾರ್ಯಗಳು|ಕಾರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ]] ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನ ಬಂದರು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ದ್ವಿತೀಯ ಬಂದರುಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref> [[ಭೌಗೋಳಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ, 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕಪ್ಪಾಡ್]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಆಗಮನವು [[ಯುರೋಪ್]] ನಿಂದ [[ಭಾರತ]]ಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆಯಿತು.<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ಆದರೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ, [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ರ ಶಕ್ತಿಯು ಕುಸಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಕರಾವಳಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> [[File:Fort Kochi City Map 1672.png|thumb|584x584px|left|ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪುರಸಭೆಯ ನಕ್ಷೆ, ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಟೋರ್ಮ್ಬರ್ಗ್ (ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ) ಸಹಿತ]] [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ಡಚ್ ಪ್ರಭಾವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 18 ಏಪ್ರಿಲ್ 1664 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಅದು ಡಚ್ ಆಕ್ರಮಿತ ಕೊಚ್ಚಿ ಸ್ಟೋರ್ಮ್ಬರ್ಗ್ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ([[ಫೋರ್ಟ್ ಇಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್|ಇಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್ ಕೋಟೆ]]) ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಡಚ್ ಒಪ್ಪಂದ 1814|ಆಂಗ್ಲೋ-ಡಚ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದಾಗ, ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ನಂತರ ''ಪಂಡಾರ'' ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ([[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಆದಾಯ ಇಲಾಖೆ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ಪಟ್ಟಣವು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ನ ನೇರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ 1823 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ, 1956 ರವರೆಗೆ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, 1 ನವೆಂಬರ್ 1866 ರಂದು, [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಜೊತೆಗೆ, ಮದ್ರಾಸ್ ಕಾಯ್ದೆ 10 ಆಫ್ 1865 (ಪಟ್ಟಣಗಳ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 1850 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಪ್ರಕಾರ ಪುರಸಭೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Ref1">{{cite web |url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |title=CHRONOLOGICAL LIST OF CENTRAL ACTS (Updated up to 17-10-2014) |website=Lawmin.nic.in |access-date=2016-08-07 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Lewis McIver |first1=G. Stokes |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |date=1883 |publisher=E.Keys at the Government Press |location=Madras |page=444 |edition=(Vol II) |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |access-date=5 December 2020}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book |last1=Presidency |first1=Madras (India |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |date=1915 |publisher=The Superintendent, Government Press |location=Madras |page=20 |edition=Vol.2 |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |access-date=2 December 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=HENRY FROWDE, M.A. |first1=Imperial Gazetteer of India |title=Imperial Gazetteer of India |date=1908–1909 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |edition=New |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |access-date=2 December 2020}}</ref> ಇದರ ಮೊದಲ [[ನಗರ ಸಭೆ]]ಯ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಆಸನವು 1883 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ) ಪುರಸಭೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಮಹಾರಾಜ ರಾಮ ವರ್ಮಾ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಿವಾನ್ ಶಂಕುನ್ನಿ ಮೆನನ್ ಅವರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಬಂದಿತು. 1873 ರಲ್ಲಿ, [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಹೊಸ ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1896 ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಜರು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕಾಗಿ ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು, ಇದು ಅರಮನೆಯಿಂದ 4 ಸದಸ್ಯರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ 2 ಸದಸ್ಯರು, ಒಬ್ಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ 2 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮೇಯರ್ ಅವರನ್ನು ಮಹಾರಾಜರು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಈ 3 ಪುರಸಭೆಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಯಿತು. 1956 ರಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಎಲಂಕುಲಂ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ಚೇರಾನಲ್ಲೂರು ಪಂಚಾಯತ್ನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು (ಪಚಾಲಂ - ವಡುತಲ) ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಪುರಸಭೆಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1962 ರಲ್ಲಿ ಪಳ್ಳುರುತಿ ಪಂಚಾಯತ್ನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು (ಮುಂಡಮ್ವೇಲಿ ಪ್ರದೇಶ) ಆಗಿನ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ 1946 ರಲ್ಲೂ, ಪಳ್ಳುರುತಿ ಮತ್ತು ವೈಟ್ಟಿಲ 1953 ರಲ್ಲೂ ರಚನೆಯಾದವು. ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ ರಚನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪನೆಯು<ref>{{Cite web |url=http://www.corporationofcochin.net/urban_kb/EVOLUTION.pdf |title=Archived copy |access-date=17 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719140058/http://www.corporationofcochin.net/urban_kb/EVOLUTION.pdf |archive-date=19 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ಮೊದಲು ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ನಗರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಸಭೆಯು 9 ಜುಲೈ 1960 ರಂದು ಎರ್ನಾಕುಲಂ, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕೆಂದು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೋರುವ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾಜಿ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ಸಭೆಯು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತು. ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ತಮ್ಮ ಆದೇಶ G.O. (MS) 276/67/DD ದಿನಾಂಕ 27/9/67 ರಂತೆ, ರಾಜ್ಯದ ಮೂರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು (ಎರ್ನಾಕುಲಂ, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ) ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ, ನಾಲ್ಕು [[ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್|ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]] (ಪಳ್ಳುರುತಿ, ವೆನ್ನಾಲ, ವೈಟ್ಟಿಲ ಮತ್ತು ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಗುಂಡು ದ್ವೀಪು, ರಾಮನುರುತು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿತು. ಹೊಸ ನಿಗಮವು 1 ನವೆಂಬರ್ 1967 ರಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು 83.524 ಕಿಮೀ² ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನಿಗಮದ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ನಂತರ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. == ರಚನೆ == ನಿಗಮವು [[ಮೇಯರ್]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ವಿ.ಕೆ. ಮಿನಿಮೋಲ್ ಅವರಿದ್ದಾರೆ, ಇವರಿಗೆ ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್ ಉಪ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಜಿ ಮೇಯರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಉಪ ಮೇಯರ್ಗಳಲ್ಲಿ [[ಮರ್ಸಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿ.ಕೆ. ಮಣಿಶಂಕರ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ನಗರವನ್ನು 76 ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಾರ್ಡುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ನಿಗಮ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಗಮವು ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]], [[ಪಳ್ಳುರುತಿ]], [[ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ]], [[ವಡುತಲ]] ಮತ್ತು [[ವೈಟ್ಟಿಲ]] ಗಳಲ್ಲಿ ವಲಯ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ನಿಗಮವನ್ನು ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ನಿಗಮ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯು ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಇಲಾಖೆಯು ನಗರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ [[ನಗರ ಯೋಜನೆ|ನಗರ ಯೋಜನೆ]], [[ಆರೋಗ್ಯ]], [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], [[ಆದಾಯ]], [[ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ (ಅಕೌಂಟೆನ್ಸಿ)|ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ]] ಮತ್ತು ಸಭಾ ವಿಭಾಗ ಸೇರಿವೆ. ನಿಗಮವು ''ಜನಸೇವನಾಕೇಂದ್ರ'' ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಗಮವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಂಟು [[ಮಾತೃತ್ವ]] ಮತ್ತು [[ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ|ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ===ವಾರ್ಡುಗಳು=== 2025 ರಲ್ಲಿ ವಾರ್ಡ್ [[ಮತಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಡಿ ನಿರ್ಣಯ|ಗಡಿ ನಿರ್ಣಯ]]ದ ನಂತರ, ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ ವಾರ್ಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 74 ರಿಂದ 76 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Kochi Municipal Corporation; Wards - Kerala State Election Commission |url=https://sec.kerala.gov.in/public/cnstncy/wd/d0f41644-754b-4b6e-a8dc-97ecbf5fee16}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2025-11-05 |title=38 divisions in Kochi Corporation reserved for women after fresh draw of lots |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/38-divisions-in-kochi-corporation-reserved-for-women-after-fresh-draw-of-lots/article70245461.ece |access-date=2025-11-12 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿದವರು == {| class="wikitable sortable" |+ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ — ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿದವರು (2025–2030)<ref>{{Cite web |title=Corporation of Kochi |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/list-councilors-2025-2030/647}}</ref> |- ! ಹುದ್ದೆ !! ಹೆಸರು !! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಮೇಯರ್]] || ವಿ. ಕೆ. ಮಿನಿಮೋಲ್ ([[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]]) | ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ; 2025 ರ ಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ ಅವಧಿಯ ಮೊದಲ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; [[ಪಾಲರಿವಟ್ಟಂ]] ವಿಭಾಗದಿಂದ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯ |- | [[ಉಪ ಮೇಯರ್]] || ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್ ([[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]]) | ಉಪ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ; ಅವಧಿಯ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. |- | ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್ |ಉಪ ಮೇಯರ್ [[ಹುದ್ದೆಯಿಂದಾಗಿ ಸದಸ್ಯ|ಹುದ್ದೆಯಿಂದಾಗಿ]] |- | ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಶಕೃತ (INC) |<ref name=":4">{{Cite web |title=Standing committee members - Kochi Corporation |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/standing-committee-members/648}}</ref> |- | ಕಲ್ಯಾಣ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಆಂಟನಿ ಪೈನುತಾರ (INC) |<ref name=":4" /> |- | ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಸೀನಾ ಟೀಚರ್ (INC) |<ref>{{Cite web |last=ലേഖിക |first=സ്വന്തം |date=2026-01-08 |title=കൊച്ചി കോർപറേഷൻ; മത്സരമില്ല, സ്ഥിരംസമിതി അംഗങ്ങളായി {{!}} Kochi Corporation; No contest, standing committee members appointed {{!}} Madhyamam |url=https://www.madhyamam.com/kerala/local-news/ernakulam/kochi/kochi-corporation-no-contest-standing-committee-members-appointed-1484208 |access-date=2026-01-08 |website=www.madhyamam.com |language=ml}}</ref> |- |ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಅಶ್ರಫ್ ಟಿ.ಕೆ. ([[IUML]]) |<ref name=":4" /> |- |ನಗರ ಯೋಜನೆ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಅಡ್ವಾ. ಪಿ.ಎಂ. ನಸೀಮಾ (INC) |<ref name=":4" /> |- |ತೆರಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಕೆ.ಎ. ಮನಾಫ್ (INC) |<ref name=":4" /> |- |ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಜಿಸ್ಮಿ ಜೆರಾಲ್ಡ್ (INC) |<ref name=":4" /> |- |[[ನಗರ ಆಯುಕ್ತ (ಭಾರತ)|ನಿಗಮ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] |ಪಿ.ಎಸ್. ಶಿಬು |[[ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಇಲಾಖೆ (ಕೇರಳ)|ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಅಧಿಕಾರಿ.<ref>https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/secretary/370</ref> |} === ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! colspan="7" style="background-color:#0000FF; color:white; font-size:110%;" | ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ ನಾಯಕತ್ವ |- ! ಹುದ್ದೆ ! ಹೆಸರು ! ವಿಭಾಗ ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! colspan="2" | ಮೈತ್ರಿ |- | style="background-color:#e6f2ff;" | ಮೇಯರ್ | '''ಅಡ್ವಾ. ಮಿನಿಮೋಲ್ ವಿ. ಕೆ.''' | ಪಾಲರಿವಟ್ಟಂ (33) | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |- | style="background-color:#e6f2ff;" | ಉಪ ಮೇಯರ್ | ಖಾಲಿ | | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |} === ಪ್ರಸ್ತುತ ಸದಸ್ಯರು === ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ 76 ವಾರ್ಡುಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಅನುಕ್ರಮವಾರು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://sec.kerala.gov.in/|title=2025 Kerala local election results|work=SEC Kerala|accessdate=15 January 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! rowspan=2|ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ! colspan=2|ವಾರ್ಡ್ ವಿವರಗಳು ! rowspan=2|ಸಭಾ ಸದಸ್ಯ ! rowspan=2 colspan=2 | ಪಕ್ಷ ! rowspan=2 colspan=2 | ಮೈತ್ರಿ ! rowspan=2|ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- !ಸಂ.ಖ. !ಹೆಸರು |- | rowspan=8|[[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಚ್ಚಿ]] || 1 || ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ || ಶೈನಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | ಮೇಯರ್-ನಿಯುಕ್ತ (ಅವಧಿ 2) |- | 2 || ಕಾಲ್ವತಿ || ಫೌಸಿಯಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ || {{Full party name with color|Indian Union Muslim League}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 3 || ಈರವೇಲಿ || ರಹೀನಾ ರಫೀಕ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 4 || ಕರಿಪ್ಪಾಳಂ || ಮನಾಫ್ ಕೆ. ಎ. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 5 || ಚೇರಾಲಯಿ || ಪ್ರವಿತಾ ವಿಜಯಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- | 6 || ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ || ಶೀಜಾ ನವಾಸ್ || {{Full party name with color|Indian Union Muslim League}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 7 || ಚಕ್ಕಾಮಡಂ || ಸುಹಾನಾ ಸುಬೈರ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 8 || ಕರುವೇಲಿಪ್ಪಾಡಿ || ಕವಿತಾ ಹರಿಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=8|[[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] || 9 || ಐಲೆಂಡ್ ನಾರ್ತ್ || ಪದ್ಮಕುಮಾರಿ ಟಿ. || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- | 10 || ರವಿಪುರಂ || ಎಸ್. ಶಶಿಕಲಾ || {{Party name with color|Independent}} || {{party color cell|Others}} | |- | 11 || ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಸೌತ್ || ಕೆ. ವಿ. ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | ಉಪ ಮೇಯರ್-ನಿಯುಕ್ತ (ಅವಧಿ 2) |- | 12 || ಗಾಂಧಿ ನಗರ || ನಿರ್ಮಲಾ ಟೀಚರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 13 || ಕತ್ರಿಕಾಡವು || ರಿಯಾ ಲಾರೆನ್ಸ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 14 || ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಸೆಂಟ್ರಲ್ || ಸುಧಾ ದಿಲೀಪ್ಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- | 15 || ಎರ್ನಾಕುಲಂ ನಾರ್ತ್ || ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಪಿ. ಎಂ. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 16 || ಕಲೂರ್ ಸೌತ್ || ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಎಂ. ಜಿ. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=1|[[ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ]] || 17 || ಕಲೂರ್ ನಾರ್ತ್ || ಅಶ್ರಫ್ ಟಿ. ಕೆ. || {{Full party name with color|Indian Union Muslim League}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=11|[[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] || 18 || ತ್ರಿಕ್ಕಾನಾರ್ವಟ್ಟಂ || ಡಾ. ಜಲಜಾ ಎಸ್. ಆಚಾರ್ಯ || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- | 19 || ಅಯ್ಯಪ್ಪಂಕಾವು || ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | ಉಪ ಮೇಯರ್ |- | 20 || ಪೊಟ್ಟಕುಳಿ || ಬ್ರಿಜಿತ್ ಆಶಿನ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India |dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 21 || ಎಲಮಕ್ಕರ ಸೌತ್ || ವಿ. ಆರ್. ಸುಧೀರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 22 || ಪಚಾಲಂ || ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಅಂಬಲತಿಂಗಲ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 23 || ತಟ್ಟಾಝಂ || ಸಿಬಿ ಜಾನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 24 || ವಡುತಲ ವೆಸ್ಟ್ || ಜಿಸ್ಮಿ ಜೆರಾಲ್ಡ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 25 || ವಡುತಲ ಈಸ್ಟ್ || ಹೆನ್ರಿ ಆಸ್ಟಿನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 26 || ಎಲಮಕ್ಕರ ನಾರ್ತ್ || ಬೀನಾ ಮಹೇಶ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 27 || ಪುತುಕ್ಕಲವಟ್ಟಂ || ಸೀನಾ ಟೀಚರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 28 || ಕುನ್ನುಂಪುರಂ || ಜಗದಂಬಿಕಾ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=22|[[ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ]] || 29 || ಪೊನೆಕ್ಕಾರ || ನಿಮ್ಮಿ ಮರಿಯಂ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 30 || ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ || ಅಬ್ದುಲ್ ಲತೀಫ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 31 || ಚಂಗಂಪುಳ || ಸಿನಿ ಆನಂದ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 32 || ದೇವನ್ಕುಲಂಗರ || ವಿಜಯಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 33 || ಪಾಲರಿವಟ್ಟಂ || ಅಡ್ವಾ. ಮಿನಿಮೋಲ್ ವಿ. ಕೆ. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | ಮೇಯರ್ |- | 34 || ಸ್ಟೇಡಿಯಂ || ಅಡ್ವಾ. ದೀಪ್ತಿ ಮೇರಿ ವರ್ಗೀಸ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 35 || ಕರಣಕ್ಕೋಡಂ || ಗಿರ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 36 || ಪುತಿಯರೋಡ್ || ಮಾಲಿ ಚಾರ್ಲಿ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 37 || ಪಡಿವಟ್ಟಂ || ಶಿಬಿ ಸೋಮನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 38 || ವೆನ್ನಾಲ || ಸಾಬು ಕೊರೋತ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 39 || ಚಕ್ಕರಪರಂಬು || ಅಡ್ವಾ. ಪಿ. ಎಂ. ನಸೀಮಾ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 40 || ಚಾಲಿಕ್ಕವಟ್ಟಂ || ಬಿಂದು ವಿಜು || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 41 || ತಮ್ಮನಂ || ದಿವ್ಯಾ ರಾಜೇಶ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 42 || ಎಲಂಕುಳಂ || ನಿಶಾ ಪಿ. ಡಿ. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 43 || ಗಿರಿನಗರ || ಪಿ. ಡಿ. ಮಾರ್ಟಿನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 44 || ಪೊನ್ನುರುನ್ನಿ || ಎಂ. ಎಕ್ಸ್. ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 45 || ಪೊನ್ನುರುನ್ನಿ ಈಸ್ಟ್ || ಬೀನಾ ದಿವಾಕರನ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 46 || ವೈಟ್ಟಿಲ || ವಿ. ಪಿ. ಚಂದ್ರನ್ || {{Party name with color|Independent politician}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | UDF ಸ್ವತಂತ್ರ |- | 47 || ಪೂನಿತುರ || ಝೇವಿಯರ್ ಪಿ. ಆಂಟನಿ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 48 || ವೈಟ್ಟಿಲ ಜನತಾ || ಅಂಜು ಕೆ. ಥಾಂಕಚನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 49 || ಕಡವಂತ್ರ || ಜಿಸನ್ ಜಾರ್ಜ್ || {{Full party name with color|Kerala Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 50 || ಪನಂಪಿಲ್ಲಿ ನಗರ || ಆಂಟನಿ ಪೈನುತಾರ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=4|[[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] || 51 || ಪೆರುಮನೂರು || ಕೆ. ಎಕ್ಸ್. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 52 || ಕೊಂತುರುತಿ || ಅಭಿಷೇಕ್ ಕೆ. ಎಸ್. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 53 || ತೇವರ || ಎಲಿಜಬೆತ್ ಟೀಚರ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 54 || ಐಲೆಂಡ್ ಸೌತ್ || ಶಕೃತ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=9|[[ತೃಪ್ಪೂನಿತುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೃಪ್ಪೂನಿತುರ]] || 55 || ಕಡೆಭಾಗಂ || ಅಶ್ವತಿ ಜೋಶಿ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 56 || ಪಳ್ಳುರುತಿ ಈಸ್ಟ್ || ಎನ್. ಪಿ. ಶಾಂತಿನಿ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 57 || ತಾಳುಪ್ಪು || ಸುಜಾತ ಸಾಬು || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 58 || ಈಡಾಕೊಚ್ಚಿ ನಾರ್ತ್ || ಕೆ. ಜೆ. ಬಾಸಿಲ್ || {{Full party name with color|Congress (Secular)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 59 || ಈಡಾಕೊಚ್ಚಿ ಸೌತ್ || ಲಸಿತಾ ಪೀಟರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 60 || ಪೆರುಂಬಡಪ್ಪು || ಲಿಕಿತಾ ಎನ್. ಎಕ್ಸ್. || {{Full party name with color|Communist Party of India |dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 61 || ಕೋನಂ || ಸಿ. ಆರ್. ಬಿಜು || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 62 || ಪಳ್ಳುರುತಿ ಕಚೇರಿಪಾಡಿ || ವಿ. ಎ. ಶ್ರೀಜಿತ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 63 || ನಂಬ್ಯಾಪುರಂ || ರಶಿದಾ ಹುಸೇನ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | rowspan=13|[[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಚ್ಚಿ]] || 64 || ಪಳ್ಳುರುತಿ || ಗೀತಾ ಪ್ರಭಾಕರನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |- | 65 || ಪುಲ್ಲಾರ್ದೇಶಂ || ಹೇಮಾ ಟೀಚರ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | 66 || ತರೇಭಾಗಂ || ಲವಿತಾ ನೆಲ್ಸನ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | 67 || ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ || ಜೋಸೆಫ್ ಸುಮಿತ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |- | 68 || ಮುಂಡಮ್ವೇಲಿ ಈಸ್ಟ್ || ಕೆ. ಜೆ. ಪ್ರಕಾಶನ್ || {{Full party name with color|Independent politician}} || OTH |- | 69 || ಮುಂಡಮ್ವೇಲಿ || ಲಿಸಿ ಸುಮಿ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |- | 70 || ಮನಸ್ಸೇರಿ || ನಿಶಾ ಜೋಸೆಫ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | 71 || ಮೂಳಂಕುಳಿ || ಜೋಸೆಫ್ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್ (ಜೋಸಿಕುಟ್ಟಿ) || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | 72 || ಚುಳ್ಳಿಕಲ್ || ಬಾಸ್ಟಿನ್ ಬಾಬು || {{Party name with color|Independent politician}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | UDF ಸ್ವತಂತ್ರ |- | 73 || ನಸ್ರತು || ಯೇಸುದಾಸ್ (ಪಿ. ಜೆ. ದಾಸನ್) || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | 74 || ಪನಯಪ್ಪಿಲ್ಲಿ || ಅಶ್ವತಿ ಗಿರೀಶ್ || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance (India)}} |- | 75 || ಅಮರಾವತಿ || ಅಡ್ವಾ. ಪ್ರಿಯಾ ಪ್ರಶಾಂತ್ || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance (India)}} |- | 76 || ಫೋರ್ಟ್ಕೊಚ್ಚಿ ವೇಲಿ || ಮಂಜುಲಾ ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |} === ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾರು ವಾರ್ಡ್ ವಿಭಜನೆ === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border-collapse: collapse;" |- ! style="background-color:#333333; color:white; width:25%;" | ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ! style="background-color:#333333; color:white; width:15%;" | ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಡುಗಳು ! style="background-color:#0072C6; color:white; width:15%;" | UDF ! style="background-color:#CC0000; color:white; width:15%;" | LDF ! style="background-color:#FF9933; color:white; width:15%;" | NDA ! style="background-color:#808080; color:white; width:15%;" | OTH ! style="background-color:#333333; color:white; width:15%;" | ಪ್ರಮುಖ ಮೈತ್ರಿ |- | align="left" | [[ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ]] | '''23''' | style="background-color:#e6f2ff; color:#000000;" | '''22''' | 1 | 0 | 0 | style="background-color:#0072C6; color:white;" | UDF |- | align="left" | [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] | '''23''' | style="background-color:#e6f2ff; color:#000000;" | '''15''' | 4 | 3 | 1 | style="background-color:#0072C6; color:white;" | UDF |- | align="left" | [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಚ್ಚಿ]] | '''21''' | style="background-color:#e6f2ff; color:#000000;" | '''10''' | 7 | 3 | 1 | style="background-color:#0072C6; color:white;" | UDF |- | align="left" | [[ತೃಪ್ಪೂನಿತುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೃಪ್ಪೂನಿತುರ]] | '''9''' | 1 | style="background-color:#ffe6e6; color:#000000;" | '''8''' | 0 | 0 | style="background-color:#CC0000; color:white;" | LDF |- ! style="background-color:#DCDCDC;" align="right" | ಒಟ್ಟು ! style="background-color:#DCDCDC;" | 76 ! style="background-color:#0072C6;" | 48 ! style="background-color:#CC0000;" | 20 ! style="background-color:#FF9933;" | 6 ! style="background-color:#D3D3D3;" | 2 ! style="background-color:#0072C6;" | UDF |} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರವು 2001 ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 596,473 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ನಿಗಮದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ದಶಕದ ಬೆಳವಣಿಗೆ 7.83% ಆಗಿದ್ದರೆ, ಸಮೀಪದ ಪುರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು 18.65% ದಶಕದ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿವೆ, ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು 12.13% ಸರಾಸರಿ ದಶಕದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 95.5% ಆಗಿದೆ. == ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು == ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿಗಮಕ್ಕೆ ಬರುವ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ.<ref name="Ko11">{{cite news |last1=Jadhav |first1=Radheshyam |title=Why civic bodies in India need municipal bonds |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/why-civic-bodies-in-india-need-municipal-bonds/article33237962.ece |access-date=18 May 2022 |publisher=www.thehindubusinessline.com |date=3 December 2020 |language=en}}</ref><ref name="Ko12">{{cite news |title=Municipal corporations under severe strain as revenues sink: RBI Report |url=https://www.businesstoday.in/latest/economy/story/municipal-corporations-under-severe-strain-as-revenues-sink-rbi-report-314215-2021-12-02 |access-date=18 May 2022 |publisher=Business Today |date=2 December 2021 |language=en}}</ref><ref name="Ko13">{{cite news |title=If cities are to deliver better quality life, need to have business models which are sustainable |url=https://www.financialexpress.com/opinion/if-cities-are-to-deliver-better-quality-life-need-to-have-business-models-which-are-sustainable/642276/ |access-date=18 May 2022 |publisher=Financialexpress |date=17 May 2022 |language=en}}</ref> === ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ಆದಾಯ === ನಿಗಮಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಆದಾಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. * ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆ. * ವೃತ್ತಿ ತೆರಿಗೆ. * ಮನರಂಜನಾ ತೆರಿಗೆ. * ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುದಾನಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ. * ಜಾಹೀರಾತು ತೆರಿಗೆ. === ತೆರಿಗೆಯೇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಆದಾಯ === ನಿಗಮಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆಯೇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಆದಾಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. * ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಶುಲ್ಕಗಳು. * ದಸ್ತಾವೇಜು ಸೇವೆಗಳ ಶುಲ್ಕಗಳು. * ನಗರ ಆಸ್ತಿಯಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ. * ನಗರ ಬಾಂಡ್ಗಳಿಂದ ನಿಧಿಗಳು. * ಶುಲ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಶುಲ್ಕಗಳು * ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಬಾಡಿಗೆ ಶುಲ್ಕಗಳು == ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ == === ನಿಗಮ ಚುನಾವಣೆ 2025 === {|class="sortable wikitable" |- ! ಕ್ರ.ಸಂ. ! ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರು ! ಪಕ್ಷದ ಚಿಹ್ನೆ ! ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಬದಲಾವಣೆ !ನಕ್ಷೆ |- |! style="text-align:center; background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''1.''' | align="center"| [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|'''UDF''']] | [[File:UDF logo.png|50px]] | align="center"| '''48''' | align="center"| {{increase}} '''18''' | rowspan="4" |[[File:C07003 - Cochin Municipal Corporation 2025.svg|frameless]] |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''2.''' | align="center"| [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|'''LDF''']] | [[File:Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|50px]] | align="center"| '''20''' | align="center"| {{decrease}} '''9''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white"|'''3.''' | align="center"| [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|'''BJP''']] | [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|50px]] | align="center"| '''06''' | align="center"| {{increase}} '''1''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Independent politician}};color:white"|'''4.''' | align="center"| [[ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕಾರಣಿ|'''IND''']] | [[File:No flag.svg|50px]] | align="center"| '''02''' | align="center"| {{decrease}} '''8''' |- |} === ನಿಗಮ ಚುನಾವಣೆ 2020 === {|class="sortable wikitable" |- ! ಕ್ರ.ಸಂ. ! ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರು ! ಪಕ್ಷದ ಚಿಹ್ನೆ ! ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಬದಲಾವಣೆ |- |! style="text-align:center; background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''1.''' | align="center"| [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|'''UDF''']] | [[File:UDF logo.png|50px]] | align="center"| '''30''' | align="center"| {{decrease}} '''8''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''2.''' | align="center"| [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|'''LDF''']] | [[File:Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|50px]] | align="center"| '''29''' | align="center"| {{increase}} '''6''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Others}};color:white"|'''3.''' | align="center"| '''ಇತರೆ''' | [[File:No flag.svg|50px]] | align="center"| '''10''' | align="center"| {{decrease}} '''1''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white"|'''4.''' | align="center"| [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|'''BJP''']] | [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|50px]] | align="center"| '''05''' | align="center"| {{increase}} '''3''' |- |} === [[2015 ಕೇರಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು|2015 ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] === [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ಸೌಮಿನಿ ಜೈನ್ ಅವರು 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಿಗಮದ [[ಮೇಯರ್]] ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name=":0">{{Cite web |title=CORPORATION {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |url=https://ernakulam.nic.in/corporation/ |access-date=2020-12-10 |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2019-10-31 |title=Thiruvananthapuram: Soumini Jain sails through for now |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/311019/thiruvananthapuram-soumini-jain-sails-through-for-now.html |access-date=2020-07-31 |website=[[Deccan Chronicle]] |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Soumini Jain to step down; Shiny likely to be next Kochi mayor |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/dec/07/soumini-jain-to-step-down-shiny-likely-to-be-next-kochi-mayor-2072579.html |access-date=2020-07-31 |website=[[The New Indian Express]] |date=7 December 2019 }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |date=2015-11-18 |title=Soumini Jain to be Kochi Mayor |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/soumini-jain-to-be-kochi-mayor/article7890302.ece |access-date=2020-07-31 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN}}</ref> ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಸೌಮಿನಿ ಅವರು ನಗರ ನಿಗಮದ 36 ನೇ ವಿಭಾಗವನ್ನು (ಎಲಂಕುಳಂ) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.<ref name=":11">{{Cite news |date=2020-12-27 |title=Anil Kumar likely to be Kochi Mayor, Ansiya Deputy Mayor |url=https://www.onmanorama.com/kerala/top-news/2020/12/27/anil-kumar-likely-to-be-kochi-mayor-ansiya-deputy-mayor.html |work=[[Manorama News|Manorama]] |language=en-IN}}</ref> {| class="sortable wikitable" !ಕ್ರ.ಸಂ. !ರಾಜಕೀಯ ಮುಂಭಾಗ/ಪಕ್ಷ !ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ |- |1 |[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (UDF) |38 |- |2 |[[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (LDF) |23 |- |3 |[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಅಲಯನ್ಸ್]] (NDA) |02 |- |4 |ಇತರೆ |11 |} == ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ, 1967 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಅಧಿಕೃತ ನಗರ ಮಿತಿಯ ಹೊರಗೆ ಆಧುನಿಕ ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ವಿಸ್ತೃತ ನಗರ ಸಮೂಹವು ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯಿತು, ನಿಗಮವು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಬರಿದಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಆಧುನಿಕ ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾದ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು, ಅದು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಾಕಾರಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್ ಇಲ್ಲದೆ ನಗರವು ಅನಿಯೋಜಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಸಾರಿಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರು ವಿತರಣೆಯಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರ ಯೋಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಕೊಚ್ಚಿ ನಿಗಮವು ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಗರಕ್ಕೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರವು ಮೊದಲು ಎದುರಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಇದು 2002 ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿತು, 2008 ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ಭೂಕುಸಿತ|ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾಗಶಃ ಪರಿಹರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಕ್ರಮೇಣ ಡಂಪಿಂಗ್ ಯಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. 2023 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿ ಆವೃತವಾದವು.<ref>{{Cite web |date=2023-03-05 |title=Toxic fumes continue to engulf Kochi nearly 3 days into fire at Brahmapuram waste plant |url=https://indianexpress.com/article/cities/thiruvananthapuram/toxic-fumes-engulf-kochi-3-days-fire-brahmapuram-waste-plant-8480517/ |access-date=2023-03-06 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20100809114442/http://www.corporationofcochin.net/ Website1] * [https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/ Website2] {{Authority control}} [[Category:ಕೊಚ್ಚಿ]] 4koav0oewq2kj17mrrb1rvpivnnmuzk 1377393 1377392 2026-07-27T10:45:28Z A826 72368 1377393 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox legislature |name = ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ |house_type = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರ ನಿಗಮಗಳು|ನಗರ ನಿಗಮ]] |leader1_type = [[ಮೇಯರ್ (ಭಾರತ)|ಮೇಯರ್]] |leader1 = ಅಡ್ವಾ. ಮಿನಿಮೋಲ್ ವಿ ಕೆ |party1 = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |election1 = |leader2_type = [[ಉಪ ಮೇಯರ್]] |leader2 = ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್ |party2 = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |election2 = |leader3_type = ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ |leader3 = |party3 = |election3 = |leader4_type = [[ನಗರ ಆಯುಕ್ತ (ಭಾರತ)|ನಗರ ನಿಗಮ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] |leader4 = ಪಿ.ಎಸ್. ಶಿಬು<ref>https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/secretary/370</ref> |seats = 76<ref>https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/boundaries-number-of-divisions-in-kochi-corporation-undergo-sweeping-changes-as-per-draft-of-delimitation-of-wards/article68885752.ece</ref> |jurisdiction = |term_limits = 5 ವರ್ಷಗಳು |foundation = 1967 |house1 = |structure1 = {{Switcher|[[File:India Kerala Kochi Municipal Corporation Election Partywise 2025.svg|300px]]|ಪಕ್ಷವಾರು|[[File:India Kerala Kochi Municipal Corporation Election Alliance Wise 2025.svg|300px]]|ಮೈತ್ರಿಯಾರು}} |political_groups1 = '''[[ಸರ್ಕಾರ]] (48)''' <br /> {{colorbox|#046FFF}} [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]] (48) *{{colorbox|#00BFFF}} [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] (42) *{{colorbox|#228B22}} [[ಭಾರತೀಯ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್|IUML]] (3) *{{colorbox|#CC6600}} [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|KEC]] (1) *{{colorbox|#B2B2B2}} [[ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕಾರಣಿ|IND]] (2) '''ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ (20)''' <br /> {{colorbox|#FF0000}} [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]] (20) *{{colorbox|#CC0D0D}} [[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] (17) *{{colorbox|#F9001B}} [[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ|CPI]] (2) *{{colorbox|#FF7F7F}} [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಸೆಕ್ಯುಲರ್)|CON(S)]] (1) '''ಇತರೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು (9)''' <br /> *{{colorbox|#FF9933}} [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|BJP]] (6) *{{colorbox|#B2B2B2}} [[ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕಾರಣಿ|IND]] (2) |committees1 = {{collapsible list|bullets=yes | title = 8 | 1 = ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 2 = ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 3 = ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 4 = ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 5 = ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 6 = ತೆರಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 7 = ನಗರ ಯೋಜನೆ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ | 8 = ಕಲ್ಯಾಣ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ }} |last_election1 = [[2025 ಕೇರಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು|9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025]] |next_election1 = ಡಿಸೆಂಬರ್ 2030 |session_room = Kochi Municipal Corporation IMG 20180916 140014.jpg |session_res = 250px |meeting_place = ಪಾರ್ಕ್ ಅವೆನ್ಯೂ, [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ನಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ನಿಗಮ ಕಚೇರಿ |website = {{url|https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in}} }} '''ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ'''ವು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರವನ್ನು ಆಳುವ [[ನಗರ ನಿಗಮ]]ವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಗಮವು ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ 94.88 ಕಿಮೀ² ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ 677,381 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Corporation Stats">{{cite web| url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction| title=Profile of Kochi| publisher=Kochi Municipal Corporation| access-date=15 August 2018}}</ref> ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ನಗರ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.corporationofcochin.net/general.html |title=Official Website of Coorporation of Cochin |access-date=2015-12-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717083458/http://www.corporationofcochin.net/general.html |archive-date=17 July 2015 }}</ref> ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮವು ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು [[ನಗರ_ನಿಗಮ_(ಭಾರತ)#ಕಾರ್ಯಗಳು|ಕಾರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ]] ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನ ಬಂದರು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ದ್ವಿತೀಯ ಬಂದರುಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref> [[ಭೌಗೋಳಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ, 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕಪ್ಪಾಡ್]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಆಗಮನವು [[ಯುರೋಪ್]] ನಿಂದ [[ಭಾರತ]]ಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆಯಿತು.<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ಆದರೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ, [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ರ ಶಕ್ತಿಯು ಕುಸಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಕರಾವಳಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> [[File:Fort Kochi City Map 1672.png|thumb|584x584px|left|ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪುರಸಭೆಯ ನಕ್ಷೆ, ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಟೋರ್ಮ್ಬರ್ಗ್ (ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ) ಸಹಿತ]] [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ಡಚ್ ಪ್ರಭಾವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 18 ಏಪ್ರಿಲ್ 1664 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಅದು ಡಚ್ ಆಕ್ರಮಿತ ಕೊಚ್ಚಿ ಸ್ಟೋರ್ಮ್ಬರ್ಗ್ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ([[ಫೋರ್ಟ್ ಇಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್|ಇಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್ ಕೋಟೆ]]) ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಡಚ್ ಒಪ್ಪಂದ 1814|ಆಂಗ್ಲೋ-ಡಚ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದಾಗ, ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ನಂತರ ''ಪಂಡಾರ'' ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ([[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಆದಾಯ ಇಲಾಖೆ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ಪಟ್ಟಣವು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ನ ನೇರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ 1823 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ, 1956 ರವರೆಗೆ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, 1 ನವೆಂಬರ್ 1866 ರಂದು, [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಜೊತೆಗೆ, ಮದ್ರಾಸ್ ಕಾಯ್ದೆ 10 ಆಫ್ 1865 (ಪಟ್ಟಣಗಳ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 1850 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಪ್ರಕಾರ ಪುರಸಭೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Ref1">{{cite web |url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |title=CHRONOLOGICAL LIST OF CENTRAL ACTS (Updated up to 17-10-2014) |website=Lawmin.nic.in |access-date=2016-08-07 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Lewis McIver |first1=G. Stokes |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |date=1883 |publisher=E.Keys at the Government Press |location=Madras |page=444 |edition=(Vol II) |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |access-date=5 December 2020}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book |last1=Presidency |first1=Madras (India |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |date=1915 |publisher=The Superintendent, Government Press |location=Madras |page=20 |edition=Vol.2 |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |access-date=2 December 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=HENRY FROWDE, M.A. |first1=Imperial Gazetteer of India |title=Imperial Gazetteer of India |date=1908–1909 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |edition=New |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |access-date=2 December 2020}}</ref> ಇದರ ಮೊದಲ [[ನಗರ ಸಭೆ]]ಯ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಆಸನವು 1883 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ) ಪುರಸಭೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಮಹಾರಾಜ ರಾಮ ವರ್ಮಾ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಿವಾನ್ ಶಂಕುನ್ನಿ ಮೆನನ್ ಅವರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಬಂದಿತು. 1873 ರಲ್ಲಿ, [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಹೊಸ ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1896 ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಜರು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕಾಗಿ ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು, ಇದು ಅರಮನೆಯಿಂದ 4 ಸದಸ್ಯರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ 2 ಸದಸ್ಯರು, ಒಬ್ಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ 2 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮೇಯರ್ ಅವರನ್ನು ಮಹಾರಾಜರು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಈ 3 ಪುರಸಭೆಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಯಿತು. 1956 ರಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಎಲಂಕುಲಂ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ಚೇರಾನಲ್ಲೂರು ಪಂಚಾಯತ್ನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು (ಪಚಾಲಂ - ವಡುತಲ) ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಪುರಸಭೆಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1962 ರಲ್ಲಿ ಪಳ್ಳುರುತಿ ಪಂಚಾಯತ್ನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು (ಮುಂಡಮ್ವೇಲಿ ಪ್ರದೇಶ) ಆಗಿನ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ 1946 ರಲ್ಲೂ, ಪಳ್ಳುರುತಿ ಮತ್ತು ವೈಟ್ಟಿಲ 1953 ರಲ್ಲೂ ರಚನೆಯಾದವು. ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ ರಚನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪನೆಯು<ref>{{Cite web |url=http://www.corporationofcochin.net/urban_kb/EVOLUTION.pdf |title=Archived copy |access-date=17 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719140058/http://www.corporationofcochin.net/urban_kb/EVOLUTION.pdf |archive-date=19 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ಮೊದಲು ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ನಗರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಸಭೆಯು 9 ಜುಲೈ 1960 ರಂದು ಎರ್ನಾಕುಲಂ, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕೆಂದು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೋರುವ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾಜಿ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ಸಭೆಯು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತು. ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ತಮ್ಮ ಆದೇಶ G.O. (MS) 276/67/DD ದಿನಾಂಕ 27/9/67 ರಂತೆ, ರಾಜ್ಯದ ಮೂರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು (ಎರ್ನಾಕುಲಂ, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ) ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ, ನಾಲ್ಕು [[ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್|ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]] (ಪಳ್ಳುರುತಿ, ವೆನ್ನಾಲ, ವೈಟ್ಟಿಲ ಮತ್ತು ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಗುಂಡು ದ್ವೀಪು, ರಾಮನುರುತು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿತು. ಹೊಸ ನಿಗಮವು 1 ನವೆಂಬರ್ 1967 ರಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು 83.524 ಕಿಮೀ² ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನಿಗಮದ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ನಂತರ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. == ರಚನೆ == ನಿಗಮವು [[ಮೇಯರ್]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ವಿ.ಕೆ. ಮಿನಿಮೋಲ್ ಅವರಿದ್ದಾರೆ, ಇವರಿಗೆ ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್ ಉಪ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಜಿ ಮೇಯರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಉಪ ಮೇಯರ್ಗಳಲ್ಲಿ [[ಮರ್ಸಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿ.ಕೆ. ಮಣಿಶಂಕರ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ನಗರವನ್ನು 76 ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಾರ್ಡುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ನಿಗಮ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಗಮವು ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]], [[ಪಳ್ಳುರುತಿ]], [[ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ]], [[ವಡುತಲ]] ಮತ್ತು [[ವೈಟ್ಟಿಲ]] ಗಳಲ್ಲಿ ವಲಯ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ನಿಗಮವನ್ನು ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ನಿಗಮ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯು ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಇಲಾಖೆಯು ನಗರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ [[ನಗರ ಯೋಜನೆ|ನಗರ ಯೋಜನೆ]], [[ಆರೋಗ್ಯ]], [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], [[ಆದಾಯ]], [[ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ (ಅಕೌಂಟೆನ್ಸಿ)|ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ]] ಮತ್ತು ಸಭಾ ವಿಭಾಗ ಸೇರಿವೆ. ನಿಗಮವು ''ಜನಸೇವನಾಕೇಂದ್ರ'' ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಗಮವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಂಟು [[ಮಾತೃತ್ವ]] ಮತ್ತು [[ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ|ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ===ವಾರ್ಡುಗಳು=== 2025 ರಲ್ಲಿ ವಾರ್ಡ್ [[ಮತಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಡಿ ನಿರ್ಣಯ|ಗಡಿ ನಿರ್ಣಯ]]ದ ನಂತರ, ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ ವಾರ್ಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 74 ರಿಂದ 76 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Kochi Municipal Corporation; Wards - Kerala State Election Commission |url=https://sec.kerala.gov.in/public/cnstncy/wd/d0f41644-754b-4b6e-a8dc-97ecbf5fee16}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2025-11-05 |title=38 divisions in Kochi Corporation reserved for women after fresh draw of lots |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/38-divisions-in-kochi-corporation-reserved-for-women-after-fresh-draw-of-lots/article70245461.ece |access-date=2025-11-12 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿದವರು == {| class="wikitable sortable" |+ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ — ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿದವರು (2025–2030)<ref>{{Cite web |title=Corporation of Kochi |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/list-councilors-2025-2030/647}}</ref> |- ! ಹುದ್ದೆ !! ಹೆಸರು !! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಮೇಯರ್]] || ವಿ. ಕೆ. ಮಿನಿಮೋಲ್ ([[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]]) | ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ; 2025 ರ ಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ ಅವಧಿಯ ಮೊದಲ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; [[ಪಾಲರಿವಟ್ಟಂ]] ವಿಭಾಗದಿಂದ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯ |- | [[ಉಪ ಮೇಯರ್]] || ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್ ([[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]]) | ಉಪ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ; ಅವಧಿಯ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. |- | ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್ |ಉಪ ಮೇಯರ್ [[ಹುದ್ದೆಯಿಂದಾಗಿ ಸದಸ್ಯ|ಹುದ್ದೆಯಿಂದಾಗಿ]] |- | ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಶಕೃತ (INC) |<ref name=":4">{{Cite web |title=Standing committee members - Kochi Corporation |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/standing-committee-members/648}}</ref> |- | ಕಲ್ಯಾಣ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಆಂಟನಿ ಪೈನುತಾರ (INC) |<ref name=":4" /> |- | ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಸೀನಾ ಟೀಚರ್ (INC) |<ref>{{Cite web |last=ലേഖിക |first=സ്വന്തം |date=2026-01-08 |title=കൊച്ചി കോർപറേഷൻ; മത്സരമില്ല, സ്ഥിരംസമിതി അംഗങ്ങളായി {{!}} Kochi Corporation; No contest, standing committee members appointed {{!}} Madhyamam |url=https://www.madhyamam.com/kerala/local-news/ernakulam/kochi/kochi-corporation-no-contest-standing-committee-members-appointed-1484208 |access-date=2026-01-08 |website=www.madhyamam.com |language=ml}}</ref> |- |ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಅಶ್ರಫ್ ಟಿ.ಕೆ. ([[IUML]]) |<ref name=":4" /> |- |ನಗರ ಯೋಜನೆ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಅಡ್ವಾ. ಪಿ.ಎಂ. ನಸೀಮಾ (INC) |<ref name=":4" /> |- |ತೆರಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಕೆ.ಎ. ಮನಾಫ್ (INC) |<ref name=":4" /> |- |ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |ಜಿಸ್ಮಿ ಜೆರಾಲ್ಡ್ (INC) |<ref name=":4" /> |- |[[ನಗರ ಆಯುಕ್ತ (ಭಾರತ)|ನಿಗಮ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] |ಪಿ.ಎಸ್. ಶಿಬು |[[ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಇಲಾಖೆ (ಕೇರಳ)|ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಅಧಿಕಾರಿ.<ref>https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/secretary/370</ref> |} === ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! colspan="7" style="background-color:#0000FF; color:white; font-size:110%;" | ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ ನಾಯಕತ್ವ |- ! ಹುದ್ದೆ ! ಹೆಸರು ! ವಿಭಾಗ ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! colspan="2" | ಮೈತ್ರಿ |- | style="background-color:#e6f2ff;" | ಮೇಯರ್ | '''ಅಡ್ವಾ. ಮಿನಿಮೋಲ್ ವಿ. ಕೆ.''' | ಪಾಲರಿವಟ್ಟಂ (33) | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |- | style="background-color:#e6f2ff;" | ಉಪ ಮೇಯರ್ | ಖಾಲಿ | | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |} === ಪ್ರಸ್ತುತ ಸದಸ್ಯರು === ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮದ 76 ವಾರ್ಡುಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಅನುಕ್ರಮವಾರು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://sec.kerala.gov.in/|title=2025 Kerala local election results|work=SEC Kerala|accessdate=15 January 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! rowspan=2|ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ! colspan=2|ವಾರ್ಡ್ ವಿವರಗಳು ! rowspan=2|ಸಭಾ ಸದಸ್ಯ ! rowspan=2 colspan=2 | ಪಕ್ಷ ! rowspan=2 colspan=2 | ಮೈತ್ರಿ ! rowspan=2|ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- !ಸಂ.ಖ. !ಹೆಸರು |- | rowspan=8|[[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಚ್ಚಿ]] || 1 || ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ || ಶೈನಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | ಮೇಯರ್-ನಿಯುಕ್ತ (ಅವಧಿ 2) |- | 2 || ಕಾಲ್ವತಿ || ಫೌಸಿಯಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ || {{Full party name with color|Indian Union Muslim League}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 3 || ಈರವೇಲಿ || ರಹೀನಾ ರಫೀಕ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 4 || ಕರಿಪ್ಪಾಳಂ || ಮನಾಫ್ ಕೆ. ಎ. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 5 || ಚೇರಾಲಯಿ || ಪ್ರವಿತಾ ವಿಜಯಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- | 6 || ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ || ಶೀಜಾ ನವಾಸ್ || {{Full party name with color|Indian Union Muslim League}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 7 || ಚಕ್ಕಾಮಡಂ || ಸುಹಾನಾ ಸುಬೈರ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 8 || ಕರುವೇಲಿಪ್ಪಾಡಿ || ಕವಿತಾ ಹರಿಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=8|[[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] || 9 || ಐಲೆಂಡ್ ನಾರ್ತ್ || ಪದ್ಮಕುಮಾರಿ ಟಿ. || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- | 10 || ರವಿಪುರಂ || ಎಸ್. ಶಶಿಕಲಾ || {{Party name with color|Independent}} || {{party color cell|Others}} | |- | 11 || ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಸೌತ್ || ಕೆ. ವಿ. ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | ಉಪ ಮೇಯರ್-ನಿಯುಕ್ತ (ಅವಧಿ 2) |- | 12 || ಗಾಂಧಿ ನಗರ || ನಿರ್ಮಲಾ ಟೀಚರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 13 || ಕತ್ರಿಕಾಡವು || ರಿಯಾ ಲಾರೆನ್ಸ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 14 || ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಸೆಂಟ್ರಲ್ || ಸುಧಾ ದಿಲೀಪ್ಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- | 15 || ಎರ್ನಾಕುಲಂ ನಾರ್ತ್ || ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಪಿ. ಎಂ. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 16 || ಕಲೂರ್ ಸೌತ್ || ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಎಂ. ಜಿ. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=1|[[ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ]] || 17 || ಕಲೂರ್ ನಾರ್ತ್ || ಅಶ್ರಫ್ ಟಿ. ಕೆ. || {{Full party name with color|Indian Union Muslim League}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=11|[[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] || 18 || ತ್ರಿಕ್ಕಾನಾರ್ವಟ್ಟಂ || ಡಾ. ಜಲಜಾ ಎಸ್. ಆಚಾರ್ಯ || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- | 19 || ಅಯ್ಯಪ್ಪಂಕಾವು || ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | ಉಪ ಮೇಯರ್ |- | 20 || ಪೊಟ್ಟಕುಳಿ || ಬ್ರಿಜಿತ್ ಆಶಿನ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India |dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 21 || ಎಲಮಕ್ಕರ ಸೌತ್ || ವಿ. ಆರ್. ಸುಧೀರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 22 || ಪಚಾಲಂ || ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಅಂಬಲತಿಂಗಲ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 23 || ತಟ್ಟಾಝಂ || ಸಿಬಿ ಜಾನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 24 || ವಡುತಲ ವೆಸ್ಟ್ || ಜಿಸ್ಮಿ ಜೆರಾಲ್ಡ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 25 || ವಡುತಲ ಈಸ್ಟ್ || ಹೆನ್ರಿ ಆಸ್ಟಿನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 26 || ಎಲಮಕ್ಕರ ನಾರ್ತ್ || ಬೀನಾ ಮಹೇಶ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 27 || ಪುತುಕ್ಕಲವಟ್ಟಂ || ಸೀನಾ ಟೀಚರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 28 || ಕುನ್ನುಂಪುರಂ || ಜಗದಂಬಿಕಾ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=22|[[ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ]] || 29 || ಪೊನೆಕ್ಕಾರ || ನಿಮ್ಮಿ ಮರಿಯಂ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 30 || ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ || ಅಬ್ದುಲ್ ಲತೀಫ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 31 || ಚಂಗಂಪುಳ || ಸಿನಿ ಆನಂದ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 32 || ದೇವನ್ಕುಲಂಗರ || ವಿಜಯಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 33 || ಪಾಲರಿವಟ್ಟಂ || ಅಡ್ವಾ. ಮಿನಿಮೋಲ್ ವಿ. ಕೆ. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | ಮೇಯರ್ |- | 34 || ಸ್ಟೇಡಿಯಂ || ಅಡ್ವಾ. ದೀಪ್ತಿ ಮೇರಿ ವರ್ಗೀಸ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 35 || ಕರಣಕ್ಕೋಡಂ || ಗಿರ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 36 || ಪುತಿಯರೋಡ್ || ಮಾಲಿ ಚಾರ್ಲಿ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 37 || ಪಡಿವಟ್ಟಂ || ಶಿಬಿ ಸೋಮನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 38 || ವೆನ್ನಾಲ || ಸಾಬು ಕೊರೋತ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 39 || ಚಕ್ಕರಪರಂಬು || ಅಡ್ವಾ. ಪಿ. ಎಂ. ನಸೀಮಾ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 40 || ಚಾಲಿಕ್ಕವಟ್ಟಂ || ಬಿಂದು ವಿಜು || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 41 || ತಮ್ಮನಂ || ದಿವ್ಯಾ ರಾಜೇಶ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 42 || ಎಲಂಕುಳಂ || ನಿಶಾ ಪಿ. ಡಿ. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 43 || ಗಿರಿನಗರ || ಪಿ. ಡಿ. ಮಾರ್ಟಿನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 44 || ಪೊನ್ನುರುನ್ನಿ || ಎಂ. ಎಕ್ಸ್. ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 45 || ಪೊನ್ನುರುನ್ನಿ ಈಸ್ಟ್ || ಬೀನಾ ದಿವಾಕರನ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 46 || ವೈಟ್ಟಿಲ || ವಿ. ಪಿ. ಚಂದ್ರನ್ || {{Party name with color|Independent politician}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | UDF ಸ್ವತಂತ್ರ |- | 47 || ಪೂನಿತುರ || ಝೇವಿಯರ್ ಪಿ. ಆಂಟನಿ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 48 || ವೈಟ್ಟಿಲ ಜನತಾ || ಅಂಜು ಕೆ. ಥಾಂಕಚನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 49 || ಕಡವಂತ್ರ || ಜಿಸನ್ ಜಾರ್ಜ್ || {{Full party name with color|Kerala Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 50 || ಪನಂಪಿಲ್ಲಿ ನಗರ || ಆಂಟನಿ ಪೈನುತಾರ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=4|[[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] || 51 || ಪೆರುಮನೂರು || ಕೆ. ಎಕ್ಸ್. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 52 || ಕೊಂತುರುತಿ || ಅಭಿಷೇಕ್ ಕೆ. ಎಸ್. || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 53 || ತೇವರ || ಎಲಿಜಬೆತ್ ಟೀಚರ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 54 || ಐಲೆಂಡ್ ಸೌತ್ || ಶಕೃತ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | rowspan=9|[[ತೃಪ್ಪೂನಿತುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೃಪ್ಪೂನಿತುರ]] || 55 || ಕಡೆಭಾಗಂ || ಅಶ್ವತಿ ಜೋಶಿ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 56 || ಪಳ್ಳುರುತಿ ಈಸ್ಟ್ || ಎನ್. ಪಿ. ಶಾಂತಿನಿ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 57 || ತಾಳುಪ್ಪು || ಸುಜಾತ ಸಾಬು || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 58 || ಈಡಾಕೊಚ್ಚಿ ನಾರ್ತ್ || ಕೆ. ಜೆ. ಬಾಸಿಲ್ || {{Full party name with color|Congress (Secular)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 59 || ಈಡಾಕೊಚ್ಚಿ ಸೌತ್ || ಲಸಿತಾ ಪೀಟರ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | |- | 60 || ಪೆರುಂಬಡಪ್ಪು || ಲಿಕಿತಾ ಎನ್. ಎಕ್ಸ್. || {{Full party name with color|Communist Party of India |dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 61 || ಕೋನಂ || ಸಿ. ಆರ್. ಬಿಜು || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 62 || ಪಳ್ಳುರುತಿ ಕಚೇರಿಪಾಡಿ || ವಿ. ಎ. ಶ್ರೀಜಿತ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 63 || ನಂಬ್ಯಾಪುರಂ || ರಶಿದಾ ಹುಸೇನ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | rowspan=13|[[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಚ್ಚಿ]] || 64 || ಪಳ್ಳುರುತಿ || ಗೀತಾ ಪ್ರಭಾಕರನ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |- | 65 || ಪುಲ್ಲಾರ್ದೇಶಂ || ಹೇಮಾ ಟೀಚರ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | 66 || ತರೇಭಾಗಂ || ಲವಿತಾ ನೆಲ್ಸನ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | 67 || ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ || ಜೋಸೆಫ್ ಸುಮಿತ್ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |- | 68 || ಮುಂಡಮ್ವೇಲಿ ಈಸ್ಟ್ || ಕೆ. ಜೆ. ಪ್ರಕಾಶನ್ || {{Full party name with color|Independent politician}} || OTH |- | 69 || ಮುಂಡಮ್ವೇಲಿ || ಲಿಸಿ ಸುಮಿ || {{Full party name with color|Indian National Congress}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |- | 70 || ಮನಸ್ಸೇರಿ || ನಿಶಾ ಜೋಸೆಫ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | 71 || ಮೂಳಂಕುಳಿ || ಜೋಸೆಫ್ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್ (ಜೋಸಿಕುಟ್ಟಿ) || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | 72 || ಚುಳ್ಳಿಕಲ್ || ಬಾಸ್ಟಿನ್ ಬಾಬು || {{Party name with color|Independent politician}} || {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} | UDF ಸ್ವತಂತ್ರ |- | 73 || ನಸ್ರತು || ಯೇಸುದಾಸ್ (ಪಿ. ಜೆ. ದಾಸನ್) || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} |- | 74 || ಪನಯಪ್ಪಿಲ್ಲಿ || ಅಶ್ವತಿ ಗಿರೀಶ್ || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance (India)}} |- | 75 || ಅಮರಾವತಿ || ಅಡ್ವಾ. ಪ್ರಿಯಾ ಪ್ರಶಾಂತ್ || {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} || {{Party name with color|National Democratic Alliance (India)}} |- | 76 || ಫೋರ್ಟ್ಕೊಚ್ಚಿ ವೇಲಿ || ಮಂಜುಲಾ ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ || {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} || {{Party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |} === ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾರು ವಾರ್ಡ್ ವಿಭಜನೆ === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border-collapse: collapse;" |- ! style="background-color:#333333; color:white; width:25%;" | ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ! style="background-color:#333333; color:white; width:15%;" | ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಡುಗಳು ! style="background-color:#0072C6; color:white; width:15%;" | UDF ! style="background-color:#CC0000; color:white; width:15%;" | LDF ! style="background-color:#FF9933; color:white; width:15%;" | NDA ! style="background-color:#808080; color:white; width:15%;" | OTH ! style="background-color:#333333; color:white; width:15%;" | ಪ್ರಮುಖ ಮೈತ್ರಿ |- | align="left" | [[ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ]] | '''23''' | style="background-color:#e6f2ff; color:#000000;" | '''22''' | 1 | 0 | 0 | style="background-color:#0072C6; color:white;" | UDF |- | align="left" | [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] | '''23''' | style="background-color:#e6f2ff; color:#000000;" | '''15''' | 4 | 3 | 1 | style="background-color:#0072C6; color:white;" | UDF |- | align="left" | [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಚ್ಚಿ]] | '''21''' | style="background-color:#e6f2ff; color:#000000;" | '''10''' | 7 | 3 | 1 | style="background-color:#0072C6; color:white;" | UDF |- | align="left" | [[ತೃಪ್ಪೂನಿತುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೃಪ್ಪೂನಿತುರ]] | '''9''' | 1 | style="background-color:#ffe6e6; color:#000000;" | '''8''' | 0 | 0 | style="background-color:#CC0000; color:white;" | LDF |- ! style="background-color:#DCDCDC;" align="right" | ಒಟ್ಟು ! style="background-color:#DCDCDC;" | 76 ! style="background-color:#0072C6;" | 48 ! style="background-color:#CC0000;" | 20 ! style="background-color:#FF9933;" | 6 ! style="background-color:#D3D3D3;" | 2 ! style="background-color:#0072C6;" | UDF |} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರವು 2001 ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 596,473 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ನಿಗಮದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ದಶಕದ ಬೆಳವಣಿಗೆ 7.83% ಆಗಿದ್ದರೆ, ಸಮೀಪದ ಪುರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು 18.65% ದಶಕದ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿವೆ, ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು 12.13% ಸರಾಸರಿ ದಶಕದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 95.5% ಆಗಿದೆ. == ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು == ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿಗಮಕ್ಕೆ ಬರುವ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ.<ref name="Ko11">{{cite news |last1=Jadhav |first1=Radheshyam |title=Why civic bodies in India need municipal bonds |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/why-civic-bodies-in-india-need-municipal-bonds/article33237962.ece |access-date=18 May 2022 |publisher=www.thehindubusinessline.com |date=3 December 2020 |language=en}}</ref><ref name="Ko12">{{cite news |title=Municipal corporations under severe strain as revenues sink: RBI Report |url=https://www.businesstoday.in/latest/economy/story/municipal-corporations-under-severe-strain-as-revenues-sink-rbi-report-314215-2021-12-02 |access-date=18 May 2022 |publisher=Business Today |date=2 December 2021 |language=en}}</ref><ref name="Ko13">{{cite news |title=If cities are to deliver better quality life, need to have business models which are sustainable |url=https://www.financialexpress.com/opinion/if-cities-are-to-deliver-better-quality-life-need-to-have-business-models-which-are-sustainable/642276/ |access-date=18 May 2022 |publisher=Financialexpress |date=17 May 2022 |language=en}}</ref> === ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ಆದಾಯ === ನಿಗಮಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಆದಾಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. * ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆ. * ವೃತ್ತಿ ತೆರಿಗೆ. * ಮನರಂಜನಾ ತೆರಿಗೆ. * ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುದಾನಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ. * ಜಾಹೀರಾತು ತೆರಿಗೆ. === ತೆರಿಗೆಯೇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಆದಾಯ === ನಿಗಮಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆಯೇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಆದಾಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. * ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಶುಲ್ಕಗಳು. * ದಸ್ತಾವೇಜು ಸೇವೆಗಳ ಶುಲ್ಕಗಳು. * ನಗರ ಆಸ್ತಿಯಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ. * ನಗರ ಬಾಂಡ್ಗಳಿಂದ ನಿಧಿಗಳು. * ಶುಲ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಶುಲ್ಕಗಳು * ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಬಾಡಿಗೆ ಶುಲ್ಕಗಳು == ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ == === ನಿಗಮ ಚುನಾವಣೆ 2025 === {|class="sortable wikitable" |- ! ಕ್ರ.ಸಂ. ! ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರು ! ಪಕ್ಷದ ಚಿಹ್ನೆ ! ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಬದಲಾವಣೆ !ನಕ್ಷೆ |- |! style="text-align:center; background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''1.''' | align="center"| [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|'''UDF''']] | [[File:UDF logo.png|50px]] | align="center"| '''48''' | align="center"| {{increase}} '''18''' | rowspan="4" |[[File:C07003 - Cochin Municipal Corporation 2025.svg|frameless]] |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''2.''' | align="center"| [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|'''LDF''']] | [[File:Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|50px]] | align="center"| '''20''' | align="center"| {{decrease}} '''9''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white"|'''3.''' | align="center"| [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|'''BJP''']] | [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|50px]] | align="center"| '''06''' | align="center"| {{increase}} '''1''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Independent politician}};color:white"|'''4.''' | align="center"| [[ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕಾರಣಿ|'''IND''']] | [[File:No flag.svg|50px]] | align="center"| '''02''' | align="center"| {{decrease}} '''8''' |- |} === ನಿಗಮ ಚುನಾವಣೆ 2020 === {|class="sortable wikitable" |- ! ಕ್ರ.ಸಂ. ! ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರು ! ಪಕ್ಷದ ಚಿಹ್ನೆ ! ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಬದಲಾವಣೆ |- |! style="text-align:center; background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''1.''' | align="center"| [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|'''UDF''']] | [[File:UDF logo.png|50px]] | align="center"| '''30''' | align="center"| {{decrease}} '''8''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''2.''' | align="center"| [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|'''LDF''']] | [[File:Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|50px]] | align="center"| '''29''' | align="center"| {{increase}} '''6''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Others}};color:white"|'''3.''' | align="center"| '''ಇತರೆ''' | [[File:No flag.svg|50px]] | align="center"| '''10''' | align="center"| {{decrease}} '''1''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white"|'''4.''' | align="center"| [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|'''BJP''']] | [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|50px]] | align="center"| '''05''' | align="center"| {{increase}} '''3''' |- |} === [[2015 ಕೇರಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು|2015 ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] === [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ಸೌಮಿನಿ ಜೈನ್ ಅವರು 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಿಗಮದ [[ಮೇಯರ್]] ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name=":0">{{Cite web |title=CORPORATION {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |url=https://ernakulam.nic.in/corporation/ |access-date=2020-12-10 |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2019-10-31 |title=Thiruvananthapuram: Soumini Jain sails through for now |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/311019/thiruvananthapuram-soumini-jain-sails-through-for-now.html |access-date=2020-07-31 |website=[[Deccan Chronicle]] |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Soumini Jain to step down; Shiny likely to be next Kochi mayor |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/dec/07/soumini-jain-to-step-down-shiny-likely-to-be-next-kochi-mayor-2072579.html |access-date=2020-07-31 |website=[[The New Indian Express]] |date=7 December 2019 }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |date=2015-11-18 |title=Soumini Jain to be Kochi Mayor |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/soumini-jain-to-be-kochi-mayor/article7890302.ece |access-date=2020-07-31 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN}}</ref> ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಸೌಮಿನಿ ಅವರು ನಗರ ನಿಗಮದ 36 ನೇ ವಿಭಾಗವನ್ನು (ಎಲಂಕುಳಂ) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.<ref name=":11">{{Cite news |date=2020-12-27 |title=Anil Kumar likely to be Kochi Mayor, Ansiya Deputy Mayor |url=https://www.onmanorama.com/kerala/top-news/2020/12/27/anil-kumar-likely-to-be-kochi-mayor-ansiya-deputy-mayor.html |work=[[Manorama News|Manorama]] |language=en-IN}}</ref> {| class="sortable wikitable" !ಕ್ರ.ಸಂ. !ರಾಜಕೀಯ ಮುಂಭಾಗ/ಪಕ್ಷ !ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ |- |1 |[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (UDF) |38 |- |2 |[[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (LDF) |23 |- |3 |[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಅಲಯನ್ಸ್]] (NDA) |02 |- |4 |ಇತರೆ |11 |} == ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ, 1967 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಅಧಿಕೃತ ನಗರ ಮಿತಿಯ ಹೊರಗೆ ಆಧುನಿಕ ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ವಿಸ್ತೃತ ನಗರ ಸಮೂಹವು ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯಿತು, ನಿಗಮವು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಬರಿದಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಆಧುನಿಕ ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾದ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು, ಅದು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಾಕಾರಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್ ಇಲ್ಲದೆ ನಗರವು ಅನಿಯೋಜಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಸಾರಿಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರು ವಿತರಣೆಯಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರ ಯೋಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಕೊಚ್ಚಿ ನಿಗಮವು ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಗರಕ್ಕೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರವು ಮೊದಲು ಎದುರಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಇದು 2002 ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿತು, 2008 ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ಭೂಕುಸಿತ|ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾಗಶಃ ಪರಿಹರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಕ್ರಮೇಣ ಡಂಪಿಂಗ್ ಯಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. 2023 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಪುರಂ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿ ಆವೃತವಾದವು.<ref>{{Cite web |date=2023-03-05 |title=Toxic fumes continue to engulf Kochi nearly 3 days into fire at Brahmapuram waste plant |url=https://indianexpress.com/article/cities/thiruvananthapuram/toxic-fumes-engulf-kochi-3-days-fire-brahmapuram-waste-plant-8480517/ |access-date=2023-03-06 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20100809114442/http://www.corporationofcochin.net/ Website1] * [https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/ Website2] {{Authority control}} [[Category:ಕೊಚ್ಚಿ]] gjd650571q26xzzbklrjakha416mraq 0 179862 1377394 2026-07-27T10:50:36Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: [[ಕೊಚ್ಚಿ (ಭಾರತ)|ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ನಗರ ಮತ್ತು ಬಂದರು. ನಗರದ [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ೀಯ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಕೊಚ್ಚಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಯವರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ... 1377394 wikitext text/x-wiki [[ಕೊಚ್ಚಿ (ಭಾರತ)|ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ನಗರ ಮತ್ತು ಬಂದರು. ನಗರದ [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ೀಯ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಕೊಚ್ಚಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಯವರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ವಿಶ್ವದೃಷ್ಟಿ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಕೊಚ್ಚಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ಆಗಿದೆ.'''<ref name="Developing metro and quaint environs"> {{cite news | author=ರಾಕೀ ಮೋಹನ್ | url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/real-estate/cities/bangalore/Developing-metro-and-quaint-environs/articleshow/1482577.cms | title=ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಮೆಟ್ರೋ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಪರಿಸರ | publisher=ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ | date=2006-04-08 | accessdate=2006-05-23 }}</ref>''' ನಗರವು ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ಆಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ. ರಾತ್ರಿಜೀವನವು ವಿರಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಗರವು ರಾತ್ರಿ 10 ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಹಿಳಾ-ಸ್ನೇಹಿ ಬಾರ್ಗಳು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ ತೆರೆದಿರುವ ಕೆಫೆಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅವೆನ್ಯೂ ರೀಜೆಂಟ್ನಲ್ಲಿನ ಮೆಝೊ (ಕೊನೆಯ ಆರ್ಡರ್ ರಾತ್ರಿ 10:45) ಮತ್ತು ಟೋನಿಕೊ ಕೆಫೆ (ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 2:00 ಕ್ಕೆ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ). ==ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು== {|align=right |- |[[File:Kochi 1960 street.jpg|200px|thumb|ಸುಮಾರು 1960 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಒಂದು ಬೀದಿ]] |- |[[File:Hindu temple Kochi.jpg|right|200px|thumb|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿನ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ]]ದ [[ಗೋಪುರ]]]] |- <!-- |[[File:Film poster Kochi.jpg|200px|thumb|ಕೊಚ್ಚಿಯ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಸಲಾದ [[ಸಿನಿಮಾ ಆಫ್ ಕೇರಳ|ಮಲಯಾಳಂ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪೋಸ್ಟರ್]] --> |} ಕೊಚ್ಚಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಹಲವಾರು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾದ ವಲಸೆಯ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡಿತು. ನಗರವು ಒಮ್ಮೆ ಕೊಚ್ಚಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ ದೊಡ್ಡ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="Jerusalem centre for Public Affairs">{{cite web |publisher=ಜೆರುಸಲೆಮ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಫೇರ್ಸ್ |work=ನಾಥನ್ ಕಾಟ್ಜ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನ |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |title=ಯಹೂದಿಗಳು, ಇಸ್ರೇಲ್, ಮತ್ತು ಭಾರತ |accessdate=2006-05-17 |archive-date=5 September 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |url-status=dead }}</ref> ''ಮಲಬಾರ್ ಯೆಹುದೆನ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಈಗ increasingly [[ಕೊಚ್ಚಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಸಮುದಾಯವು ಈಗ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಭಾರತದ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಸಿರಿಯನ್ ಮಲಬಾರ್ ನಸ್ರಾನಿ|ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ]] ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"> {{cite web |publisher=ಭಾರತೀಯ ದೂತಾವಾಸ |work=ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು |url=http://www.indianembassy.org/new/NewDelhiPressFile/kerala_christianity.html |title=ಕೇರಳ: ಏಷ್ಯಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿಯ ತೊಟ್ಟಿಲು |accessdate=2006-05-23 }} </ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಆಗಮನವು [[ಮಲಬಾರ್ನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು|ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಧರ್ಮ]]ವು ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"/> ==ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ಕೊಚ್ಚಿಯು [[ಹಿಂದೂ]]ಗಳು, [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]]ಗಳು, [[ಕೊಚ್ಚಿ ಯಹೂದಿಗಳು|ಯಹೂದಿಗಳು]], [[ಮುಸ್ಲಿಂ]]ಗಳು, [[ಜೈನ]]ರು, [[ಸಿಖ್]]ಗಳು, [[ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ|ಕೊಂಕಣಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧ]]ರು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪಂಗಡಗಳ ನಡುವೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ, ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂದು, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬಂದ ಜನರ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬಂದ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಗಣನೀಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ನಗರದ ಪಾನ್-ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Kochi's 'mini-India' NDTV"> {{cite news | author=ಟಿ ಎಸ್ ಸುಧೀರ್ | url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Assemblypolls2006&slug='Mini-India'+votes+for+better+Kerala&id=87395&callid=1&category=National | title=ಕೊಚ್ಚಿಯ 'ಮಿನಿ-ಇಂಡಿಯಾ' | publisher=NDTV | date=2006-04-29 | accessdate=2006-05-23 }} </ref> [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ|ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್]]ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ನಗರದ ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜನರು increasingly ಫ್ಯಾಷನ್ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ#ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳದ ಉಡುಗೆ]]ಯಿಂದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ [[ಸಾಧಾರಣ ಉಡುಗೆ]]ಯತ್ತ ವಿಚಲನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="Retail booooom &mdash; NIE"> {{cite news |url=http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0&amp; |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927005023/http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0& |url-status=dead |archive-date=2007-09-27 |title=ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಭರ್ಜರಿ |publisher=ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ |date=2006-05-09 |accessdate=2006-05-23 }} </ref> [[ಫ್ಯಾಷನ್ ಟಿವಿ#ಭಾರತ|ಫ್ಯಾಷನ್ ಟಿವಿ]] ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಫ್ಯಾಷನ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಯು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ.<ref name="FTV">{{cite news | author= | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | title=ಕೊಚ್ಚಿ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ FTV | publisher=ದಿ ಹಿಂದೂ | date=2006-04-01 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | archive-date=13 March 2008 | url-status=usurped }}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹೂವಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ವೂ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ==ಪಾಕಪದ್ಧತಿ== ಕೊಚ್ಚಿಯವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]]ಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇರಳವಾದ [[ತೆಂಗು]] ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇತರ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಚೈನೀಸ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. [[ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ; [[ಪಿಜ್ಜಾ ಹಟ್]], [[ಮ್ಯಾರಿಬ್ರೌನ್]], [[ಕೆಎಫ್ಸಿ]], [[ಮೆಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್]], [[ಚಿಕ್ ಕಿಂಗ್]], ಮತ್ತು [[ಡೊಮಿನೋಸ್ ಪಿಜ್ಜಾ|ಡೊಮಿನೋಸ್]] ನಂತಹ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೂಹಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಅಂಗಡಿಗಳಿವೆ.<ref name=" Fast food overtakes the spice route">{{cite news | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | title=ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಮಸಾಲೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ | publisher=ದಿ ಹಿಂದೂ | date=2005-11-28 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071014191133/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | archive-date=14 October 2007 | url-status=usurped }}</ref> [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ]]ೀಯ ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್]] ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳು increasing ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. ==ಹಬ್ಬಗಳು==<!-- ಈ ವಿಭಾಗವು [[ಕೊಚ್ಚಿ, ಭಾರತ]] ದಿಂದ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ --> [[File:Mar Varghese Payyappilly Palakkappilly Funeral.jpg|200px|thumb|6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1929 ರಂದು ತೇವರದಲ್ಲಿ ವೆನರಬಲ್ [[ವರ್ಗೀಸ್ ಪಯ್ಯಪ್ಪಿಲ್ಲಿ]] ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ]] ತನ್ನ ಬಹು-ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯು [[ಓಣಂ]] ಮತ್ತು [[ವಿಷು]] ನಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ [[ಹೋಳಿ]] ಮತ್ತು [[ದೀಪಾವಳಿ]] ನಂತಹ [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ]]ೀಯ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]], [[ಈಸ್ಟರ್]], [[ಈದ್ ಅಲ್-ಫಿತ್ರ್]], [[ಮಿಲಾದ್-ಎ-ಶೆರೀಫ್]] ಮುಂತಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯ ಹತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಕಾರ್ನಿವಲ್]] ಎಂಬ ಸಂಭ್ರಮದ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿ ವಿವಿಧ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಟಗಳು, [[ಡರ್ಟ್ ಬೈಕ್]] ರೇಸ್ಗಳು, [[ಬೀಚ್ ವಾಲಿಬಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.indiatravelblog.com/resources/3475-Cochin-Carnival-New-Year-Celebrations-at-Fort-Kochi.aspx | title = ಕೊಚ್ಚಿ ಕಾರ್ನಿವಲ್ | accessdate = 2015-12-31 }}</ref> ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ [[ನವ ವರ್ಷ]]ದ ಸಂಭ್ರಮದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ನಿವಲ್ ಅನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಚ್ಚಿಯು [[ಭಾರತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೋಣಿ ಪ್ರದರ್ಶನ]], [[ಭಾರತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವಾ ಪ್ರದರ್ಶನ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ಉತ್ಸವ]]ದ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ. ==ಚಲನಚಿತ್ರ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ== ಕೊಚ್ಚಿಯು [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾದ [[ಚಂಗಂಪುಳ ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ಕೇಸರಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]], ಮತ್ತು [[ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್]] ಅವರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಚಂಗಂಪುಳ ಅವರ ಬೆಸ್ಟ್ ಸೆಲ್ಲರ್ ಕೃತಿ ''ರಮಣನ್'' ಗೆ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿಯು ರಾಜ್ಯದ [[ಸಿನಿಮಾ ಆಫ್ ಕೇರಳ|ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸುಂದರವಾದ ನೋಟ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಸ್ವರೂಪವು, ಇದನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ 20 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]] (CIFF) ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಲವಾರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ದರ್ಬಾರ್ ಹಾಲ್ ಮೈದಾನ]]ವು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿನ [[ಚಂಗಂಪುಳ ಪಾರ್ಕ್]] ಸಹ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಓಬೆರಾನ್ ಮಾಲ್]] ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ NH ಬೈಪಾಸ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್ನಲ್ಲಿನ ಬೇ ಪ್ರೈಡ್ ಮಾಲ್ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಮಾಲ್ ಆಗಿದೆ. [[ಲುಲು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ]] ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೂಡ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು== [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿನ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು [[ಭಾರತ]]ದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಹು-ಬಳಕೆಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="Stadiums in India">{{cite web |publisher=worldstadiums.com |work=ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ |url=http://www.worldstadiums.com/asia/countries/india.shtml |title=ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು |accessdate=2006-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110924095432/http://www.worldstadiums.com/asia/countries/india.shtml |archive-date=24 September 2011 |url-status=dead }}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು [[ಎಫ್ ಸಿ ಕೊಚ್ಚಿ]] ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ನ [[ಸ್ವದೇಶಿ ಮೈದಾನ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು 60,000 [[ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ [[ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು (ಕ್ರೀಡೆ)|ದೀಪಸ್ತಂಭ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಕೇಂದ್ರ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಕೇಂದ್ರ]]ವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರವು ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಟೆನ್ನಿಸ್]], [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]], [[ಬಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್]], ಕ್ರಿಕೆಟ್, [[ರೋಲರ್ ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಟೇಬಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್]] ನಂತಹ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಓವಲ್ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು [[ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು, ಎರ್ನಾಕುಲಂ|ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು ಮೈದಾನಗಳು]] ಸೇರಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ [[ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ|ಹಾಕಿ]] ಮತ್ತು ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== *[[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] - ಗಾಯಕ. *[[ಅಬ್ರಹಾಂ ಬಾರಾಕ್ ಸೇಲಂ]], ಯಹೂದಿ ಗಾಂಧಿ *[[ಸಹೋದರನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್]], ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕ *[[ಪಂಡಿತ್ ಕರುಪ್ಪನ್]], ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕ *[[ಶ್ರೀಶಾಂತ್]], ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ *[[ಅಸಿನ್ (ನಟಿ)|ಅಸಿನ್]], ಮಾಡೆಲ್ ಮತ್ತು ನಟಿ *[[ರೇವತಿ]], ನಟಿ. *[[ಕೊಚ್ಚಿ ಹನೀಫಾ]], ನಟ *[[ಆನಂದ್ ಜಾನ್]], ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸಕ. *[[ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಜೋಸೆಫ್]], ಗಾಯಕ *[[ವರ್ಗೀಸ್ ಪಯ್ಯಪ್ಪಿಲ್ಲಿ ಪಾಲಕ್ಕಪ್ಪಿಲ್ಲಿ]], ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಸಂತ *[[ಪನಂಪಿಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದ ಮೆನನ್]], ಮಾಜಿ ಕೇರಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Culture of Kochi, Kerala}} * [http://www.indiaboatshow.com/ ಭಾರತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೋಣಿ ಪ್ರದರ್ಶನ] * [https://web.archive.org/web/20060812214755/http://aquashowkerala.com/ ಭಾರತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವಾ ಪ್ರದರ್ಶನ] [[Category:ಕೊಚ್ಚಿ| ]] lvie2jm212pqai0mhyvddzwmjtu2olr 14 179863 1377396 2026-07-27T10:54:05Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 1377396 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] ipe48aqtbzu3epcvs83z8ghcdblirlj