ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 2207 1378351 1378098 2026-08-04T20:31:33Z CommonsDelinker 768 National_aquatic_marine_mammal_of_Pakistan.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Yannರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1378351 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೇಶ |native_name = {{lang|ur|اسلامی جمہوریۂ پاکستان}}<br />''ಇಸ್ಲಾಮಿ ಜಮ್‌ಹೂರಿಯ-ಇ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್'' |conventional_long_name = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಗಣರಾಜ್ಯ |common_name = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ |image_flag = Flag of Pakistan.svg |image_coat = Coat of arms of Pakistan.svg |symbol_type = ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಹ್ನೆ |national_motto = ''ಇಮಾನ್, ಇತ್ತೆಹಾದ್, ತನ್‍ಜೀಮ್''<br /> ([[ಉರ್ದು]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ: "Faith, Unity, Discipline") |image_map = Pakistan (orthographic projection).svg||Location of Pakistan |national_anthem = ''[[Qaumi Tarana]]'' |official_languages = [[ಉರ್ದು]], [[ಆಂಗ್ಲ]] |capital = [[ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್]] |latd = ೩೩|latm=೪೦|latNS=N|longd=೭೩|longm=೧೦|longEW=E |government_type = [[Islamic Republic|Islamic]] [[Federal Republic]] |leader_title೧ = [[President of Pakistan|President]] |leader_title೨ = [[Prime Minister of Pakistan|Prime Minister]] |leader_name೧ = [[ಆಸಿಫ್ ಅಲಿ ಜರ್ದಾರಿ]] |leader_name೨ = [[ಯೂಸಫ್ ರಝಾ ಗಿಲಾನಿ]] |largest_city = [[ಕರಾಚಿ]] |area = ೮೮೦,೨೫೪ <!--includes Azad Kashmir and Northern Areas--> |areami²= ೩೩೯,೮೬೮ |area_rank = ೩೪th |area_magnitude = |percent_water = ೩.೧ |population_estimate = ೧೬೩,೯೮೫,೩೭೩<ref name="estimate">{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&dat=32&geo=-172&srt=npan&col=aohdq|title=World Gazetteer population estimate for 2006|archiveurl=https://archive.is/20121208182939/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&dat=32&geo=-172&srt=npan&col=aohdq|archivedate=2012-12-08|access-date=2006-09-05|url-status=dead}}</ref><!--includes Azad Kashmir and Northern Areas--> |population_estimate_year = ೨೦೦೪ |population_estimate_rank = ೬th |population_census = |population_census_year = |population_density = ೨೧೧ |population_densitymi² = ೫೨೯ |population_density_rank = ೫೩rd |GDP_PPP_year = ೨೦೦೫ |GDP_PPP = $೪೦೪.೬ billion<!--Latest IMF figure--> |GDP_PPP_rank = ೨೬th |GDP_PPP_per_capita = $೨,೬೨೮<!--Latest IMF figure--> |GDP_PPP_per_capita_rank = ೧೨೮th |HDI_year = ೨೦೦೧ |HDI = ೦.೫೨೭ |HDI_rank = ೧೩೫th |HDI_category = <span style="color:#FFCC00;">medium</span> |sovereignty_type = [[Independence of Pakistan|Independence]] |sovereignty_note = From United Kingdom |established_event೧ = [[Abbasid Dynasty|Abbasid]] |established_event೨ = [[Ghaznavid Empire]] |established_event೩ = [[Muhammad of Ghor|Ghorid Kingdom]] |established_event೪ = [[Delhi Sultanate]] |established_event೫= [[ಮುಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] |established_event೬ = Declared |established_event೭ = Republic |established_date೧ = ೭೧೧-೯೬೨ |established_date೨ = ೯೬೨–೧೧೮೭ |established_date೩ = ೧೧೮೭-೧೨೦೬ |established_date೪ = ೧೨೧೦-೧೫೨೬ |established_date೫ = ೧೫೨೬-೧೭೦೭ |established_date೬ = [[ಅಗಸ್ಟ್ ೧೪]], [[೧೯೪೭]] |established_date೭ = [[ಮಾರ್ಚ್ ೨೩]], [[೧೯೫೬]]|currency = [[Pakistani Rupee|Rupee]] (Rs.) |currency_code = PKR |time_zone = [[Pakistan Standard Time|PST]] |utc_offset = +೫:೦೦ |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +೬:೦೦ |cctld = [[.pk]] |calling_code = ೯೨ |footnotes = }} '''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ''' - [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿನ]] [[:ವರ್ಗ:ದೇಶಗಳು|ದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದು]]. ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯದ ಒಂದು ದೇಶ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಇದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು. ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮ ವಾಯವ್ಯ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಭಾರತದ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರದೇಶ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಇವೆ. ಉ.ಅ.240 -370 ನಡುವೆ ಹಬ್ಬಿರುವ ಈ ದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 7,96,095 ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಕೊಂಡಿರುವ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಭಾಗವನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ 1287ಕಿ,ಮೀ., ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ 1505 ಕಿ.ಮೀ. ಇದೆ. ಇದರ ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣ 778,720 ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಇದ್ದು ಜಲಭಾಗದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 25,220ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಒಟ್ಟು 803,940 ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿರುವ ಇದಕ್ಕೆ 1046 ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಸಮುದ್ರ ತೀರವಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ 16,24,19,946 (ಜುಲೈ 2005) ರಾಜಧಾನಿ ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿವೆ : * ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ( ರಾಜಧಾನಿ ಕ್ವೆಟ್ಟ) * ವಾಯುವ್ಯ ಸರಹದ್ದು ಪ್ರಾಂತ್ಯ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪಂಗಡ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೊರತು) ರಾಜಧಾನಿ ಪೆಷಾವರ್ * ಪಂಜಾಬ್ ( ರಾಜಧಾನಿ ಲಾಹೋರ್) * ಸಿಂಧ್ ( ರಾಜಧಾನಿ ಕರಾಚಿ) ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 13 ವಿಭಾಗಗಳು. 51 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಗಡ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇವೆ. == ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಳ- ಭೂವಿಜ್ಞಾನ == ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 7,96,095 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಜೀವಕಲ್ಪದ ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಯುಗದಿಂದ ತೊಡಗಿ ನವ ಜೀವಕಲ್ಪದ ನವೀನ ಯುಗದ ತನಕದ ಶಿಲಾಸಮುದಾಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಜೀವಕಲ್ಪದ ಆರ್ಡೋವಿಸಿಯನ್, ಸೈಲೂರಿಯನ್, [[ಡಿವೋನಿಯನ್]] ಮತ್ತು ಕೆಳ ಕಾರ್ಬಾನಿಫೆರಸ್ ಯುಗಗಳ ಶಿಲಾಸಮೂಹ ಉತ್ತರ ಹಿಮಾಲಯವನ್ನುಳಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಾಗಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಾಗಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿಲ್ಲವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಜೀವಕಲ್ಪದ ಸುಮಾರು ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಭೂ ಚರಿತ್ರೆ ಈ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಭ್ಯ. ಪ್ರಾಚೀನ ಜೀವಕಲ್ಪದ ಮೊದಲ ಯುಗ ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್. ಈ ಯುಗದ ಶಿಲಾ ಸಮುದಾಯ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು ಭಾರತದ ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಯುಗಕ್ಕೆ ಇದು ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯ ಪ್ರದೇಶವೆನ್ನಿಸಿದೆ. ರಚನಾ ಶಿಲಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಭೌತ ಭೂವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಂಜಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಜೀವಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಉತ್ಕ್ರಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬರಡಾದ ಕೋಡುಗಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬತ್ತಿದ ತೊರೆಗಳು ಸ್ಥಳದ ಭೂಚಲನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಸ್ತಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಾರುವ ಸಮರ್ಪಕ ಭೂದಾಖಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೂವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಂದಿವೆ. ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನಲ್ಲಿ ಮಟ್ಟಸ ಬೆಟ್ಟದ ಸಮೂಹವೇ ಉಂಟು. ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶ 710 ಮತ್ತು 740 ಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೀಲಮ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿಯಂತೆ ಇದು ಹಾದಿದೆ. ಜೀಲಮ್ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಓರಣವಾಗಿರುವ ಈ ಶ್ರೇಣಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಂತೆ ವಯೋಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪಟವಾರ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 675 ಮೀ ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ಚಾಚಿದೆ. ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಶಿಲಾಸಮುದಾಯ ಲವಣ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಊದಾಮರಳು ಶಿಲೆ, ನಿಯೊಬಲಸ್ ಪದರಗಳು, ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್ ಮರಳು ಶಿಲಾಸ್ತರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಕೃತಕ ಲವಣ ಸ್ಫಟಿಕದ ಜೇಡುಶಿಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಖೆವ್ರಬಳಿ ಜಿಪ್ಸಮ್ ಲವಣಗಳಿಗಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೊಡಗಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಲವಣಶಿಲೆಗಳು ನೂರು ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಮಂದವಾಗಿದ್ದು ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ 150,000 ಟನ್ ಲವಣವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ. ನಿಯೊಬಲಸ್ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಕಿಯೊಪೋಡ ಹಾಗೂ ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಯುಗದ ಸೂಚಿ ಜೀವಿಗಳಾದ ತ್ರಿಪಾಳಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಇವು ಪ್ರಾಗ್ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ. ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಸ್ತರವಾದ ಲವಣ ಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಊದಾಬಣ್ಣದ ಮರಳು ಶಿಲೆ ಸಂಚಯಿಸಿದೆ. ಇವೆರಡರ ಸಂಬಂಧ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಚಯನ ಶಿಲಾ ಸಂಬಂಧದಂತಿರದೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು ಲವಣ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಯ ವಯೋಮಾನ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವಾದ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಎಡೆಗೊಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಬೇಕೆ ಇದು ಹೊಂದಿರುವ ಜೀವ್ಯವಶೇಷದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನವ ಜೀವಕಲ್ಪದ ಇಯೊಸೀನ್ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಬೇಕೆ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ವಾದಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಹೆಸರಾಂತ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಲವಣಶಿಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದುವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಊದಾಮರಳು ಶಿಲೆಯ ಅಡಿ ಒತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಈಗಿನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದರ ವಯಸ್ಸು ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಯುಗವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು ಎಂಬುದು ಒಂದು ಮತ. ಈ ವಾದವನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಲು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕೊಹಟ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇಯೊಸೀನ್ ಯುಗದ ಲವಣ ಗುಂಪನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಭೂಸಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಬೀರ್‍ಬಲ್ ಸಾಹನಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾದರಿ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೀಜ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನ ಲವಣಶಿಲಾ ಶ್ರೇಣಿ ಇಯೋಸೀನ್ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನ್ಯ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದ ಈ ಅವಶೇಷಗಳು ಮೂಲತಃ ಲವಣ ಶಿಲಾ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಸೇರಿದ ಜೀವ್ಯವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲದಿಂದ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಲವಣ ಶಿಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಹಿಸಿದಂಥವು. ಅಲ್ಲದೆ ಸಂಚಯನ ಶಿಲಾಸಂಬಂಧವಿರುವ ಲವಣಶ್ರೇಣಿಗಳು ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಟ್ಟಿವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಲವಣ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಯ ವಯಸ್ಸು ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪಿನ ವಾದ. ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಇಯೊಸೀನ್ ಯುಗಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಸೇರಿದ ಲವಣ ಶಿಲೆಗಳು ಈಗ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಸಿಂಧ್ ಕಣಿವೆಯ ಬಸ್‍ಮಾಯ್ ಅಪನತಿ (ಆ್ಯಂಟಿಕ್ಲೈನ್) ಮಡಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ಭೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಶೋಧನೆ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರಬಹುದಾದ ಆರ್ಡೊವಿಸಿಯನ್ ಯುಗದ ಶಿಲಾಸಮೂಹವನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. ಇದರ ಹೊರತು ಆರ್ಡೊವಿಸಿಯನ್ ಯುಗದ ಶಿಲೆಗಳು, ಸೈಲೂರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಡಿವೋನಿಯನ್ ಶಿಲಾ ಸಮುದಾಯ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮತ್ತಾವ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಬಾನಿಫೆರಸ್ ಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ ಮೊದಲಬಾರಿ ಹಿಮಯುಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ನೀರ್ಗಲ್ಲು ನದಿಗಳು ಹೊತ್ತುಸಾಗಿಸಿದ ಗುಂಡುಗಳು ರಾಜಾಸ್ಥಾನ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಗುಂಡು ಶಿಲೆಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಲವಣ ಸ್ಫಟಿಕದ ಜೇಡು ಶಿಲಾ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಚಯಿಸಿವೆ. ಕಾರ್ಬಾನಿಫೆರಸ್ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಭೂ ಚಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನ ಬೆಟ್ಟ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಸಂಚಯನದ ತಗ್ಗುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾದುವು. ಈ ಯುಗದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ನವಜೀವ ಕಲ್ಪದ ಇಯೋಸಿನ್ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ತಗ್ಗು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು ಈ ಅವಧಿಯ ಸಂಚಯನಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪರ್ಮಾಕಾರ್ಬಾನಿಫೆರಸ್ ಯುಗದ ಶಿಲೆಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದು ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಯುಗದ ಶಿಲೆಗಳು ಇಯೋಸಿನ್ ಯುಗದ ಶಿಲೆಗಳೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಸ್ತರಭಂಗದಿಂದಾಗಿ ಇಯೋಸಿನ್ ಯುಗದ ನಮ್ಯೂಲಿಟಿಕ್ ಸುಣ್ಣ ಶಿಲೆಗಳು ಒತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದೇ ವಿಭಿನ್ನ ಯುಗದ ಶಿಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಇಂಥ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಬಂಧ ಕಂಡುಬರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಜೀವ್ಯವಶೇಷಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಕೆಳಭಾಗ ಮರಳು ಶಿಲಾಸ್ತರದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲೆ ಸುಣ್ಣ ಶಿಲೆ ಸಂಚಯಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಗರಜೀವಿ ಬ್ರೇಕಿಯೊಪೋಡದ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಪ್ರಡಕ್ಟಸ್ ಜೀವ್ಯವಶೇಷಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ ಎಂದೇ ಇದರ ಹೆಸರು ಪ್ರಡಕ್ಟಸ್ ಸುಣ್ಣಶಿಲೆ. ಪರ್ಮಿಯನ್ ಯುಗದ ಸಾಗರ ಜನಿತ ಶಿಲಾ ಸಮುದಾಯದ ಪೈಕಿ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನ ಈ ಸುಣ್ಣ ಶಿಲಾನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮಾದರಿ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್ ಉಳಿದರೆ ಪರ್ಮಾಕಾರ್ಬಾನಿಫೆರಸ್ ಯುಗದ ಶಿಲಾ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹಜಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಅಟಾಕ್ ಮತ್ತು ಡೋಗ್ರಾ ಸ್ಲೇಟುಗಳ ಸಮಕಾಲೀನ ಶಿಲೆಗಳೆನ್ನಿಸಿರುವ ಪುರಾಣ ಯುಗದ ಬುಡಮೇಲಾದ ಸ್ಲೇಟುಗಳ ತುದಿಯನ್ನು ಗುಂಡುಪೆಂಟೆ ಶಿಲೆಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸಿವೆ. ನೀರ್ಗಲ್ಲು ನದಿಗಳು ಉಜ್ಜಿರುವ ಗುರುತುಗಳು ಈ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಹೀಗೆ ಇವು ಕಾರ್ಬಾನಿಫೆರಸ್ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯ ಜೀವಕಲ್ಪದ ಪ್ರಥಮ ಯುಗವಾದ ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ಕಿನ ಶಿಲಾ ಸಮುದಾಯ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬಲೂಚಿಸ್ಥಾನ, ಹಜಾರ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಲೂಚಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮೇಲಣ ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಶಿಲಾ ಸಮುದಾಯ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೆಳ ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಯುಗದ ಕೆಳಭಾಗ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಲೂಚಿಸ್ಥಾನದ ಕ್ವೆಟ್ಟಾ ಮತ್ತು ಜೋಬ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಣ ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಶಿಲಾಸಮುದಾಯ ಉಂಟು. ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಹೊರಚಾಚುಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಮಂದವಿರುವ ಜೇಡು, ಸ್ಲೇಟು ಮತ್ತು ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿರುವ ಸುಣ್ಣ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷಾಪಾದಿಯಾದ ಅಮೊನೈಟ್ ಜೀವ್ಯವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಇವು ಅನನುರೂಪವಾಗಿ ಸುಣ್ಣಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿವೆ. ಹಜಾರದ ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಶಿಲಾ ಸಮುದಾಯ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಯುಗದ ಶಿಲೆಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಪರ್ಮಾಕಾರ್ಬಾನಿಫೆರಸ್ ಯುಗದ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಹಜಾರದ ಸಿರಬಂದ್ ಪರ್ವತ (ಅಬ್ಬಾಸ್ ಪರ್ವತದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಒಂಟಿ ಪರ್ವತ) ಪರ್ಮೊಕಾರ್ಬಾನಿಕ್ ಫೆರಸ್ ಯುಗದ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನಮ್ಯೂಲಿಟಿಕ್ ಸುಣ್ಣಶಿಲೆಗಳವರೆಗೆ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಪೇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರಂತೆ ಹಜಾರದ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಸೀಮೆ ಮತ್ತು ಅಟಾಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಲಚಿತ್ತಾ ಬೆಟ್ಟ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಯುಗದ ಸುಣ್ಣ ಶಿಲೆಗಳು ನಗ್ನವಾಗಿರುವ ನಮ್ಯೂಲಿಟಿಕ್ ಸುಣ್ಣ ಶಿಲೆಗಳ ಏಕಾವನತ ಮಡಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗುಡ್ಡದೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚಯಿಸಿವೆ. ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜಿನಲ್ಲಿ ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಶಿಲಾಸಮುದಾಯ ಚಿದೇರು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯಾಚೆಗೆ ಸಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಕೆಳಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಟ್ರಯಾಸಿಕ್ಕಿನ ಕೆಳಭಾಗದ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷಪಾದಿಗಳ ಜೀವ್ಯಾವಶೇಷಗಳು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಿಂಧೂ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಶಿಲೆಗಳು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೊನೈಟ್ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಸೆರಟೈಟ್ ಜೀವಿಗಳ ಅವಶೇಷ ಹೇರಳವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸ್ತರಗಳನ್ನು ಸೆರಟೈಟ ಪದರಗಳೆಂದೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಮಂದ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಉಂಟು. ಈ ಸ್ತರಗಳನ್ನು ಮೂವತ್ತ ರಿಂದ ಅರವತ್ತು ಮೀ. ಮಂದದ ಮರಳು ಶಿಲೆ, ಕ್ರೈನಾಯಿಡ್ ಜೀವ್ಯಾವಶೇಷವಿರುವ ಸುಣ್ಣ ಶಿಲೆ ಹಾಗೂ ಶೀರ್ಷಪಾದಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಮಧ್ಯ ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಯುಗದ ಡಾಲೋಮೈಟ್ ಶಿಲೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿವೆ. ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್ ಮಧ್ಯ ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಯುಗದ ಅನಂತರ ಸಾಗರದ ಹಿಂಜರಿತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿರುವ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂ ಚರಿತ್ರೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಲಣ ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಯುಗದ ಹಾಗೂ ಜುರಾಸಿಕ್ ಯುಗದ ಮೊದಲ ಭಾಗದ ತನಕ ಇದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದ್ದದ್ದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ ಜೀವಕಲ್ಪದ ಎರಡನೆಯ ಯುಗವಾದ ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್ಕನ ಸಾಗರಜನಿತ ಸಂಚಯನಗಳು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜಾಸ್ತಾನ ಹಾಗೂ ಕಚ್‍ನಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಸಂಚಯನಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್ ಮತ್ತು ಬಲೂಚಿಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥವೇ ಸಂಚಯನಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲೂ ಬಲೂಚಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಯುಗದ ಸಂಚಯನಗಳು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಿಸಿವೆ. ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತಭೂಮಿಯ ಸಸ್ಯಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಈ ಶಿಲಾ ಸಂಚಯನಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಹಜಾರದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್ ಶಿಲೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಜೀವ್ಯಾವಶೇಷ ಮತ್ತು ಶಿಲಾ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರ ಹಜಾರದಲ್ಲಿ ಮರಳುಪೂರಿತ ಶಿಲೆಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಈ ಯುಗದ ಶಿಲೆಗಳು ಅಟಾಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಲಚಿತ್ತಾ ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬಾಗಿರುವ ಮಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಚಾಚುಗಳಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಟ್ಟಿವೆ. ಯೂರೋಪಿನ ಲಯಾಸ್ ಮತ್ತು ಲೂಲೈಟ್ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್ ಶಿಲೆಗಳು ಬೃಹತ್ ತಗ್ಗಿನಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸಂಚಯನಗಳಾಗಿ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸುಣ್ಣ ಜೀವ್ಯವಶೇಷಯುಕ್ತ ಜಿಗುಟು ಸುಣ್ಣ ಶಿಲೆ, ಜೇಡು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 910 ಮೀ. ಮಂದವಾಗಿದ್ದು ಲಯಾಸ್ ಕಾಲದ ಕೆಳಸ್ತರ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಶೀರ್ಷಪಾದಿಗಳ ಅವಶೇಷದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸಿಂಧ್ ಮುಂಚೂಣಿವಲಯವಿರುವ ಪೂರ್ವ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಮಧ್ಯಜೀವಕಲ್ಪದ ಎಲ್ಲ ಯುಗಗಳ ಸಂಚಯನವನ್ನು ತಾಕ್ತ್-ಇ-ಸುಲೈಮಾನ್ ಪರ್ವತದಿಂದ ಮೆಕ್ರಾನ್‍ತೀರದವರೆಗೆ ಉನ್ನತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗಿನ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಟೆಥಿಸ್ ಸಾಗರ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನಕ್ಕೂ ಚಾಚಿದ್ದುದರ ಫಲವಾಗಿ ಮಧ್ಯಜೀವಕಲ್ಪದ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆಯೇ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಈ ಸಂಚಯನ ಸಮಾಂತರವಾದ ಅಭಿನತಿ (ಸಿನ್ ಕ್ಲೈನ್) ಹಾಗೂ ಅಪನತಿ (ಆ್ಯಂಟಿಕ್ಲೈನ್) ಮಡಿಕೆಗಳಾಗಿ ಅದುಮಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೇಲಣ ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್ ಶಿಲೆಗಳು ವಿವಿಧ ವರ್ಣಪಟ್ಟಿಗಳಿರುವ ಮರಳುಶಿಲೆ, ಹಳದಿ ಸುಣ್ಣ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಇವನ್ನು ಕಚ್‍ನ ಚಿನ್ನದ ಲುಲೈಟ್ ನಿಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಯುಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಚಯನ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್‍ನ ವಾಯವ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಾಲ್ ಮತ್ತು ಕೈರಾಬಾದ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚಯನ 350 ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು, ಕಾಲಾಭಾಗ್ ಬಳಿ 460 ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು, ಷೇಕ್‍ಬುಡೀಗ್ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರ್ಗಾರ್ ಶ್ರೇಣಿ ಬಳಿ 600 ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಮಂದವಿದೆ. ಸುರ್ಗಾರ್ ಬಳಿ ಐಸಾಖೇಲ್‍ನ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್ ಮತ್ತು ನವಜೀವ ಕಲ್ಪದ ಇಯೋಸಿನ್ ಯುಗದ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯದ ಕೆಳಸ್ತರದಿಂದ ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಟನ್‍ಗಳಷ್ಟು ಲಿಗ್ನೈಟನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಸಸ್ಯಜೀವ್ಯವಶೇಷಗಳು ಗೋಂಡ್ವಾನ ಕಾಲದ ಜಬ್ಬಲ್‍ಪುರ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯಜೀವಕಲ್ಪದ ಕೊನೆಯ ಯುಗವಾಗಿ ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಜಲಪ್ರಳಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಬಹುಭಾಗ ಸಾಗರದ ಪಾಲಾದದ್ದು ಶಿಲೆ ಹಾಗೂ ಜೀವ್ಯವಶೇಷಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತತ್ತೂರು, ಅರಿಯಲೂರು, ನಿನ್ನೀಯೂರು ಮತ್ತು ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶ ಸಾಗರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದ ಕುರುಹುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಹಿಮಾಲಯ, ಹಜಾರ, ಸಿಂಧ್, ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ, ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್, ಅಸ್ಸಾಂ, ಬರ್ಮಗಳ ಬಹುಭಾಗ ಟೆಥಿಸ್ ಸಾಗರದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಸ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಸಂಚಯಿಸಿದೆ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಈ ಸಂಚಯನಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹಜಾರದ ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಸ್ ಸಂಚಯನ ಮಹಾತಗ್ಗಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೊನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಂಧ್‍ನ ಲಾಕಿಶ್ರೇಣಿ ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಸ್ ಯುಗದ ಮಾದರಿ ಜೀವಿ ಅಥವಾ ಸೂಚ್ಯಜೀವಿ ಎನ್ನಿಸಿದ್ದ ಹಿಪ್ಯೂರೈಟೀಸಿನ ಜೀವ್ಯವಶೇಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಈ ಸಂಚಯನದ ಸಮಕಾಲೀನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯ ಮೈನರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಸಿಸ್-ಇಂಡಸ್-ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್‍ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಸ್ ಯುಗದ ಸಂಚಯನ ಅಲ್ಪ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಜೀವ್ಯಾವಶೇಷ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳು ಸಿಂಧೂನದಿಯಾಚೆ ಚಿಚಾಲಿಗುಡ್ಡ, ಮಾಕೇರ್‍ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಬಾಗಿನ ಸುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. ನವಜೀವಕಲ್ಪದ ಶಿಲಾ ಸಮುದಾಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ವತರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ಬಲೂಚಿಸ್ಥಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮಂಚೂಣಿ ವಲಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹಜಾರ-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವಿಶಾಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ನವಜೀವಕಲ್ಪದ ಜಾಡು ಪಂಜಾಬ್, ಕುಮಾವನ್, ನೇಪಾಳಗಳ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಕಂದರದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ನವಜೀವಕಲ್ಪದ ಶಿಲಾ ಸಮುದಾಯ ಇಯೊಸೀನ್ ಯುಗದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಪ್ಲೀಸ್ಟೊಸೀನ್ ಯುಗದ ತನಕ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜೀವ್ಯಾವಶೇಷ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನವಜೀವಕಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಗಳಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರ ಇಂಡಿಯದ ನವಜೀವಕಲ್ಪದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ ಪಟ್ವಾರ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ. ಇದು ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್‍ನಿಂದ ಹಜಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪಾದದವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 5,000 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಹಬ್ಬಿದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 365-580 ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನವಜೀವಕಲ್ಪದ ಆಲಿಗೊಸೀನ್ ಯುಗದ ಶಿಲೆಗಳ ಹೊರತು ಎಲ್ಲಾ ಯುಗಗಳ ಶಿಲೆಗಳು ರಾಣಿಕೋಟ್ (ಇಯೊಸೀನ್) ಹಂತದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಪ್ಲೀಸ್ಟೊಸೀನ್ ಯುಗದ ತನಕ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಂದ 7,600 ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಉಂಟು. ಇಲ್ಲಿಯ ಜೀವ್ಯಾವಶೇಷಗಳಿಂದ ನವಜೀವಕಲ್ಪದ ಜೀವಿಗಳ ಚರಿತ್ರೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಚಯನವಿಡೀ ಬೃಹತ್ ತಗ್ಗಿನಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಉದ್ದ 240 ಕಿಮೀ, ಅಗಲ 110 ಕಿ.ಮೀ. ಎಂದು ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಂದಾಜುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ತಳದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಜೀವಕಲ್ಪದ ನಮ್ಯುಲಿಟಿಕ್ ಸುಣ್ಣ ಶಿಲೆ 300 ಮೀ.ಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಮೇಲೆ 1800 ಮೀ.ಮಂದದ ಕೊಳಚೆನೀರಿನ ಸಂಚಯನಗಳು ತುಂಬಿವೆ. ಮರ್ರೀ ಸಂಚಯನಗಳೆಂದು ಇವುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುಂಟು. ನದಿನೀರು ಹೊತ್ತುತಂದ ಹಾಗೂ ಗಾಳಿಬೀಸಿ ತಂದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು (ಸಿವಾಲಿಕ್ ಸಂಚಯನಗಳು) ಮರ್ರೀ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲುಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳ ಮಂದ ಸುಮಾರು 5,000 ಮೀ.ಸಿವಾಲಿಕ್ ಸಂಚಯನವನ್ನು ಪ್ಲಿಸ್ಟೊಸೀನ್ ಯುಗದ ಮರಳು ಆವರಿಸಿದೆ. ಪಟ್ವಾರ್ ಮಹಾತಗ್ಗು ಸಿಂಧೂ ಗಂಗಾನದಿಗಳ ಬೃಹತ್ ತಗ್ಗಿನ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಎಂಬುದು ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಭಿಮತ. ಇದರ ವಿಶಾಲವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವೇ ರಾಜಾಸ್ತಾನದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಕಿರ್ತಾರ್, ಲಾಕಿ, ಬುಗ್ತಿ, ಸುಲೈಮಾನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನವಜೀವಕಲ್ಪದ ಶಿಲಾಸಮೂಹ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ರಾಣಿಕೋಟ್ ಹಂತದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಈ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಪಟ್ವಾರ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಂತೆ ಕೆಳ ಪ್ಲೀಸ್ಟೊಸೀನ್ ಯುಗದತನಕ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ತನಿಗಳ ವಿಕಾಸ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದುದನ್ನು ಸಿವಾಲಿಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಜೀವ್ಯಾವಶೇಷಗಳು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯಮಿಯೊಸೀನ್ ಮತ್ತು ಕೆಳಪ್ಲೀಸ್ಟೋಸಿನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ಟ್‍ರೇಂಜ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿವಾಲಿಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಮೆಕ್ಕಲು ಪ್ರದೇಶ 200,000 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇದರಡಿಯಲ್ಲಿ ನವಜೀವಕಲ್ಪದ ಶಿಲಾಸ್ತರ ಇದೆಯೆಂದು ಜಿಯೋಡೆಟಿಕ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಪಟ್ಟಿದೆ. ನವಜೀಕಲ್ಪದ ಮಿಯೊಸೀನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗ ಪರ್ವತ ಹಿಮಾಲಯದ ಉತ್ಥಾನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಹಿಮಾಲಯದ ಮುನ್ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಂಚಯನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಳ ಪ್ಲೀಸ್ಟೊಸೀನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯ ತನ್ನ ಉತ್ಥಾನದ ಪರಮೋಚ್ಛಮಟ್ಟ ತಲುಪಿದಾಗ ಇದರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ನದಿಗಳು ಮುಂದಿನ ತಗ್ಗಿನಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕಲನ್ನು ತುಂಬಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದುವು. ಹಿಮಾಲಯದ ಮೇಲೇರಿಕೆಗೂ ಈ ಮುನ್ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಭೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂಬುದು ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಭಿಮತ. == ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ == ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೇಲ್ವೈ ಲಕ್ಷಣ ವೈವಿಧ್ಯಪೂರಿತವಾದ್ದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇಶದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಹಾಯ್ದಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮರುಭೂಮಿಗಳು ಹಬ್ಬಿವೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ 6,705 ಮೀ.ಗಳಿಗೂ ಎತ್ತರವಾದ 60 ಶಿಖರಗಳಿವೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಸಿಂಧೂ ಇಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಭೌತಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ದೇಶವನ್ನು 6 ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: 1.ಉತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು, 2.ಉಪಪರ್ವತ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, 3.ಸಿಂಧೂಬಯಲು, 4.ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, 5.ಪಶ್ಚಿಮದ ಸರಹದ್ದು ಪರ್ವತಗಳು, 6.ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು. === ಉತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು === ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಾಯಾಂತರ ಪರ್ವತವಲಯ ಇಡೀ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದೂಕುಷ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಆಚೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಛಾವಣಿ ಎನಿಸಿದ ಪಾಮಿರ್ ದಿಣ್ಣೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಕಿರಿದಾದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಪರ್ವತವಲಯ ಕೆಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ 320 ಕಿಮೀಗಳಷ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ 6,096 ಮೀ.ಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಶಿಖರಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಿವೆ. ಈ ಪರ್ವತವಲಯ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಾಯುಗುಣದ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಬೀಸುವ ಮಳೆಯ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆ ಬೀಳಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪೂರ್ವಭಾಗ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ನೀರ್ಗಲ್ಲ ನದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಗಳು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಕರಗುವುದರಿಂದ ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಸದಾ ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳ ವಿವಿಧ ಪಂಕ್ತಿಗಳು ಹಬ್ಬಿವೆ. ಉಪಪರ್ವತ ವಲಯ : ಪರ್ವತವಲಯ ಮತ್ತು ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಬಯಲಿನ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 4 ಮುಖ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: 1.ಸಿಂಧೂ ಆಚೆಗಿನ ಬಯಲು, 2.ಪೊಟ್ವಾರ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿ, ಸಾಲ್ಟ್ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು 4.ಸಿಯಾಲ್‍ಕೋಟ್ ಜಿಲ್ಲೆ. 1. ಸಿಂಧು ಆಚೆಗಿನ ಬಯಲು : ಈ ಪ್ರದೇಶ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಪೇಷಾವರ್ ಕಣಿವೆ, ಕೊಹಾಟ್ ಬಯಲು, ಬನ್ನು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಇವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪೇಷಾವರ್ ಮತ್ತು ಮರ್ಧನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೇಷಾವರ್ ಕಣಿವೆ ಅತ್ಯಂತ ಫಲವತ್ತಾದ ವಲಯ. ಇಲ್ಲಿಯ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ ಒಣಪ್ರದೇಶ. ಇದು ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ತೆಳುಹುಲ್ಲು ನೆಲದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಭೂಮಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 305-366 ಮೀ. ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಎಕರೆಗಳು ಸಾಗುವಳಿಯಾಗಿವೆ. ಪೇಷಾವರ್ ಕಣಿವೆಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಹಾಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಏಣುಗಳುಂಟು. ಈ ಪ್ರದೇಶ ಏರುತಗ್ಗಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಗಳಿಂದ ಕಣಿವೆಗಳುಂಟಾಗಿದೆ. ಇವು ಆಳದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ನೀರಾವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿಲ್ಲ. ಮಳೆ ಸುಮಾರು 406 ಮಿ.ಮೀ. ಕೋಹಾಟ್ ಬಯಲಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಬನ್ನು ಬಯಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಗೋಡುಮಣ್ಣಿರುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದಂತೆ ನೆಲ ಮರಳು ಅಥವಾ ಪುಡಿಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಸುಮಾರು 279 ಮಿ.ಮೀ ಮಾತ್ರ. 2.ಪೊಟ್ವಾರ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ : ಇದು ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 12,800 ಚ.ಕಿಮೀ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಎತ್ತರ 366 ಮೀ-579 ಮೀ. ಏರುತಗ್ಗುಗಳಿರುವ ಈ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಮರಳುಕಲ್ಲು ಹೆಚ್ಚು. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಂಕೆ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಜೇಡುಮಣ್ಣುಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ 381-635 ಮಿಮೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ತೊರೆಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊರೆದು ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೊಚ್ಚುತ್ತವೆ. ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ನೆಲ ಅಷ್ಟು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸೋವಾನ್ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. 3.ಸಾಲ್ಟ್ ಶ್ರೇಣಿ : ಇದು ಪೊಟ್ವಾರ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್ ಬಯಲುಗಳ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ನೆಲದ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 670 ಮೀ. ಇಲ್ಲಿಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ ಸಕೆಸರ್‍ನ ಎತ್ತರ 1,500 ಮೀ. ಉಪಪರ್ವತ ವಲಯ ಮತ್ತು ಸಿಂಧೂ ಬಯಲನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿರುವ ಈ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ತೀರ ಬರಡು. ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳು ಹರಿಯುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆರೆಯ ಬಯಲುಗಳಿವೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಕಾಲುವೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರವಾಹಗಳ ಕೊರೆತದಿಂದಾಗಿ ತಗ್ಗುದಿಣ್ಣೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲವು ರಮಣೀಯ ಸರೋವರಗಳಿವೆ. ಸಸ್ಯವರ್ಗ ವಿರಳ. 4. ಸಿಯಾಲ್‍ಕೋಟ್ ಜಿಲ್ಲೆ : ಇದು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದ ಕಿರಿದಾದ ಉಪಪರ್ವತ ವಲಯ. ಭಾರತದ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಫಲವತ್ತಾದ ವ್ಯವಸಾಯ ಪ್ರದೇಶ. ಇಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಹೆಚ್ಚು. ಭೂಗರ್ಭಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿದೆ. ಸಾಂದ್ರ ವ್ಯವಸಾಯ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಅಧಿಕ, ಸುಮಾರು 650ರಿಂದ 900 ಮಿಮೀ ವರೆಗೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. === ಸಿಂಧೂ ಬಯಲು === ಪಟ್ವಾರ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅಂಚಿನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದವರೆಗೂ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಇದು ಫಲವತ್ತಾದ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ ವಲಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯ ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಈ ಬಯಲನ್ನು ಸೀಳಿಕೊಂಡು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ನದಿಗಳ ನಡುವೆ ಭೂಮಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಮರಳುದಿಣ್ಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಐದು ನದಿಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿ ಮಿಥಾನ್‍ಕೋಟ್ ಬಳಿ ಸಿಂಧೂನದಿಯೊಡನೆ ಸಂಗಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ನದಿಗಳಿಂದಾಗಿರುವ ದೋಆಬ್‍ಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು ಸಿಂಧ್ ಸಾಗರ್. ಅದು ಸಿಂಧೂ ಮತ್ತು ಚೀನಾಬ್ ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ಇತರ ಉಪನದಿಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ದೋಆಬ್‍ಗಳು ಫಲವತ್ತಾಗಿವೆ. ಆಧುನಿಕ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಬಯಲು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ವ್ಯವಸಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ಬಯಲಿನ ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕಿರ್ತಾರ್ ಮತ್ತು ಸುಲೇಮಾನ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ ವಲಯ ಇವು ಇದರ ಮೇರೆಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಸಡಿಲವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಪಾತ್ರ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಮರಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಮರಳು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚು. ಸಿಂಧೂನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾದ ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಹಾಗೂ ಜೇಡಿ ಮರಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಮಣ್ಣಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳುಂಟು. ಪರ್ವತವಲಯ ಬರಡು ನೆಲ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮರುಭೂಮಿಗಳು ತಗ್ಗಾದ ಮರಳು ದಿಣ್ಣೆಗಳಿಂದಲೂ ಸಮತಟ್ಟು ಬಯಲುಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿವೆ. ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಮಾಂಛಾರ್ ಜೌಗು ಸರೋವರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದಾಗ 518 ಚ.ಕಿಮೀಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಸರೋವರ. ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಮುಖಜಭೂಮಿ ಅನೇಕ ಕಿಮೀ ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಮುಖಜಭೂಮಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನದೀ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೀರು 32 ಕಿಮೀ ಗಳಷ್ಟು ದೂರ ಒಳಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆ ಏರಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. === ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ === ಇದು ಸಿಂಧೂ ಬಯಲಿನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕೋಡಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚಾಚಿ ಇರಾನಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ವಿಸ್ತಾರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸುಲೇಮಾನ್ ಮತ್ತು ಕಿರ್ತಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಸಿಂಧೂ ಬಯಲಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿವೆ. ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ತೋಬಕಾಕರ್ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಗೋಮಲ್ ನದಿ ಇದರ ಪರಿಮಿತಿಗಳೆನ್ನಬಹುದು. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇರಾನಿನ ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಭಾಗದಂತಿರುವ ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗಡಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಪೂರ್ವದ ಕಿರ್ತಾರ್ ಮತ್ತು ಸುಲೇಮಾನ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ್ದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ಮಕ್ರಾನ್ ಬೆಟ್ಟಸಾಲು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಕಾಕರ್ ಬೆಟ್ಟಸಾಲು ಈಶಾನ್ಯ-ನೈಋತ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಸುಲೇಮಾನ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಖ್ತ್-ಇ-ಸುಲೇಮಾನ್ ಪರ್ವತದ ಎತ್ತರ 3.353 ಮೀ. ಉಳಿದೆಡೆ 1,829-2,134 ಮೀ. ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿವೆ. ಸುಲೇಮಾನ್ ಮತ್ತು ತೋಬಕಾಕರ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಝೋಬ್ ಮತ್ತು ಬೆಜಿ ಉಪನದಿಗಳ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಿರ್ತಾರ್ ಶ್ರೇಣಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ 1,219 ಮೀಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ 2,438 ಮೀ. ವರೆಗೆ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಕಿರ್ತಾರ್‍ನ ಉತ್ತರ ವಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಭಾಗವಾದ ಮತ್ತು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾತ್ ಪೀಠಭೂಮಿಯ ಎತ್ತರ 2,134,-2,438 ಮೀ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಸೀಯಾಹಾನ್ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯದ ಜಾಗೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕಡೆ ಭೂಮಿಯ ಎತ್ತರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಹೋಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮರುಭೂಮಿ ಬಯಲುಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಬೋಲಾನ್ ಮತ್ತು ಖೋಜಾಕ್ ಕಣಿವೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೇಲಣ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಲೂಚಿಸ್ಥಾನ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಅತ್ಯಂತ ಬರಡು ಪ್ರದೇಶ. ಇಲ್ಲಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಬಲು ವಿರಳ. ಇದು ಇಡೀ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲೇ ತೀರ ಕಡಿಮೆ. ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದು ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು. === ಪಶ್ಚಿಮ ಸರಹದ್ದಿನ ಪರ್ವತಗಳು === ಇವು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಗೋಮಲ್ ನದಿಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಗಡಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹಿಂದೂಕುಷ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಬುಡದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಹಿಂದೂಕುಷ್‍ನ ಎತ್ತರ ಪರ್ವತ ವಲಯದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕಾಬೂಲ್ ನದಿಯವರೆಗೂ ಈಶಾನ್ಯ-ನೈಋತ್ಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಪರ್ವತ ಸಾಲುಗಳು ಹಬ್ಬಿವೆ. ಕಾಬೂಲ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಟ್ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 1,524-1,829 ಮೀ. ಎತ್ತರವಿರುವ ಮೊಹಮಂಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ. ಸ್ವಾಟ್ ನದಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಮಾಲಕಂಡ್ ಶ್ರೇಣಿಸ್ವಾಟ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಪೆಷಾವರ್ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಬೂಲ್ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಕರಮ್ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಶಿಖರ (4,761 ಮೀ). ಕಾಬೂಲ್ ನದಿಯತ್ತ ಹಬ್ಬಿರುವ ಕಿರಿಯ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಇತಿಹಾಸಪ್ರಸಿದ್ಧ ಖೈಬರ್ ಕಣಿವೆ ಇದೆ. ಕಾಬೂಲ್ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಫೆದ್‍ಕೋ ಶ್ರೇಣಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಸಫೆದ್‍ಕೋ ಶ್ರೇಣಿಯ ಗರಿಷ್ಠ ಎತ್ತರ 4,761 ಮೀ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮೇಲಿನ ಕುರ್ರಮ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿರುವ, ನೈಋತ್ಯ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳು ತುಂಡರಿಸುತ್ತವೆ. ಖೈಬರ್ ಮತ್ತು ಬೋಲಾನ್ ಕಣಿವೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಗೋಮಲ್ ಕಣಿವೆ ಇದೆ. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಗೋಮಲ್, ತೋಚಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ರಂ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸರಹದ್ದು ಪರ್ವತಗಳ ವಲಯ ಕಣಿವೆಗಳಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಸಾಲುಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದೆ. ಮಾನ್‍ಸೂನ್ ವಲಯದ ಹೊರಗಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆ. ಸರಾಸರಿ 304-635 ಮಿಮೀ. ಇಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ಜೀವನ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ. ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳ ದಡಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರು ತಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವ್ಯವಸಾಯ ಸಾಧ್ಯ. ಪ್ರಾಣಿ ಸಾಕಣೆ ಮುಖ್ಯ ಕಸಬು. ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಹೇರು ಪ್ರಾಣಿ. ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಿರು ಮರುಭೂಮಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧ್ ಸಾಗರ್ ದೋಆಬ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಥಾಲ್ ಶುದ್ಧ ಮರುಭೂಮಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭಾವಲ್‍ಪುರದ ಚೊಲಿಸ್ತಾನ ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಮರುಭೂಮಿ. ಇನ್ನೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ ಇದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಯ ವಿಸ್ತøತ ಪ್ರದೇಶ. ಬಲೂಚಿಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲೂ ಮರುಭೂಮಿಗಳಿವೆ. === ನದಿಗಳು === ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಹುಭಾಗ ಮರಳು ಬಯಲು ಮತ್ತು ಬರಡು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅಸಾಧಾರಣವೆನ್ನುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೂಕುಷ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ವಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ನದಿಗಳಿಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಜಲವನ್ನೂಡಿಸುತ್ತವೆ. ಸಿಂಧೂ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಮಗ್ರ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿವೆ. ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಟಿಬೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವಾಯವ್ಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಹಾಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಕಾರಕೋರಂ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನೀರ್ಗಲ್ಲ ಹೊಳೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಂಡು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ತಿರುಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟು 2,900 ಕಿಮೀಗಳ ಉದ್ದವಿರುವ ಈ ನದಿ ಬೆಟ್ಟ ಗುಡ್ಡಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿದು ಮುಂದೆ ತರ್ಬೆಲ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಅಟ್ಟಾತ್‍ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ಕಾಬೂಲ್ ನದಿ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಲಾಬಾಗ್ ಬಳಿ ಸಾಲ್ಟ್ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸೀಳಿಕೊಂಡು ಪಂಜಾಬಿನ ಬಯಲನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಪಂಜಾಬಿನ ಬಯಲಿಗೆ ಬರುವಾಗ ಮಂದಗಮನದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದ ಕಡೆ ಝೀಲಂ, ಚೀನಾಬ್, ರಾವಿ, ಬೀಯಾಸ, ಸಟ್ಲೆಜ್ ಮೊದಲಾದ ಉಪನದಿಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವು ಸೇರಿದ ಮೇಲೆ ಸಿಂಧೂ ಬೃಹತ್ ಸ್ವರೂಪ ತಳೆದು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಸ್ವಾಟ್ ನದಿ ಸಿಂಧುವಿನ ಉಪ ನದಿಯಾದ ಕಾಬೂಲ್ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ಗೋಮಲ್ ನದಿ ಡೇರ ಇಸ್ಮೇಲ್ ಖಾನ್ ಬಳಿ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿ ಝೂಬ್, ವಾಯವ್ಯ ಗಡಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ತೋಚಿ ನದಿ ಕುರ್ರಂ ನದಿಯೊಡಗೂಡಿ ಬನ್ನು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿ ತಗ್ಗಿನಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನದಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ಶೇಖರವಾಗಿ ಅದು ಮರಳು ಬಯಲಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ನದಿ ಆಗಾಗ ಪಾತ್ರ ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯ ಬಯಲುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಸ್ವರೂಪದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವುಂಟಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಅಪಾರ ಹಾನಿ ತಟ್ಟುವುದುಂಟು. ಟಟ್ಟಾ ಬಳಿ ನದಿ ಕವಲೊಡೆದು ಕರಾಚಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಲುವೆ ತೋಡಿದಂತೆ ಹರಿಯುವ ಸಿಂಧೂ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಯ ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ. ಈ ವಲಯದ ಹೊರಗಿರುವ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಹಿಂಗೋಲ್ ಅಥವಾ ನಾಲ್ ಮತ್ತು ದಷ್ತ್ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ತೊರೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿದು ದೊಡ್ಡ ನೀರುದಾಣಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಜೌಗುಸರೋವರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ. === ಮಣ್ಣು === ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಣ್ಣಿನ ಬಹುಭಾಗ ಒಣ ಮಣ್ಣಿನ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಜೈವಿಕ ವಸ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಭೂಮಿಯ ಲಕ್ಷಣ. ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮರಳಗಲ್ಲು ಮಿಶ್ರಿತಮಣ್ಣು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬನ್ನು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೃದು ಮರಳು ಹರಡಿದೆ. ಡೇರ ಇಸ್ಮೇಲ್ ಖಾನ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುಡಿಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿದೆ. ಹಾಗೂ ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಸಿಯಾಲ್‍ಕೋಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣುಂಟು. ಸಿಂಧೂ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಆಗಾಗ ಪಾತ್ರ ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಪ್ರವಾಹದ ಮೆಕ್ಕಲುಮಣ್ಣು ಹರಡಿದೆ. ಸಿಂಧ್‍ನ ಸಿಬಿ ಮತ್ತು ನಾರಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಾಂಗವಿರುವ ಮತ್ತು ಗೊಬ್ಬರ ಮಣ್ಣಿರುವ ನೆಲವುಂಟು. ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ಸಾಗರ್ ದೋಅಬ್‍ನ ಜೇಡು ಬೆರೆತ ಮರಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅಂಶ ಗಣನೀಯವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧ್‍ನ ತೀರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೌಗು ಹಾಗೂ ಸರೋವರಗಳ ದಡದಲ್ಲಿ ಲವಣಮಿಶ್ರಿತ ಮಣ್ಣುಂಟು. ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಿಂದ ತೂರಿಬಂದ ಪುಡಿಮಣ್ಣಿನ ಶೇಖರಣೆಗಳಿವೆ. ಅದು ಬಂಕೆ ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಬಂಕೆ ಮಣ್ಣು ಮಿಶ್ರಿತ ಮೆಕ್ಕಲುಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ವಿಸ್ತಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಮರಳು ಇದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಎಡೆ ಇರುವ ಮಣ್ಣು ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಉತ್ಕøಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಬೆಳೆ ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಉತ್ತೇಜನಕಾರಕ ಫಲ ದೊರೆತಿದೆ. ಮಣ್ಣು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ನೆಲದ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. == ವಾಯುಗುಣ == ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಏಷ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಭೂ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯದು ಖಂಡಾಂತರ ಲಕ್ಷಣದ ವಾಯುಗುಣ, ಇದರ ಗಣನೀಯಭಾಗ ಮಾನ್‍ಸೂನ್ ಮಾರುತವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದರೂ ಉಪಖಂಡದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಳೆ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣದ ಇಳಿಜಾರು ಮತ್ತು ಉಪಪರ್ವತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 750-900 ಮಿಮೀ. ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪಟ್ವಾರ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ 500 ಮಿಮೀ. ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬಹು ಬರಡು ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನಲ್ಲಿ 50.8 ರಿಂದ 406.4 ಮಿಮೀ ವರೆಗೆ ಮಳೆ ಬಿದ್ದರೆ, ತೀರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 101.6 ರಿಂದ 279.4 ಮಿಮೀ ವರೆಗೆ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಸಿಂಧ್‍ನ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಾಕೋಬಾದ್‍ನಲ್ಲಿ 127 ಮಿಮೀ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಹುಭಾಗ ಒಣಪ್ರದೇಶ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಶ್ರಾಯೀಣ ಮತ್ತು ದೈನಿಕ ಉಷ್ಣತೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಉಪಖಂಡದ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆಯಾದ 52 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆ. ಜಾಕೋಬಾದ್‍ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಅಧಿಕ. ತೀರದ ಬಯಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಉಷ್ಣತೆ 46 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆ. ದಾಟುತ್ತದೆ. ದಿನದ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬಯಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಲೂ ಎಂಬ ಬಿಸಿಮಾರುತಗಳು ಬೀಸುತ್ತವೆ. ದೂಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಬೀಸಿ ಸಿಡಿಲುಗುಡುಗು ಸಮೇತ ಮಳೆ ತರುವುದುಂಟು. ಇದರಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಲಾಟೆ ಮತ್ತು ಕ್ವೆಟ್ಟಾಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಮ ಬೀಳುತ್ತದೆ. == ಸಸ್ಯಜೀವನ == ಕಿಸ್ತಾನದ ಉತ್ತರದ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದೆಡೆ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಬಡವಾಗಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಓಕ್ ಮತ್ತು ಪೈನ್ ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳಿರುವಲ್ಲಿ ಗಡುಸಾದ ನೀಳಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳು ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ಪಂಜಾಬಿನ ಮರ್ರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯ ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಬಯಲುಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳು ವಿರಳ. ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ಟ್ ಶ್ರೇಣಿ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಸರಹದ್ದಿನ ಪರ್ವತಗಳ ಸಸ್ಯವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಜೀರೋಫೈಟಿಕ್ ಸಸ್ಯಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪಿಸ್ತಾ, ಆಲಿವ್, ಆಷ್, ವಿಲೋ ಮರಗಳಿವೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಲಿ ಜಾತಿಯ ಮರ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು ಬೆಳೆದಿವೆ. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಲಿ ಜಾತಿ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿದೆಡೆ ತಾಳೆ ಜಾತಿ ಮರಗಳು ಇವೆ. ಮೀಸಲು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಂಟೇಷನ್‍ಗಳಿವೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರಗಳ ತೋಪುಗಳುಂಟು. ಮಾವು, ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಸಸ್ಯಗಳಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಂದು ಬೆಳೆಸಿದ ಬಾಳೆ, ಕಿತ್ತಳೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಣ್ಣಿನ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ, ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾಮಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಬೀಜಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಿಂಧೂ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನೀರಾವರಿ ನಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ಬೋಳು ಬಯಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು, ಗೋಧಿ, ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಬತ್ತದ ಬೆಳೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿವೆ. == ಪ್ರಾಣಿಜೀವನ == ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಧಿಕ. ಕಂದು ಕರಡಿ, ಹಿಮಾಲಯದ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ, ಜಿಂಕೆ, ಹಿಮಸಾರಂಗ, ಸೈಬೀರಿಯನ್ ಕಾಡು ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ತಳಿಗಳ ಕಾಡುಕುರಿಗಳು ಇವೆ. ಕೆಲವು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆ, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿ, ಕಾಡುಹಂದಿ, ತೋಳ, ನರಿ, ಕಾಡುಬೆಕ್ಕು ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಲಿಗಳುಂಟು. ಸಿಂಧ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಮ್ಯಾಂಚಾರ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೀರುಹಕ್ಕಿಗಳಿವೆ. ಕಾಡುಬಾತು, ಹೆಬ್ಬಾತು, ಮರಬಾತು, ಕೊಕ್ಕರೆ ಮೊದಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿಗಳುಂಟು. ವಿವಿಧ ದಂಶಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉರಗಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇವೆ. ಮಲಗಿದಾಗ ತನ್ನ ಬಲಿಯ ಉಸಿರೆಳೆದು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಮಂಡಲದ ಹಾವು ಇದೆ. ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಾರಾ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗಳುಂಟು. ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದ ಹಿಂಗಲ್ ನದಿಯ ಮೊಸಳೆಗಳಿವೆ. ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಮೀನುಗಳುಂಟು. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ತಿಮಿಂಗಿಲ, ಹಂದಿ ಮೀನು, ಷಾರ್ಕ್, ಸೋಲ್ ಸಾರ್ಡಿನ್ ಮೊದಲಾದ ಮೀನುಗಳಿವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದು ಮುಖ್ಯ ಕಸಬುಗಳಲ್ಲೊಂದು. ದನ, ಎಮ್ಮೆ, ಕುರಿ, ಒಂಟೆ, ಕತ್ತೆ, ಕುದುರೆ, ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಸಾಕುತ್ತಾರೆ. ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಗಣೆಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಉಳುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರ, ಕೃಷಿಯೇ ಇದರ ಬೆನ್ನೆಲುಬು. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೆದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇ.25ರಷ್ಟು ಜನ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉಳಿದ ಸೇ.75ರಷ್ಟು ಜನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 20001ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 1 ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿದ 28 ಪಟ್ಟಣಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿದ್ದುವು. 1961ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಇದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ 20 ಬಡರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. 1970ರಲ್ಲಿ ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿಯ ಸರಾಸರಿ ತಲಾ ಆದಾಯ 140 ಡಾಲರ್‍ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಆರ್ಥಿಕತೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬಡರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಆ ದೇಶದ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಹೇಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನೆದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಮಳೆಯ ಅನಿಶ್ಚಯತೆ, ವಿಶ್ವಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಇಳಿತಾಯ ಇವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿಸಿದ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅನೇಕ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಮುಗಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲೂ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತುಂಬ ಮಂದಗತಿಯಿಂದ ಸಾಗಿದೆ. === ಕೃಷಿ === ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರ 1971-72ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉತ್ಪನ್ನ ಒಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ಸೇ.41ರಷ್ಟು ಇತ್ತು. ದೇಶದ ಸೇ.80ರಷ್ಟು ಜನ ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕುರಿತ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೋಷ್ಟಕ 1 ರಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. 1947ರ ಅನಂತರ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಸೂಚ್ಯಂಕ 1948-49ರಲ್ಲಿ 89 ಇದ್ದದ್ದು 1974-75ರ ವೇಳೆಗೆ 186ನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 100ರಿಂದ 180ಕ್ಕೂ ಆಹಾರೇತರ ಕೃಷಿ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪನ್ನದ ಸೂಚ್ಯಂಕ 100ರಿಂದ 178ಕ್ಕೂ ಏರಿವೆ. 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇ. 1.5ರ ದರದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಅವಧಿಯಾದ 1960-65ರಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇ. 3.4 ರಂತೆಯೂ 1965-70ರ ಮೂರನೆಯ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (1965-70) ಸೇ. 4.1 ರಂತೆಯೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಸಾಧಿಸಿದುವು. ಆದರೆ 1970-75ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡು, ಅದರ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ದರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇ.1ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಸರಿಯಾಗಿ ಮಳೆ ಬಾರದ್ದೂ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದೂ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಬೀಳಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು. 1972ರ ಮಾರ್ಚ್‍ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಂಡ ಭೂಸುಧಾರಣಾ ಯೋಜನೆ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಭೂಮಿ ಕೆಲವರ ಸ್ವತ್ತಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಭೂ ಹೀನರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹಂಚುವುದು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭೂ ಒಡೆತನದ ಗರಿಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಕನಿಷ್ಠ ಪರಿಮಿತಿಗಳನ್ನು ಗೊತ್ತುಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ 9.5 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜಮೀನನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ 4.39ಲಕ್ಷ ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ಭೂಹೀನರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಭೂಸುಧಾರಣೆಯಿಂದ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಉತ್ತಮವಾಗುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ, ಹೆಚ್ಚು ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ ಕ್ರಮಗಳು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕೃಷಿಕರು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಕೃಷಿವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಯತ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬೇಸಾಯ, ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಳ, ಕೃಷಿಗೆ ಯಂತ್ರದ ಅಳವಡಿಕೆ, ಉತ್ತಮ ಬೀಜಗಳ ಪ್ರಯೋಗ, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು 1950-1975ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ಬೆಳೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ. 1970ರ ವೇಳೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗೋಧಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣತೆ ಸಾಧಿಸಿಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿ ತಲುಪಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ 1960-70ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಹಸಿರುಕ್ರಾಂತಿ ಆಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಗೋಧಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ 40 ಲಕ್ಷ ಟನ್‍ಗಳಿಂದ 64 ಲಕ್ಷ ಟನ್‍ಗಳಿಗೆ ಏರಿತು. ಹತ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ 20 ಲಕ್ಷ ಬೇಲ್‍ಗಳಿಂದ 40 ಲಕ್ಷ ಬೇಲ್‍ಗಳಿಗೆ ಏರಿತು. ಆದರೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಈ ಬೆಳೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಪಾರವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ತುಂಬ ಜಟಿಲವಾಗಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿ, ಅದರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿ, ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಾಣಿ ಸಾಕಣೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, 1971-72ರಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉತ್ಪನ್ನ ಒಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ಸೇ 12ರಷ್ಟು ಇತ್ತು. ಉಣ್ಣೆ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ್ದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ. ಮತ್ಸ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮ. 1969ರ ಸುಮಾರು 18,000 ಟನ್‍ಗಳಷ್ಟು ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಈ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ 180,000ಚ.ಕಿ.ಮೀ. (1998) ಬೇಸಾಯದ ಭೂಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇ. 27.87 ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯೂ, ಸೇ. 0.87 ಪರಂಪರಾಗತ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಸೇ 71.26 (2001) ರಷ್ಟು ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === ಕೈಗಾರಿಕೆ === ಕೃಷಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದರೆ ಕೈಗಾರಿಕೆ. 1970ರಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಸೇ. 17ರಷ್ಟು ಸಂದಿತು. ಆದರೆ ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಶ್ರಮದ ಕೇವಲ ಸೇ. 10ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಉದ್ಯೋಗ ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸೆ.65ರಷ್ಟು ಭಾಗ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಗತಿ 1950ರಿಂದಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಗುಂಪಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಆದರೆ ಅನಂತರ ಈ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಬಂಡವಾಳ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದೊರೆಯಿತು. 1960ರ ಅನಂತರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಂಡವಾಳ ಸರಕುಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಥಮ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆ 1980ರ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಸೋವಿಯೆತ್ ದೇಶದ ನೆರವಿದೆ. ಇದು ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 10 ಲಕ್ಷ ಟನ್ ಉಕ್ಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು 20 ಲಕ್ಷ ಟನ್‍ಗಳಿಗೆ ಏರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿಗಿರಣಿಗಳದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸ್ಥಾನ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಪಾಲು ಸೇ.33 ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರಕಿದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಇವಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ. 1960-70ರಲ್ಲಿ ನೂಲು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಏರಿದೆ. 1960-61ರಲ್ಲಿ ನೂಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ 16 ಕೋಟಿ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ ಆಗಿತ್ತು. 1970-71ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು 36ಕೋಟಿ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳಿಗೆ ಏರಿತು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ 56 ಕೋಟಿ ಮೀಟರ್‍ಗಳಿಂದ 72 ಕೋಟಿ ಮೀಟರ್‍ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೆಣಬಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಭಾರೀ ಪೆಟ್ಟು ತಗಲಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ವಿಶ್ವ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಈಗ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಈಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಉಣ್ಣೆ, ಸಕ್ಕರೆ, ಕಾಗದ, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಇವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಸೇ. 20ರಷ್ಟು ಮಂದಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀ ವಿನಿಮಯದ ಕೊರತೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾದುದರಿಂದ, ಅದು ಆಮದನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿತ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಆಮದು ಬದಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆದರೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಇಂದಿಗೂ ಬಂಡವಾಳ ಸರಕುಗಳನ್ನೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನವನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯ ಉದ್ಯಮಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಭುಟ್ಟೋ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಂತೂ ಉದ್ಯಮಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿಯೇ ನಡೆಯಿತು. ತನ್ನ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆ ವಲಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. 1974-75ರ ವೇಳೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಪಾತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‍ಮೆಂಟ್‍ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿವೆ. 1973-74ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ 1974-75ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸೇ. 21.8ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಲಾಭ ರೂ. 17.48 ಕೋಟಿಯಿಂದ ರೂ. 25,45 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿತು. ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಉಕ್ಕು, ಸಿಮೆಂಟ್, ಭಾರೀ ಇಂಜನಿಯರಿಂಗ್, ಪೆಟ್ರೋ-ರಸಾಯನ ಮತ್ತು ಆಟೊಮೊಬೈಲ್ ಉದ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಂದಿನ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರೂ. 288 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‍ಮೆಂಟ್ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ಕೆಲವರ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಕೆಲವೇ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿಡಿತವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು 1960ರಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದರೂ ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದು ಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರಗೊಳಿಸಲು ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ದೇಶಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಾನಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿದೆ. 2004ರ ಅಂಕಿ ಅಂಶದ ಗಣನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೈಗಾರಿಕೋತ್ಪನ್ನ ಸೇ. 13.1ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡಿದೆ. === ಗಣಿಗಾರಿಕೆ === ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜ. ಆದರೆ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾದ್ದಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆಯೂ ಕಡಿಮೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಮಟ್ಟದ ವರೆಗಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದುರು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ. ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳು ಪಂಜಾಬಿನ ಕಾಲಾಬಾಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇದೆ. ಉತ್ತಮವಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದುರು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಂದ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಅದಿರು ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೇರಳವಾಗಿ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಮುಂದೆ ಬೆಳೆಯಬಹುದಾದ ಸಿಮೆಂಟ್ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಖನಿಜಗಳು ಕ್ರೋಮೈಟ್, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಸೆಲಿಸ್ಟೈಟ್, ಅಂಟಿಮೋನಿ, ಆರ್‍ಗೋನೈಟ್, ಜಿಪ್ಸಮ್, ಕಲ್ಲುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಅಮೃತಶಿಲೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ತೈಲನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಅತ್ಯಲ್ಪ. ಆದರೆ, ಅನೇಕ ನಿಸರ್ಗ ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತವಾದವಾಗಿವೆ. ಸೂಯ್ ಎಂಬಲ್ಲಿಯ ನಿಸರ್ಗ ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ತುಂಬ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿವೆ. === ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ === ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನೇನೂ ಸಾಧಿಸಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಶಾಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 1970ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ಝೀಲಮ್ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಟ್ಟಿರುವ ಮಂಗ್ಲಾ ಕಟ್ಟೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನ ಕೆಂದ್ರ. ಇದರ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ 6.5 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ವಾ. 1980ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದರ ಉತ್ಪಾದನೆ 10 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ವಾಗೆ ಏರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. 1968ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ತಾರ್‍ಬೆಲಾ ಕಟ್ಟೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವೂ 21 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ವಾ. ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಗಾತ್ರದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದಲೂ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಪೂರೈಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲಭಿಸದಿರುವುದರಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಾಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಜಲ ಹಾಗೂ ಶಾಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲದೆ, ಕರಾಚಿಯ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 1,37,000 ಕಿ.ವಾ. ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮಥ್ರ್ಯದ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್, ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮತ್ತು ಜಲೋತ್ಪನ್ನ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ 75.27 ಬಿಲಿಯನ್ ಕಿವಾ. (2003) ಇದ್ದು, 52.66 ಬಿಲಿಯನ್ ಕಿವಾ ವಿದ್ಯುತ್‍ನ ಬೇಡಿಕೆ (2003) ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿತು. ಹಣಕಾಸು: ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಎಂಬುದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕು. 1972ರಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ 25 ಅನುಸೂಚಿತ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದುವು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಪಾವಧಿ, ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದರಿ ಮತ್ತು ವಿನಿಯೋಜನ ನಿಗಮ(ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅಂಡ್ ಇನ್‍ವೆಸ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್), ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕೈಗಾರಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಡೆವೆಲಪ್‍ಮೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್), ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಅಗಿಕಲ್ಚರಲ್ ಡೆವೆಲಪ್‍ಮೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್) ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಣಕಾಸು ನಿಗಮ (ಹೌಸ್‍ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್). ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕೃಷಿಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತ, ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ರಫ್ತಿಗಿಂತ ಯಾವಾಗಲೂ ಆಮದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ರಫ್ತು ಸರಕುಗಳು ಸಣಬು, ಹತ್ತಿ, ಉಣ್ಣೆ, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಚಹ ಆಗಿದ್ದುವು. ಒಟ್ಟು ರಫ್ತಿನ ಆದಾಯದ ಸೇ. 90ರಷ್ಟು ಇವುಗಳಿಂದ ಸಂಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬಾಂಗ್ಲಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಣಬು ಮತ್ತು ಚಹ ರಫ್ತನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಈಗಿನ ಮುಖ್ಯ ರಫ್ತು ವಸ್ತುಗಳು ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆ, ಅಕ್ಕಿ, ಚರ್ಮ, ಮೀನು ಮತ್ತು ಜಮಖಾನೆ, ಮುಖ್ಯ ಆಮದುಗಳು ಯಂತ್ರ ಸಲಕರಣೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ, ರಸಗೊಬ್ಬರ, ಖಾದ್ಯ ತೈಲ, ಕಬ್ಬಿಣ, ಉಕ್ಕು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣ. ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಆಮದು ರಫ್ತುಗಳು == ಸಾರಿಗೆ == 1973ರ ವೇಳೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ 8,742 ಕಿಮೀ. ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳಿದ್ದುವು. 2003ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಟ್ಟು 8163ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದ ರೈಲುಮಾರ್ಗವಿತ್ತು. 2004ರಲ್ಲಿ 131 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೂ, 2001ರ ಅಂಕಿ ಅಂಶದ ಪ್ರಕಾರ ಒಟ್ಟು 257,683ಕಿ.ಮೀ. ರಸ್ತೆಗಳೂ ಇದ್ವವು. ಕರಾಚಿಯ ಬಂದರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಮಕ್ರಾನ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂದರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಡಗು ಸಾರಿಗೆ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ 25 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಡನೆ ಹಡಗು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿದೆ; ಅದರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ 60 ವ್ಯಾಪಾರ ಹಡಗುಗಳು ಇವೆ. == ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆ == ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆ 1955ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅದರ ವೆಚ್ಚ ರೂ. 971.1 ಕೋಟಿ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೇ.15ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆ, ತಲಾ ವರಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೇ.7 ರಷ್ಟು ಆಧಿಕ್ಯ. 20 ಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ, ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿಯ ಕೊರತೆಯ ಸುಧಾರಣೆ-ಇವು ಆ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಗಳು. ಮೊದಲನೆಯ ಯೋಜನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಒಂದನೆಯ ಯೋಜನೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಸೇ.50ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚದ ಎರಡನೆಯ ಯೋಜನೆ 1960 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆ ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚ ರೂ. 1,900 ಕೋಟಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ರೂ.1,150 ಕೋಟಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದ ವೆಚ್ಚ ರೂ.751 ಕೋಟಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ್ದು, ಇದು ಒಂದನೆಯ ಯೋಜನೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ಉದ್ದೇಶಿತ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವನ್ನೂ (ಸೇ.4.7) ಮೀರಿ ಸೇ.5.5ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ದರ ಸಾಧಿಸಿತು. ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಸೇ.3.5 ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಸೇ.10ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. 1965-70ರ ಮೂರನೆಯ ಯೋಜನೆ ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲನೆಯ ಘಟ್ಟವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. 1965ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದ ಗುರಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1985 ವೇಳೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರಮಾನವನ್ನು ನಾಲ್ಕರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವುದು, 200 ಡಾಲರ್‍ಗಳಿಗೆ ತಲಾ ವರಮಾನದ ಏರಿಕೆ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯತ್ತ ಮುನ್ನಡೆ, ಪೂರ್ಣೋದ್ಯೋಗದ ಸಾಧನೆ, ಅನಕ್ಷರತೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನ-ಇವು ಈ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗುರಿಗಳು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಕಷ್ಟಗಳುಂಟಾದುವು. ವಿದೇಶಿ ನೆರವು ಇಳಿಯಿತು. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ) ತೊಂದರೆ, ಅನಾವೃಷ್ಟಿ, ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೋಭೆ ಮುಂತಾದವು ಯೋಜನೆಯ ವಿಫಲತೆಗೆ ಕಾರಣಗಳು. 1970ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದೇ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ 1970-75ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇ.6.5ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚ ರೂ 7,500 ಕೋಟಿ ಎಂದು ನಿಗದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ರೂ.4,900 ಕೋಟಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 1970-72ರ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೋಭೆ, ಬಾಂಗ್ಲಾ ವಿಮೋಚನೆ ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಯೋಜನೆ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದುವು. ನಿಧಾನವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಅಸಮಾನ ವರಮಾನ ವಿತರಣೆ, ತೀವ್ರವಾದ ಬಡತನ, ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಸಿಲ್ಕು, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. (ಸಿ.ಕೆ.ಆರ್.) ಜನಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ == ಸಮಾಜ, ಕಲೆ, ರಂಜನೆ == ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಭೂಭಾಗ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ. ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಗಳು ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳೂ ಪಂಗಡಗಳೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿವೆ. ಕೆಲವು ತಮ್ಮ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿವೆ. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರನ್ನು ಐದು ಜನಾಂಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು; ದ್ರಾವಿಡ, ಆಸ್ಟ್ರೊಲಾಯ್ಡ್, ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್, ಮಂಗೊಲಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಾಯ್ಡ್. ಇಲ್ಲಿಯ ಸಮಾಜವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನವಾದ್ದು. ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ಉನ್ನತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನ ಅಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಮಂತ ರೈತರು ಮತ್ತು ಜಮೀದ್ಧಾರರಲ್ಲೂ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗಗಳಲ್ಲೂ ಪರದಾ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಬಡವರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಶ್ರೀಮಂತರಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಇವರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮೂಹಗಳ ಜನರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಿಂಧ್, ಪಂಜಾಬ್, ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ ಸರಹದ್ದು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಘಟಕಗಳಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಪಡೆದಿವೆ. ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 1930ರ ದಶಕದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂಭವಿಸಿ ಜೀವನ ಭದ್ರತೆ ನೆಲೆಯೂರಿದೆ. ತೀರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಕರಾಚಿಯಂಥ ಬೃಹತ್ ನಗರದಿಂದಾಗಿ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 45% ರಷ್ಟಿದೆ (1970). ಪಂಜಾಬ್ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಿಂಧ್‍ನಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ ಮನೋರಂಜನೆಯ ಕಾರ್ಯ ಕ್ರಮಗಳು. ಎತ್ತಿನಗಾಡಿ ಪಂದ್ಯ ಮತ್ತು ಹುಂಜದ ಕಾಳಗಗಳೂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಬಹು ವಿರಳ ಜನವಸತಿ ಇರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯ. ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶ ಬರಡು. ಇಲ್ಲಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಲೆಮಾರಿ ಸ್ವರೂಪದ್ದು. ಬಲೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಠಾಣರು ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಪಂಗಡಗಳು. ಇವರಲ್ಲಿ ಪಂಗಡಜೀವನ ಇದೆ. ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕರಾಗಿ ಸರ್ದಾರ್ ಅಥವಾ ಖಾನ್ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಹಿತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕುದುರೆ ಜೂಜು, ಕುಸ್ತಿ, ಮೇಳಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಬಲೂಚಿಗಳಿಗೆ ಬಲೂಚಿ ದಫ್ತರ್ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಹಾಕಾವ್ಯವುಂಟು. ಅದನ್ನು ವೃತ್ತಿಗಾಯಕರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಜನಪದ ವೀರಗಾಥಗಳಿವೆ. ವಾಯವ್ಯ ಸರಹದ್ದು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಹಿಂದುಳಿದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪಠಾಣರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸರಹದ್ದು ಮತ್ತು ನೆಲಸು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಪಂಗಡ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಂತರಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪಂಗಡದ ನ್ಯಾಯಪಾಲನೆ ಮತ್ತಿತರ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಜಿರ್ಗಹ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯರ ಮಂಡಳಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಪ್ರಗತಿ ನಿಧಾನ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪಂಗಡದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಇದೆ. ಪಠಾಣರು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರೆಂದೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪ್ರಿಯರೆಂದೂ ಹೆಸರಾದವರು. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಗೂ ಒಂದಾದರೂ ಅತಿಥಿಗೃಹವಿದೆ. ನೃತ್ಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಮನೋರಂಜನೆ. ಖವಾಲಿ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಕಾವ್ಯವಾಚನ ಇನ್ನೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಧರ್ಮ : ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ದೇಶ. ಅಲ್ಲಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 88.1% ಮುಸ್ಲಿಮರು, 5.8% ಅನುಸೂಚಿತ ಹಿಂದೂ ವರ್ಗಗಳು 4.9% ಸವರ್ಣೀಯ ಹಿಂದೂಗಳು, 0.8% ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು 0.4% ಬೌದ್ಧರು. ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಸುನ್ನಿ ಪಂಥದವರು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರು. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಪಂಥಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮುಸ್ಲಿಮ್‍ರಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗವಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ಯಾವ ಮುಸ್ಲಿಮನಾದರೂ ಇಮಾಮ್ ಅಥವಾ ಮಸೀದಿಯ ಮುಖ್ಯನಾಗಬಹುದು. ಧರ್ಮಪಾರಂಗತರಾದವರಿಗೆ ಮುಲ್ಲಾ, ಮೌಲಾನ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪಡೆದ ಪೀರರ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯಪರಂಪರೆ ಇವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಧರ್ಮಪ್ರಧಾನ ರಾಜ್ಯ. ಅದನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮೀ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಅನ್ಯಮತೀಯರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು : ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕಾಲದ ನಗರ ನಿವೇಶನಗಳಾದ ಹರಪ್ಪ, ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೋ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾದ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ನಿವೇಶನವಿದೆ. ಮಾಣಿಕ್ಯಾಲಯ, ಪಾವರ್ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿವೆ. ಅರೋರ್, ಮುಲ್ತಾನ್, ಜಲಾಲ್‍ಪುರ, ಮಾಲೊತ್, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಖೈರ್‍ಪುರ, ಭಾವಲ್‍ಪುರ, ನಂದನ, ಖುಷಾಬ್ ಮೊದಲಾದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಶಿವಗಂಗಾ, ಹಸನ್ ಅಬ್ದುಲ್, ಕತಸ್ ಸೆಹ್ವಾನ್ ಮೊದಲಾದ ಧಾರ್ಮಿಕಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (2000) ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ (ರಾಜಧಾನಿ) (2,04,364), ಕರಾಚಿ (52,08,170), ಲಾಹೋರ್ (29,52,689), ಹೈದರಾಬಾದ್ (7,51,529) ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ (7,94,843) ಮುಲ್ತಾನ್ (7,36,925), ಪೆಷಾವರ್ (5,06,896), ಸರ್ಗೋದ (2,91,362) ಸಕ್ಕೂರ್ (1,90,551) ಕ್ವೆಟ್ಟ (2,85,719), ಗುರ್ಜನ್‍ವಾಲಾ (6,37,591), ಸಿಯಾಲ್‍ಕೋಟ್ (3,02,009), ಬಹವಲ್‍ಪುರ (1,80,263) ಆರೋಗ್ಯ: ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ. 13,400 ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು 4,700 ದಾದಿಯರಿದ್ದಾರೆ (1970), ಜನರಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಡಿಸ್ಪೆನ್ಸರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಷಯರೋಗ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಕುಷ್ಠರೋಗ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿವೆ. ದಾದಿಯರ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಬ್ಯೂರೊ ಇದೆ. ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯುಂಟು. ಬಡವರಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಅಂಶದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಕೊರತೆ ಇವೆ. == ಸಂವಿಧಾನ, ಆಡಳಿತ ಸಂವಿಧಾನದ ಇತಿಹಾಸ == *[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅಧಿನಿಯಮದ ವಿಧಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಆಗಿನ ವಿಶಾಲ ಭಾರತವನ್ನು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ, 1947ರ ಆಗಸ್ಟ್ 14 ರಂದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿನ ಒಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1956ರ ಮಾರ್ಚ್ 23ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಇಸ್ಲಾಂ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂಯುಕ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. 1958ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7 ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇಸ್ಕಂದರ್ ಮಿರ್ಜಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿ, ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಆಗ ಆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ ಮಹಮದ್ ಅಯೂಬ್ ಖಾನ್ ಬಂದರು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ಅವರು ಲಷ್ಕರಿ ಶಾಸನದ ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತಗಾರರೂ ಸೇನಾ ಮಹಾ ದಂಡನಾಯಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವಿತ್ತು. 1960ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಿತಿಗಳ ಸುಮಾರು 80,000 ಸದಸ್ಯರು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಯೂಬರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ಅವರು ಮುಂದಿನ 5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರಲು ಮತ ನೀಡಿದರು. ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1962ರ ಮಾರ್ಚ್ 1 ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಯೂಬ್ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿದ್ದುವು. ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಬಂಗಾಲಿ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ರಾಜಧಾನಿ, ಢಾಕ್ಕಾ ಸಂಸದೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ದೇಶಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂಬ ಹೆಸರಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೇನಾಪಡೆಗಳ ನಾಯಕತ್ವ, ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ನೇಮಕ, ಪ್ರಾಂತೀಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ನೇಮಕ ಹೀಗೆ ಸ್ಥೂಲವಾದ ಕಾರ್ಯಾಂಗಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷನಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದವನಾದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭಾಪತಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದವನಾಗಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲವೇ ವಿಲೋಮವಾಗಿರಬಹುದು. ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಯ 2/3ರಷ್ಟು ಬಹುಮತ ಅಗತ್ಯ. ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚಲಾಯಿಸಿದರೆ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ (3/4 ರಷ್ಟು ಬಹುಮತದಿಂದ) ಅಧ್ಯಕ್ಷನ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಜಾ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಬಹುದು. ಆತ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದರೆ, 120 ದಿನಗಳೊಳಗಾಗಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಪುನರ್‍ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಕೋರಬೇಕು. ಇವು ಈ ಸಂವಿಧಾನದ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು. ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಯೂಬ್ ಘೋಷಿಸಿದಂತೆ 1965ರ ಮಾರ್ಚ್ 23ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮುಸ್ಲಿಂಲೀಗ್ ನಿಚ್ಚಳ ಬಹುಮತ ಗಳಿಸಿತು. 1970ರ ಮಾರ್ಚ್ 23ರಂದು ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಯೂಬ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಜನರಲ್ ಎ.ಎಮ್.ಯಹ್ಯಾ ಖಾನರು ತತ್‍ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಷ್ಕರಿ ಶಾಸನ ಘೋಷಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರಲ್ಲದೆ ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತಗಾರರೂ ಆದರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಭೆಗೆ 1970ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 7 ರಂದು ಮಹಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದುವು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಮತ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಗುಪ್ತ ಮತದಾನವದು. ವಿವಿಧ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು 16 ಮಂದಿ ಸ್ವತಂತ್ರರು ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದರು. ಷೇಖ್ ಮುಜೀಬುರ್ ರಹಮಾನರ ಧುರೀಣತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ 167 ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. eóÉಡ್.ಎ.ಭುಟ್ಟೋರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಕ್ಷ 90 ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. 1970ರ ಅಧಿನಿಯಮದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆ 12 ದಿನಗಳೊಳಗಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನ ರೂಪಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಸಭೆ 1971ರ ಮಾರ್ಚ್ 30ರಂದು ಸಮಾವೇಶಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು. ಸಂವಿಧಾನ ರೂಪಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬರುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಡುಗಾಲದಲ್ಲಿ(1970ರ ಡಿಸೆಂಬರ್-1971ರ ಫೆಬ್ರವರಿ) ರಾಜಕೀಯ ಸಂಧಾನ ಸಭೆನಡೆಯಿತು. ವಿವಿಧ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮುಖಂಡರುಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಷೇಖ್ ಮುಜೀಬರ್ ರಹಮಾನ್ ಮತ್ತು ಭುಟ್ಟೋ ಇವರ ನಡುವೆ, ಮಾತುಕತೆ ನಡೆದರೂ ಪೂರ್ಣ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲಾವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲು 1971ರ ಮಾರ್ಚ್ 3ರಂದು ಸಮಾವೇಶಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಯ ಆರಂಭದ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮಾರ್ಚ್ 25ರ ವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ) ಪ್ರಚಂಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಆಗಿನ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಚಳುವಳಿ ಬಿರುಸಾದಾಗ ಮಾರ್ಚ್25-26ರ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೇನೆ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದೆಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಯಹ್ಯಾ ಖಾನರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅವಾಮಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದರಾದರೂ, ಮಹಾಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. 1971ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸೇನೆ ಪೂರ್ವಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾ ವಿಮೋಚನಾ ಸೈನಿಕರ ನೆರವಿಗೆ ಹೋಯಿತು. 1971ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಭಾರತ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಕದನ ವಿರಾಮ ಘೋಷಿಸಿತು. ಪೂರ್ವಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. 1971ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 20ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎ.ಎಂ ಯಹ್ಯಾ ಖಾನ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಜುಲ್ಫಿಕರ್ ಅಲಿ ಭುಟ್ಟೋ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು; ಹಾಗೂ ಅಂದಿನಿಂದಲೇ ಲಷ್ಕರಿ ಶಾಸನದ ಆಡಳಿತಗಾರರೂ ಆದರು. 1972ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 21ರಂದು ಲಷ್ಕರಿ ಶಾಸನವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಭುಟ್ಟೋ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂವಿಧಾನದಂತೆ, ಅಂದಿನಿಂದ ಪ್ರಥಮ ನಾಗರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಭುಟ್ಟೋ ತತ್‍ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ನೇಮಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅನಂತರ ತಮ್ಮ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಭುಟ್ಟೋ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿ, ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 1973ರ ಮಾರ್ಚ್ 23ರ ಒಳಗೆ ಖಾಯಂ ಸಂವಿಧಾನ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದೆಂದು ಅವರು ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದರು. 1972ರ ಜನವರಿ 30ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿನಿಂದ ಹೊರಬಂತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಭುಟ್ಟೋ ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಉಪಚುನಾವಣೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅವಾಮಿ ಪಕ್ಷದ ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಗೃಹ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದ ಷೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನರನ್ನು ಬೇಷರತ್ತಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. 1973ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 10ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಯ ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆದಿದ್ದ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು 1973ರ ಆಗಸ್ಟ್ 14ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂವಿಧಾನದಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗುವ ಸಲುವಾಗಿ ಭುಟ್ಟೋ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಅಧಿಕಾರ ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಫಜûಲ್ ಇಲಾಹಿ ಚೌಧರಿಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1977ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೇ ನಡೆದು ಭುಟ್ಟೋ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದರಾದರೂ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ನಡೆಸಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಂಡ ವಿರೋಧ ಉಂಟಾಯಿತು. ಕ್ಷಿಪ್ರಾಕ್ರಮಣ ಜಿûಯಾಉಲ್ ರಹಮಾನ್ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಭುಟ್ಟೋ ಪದಚ್ಯುತರಾದರು. ಕೊಲೆಯ ಸಂಚಿನ ಆಪಾದನೆಯ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭುಟ್ಟೋ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಅವರನ್ನು ಅನಂತರ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. === ಸಂವಿಧಾನ === ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೆನೆಟ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆ ಎಂಬ ಎರಡು ಸದನಗಳಿವೆ. ಸೆನೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ 63 ಸದಸ್ಯರಿರುತ್ತಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ 4 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಭೆಯೂ ಸೆನೆಟ್‍ಗೆ 14 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು 5 ಮಂದಿ. ಕೇಂದ್ರ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ 2 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸದನದ ಸದಸ್ಯರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ 4 ವರ್ಷಗಳು. ಅವರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರು 2 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಿವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಭೆಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ 3 ಸದಸ್ಯರು 2 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ನಿವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲಾದ 200 ಸದಸ್ಯರಿರುತ್ತಾರೆ. 10 ಅಧಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಕಾದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ. 10 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇಲ್ಲವೇ ಮುಂದಿನ ಮಹಾಚುನಾವಣೆಯ ವರೆಗೆ(ಯಾವುದು ಅನಂತರವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ) ಈ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇರಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಕಾದಿರಿಸಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರರಾಜಧಾನಿ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಅವಧಿ 5 ವರ್ಷಗಳು. === ನ್ಯಾಯಾಂಗ === ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನ್ಯಾಯಾಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಮೂಲ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅದು ನೇರವಾಗಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮೂಲ, ಮೇಲ್ಮನವಿ ಮತ್ತು ಸಲಹಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇದೆ. ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಲ್ಲದೆ 6 ಕಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿರುತ್ತಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ 3 ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ 2 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಇರಲು ಕೂಡ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ನಾಗರಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗ್ರಾಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಂಡಾಧೀಶರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ನ್ಯಾಯಾಂಗಕ್ಕೆ ಸಂವಿಧಾನ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿಯ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಾದಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ರಾಜಿನ್ಯಾಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ 1961ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನಡತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಶ್ರೇಷ್ಠ ನ್ಯಾಯಿಕ ಸಮಿತಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಅದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಜ್ಯೇಷ್ಠತಮರಾದ ಇಬ್ಬರು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಇಬ್ಬರು ಜ್ಯೇಷ್ಠತಮ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಒಬ್ಬ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎಲ್ಲ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಜರಿರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾನೆ. === ಆಡಳಿತ === ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್, ವಾಯವ್ಯ ಸರಹದ್ದು ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನಗಳೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿವೆ. ಇವು 1970ರ ಜುಲೈಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಒಂದೇ ಆಡಳಿತ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದುವು. ಬಹಾವಲ್ ಪುರ, ಡೇರಾ, ಇಸ್‍ಮೇಲ್ ಖಾನ್, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಕರಾಚಿ, ಕಲಾಟ್, ಖೈರ್‍ಪುರ್, ಲಾಹೋರ್, ಮಲಕಂದ್, ಮುಲ್ತಾನ್, ಪೆಷಾವರ್, ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ, ಸರ್‍ಗೋಧ, ಕ್ವೆಟ್ಟ ಇವು ವಿಭಾಗಗಳು. ಒಟ್ಟು 51 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನಿಗೆ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಚಿವಾಲಯ ಸಹಾಯ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಂತೀಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಅಧ್ಯಕ್ಷನಿಂದ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆತನ ವಿಶ್ವಾಸ ಇರುವವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಕ್ಷನಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಕಮಿಷನರ್‍ಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಅಥವಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್‍ಗಳ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಒಳಪಡುತ್ತವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == === ಪ್ರಾಗಿತಿಹಾಸ === ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ್ದು 1947ರಲ್ಲಾದರೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಡೆದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಆದಿಮಾನವನ ಆಗಾಗಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ಚಿತ್ರ ದೊರೆಯದಾಗಿದೆ. ಭರತಖಂಡದ ಪ್ರಾಚೀನತಮ ಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಂಜಾಬಿನ ಸೋಹನ್ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ 1935ರ ವೇಳೆಗೆ ಡಾ.ಹೆಲ್ಮೆಟ್ ಡಿ ಟೆರ್ರಾ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಬಂದ ಸಂಶೋಧನ ತಂಡ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಮಧ್ಯ ಹಿಮಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ, ಅವನು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಒರಟಾದ ಚಕ್ಕೆಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ. ಆದರೆ ಅವು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತವಲ್ಲವೇನೋ ಎಂಬ ಸಂದೇಹವನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈಚೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸೋಹನ್ ಸಂಸ್ಕøತಿಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾದ, ಉರಂಟು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಏಕಮುಖವಾದ, ಚಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಮಚ್ಚುಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ತುಂಡುಕೊಡಲಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಂಥ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಎಡೆಯಿಲ್ಲ. ವಿವಿಧ ಸಂಶೋಧಕ ಪಂಡಿತರ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ1500000-200000 ಕಾಲಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಆಯುಧ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಈ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಆದಿಕಾಲದ, ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಸೋಹನ್ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳೆಂದು ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಡೆಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸೀಳಿ ಅವುಗಳ ಒಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಿಂದ ಚಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೀಳಿದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಮುಖಗಳಿಂದಲೂ ಚಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಉತ್ತಮ ಆಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಕೊಡಲಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಲೆವಾಲ್ವಾಷಿಯನ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಚಕ್ಕೆಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಇಂಥವು ಆಗಿದ್ದುವು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೌಂತ್ರ, ಅಡಿಯಾಲ್, ಬಲವಾಲ್ ಮತ್ತು ಘರಿಯಾಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಆದಿ ಪೂರ್ವ ಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಆದರೆ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೀಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವ, ಕೈಗೊಡಲಿ-ಕ್ಲೀವರ್ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಕುರುಹುಗಳೂ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸುಧಾರಿತ ಸೋಹನ್ ಸಂಸ್ಕøತಿಯಲ್ಲಿ ಉರುಟು ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾದುವಲ್ಲದೆ ಸಣ್ಣವೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದವೂ ಆಗಿದ್ದುವು; ಆದರೆ ಚಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದುವು. ಈ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ ಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕøತಿಗೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ 100000) ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎ.ಎಚ್.ದಾನಿಯವರು ಪೆಷಾವರ್ ಬಳಿಯ ಸಂಘಾವೊಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ ಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ. ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನದಿಂದ ಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಆಯುಧಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಮೊದಲಿನ ಎರಡು ಮೇಲಿನ ಸಂಸ್ಕøತಿಗೂ ಮೂರನೆಯದು ಕ್ರಮೇಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಿಲಾಯುಗದತ್ತ ಹೊರಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಸ್ಕøತಿಗೂ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವು ಸುಧಾರಿತ ಸೋಹನ್ ಸಂಸ್ಕøತಿಯಿಂದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಇವು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಇರಾನಿನ ಅದೇ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಆಯುಧ ರೀತಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಆಗಿನ ಜನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತ, ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಕ್ರಿ,ಪೂ 50000-10000 ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈವರೆಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳ ಆಯುಧೋಪಕರಣಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಆಗಿನ ಜನಜೀವನದ ರೀತಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳ ಕರ್ತೃಗಳಾದ ಮಾನವರ ದೇಹಾವಶೇಷಗಳು ಈವರೆಗೂ ದೊರೆತಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಚಿತ್ರ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಚೀನ, ಇಂಡೊನೇಷ್ಯ ಮತ್ತು ಮಲೇಷಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೋಲುವ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳಿದ್ದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರು ಅವರಂತೆ ಇದ್ದಿರಬಹುದು. ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ ಶಿಲಾಯುಗ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಬೇರೆ ಗುಂಪಿನ ಜನರು ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಜೀವನಕ್ರಮವನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹರಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಈ ಜನರು ಮುಂದಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯುಗದ ಜನತೆಯ ಮೂಲಪುರುಷರೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ.5000 ದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಅಸಂಸ್ಕøತ ಜನರು ನೆಲೆಸಿ ಆಹಾರೋತ್ಪಾದನೆಯತ್ತ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನಿಟ್ಟರು. ಕ್ವೆಟ್ಟ, ಝೂಬ್, ಅಮ-ನಾಲ್, ಎಡಿತ್‍ಷಾಹರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜನರು ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಅನಂತರ ತಾಮ್ರಶಿಲಾಯುಗದ ಹಂತದ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪಶುಪಾಲನೆ, ವ್ಯವಸಾಯ, ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಉಪಯೋಗ, ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಗುಡಿಸಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಅಥವಾ ಹಸಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿ-ಇವು ಮೊದಮೊದಲು ಇವರ ಜೀವನದ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಕ್ರಮೇಣ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾಮ್ರ, ತವರ, ಅಬ್ಸಿಡಿಯನ್ ಮುಂತಾದ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆದಾಗ ಪರಸ್ಪರ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು ತಲೆದೋರಲಾರಂಭಿಸಿದುವು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಸತಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಿತು. ತಾಮ್ರದ ಮೊದಲ ಉಪಯೋಗ ಬಹುಶಃ ಇರಾನಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ವ್ಯಾಪಾರ ಬೆಳೆದಂತೆ ಅದರ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮುದ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೊರೆದ ಸಂಕೇತ ಲಿಪಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುವು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಗ್ರಾಮಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿ ವೃತ್ತಿ ಕುಶಲತೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಕ್ರಮೇಣ ಗ್ರಾಮಗಳ ಗಾತ್ರ ಬೆಳೆದು ಸಣ್ಣ ನಗರಗಳು, ಅವುಗಳ ಸುತ್ತ ಕೋಟೆ ಕೊತ್ತಲಗಳು, ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅರಮನೆ, ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತಿತರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಭವನಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಅದೇ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ನೀರಾವರಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ 3ನೆಯ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ತರುವಾಯ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲೇ ಅನ್ಯಾದೃಶವಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಯುತವಾದ ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರಿತು. ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ರಾವಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹರಪ್ಪ, ಸಿಂಧ್‍ನಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ, ಚಾನ್ಹುದಾರೊ, ಮಕ್ರಾನ್, ಕಡಲುತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಸೋಟ್ ಕೋಜಂಡಾರ್, ಸೋಟ್‍ಕೋಖೋ, ಬಾಲಕೋಟ, ಮತ್ತು ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ದಾಬರಕೋಟ್, ಕೋಟ್‍ದೀಜಿ ಮುಂತಾದ ಹತ್ತಾರು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಪ್ಪಾ, ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ ಇವು ಆ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಅವಳಿ ರಾಜಧಾನಿಗಳೆಂದೂ ಚಾನ್ಹುದಾರೊ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರವೆಂದೂ ಸೋಟ್‍ಕೋಜಂಡಾರ, ಸೊಟ್ಕೋಖೋ ಮತ್ತು ಬಾಲಕ್ಕೋಟ್ ರೇವುಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದೂ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿವೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭೂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಗರಯೋಜನೆಯ ರೂಪುರೇಷೆಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದಿವೆ. ನಗರವನ್ನು ರಾಜ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ವರ್ಗವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಉನ್ನತ ದುರ್ಗ ಪ್ರದೇಶ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು, ನಗರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಾಧಕವಾದ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು, ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಣಜಗಳು ಮುಂತಾದವು ದುರ್ಗದೊಳಗಿದ್ದುವು. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಕೆಳಗಣ ಪಟ್ಟಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಡೀ ನಗರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಗಲವೂ ನೇರವೂ ಆದ ರಸ್ತೆಗಳ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಎರಡಂತಸ್ತುಗಳ ವಾಸಗೃಹಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನೀರಿನ ಬಾವಿ, ಸ್ನಾನಗೃಹ, ಶೌಚಗೃಹ, ಪಾಕಶಾಲೆ, ಶಯ್ಯಾಗೃಹ ಮೊದಲಾದ ಕೋಣೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಬೆಳಕುಗಳಿಗಾಗಿ ತೆರೆದ ಪ್ರಾಂಗಣವಿದ್ದ ಈ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಹೊರಟ ಅಡ್ಡರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಏಣಿಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಳೆಯ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ನೀರನ್ನು ಹೊರಗೊಯ್ಯಲು ನೆಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳವೆ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ನಾನಗೃಹ ಮತ್ತು ಈಜುಕೊಳಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಲಿಖಿತ-ಅಲಂಕೃತ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತೂಕದ ಮತ್ತು ಅಳತೆಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜಲಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಸಾರಿಗೆ, ಭಾರ ಹೊರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದುವು. ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಚಿನ್ನ ತಾಮ್ರ, ಕಂಚು, ಶಂಕು, ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಇವುಗಳ ಆಭರಣಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು. ದೂರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರಸಂಚಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ವಸತಿಯಿತ್ತು. ಇವು ಸಂಪದಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೆರವಾಗಿದ್ದುವು. ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸೌಕರ್ಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆ ಇತರ ಸಮಕಾಲೀನ ನಾಗರಿಕತೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಗತಿಪರವಾದ್ದೆಂಬುದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಈಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಈ ನಾಗರಿಕತೆ ಇಡೀ ಉಪಖಂಡದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಅನಂತರಕಾಲದ ಭಾರತೀಯ (ಹಿಂದು) ಸಂಸ್ಕøತಿಗೆ ಇದು ಹಲವಾರು ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇದರ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ 2500-1500. ಈ ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಕ್ರಮೇಣ ಆಂತರಿಕ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಹಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ, ಹವೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ವರ್ಷಮಾರುತಗಳ ಪಥದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ದುರ್ದಶೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಣ ಆಕ್ರಮಣ ಇದನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿತೆಂದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರಾದರೂ ಈ ವಾದ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ. ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆ ಆಳಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಮೇಲೆ, ಕ್ರಿ.ಪೂ 2ನೆಯ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಕ್ರಿಪೂ 1200ರ ವೇಳೆಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಜೀವನದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಶುಪಾಲನ ಆರ್ಯರು ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಈಚಿನವರೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಕುರಿತ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರೆತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಆರ್ಯರ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆರಂಭಿಕ ವ್ಯವಸಾಯಪದ್ಧತಿ, ಪಶು ಮತ್ತು ಕುರಿ ಮೇಕೆಗಳ ಸಂಗೋಪನೆ, ಗ್ರಾಮಜೀವನ ಇವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುದುರೆ, ಎರಡು ಗಾಲಿಗಳಿದ್ದ ರಥ ಇವು-ಅವರ ಸಂಚಾರಸಾಧನಗಳು. ಬಿಲ್ಲುಬಾಣ ಕತ್ತಿ ಈಟಿಗಳು ಅವರ ಆಯುಧಗಳು. ಕ್ರಮೇಣ ಅವರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ರಾಜ್ಯ ಘಟಕಗಳು, ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೊಂದು ಪಂಗಡದವರು ನೆಲಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೊಹರ್‍ಡಾಂಬ್, ನಾಲ್, ರಾಣಾಗುಂಡೈ, ಷಾಹಿತುಂಪ್, ಚಾನ್ಹುದಾರೊ ಮೊದಲಾದ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಇರಾನ್ ಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರಸರಿಸಿದ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಸಮಾಧಿ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಈ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ಅಗೆದು ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿಲ್ಲವಾದರೂ ಇವು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗದ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಅವಶೇಷಗಳೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗದ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಕಾಲವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ ಒಂದನೆಯ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ನಡುಗಾಲದವರೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬಹುದು. === ಇತಿಹಾಸ === ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕದಿದ್ದರೂ ಆ ಪ್ರದೇಶ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಕೌರವರ ತಾಯಿ ಅ ಪ್ರದೇಶದ ಗಾಂಧಾರ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕುಮಾರಿ, ಜನಮೇಜಯನ ಸರ್ಪಯಜ್ಞದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ 7-6ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಅದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಿದ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಾಣಿನಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಲಾತುರದವನಾಗಿದ್ದು ತಕ್ಷಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಪಡೆದ. ಅವನಿಗೂ ಮೊದಲಿನ ಶಾಕಾಟಾಯನ ಮತ್ತು ಶೌನಕರು ಅದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದವರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಶಿಲೆ ಅಶ್ವಕ (ಅಸ್ಮಕ), ಗಾಂಧಾರ (ರಾಜಧಾನಿ; ಪುರುಷಪುರ-ಪೆಷಾವರ್) ಕಾಂಭೋಜ (ಹಜಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆ) ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದುವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಪರ್ಷಿಯದ ಸಾರ್ವ ಭೌಮನಾದ, ಅಕೆಮಿನಿಡ್ ವಂಶದ ದರ್ಯಾವುಷ್ ಭಾರತದತ್ತ ಲಕ್ಷ್ಯಹರಿಸಿ ಗಾಂಧಾರ, ಮಕ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ತರುವಾಯ ಕ್ರಿ.ಪೂ 330ರಲ್ಲಿ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ದಾಳಿಯವರೆಗೂ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಪರ್ಷಿಯನರ ಅಧೀನವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಕ್ರಿ.ಪೂ 326ರಲ್ಲಿ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಂಭಿಯ ತಕ್ಷಶಿಲಾ ರಾಜ್ಯ, ಝೀಲಂ ಮತ್ತು ರಾವಿ ನದಿಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಪುರೂರವನ ರಾಜ್ಯ, ಹಿಂದೂಕುಷ್ ಪರ್ವತ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಶಿಗುಪ್ತನ ರಾಜ್ಯ, ಅಷ್ಟಕ ರಾಜನ ಪುಷ್ಕಲಾವತಿ ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ಅಶ್ವಕಾಯನ, ಮಸ್ಸಗ, ವಾರಣ, ಕಠ, ಮಲ್ಲ (ಮಾಳವ), ಕ್ಷುದ್ರಕ, ಸಿಬಿ, ಅರ್ಜುನಾಯು, ಅಂಬಷ್ಟ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ಮೂಷಿಕ, ಮುಂತಾದ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಜನರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದು ಗ್ರೀಕರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಂಭಿ, ಶಶಿಗುಪ್ತ, ಮುಂತಾದವರ ವಿದ್ರೋಹದಿಂದ ಗ್ರೀಕ್ ಸೈನ್ಯ ವಾಯವ್ಯಭಾರತವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಗ್ರೀಕರ ಅಧಿಕಾರ ಕುಸಿಯತೊಡಗಿತು. ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲೂ ಪಿಥೋನ್ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲೂ ಹಿಂದೂ ರಾಜರಾದ ಅಂಭಿ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯಲ್ಲೂ ಪುರೂರವ ಝೀಲಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಗ್ರೀಕ್ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್ ನಿಕೇಟರನನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ 305ರಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಹುಭಾಗ ಮೌರ್ಯಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಯಿತು. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಗಾಂಧಾರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಘಟಕವಾಗಿತ್ತು. ಬಿಂದುಸಾರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲುಂಟಾದ ದಂಗೆಯನ್ನು ಯುವರಾಜ ಅಶೋಕ ಅಡಗಿಸಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಅಶೋಕನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವನ ಅಧಕ್ಷ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾಯವ್ಯ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ರಾಜ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡುವು. ಪಾಟಲಿ ಪುತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಯಮಿತ್ರ ಶುಂಗ ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಗ್ರೀಕರು ವಾಯವ್ಯ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಆಂಟಿಯೋಕಸನ ಅಳಿಯನಾದ ಡೆಮಿಟ್ರಿಯನ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ 190) ಪಂಜಾಬ್, ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಾಗ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯಾದ ಗ್ರೀಕರ ಆಡಳಿತ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅನಂತರ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಗ್ರೀಕ್ ದಳಪತಿ ಯುಕ್ರಿಟೈಡಿಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಶಿಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡುದರಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗ್ರೀಕ್ ಆಡಳಿತಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಅಪೋಲೊಡೋಟಸ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಂಟಿಯಾಲ್ಕಿಡಾಸ್ ಪ್ರಮುಖರು. ಕ್ರಿ.ಪೂ 80ರ ವೇಳೆಗೆ ಆರಕೋಸಿಯ ಪ್ರದೇಶದ ಶಕರು ತಕ್ಷಶಿಲೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದ ಮಾವೆಸ್ ಮತ್ತು 1ನೆಯ ಅeóÉಸ್ ದೊರೆಗಳ ಅನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ.20-30ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಿಯನರು ಗೊಂಡೋಫರೆಸ್‍ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಶಕರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ವಾಯವ್ಯ ಭಾರತವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪಾರ್ಥಿಯವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 44ರಲ್ಲಿ ತ್ಯಾನದ ಅಪೋಲಿನಿಯಸ್ ತಕ್ಷಶಿಲೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪಾರ್ಥಿಯನರ ತರುವಾಯ 60ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಕುಷಾಣರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮೊದಲು ಕುಜುಲ ಕಡ್‍ಫೀಸಿಸನೂ ತರುವಾಯ ವಿಮ ಕಡ್‍ಫೀಸಿಸನೂ ಕುಷಾಣರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಬಹುಶಃ 78ರಲ್ಲಿ ಕುಷಾಣ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ 1ನೆಯ ಕುನಿಷ್ಕ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಕುಷಾಣರಾಜ್ಯ ಇಡೀ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಈಗಿನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕುಷಾಣ ಯುಗವನ್ನು ಸುವರ್ಣ ಯುಗವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಕುಷಾಣರು ಹಿಂದೂ ಮತದ ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೂ ಕನಿಷ್ಕನ ಕಾಲದಿಂದ ಬೌದ್ಧ ಮತವನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಬಹಳ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದರು. ವಸುಬಂಧು, ಅಶ್ವಘೋಷ ಇವರು ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತಿಗಳು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಾರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಪರಂಪರೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗಾಂಧಾರ ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತವಾದ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಮಹಾಯಾನ ಬೌದ್ಧಪಂಥ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಅದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬುದ್ಧನ ಮಾನವರೂಪದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಪುರುಷಪುರ (ಪೆಷಾವರ್) ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ. ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅನೇಕ ಬೌದ್ಧಸ್ತೂಪಗಳೂ ವಿಹಾರಗಳೂ ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ತಕ್ಷಶಿಲೆ, ಮಥುರಾ ಇವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಕನಿಷ್ಕನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಹುವಿಷ್ಕ ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕುಷಾಣ ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ವಾಸುದೇವನ ಮರಣದ ಅನಂತರ (225) ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ಷೀಣಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕುಷಾಣ ರಾಜ್ಯ 5ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಉಳಿದು ಬಂತು. ಆ ವೇಳೆಗೆ 226ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಸ್ಸೇನಿಯನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಗಧದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಬಹಳ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದುವು. 400ರಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಶಿಲೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟ ಚೀನಿ ಬೌದ್ಧಯಾತ್ರಿಕ ಫಾಹಿಯಾನ್ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೊದಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಚೀನದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಟ ಹೂಣರು 450ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪರ್ಷಿಯ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದಾಳಿಮಾಡಿದರು. ಪರ್ಷಿಯವನ್ನು ಗೆದ್ದು ಹಿಂದೂಕುಷ್ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಗಾಂಧಾರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗುಪ್ತ ದೊರೆ ಸ್ಕಂದಗುಪ್ತ 460ರಲ್ಲಿ ಹೂಣರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯದಂತೆ ತಡೆದ. ಅವರ ನಾಯಕ ತೋರಮಾನ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಚೀನಾಬ್ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವೈಯಾದಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಮಗ ಮಿಹಿರಕುಲ 515ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಿಯಾಲ್‍ಕೋಟ್‍ನಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಪಂಗಡದ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಖೆ ಗಾಂಧಾರದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಕಿದಾರ ಕುಷಾಣಶಾಹಿ ಮನೆತನದವರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೂಣ ರಾಜ್ಯ 563-67ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು. ಹರ್ಷನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯವಿತ್ತು. ಹರ್ಷ ಅದನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನೆಂದು ಬಾಣ ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಯೆನ್‍ತ್ಸಾಂಗ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಕುಷ್ ಪರ್ವತಗಳ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಪಿಶ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನ ರಾಜ್ಯಗಳಿದ್ದುವು. ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳಿದ್ದುವು. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸಿಂಧೂ ರಾಜ್ಯ ಮುಲ್ತಾನದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಇಡೀ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಇಡೀ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶ ಅದರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಚಾಚ್‍ನಾಮಾ ಅದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳಿದ್ದುವು. ಸಿಂಧೂ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಬಲ ದೊರೆ ಚಾಚ್ ಸತ್ತ ಅನಂತರ ಅವನ ಮಗ ದಾಹರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (700-708) ಅರಬರು ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಅರಬರು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಸಿಂಧ್ ವಿರುದ್ಧ 643ರಲ್ಲಿ ನೌಕಾದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ವಿಫಲರಾದರು. ಮತ್ತೆ 663ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಭೂ ಸೈನ್ಯ ಸೋತಿತು. ಮೂರನೆಯ ಸಲ ಅರಬರ ದಾಳಿ 708ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ 712ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಹಮ್ಮದ್-ಇಬ್ನ್-ಕಾಸಿಮನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜಯ ಗಳಿಸಿತು. ಆದರೆ 750ರ ವೇಳೆಗೆ ಅವರು ಶಕ್ತಿಗುಂದಿದರು. ಸಿಂಧ್‍ನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಹತೋಟಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಬಲಾತ್ಕಾರ ಮತಾಂತರಗಳಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಮತ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. ಆಗ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕಾಬುಲ್, ಕಾಬುಲ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅರಬರು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಬಾಗ್ದಾದ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬಾಸಿದ್ ಕಲೀಫರು 749ರಿಂದ ಪ್ರಬಲರಾಗತೊಡಗಿದಾಗ ಮತ್ತೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇವರು ಬಲಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಕಾಬುಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಬುಲ್ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಲೀಫರಿಗೆ ಕಪ್ಪ ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 870ರಲ್ಲಿ eóÁಬುಲ್ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. ಅಲ್ಲೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು. ಕಾಬುಲ್ ರಾಜ್ಯ ಹಿಂದೂಶಾಹಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿತು. ಆದರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಿಂಧ್‍ನಲ್ಲಿ ಅರಬರು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರ ರಾಜಧಾನಿ ಮನ್ಸುರಾ (ಈಗಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಹೈದರಾಬಾದಿನಿಂದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 69ಕಿಮೀ.ದೂರ) ಇವರು ಗುರ್ಜರ-ಪ್ರತೀಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾಲ ವಂಶದವರೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೋರಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅಬ್ಬಾಸಿದರ ಪತನದ ಅನಂತರ (ಸು.830) ಅಲ್ ಮಮೂನ್ ಕಲೀಫನಾದಾಗ ಸಿಂಧ್ ಅವನ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಮೂಸನ ವಶವಾಯಿತು. ಸಫರಿದ್ ಕಲೀಫರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (872-903) ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮನ್ಸುರಾ ಮತ್ತು ಮುಲ್ತಾನ್‍ಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳೂ ಹಿಂದೂ ರಾಜರ ಭಯದಲ್ಲಿ ಬಾಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಆಕ್ಸಸ್ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 999ರಲ್ಲಿ ಘಜಿû್ನ ಮನೆತನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ವೇಳೆಗೆ ಈ ರಾಜ್ಯಗಳು ಬಲಗುಂದಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಮಹಮ್ಮದನ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಮಹಮ್ಮದನ ಮೊದಲನೆಯ ದಾಳಿ 1000 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅವನ ನಿರಂತರ ದಾಳಿಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶ ಅವನಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಅದು 1200ರ ವರೆಗೂ ಮುಸ್ಲಿಮರ 1200ರ ವರೆಗೂ ಮುಸ್ಲಿಮರ ವಶದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. ಘೋರಿ ಮನೆತನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ 1178ರಲ್ಲಿ ಘೋರಿ ಮಹಮೂದ ವಾಯವ್ಯ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿ ಚಾಳುಕ್ಯ ಇಮ್ಮಡಿ ಮೂಲರಾಜನಿಂದ ಸೋತು ಹಿಂದಿರುಗಿದರೂ 1192ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಭಾರತ ಅವನ ವಶವಾಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶ ಅವನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಯಿತು. ಮಂಗೋಲರು 1229ರಿಂದ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1247ರಿಂದ ಅದು ಅವರ ವಶವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿದ್ದಾಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಹುಭಾಗ ಖಿಲ್ಜಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. 1303ರಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲರು ದೆಹಲಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದುದರ ಫಲವಾಗಿ ಜಾಗೃತನಾದ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ತನ್ನ ವಾಯವ್ಯಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದತ್ತ ಗಮನಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. 1305ರಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲರು ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮುಖಾಂತರ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕಡೆಗೆ ನುಗ್ಗಿದರು. ಆಗ ಪಂಜಾಬು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮಂಗೋಲರ ನಾಯಕರಾದ ಅಲಿ ಬೇಗ್ ಮತ್ತು ತರ್ತಾಖರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ಮರುವರ್ಷ ಮಂಗೋಲರ ಒಂದು ದಳ ಸಿಂಧ್ ಮುಲ್ತಾನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಇನ್ನೊಂದು ದಳ ನಾಗೋರಿನ ಮೂಲಕವೂ ನುಗ್ಗಿದಾಗಲೂ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ 1327ರಲ್ಲಿ ತರ್ಮಾಷಿರೀನನ ನಾಯಕತ್ವದ ದಳ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ದೆಹಲಿಯ ವರೆಗೂ ನುಗ್ಗಿ ತುಗಲಕ್ ಮಹಮ್ಮದನಿಂದ ವಿಪುಲೈಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಲೂಟಿ ಹೊಡೆದು ಹಿಂದಿರುಗಿತು. ಮಂಗೋಲರ ಉಪಟಳವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ತುಗಲಖ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ 1337ರಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತರುವಾಯ ತೈಮೂರ 1398ರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್, ಮುಲ್ತಾನ್ ಮುಖಾಂತರ ನುಗ್ಗಿ ದೆಹಲಿಯನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದ. ಅನಂತರ ತುಗಲಕ್ ವಂಶ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ತೈಮೂರನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮಲ್ಲೂ ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಆಫ್ಘನ್ ಸರದಾರ ದೌಲತ್ ಖಾನ್ ಲೋದಿ ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿದ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶ ಅವನ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಖಜಿರ್‍ಖಾನ್ 1414ರಲ್ಲಿ ದೌಲತನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಸಯ್ಯಿದ್ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶ ಅವನ ವಶವಾಯಿತು. ಆ ಮನೆತನದ ಕೊನೆಯ ಸುಲ್ತಾನನಾದ ಆಲಂ ಷಾನನ್ನು ಬಹಲೋಲ್ ಷಾ ಘಾಜಿ 1451ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ತಳ್ಳಿದ. ಲೋದಿ ಮನೆತನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶ ಆ ಮನೆತನದ ವಶವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಘಜ್ನಿಮಹಮ್ಮದನ ದಾಳಿಗಳ ತರುವಾಯ 1010ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ, ಹಿಂದೂ ಮೂಲದವರಾದರೂ ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದ, ಎರಡು ಮನೆತನಗಳು ಆಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಮನ್ಸುರಾದಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಸೂಮ್ರ ಮನೆತನ. ಈ ಮನೆತನದವರು ಮೊದಲು ಪರಮಾರ ರಜಪುತ ವಂಶದವರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವರು ಪ್ರಾಯಶಃ ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನುಭವಿಸುತ್ತ 1335ರ ವರೆಗೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ತರುವಾಯ ಸಮ್ಮಾ ವಂಶದವರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರು 1527ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರು ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿನ ನವಾಬರು ಇವರ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುಲ್ತಾನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಾಜ್ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಘಜ್ನಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಷೇಕ್ ಹಮೀದ್ ಲೋದಿಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅವನ ತರುವಾಯ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಈ ಮೊದಲು ಹೇಳಿದಂತೆ ಮುಲ್ತಾನ್ ಅನೇಕ ಸಲ ಮಂಗೋಲರ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಆ ಮನೆತನದವರ ಅದೃಷ್ಟ ಏರಿಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು 1525ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿ ಮೊಗಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಬಾಬರನ ಆಕ್ರಮಣದ ಫಲವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು. ಮೊಗಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕಾಲದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಸಮರಕಂಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಬರ್ ಮುಲ್ತಾನ್ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಆ ಪ್ರದೇಶ ಅವನ ವಶವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಬಾಬರ್ ಮತ್ತು ಹುಮಾಯೂನರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧಮಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ಮುಲ್ತಾನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಗಾಗ ಮೊಗಲರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಹುಮಾಯೂನ್ ಸಿಂಹಾಸನಚ್ಯುತನಾದಾಗ, ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಟ್ಟವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಾಜ್ಯ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಅವನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನೆರವು ನೀಡದಿದ್ದರೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವನ ಕೈ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಅಧಿಕಾರದ ಪುನರ್ಗಳಿಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲೂ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತ್ತು. ಅಕ್ಬರನ ಸಿಂಹಾಸನಾರೋಹಣ ಕಾಲದಿಂದ (1556) 1707ರ ವರೆಗೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶ ಮೊಗಲರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತಾದರೂ ವಾಯವ್ಯ ಸರಹದ್ದಿನ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಠಾಣ ಪಂಗಡಗಳು ನೆಲೆಸಿದ್ದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅನಂತರ ಬಹವಾಲ್ ಪುರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಾಜ್ಯವೂ ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಿಖ್ ರಾಜ್ಯವೂ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡುವು. ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳೇನೂ ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗೆ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದಾಗ ವಾಯವ್ಯ ಭಾರತ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಿದೇಶಿ ದಾಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಯಿತು. ಪರ್ಷಿಯದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ನಾದಿರ್ ಷಾ ಪಂಜಾಬ್, ಮುಲ್ತಾನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು 1739ರ ಮಾರ್ಚ್‍ನಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯವರೆಗೂ ನುಗ್ಗಿ ಬಂದ. ದೆಹಲಿ ಅವನ ವಶವಾಯಿತು. ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೊಳ್ಳೆಗೆ ಒಳಗಾದುವು. ನಾದಿರ್ ಷಾನ ಮರಣಾನಂತರ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡ ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ ಅಬ್ದಾಲಿ ಪೆಷಾವರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಲಾಹೋರ್‍ವರೆಗೂ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ 1747ರಿಂದ 1767ರ ವರೆಗೆ ಏಳು ಬಾರಿ ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದ. ಅಬ್ದಾಲಿ 1752ರಲ್ಲಿ ಮೀರ್ ಮನ್ನು ಎಂಬವನನ್ನು ಪಂಜಾಬಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ. ಆ ದಾಳಿಗಳ ಫಲವಾಗಿ ವಾಯವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊಗಲರ ಅಧಿಕಾರ ಬಲಗುಂದಿ ಸಿಖ್ ರಾಜ್ಯ ಬಲಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ 1785ರಲ್ಲಿ ವಾಯವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಕ್ಕರಿಗೂ ದೆಹಲಿಯ ವರೆಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದ ಮರಾಠರಿಗೂ ಒಂದು ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿತ್ತು. 1797ರೊಳಗೆ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಕಚ್ಚಾಡತೊಡಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಡಿಗಡಿಗೂ ಬೇರೆಯವರ ದಾಸ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಬೂಲ್ ರಾಜ್ಯ ಬಲಗೊಂಡಿದ್ದು, ವಾಯವ್ಯ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಅದರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಹೆಸರಿಗೆ ಕಾಬೂಲಿನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನಾಲ್ಕು, ಅನಂತರ ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಖೈರ್‍ಪುರ (ಉತ್ತರಸಿಂಧ್), ಹೈದರಾಬಾದ್ (ದಕ್ಷಿಣ ಸಿಂಧ್) ಮತ್ತು ಮೀರ್‍ಪುರ ಇವು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಆ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಅವುಗಳ ಅಮೀನರು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ, ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನರ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಆಫ್ಘನ್ನರ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಾಹದ ಫಲವಾಗಿ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಖರ ದೊರೆ ರಣಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಬಲನಾಗಿ ಸಿಂಧ್‍ನ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಕಿದ್ದ. ಇಂಥ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ 1843ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಆಗಿದ್ದ ಎಲ್‍ನ್‍ಬರೋ ಮತ್ತು ದಳಪತಿ ಚಾಲ್ರ್ಸ್ ನೇಪಿಯರ್ ಇವರು ಸಿಂಧನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. 1839ರಲ್ಲಿ ರಣಜಿತ್‍ಸಿಂಗ್ ಸತ್ತಮೇಲೆ ಗೊಂದಲಮಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪಂಜಾಬ್ 1841ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಶವಾಯಿತು. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ವಾಯವ್ಯ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಪಠಾಣ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಂಗೆಯೆದ್ದು ಲೂಟಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಫ್ಘನರೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸಿದ ಅನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಡ್ಯೂರಾಂಡ್ ರೇಖೆಯನ್ನು ಗಡಿಯೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಆ ಪ್ರದೇಶ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಳಪಡಲಿಲ್ಲ. ಅನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಶಾಂತಿ ಮುಂದುವರಿದರೂ 1919, 1925, 1930-31, 1933 ಮತ್ತು 1936-37ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ದಂಗೆಗಳಾದುವು. 1915ರಲ್ಲಿ ಅಮೀರ್ ಹಬೀಬುಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಡುವೆ ವೈಮನಸ್ಯವುಂಟಾಯಿತು. ಅವನ ಮಗ ಅಮಾನುಲ್ಲಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 1919ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಆಫ್ಘನ್ ಯುದ್ಧ ನಡೆದು ಅಮಾನುಲ್ಲಾ ಸೋತ. ತರುವಾಯ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ ಬಿರುಸಿನಿಂದ ನಡೆದಿತ್ತು. ಮೊದಲು ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರೂ 1930ರ ಸುಮಾರಿನಿಂದ ಮಹಮ್ಮದ್ ಆಲಿ ಜಿನ್ನಾರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನಿಟ್ಟರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮತಭೇದ ನೀತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿಗಳ ಕೈಬಲಗೊಂಡಿತು. ಮೊದಲು ಭಾರತೀಯ ನಾಯಕರು ದೇಶದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರಾದರೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಖಂಡ ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ, 1947ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಅನಂತರದ ಸುಮಾರು ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೇ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. 1971ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶ]]ವಾಯಿತು. == ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪ == ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶದ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಕ್ರಿ.ಪೂ 2500ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದ ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ ಹರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನಗಳು ಆಗಿನವರ ನಗರ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಆಯಾಕಾರದ ನಗರದ ಸುತ್ತ ಸಂರಕ್ಷಕ ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನೂ ಬತೇರಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಗರದೊಳಗೆ ಅಗಲವಾದ ನೇರ ರಸ್ತೆಗಳು, ಅವನ್ನು ಸಂಧಿಸುವ ಅಡ್ಡರಸ್ತೆ. ಓಣಿಗಳು ಇವು ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಯಾಕಾರದ ವಠಾರಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದ್ದುವು. ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಒಂದೋ ಎರಡೋ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದ ಮನೆಗಳ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ತೆರೆದ ವಿಶಾಲವಾದ ಅಂಗಣಗಳಿಂದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಗಾಳಿ ಬೆಳಕುಗಳು ಒದಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ನೀರಿನ ಬಾವಿ, ಸ್ನಾನಗೃಹ, ಶೌಚಗೃಹ, ಅಡುಗೆಮನೆ, ಮೇಲಂತಸ್ತಿಗೆ ಹೋಗಲು ಸೋಪಾನ ಪಂಕ್ತಿಗಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ನೀರನ್ನು ಹೊರಗೊಯ್ಯಲು ಕೊಳವೆ ಚರಂಡಿಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳ ಚರಂಡಿಗಳು ಇದ್ದುವು. ನಗರದ ರಸ್ತೆಗಳ ತಿರುವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರರ ಕೊಠಡಿಗಳಿದ್ದುವು. ಚರಂಡಿಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ಸ್ವಚ್ಛಮಾಡಲು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಆಳುಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಯ ಕಸವನ್ನು ಹೊರಸಾಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತು. ರಾಜವಂಶದವರ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ವಸತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಒಳಕೋಟೆ ಆವರಣವನ್ನು ಎತ್ತರವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವರ್ಗದವರ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲದೆ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭವನಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅರಮನೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರ ವಿಹಾರಗೃಹ, ಸ್ನಾನದ ಕೊಳ, ಧಾನ್ಯಗಳ ಕಣಜ ಮೊದಲಾದವು ಗಮನಾರ್ಹ. ಅವರು ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಲ್ಲೂ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಉಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲದಿರುವುದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ, ದೊರೆತಿರುವ ಕೆಲವು ಶಿಲಾಮೂರ್ತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಗಡ್ಡಧಾರಿ ಪುರೋಹಿತ ಮೂರ್ತಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಾನವನ ತಲೆ ಇವು ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳು, ಹರಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ರುಂಡವಿಲ್ಲದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮಾನವದೇಹದ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಕೃತಿಗಳು. ಕಂಚಿನ ನರ್ತಕಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜ ನಿರೂಪಣೆ. ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಮನುಷ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗೊಂಬೆಗಳು ಉತ್ತಮ ಕಲಾವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸೂಸುವ ಅವರ ಕಲಾ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ಮೇದಶ್ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಜೀವಂತ ಸತ್ವಪೂರ್ಣ ನಿರೂಪಣೆಯ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕದ ಮೊದಲ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಷಾಣರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಗಾಂಧಾರ ಶಿಲ್ಪದ ವರೆಗೂ ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿ.ಪೂ 5ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತಕ್ಷಶಿಲೆ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಪರ್ಷಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಾರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ನಗರವಾದ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ನಗರ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಅರಮನೆ, ದೇವಾಲಯ, ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಕೊತ್ತಲ ಕಂದಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇವೂ ಕಂಡುಬಂದವು. ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ 2ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗ್ರೀಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆ 6.4 ಮೀ ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಆಯಾಕಾರದ ಕೊತ್ತಲಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಉದ್ದ ಅಡ್ಡದ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಆಯಾಕಾರದ ವಠಾರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲಗೃಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಗರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ತಪ್ಪಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಸ್ತೂಪ, ಚೈತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಹಾರಗಳು ಕುಷಾಣರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ಈ ಶಾಂತ, ನಿಸರ್ಗ ಸುಂದರ ಪ್ರದೇಶ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿದುದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ಬೌದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಪೈಕಿ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಧರ್ಮರಾಜಿಕ ಸ್ತೂಪ ಮತ್ತು ವಿಹಾರಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾದವು. ಅಶೋಕನಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಈ ಕಟ್ಟಡ ಸಮೂಹ ಕುಷಾಣರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಣದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‍ಸ್ತೂಪ, ಸುತ್ತ ಸಣ್ಣ ಸ್ತೂಪಗಳ ಸಾಲುಗಳು ಚೈತ್ಯಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೋಣೆಗಳಿದ್ದ ವಿಹಾರ ಅಥವಾ ಭಿಕ್ಷು ವಸತಿಗಳು ಇದ್ದುವು. 5-6ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಣರ ದಾಳಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಗುವವರೆಗೂ ಈ ಬೌದ್ಧ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದುವು. ಈ ಬೌದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಇತಿಹಾಸಕಾಲದ ಮೊದಲ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳು. ಇವಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಗಾಂಧಾರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಕುಷಾಣ ದೊರೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಗ್ರೀಕ್ ಕಲಾ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ನೂರಾರು ಬುದ್ಧ, ಬೋಧಿಸತ್ವ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೌದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಗಾಂಧಾರ ಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಚುನಾರಿನ, ಅಮೃತಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ಗಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಈ ಕಲೆ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿತ್ತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ದೊರೆತಿವೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಗಚ್ಚಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಂದವಾಗಿವೆ. ಗಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ರೂಪಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ವಿರಳವಾದುವು. ಈ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮಹಾಯಾನ ಬೌದ್ಧಪಂಥದಿಂದ ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆದವಾದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನು 150-450ರ ಅವಧಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪೌರಸ್ತ್ಯ-ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪರಂಪರೆಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆ ಎಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಉಳಿದು ಬಂದ ವಿಷಯ ಮೀರಪುರ ಖಾಸ್ ಎಂಬಲ್ಲಿಯ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ತೂಪದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಂದ ಖಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಅವಶೇಷಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ತರ ಸಿಂಧ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಇವುಗಳ ಕಾಲ ನಿರ್ಣಯ ಕಠಿಣವಾದರೂ ಇವುಗಳ ಇಸ್ಲಾಮೀ ವಾಸ್ತು ಶೈಲಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಇವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ 8-10ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಸಿಂಧ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪು 12-14ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಝೀಲಂ ದಂಡೆಯ ಪೂರ್ವದ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಸಿಂಧೂ ನದಿದಡದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಗುಂಪು ಎಂದು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವದ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡ ಹ್ಯೂಯೆನ್‍ತ್ಸಾಂಗನ ಸಿಂಘಪುರ ಅಥವಾ ಈಗಿನ ಮಲ್ಲೋಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾಳುದೇವಾಲಯ. ಇಬ್ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಹಿಂದೆ ಸರಿದ ಚಾಚುಭಾಗಗಳು, ಗಾಡಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಪತ್ರಕ ಕಮಾನು ಇರುವ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಶೈಲಿಯ ನಾಲ್ಕು ಚದುರಗಳ ಕಟ್ಟಡ ಇದು. ಇದರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಮೆಟ್ಟಿಲಾದ ಮತ್ತು ಪಿರಿಮಿಡಾಕೃತಿಯ ಶಿಖರ ಬಿದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಇದು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಗ್ರೀಕ್-ರೋಮನ್, ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ-ಹೀಗೆ ತ್ರಿವಿಧ ಪ್ರಭಾವಗಳ-ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದ ಲಲಿತಾದಿತ್ಯ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಬಹುಶಃ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮದ ಗುಂಪಿಗೆ ಅಟಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲ್ಲರ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಡೇರಾ ಇಸ್ಮೈಲ್‍ಖಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಿಲಾಟ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಫಿರ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವು ಮಧ್ಯ ಕಾಲೀನ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ನಾಗರ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಜೇನುಗೂಡಿನಾಕಾರದ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಲಂಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಗುಪ್ತಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಅರಗಂಬಗಳು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಂಭಕಾರ್ಯದ ಬೋದಿಗೆಗಳು, ಜೋತಾಡುವ ಲತಾಗುಲ್ಮಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಸುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮರಳ್ಗಲ್ಲು ಸಿಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಮೃದುವಾದ ಕಂಜೂರ್ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ಕಟ್ಟಡ ಶೈಲಿ ಈ ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಫಿರ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಶೈಲಿಯ ಒಂಬತ್ತು, ಮತ್ತು 38 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉತ್ತರ ಕಾಫಿರ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಮೇಲಿನ ಶಿಖರದ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರಲು ಚದರ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಚಾವಣಿಯ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರದ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡ ದಿಮ್ಮಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಉತ್ತಮ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವಿರಾವಾದದಿಂದ ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 22 ಕಿಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗೋರಿ ಎಂಬಲ್ಲಿಯ ಜೈನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕರಣ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಹೊರಚಾಚಿದಂತಿರುವ ಗುಮ್ಮಟಗಳಿರುವ ಹೊರ ಮಂಟಪ, ಸಣ್ಣ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭೂಮಿಜ ಶೈಲಿಯ ಶಿಖರಗಳು ಇವೆ. ಹೊರ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಅಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುವಂತೆ, 1715ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಿದಾಗ ರೂಪಿಸಲಾದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲದೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎರಡು ಕಾಫಿರ ಕೋಟೆಗಳ ಸುತ್ತಲಿರುವ ರಕ್ಷಣಾ ಕೋಟೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಸುಭದ್ರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿರುವ ಈ ಕೋಟೆಗಳು ಬಹುಶಃ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಆಕ್ರಮಣ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿ ವಾಸ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಪರದೆಯಂತಿರುವ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಿಹ್ರಾಬ್ ಪ್ರಾರ್ಥನ ಹಜಾರ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲಪ್ರಾಂಗಣಗಳಿರುವ ಮಸೀದಿ, ಜನರ ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಆವರಣ ಅಥವಾ ಮೃತರ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅರಬರು ಸಿಂಧ್‍ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಇಸ್ಲಾಮೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ತಂದರೆಂಬುದು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾದ ವಿಷಯ. ಆದರೆ 1000ದಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಪರ್ಷಿಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ತಲೆದೋರಿದುವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಆ ಕಾಲದವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ, ಅರಬ್ಬಿ ಮರಳ್ಗಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಬೆಟ್ಟಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮಂಜಸ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವುದು. ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಅಕ್ಬರನ ರಾಜಧಾನಿ ಫತೇಪುರ ಸಿಕ್ರಿಯಲ್ಲಿ(1570) ಕಾಣಬಹುದು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರವೇಶಕಾಲದಿಂದ (1001) ಮೊಗಲರ ಪ್ರಾರಂಭಕಾಲದವರೆಗಿನ (1526) ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾಲದವಾಗಿರಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರಗೊಳಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮುಲ್ತಾನಿನಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಗುರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನತಮವಾದ ಷಾ ಯೂಸುಫ್ ಗರ್ದಿಜಿಯ ಸಮಾಧಿ (1152) ಆಯಾಕಾರದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟಡ. ಅದರ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಜ್ಯಾಮಿರೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಿದ್ದ ಗಾಜಿನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಹ್ರಾಬ್ ಇತ್ತು. ಸುಮಾರು 1320-24ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ರುಕ್ನಿ ಅಲಮ್‍ನ ಸಮಾಧಿ ಘಿಯಾಸುದ್ದೀನನ ಆದೇಶದ ಮೇರೆ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕಟ್ಟಡ. ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದು ಬಹಳ ಅಂದವಾದ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣವೆನಿಸಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ದಿಬ್ಬದ ವಾಯವ್ಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ 35 ಕಿಮೀ. ಎತ್ತರದ ಆ ಕಟ್ಟಡಭವ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಎಂಟು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳ ಕಟ್ಟಡದ ಪ್ರತಿ ಮೂಲೆಯಲ್ಲೂ ಮಿನಾರತುಗಳಿದ್ದುವು. ಗಾಜಿನ ಹೆಂಚುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತಿದ ಮರದ ಭಾಗಗಳು ಅದನ್ನು ಅಂದಗೊಳಿಸಿದ್ದುವು. ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ದೆಹಲಿಯ ಸಮಾಧಿಗಳ ಮುನ್ನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಈ ಭಾರತೀಯ ಇಸ್ಲಾಮಿ ನಿರ್ಮಾಣ ನಿಲುನೋಟದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯ ಯುಗ ಮತ್ತು ಮೊಗಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧ್‍ನಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಕಟ್ಟಡ ಕಲೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದುಬಂತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ್ದು ತಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮಸೀದಿ (1588). ಪ್ರಾರ್ಥನಮಂದಿರ, ಪ್ರಾಂಗಣ, ಮಂದಿರದ ಮೇಲೆ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಹೆಂಚುಗಳ ಅಲಂಕಾರ ಮನೋಹರವಾಗಿತ್ತು. ಷಹಜಹಾನನ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ 1644ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ತಳಪಾಯದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನಮಂದಿರದ ಮೇಲಿನ ಗುಮ್ಮಟ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಸಣ್ಣವು. ಅದರ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 93 ಗುಮ್ಮಟಗಳಿವೆ. ಅದರ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರ ಮತ್ತು ಒಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಇದು ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ತಟ್ಟದ ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 5 ಕಿಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸಮ್ಮಾ ನಗರದಲ್ಲಿ (ಸಾಮೂರ) 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತಟ್ಟದ ರಜವಂಶೀಯರ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸಂತರ ಸಾವಿರಾರು ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ. ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಅಥವಾ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಾಜಿನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು 16-17ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾಮ್ ನಿಜಾಮುದ್ದೀನನ ಸಮಾಧಿ(1508) ಇವುಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇದು ಚದರ ಕಟ್ಟಡ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲಿನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸಮಾಧಿಗಳ ಕಲ್ಲುಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಜಿನ ಹೆಂಚುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಲಂಕಾರದ ಅನುಕರಣೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಮಿರ್ಜಾ ಈಸಾ ಟರ್ಖಾನನ ಸಮಾಧಿ (1644). ಇದು ಅಷ್ಟು ಅಂದವಾದ ಕಟ್ಟಡವೇನಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸಮಾಧಿಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರತೀಕಗಳು. ಇರಾನಿನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಇವು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊಗಲರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪೈಕಿ ಲಾಹೋರಿನಲ್ಲಿರುವವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮೊಗಲ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತೀಕಗಳು. ಆ ಶೈಲಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ದುಂಡಾದ ಜೋಡು ಗುಮ್ಮಟಗಳು, ಹಿಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳ ಬಳಕೆ, ಹಿಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಚಾಚು ಕಿಟಕಿಗಳ ಬಳಕೆ, ಮತ್ತು ಮಥುರಾ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಂಪು ಮರಳ್ಗಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆ. ಅದರ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಅಲಂಕರಣವಿದೆ. ಪರ್ಷಿಯದ ಹಲವು ಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಹೆಂಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಈ ಮೂಲಕ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಷಹಜಹಾನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿರೋಧಿಸಿ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಹಗುರವಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಕೋಡುಗಳಿರುವ ಕಮಾನುಗಳು, ಚಿತ್ರ ಕೊರೆತ ಕಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹೂಬಳ್ಳಿಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮೂಲದ ಬಣ್ಣದ ಹೆಂಚುಗಳ ಅಲಂಕರಣ ಇವು ಅಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದುವು. ಆಗ್ರದ ತಾಜ್‍ಮಹಲ್ ಈ ಶೈಲಿಯ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊಗಲರ ಪ್ರಾಚೀನತಮ ನಿರ್ಮಾಣ ರೋಹ್ತಾಸ್ ಕೋಟೆ(1539). ಅದರ ಸುತ್ತಳತೆ 3.2 ಕಿಮೀ ಗೋಡೆಗಳು ಬುಡದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3 ಮೀ ದಪ್ಪವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದೂಕು ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾದ ಸೀಸವನ್ನು ಸುರಿಯಲು ರಂಧ್ರಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆಯ ಉತ್ತರಭಾಗವನ್ನು ಗೋಡೆಯಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಒಳಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಭವನ ಮತ್ತು ಸೋಪಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಎರಡು ಬಾವಿಗಳಿವೆ. ಲಾಹೋರಿನ ಕೋಟೆ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡ. ಅಕ್ಬರನ ಪೂರ್ವಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದಿರಬಹುದಾದರೂ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಗಳು ಈಗ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ರಣಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವನ್ನು 1812ರಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ 2 ಕಿಮೀ. ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ 1.2 ಕಿಮೀ ಅದರಲ್ಲಿ 13 ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ವಾಯವ್ಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾದಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ ಮತ್ತು ಒಳಕೋಟೆ, ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಸೀದಿಗಳು, ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತನ ನಿವಾಸ- ಇವು ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು. ಮೊಗಲರ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗ ಅಕ್ಬರ್-ಜಹಾಂಗೀರರ ಮತ್ತು ಷಹಜಹಾನ್-ಔರಂಗ್eóÉೀಬರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಕೋಟೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಷೇಖ್ ಮುಸಾ ಅಹಂಗರನ ಸಮಾಧಿ(16ನೆಯ ಶತಮಾನ) 7.6 ಮೀ ಚದರದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟಡ. ಅದರ ಹೆಂಚಿನ ಅಲಂಕರಣ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಳೆಯದು. ಒಳಕೋಟೆಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಮರಿಯಂ ಜûಮಾನಿ ಮಸೀದಿ (1614) ಜಹಾಂಗೀರನ ಕಾಲದ ಸರಳ ಕಟ್ಟಡ. ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಕೋನ ಗುಮ್ಮಟಗಳಿವೆ. ಅದರ ಒಳಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿರುವ ವರ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ನೈಜವಾಗಿ ಇವೆ. ಲಾಹೋರಿನ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ 5.6 ಕಿಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲಿಮಾರ್ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು 1637ರಲ್ಲಿ ಷಹಜಹಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ಸುಂದರವಾದ ವಿಹಾರ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಇದು ಭಗ್ನಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಳಕೋಟೆಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಬಾದ್‍ಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ (1673-74) ಔರಂಗ್eóÉೀಬನ ಕಾಲದ ಪ್ರಧಾನ ಕಟ್ಟಡ. ಇದು ಅಂಥ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು 161.5 ಮೀ ಚದರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಎತ್ತರವಾದ ಜಗತಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸುಂದರ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪ್ರಾರ್ಥನ ಗೃಹವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಮಸೀದಿಗಳು, ಸಮಾದಿಗಳು, ಗೋಪುರ-ಮಿನಾರತುಗಳು ಲಾಹೋರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಮೊಗಲರ ವಾಸ್ತುಕಲೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == 1947 ವಿಭಜನೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯೇ ಇಂದೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗದೆ ನಡೆದುಬರುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅಂದಿಗಂದಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತ ಲಷ್ಕರೀ ಆಡಳಿತ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಉಳಿದುಕೊಂಡದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರ್ಯ ಪೋಷಕವಾಗಬಲ್ಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿಲ್ಲ. ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಾಗಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಬೇಕಾದಷ್ಟು ಆಗಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಮೇಲಂತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಡಚಣೆಗಳಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಗತಿ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ 4 ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿದೆ. 5 ವರ್ಷದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, 5 ವರ್ಷದ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಿಕ್ಷಣ, 2 ವರ್ಷದ ಇಂಟರ್‍ಮೀಡಿಯೇಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸೆಕೆಂಡರಿ ಹಾಗೂ ಇಂಟರ್‍ಮೀಡಿಯೇಟ್ ಹಂತದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಪದವೀ ಮಟ್ಟದ ವೃತ್ತಿಶಿಕ್ಷಣವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅನಂತರ ಆರಂಭವಾಗುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟು. ಇವನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಇಲಾಖೆ, ರೈಲ್ವೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸೈನಿಕ ಇಲಾಖೆಗಳೂ ಕೆಲವು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ನ್ಯಾಯ, ವೈದ್ಯ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಕೃಷಿ- ಈ ವೃತ್ತಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ಉಂಟು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸೆಕೆಂಡರಿ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ ಮೀಡಿಯೇಟ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಬೋರ್ಡಿನವರು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರಚಿಸಿರುವ ಸಮಿತಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ನಿರ್ದೇಶಕರುಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಶಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಧನ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುವ ಖಾಸಗಿ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ರಾಜ್ಯಶಾಸನಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪಿಸಿರುವ ಕಾನೂನಿನಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಯಾಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಗವರ್ನರು ಕುಲಾಧಿಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕುಲಪತಿಗಳನ್ನು ಆತ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಮತ್ತು ಅಕಾಡಮಿಕ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‍ಗಳು ಇವೆ. 1965ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮಂಡಲಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಈಚೆಗೆ ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಆಯಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯವೇ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಶಾಲೆಗಳು ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ, ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶುಲ್ಕ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಾವಳಿಯನ್ನು ಅವು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜುಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಶುಲ್ಕದಿಂದಲೂ ಸರ್ಕಾರದ ಬೊಕ್ಕಸದಿಂದಲೂ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಡೀ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೊಡುವ ಶುಲ್ಕ ಸುಮಾರು 7% ಆಗುತ್ತದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ ಶುಲ್ಕ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದಲ್ಲದೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೇತನವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಯೋಗ 1960ರಲಿ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಜನ ಓದು ಬರಹ, ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಕಲಿತಿರಬೇಕು; ತನ್ನ ಹೊರಪ್ರಪಂಚದ ಪರಿಜ್ಞಾನ ಪಡೆದಿರಬೇಕು; ತನ್ನ ನಿತ್ಯವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತ ನಿತ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಜಾಣತನದಿಂದ ವಿವೇಚಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದಿರಬೇಕು; ತಮ್ಮ ದೈಹಿಕ ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು; ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವೃತ್ತಿ ಕೌಶಲವನ್ನೂ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಕುತೂಹಲಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದಿರಬೇಕು ಎಂದೂ ಈ ಗೊತ್ತು ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದೂ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉರ್ದು ಶಿಕ್ಷಣಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುವಮುಂಚೆ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಮಾಧ್ಯಮವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈಚೆಗೆ ಅದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಉರ್ದುವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣಮಾಧ್ಯಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಇದ್ದರೂ ಅಗತ್ಯವೆನಿಸುವ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಾದಿ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅನಂತರ ನಡೆಯುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರನ್ನು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರು. ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳು ತಾವೇ ನಡೆಸುವ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ರ್ತಿರ್ಣರಾದವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಹತ್ತನೆಯ ತರಗತಿಯ ಅನಂತರ ನಡೆಯುವ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2/3ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಥಮ ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುವರು. ಅವರು ಮಾತ್ರ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರುವ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಿಕ್ಕವರು ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬರತಕ್ಕವರೂ ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಉರ್ದು, ಅಂಕಗಣಿತ, ಸಮಾಜಪಾಠ, ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (4, 5 ನೆಯ ತರಗತಿಗಳಿಂದ), ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಕೆಲಸ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವರು. ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಉರ್ದು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಗಣಿತ, ಚರಿತ್ರೆ, ಭೂಗೋಳ ಪೌರ ನೀತಿ, ವಿಜ್ಞಾನ, ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಜೊತೆಗೆ ಐಚ್ಛಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಬೋಧಿಸುವರು. 9,10ನೆಯ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವಿಕಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ, ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕಲೆ, ಕೃಷಿ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಐಚ್ಛಿಕವಿಷಯಗಳನ್ನಾಗಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡವರು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಬೇಕಾದ ವಿಷಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನೂ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿರುವರು. ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಶನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು 10-12 ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಲು ಬಯಸುವವರು ವಿಜ್ಞಾನ, ಮಾನವಿಕ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮುಂತಾದ ಐಚ್ಛಿಕವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಮುಖವಾಗಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ಗ್ರಾಂಥಿಕವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುವ ಹಿರಿಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇವಲ ಉರುಹಚ್ಚುವ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಟೀಕಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 1960ರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಯೋಗ ಇಂಟರ್‍ಮೀಡಿಯೆಟ್ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿತು. ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿರುಚಿ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂಥ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರಕಲೆಂದು ಆಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ಯೋಗ, ಕಲೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಉಪಚಾರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲೆಂದು ಪ್ರತಿಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲೂ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಟ್ಟದ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೂ ವಿವಿಧ ವಿಷಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಪದವಿ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರವೇಶದ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಕೃಷಿ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ-ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದೊಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಅರಣ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ, ವ್ಯವಹಾರೋದ್ಯಮ ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನೂತನ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನೂ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ 12 ನೆಯ ತರಗತಿಯ ಅನಂತರ ನಡೆಯುವ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಸೇರಲು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ವರ್ಷದ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಅನಂತರ ಎರಡು ವರ್ಷದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಬ್ಯಾಚಲರ್ ಆನರ್ಸ್ ಪದವಿ ಮೂರು ವರ್ಷದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಎರಡನೆಯ ವರ್ಷದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪದವಿಗೆ ಸೇರಬಹುದು. ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ ತರಗತಿಗೆ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಬಹುದು. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನದ ವಿಸ್ತರಣಕಾರ್ಯ ಅಷ್ಟಾಗಿ ನಡೆದಿಲ್ಲವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇನೋ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉರ್ದು, ಬಂಗಾಳಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಇತಿಹಾಸ, ಪರ್ಷಿಯನ್, ಅರ್ಯಾಬಿಕ್, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಿತವಿಜ್ಞಾನ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಮನಶಾಸ್ತ್ರ, ವಾಣಿಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ-ಇವು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಸಂಗ ವಿಷಯಗಳು. ವೃತ್ತಿಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಔಷಧ ನಿರ್ಮಾಣಶಾಸ್ತ್ರ, ಉಪಚಾರಿಕೆ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಕೃಷಿ, ವಾಸ್ತು, ಸಂಗೀತ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಕಸಬು ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ವಿವಿಧ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರಿಗಾಗಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‍ಗಳನ್ನು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ತಂತಿಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯ ಕೆಲಸ (ವೈರಿಂಗ್) ಮರಗೆಲಸ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೆಲಸ, ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ ಕೆಲಸ, ಬೆಸುಗೆಯ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಾಲಯದ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಸಬು ಕಲೆಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಏರ್ಪಾಟು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮೊದಲನೆಯ ಹಂತದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ವೃತ್ತಿಗೆ ಮೀಸಲು. ಅಲ್ಲಿ ಬೋಧನ ಕ್ರಮ, ಶಿಕ್ಷಣ ತತ್ವ, ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸ ಪಾಠ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬೋಧನ ಕ್ರಮ. ಶಿಕ್ಷಣ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಇತಿಹಾಸ, ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸ ಬೋಧನೆ ಇವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಿ.ಎ, ಬಿ.ಎಸ್.ಸಿ., ಬಿ.ಕಾಮ್. ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದವರು ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಲು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುವರು. ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಅಧ್ಯಾಪಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಈಚೆಗೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಅವು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಪಠ್ಯವಸ್ತುವಿನ ನಿರ್ಮಾಣ, ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನೂ ತಜ್ಞರು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳಂತೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇಸ್ಲಾಂ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಸರ್ಕಾರ ಅವಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಧನ ಸಹಾಯ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಟ್ಟದ ಆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುರಾನು ಪಠನ ಮುಖ್ಯ ಬೋಧನ ವಿಷಯ. ಇಂಥ ಶಾಲೆಗಳು ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಕ್ತಾಬ್, ಮದ್ರಸಾ ಮತ್ತು ದವುಲ್‍ಉಲೂಮ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಟ್ಟದವು. ಇವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆಯ ಕುರಾನ್ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿವೆ. ಆಧುನಿಕ ವಿಷಯಗಳಾವುವನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸದಿದ್ದರೂ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜನತೆಗೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತುಂಬ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿವೆ. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ 1960ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಕಡ್ಡಾಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ 1975ರ ವೇಳೆಗೆ ವರ್ಷದ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ 1980ರ ವೇಳೆಗೆ 8 ವರ್ಷದ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಆಚರಣೆಗೆ ತರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನೂ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳ ಕಿರಿಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಆರಂಭಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಹಣದ ಅಭಾವ, ಜನತೆಯ ಬಡತನ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಿರಾಸಕ್ತಿ, ಅಧ್ಯಾಪಕರ ನಿರಾಕರ್ಷಕ ಬೋಧನ ವಿಧಾನ- ಇವೇ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಈ ಯೋಜನೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಿಲ್ಲ. 8ನೆಯ ತರಗತಿ ಮುಗಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಬಹುತೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸುವುದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗಾಧವಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಪಸರಣವೂ ವ್ಯರ್ಥವ್ಯಯವೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿವೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೂ ಆಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಅಂದಿಗಂದಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗೊತ್ತುಗುರಿಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವ ಯತ್ನವೂ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಹಣ ಒದಗಿಸುವುದೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಶಾಲಾಜೀವನ ಆಕರ್ಷಕವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ನೂತನ ರೀತಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ, ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪರೀಕ್ಷಾವಿಧಾನದಲ್ಲೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. 1966-1970ರ 3ನೆಯ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲೂ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1971-75ರ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲೆಳಸಿದ್ದ 4ನೆಯ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಯುವಜನ ಸೇನೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಲಹೆಯೂ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿತ್ತು. ಕ್ರೈಸ್ತಪಾದ್ರಿಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಶಾಲೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸಂಖ್ಯಾಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮೂಲ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಬೋಧನೆಗೆ ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೂ ನೆರವಾಗಲೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಬೋಧನೆಯ ಕಡೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸೇ. 45.7 ಮಂದಿ ಓದುಬರಹ ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2003ರ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸೇ. 59.8 ಮಂದಿ ಗಂಡಸರು, ಸೇ. 30.6 ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಶಿಕ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]</ref> {| class="toccolours" align="right" style="margin:1em" padding="0.5em" |+ ''National symbols of Pākistan'' |- | '''Father of the Nation''' | Muhammad Ali Jinnah | [[Image: Jinnah1945c.jpg|50px]] |- | '''Mother of the Nation''' | Fatima Jinnah | [[Image: Fatima jinnah1.jpg|50px|link=Special:FilePath/Fatima_jinnah1.jpg]] |- | '''National poet''' | Sir. Allama Muhammad Iqbal | [[Image: Iqbal.jpg|50px]] |- | '''National hero''' | Muhammad bin Qasim | [[Image: MUHAMMAD BIN QASIM.jpg|50px]] |- | '''National animal''' | Alpine Markhor | [[Image: Markhor Schraubenziege Capra falconeri Zoo Augsburg-02.jpg|50px]] |- | '''National bird''' | Chukar pheasant | [[Image: Keklik.jpg|50px]] |- | '''National predatory heritage State animal''' | Snow leopard | [[Image: Schneeleopard Koeln.jpg|50px]] |- | '''National predatory heritage State bird''' | Shaheen falcon | [[Image: Shaheen Falcon.jpg|50px]] |- | '''National aquatic marine mammal''' | Indus dolphin | |- | '''National reptile''' | Indus crocodile | [[Image: Mugger crocodile (Gando) in Chabahar, Iran- by Hadi Karimi.jpg|50px]] |- | '''National amphibian''' | Indus Valley toad | [[Image: Bufo stomaticus04.jpg|50px]] |- | '''National fish''' | Golden Mahaseer | [[Image: Tor Putitora.jpeg|50px]] |- | '''National tree''' | Himalayan Deodar Cedar | [[Image: Cedrus deodara India20.jpg|50px]] |- | '''National flower''' | Common Poet’s Jasmine | [[Image: Jasminum officinale.JPG|50px]] |- | '''National fruit''' | Mango | [[Image: Mango Maya.jpg|50px]] |- | '''National vegetable''' | Okra | [[Image: Bucket of raw okra pods.jpg|50px]] |- | '''National crop''' | Sugarcane | [[Image: Caña de azúcar.jpg|50px]] |- | '''National dish''' | Pākistani Beef Biryani | [[Image: Hyderabadi Chicken Biryani.jpg|50px]] |- | '''National beverage''' | Sugarcane Juice | [[Image:Sugarcanejuice.jpg|50px]] |- | '''National dress''' | Shalwar Qameez | [[Image: Pakistani dress.JPG|50px]] |- | '''National dance''' | Kathak folk traditional dance | [[Image: Arushi Nishank 2011.jpg|50px]] |- | '''National Instrument''' | Daf/Dafli | [[Image: People of Alk village (2).jpg|50px]] |- | '''National sport''' | Field Hockey (PHF) | [[Image: HOCKEY ARGENTINA PAKISTAN.jpg|50px]] |- | '''National mosque''' | Shah Faisal Masjid | [[Image: Faisal historic mosque.jpg|50px]] |- | '''National memorial tower''' | Minar-e-Lahore | [[Image: Minnar-e-Pakistan.jpg|50px]] |- | '''National mausoleum''' | Mazar-e-Quaid | [[Image: Mazar Quaid-e-Azam.jpg|50px]] |- | '''National monument''' | Islamabad Monument | [[Image: Pakistan Monument Panorama1.jpg|50px]] |- | '''National mountain''' | K2 | [[Image: Picture of K2.jpg|50px]] |- | '''National river''' | Indus River | [[Image: Indus river from karakouram highway.jpg|50px]] |- |} ==ನೋಡಿ== *[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ]] *[[ಇಮ್ರಾನ್ ಖಾನ್]]ಇಂಗ್ಲಿಷ್-[https://en.wikipedia.org/wiki/Imran_Khan] *[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಚಳುವಳಿ]] *ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ೨೦೧೮ ರ ಚುನಾವಣೆ:[https://www.udayavani.com/kannada/news/world-news/312121/pakistan-election-imran-khan-claims-victory-amid-rigging-claims ಪಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಮ್ರಾನ್‌ ಖಾನ್‌ ಖಾನ್‌ ದಾನ್‌;Udayavani,; Jul 27, 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180727024300/https://www.udayavani.com/kannada/news/world-news/312121/pakistan-election-imran-khan-claims-victory-amid-rigging-claims |date=ಜುಲೈ 27, 2018 }} *[[ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕೀಸ್ತಾನಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಬಲ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ಬಲ]] *[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು]] *[https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *{{Official website|http://www.pakistan.gov.pk}} *{{CIA World Factbook link|pk|Pakistan}} *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/pakistan.htm Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212601/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/pakistan.htm |date=2012-08-29 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' *{{Dmoz|Regional/Asia/Pakistan}} *[http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12965779 Pakistan] from the [[BBC News]] *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/438805/Pakistan Pakistan] at ''[[Encyclopædia Britannica]]'' *{{Wikiatlas|Pakistan}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=PK Key Development Forecasts for Pakistan] from [[International Futures]] * [http://www.geohive.com/earth/population_now.aspx Population Of Pakistan] * <br /> {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ}} {{Commonscat|Pakistan}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]] 055jecxr94tfbd9h12pu54sg15auwzp 0 14017 1378362 1374914 2026-08-05T11:57:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378362 wikitext text/x-wiki {{three other uses| ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪ|ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|the constituent part of the United Kingdom|Northern Ireland}} {{coord|53|N|07|W|type:country|display=title}} {{Infobox Islands |name = ಐರ್ಲೆಂಡ್ |image name = Ireland from space edit.jpg|thumb|upright|right |image caption = True colour image of Ireland, captured by a [[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] [[satellite]] on 4 January 2003, with the [[Atlantic Ocean]] to the west and the [[Irish Sea]] to the east. |locator map = Ireland (island) in Europe.png |map_custom = no |native name = Éire / Ireland |native name link = Irish language |location = [[Northern Europe]] or [[Western Europe]]<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html |title=The World Factbook |last1= |first1= |last2= |first2= |date=2009-11-27 |work= |publisher=Central Intelligence Agency (USA) |accessdate=2010-01-01 |archive-date=2019-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html |url-status=dead }}</ref>|coordinates = |area = {{km2 to mi2 | 84421 |abbr=yes}}<ref name="irlgeog">{{cite web |url=http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |title=Geography of Ireland |publisher=[[Government of Ireland]] |accessdate=2009-11-11 |last=Nolan |first=William |archive-date=2009-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091124012641/http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |url-status=dead }}</ref> |rank = 20th |coastline = {{convert|3700|km|mi|abbr=on}} |highest mount = [[Carrauntoohil]] |elevation = {{convert|1041|m|ft|0|abbr=on}} |official_languages = [[Irish]], English |country = {{flag|Ireland}} |country largest city = [[Dublin]] |country 2 = {{flag|United Kingdom}} |country 2 admin divisions title = [[Constituent country]] |country 2 admin divisions = [[Northern Ireland]] |country 2 largest city = [[Belfast]] |population = 6,300,000 |population as of = 2009 |ethnic groups = [[Irish people|Irish]], [[Ulster Scots people|Ulster Scots]], [[Irish Travellers]] |density = 71 }} '''ಐರ್ಲೆಂಡ್ ''' ({{IPA-en|ˈaɪrlənd|pron|en-us-Ireland.ogg}}, {{IPA2|ˈaɾlənd|locally}}; {{lang-ga|[[Éire]]}}, {{IPA-ga|ˈeːɾʲə|pron|Eire.ogg}}; [[ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್]] ಏರ್ಲಾನ್ ಯುರೋಪನಲ್ಲಿರುವ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವೆನಿಸಿದೆ.ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ವಿಶಾಲ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಯುರೋಪ್ ಖಂಡ|ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ]] ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ನೂರಾರು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು [[ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪ|ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರ|ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ]] ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ದ್ವೀಪವಿದೆ. ಒಂದು [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯ|ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯವೆನಿಸಿರುವ]] '''ಐರ್ಲೆಂಡ್''' ಹೆಸರಿನ ಇದು ಇಡೀ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದ ಆರನೆಯ ಐದು ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶ ಆಕ್ರಮಿಸಿದೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್]] ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು,ಇನ್ನುಳಿದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗವು ಬೃಹತ ದ್ವೀಪಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆರು ದಶಲಕ್ಷಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="NI's Population Passes 1.75m Mark">{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/7775349.stm |date=2000-12-10 |title=NI's Population Passes 1.75m Mark |publisher=BBC News |accessdate=2009-08-30}}</ref><ref name="Breakingnews.ie">{{cite web |url=http://www.breakingnews.ie/ireland/mhcwkfmhsnkf/rss2/ |date=2007-07-31 |title=Migration Pushes Population in the North up to 1.75 million |publisher=Breakingnews.ie |accessdate=2008-10-23 |archive-date=2008-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080312180741/http://www.breakingnews.ie/ireland/mhcwkfmhsnkf/rss2/ |url-status=dead }}</ref> ಸುಮಾರು ೪.೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೆ ಇನ್ನುಳಿದ ೧.೭೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು <ref name="NI's Population Passes 1.75m Mark"/><ref name="Breakingnews.ie"/><ref>{{cite web |author=[[Central Statistics Office (Ireland)|Central Statistics Office]]|url=http://www.cso.ie/releasespublications/documents/population/current/popmig.pdf |date=2009-09-22 |title=Population and Migration Estimates April 2009 |work=|publisher=[[Government of Ireland]] |accessdate=2009-12-18}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಏರಿಕೆ ಎಂದೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಯಾಕೆಂದರೆ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೪.೨ ದಶಲಕ್ಷದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿತ್ತು. ಹೇಗೆ ಆದರೂ ಈಗಿನ ಜನವಸತಿ ಕೂಡಾ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ [[ಪೂರ್ವದ ಭೀಕರ ಬರಗಾಲ|ಪೂರ್ವದ ಭೀಕರ ಬರಗಾಲದ]] ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ೮ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದ ಜನನಿಬಿಡತೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚಳ ಎಂದೇ <ref>{{cite web|url= http://memory.loc.gov/learn//features/immig/irish2.html|title= Irish-Catholic Immigration to America|date= 2007-05-07|work= Immigration…|publisher= Library of Congress|accessdate=2010-01-01}}</ref> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಜನವಸತಿಗೆ ೮೦೦೦BC ಅಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸಾವಿದೆ.ಅಲ್ಲಿ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್]] ಅಂದರೆ ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮೂಲದ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಜನಾಂಗ ವಾಸವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದೇ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ೨೦೦BC ಅವಧಿಗೆ ಈ ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ [[ವಿಕಿಂಗ್ಸ್]] (ಸ್ಕ್ಯಾಂಡೇನಿಯನ್ ಜನಾಂಗ ಇವರು ಯುರೋಪ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದರು) ಮತ್ತು [[ನಾರ್ಮನ್ಸ್]] ಜನಾಂಗದವರು ಮಧ್ಯಯುಗೀನದ [[1600s ರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಷರ]] ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಬಹು ಸಂಖ್ಯಾತ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್]] ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ರ ಆಡಳಿತ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ರನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು.[[ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್]] (ಐರ್ಲೆಡಿನ ವಿಭಜಿತ ದ್ವೀಪ ಭಾಗ)ನಲ್ಲಿನ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ ಗಳ ಒಡೆತನದಿಂದಾಗಿ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ರು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ ೧೮೦೧ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ೧೮೦೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆಸಂಭವಿಸಿದ ಒಂದು [[ಭೀಕರ ಬರಗಾಲ|ಭೀಕರ ಬರಗಾಲವು]] ದೊಡ್ದ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾವು-ನೋವು ಮತ್ತು ವಲಸೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಐರಿಶ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮರ]] ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ]] [[ಆಂಗ್ಲೊ-ಐರಿಶ್ ಶಾಂತಿ]] ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ [[ಐರಿಶ್ ಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ]] ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಂತರಿಕ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಡಳಿತ]] ರಾಜ್ಯವೆನಿಸಿದ್ದರೂ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಆಧೀನವಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ೩೨[[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಪುಟ್ಟ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ|ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಪುಟ್ಟ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ]] ಆರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಇದು [[1921ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ]] ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದದ ತತ್ ಕ್ಷಣವೇ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿ ಯುನೈಟೆದ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಫಲವಾಯಿತು ಇಸವಿ ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವೊಂದು ಐರಿಶ್ ಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ ಸಂಪೂರ್ಣ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡಾಗಿ]] ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.ನಂತರ [[ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ಥ್]] ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು [[1949 ರಲ್ಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ]] ''ಐರ್ಲೆಂಡ್'' ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಸವಿ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳು [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮುನಿಟಿ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮುನಿಟಿಗೆ]] ಸೇರಿದವು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ನ ಸಂಘರ್ಷ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ನ ಸಂಘರ್ಷದ]] ೧೯೬೦ರ ಘಟನೆಗಳು ಸುಮಾರು ೧೯೯೦ರ ತನಕ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದವು.ಆದರೆ ೧೯೯೮ರ [[ರಾಜಕೀಯ ಒಪ್ಪಂದ|ರಾಜಕೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ]] ನಂತರ ಇವು ತಹಬದಿಗೆ ಬಂದವು. ''ಐರ್ಲೆಂಡ್ '' ಎಂಬ ಹೆಸರು (ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲಿ [[ಐರಿಶ್]] ''ಈರೆ'' ) [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ದೇವತೆ]] ''[[ಈರೆ]] '' ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ.ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಜರ್ಮನಿ]] ಶಬ್ದ'' ಭೂಪ್ರದೇಶ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == === ರಾಜಕೀಯ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ === {{Counties of Ireland imagemap|thumb=yes|position=right|upright=1.5|caption=A map of the 32 traditional counties of Ireland, showing the 26 counties of the Republic of Ireland (dark green) and the 6 counties of Northern Ireland (light green). {{hide in print|Each of the counties on the map are a clickable link to the article on that county.}}}} ಐರ್ಲೆಂದ್ ಎರಡು ತನ್ನದೇ ಆದ ರಾಜಕೀಯ ವಿಂಗಡಿತ ಭೂಭಾಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ: * ಒಂದು [[ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಗಣರಾಜ್ಯ]] [[ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ]] ಆರರಲ್ಲಿ ಐದು ದ್ವೀಪ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯ]] ''ಐರ್ಲೆಂಡ್ '' ಎಂದು ಇದನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ [[ರಾಜಧಾನಿ]] [[ಡಬ್ಲಿನ್]] * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ಒಂದು ಭಾಗ ಅಂದರೆ ಉಳಿದ ಆರನೆಯ ಭಾಗ ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ [[ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ [[ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಂತ|ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಂತಗಳಾಗಿ]] ಉಪವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.[[ಕೊನಾಕ್ಟ್]] (ಪಶ್ಚಿಮ),[[ಲೀನ್ ಸ್ಟರ(|ಲೀನ್ ಸ್ಟರ(ಪೂರ್ವ]]),[[ಮುನಸ್ಟರ್]] (ದಕ್ಷಿಣ),ಮತ್ತು [[ಅಲ್ ಸ್ಟರ್]] (ಉತ್ತರ). ಶತಮಾನ ೧೩ ಮತು ೧೭ರ ನಡುವೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡ ಐರ್ಲೆಂಡ್ [[ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳ|ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು]] <ref>{{cite book | last =Crawford | first =John | title =Anglicizing the Government of Ireland: The Irish Privy Council and the Expansion of Tudor Rule 1556-1578 | publisher =Irish Academic Press | year =1993|isbn=0716524988 }}</ref> ಹೊಂದಿದೆ. ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.ಅದರಲ್ಲಿ [[ಆರು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ನ ಒಂಭತ್ತು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡನ್ನು ರಚಿಸಿದರೆ ಉಳಿದವು ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ನ ಲ್ಲಿವೆ.(ಒಟ್ಟು ಒಂಭತ್ತು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ) ಆದರೆ"ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ "ನ್ನು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಸಮಾನರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳುಸುತ್ತಾರೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಮಾನವೂ ಇಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಹವರ್ತಿ-ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿಲ್ಲ. ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳಾಗಿರುವ [[ಡಬ್ಲಿನ]],[[ಕ್ವಾರ್ಕ]],[[ಲಿಮರಿಕ]],[[ಗಾಲ್ವೆ]],[[ವಾಟರ್ ಫೊರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ಟಿಪ್ಪರರಿ]] ಇವು ಸಣ್ಣ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ಹೋಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವೆಲ್ಲ ಸದ್ಯ [[ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ|ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ]] ಒಳಪಟ್ಟ ಅಧಿಕೃತ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರೀ ಆಡಳಿತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ವಾಡಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾ ಕೂಟಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ,ಸಮಾರಂಭ ಅಥವಾ ಸಡಗರಗಳ ಆಚರಣೆ ಅಥವಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ <ref>{{cite web|url= http://www.discovernorthernireland.com/destinationNI/byCounty.aspx|title= NI by County|date= |work= Discover Northern Ireland|publisher= Northern Ireland Tourist Board|accessdate= 2010-01-01|archive-date= 2009-12-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20091226125807/http://www.discovernorthernireland.com/destinationNI/byCounty.aspx|url-status= dead}}</ref> ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable sortable sortable" |- ! ಪ್ರಾಂತ ! ಜನಸಂಖ್ಯೆ<ref>{{cite web|url= http://www.cso.ie/statistics/popofeachprovcountycity2006.htm|title= Population of Each Province, County and City, 2006|date=|work=Principal Statistics|author=[[Central Statistics Office (Ireland)|Central Statistics Office]]|publisher=[[Government of Ireland]]|accessdate=2008-10-23}}</ref> ! ಪ್ರದೇಶ (ಕಿ.ಮೀ) ! ಪ್ರದೇಶ (ಚದರು ಕಿ.ಮೀ) ! ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ |- | align="left"| [[ಕೊನಾಕ್ಟ್]] | ೫೦೪,೧೨೧ | ೧೭,೭೧೩ | ೬,೮೩೯ | [[ಗಾಲ್ವೆ]] |- | align="left"|[[ಲೀನ್ ಸ್ಟರ್]] | ೨,೨೯೫,೧೨೩ | ೧೯,೭೭೪ | ೭,೬೩೫ | [[ಡಬ್ಲಿನ್]] |- | align="left"| [[ಮುನ್ ಸ್ಟರ್]] | ೧,೧೭೩,೩೪೦ | ೨೪,೬೦೮ | ೯,೫೦೧ | [[ಕ್ವಾರ್ಕ್]] |- | align="left"| [[ಅಲ್ ಸ್ಟರ್]] | ೧,೯೯೩,೯೧೮ | ೨೪,೪೮೧ | ೯,೪೫೨ | [[ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌]] |} ==== ಎಲ್ಲಾ ದ್ವೀಪ ಸ^ಸ್ಥೆಗಳು ==== [[ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಜನೆ]] ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ನಡುಗಡ್ದೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಹೆದ್ದಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ರೈಲ್ವೆ]] ಸೌಲಭ್ಯ,ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು,[[ರೇಡಿಯೋ]] ಮತ್ತು [[ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಪ್ರಸಾರ]] ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹಾಗು ದೂರವಾಣಿ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಪಡೆದಿವೆ. [[Satellite communications]] and the [[Internet]] serve all parts of Ireland and interconnect them with each other, as well as with the rest of the world. ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಒಂದು ಏಕೈಕ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯದಂತೆ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಅದು ಏಕ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಕೆಲವು ಅಪವಾದಗಳೆಂಬಂತೆ ಈ ದ್ವೀಪ ಏಕೈಕ ಪರ್ಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಧಾರ್ಮಿಕ]] ಕ್ಸೇತ್ರದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು,ಹಲವು ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಕರೆನ್ಸಿ ಬಳಸಿದರೂ ಸಮಗ್ರತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾದ [[ಗೇಲಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]],[[ರಗ್ ಬೈ]],[[ಗಾಲ್ಫ]],[[ಟೆನ್ನಿಸ]],[[ಬಾಕ್ಸಿಂಗ]],[[ಕ್ರಿಕೆಟ]],ಮತ್ತು [[ಫೀಲ್ದ್ ಹಾಕ್ಕಿ]] ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಘಟಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಖಿಲ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.ಸದ್ಯ [[ಗ್ರಾಂಡ್ ಆರೇಂಜ್ ಲಾಜ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಅಂದರೆ ಐರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ಒದಗಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ನೀತಿ-ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು [[ಟ್ರೇಡ್ ಯುನಿಯನ್]] ಗಳು ಸಹ ಸಮಗ್ರ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹದ ತಳಹದಿ ಮೇಲೆ ಜೊತೆಗೆ ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಐರಿಶ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಆಫ್ ಟ್ರೇಡ್ ಯುನಿಯನ್ ನ ಸಹಯೋಗವನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ.ಉಳಿದವು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿರುವವುಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಟ್ರೇಡ್ಸ್ ಯುನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧೀನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟು ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿವೆ.ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಉತ್ತರೈರ್ಲೆಂಡಿನ [[ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]](USI) ಜಂಟಿಯಾಗಿ [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್]](NUS),ಇದು [[NUS-USI|NUS-USIಯೊಂದಿಗೆ]] ಸೇರಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಮಾರ್ಚ್ ೧೭ [[ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್]] ದಿನಾಚರಣೆಯು ರಾಜ್ಯಾಂದ್ಯಂತೆ ಐರಿಶ್ ರಜಾದಿನವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಪವಾದಕ್ಕೆ [[ಅಸೋಶಿಯೇಶನ್ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್]] ಸಂಸ್ಥೆ ಇದರಲ್ಲಿದೆ. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದಾಗಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಸಮಗ್ರ ದ್ವೀಪದ [[ಐರಿಶ್ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಶಿಯೇಶನ್]] ಯ ಡಬ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ ಫೆಸ್ಟ್ ನ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಶಿಯೇಶನ್ನಿನಲ್ಲಿ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಗಿ ಅವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆಮುಂದಾದವು.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ [[ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಶಿಸಿಯೇಶನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಐರಿಶ್ ಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು.ಆದರೂ ೧೯೫೦ರ ವರೆಗೆ "ಐರ್ಲೆಂಡ" ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆಯೇ ತಂಡಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು..ಒಂದು ಸಮಗ್ರ-ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಕಾಂಪಿಟಿಶನ,[[ಸೆಟಾಂಟಾ ಕಪ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ರಚನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ನ ಒಪ್ಪಂದ|ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ನ ಒಪ್ಪಂದದ]] ಸ್ಟ್ರೆಂಡ್ ೨ ಸಮಗ್ರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಸಹಕಾರವನ್ನು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[ವಾಯವ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪರಿಷತ್]] ವೊಂದನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತಂದು ಅಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಯು]] ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರೆಡು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ "ಸಹಕಾರದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು"ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಅಂದರೆ ಕೃಷಿ,ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಲಾಯಿತು. ಇಂತಹ ಆರು ಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ತಂಡವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಉತ್ತೇಜನಾ ಮಂಡಳಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯದ ಕೆಲಸ ಮಾದುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕೂಡ [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಳಹದಿ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಭಾರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಾದ [[ಸಿನ್ ಫೇಯಿನ್]],[[ಐರಿಶ್ ಗ್ರೀನ್ ಪಾರ್ಟಿ]],ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಫೇಯಿನ್ನಾ ಫಾಯೇಲ್]] ಗಳು ಸಮಗ್ರ ದ್ವೀಪದ ತಳಹದಿ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಇದುವರೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫರ್ಧಿಸಿ ಶಾಸಕತ್ವದ ಸೀಟುಗಳನ್ನುಗಳಿಸಿವೆ. ಬಹುತೇಕ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರ-ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಳಹದಿ ಮೇಲೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಎರಡೂ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯುನಿಯನ್]] ನ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಭಾಜನವಾಗಿವೆ. "ಸಮಗ್ರ-ದ್ವೀಪದ ಆರ್ಥಿಕತೆ"ಯನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಲಯ ಮತ್ತು ಸೂತ್ರ-ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರಿಂದ ಒತ್ತಾಯದ ಕೂಗು ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.ಇದರಿಂದ [[ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಶ್ರೇಣಿ|ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಶ್ರೇಣಿಕರಿಸಿ]] ಎರಡೂ ಆಡಳಿತ ಕ್ಷೇತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪೈಪೋಟಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲ <ref>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081028204341/http://www.forfas.ie/ncc/reports/ncc_ndp_submission/ncc061114_ndp_submission_dept_finance_webopt.pdf|archivedate=2008-10-28|url=http://www.forfas.ie/ncc/reports/ncc_ndp_submission/ncc061114_ndp_submission_dept_finance_webopt.pdf|date=2006|title=National Competitiveness Council Submission on the National Development Plan 2007-2013|publisher=National Competitiveness Council|accessdate=2008-11-07|url-status=dead}}</ref> ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಗುರಿ ತಲುಪುವ ಆರಂಭಿಕಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ [[ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿ]] ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ [[ಐರಿಶ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ]] ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ <ref>{{cite web|url=http://www.niassembly.gov.uk/io/agreement.htm|date=1998-04-10|title=Agreement Reached in the Multi-party Negotiations|publisher=[[Northern Ireland Assembly]]|accessdate=2008-10-26|archive-date=2008-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820090331/http://www.niassembly.gov.uk/io/agreement.htm|url-status=dead}}</ref> ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯದ ಮಹತ್ವದ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪವು ದೊಡ್ದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ-ದ್ವೀಪದ ತಳಹದಿ ಮೇಲೆ(ಗ್ಯಾಸ) [[ಅನಿಲಕ್ಕಾಗಿ]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುರಿತಂತೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಣಿಯಾಗುವ {1){2/}/}ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ. === ನಗರಗಳು === [[ಡಬ್ಲಿನ್]] ನಂತರ [[ಗ್ರೇಟರ್ ಡಬ್ಲಿನ್ ಏರಿಯಾ]] ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಅಂದರೆ ೧.೭ ದಶಲಕ್ಷ,ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ದೊಡ್ದ ನಗರಗಳೆಂದರೆ: * [[ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್]] ೭೦೦,೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದು ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟಿನ್ ಪ್ರದೇಶ * [[ಕಾರ್ಕ]]-೩೮೦,೦೦೦ [[ಗ್ರೇಟರ ಕಾರ್ಕ|ಗ್ರೇಟರ ಕಾರ್ಕನಲ್ಲಿ]] * [[ಡೆರ್ರಿ]]-೧೧೦,೦೦೦ [[ಡೆರ್ರಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಲಿಮಿರಿಕ]]-೯೩,೩೨೧ ಉಪನಗರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ * [[ಗಾಲ್ವೆ]]-೭೧೯೮೩ * [[ಲಿಸ್ ಬರ್ನ]]-೭೧,೪೬೫ * [[ವಾಟರ್ ಫೋರ್ಡ]]-೪೯,೨೪೦ ಉಪನಗರವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ * [[ನೇವ್ರಿ]]-೨೭,೪೩೩ * [[ಕಿಲ್ಕೆನಿ]]-೨೩,೯೬೭ ಉಪನಗರವನ್ನೊಳಗೊಂಡು * [[ಅರ್ಮಘ]]-೧೪,೫೯೦ ಹಲವು,ವಿಭಿನ್ನ ಐರಿಶ್ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಇವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅವುಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ]] ಕೊರತೆಯಿಂದ ನರಳುತ್ತಿವೆ. === ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು === ಈ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಮೂರು [[ವಿಶ್ವ ಪರಾಂಪರೆ|ವಿಶ್ವ ಪರಾಂಪರೆಯ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಾಣಗಳಿವೆ.ಅವುಗಳೆಂದರೆ[[,ಬೆಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೊಯ್ನೆ]], [[ಸ್ಕೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಮೈಕೆಲ್]] ಮತ್ತು <ref>{{cite web | title = World Heritage List | work=World Heritage| publisher = UNESCO World Heritage Centre | url = http://whc.unesco.org/en/list | accessdate = 2010-01-01 }}</ref>[[ಜೇಂಟ್ಸ್ ಕಾಜ್ ವೇ.]] ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಲು ತಾತ್ಕಾಲಿಅವಾಗಿ ಎನ್ನುವಂತೆ ಕಾಯುತ್ತಿವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[ದಿ ಬರ್ರೇನ್]] ಮತ್ತು<ref>{{cite web | title = Tentative Lists | work=World Heritage | publisher = UNESCO World Heritage Centre | url = http://whc.unesco.org/en/tentativelists/ | accessdate = 2010-01-01 }}</ref> [[ಮೌಂಟ್ ಸ್ಟೆವರ್ಟ]]. ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಸಂದರ್ಶಿಸಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ,[[ಬನ್ರಾಟ್ಟಿ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ]],ದಿ [[ರಾಕ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಶೆಲ]],ದಿ [[ಕ್ಲಿಫ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೊಹೆರ]][[,ಹೋಲಿ ಕ್ರಾಸ್ ಅಬ್ಬಿ]] ಮತ್ತು <ref name="facts2006">{{cite web |url=http://www.failteireland.ie/getdoc/975fbac0-cf5d-4574-946e-26700b8a4efa/Tourism-Facts-2006.aspx |title=Tourism Facts 2006 |accessdate=2008-10-22 |author= |date=2006 |format=PDF |publisher=Fáilte Ireland |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721123846/http://www.failteireland.ie/getdoc/975fbac0-cf5d-4574-946e-26700b8a4efa/Tourism-Facts-2006.aspx |url-status=dead }}</ref>[[ಬ್ಲೇರ್ನಿ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು,[[ಗ್ಲೆಂಡಾಲೋಘ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೊಮ್ಯಾಕ್ ನೊಯಿಸ]],ಇವುಗಾಳನ್ನು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳಂತೆ]] <ref>{{cite web | title = Search By County | work = National Monuments | author = National Monuments Service | publisher = Department of Environment, Heritage and Local Government | url = http://www.archaeology.ie/en/NationalMonuments/SearchByCounty/ | accessdate = 2010-01-01 | archive-date = 2010-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100220110315/http://www.archaeology.ie/en/NationalMonuments/SearchByCounty/ | url-status = dead }}</ref> ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಡಬ್ಲಿನ್]] ನಗರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗಳನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಪ್ರದೇಶ,ಮತ್ತು ಬಹುಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾದ [[ಗಿನ್ನೀಸ್ ಸ್ಟೋರ್ ಹೌಸ್]] ಮತ್ತು [[ಬುಕ್ ಆಫ್ ಕೆಲ್ಸ್]] <ref name="facts2006"/><ref name="facts2006"/> ಸೇರಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಕಿಲ್ಲರ್ನಿಯ ಸರೋವರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಡಿಂಗ್ಲೆ ನಡುಗಡ್ದೆಗಳು]] ಕೌಂಟಿ ಕೆರ್ರಿ ಮತ್ತು [[ಕೊನ್ನೆಮರಾ]] ಹಾಗು [[ಅರನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] {{1/}0}ಕೌಂಟಿ ಗಾಲ್ವೇನಲ್ಲಿವೆ. [[ಸ್ಟೇಟ್ಲಿ ಹೋಮ್ಸ್]] ಗಳನ್ನು 17,18 ಮತ್ತು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.[[ಪಲ್ಲಡಿಯನ್]],[[ಶಿಲಾಯುಗದ ನೂತನ ಆವಿಷ್ಕಾರ]],ಮತ್ತು [[ಗೊಥಿಕ್ ನ ನವೀನ ವಿನ್ಯಾಸ|ಗೊಥಿಕ್ ನ ನವೀನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ]] ವಸತಿ ಸಮುಚ್ಛಯಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ,[[ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್ ವಾರ್ಡ]],[[ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್ ಟೌನ್ ಹೌಸ್]],[[ಬಂಟ್ರಿ ಹೌಸ್]] ಇವೂ ಸಹ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ ಕೆಲವು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಹೊಟೇಲ್ ಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಶ್ ಫೋರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ]],[[ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್ ಲೇಸ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಡ್ರೊಮೊಲ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್]] <gallery> File:Causeway-code poet-4.jpg|Giant's Causeway, County Antrim File:Klosteranlage Skellig Michael.jpg|Skellig Michael, County Kerry File:Newgrange_ireland_750px.jpg|Brú na Bóinne, County Meath </gallery> === ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಲ === [[ಚಿತ್ರ:Ireland physical small.png|thumb|Physical features of Ireland.]] {{convert|84421|km2|mi2|0|abbr=on}}<ref name="irlgeog"/> ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಕರಾವಳಿಯ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶ|ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು]] ಕಾಣಬಹುದು. [[}ಕೌಂಟಿ ಕೆರ್ರಿ|}ಕೌಂಟಿ ಕೆರ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ]] [[ಕ್ಯಾರಂಟೋ ಹಿಲ್]] ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ {1/{2/{3/}}}ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|first=Victor|last=Meally|title=Encyclopaedia of Ireland|publisher=A. Figgis|location=Dublin|year=1968}}</ref> ಲೀನಸ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಗುಡ್ದ-ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆಯಾದರೂ,ಅಲ್ಲಿನ ದಟ್ಟ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆವ [[ಸಾಲು ಸಾಲು ಮರಗಳ ದೃಶ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೊಬಗ|ಸಾಲು ಸಾಲು ಮರಗಳ ದೃಶ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೊಬಗನ್ನು]] ಮೆರೆಯುತ್ತದೆ. ದ್ವೀಪದ ಅತಿ ದೊಡ್ದ ನದಿ [[ರಿವರ್ ಶಾನ್ನೊನ್]] ವಾಯುವ್ಯದ [[ಕೌಂಟಿ ಕೇವನ್]] ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ [[ಲಿಮ್ರಿಕ್]] ನಗರದ ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಕ್ಕೆ {{convert|386|km|mi|0|abbr=on}}{{convert|113|km|mi}}<ref>{{cite web | title = Nature and Scenery | work = Discover Ireland | publisher = Tourism Ireland | url = http://www.discoverireland.com/gb/about-ireland/nature/ | accessdate = 2008-11-09 }}</ref> ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ದ್ವೀಪದ ದಟ್ಟ ಹಸಿರಿನ ವಾತಾವರಣ ಅದರ ಸೌಮ್ಯ ಹವಾಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಮಳೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಐರ್ಲೆಂಡಿನ''ಎಮರಾಲ್ಡ್ ಐಸ್ಲೆಯ'' [[ಲಾಂಛನವಾಗಿದೆ]]. ಒಟ್ಟಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸೌಮ್ಯ ಆದರೆ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ [[ಸಮುದ್ರದ ಹವಾಮಾನ]] ಕೆಲವು ಅತಿರೇಕಗಳಿಗೂ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಹವಾಗುಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ವೀಪದ ವಾಡಿಕೆಯ ಪರಿಸರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಸಂಯಮ]] ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗಿದೆ.ಇದೇ ತೆರನಾದ ಹವಾಗುಣ ವಿಶ್ವದ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ಮೇಲಿನ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೂ <ref name="MEclimate">{{cite web | title =Climate of Ireland | work = Climate | publisher = Met Éireann | url =http://www.met.ie/climate/climate-of-ireland.asp | accessdate =2008-11-11 }}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕದಿಂದ]] ಬೀಸುವ ಆರ್ದ್ರಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ದ್ವೀಪ ಇಂತಹ ವಾತಾವರಣೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ವರ್ಷವಿಡೀ ಹಿಮಪಾತವಾದರೂ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಹಗುರಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಇದು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಕೊಂಚ ತೇವದ ವಾತಾವರಣ ಹೊಂದಿರುವದರಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಬಿರುಗಾಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸಂತ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಆಗಾಗ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನು ತರುತ್ತವಲ್ಲದೇ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಮಳೆ,ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಿಮಪಾತ ಮತ್ತು ಆಲಿಕಲ್ಲುಗಳು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗದ [[ಕೌಂಟಿ ಗಾಲ್ವೆ]] ಮತ್ತ್ರು ಪೂರ್ವದ [[ಕೌಂಟಿ ಮಾಯೊ]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಿಡಿಲು ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಗುರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಇಲ್ಲಿ ಐದರಿಂದ ಹತ್ತುದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸಿಡಿಲು ಮಿಂಚುಗಳ <ref name="MErainfall"/> ಅಬ್ಬರವಿರುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ [[ಮುನಸ್ಟರ್]] ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಹಿಮಪಾತದ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಅಲ್ ಸ್ಟರ್]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮಪಾತವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಒಳನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ತಂಪು ಹವಾಮಾನದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ೪೦ದಿನಗಳ ವರೆಗೆ ಕೆಳಮಟ್ಟದ {{convert|0|°C|°F|disp=s}}ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೆ ಕರಾವಳಿ [[ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳ|ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಇದು ಕೇವಲ ಹತ್ತು ದಿನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಾರಿ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯ ಬಿರು ಅಲೆಗಳ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ.ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ೧೯೯೫,[[2003]] ಮತ್ತು [[2006ರಲ್ಲಿ]] ಇದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ{{convert|-7|°C|°F}} ಗಿಂತ ಕೆಳಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾಗಿ,ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಶೀತದ ಅನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನುಭವಿಸಿತು.ಇದು ಸುಮಾರು{{convert|1/2|m|ft|2|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಹಿಮಪಾತಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ{{convert|10|cm|in|1|abbr=on}} ನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಹಿಮದ ಮಳೆ ಕೆಲವೆಡೆ ಕಂಡು ಬಂತು. ಅತ್ಯಧಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಗಾಳಿ ([[ಕಿಲ್ಲೆನಿ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್]],ನಲ್ಲಿ[[ಕೌಂಟಿ ಕಿಲ್ಕೆನಿ]],ಜೂನ್ ೧೮೮೭)ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎಂದರೆ{{nowrap|−19.1&nbsp;°C}} {{nowrap|(−2.4&nbsp;°F)}}([[ಮರ್ಕ್ರೀ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್]], [[ಕೌಂಟಿ ಸ್ಲಿಗೊ]], ಜನವರಿ <ref>{{cite web | title = Temperature in Ireland | work = Climate | publisher = Met Éireann | url = http://www.met.ie/climate/temperature.asp | accessdate = 2008-11-05 | archive-date = 2019-01-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190107003129/https://www.met.ie/climate/temperature.asp%20 | url-status = dead }}</ref> ೧೮೮೧) ಅತ್ಯಧಿಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಪ್ರಮಾಣ{{convert|3964.9|mm|in|1|abbr=on}}([[ಬಲ್ಲಾಘಬೀಮಾ ಗ್ಯಾಪ್]], [[ಕೌಂಟಿ ಕೆರ್ರಿ]], ೧೯೬೦). ಅತ್ಯಂತ ಒಣ ಅಂದರೆ ಮಳೆರಹಿತ ವರ್ಷ೧೮೮೭ ಕೇವಲ{{convert|356.6|mm|in|1|abbr=on}} ಮಳೆ [[ಗ್ಲಾಸ್ನ್ವಿನ್ ನಲ್ಲಿ]].ದಾಖಲಾಗಿದೆ.ಅದೇ ಲಿಮ್ರಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ೩೮ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಳೆ ರಹಿತ ಬರಗಾಲದ ಸ್ಥಿತಿ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಳೆ ದಾಖಲೆಯೇ <ref name="MErainfall">{{cite web | title = Rainfall | work= Climate|publisher = Met Éireann | url = http://www.met.ie/climate/rainfall.asp | accessdate = 2008-11-05}}</ref> ಇಲ್ಲ. === ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Carrantuohill.jpg|thumb|left|ಕ್ಯಾರನ್ಟೂಲ,ಮ್ಯಾಕ್ ಗಿಲ್ಲಿಕುಡ್ದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟ.]] ದ್ವೀಪವು ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಯ [[ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ದೂರದ ಕೌಂಟಿ ಗಾಲ್ವೆಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮತ್ತು[[ಕೌಂಟಿ ಡೊನೆಗಲ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಯ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.[[ಕ್ಯಾಲೆದೊನೈಡ್]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ [[ಸ್ಕಾಟಿಸ್ ಹೈಲೆಂಡ್]] ಗೆ ಸಮರೂಪದ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ನ ಆಗ್ನೆಯ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರದಂತೆ [[ಲಾಂಗ್ ಫೋರ್ಡ್]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ [[ನವನ್]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಡೊವಿಸಿಯನ್ ಮತ್ತುಸಿಲುರಿಯನ್ ಬಂಡೆಗಳು ಸುಮಾರು ೪೫೦ ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿನ ಸಸ್ಯರಾಶಿ ಹಾಗು ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಇಂದು ಸಮಾನರೂಪತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಸ್ಕಾಟ್ ಲ್ಯಾಂಡನ]] [[ದಕ್ಷಿಣದ ಅಪ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ಬಂಡೆಗಳು ಸಮಾನ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಂದುವರೆದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಕೌಂಟಿ ವೆಕ್ಸ್ ಫೊರ್ಡ್]] ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ [[ಇಂಟ್ರುಸಿವ್ಸ್]] ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಆರ್ಡೊವಿಸಿಯನ್ ಮತ್ತು ಸಿಲುರಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಇದು [[ವೇಲ್ಸ|ವೇಲ್ಸನಲ್ಲಿನ]] ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದಂತೆ <ref>{{cite web | title = Geology of Ireland | work = Geology for Everyone | publisher = Geological Survey of Ireland | url = http://www.gsi.ie/Education/Geology+for+Everyone/Geology+of+Ireland.htm | accessdate = 2008-11-05 | archive-date = 2008-03-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080327113851/http://www.gsi.ie/Education/Geology%2Bfor%2BEveryone/Geology%2Bof%2BIreland.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | title = Bedrock Geology of Ireland | work = Geology for Everyone | publisher = Geological Survey of Ireland | url = http://www.gsi.ie/NR/rdonlyres/0302F251-C4ED-4938-BCF0-CF228A3E8F6A/0/GSI_GeolIreland_A4.pdf | accessdate = 2008-11-05 | archive-date = 2008-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081028204341/http://www.gsi.ie/NR/rdonlyres/0302F251-C4ED-4938-BCF0-CF228A3E8F6A/0/GSI_GeolIreland_A4.pdf | url-status = dead }}</ref> ಇರುವುದು ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಬಂಟ್ರಿ ಬೇ(ಕೊಲ್ಲಿ)|ಬಂಟ್ರಿ ಬೇ(ಕೊಲ್ಲಿ)ಮತ್ತು]] [[ಮ್ಯಾಕ್ ಗಿಲ್ಲಿಕಡ್ಡಿಯ ರೀಕ್ಸ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಗುಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ತಮ್ಮ [[ಮೊಲರಚನೆಗಳನ್ನು]] ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ.ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಳೆದಾದ ಡೆವೊನಿಯನ್ ಬಂಡೆಗಳು ಕಂಡು <ref>{{cite web | title = Geology of Kerry-Cork - Sheet 21 | work = Maps | publisher = Geological Survey of Ireland | date = 2007 | url = http://www.gsi.ie/Publications+and+Data/Maps/Geology+of+Kerry-Cork+-+Sheet+21.htm | accessdate = 2008-11-09 | archive-date = 2007-12-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071212143431/http://www.gsi.ie/Publications%2Band%2BData/Maps/Geology%2Bof%2BKerry-Cork%2B-%2BSheet%2B21.htm | url-status = dead }}</ref> ಬರುತ್ತವೆ. ಭಾಗಶ:ಬಿರುಬಂಡೆಗಳ ವಲಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಕಾರ್ಬೋನಿಫೆರಸ್ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.ದೇಶದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಭೂತಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ಲಿಸ್ಡೊನ್ವರ್ನಾ]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[ಬರೆನ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವು [[ಕರಸ್ಟ್]] ಸುಣ್ಣದ ಪದರಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು <ref>{{cite web | author = Karst Working Group | title = The Burren | work = The Karst of Ireland: Limestone Landscapes, Caves and Groundwater Drainage System | publisher = Geological Survey of Ireland | date = 2000 | url = http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/places/the_burren/burren_karst.htm | accessdate = 2008-11-05}}</ref> ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೀಸ-ಸತುವಿನ ಖನಿಜಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಸಿಲ್ವರ್ ಮೈನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ತ್ಯಾನಘ್]] ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. [[ಕಾರ್ಕ್]] ನ ಆಚೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.ಇದು [[ಕಿನ್ಸಲೆ ಹೆಡ್]] ಅನಿಲ ದೊರೆವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಸುಳಿಯು ದೊರೆತ ನಂತರ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ೧೯೭೦ರಿಂದ <ref>{{cite web | title = Irish Natural Gas Market | work = Story of Natural Gas | publisher = Bord Gáis | url = http://www.bordgais.ie/corporate/index.jsp?1nID=93&2nID=97&3nID=353&nID=363 | accessdate = 2008-11-05 | archive-date = 2009-09-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090904060414/http://www.bordgais.ie/corporate/index.jsp?1nID=93&2nID=97&3nID=353&nID=363 | url-status = dead }}</ref><ref name="sch">{{cite book | last1 = Shannon | first1 = Pat| last2 = Haughton | first2= P.D.W. | last3= Corcoran|first3= D.V. | title = The Petroleum Exploration of Ireland's Offshore Basins | publisher = Geological Society | year = 2001 | location = London | page = 2 | isbn = 1423711637}}</ref> ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ..ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ [[ಕೌಂಟಿ ಮೇಯೊ]] ಕರಾವಳಿ ಬಳಿಯ [[ಕಾರಿಬ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]] ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಚಟುವಟಿಕೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡ ನಂತರ "[[ವೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಶೆಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ"]][[ನಾರ್ಥ್ ಸೀ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ನಾರ್ಥ್ ಸೀ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿತು.ಅಂದರೆ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಕೆಲಸಗಳು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಹೆಲ್ವಿಕ್ ತೈಲ ದೊರೆಯುವ ಪ್ರದೇಶವು {{convert|28|Moilbbl|m3}}ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತೈಲ ದಾಸ್ತಾನನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದ <ref>{{cite web | title = Providence sees Helvick oil field as key site in Celtic Sea | publisher = [[Irish Examiner]] | date = 2000-07-17 | url = http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2000/07/17/current/bpage_2.htm | accessdate = 2008-01-27 | archive-date = 2012-01-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120119040533/http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2000/07/17/current/bpage_2.htm | url-status = dead }}</ref> ಸಂಗತಿ. == ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯ == === ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Red deer.jpg|thumb|left|ಕೆಂಪು ಚಿರತೆ (ಸೆರ್ವ್ಸ್ ಎಲಾಫಸ) ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಸ್ತನಿ]] ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಐರ್ಲೆಂಡ್ [[ಹಿಮಯುಗ|ಹಿಮಯುಗದ]] ನಂತರ [[ಯುರೋಪ್ ಖಂಡ|ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದಿಂದ]] ದೂರ ಉಳಿದಂತಾಗಿದೆ.ಹೀಗಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಇಲ್ಲವೇ [[ಯುರೊಪಿನ]] ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಂತೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಸಸ್ಯಪ್ರಭೇದವನ್ನುಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಕೇವಲ ೨೬ [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]] ಮಾತ್ರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮೂಲದ ವನ್ಯಜೀವಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನುಕಾಣಬಹುದು. [[ಕೆಂಪು ನರಿ]],[[ಮುಳ್ಳುಹಂದಿ]],[[ನೆಲಕರಡಿ]] ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ.[[ಐರಿಶ್ ಮೊಲ]],[[ಕೆಂಪುಜಿಂಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಪೈನ್ ಮಾರ್ಟಿನ]](ತುಪ್ಪಳಗಳುಳ್ಳ ಸಸ್ತನಿ)ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಜಲಚರಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಮೆ]],[[ಶಾರ್ಕ]],[[ದೊಡ್ಡ ಮೊಸಳೆ]] ಮತ್ತು [[ಡಾಲ್ಫಿನ್]] ಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಕರಾವಳಿಯ ಆಸುಪಾಸು ದೊರೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಚರಗಳಿವೆ. ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿಸುಮಾರು ೪೦೦ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ವಲಸೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ [[ಬಾರ್ನ್ ಸ್ವಾಲೊ]] ಕೂಡಾ ಸೇರಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು [[ಐಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ]],[[ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾಗಳಿಂದ]] ಬರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ [[ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು]] ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.ಬೇಸಾಯದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡತೆ,ತೆರೆದ ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶ,[[ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ದೊಡ್ಡಎಲೆಯ ಮರಗಳ ಕಾಡು]] ಮತ್ತುಮಿಶ್ರಿತ ಅರಣ್ಯಗಳು,[[ನಿತ್ಯ ಹರಿದ್ವರ್ಣ]] ಕಾಡುಗಳು,ದೊಡ್ಡ [[ಸಸ್ಯ ಜಾತಿ]] [[ಹಸಿರು ಮರಗಳ ತಾಣ]] ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಗಳು ಕರಾವಳಿಯ ಮೂಲಸಂಪತ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಹೇಗೇ ಆದರೂ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯವು ತನ್ನ ಭೂಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಸ್ತನಿಗಳ ವಾಸಸ್ತಾನಗಳು ನಶಿಸಿಹೋಗದಂತೆ ವಿಧ ವಿಧದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಸಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಜಾಗೆ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನುವಿಶೇಷವಾಗಿ <ref name="www2000">{{cite web | title = Land cover and land use | work = Environmental Assessment | publisher = Environmental Protection Agency | date = 2000 | url = http://www.epa.ie/whatwedo/assessment/land/ | accessdate = 2007-07-30 | archive-date = 2008-09-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080916125736/http://www.epa.ie/whatwedo/assessment/land/ | url-status = dead }}</ref> ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಪ್ರಾಣಿ ಭಕ್ಷಕ|ಪ್ರಾಣಿ ಭಕ್ಷಕಗಳು]] ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಸಸ್ತನಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿಲ್ಲ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅರೆ-ಕಾಡುಜಿಂಕೆ,ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಾಣಿ ಭಕ್ಷಗಳಾದ ನರಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕ [[ಕೊಲ್ಲುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ|ಕೊಲ್ಲುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ]] ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿಹಾವುಗಳಿಲ್ಲ.ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸರಿಸೃಪ ಅಂದರೆ [[(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲ್ಲಿ)]] ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಯು ಇಲ್ಲಿನ ಮೂಲವಾಸಿಯೆನಿಸಿದೆ. ಸದ್ಯ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುಗಳ[[ಲ್ಲಿಗ್ರೇಟ್ ಐರಿಶ್ ಕಡವೆ]](ಸಾರಂಗ)[[,ತೋಳ]] ಮತ್ತು[[ಗ್ರೇಟ್ ಕಡಲ ಬಾತುಗೋಳಿ]] ಸೇರಿವೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ನಶಿಸಿ ಹೋದ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪರಿಚಯಿಸಿ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ [[ಬೇರು ಸಮೇತ ಹೋಗಿದ್ದ]] ಅವುಗಳಿಗೆ ಮರುಜೀವತುಂಬಲಾಗಿದೆ.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಗೋಲ್ಡನ್ ಈಗಲ್]] ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. === ಸಸ್ಯ ಜೀವನಚಕ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Ulex europaeus.jpg|thumb|right|ಫರ್ಜ್ (ಯುಲೆಕ್ಷ ಯುರೊಪೀಸ)]] ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಕಾಲದ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಐರ್ಲೆಂಡ್ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು.ಈ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ [[ಓಕ]],[[ಪೈನ]],ಮತ್ತು [[ಬರ್ಚ್]] (ದೊಡ್ಡತೊಗಟೆಗಳುಳ್ಳ ಮರ) ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಇಂದು ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿಕೇವಲ ೯%ರಷ್ಟು(೪,೪೫೦ಕಿ.ಮೀ ಅಥವಾ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಎಕರೆ)ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶವಿದೆ.ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶ ನಾಶಗೊಂಡಿರುವ <ref name="coillte">{{cite web | title = National | work = Forest Facts | publisher = [[Coillte Teoranta]] | url = http://www.coillte.ie/coillteforest/forest_facts/forest_facts_by_county/national/ | date = 2008-11-05 | accessdate = 2010-01-01 | archive-date = 2016-04-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160403085840/http://www.coillte.ie/coillteforest/forest_facts/forest_facts_by_county/national/ | url-status = dead }}</ref> ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಬಹಳಷ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಿಂದ ಆವರಿಸಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾಡುಪುಷ್ಪಗಳ ಹೇರಳ ಜಾತಿಯೂ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಗೋರ್ಸ್ ''[[ಉಲೆಕ್ಸ್ ಯುರೊಪಿಯಾ]]'' ಎಂಬ ಹಳದಿ ಹೂ ಬಿಡುವ ಪೊದೆ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯವು ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಡು ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ.ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮುಳ್ಳುಕಂಟಿ ಗಿಡ ಕೂಡ ಅಪ್ ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ[[ಮುಳ್ಳು-ಬೀಜರಹಿತ]] ಸಸ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="Hackney">{{cite web|last=Hackney|first=Paul|url=http://www.habitas.org.uk/invasive/species.asp?item=2680|title=Spartina Anglica|work=Invasive Alien Species in Northern Ireland|accessdate=2009-01-01|publisher=National Museums Northern Ireland|archive-date=2011-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519055358/http://www.habitas.org.uk/invasive/species.asp?item=2680|url-status=dead}}</ref> ಇದು ನೂರಾರು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯತಾಣವೆನಿಸಿದೆಯಾದರೂ ''[[ಸ್ಪಾರ್ಟಿನಾ ಅಂಗ್ಲಿಕಾ]]'' ದಂತಹ ಜಾತಿಯ ಹುಲ್ಲುಉಳಿದ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ತಾನೇ ಬೆಳೆದು ಇತರ ಸಸ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ <ref name="Hackney"/> ಕಂಟಕವಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಪಾಚಿ]] ಮೂಲದ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಕಸದ ಹುಲ್ಲು ತಂಪು ಹವಾಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಹುಲಸಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟು೫೭೪ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: * ೨೬೪ [[ಸಮುದ್ರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹುಲ್ಲು]] * ೧೫೨ [[ಅಸಮವಾಗಿ ಪಸರಿಸುವ ಪಾಚಿ ಜಾತಿ]] * ೧೧೪[[ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸಸ್ಯ]] * ೩೧ [[ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಪಾಚಿ]] <ref name="Guiry and Nic Dhonncha 01">{{cite_journal | last = Guiry | first = M.D. | last2 = Nic Dhonncha | first2 = E.N | title = The Marine Macroalgae of Ireland: Biodiversity and Distribution in Marine Biodiversity in Ireland and Adjacent Waters | location = Belfast | publisher = Ulster Museum | year = 2001 | journal = Proceedings of a Conference 26–27 April 2001 | issue = Publication No. 8 }}</ref> ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಜಾತಿಗಳು: * (J.Ag.)''ಇಟೊನೌ ಮಾರ್ಜಿನಿಫೆರಾ'' ಮೆಸುಡಾ ಅಂಡ್ ಗೈರಿ * ''[[ಸ್ಕಿಮಿಟಿಜಾ ಹಿಸ್ಕೊಕಿನಾ]]'' ಮ್ಯಾಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಗೈರಿ * ''[[ಗೆಲಿಡಿಲ್ಲಾ ಕಿಯಾಲ್ಸಿಕೊಲಾ]]'' ಮ್ಯಾಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಗೈರಿ * ''ಗೆಲಿಡಿಯಮ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸಿಯೆ'' ರಿಕೊ ಅಂಡ್ ಗೈರಿ * ''ಹಲಿಮೆನಿಯಾ ಲ್ಯಾಟಿಫೊಲಿಯಾ'' ಪಿ.ಕ್ರೌನ್ ಅಂಡ್ ಹೆಚ.ಕ್ರೌನ ಎಕ್ಸ್ ಕುಟ್ಜಿಂಗ್ ಈ ನಡುಗಡ್ಡೆಯು ಕೆಲವು ಪಾಚಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ.ಸದ್ಯ ಅವುಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ.<ref name="Minchin 01">{{cite journal | last = Minchin | first = D. | title = Biodiversity and Marine Invaders | place = Belfast | publisher = Ulster Museum | year = 2001 | journal = Proceedings of a Conference 26–27 April 2001 | issue = Publication No. 8 }}</ref>}ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ: * ''ಅಸ್ಪರಾಗೊಸಿಸ್ ಆರ್ಮರಾ ಹಾರ್ವಿ'',ಎಂಬ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮೂಲದ್ದು,೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎಂ.ಡೆ ವಲೆರಾ ಅವರಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. * ''[[ಕೊಲ್ಪೊಮೆನಿಯಾ ಪೆರೆಗ್ರೈನಾ]]'' ಸೌವಾಗಿವಾ,ಇದು ಸದ್ಯ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪುಷ್ಕಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.ಮೊದಲು೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. * ''[[ಸರಗಾಸ್ಸಮ್ ಮಿಟಿಕಮ]]'' (ಯೆಂಡೊ)ಫೆನ್ ಶೊಲ್ಟ.ಈಗ ತನ್ನ ನೆಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ,ದಕ್ಷಿಣ,ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೆಯ ಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ. *.''ಕೊಡಿಯಮ್ ಫ್ರಾಗೈಲ್'' ssp.''ಫ್ರಾಗೈಲ'' (ಈ ಮೊದಲು ssp ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.)''ಟೊಮೆಂಟೊಸಮ'',ಸದ್ಯ ಉತ್ತಮ ನೆಲೆ ಕಂಡಿದೆ. ''ಕೊಡಿಯಮ್ ಫ್ರಾಗೈಲ್'' ssp.''ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕಮ್'' ಈಗ ಇಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ.ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದು ವಲಸೆ ಸಸ್ಯ ಜಾತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಸೌಮ್ಯ ಹವಾಮಾನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳು,[[ಉಪಭೌಗೋಳಿಕ]] ಜಾತಿಗಳಾದ [[ಪಾಮ್ ಮರಗಳು]] ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಜಾಗತಿಕ [[ಭೌಗೋಳಿಕ ರೇಖಾಚಿತ್ರಣದಂತೆ]] [[ಬೊರಿಯಲ್ ಕಿಂಗಡಮ]](ರಾಜ್ಯ)ದೊಳಗೆ ಬರುವ [[ಸರ್ಕಂಬೊರಿಯಲ್ ಪ್ರದೇಶ|ಸರ್ಕಂಬೊರಿಯಲ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ]] ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸೇರುತ್ತದೆ.ಇದು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವೀಪವು ತನ್ನೊಳಗಿನ [[ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶ|ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ]] ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ:ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅಗಲ ಎಲೆಗಳ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತುಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ನ ಅರ್ದ್ರ ಅಥವಾ ತೇವ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಾಡುಗಳು. === ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಭಾವ === ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸ ಗಮನಿಸಿದರೆ,ಇದು ಎರಡು ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಅಂದರೆ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಬಳಕೆಯು ಇಂದು ಐರ್ಲೆಂಡನ್ನು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹಾಕುವಂತೆ <ref>{{cite web|url=http://www.belfasthills.org/minisite/adult_version/draftottersapmar07-2.pdf|title=Otter Lutra Lutra|work=Northern Ireland Species Action Plan|publisher=Environment and Heritage Service|date=2007|accessdate=2010-01-01|archive-date=2011-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205005310/http://www.belfasthills.org/minisite/adult_version/draftottersapmar07-2.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.clarecoco.ie/Heritage/biodiversity.html|title=Biodiversity|publisher=Clare County Council|accessdate=2010-01-01|archive-date=2010-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20100209083549/http://www.clarecoco.ie/Heritage/biodiversity.html|url-status=dead}}</ref> ಮಾಡಿದೆ. ಹೊಳೆ-ಹಳ್ಳ-ಕೊಳ್ಳಗಳು,ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಪದ್ದತಿಗಳಿಗೆ ಹಿನ್ನಡೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸಿರು ತುಂಬಿದ ತಾಣಗಳನ್ನು ಆಹಾರ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಸಲು ಮತ್ತುಪಶು ಮೇವಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿರುವದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಜಾಗದ ಲಭ್ಯತೆಗೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಹಾಗು ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಪೊದೆ-ಕಂಟಿಗಳುಳ್ಳ ಭೂಗಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಇಂತಹ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪದ್ಧತಿಯು ದ್ವೀಪದ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇದರಿಂದ ಉಳಿದಿರುವ ಪರಿಸರದ ಜೀವಸಂಕುಲ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.ಈ ಹಿಂದೆ ದ್ವೀಪದ ಆಸ್ತಿಯೆನಿಸಿದ್ದ ಇವುಗಳನ್ನುಉಳಿಸಲು ನೂತನ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣಾ ಜಾಲ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿ ಸೂತ್ರ|ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು]] ರಿಯಾತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ ಪೊದೆ-ಗಿಡಗಂಟಿಗಳ ಕಾಡನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳು ಕೂಡಾ ಈಗ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆ <ref name="cap_reforms">{{cite_web | title = CAP Reform - A Long-term Perspective for Sustainable Agriculture | work = Agriculture and Rural Development | publisher = European Commission | url=http://ec.europa.eu/agriculture/capreform/index_en.htm | accessdate = 2007-07-30}}</ref> ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿ ಸೂತ್ರವು ಕಾಡುನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವ ಕೃಷಿ ಪ್ರಯೋಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಕೃಷಿ ಇಳುವರಿ ಮಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತುಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗು ಇನ್ನಿತರ ಸಹಜ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಾಯುವವರಿಗೂ ರಿಯಾಯತಿಗಳನ್ನು <ref name="cap_reforms"/> ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ದೇಶದ ಸುಮಾರು೧೦% ರಷ್ಟುಭಾಗವನ್ನುಆವರಿಸಿದ್ದು ಬಹುತೇಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ <ref name="www2000"/> ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಫಸಲುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ದೇಶೀಯ ಅಲ್ಲದ ಏಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಕೊಡುವುದು ಕೂಡಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಕುಲಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ವೀಪದ ಅಲ್ಪಾವಶೇಷ ಅರಣ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕಿಲ್ಲರ್ನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಕಿಲ್ಲರ್ನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ]] ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿಯೇತರ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ [[ಜಿಂಕೆ]] ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳು ವಿಪರೀತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೇಯುವುದು ಮನಬಂದಂತೆ ಅಲೆದಾಡುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬೇಲಿ ಹಾಕುವುದು ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಯುವಿಕೆಯು ದೇಶದ ಹಲವೆಡೆ ಅರಣ್ಯ ಬೆಳಸಲು ನಿರ್ಬಂಧ <ref>{{Citation | first = Dick | last = Roche | authorlink = Dick Roche | title = National Parks | publisher = Seanad Éireann | url = http://historical-debates.oireachtas.ie/S/0185/S.0185.200611080008.html | volume = 185 | date = 2006-11-08 | accessdate = 2007-07-30 | archive-date = 2011-05-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110511091047/http://historical-debates.oireachtas.ie/S/0185/S.0185.200611080008.html | url-status = dead }} [[Seanad]] Debate involving Former Minister for Environment Heritage and Local Government</ref> ಹಾಕುತ್ತಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == === ಪೂರ್ವ-ಇತಿಹಾಸ === ಕಳೆದ ೯೦೦೦ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ವರೆಗಿದ್ದ ಹಿಮಯುಗದ ಹಿಮಾಚ್ಛಾದಿತ ಪರಿಸರವು ಐರ್ಲೆಂಡನ್ನು ಆವರಿಸಿತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟವು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ.ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ತನ್ನ ನೆರೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಗಳು [[ಯುರೊಪ್ ಖಂಡ|ಯುರೊಪ್ ಖಂಡದ]] ಭಾಗಗಳು. [[ಮೆಸೊಲಿಥಿಕ್]] (ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗ) [[ಶಿಲಾಯುಗದ]] ನಿವಾಸಿಗಳು ಸುಮಾರು೮೦೦೦BC ನಂತರ ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Carrowmore tomb, Ireland.jpg|thumb|left|ಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕ್ಯಾರೊಮೊರ್ ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿ ನಲ್ಲಿನ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ.]] [[ನ್ಯೂಯೊಲಿಥಿಕ್]] (ಹೊಸ ಶಿಲಾಯುಗದ ಪೀಳಿಗೆ)ಸುಮಾರು ೪,೫೦೦ರಿಂದ ೪,೦೦೦ [[BC]] ಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿತು.ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಕುರಿ,ಆಡು,ದನಕರು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಯುರೊಪ್ ಖಂಡದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ನ್ಯೂಲಿಥಿಕ್ ಪರಿಸರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು,ಒಂದು ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು <ref>{{cite web |url=http://www.heritageireland.ie/en/West/CeideFields/ |title=Céide Fields |author=Heritage Ireland |publisher=Office of Public Works |accessdate=2008-10-23 |archive-date=2015-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302095051/http://www.heritageireland.ie/en/West/CeideFields/ |url-status=dead }}</ref> ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನವಾದುದು ಇದರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣುಹೆಂಟೆ ಅಥವಾ ಮರದ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.ಇಂದು [[ಕೌಂಟಿ ಮೇಯೊ|ಕೌಂಟಿ ಮೇಯೊದ]] [[ಸೀಡೆ ಪ್ರದೇಶ|ಸೀಡೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಶತಮಾನ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ೩,೫೦೦ ಮತ್ತು ೩,೦೦೦BC ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳು ಒಣ-ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳೆನಿಸಿವೆ. [[ಕಂಚಿನ ಯುಗವು]] ೨,೫೦೦ BC ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂತು.ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಆಭರಣ,ಆಯುಧ ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ [[ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗ]] ವು [[ಸೆಲ್ಟ್ಸ್]] ಎಂಬ ಜನಾಂಗದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಅವರು ಐರ್ಲೆಂಡನ್ನು ೮ನೆಯಮತ್ತು ೧ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸರಣಿ ವಸಾಹತುವನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸೆಲ್ಟ್ಸ ಜನಾಂಗದ ಕೊನೆಯ ಪೀಳಿಗೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾದ [[ಗೇಲ್ಸ್]] ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಗೆದ್ದು ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ಐದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದರು ಹಲವಾರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ಸಾಗರೋತ್ತರದ ಈ ವಸಾಹತಿಕರಣ ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ಭೇದವನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕದಿದ್ದರೆ ಸಾಕು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಹಿಂದೆ [[ಕ್ಲೊನಿಕೇವನ್ ಮ್ಯಾನ್]] ಇದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದನ್ನು ಅವರು <ref name="prospectmag">{{cite journal | last = Oppenheimer | first = Stephen | title = Myths of British Ancestry | journal = Prospect Magazine | issue = 127 | date = 2006-10-21 | url = http://www.prospectmagazine.co.uk/2006/10/mythsofbritishancestry/ | accessdate = 2008-11-07 | issn = 1359-5024 | archive-date = 2011-10-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111015212548/http://www.prospectmagazine.co.uk/2006/10/mythsofbritishancestry/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Mascheretti | first1 = Silvia | last2 = Rogatcheva | first2= Margarita | last3 = Gündüz | first3 = Islam | last4 = Fredga |first4= Karl | last5= Searle | first5= Jeremy | title = How Did Pygmy Shrews Colonize Ireland? Clues from a Phylogenetic Analysis of Mitochondrial Cytochrome B Sequences | journal = Proceedings of the Royal Society | volume = 270 | issue = 1524 | publisher = Royal Society | location = | date = 2003-08-07 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1691416/ | doi = 10.1098/rspb.2003.2406 | accessdate = 2008-11-07 | page = 1593 }}</ref> ಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ರೋಮನ್ ರು ಐರ್ಲೆಂಡನ್ನು [[ಹಿಬೈರ್ನಿಯಾ]] ಅಥವಾ [[ಸ್ಕೊಟಿಯಾ|<ref>{{cite book |last=O'Hart |first=John |title=Irish Pedigrees: or, The Origin and Stem of the Irish Nation |publisher=J. Duffy and Co. |year=1892 |location=Dublin |page=725}}</ref> ಸ್ಕೊಟಿಯಾ]](ಉತ್ತರಭಾಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ನಡುಗಡ್ದೆಪ್ರದೇಶ)ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ.ರೊಮ್ಯಾನೊ-ಗ್ರೀಕ್ ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಟೊಲೆಮಿ |<ref>{{cite journal| first1 =R | last1=Darcy | first2= William|last2= Flynn| title = Ptolemy's Map of Ireland: a Modern Decoding|journal=Irish Geography|volume=14|issue=1|date=March 2008|pages=49&emdash;69|url=http://www.informaworld.com/smpp/section?content=a791562641&fulltext=713240928 Informaworld.com|accessdate=2010-01-01}}</ref> ಟೊಲೆಮಿ ]]೧೦೦AD ಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನಾಂಗದ ಬಗ್ಗೆ <ref>{{cite web | title = Hibernia | work = Roman Empire | publisher = United Nations of Roma Victrix | url = http://www.unrv.com/provinces/hibernia.php | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2010-03-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100326085530/http://www.unrv.com/provinces/hibernia.php | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| last = | title = The British Section| work = The Geography of Ptolemy| publisher = www.Roman-Britain.co.uk| date = 2003-04-23| url = http://www.roman-britain.co.uk/classical-references/the-geography-of-ptolemy/| accessdate = 2008-11-08| archive-date = 2021-10-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20211016202449/http://www.roman-britain.co.uk/classical-references/the-geography-of-ptolemy/| url-status = dead}}</ref> ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ರೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಗುಡ್ದಗಾಡಿನ ಜನಾಂಗದ ನಡುವಿನ ನಿಖರ ಸಂಭಂದದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ರೊಮನ್ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿಕೇವಲ [[ಐರಿಶ್ ಕಾವ್ಯ]],ಪುರಾಣಕತೆ ಮತ್ತುಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ವಾಸ್ತು ಕಲೆಗಳ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. === ಐರ್ಲೆಂಡಿನ "ಸುವರ್ಣಯುಗ" === ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [[ಹೈ ಕಿಂಗ್]] ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಯಿತು.ಹೀಗೆ ಇದು ಕಿಂಗಡಮ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಇಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮವನೇ ರಾಜನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆ ಕಿಂಗ್ ನ ಪರಿಧಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬೇಕಾಗುತಿತ್ತು. ಹೈ ಕಿಂಗ್ ನನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜರ ಶ್ರೇಣಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತಿತ್ತು.ಈತ ರಾಯಲ್ [[ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ಆಫ್ ಮೀಥ್]] ನ್ನು [[ಹೀಥ್ ಆಫ್ ತಾರಾ]] ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ ವೆಭವದೊಂದಿಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಬೇಕಾಗುತಿತ್ತು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ೭ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ದಾಖಲೆಗೆ ಸಂದಿತು ಆದರೆ [[ವಿಕಿಂಗ್ ಯುಗ]](ಸ್ಕ್ಯಾಂಡೇನಿಯನರು ಯುರೋಪಿನ ಕರಾವಳಿ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ) ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯತೆಯ ವಾಸ್ತವ ದೊರಕಿತು. ಆವಾಗಲೂ ಕೂಡಾ ಇದು <ref name="koch">{{cite book |title=Celtic Culture: A Historical Encyclopedia |year=2006 |first=John T. |last=Koch |publisher=ABC-CLO}}</ref><ref>{{cite book |title=Tales of the Elders of Ireland |year=1999 |last=Roe |first=Harry |coauthors=Ann Dooley |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{cite book |title=Early Irish history and pseudo-history |year=1957 |author=Michael Roberts et al. |publisher=Bowes & Bowes Michigan University Press}}</ref> ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಬರಹದ ರೂಪದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪದ್ದತಿಯು [[ಬ್ರೆಹಾನ್ ಕಾನೂನುಗಳ|ಬ್ರೆಹಾನ್ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು]] ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ತಂತು.ಇದನ್ನು ''ಬ್ರೆಹಾನ್ಸ್ '' ಎಂಬ ವೃತ್ತಿಪರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ವರ್ಗ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು. [[ದಿ ಕ್ರೊನಿಕಲ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]](ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಚರಿತ್ರಾ ಕ್ರಮ) ೪೩೧ರಲ್ಲಿ ಬಿಷಪ್ [[ಪಲ್ಲಡಿಯಸ್]] [[ಪೋಪ್ ಸೆಲೆಸ್ಟಿಯನ್]] ರ ಮಿಶನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಬಂದರು."ಈಗಾಗಲೇ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ" ಇದ್ದ ಎರ್ಲೆಂಡ್ ಇದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು. ಇದೇ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಮಹಾಪೋಷಕ [[ಸೇಂಟ್ ಪಾಟ್ರಿಕ್]] ಅದೇ ವರ್ಷ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಪಲ್ಲಡಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಪಾಟ್ರಿಕ್ ಅವರುಗಳ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರದ ಮಿಶನ್ ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಂತರ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಆದರೆ ಇಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರುವದರಿಂದ ಒಟ್ಟಾಭಿಪ್ರಾಯ ಇದೆ <ref>{{cite book | last = De Paor | first = Liam | title = Saint Patrick's World: The Christian Culture of Ireland's Apostolic Age | publisher = Four Courts, Dublin | date = 1993 | location = Dublin | page = 78, 79 | url = | isbn = 1-85182-144-9 }}</ref> ಹೇಳಬಹುದು. ಹೊಸ ಧರ್ಮದ ಭರಾಟೆಯಲ್ಲಿ [[ಡ್ರುಯಿಡ್]] ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ದತಿ ಕುಸಿಯಿತು.ಐರಿಶ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಹಾಗು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು [[ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು]]. ಯುರೊಪಿನ ಎಲ್ಲೆಡೆಯು ಕರಾಳ ಯುಗ,[[ಡಾರ್ಕ್ ಏಜಿಸ್]] ಇರುವಾಗ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ ಧರ್ಮದ ಉತ್ಕರ್ಷದ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಕಲಿಕೆ [[ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗ|ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ]] <ref name="cah"/><ref name="Eer">{{cite book |editor=Dowley, Tim, et al.| title=Eerdman's Handbook to the History of Christianity |year=1977|publisher= Wm. B. Eerdmans Publishing Co. |location= Grand Rapids, Michigan|language= |isbn= 0-8028-3450-7}}</ref> ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು [[ವಿಕಿಂಗ್]] ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ಅಲೆಗಳು ಐರಿಶ್ ನ ಮಠ-ಮಾನ್ಯಗಳು ಹಾಗು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು.ಈಗಾಗಲೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಸಮರದ]] ಬೀಜಗಳು ಬಿತ್ತನೆಯಾಗಿ ಇಂತಹ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊನೆ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ ವಿಕಿಂಗ್ ದುರಾಕ್ರಮಣಗಳು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೇ ದ್ವೀಪದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿಸಫಲವಾದವು. ಬರಬರುತ್ತಾ ವಿಕಿಂಗ್ ಜನಾಂಗವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲಿಸಿದರು.ಸದ್ಯದ ಆಧುನಿಕ ನಗರಗಳಾದ [[ಡಬ್ಲಿನ]],ಕಾರ್ಕ,[[ಲಿಮ್ರಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ವಾಟರ್ ಫೋರ್ಡ್]] ಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರು. === ನಾರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷರ ದಾಳಿ === [[ಚಿತ್ರ:Aughnanure Castle (pixinn.net).jpg|thumb|left|ಅಘುನಾನುರೆ ಓ'ಫ್ಲಾಹರ್ಟಿಯು ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್]] ಮೇ೧,೧೧೬೯ರಲ್ಲಿ [[ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ ರು ದಾಳಿ]] ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ವೆಕ್ಸ್ಫೊರ್ಡಿನ ಬನ್ನೊ ಸ್ಟ್ರಾಂಡನಲ್ಲಿ [[ಕಾಂಬ್ರೊ ನಾರ್ಮನ್]] ಸಾಮಂತರು ತಮ್ಮ ಆರುನೂರು ಪರಿಚಾರಕರ್ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ತನ್ನ ಕಲಿತನ ಹಾಗು ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದ್ದ [[ಪೆಂಬ್ರೊಕನ ಅರ್ಲ ರಿಚರ್ಡ್ ದೆ ಕ್ಲೇರ್]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ದಾಳಿ <ref>{{cite web | last = Chrisafis | first = Angelique | title = Scion of traitors and warlords: why Bush is coy about his Irish links | work = World News | publisher = The Guardian | date = 2005-01-25 | url = https://www.theguardian.com/world/2005/jan/27/usa.angeliquechrisafis | accessdate = 2008-11-08 }}</ref> ನಡೆಯಿತು. ಈ ದಾಳಿಯ ಜೊತೆಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನೂತನ ನಾರ್ಮನ್ ವಿಸ್ತರಣಾ ಕಾರ್ಯವೂ ನಡೆದಿತ್ತು. ರಿ ಆಫ್ ಲೀನ ಸ್ಟರ್ ನ [[ಡೆರ್ಮೊಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಮುರೊ]] ನ ಆವ್ಹಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಈ ದಾಳಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು. [[ಬ್ರೆಫ್ನೆಯ]] [[ತಿಘೇರ್ನಾನ್ ಉಆ ರುರಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ರೊರಿ ಓ ಕೊನರ್]] ಸಾಮಂತರೊಂದಿಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಮುರೊ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕಿಳಿದ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಗದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ನಂತರ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕಿಂಗ್ ಹೆನ್ರಿII]] [[ಅಂಗೆವಿನ್]] ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಗತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ೧೧೭೧ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ. ಐರಿಶ್ ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರಲು ಆತ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಾನಕ್ಕಿಳಿದ. ರೊಮನ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಐರಿಶ್ ಚರ್ಚ ಕೂಡಾ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶ ಅವನದಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಮರುರಚನಾಕ್ರಿಯೆಯು [[ಕೆಲ್ಲಸ್ ನ ಸಿನೊಡ್]] ನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪ್ರಗತಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಬೊ ಮತ್ತು ಕಾಂಬ್ರೊ ನಾರ್ಮನ್ ದಾಳಿಕೋರರ ಮೇಲೆ ಹೆನ್ರಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಇದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಹಲವಾರು [[ಐರಿಶ್]] ರಿ ಗಳು ಅಂದರೆ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಸಾಮಂತರು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸಿದ. ನಂತರ ೧೧೭೫ರ ವಿಂಡಸರ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವವಸ್ಥೆ ಸಮ್ಮತಿ ಪಡೆಯಿತು. ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರೆಹನ್ ಕಾನೂನು ನಾರ್ಮನ್ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಪ್ರಭಾವವು ಕ್ರಮೇಣ ಹಿನ್ನಡೆ ಪಡೆಯಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ಮನ-ಐರಿಶ್]] ನವರ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ದತಿ ೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಇಡೀ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪಸರಿಸಿತು. ಅವರ ಈ ನೆಲೆವಾಸವು ಹಲವಾರು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಬಾರೊನಿಗಳು(ಜಮೀನುದಾರರು),ಅಧಿಕಾರಿಶಾಹಿಗಳು,ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಆಧುನಿಕ-ದಿನಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳ(ಕೌಂಟಿ) ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಂಡು ಬಂತು. ''[[ಲವೊಡಾಬಿಲಿಟರ]]'',[[ಪಪಾಲ್ ಬುಲ್]] ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಈ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲು ೧೧೫೫ರಲ್ಲಿ [[ಅಡ್ರಿಯನ್]] ಅವರು ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು. ಹರ್ಟ್ ಫೊರ್ಡ್ ಶೆಯರ್ನಲ್ಲಿ ಬೊರ್ನ್ ನಿಕೊಲಸ್ ಬ್ರೆಕ್ ಸ್ಪೆಯರ್ ಪೋಪ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಇದರ ನಿಖರತೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ವಿವಾದಗಳು ಎದ್ದವು:ಧರ್ಮ ಗುರುವಿನ ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ಆಡಳಿತ ವಹಿಸುವ ಕುರಿತು ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಿಂಗ್ ಹೆನ್ರಿII ಅವರಿಗೆ ವಹಿಸಲಾದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಿವಾದಗಳು <ref name="Curtis 2002 49">{{cite book|last=Curtis|first=Edmund|title=A History of Ireland from Earliest Times to 1922|publisher=Routledge|location=New York|date=2002|pages=49|isbn=0 415 27949 6}}</ref> ಎದ್ದವು. [[.ಪೋಪ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್III]] ಅವರು ಹೆನ್ರಿ ಅವರನ್ನು ೧೧೭೨ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ, ರೊಮ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಚರ್ಚ್ ಕೂಡಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದರು ವಾರ್ಷಿಕ ತಲಾ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪೆನ್ನಿಯಂತೆ ಹೆನ್ರಿ [[ಕರ]] ವಿಧಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಇಂತಹ ಚರ್ಚಿನ ಕರವನ್ನು [[ಪೀಟರ್ಸ್ ಪೆನ್ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಇದನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಕೊಡುಗೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಡೊಮಿನಸ್ ಹಿಬೆರ್ನೇ'' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಹೆನ್ರಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿ ಅಂದರೆ [[ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಬಿರುದಾಂಕಿತನಾದನು.ನಂತರ ಆತನ ಪುತ್ರ ಯುವರಾಜ ಪ್ರಿನ್ಸ್ [[ಜಾನ್ ಲ್ಯಾಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ೧೧೮೫ರಲ್ಲಿ ಇದೇ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಹೆಸರಾದನು[[.ಪೋಪ್ ಲುಸಿಯಸ್III]] ಇದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದರು.ಇದು ೧೫೪೨ರಲ್ಲಿ [[ಕಿಂಗಡಮ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಆಗುವವರೆಗೂ ಐರಿಶ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ಲಾರ್ಡ್ ಶಿಪ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು. ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ,ಅಂದರೆ ಪ್ಲೇಗ್ ಕಾಯಿಲೆಯ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದಾಗಿ ನಾರ್ಮನ್ ನೆಲೆವಾಸಗಳು ಇಳಿಕೆ ಪಡೆದ ಕಾಲಾವಧಿ ಅದಾಗಿತ್ತು. ನಾರ್ಮನ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮತ್ತುಸ್ಥಳೀಯ ಉನ್ನತ ವರ್ಗದ ನಡುವೆ ಅಂತರ-ವಿವಾಹದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟವು. ನಾರ್ಮನ್ ಆಡಳಿತವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಿಶ್ರಣ ಪಡೆದು ಒಂದು ಹೈಬ್ರೀಡ್ ಹಿಬೆರ್ನೊ ನಾರ್ಮನ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ೧೩೬೬ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟಾಟ್ಯೂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಿಲ್ ಕೆನಿ]] ಎಂಬ ಹಲವು ಕಾನೂನುಗಳ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಕಾನೂನನ್ನುನಾರ್ಮನ್ ಸಂಸತ್ತು ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ ನಾರ್ಮನ್ ರು ಐರಿಶ್ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು <ref>"[http://www.nde.state.ne.us/SS/irish/unit_1.html Laws that Isolated and Impoverished the Irish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418095229/http://www.nde.state.ne.us/SS/irish/unit_1.html |date=2008-04-18 }}". Nebraska Department of Education.</ref> ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ೧೫ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ರೌನ್ ಪ್ರಭುತ್ವ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡು ನಾರ್ಮನ್ ಪ್ರಭಾವದ ಐರಿಶ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಆದರೆ ಡಬ್ಲಿನ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕ್ರೌನ್ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಅಚಲವಾಗಿಸಿತ್ತು.ಇದನ್ನು [[ದಿ ಪೇಲ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು. ಹೇಗೇ ಆದರೂ ಹದಿನಾರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆಡಳಿತದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತೆ ಮರುಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.ಇದನ್ನು [[ತುಡೂರ್ ಐರ್ಲೆಂಡನ ಮರು ವಿಜಯ]] ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಒಂಭತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಲ್ಸ್ ಅವರು ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿ]] ಇದನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಧೀನದ ಕಾಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಮತ್ತೆ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಏಕತ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಈ ಶತಮಾನವು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಸ್ ಅವರುಗಳ ವಸಾಹತು ಶಾಹಿಯು [[ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್]] ಗಳು[[,ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳ ಯುದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ವಿಲಿಯಮೈಟ್ ಯುದ್ಧ|ವಿಲಿಯಮೈಟ್ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ]] ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾನಿ ಅನುಭವಿಸಿತು.(ಮೂರು ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ,[[ಐರಿಶ್ ಕಾನ್ ಫೆಡರಸಿ]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಕ್ರೊಮ್ ವೆಲಿಯನ್ ವಿಜಯ]]).ಇದರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ೨೦,೦೦೦ ಜನರು ಸಮರದಲ್ಲೇ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದರೆ,೨೦,೦೦೦ ನಾಗರಿಕರು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಬರಗಾಲದಿಂದಾಗಿ ಮೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾದ ಸ್ಥಳಾಂತರ,ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಜನ ಬಲಿಯಾದರು. ಮುಂದೆ ೧೬,೦೦೦ ಜನರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಮೇಲೆ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಗೆ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು.ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಯುದ್ಧಪೂರ್ವದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನರು ಘರ್ಷಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ <ref>{{cite web | title = The curse of Cromwell | work = A Short History of Ireland | publisher = BBC Northern Ireland | url = http://www.bbc.co.uk/northernireland/ashorthistory/archive/intro99.shtml | accessdate = 2008-11-08 }}</ref> ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶತಮಾನದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹೋರಾಟಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ವರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಆಳವಾದ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆ ಇಂದು ಐರಿಶ್ ರಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಹಲವು ಕಾಯ್ದೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಇದರ ನೆರವಿನಿಂದ ರಾಜನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಒಡಮೂಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜಾಕೊಬೈಟ್ಸ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ೧೬೭೩ರಲ್ಲಿವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಉಭಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳಾದ ವಿಲಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಮೇರಿ ಅವರುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಿ ಟೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠರಲ್ಲದ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಗಳನ್ನು [[ಐರಿಶ್ ಸಂಸತ್ತಿ|ಐರಿಶ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ]] ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೪೯೪ರ [[ಪೊಯ್ನಿಂಗ್ಸ ಲಾ]] ದ ನೀತಿ-ನಿಯಮಗಳಂತೆ ಐರಿಶ್ ನ ಸಂಸತ್ತಿನ ಶಾಸನವು [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಂಸತ್ತಿ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ]] ಅನುಮೋದನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರವರ್ಧನಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಪೆನಲ್ ಲಾಗಳು ನಿಷ್ಠರಲ್ಲದ ಐರಿಶ್ ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಧರ್ಮಪಾಲನೆಗೆ ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುವ ನಿರೀಶ್ವರಿಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಆಸ್ತಿ ಒಡೆತನಕ್ಕೂ ಅವರು ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು೧೭೦೩, ೧೭೦೯ ಮತ್ತು೧೭೨೮ ಇಸವಿಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ನ ಹೊಸ ನಿಷ್ಠರ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತುಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ನಿರೀಶ್ವರವಾದಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು <ref>{{cite web | title = Laws in Ireland for the Suppression of Popery | publisher = University of Minnesota Law School | url = http://local.law.umn.edu/irishlaw/offices.html | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2008-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081011230845/http://local.law.umn.edu/irishlaw/offices.html | url-status = dead }}</ref> ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ನೂತನ ಆಂಗ್ಲೊ-ಐರಿಶ್ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಅಸೆಂಡನ್ಸಿ]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. === ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Half-hanging on travelling gallows.gif|thumbnail|ಅರೆ ನೇಣು ಬಿಗಿದ ಅನುಮಾನಸ್ಪದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಐರಿಶ್ ವ್ಯಕ್ತಿ.]] ಸರ್ವತ್ರ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಬೆಳೆಯ ವಿಫಲತೆಯಿಂದ ೧೭೪೦-೪೧ರಲ್ಲಿನ ಭೀಕರ [[ಐರಿಶ್ ಬರಗಾಲ|ಐರಿಶ್ ಬರಗಾಲವು]] ವಿವಿಧ ರೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ೪೦೦,೦೦೦ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆಗಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾಕಷ್ಟು ಮುತವರ್ಜಿ ವಹಿಸಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಿ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಾನಿ ತಡೆಗೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿತು.ನಂತರದ ಈ ಶತಮಾನದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚೇತರಿಕೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೭೮೨ರಲ್ಲಿ [[ಪೊಯ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಲಾ]] ವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಐರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ನಾರ್ಮನ್ ದಾಳಿಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ(ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ) ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ನಿಜವಾದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ದೊರಕಿತು. ಆದರೂ ಐರಿಶ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಆಯ್ಕೆಯ ಅಧಿಕಾರ ಮಾತ್ರ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿತ್ತು ಇಂತಹ ಮೂಗು ತೂರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ೧೭೯೮ರ ಸುಮಾರಿಗೆ [[ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಯುನೈಟೈಡ್ ಐರಿಶ್ ಮೆನ್]] ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿತು.ಹಲವಾರು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟರ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ರೊಂದಿಗೆ ಬಂಡೆದ್ದಿತು.ಈ ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ಇಂತಹ ಸೊಸೈಟಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತು. ಗಣತಂತ್ರದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯ ಐರೆಂಡಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಗುರಿಯಿಂದಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯಿತು. ಇಸವಿ [[1798ರ ಐರಿಶ್ ಬಂಡಾಯ|1798ರ ಐರಿಶ್ ಬಂಡಾಯವೂ]] ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಅದು ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ [[ಆಕ್ಟ್ ಅಫ್ ಯುನಿಯನ್]] ಎಂಬ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಿದವು.ಇದು ೧೮೦೧ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂತು.[[ಕಿಂಗಡಮ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕಿಂಗಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಐರಿಶ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಜಾರಿಗೆ ಕೊನೆಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಬಹುಮತಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದತೆ ಇದ್ದರೂ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ೧೭೯೯ರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಸಮಕಾಲೀನ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬ್ರಿಟೀಷರು ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡಲು ಬ್ರಿಟೀಶನ ಗೌಪ್ಯ ನಿಧಿನೆರವಿನ ಕಚೇರಿವನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡರೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಉನ್ನತವರ್ಗದ ಓಲೈಕೆ,ಸ್ಥಳಗಳ ಹಾಗು ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆಯಲು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಶತಪ್ರಯತ್ನ <ref>{{cite book | last = Ward | first = Alan J. | title = The Irish Constitutional Tradition: Responsible Government and Modern Ireland, 1782-1992 | publisher = Catholic University of America Press | date = 1994 | location = Washington, DC | page = 28 | url = | isbn = 0-81320-784-3 }}</ref> ನಡೆಸಿತು..ಹೀಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೈಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ [[ಲಂಡನ್]] ನಲ್ಲಿರುವ [[UK ಸಂಸತ್ತಿ|UK ಸಂಸತ್ತಿನ]] ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. [[ವ್ಹಾಯಿಸರ್ ಗಲ್]] ಆಡಳಿತವು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು [[ಡಬ್ಲಿನ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್]] ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Emigrants Leave Ireland by Henry Doyle 1868.jpg|thumb|left|ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಭೀಕರ ಬರಗಾಲಿನ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆ ಕುರಿತಂತೆ ಹೆನ್ರಿ ಡೊಯೆಲ್ ಅವರ ಟಿಪ್ಪಣಿ.]] ಇಸವಿ ೧೮೪೦ರ [[ಭೀಕರ ಬರಗಾಲ|ಭೀಕರ ಬರಗಾಲವು]] ಸುಮಾರು ಒಂದು ಇಲಿಯನ್ ಐರಿಶ್ ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಇದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಲಸೆ <ref>{{cite web | title = The Irish Potato Famine | publisher = Digital History | date = 2008-11-07 | url = http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/irish_potato_famine.cfm | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2012-08-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120823030816/http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/irish_potato_famine.cfm | url-status = dead }}</ref> ಹೋದರು. ಆ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ [[ಯುನೈಟೈಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಗೆ ವಲಸೆ]] ಹೋದವರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನರು ಐರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಕಂದಕ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ೨೦ನೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೂ ಈ ಇಳಿಕೆ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಬರಗಾಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತತ್ ಕ್ಷಣವೇ [[1841ರಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ]] ನಡೆಸಿ ೮.೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು <ref>{{cite web |url=http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/1841-a-window-on-victorian-britain-475516.html |title=1841: A window on Victorian Britain - This Britain |publisher=[[The Independent]] |date=2006-04-25 |accessdate=2009-04-16 |last=Vallely |first=Paul |archive-date=2015-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617075008/http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/1841-a-window-on-victorian-britain-475516.html |url-status=dead }}</ref> ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Quinn">{{cite web | last = Quinn| first = Eamon | title = Ireland Learns to Adapt to a Population Growth Spurt | work = Europe | publisher = New York Times | date = 2007-08-19 | url = https://www.nytimes.com/2007/08/19/world/europe/19ireland.html?ex=1345176000&en=ab2b49203b6fb511&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss | accessdate = 2008-11-08 }}</ref> ಆವಾಗಿನಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಆ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮರಳಲೇ <ref name="Quinn"/> ಇಲ್ಲ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೯೬೧ರ ವರೆಗೆ ಇಳಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು.ಆದರೆ [[ಲಿಟ್ರಿಮ್ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ|ಲಿಟ್ರಿಮ್ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಳೆದ ೨೦೦೬ರ ವರೆಗಿನ ಜನಗಣತಿವರೆಗೆ ಕೊಂಚ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನವಸತಿಯು ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಚಿಕ್ಕ-ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಹುಟ್ಟು === ಅಂದರೆ ೧೯ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ [[ಐರಿಶ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]] ಜನ್ಮ ತಾಳಿ,ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇದು ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟು ಕಂಡಿತು. ಇದರ ಆದ್ಯ ಪ್ರವರ್ತಕರೆಂದರೆ [[ಡ್ಯಾನಿಯಲ್ ಓ'ಕೊನೆಲ್]] ಇವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಎನ್ನಿಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ರೀತಿಯ ಫಲಿತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರೂ [[ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆಗಿ]] ಅವರು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರಾದರು. ಐರಿಶ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗಟನ್]] ಅವರ ಬಿರುಸಿನ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಆತ ಸಕ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದ. ಭಾವಿ ಪ್ರಧಾನಿ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಪೀಲ್]] ಅವರು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪಾಸಾದ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದ [[ಜಾರ್ಜ್IV]] ಅವರ ಮನವೊಲಿಸಲು ವೆಲ್ಲಿಂಗಟನ್ ಸಫಲರಾಗಿ ಈ ಮಸೂದೆಗೆ ಅಂಕಿತ ಬೀಳುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. [[ಜಾರ್ಜ್ ಅವರ ತಂದೆ|ಜಾರ್ಜ್ ಅವರ ತಂದೆಯು]] ಪ್ರಧಾನಿ ಪಿಟ್ಸ್ ಅವರು ಇಂತಹ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸುವದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು.ಏಕೆಂದರೆ ೧೮೦೧ ರ ಯುನಿಯನ್ ಘರ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕಿತರಾಗಿದ್ದ ಅವರು [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ರ ವಿಮೋಚನೆಯ ೧೭೦೧ರಲ್ಲಿನ [[ವಸಾಹತು ಕಾಯ್ದೆಯ ಘರ್ಷಣೆ|ವಸಾಹತು ಕಾಯ್ದೆಯ ಘರ್ಷಣೆಯ]] ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ಹೆದರಿದ್ದರು. ತರುವಾಯ ಓ'ಕೊನೆಲ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಟ್ ಅಫ್ ಯುನಿಯನ್ ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಆಗ್ರಹದ ಹೋರಾಟ ವಿಫಲಗೊಂಡಿತು. ಶತಮಾನದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ[[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್ ಪರ್ನೆಲ್]] ಮತ್ತುಇತರರು ಯುನಿಯನೊಳಗಡೆಯೇ"([[ಹೋಮ್ ರೂಲ್]] )" ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದ್ವೀಪ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಯುನಿಯನಿಷ್ಟ್ ಗಳು ಹೋಮ್ ರೂಲನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಇದು ನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯೇ ಆಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪದಬಹುದೆಂದು ಅವರು ಆತಂಕ <ref>{{cite book | last = Kee | first = Robert | title = The Green Flag: A History of Irish Nationalism | publisher = Weidenfeld and Nicholson | date = 1972 | location = London | pages = 376–400 | url = | isbn = 029717987X }}</ref> ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಹೋಮ್ ರೂಲ್ ಮಸೂದೆ ಪಾಸ್ ಮಾಡಲು ಹಲವಾರು ಸಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದರೂ ಅದು ಕೊನೆಗೆ ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ ವಿರೋಧಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ [[ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ಸ್]] ಎಂಬ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದು [[ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾರ್ಸನ್]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಂಘಟನೆಯು ಮುಂದೆ ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ[[ಐರಿಶ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ಸ್]] ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು[[ಹೋಮ್ ರೂಲ್ ಮಸೂದೆ]] ಪಾಸು ಮಾಡಿಸುವುದೇ ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯಾಯಿತಾದರೂ ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ನ ಆರು ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಅವು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದರ ಜಾರಿಗೆ ಮುಂಚೆ [[ಮಹಾಯುದ್ಧದ]](ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧ I)ಅವಧಿ ವರೆಗೆ ಇದು ಅಮಾನತಾಗಿತ್ತು. ದಿ ಐರಿಶ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ಸ್ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ಹೋಯಿತು.ಬಹು ಸಂಖ್ಯಾತ ಸದಸ್ಯರ ಗುಂಪು [[ಜಾನ್ ರೆಡ್ ಮಂಡ್]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ಸ್]] ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿನ ಐರಿಶ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಗುಂಪು ಐರಿಶ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ಸ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು <ref>{{cite book | last = Kee | first = Robert | title = The Green Flag: A History of Irish Nationalism | publisher = Weidenfeld and Nicholson | date = 1972 | location = London | pages = 478–530 | url = | isbn = 029717987X }}</ref> ವಿರೋಧಿಸಿತು. ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪು ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟರ್ ರೈಜಿಂಗ್]] ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ರೈಜಿಂಗ್ ನಾಯಕರನ್ನು ಏಳು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮುಗಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಹೋಮ್ ರೂಲ್ ಬಗೆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯೇ ಬದಲಾಗಿ ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಟಂತ್ರ ಪಂಗಡವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ಬಂದಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ [[ಗೆರಿಲ್ಲಾಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮರ]] ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು [[ಐರಿಶ್ ಗಣತಂತ್ರ|ಐರಿಶ್ ಗಣತಂತ್ರದ]] ನಾಯಕರೊಂದಿಗಿನ [[ಆಂಗ್ಲೊ-ಐರಿಶ್ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ]] ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮಾತ್ರ [[ಐರಿಶ್ ಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ|ಐರಿಶ್ ಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ]] [[ಹೋಮ್ ರೂಲ್]] ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು.ಆದರೆ ತನಗೆ ಬಯಸಿದಾಗ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ನಿಯಮದೊಂದಿಗೆ ಅದು ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಸ್ವಾಯತ್ತದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿ <ref>{{cite book | last = Kee | first = Robert | title = The Green Flag: A History of Irish Nationalism | publisher = Weidenfeld and Nicholson | date = 1972 | location = London | pages = 719–748 | url = | isbn = 029717987X }}</ref> ಬಿಟ್ಟಿತು. ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮ್ಮತಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಡಕು ಉಂಟಾಗಿ ಅದು ಮುಂದೆ [[ಜನಾಂಗೀಯ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ|ಜನಾಂಗೀಯ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದದ ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪುಗಳ ಸೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ೧೯೨೩ರಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಯುದ್ಧ ನಿಂತಿತಾದರೂ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಆಳದ ಮಾತಿನಿಂದ ಹೇಳಲಾಗದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು. === ಇಬ್ಭಾಗ === ==== ಸ್ವತಂತ್ರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ==== [[ಚಿತ್ರ:Anglo-Irish Treaty Griffith annotated2.gif|right|thumbnail|ಆಂಗ್ಲೊ-ಐರಿಶ್ ನ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ 32 ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪಗಳ ( ಎರಿಶ್ ಕೌಂಟಿಗಳು)ಪೈಕಿ 26ರನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದು.]] ಹೊಸದಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡ ಐರಿಶ್ ಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯವು ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಕದನದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದದ ವಿರೋಧಿಗಳ [[ಫೈಯಾನ್ನಾ ಫಾಯಿಲ್]] ಪಕ್ಷ ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿತು. ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಮತದಾರರು ಸಮ್ಮತಿಸಿ ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜನಮತಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿ ಇಡೀ ಐರ್ಲೆಂಡನ್ನು ಸಮಗ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಈ ಕಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಐರಿಶ್, ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸೆರಗಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು. ಆದರೂ ೧೯೪೯ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವವರೆಗೂ ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಎರಡನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಬಹುತೇಕ ಈ [[ರಾಜ್ಯವು ತಟಸ್ಥ]] ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತ್ತು.ಆದರೆ ತನ್ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಸಹಚರರಿಗೆ ಬೇಷರತ್ತಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು. ತಟಸ್ಥ ನೀತಿ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದರೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಸುಮಾರು ೫೦,೦೦೦<ref name="Connolly">{{cite web | last = Connolly | first = Kevin | title = Irish who fought on the beaches | work = Northern Ireland News | publisher = BBC | date = 2004-06-01 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/3749629.stm | accessdate = 2008-11-08 }}</ref> ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.ಅದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರಿಗೆ [[ವಿಕ್ಟೊರಿಯಾ ಕ್ರಾಸಸ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ <ref name="Connolly"/> ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆ ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರ ಮಧ್ಯೆ ಕಂಡು ಬಂತು ಆದರೆ ೧೯೮೭ರ ಆರಂಭದಿಂದ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ೧೯೯೦ರ ವರೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ''[[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಟೈಗರ್]]'' ಎಂದು <ref name="clancy3">{{cite book | last =Clancy|first =Patrick|coauthors= Sheelagh Drudy, Kathleen Lynch, Liam O'Dowd| title =Irish Society: Sociological Perspectives |pages= 68–70| publisher =Institute of Public Administration | year =1997|isbn=1872002870}}</ref> ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಜಗತ್ತಿನ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾ ಆದಾಯದ GDP ಅತ್ಯಂತ ಸಿರಿವಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ==== [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದ 1920ರ ಕಾನೂನು]] ಯುನೈಟೈಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಅದರ ಆಡಳಿತ ಹೊಂದಿದ್ದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ೧೯೭೨ರ ವರೆಗೆ ಯುನೈಟೈಡ್ ಸರ್ಕಾರದೊಳಗೇ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದಾಗಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಿತು. ಇಬ್ಭಾಗವಾದ ದಶ್ಕಗಳ ತರುವಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುನಿಯನ್ನಿಷ್ಟರ ನಡುವಿನಆಂತರಿಕ-ಜಾತಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕಲಹದ ವಿರಳ ಘಟನೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಟಸ್ಥವಾಗಿರದೇ ಇದ್ದರೂ ಯಾವುದೇ [[ಮಿಲಿಟರಿ ಒತ್ತಾಯ|ಮಿಲಿಟರಿ ಒತ್ತಾಯದ]] ಪ್ರಚೋದನೆ ಇಲ್ಲದೇ ೧೯೪೧ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ|ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು]] ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Carson signing Solemn League and Covenant.jpg|right|thumbnail|ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಕ್ಯಾರ್ಸ್ನನ್ ಹೋಮ್ ರೂಲ್ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ದಾಖಲೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಿರುವುದು.ಯಾವ್ಯಾವುದು ಸರಿ ಅದಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿ.]] [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ಜನಾಂಗಗಳು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ [[ಜನಾಂಗೀಯ ವರ್ಗ|ಜನಾಂಗೀಯ ವರ್ಗದ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತಚಲಾಯಿಸಿದರು.(ಅಂದ[[ರೆ ಫಸ್ಟ್ ಪಾಸ್ಟ್ ದಿ ಪೊಸ್ಟ್]] ನಿಂದ ೧೯೨೯ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತವಾಯಿತು)ಇದು [[ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ಯುನಿಯನಿಷ್ಟ್ ಪಕ್ಷ|ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ಯುನಿಯನಿಷ್ಟ್ ಪಕ್ಷದಿಂದ]] ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯಾತ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ರು ಬರ ಬರುತ್ತಾ ತಮ್ಮನ್ನು ಅಸಮಾನತೆಯಿಂದ ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅತೃಪ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿತು.ಮತ ಗಳಿಕೆ ಮತ್ತು [[ಜಿಲ್ಲಾವಾರು ಅಸಮರ್ಪಕ ವಿಂಗಡಣೆ]] ಹಾಗು [[ಭೇದ ಭಾವ|ಭೇದ ಭಾವದ]] ಕಲ್ಪನೆಯಗಳು ಅವರನ್ನು ವಸತಿ ಹಾಗು ಉದ್ಯೋಗದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯತೆ <ref name="whyte">{{cite web | url = http://cain.ulst.ac.uk/issues/discrimination/whyte.htm | title = 'How much discrimination was there under the Unionist regime, 1921-1968?' by John Whyte | accessdate = 2008-10-23 | last = Whyte | first = John | work = Contemporary Irish Studies | publisher = [[Conflict Archive on the Internet]] | archive-date = 2019-01-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190116023959/http://cain.ulst.ac.uk/issues/discrimination/whyte.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://cain.ulst.ac.uk/hmso/cmd380.htm | title = Fair Employment in Northern Ireland | accessdate = 2008-10-23 | publisher = [[Northern Ireland Office]] | archive-date = 2012-01-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120104025822/http://cain.ulst.ac.uk/hmso/cmd380.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://cain.ulst.ac.uk/events/crights/nicra/nicra78.htm | title = "We Shall Overcome".... The History of the Struggle for Civil Rights in Northern Ireland 1968 - 1978 by NICRA (1978) | accessdate = 2008-10-23 | publisher = Conflict Archive on the Internet }}</ref>[[ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ]]. ಸುಮಾರು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹೊರಬಂದು [[ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು|ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ]] ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಬೇಕಾಯಿತು.ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧವಾಗಿ [[ನಿಷ್ಠರು]] ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಇಳಿದು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿ ಹೋರಾಟವನ್ನು <ref>{{cite book|last=Taylor|first= Peter |year=1997|title=Provos: The IRA and Sinn Féin|pages=33–56|location=London|publisher= Bloomsbury Publishing Plc|isbn= 0-74753392X}}</ref> ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಸರಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕಡೆಗೆ ವಾಲಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಇದು ಬಲಿಷ್ಠವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅಂತರ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಅಶಾಂತಿ ವಾತಾವರಣ <ref>{{cite book|last=Taylor|first= Peter |year=1997|title=Provos: The IRA and Sinn Féin|pages=56–100|location=London|publisher= Bloomsbury Publishing Plc|isbn= 0-74753392X}}</ref> ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಾತ್ರಿಗಳ ವರೆಗೆ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಸೋತು ಕೈ ಚಿಲ್ಲಿರುವ ಪೋಲಿಸರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರ [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸೈನ್ಯ ಪಡೆ|ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸೈನ್ಯ ಪಡೆಯನ್ನು]] ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಸುಮಾರು೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಐರ್ಲೆಂಡಿ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಐರ್ಲೆಂಡಿಗಾಗಿ]] ಹೋರಾಡಿದ [[ಅರೆಸೈನಿಕ]] [[ಕಾನೂನುಗಳುIRA]] ಬೆಂಬಲಿಗರು ಇದನ್ನು ರಚಿಸಿ ಆರು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ಪ್ರಚಾರ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇನ್ನುಳಿದ ಗುಂಪು ಅಂದರೆ ಯುನಿಯನ್ನಿಷ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳ ಉಭಯ ಪಂಗಡಗಳು ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ''[[ತೊಂದರೆಗಳ ಆರಂಭ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಈ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದಾಗಿ ೩,೬೦೦ ಸಾವುಗಳು <ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/467904.stm |title=Turning the pages on lost lives |publisher=BBC News |accessdate=2010-01-04 |date=1999-10-08 }}</ref> ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಇಂತಹ ತೊಂದರೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸರ್ಕಾರ]] ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಹೋಮ್ ರೂಲ್ ನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಿ "[[ನೇರ ಆಡಳಿತ]]"ವನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ನ ಸಂಸತ್ತಿ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ನ ಸಂಸತ್ತಿನ]] ಮೂಲಕ ನಡೆಸುವಂತೆ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ತೆರನಾದ ರಾಜಕೀಯ ತೊಂದರೆ ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಮಗಳ ಅಪಯಶಸ್ವಿಯು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು,೧೯೭೩ರ [[ಸನ್ನಿಂಗ್ಡೇಲ್ ಒಪ್ಪಂದ]] ಕೂಡಾ ಏನೂ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. IRA ಕಾನೂನುಗಳ ಬೆಂಬಲಿಗರಿಂದ ಕದನ ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಬಹು ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗಿನ ಮಾತುಕತೆಯಿಂದಾಗಿ [[ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದ|ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು]] ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.ಇದನ್ನು ಸಮಗ್ರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಾದ್ಯಂತದ ಜನಮತಗಣನೆಯ ಮೂಲಕ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದಂತೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ತಳಹದಿಯ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕರಾರು ಒಪ್ಪಂದದ ಸಹಿ ನಂತರ ಬಹಳಷ್ಟುಹಿಂಸಾಚಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತಲ್ಲದೇ IRA ಕಾನೂನು ಬೆಂಬಲಿಗರ ತಂಡ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯೋಗ|ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯೋಗದ]] ಸಲಹೆ ಮೂಲಕ ತನ್ನಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ತದೆಯೊಡ್ಡಿತು.ನೇಮಕಗೊಂಡ ಈ ಆಯೋಗದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು <ref>{{cite web |url=http://cain.ulst.ac.uk/events/peace/decommission/iicd190106.pdf |first=Brigadier Tauno |last=Nieminen |coauthors=General John de Castelain, Andrew D. Sens |title=Independent International Commission on Decommissioning |format=PDF |accessdate=2008-10-15 |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311172621/http://cain.ulst.ac.uk/events/peace/decommission/iicd190106.pdf |url-status=dead }}</ref> ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. [[ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]](ವಿಧಾನ ಮಂಡಲ)ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಅಮಾನತುಗೊಂಡರೂ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿತು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ ರು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಪೋಲಿಸರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಸೈನ್ಯದ(ಮಿಲಿಟರಿ) ನೆರವನ್ನು ಬ್ತಿಟಿಶ್ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆದು ತನ್ನಸೈನಿಕರನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಐರ್ಲೆಂಡ,ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ,ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿರದ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿದ್ದವು ೧೯೮೦ರವರೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡನ್ನು ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯುವಂತೆ <ref>[http://migration.ucc.ie/pmeinishowenfinal.htm Irish Emigration, past and present. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528170938/http://migration.ucc.ie/pmeinishowenfinal.htm |date=2010-05-28 }}[http://migration.ucc.ie/pmeinishowenfinal.htm Lessons to be learned?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528170938/http://migration.ucc.ie/pmeinishowenfinal.htm |date=2010-05-28 }}. University College Cork.</ref> ಮಾಡಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ದಿನಗಳೆದಂತೆ ೧೯೯೦ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದವು.ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ದ್ವೀಪ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ "[[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಟೈಗರ್]]" ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಶಾಂತಿ <ref>[https://www.theguardian.com/world/2009/may/10/ireland-financial-crisis-emigration End of the road]. ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌‌. ಮೇ ೧೦, ೧೯೯೭</ref> ನೆಲೆಸಿತು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ [[ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜೀವನ ಮಟ್ಟ]] ಹೊಂದಿರುವ ಎಂದು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಂಟೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು (ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ )<ref>{{cite journal|title=The Economist Intelligence Unit’s quality-of-life index|journal=The Economist: The World in 2005|publisher=The Economist Group|url=http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.PDF}}</ref> ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ (ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ(ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ <ref>[https://archive.is/20120906171615/www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2009/0520/breaking8.htm Ireland 'technically' in depression...]</ref><ref>[http://www.huffingtonpost.com/sheldon-filger/irelands-economy-in-free_b_185874.html Ireland's Economy in Free Fall Collapse]</ref> ೨೦೦೮ರ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಈಡಾದವು.೨೦೦೯ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=teilm020&amp;tableSelection=1&amp;plugin=1 Harmonised unemployment rate by gender - total - % (SA)]. Eurostat.</ref> ೧೨.೫%ರಷ್ಟಾಗಿತ್ತು. === ಸಾರಿಗೆ === ==== ವಾಯುಯಾನ/ಸಾರಿಗೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Aerlingus.a320-200.ei-dei.arp.jpg|thumb|ಏರ್ ಲಿಂಗಸ್ ಏರ್ ಬಸ್ ಎ 320]] ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ: [[ಡಬ್ಲಿನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]],[[ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]],(ಅಲ್ಡರ್ ಗ್ರೊ)[[ಕ್ವಾರ್ಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]],[[ಶನ್ನೊನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವೆಸ್ಟ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]](ನಾಕ್) ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಅತ್ಯಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title =Dublin Airport tops 23 million passengers in 2007 | work =Business | publisher =Thomas Crosbie Media | date =2008-01-22 | url =http://www.breakingnews.ie/business/mheyojojcwgb/ | accessdate =2008-11-09 | archive-date =2009-06-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090625225342/http://www.breakingnews.ie/business/mheyojojcwgb/ | url-status =dead }}</ref> ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೨೨ ದಶಕಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ವಹಿವಾಟು ಹೊಂದಿದೆ.ಸದ್ಯ ಹೊಸ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರನ್ ವೇ ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ <ref>{{cite web | title =DAA To Begin Building New Terminal Within Weeks | work =Press Releases | publisher =Dublin Airport Authority | date =2007-07-29 | url =http://www.dublinairportauthority.com/media-centre/press-releases/112007.html | accessdate =2008-11-09 | archive-date =2009-09-26 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090926071932/http://www.dublinairportauthority.com/media-centre/press-releases/112007.html | url-status =dead }}</ref> ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬ್ರಿಟೇನ್ ಮತ್ತು ಯುರೊಪ್ ಖಂಡದಾದ್ಯಂತ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ,ಡಬ್ಲಿನ,ಶನ್ನೊನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವೆಸ್ಟ್ (ನಾಕ್);ಇವು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ನ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಸೇವೆಯನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಶೆನ್ನೊನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಇಂಧನ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಹತ್ವದ <ref>{{cite web | title =Shannon stopover to go by 2008 | work =Business News | publisher =RTE | date =2005-11-11 | url =http://www.rte.ie/business/2005/1111/shannon.html | accessdate =2008-11-09 }}</ref> ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಕ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ತಪಾಸಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿದೆ.ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಬಿಡುವ ಮುಂಚೆ US ನ ವಲಸೆ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ದವಾಗಿರುವಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ:[[ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ]],[[ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಡೆರ್ರಿ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ]],[[ಗಾಲ್ವೇ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ]],[[ಕೆರ್ರಿ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ]],(ಫರಾನ್ ಫೊರ)[[ಸ್ಲಿಗೊ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ]],(ಸ್ಟ್ರಾಂಡ್ ಹಿಲ್)[[ವಾಟರ್ ಫೊರ್ಡ್ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಡೊನೆಗಲ್ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ]](ಕ್ಯಾರಿಕ್ ಫಿನ್ ). ಇವುಗಳ ನಿಗದಿತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯವು ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತುಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಗೆ ಪ್ರಯಾಣದ ಸೇವಾ ಪಟ್ಟಿತೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಏರ್ ಲೈನ್ ಆಧಾರಿತ ವಿಮಾನ ಸೇವೆಗಳು,[[ಏಯರ್ ಲಿಂಗಸ್]] (ಈ ಮೊದಲು ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏರ್ ಲೈನ್]] ಆಗಿತ್ತು)[[ರಾಯ್ ನೇರ]], [[ಏಯರ್ ಅರನ್ನ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿಟಿಜೆಟ್]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು. ==== ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತುರೇವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:H&W Cranes2.jpg|thumb|left|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ "ಸಾಮ್ಸನ್ ಅಂಡ್ ಗೊಲಿಥ"ಹಡಗು ತಾಣ]] ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಬಂದರುಗಳಿವೆ.[[ಡಬ್ಲಿನ]],[[ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್]], [[ಕಾರ್ಕ್]], [[ರೊಸ್ಲೇರ್ ಡೆರ್ರಿ]] ಮತ್ತು [[ವಾಟರ್ ಫೊರ್ಡ್]] ಗಳಲ್ಲಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರುಗಳಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅರ್ಕ್ಲೊವ,ಬಲ್ಲಿನಾ,ಡ್ರೊಘೆಡಾ,ದಂಡಾಲ್ಕ,ಡನ್ ಲಾವೊಗೇರ,ಫೊಯೆನ್ಸ,ಗಾಲ್ವೇ,ಲಿಮ್ರಿಕ,ನ್ಯೂರಾಸ್,ಸ್ಲಿಗೊ,ವಾರಂಟ್ ಪಾಯಿಂಟ ಮತ್ತು ವಿಕ್ಲೊಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವ್ ಹೊಂದಿವೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್-[[ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟೇನ್]] ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ೩.೬ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಬಂದರುಗಳು ಸಾಗಾಟ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ <ref>[http://www.cso.ie/statistics/passengermovementbysea.htm CSO figures]</ref> ಹೊಂದಿವೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಾರದ ವಸ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವು ಬಹುತೇಕ ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕವೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ೧೦ ಮೆಗಾಟನ್ ಗಳು(ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ೧೧ದಶಲಕ್ಷ ಶಾರ್ಟ್ ಟನ್ ಗಳಷ್ಟು ಸಾಮಾನು-ಸಾಮಗ್ರಿ-ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟೇನ್ ನೊಂದಿಗೆ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುತ್ತವೆ,ಇನ್ನು(ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ) ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಂದರುಗಳು ೭.೬ Mt(ಅಂದರೆ ೮.೪ ದಶಲಕ್ಷ [[ಶಾರ್ಟ್ ಟನ್ಸ್|ಶಾರ್ಟ್ ಟನ್ಸ್‌ಗಳಷ್ಟು]] ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.) ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮಧ್ಯದ ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವ ಜಲಸಾರಿಗೆಯ ಮಾರ್ಗವು,ಸ್ವಾನ್ ಸಿ ಯಿಂದ ಕಾರ್ಕ,ಫಿಶ್ ಗಾರ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಪೆಂಬ್ರೊಕ್ ನಿಂದ ರೊಸ್ಲೇರ,ಹೋಲಿಹೆಡ್ ನಿಂದ ಡನ್ ಲಾಘೇರ,ಸ್ಟ್ರೇನ್ ರಿಯರ್ ನಿಂದ ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಲಾರ್ನೆ ಮತ್ತು ಕೇರ್ನ್ ರಾನ್ ನಿಂದ ಲಾರ್ನೆ ವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ [[ಐಸ್ಲೆ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] ಮೂಲಕ [[ಲೈವ್ ಪೂಲ್]] ಮತ್ತು ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ನಡುವೆ ಕೂಡಾ ಜಲಸಾರಿಗೆಯ ಕೊಂಡಿ ಇದೆ.. ಡಬ್ಲಿನ್ -ಹಾಲಿಹೆಡ್ ನಡುವಿನ ''[[MV ಯುಲಿಸೆಸ್]]'' ಹಡಗು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲಸಾರಿಗೆಯ ಹಡಗು ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು ಇದು [[ಐರಿಶ್ ಫೆರೀಸ್]] ವತಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲದೇ ರೊಸ್ಲೇರ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಕ್ ಗಳು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ವರೆಗೆ ಜಲಸಾರಿಗೆಯ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಜಲಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣವು ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಬಹುಶ: [[ಕಡಿಮೆ ವಿಮಾನಯಾನದ ದರ]] ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು (ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ) "[[ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ]]" ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೮೯೭ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ [[ನಾರ್ಥ್ ಕ್ಯಾನಲ್]] (ಉತ್ತರ ಕಾಲುವೆ)ದಾಟುವ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿಗಷ್ಟೇ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಇನ್ಸಿಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ ಆಫ್ ಎಂಜನೀಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]],ರೊಸ್ಲೇನ್ ಮತ್ತು ಫಿಶ್ ಗಾರ್ಡ್ ನಡುವೆ "[[ಟಸ್ಕರ್ ಟನೆಲ್]]" ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು <ref>{{Cite book |title= |publisher=The Irish Academy of Engineers |date=September 2004 |location=Dublin |pages=7 |url=http://www.euro-case.org/publications/transport/TransportIreland.pdf |isbn=1-89012-68-7 |access-date=2010-01-29 |archive-date=2010-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401054944/http://www.euro-case.org/publications/transport/TransportIreland.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/south_west/4121001.stm |title=Tunnel 'vision' under Irish Sea |publisher=BBC News |accessdate=2010-01-01 |date=2004-12-23 }}</ref> ಇಟ್ಟಿದೆ. ಸಿಮೆಂಡ್ಸ್ ಎಂಬ ಒಂದು ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಎಂಜನೀಯರಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್ ನಿಂದ ಹೋಲಿಹೆಡ್ ವರೆಗೆ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಇಟ್ಟಿತ್ತು. ಇವೆರಡರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ತೀರ ಇತ್ತೀಚನವು ಅಲ್ಲದೇ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದದ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿವೆ, ಇದರ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ€೨೦ ಬಿಲಿಯನ್ {{convert|80|km|abbr=on}}ಆಗಿದೆ. ==== ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Ireland rail network sb.svg|right|thumb|ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು:ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು/ಕೇಂದ್ರಗಳು,ಬೆಟ್ಟಗಳು,ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲದಾಣಗಳು.]] ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ರೈಲ್ವೆ]] ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲವು ಹಲವಾರು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಮೊಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡಿತು.೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಕೂಡಾ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಯಿತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜಾಲ ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಉಚ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಒಂದು ೧,೬೦೦mm (೫ft ೩in )ನ [[ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್]] ನ ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಈಗಾಗಲೇ ನೂರಾರು ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ನಷ್ಟು [[ನ್ಯಾರೊ ಗೇಜ್ ಮಾರ್ಗ]]೯೧೪mm (೩ ft)ಇದೆಯಾದರೂ ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು <ref name="ciatrans">{{cite web | title =CIA World Factbook - Ireland - Transportation | publisher =CIA | date =2008-11-06 | url =https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html#Trans | accessdate =2008-11-11 | archive-date =2019-05-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html#Trans | url-status =dead }}</ref><ref name="ciatrans"/> ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐಎಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಉದ್ದದ ರೈಲ್ವೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು [[ಐರ್ನೊರ್ಡ್ ಈರೆನ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಉಸ್ತುವಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ರೈಲ್ವೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು [[ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ರೈಲ್ವೇಸ್]] ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಧಿಕವೆಂದರೆ ಇಡೀ ಯುರೊಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ರೈಲ್ವೆ|ರೈಲ್ವೆಗಳ]] ಮೂಲಕ [[ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ|ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ]] ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.ಇದನ್ನು [[ಬಾರ್ಡ್ ನಾ ಮೋನಾ]] ಕಂಪೆನಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸರಾಸರಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಗಾಟದ ದಾಖಲೆ {{convert|1400|km|mi}}ಮಾಡಿದೆ. ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ರೈಲ್ವೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. [[ಡಬ್ಲಿನ್ ಏರಿಯಾ ರಾಪಿಡ್ ಟ್ರಾನ್ಜಿಟ್]](DART) ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕರಾವಳಿಯ ಉಪನಗರಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ನೂತನ [[ಲೈಟ್ ರೈಲ್ವೆ]](ಹಗುರ ರೈಲ್ವೆ)[[ಲೌಸ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಇದು ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಲೌಸ್ ರೈಲ್ವೆ ಲೈನಗಳನ್ನು [[ಡಬ್ಲಿನ್ ಮೆಟ್ರೊ]] ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ. ಐರ್ನೊಡ ಈರೆನ್ ಯಿಂದ DART ಮತ್ತು [[ವಿವೊಲಿಯಾ|ವಿವೊಲಿಯಾದಿಂದ]] ಲೌಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು [[ರೈಲ್ವೆ ಪ್ರೊಕ್ಯುರ್ ಮೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿ|ರೈಲ್ವೆ ಪ್ರೊಕ್ಯುರ್ ಮೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐರಿಶ್ ಸರ್ಕಾರದ [[ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ 21]] ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಕ್ ನಿಂದ [[ಮಿಡ್ಲ್ ಟನ್]] ವರೆಗಿನ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಪುನ:ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಪುನರಾರಂಭವಾದ [[ನವಾನ್]] -[[ಕ್ಲೊನ್ಸಿಲ್ಲಾ]] ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರೈಲ್ವೆ ಕಾರಿಡಾರ್]] ಕಾರ್ಯಗಳು ಇದೇ ಯೋಜನೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ <ref>{{cite web | title =Heavy Rail | work =Project | publisher =Transport 21 | date =2008-06-18 | url =http://www.transport21.ie/Projects/Heavy_Rail/Heavy_Rail.html | accessdate =2008-11-11 | archive-date =2008-12-07 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081207115734/http://www.transport21.ie/Projects/Heavy_Rail/Heavy_Rail.html | url-status =dead }}</ref> ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿನ ಸೇವೆಗಳು ಉಳಿದ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೇನ್ ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತೀರ ವಿರಳ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಚದುರಿದಂತಿವೆ.ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲ್ವು ೧೯೫೦-೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹೋದ ವಿಷಯ ಮಾತ್ರ ಗಂಭೀರವಾದುದು. ಸದ್ಯದ ಸೇವೆಗಳು ಉಪನಗರದ ಮಾರ್ಗಗಳಾದ [[ಲಾರ್ನೆ]],ನಿವ್ರಿ ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಂಗರ]],ಅದಲ್ಲದೇ ಡೆರಿಗೂ ಈ ಸೌಲಭ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ [[ಕೊಲೆರೇನ್]] ನಿನ ಶಾಖೆಯಿಂದ [[ಪೊರ್ಟ್ರುಶ್]] ವರೆಗಿನ ಸಂಪರ್ಕವೂ ಸೇರಿದೆ. ==== ರಸ್ತೆಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:DublinPortTunnelConstruction 2004 SeanMcClean.jpg|thumb|ಡಬ್ಲಿನ್ ಬಂದರು ಸುರಂಗ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ.]] ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಾಲಕರು [[ಎಡಭಾಗದಲ್ಲೇ ಚಲಿಸು|ಎಡಭಾಗದಲ್ಲೇ ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ]].ಇಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲವಿದೆ.ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಡಬ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ನಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲ ಸಿದ್ದವಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಭೂಮಾಲಿಕರು ಬಹಳಷ್ಟು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.ನಂತರ್ [[ಟರ್ನ್ ಪೈಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ಸ್]] ನವರು ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿನ {{convert|16100|km|mi}}ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ರಸ್ತೆ ಜಾಲದಂತೆ ಶುಲ್ಕ ವಸೂಲಿ <ref>{{cite web | title =History of Transport in Ireland, Part 1 | work =About Us | publisher =[[Córas Iompair Éireann]] | url =http://www.cie.ie/about_us/schools_and_enthusiasts.asp#1 | accessdate =2008-11-11 | archive-date =2004-04-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20040410110553/http://www.cie.ie/about_us/schools_and_enthusiasts.asp#1 | url-status =dead }}</ref> ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ನೂತನ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.ಇದು ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ಪದ್ದತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:೨೦೦೬ರಿಂದ ೨೦೧೫ರ ವರೆಗಿನ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ €೩೪ ಬಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಕೆಲವು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ <ref>{{cite web | title =Roads | work =Projects | publisher =Transport 21 | date =2008-06-18 | url =http://www.transport21.ie/Projects/Roads/Roads.html | accessdate =2008-11-11 | archive-date =2008-12-08 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081208022517/http://www.transport21.ie/Projects/Roads/Roads.html | url-status =dead }}</ref> ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಕುದರೆ ಮೂಲಕ ಓಡುವ ಟ್ರಾಮ|ಕುದರೆ ಮೂಲಕ ಓಡುವ ಟ್ರಾಮಗಳನ್ನು]] ೧೮೧೫ರಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೈಂಕೊನಿ]] ಪರಿಚಯಿಸಿದ.ಇದು ಕ್ಲೊನ್ಮೆಲ್ ನಿಂದ ಥರ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲಿಮ್ರಿಕ್ ನಡುವೆ ಸಂಚಾರ <ref>{{cite web | last =Murphy | first =John | title =Bianconi home to become Clonmel hotel | work = | publisher =Irish Examiner | date =2005-01-04 | url =http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2005/01/04/story573513087.asp | accessdate =2008-11-11 | archive-date =2009-01-14 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090114114431/http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2005/01/04/story573513087.asp | url-status =dead }}</ref> ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇಂದು ಮುಖ್ಯ ಬಸ್ ಕಂಪೆನೆಗಳೆಂದರೆ ರಿಪಬ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಬಸ್ ಈರೆನ್]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ಬಸ್]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದ್ವೀಪದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಸ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. [[ಡಬ್ಲಿನ್ ಬಸ್]] ಸಂಚಾರ ಸೇವೆಯು ಬೃಹತ್ ಡಬ್ಲಿನ್ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ಮೆಟ್ರೊ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬೃಹತ್ ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ರಿಪಬ್ಲಿಕ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡನಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಫಲಕಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಗಂಟೆಗೆ ಇಷ್ಟೇ ಕೀ.ಮೀ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಮಿತಿ ಕುರಿತಂತೆ ಹೊಸ ಶಿಸ್ತು-ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ದೂರ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಮಿತಿ ಕುರಿತಂತೆ ಇರುವ ನಿಯಮಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಮ್ ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತದ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಶಕ್ತಿಮೂಲದ ಜಾಲಗಳು === ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಪೂರೈಕೆ ಜಾಲ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಪೂರೈಕೆ ಜಾಲಗಳನ್ನು]] ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉಭಯ ಜಾಲಗಳು ಇಬ್ಭಾಗದ ನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೇ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಕಳೆದ ಕೆಲವುದಿನಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವೆರಡು ಜಾಲಗಳು ಮೂರು ಅಂತರ-ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.ಅಲ್ಲದೇ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿ|ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ]] ಮೂಲಕ ಯುರೊಪಿನ ಮುಖ್ಯ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಜೋಡಣೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪೆನಿಗಳು [[ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ]](NIE)ಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ತ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿಷಯ ಕುರಿತಂತೆ ಅದು ಗೊಂದಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ..ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ESB ಪೂರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರವು ಅದರ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ಆಧಿನೀಕರಣಗೊಳಿಸಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಾವರಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸರಾಸರಿ ೬೬%ಕ್ಕಿಳಿದಿದೆ.ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೊಪ್ ನಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಡುವೆ ೫೦೦MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ[[HVDC]] ವನ್ನು [[ಈರ್ ಗ್ರಿಡ್]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆ ಸಮಯದ ೧೦% ರಷ್ಟನ್ನು ಪೂರೈಕೆ <ref>{{cite web | url= http://www.interconnector.ie/projects/east-westinterconnector/projectactivity/ | title= Project Activity | date= 16&nbsp;September 2009 | work= East-West Interconnector | publisher= [[EirGrid]] | accessdate= 2009-09-29 | archive-date= 2009-10-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20091004073101/http://www.interconnector.ie/projects/east-westinterconnector/projectactivity/ | url-status= dead }}</ref> ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:RingsendPowerStation1459.jpg|thumb|right|ರಿಂಗ್ ಸೆಂಡ್ ಪವರ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಡಬ್ಲಿನ್]] ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯಂತೆಯೇ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]] ಪೂರೈಕೆಯು ಇಂದು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸರ್ವತ್ರಗೊಂಡಿದೆ.ಇದರಿಂದ [[ಗೊರ್ ಮ್ಯಾನ್ ಸ್ಟನ,ಕೌಂಟಿ ಮೀಥ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಲಿಕೇರ]],[[ಕೌಂಟಿ ಆಂಟ್ರಿಮ್]] ಗಳ ಜೋಡಣೆಗಾಗಿ ಕೊಳವೆ ಮಾರ್ಗದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು <ref>{{cite web | title = Bord Gáis Networks : Northern Ireland : South-North Pipeline | publisher = [[Bord Gáis]] | url = http://www.bordgais.ie/networks/index.jsp?1nID=102&pID=109&nID=313 | accessdate = 2009-05-08 | archive-date = 2007-11-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071119071243/http://www.bordgais.ie/networks/index.jsp?1nID=102&pID=109&nID=313 | url-status = dead }}</ref> ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಅನಿಲವು ದ್ವೀಪದ ಆಂತರಿಕ-ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು [[ಸ್ಕಾಟಲೆಂಡ್]] ನ [[ಟ್ವಿನ್ ಹೊಲ್ಮ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಯಿಲುಮ್ ಫೊರ್ಡ್]],ಕೌಂಟಿ ಆಂಟ್ರಿಮ್ ಮತ್ತು [[ಲೌಘೊಸಿನಿ]][[,ಕೌಂಟಿ ಡಬ್ಲಿನ್]] ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಕೌಂಟಿ ಕಾರ್ಕ್ ಕರಾವಳಿಯ ಕಿನ್ಸ್ಲೆ ಅನಿಲ ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತುಕೌಂಟಿ ಮೇವೊದ ಕರಾವಳಿಯ [[ಕೊರಿಬ್ ಅನಿಲ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊರಿಬ್ ಅನಿಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಅನಿಲ ಪೂರೈಕೆ ಇಳಿಮುಖಗೊಂಡಿದೆ.ಆದರೆ [[ಕೌಂಟಿ ಮೇವೊ|ಕೌಂಟಿ ಮೇವೊದ]] ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು <ref>{{cite web | title = Northern Ireland Energy Holdings - Frequently Asked Questions | publisher = [[Northern Ireland Energy Holdings]] | url = http://www.nienergyholdings.com/FAQs/Index.php | accessdate = 2009-05-08 | archive-date = 2011-07-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110714182024/http://www.nienergyholdings.com/FAQs/Index.php | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | title = Gas Capacity Statement 2007 | publisher = [[Commission for Energy Regulation]] | url = http://www.cer.ie/GetAttachment.aspx?id=d9f0b11e-3a13-42bb-86b7-f7470a9c68cc | format = pdf | accessdate = 2009-05-08 | archive-date = 2012-03-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120305041104/http://www.cer.ie/GetAttachment.aspx?id=d9f0b11e-3a13-42bb-86b7-f7470a9c68cc | url-status = dead }}</ref> ನಡೆದಿವೆ. ಕೌಂಟಿ ಮೇವೊ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅನಿಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಕುರಿತಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯರ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಇದು [[ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರ|ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿ]] ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಪವನ ಶಕ್ತಿ|ಪವನ ಶಕ್ತಿಯಂತಹ]] [[ಪುನರ್ನವೀಕರಣದ ಇಂಧನ]] ಮೂಲಗಳ ವಿನಿಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಪವನ ಕೇಂದ್ರ|ಪವನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಕರಾವಳಿ ಕೌಂಟಿಗಳಾದ ಡೊನೆಗಲ್,ಮೇಯೊ ಮತ್ತು ಅಂಟ್ರಿಮ್ ಗಳು ಮೊದಲಾಗಿವೆ. [[ಕೌಂಟಿ ವಿಕ್ಲೊ]] ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿನ [[ಅರ್ಕೊ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಿಂಡ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಬಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪವನಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಾವರವೆನಿಸಿದೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೆ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ೧೦% ರಷ್ಟು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಪವನಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರಗಳ ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳು ವಿಳಂಬಗೊಂಡವು.ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ [[ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್]] ಗಳು ಅಸಹ್ಯಕರ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹಲವರ ವಾದ. ಪವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿದ್ಯುತಚ್ಛಕ್ತಿಯು ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದನ್ನು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಾಯಿತು. ESB ಯ [[ಟರ್ಲೊ ಹಿಲ್]] ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಸಂಗ್ರಹಣಾ <ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =Options For Future Renewable Energy Policy, Targets And Programmes issued by Department of Communications, Energy and Natural Resources | publisher =Hibernian Wind Power Ltd | date =2004-02-27 | url =http://www.hibernianwindpower.ie/hiberwindresponse_dcmnr.pdf | accessdate =2008-11-11 }}</ref> ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಚಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Population density of Ireland map2002.svg|thumb|right|ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 2002ರ ನಕ್ಷೆ ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ.]] ಸುಮಾರು ೯,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿಯ ಕುರುಹುಗಳಿವೆ.[[ಪಾಲೊಲಿಥಿಕ್]](ಶಿಲಾಯುಗದ ನಂತರದ ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿ)ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಲಿಥಿಕ್]] (ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲ)ದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಜನವಸತಿ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪೀಳಿಗೆಯ ಕುರಿತಾದ ೨೦೦೪ರ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ಪೇನ್ ನ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಬಂದು ತಮ್ಮ ವಂಶವಾಹಿನಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು ಎಂದು <ref name="prospectmag"/> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಮಂಡಿಸಿದ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಇವರೆಲ್ಲ ಮಧ್ಯ ಯುರೊಪನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿನಗಳ ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ ಡಜನ್ನಗಟ್ಟಲೆ ವಿಭಿನ್ನ ಜನಾಂಗಗಳಿವೆ;ಅವುಗಳು ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಈ ಭೂಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿಸಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಂಭಂದವಿಲ್ಲದೇ ಇರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ;[[ಕ್ರುಥ್ನೆ]],[[ಅಟ್ಟಾಕೊಟ್ಟಿ]],[[ಕೊನ್ ಮೇಕ್ನೆ]],[[ಈಗನಾಕ್ಟಾ]], [[ಈರೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಸೊಘೇನ್]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಆದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ. ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಬಂದ,[[ವಿಕಿಂಗ್ಸ]],[[ನಾರ್ಮನ್ಸ]],[[ಸ್ಕಾಟ್ಸ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೀಷರು]] ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ದೇಶೀಯರಾಗಿ ಹೋದರು. ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪೆಂದರೆ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ]] ಅಥವಾ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಗುಂಪು [[ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಸಮ್]] ಅಂದರೆ ೭೩%ರಷ್ಟರ ಒಟ್ಟು <ref name="census2006-religion"/> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಷ್ಟಿದೆ.(ಸುಮಾರು ೮೭%ರ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ.) ಇನ್ನುಳಿದ ಬಹುತೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ಸ್]] ಪಂಥಕ್ಕೆ <ref name="niprotestants">{{cite web | last = McKittrick | first = David | authorlink = | title = Census Reveals Northern Ireland's Protestant Population is at Record Low | work = | publisher = Independent | date = 2002-12-19| url = http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/census-reveals-northern-irelands-protestant-population-is-at-record-low-611500.html | accessdate = 2009-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091110153753/http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/census-reveals-northern-irelands-protestant-population-is-at-record-low-611500.html|archivedate=2009-11-10}}</ref> ಸೇರಿದವರು.(ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ೫೩%ರಷ್ಟು) ಅತಿ ದೊಡ್ಡದೆಂದರೆ ದಿ [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್]] [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಹೆಚ್ಚಿದ ವಲಸೆಯಿಂದಾಗಿ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸಮುದಾಯ]] ಕೂಡಾ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಜೆವಿಶ್ ಸಮೂದಾಯ|ಜೆವಿಶ್ ಸಮೂದಾಯವೂ]] ಇದೆ. ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ನ ೪%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ತಾವು ಯಾವ ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ <ref name="census2006-religion">{{cite web|url=http://www.cso.ie/census/census2006results/volume_13/volume_13_religion.pdf|title=Census 2006 Volume 13 Religion|format=PDF|publisher=Central Statistics Office|accessdate=2008-01-29}}</ref> ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಸುಮಾರು೧೪%ರಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿ <ref name="niprotestants"/> ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿತು.ಈ ಹೆಚ್ಚಳ ೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇಸವಿ ೧೮೪೦ ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೀಕರ [[ಕ್ಷಾಮ|ಕ್ಷಾಮದಿಂದಾಗಿ]] ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಜನರ ಸಾವು ಮತ್ತು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಜನರ ವಲಸೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣ ಸಾಕಷ್ಟುಇಳಿಕೆ ಕಂಡಿದೆ.ಈ ಮೊದಲು ಇಳಿಮುಖಗೊಂಡ ದರಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಸಾಧಿಸಿದೆ.ಆದರೆ ಯುರೊಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳವು ಮೂರುಪಟ್ಟ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿದೆ. ಇಂದು ಐರ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಹೋದವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ,ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ,ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಆ ದೇಶದವರೊಂದಿಗೆ [[ಐರಿಶ್ ರು ದೇಶೀಯ|ಐರಿಶ್ ರು ದೇಶೀಯರಂತೆ]] ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ವಲಸೆಗಳ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಸಮುದ್ರ ಕಿನಾರೆ ಭಾಗವನ್ನು ಜರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿದವು. ದೊಡ್ಡ ಕ್ಷಾಮದ ನಂತರ ಕೊನಾಕ್ಟ್ ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾದ ಮುನ್ ಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಲಿನ್ ಸ್ಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿರಳವಾಗಿತ್ತು.ಆದರೆ ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಚದುರಿದಂತೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತು. ಇಂದು ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಲಿನ್ ಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಡಬ್ಲಿನ್ ಗಳು ಮುನ್ ಸ್ಟರ್ ಹಾಗು ಕೊನಾಕ್ಟ್ ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:IrePop1500.PNG|thumb|left|upright=1.5| ಐರ್ಲೆಂಡಿನ 1500ಇಸವಿಯಂದ ಇರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ,ಭೀಕರ ಬರಗಾಲದ (1845-9)ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಸೂಚನೆ:1841ರ ಮುಂಚಿನ ಅಂದಾಜುಗಳು.]] ಕಳೆದ ದಶಕದಿಂದ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ವಲಸೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲೂ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿದೆ. ಯುರೊಪಿಯನ್ ಯುನಿಯನ್ ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ ನಂತರ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಪೊಲಂಡ್]] ನ [[ಪೊಲಿಶ್ ಜನಾಂಗ|ಪೊಲಿಶ್ ಜನಾಂಗದ]] ವಲಸೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ(ಸುಮಾರು ೧೫೦,೦೦೦) ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಯಿತು.ಇದು [[ಮಧ್ಯ ಯುರೊಪ|ಮಧ್ಯ ಯುರೊಪದ್ದಾದರೆ]] [[ಲಿಥುನಿಯಾ]],[[ದಿ ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿವಾ|ಲ್ಯಾಟಿವಾಗಳು]] ಇದರ ನಂತರದ <ref>{{cite web | last = Sullivan| first =Kevin | authorlink =Kevin Sullivan (journalist) | title = Hustling to Find Classrooms For All in a Diverse Ireland | work = | publisher = Washington Post | date = 2007-10-24| url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/23/AR2007102302162_pf.html | accessdate = 2008-11-09}}</ref><ref>{{cite web | title =Eircom launches two new Talktime International packages | work =Press Releases: Latest News | publisher =Eircom | date =July 2007 | url =http://home.eircom.net/about/press/2007/July/10763015 | accessdate =2008-11-09 | archive-date =2008-09-22 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080922023146/http://home.eircom.net/about/press/2007/July/10763015 | url-status =dead }}</ref> ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೬ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ ೪೨೦,೦೦೦ ವಿದೇಶಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರು,ಅಂದರೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೧೦%ರಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. [[ಯುರೊಪಿನ್ ಯುನಿಯನ್]] ಅಲ್ಲದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ [[ಚೀನಾ]] ಮತ್ತು [[ನೈಜೆರಿಯನ್]] ಇನ್ನುಳಿದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜನರು ಐರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬರುವವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೂರ್ವ ಯುರೊಪಿಯನ್ ನ ಮೂಲದ ಸುಮಾರು ೫೦,೦೦೦ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು [[2008ರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಬಿಟ್ಟು <ref name="affluenceends">{{cite web | last = Henry | first = McDonald | authorlink = | title = Ireland's Age of Affluence Comes to an End | work = | publisher = The Guardian | date = 2009-04-05| url = https://www.theguardian.com/world/2009/apr/05/ireland-economy-vat-unemployment | accessdate = 2009-12-30}}</ref> ತೆರಳಿದ್ದಾರೆ. ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ,ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಬಹು ಸಂಖ್ಯಾತರ ಪ್ರಥಮ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಐರಿಶ್]] ನ್ನು ಹಿಂದೆ <ref>{{cite book | last = Spolsky | first = Bernard | title = Language policy| publisher = Cambridge University | date = 2004 | location = Cambridge | page = 191 | isbn = 0521011752, 9780521011754 }}</ref> ಹಾಕಿತು. ಸುಮಾರು ೧೦%ರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಜನರು ಶಿಕ್ಷಣದ ವಲಯದ ಆಚೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.ಸುಮಾರು ೧೫ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇವರಲ್ಲಿನ೩೮%ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು"ಐರಿಶ್ ಭಾಷಿಕರು"ಎಂದು <ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =Table 15: Irish speakers aged 3 years and over in each Province, County and City, classified by frequency of speaking Irish, 2006 | work =Census 2006 - Volume 9 - Irish Language | publisher =CSO | date = | url =http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=75639 | accessdate =2008-11-09 | archive-date =2009-02-27 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090227165829/http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=75639 | url-status =dead }}</ref> ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು [[ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ - ಸ್ಕೊಟ್ಸ್]] ಎರಡನ್ನೂ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು,ದಕ್ಷಿಣದ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುವ ಜನರ ಆಡು ಭಾಷೆಯೂ ಇದಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ವಲಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲದೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಏಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಯುರೊಪ್ ಭಾಷೆಗಳೂ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತವಾಗಿವೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:Revolutionary Joyce.jpg|thumb|upright|left|ಜೇಮ್ಸ್ ಜೊಯ್ಸ್ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಬರಹಗಾರ.]] ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ದ್ವೀಪದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಭಾಷೆಯೆಂದರೆ [[ಐರಿಶ]]. ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಯು ಮಧ್ಯ ಯುಗದಿಂದಲೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮಾತನಾಡುವ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯೆನಿಸಿದೆ.ಇದು ಪ್ರಥಮ ಭಾಷಾ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆದಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಇಂದು ಐರಿಶ್ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತಮಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಆದರೂ ಇದು ಸಣ್ಣ ಶೇಕಡಾವಾರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಇದನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ [[ಸಂವಿಧಾನದ]] ಪ್ರಕಾರ ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳು ಕಚೇರಿ-ಕಡತದ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಐರಿಶ್ ಮಾತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯೆನಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪ್ರಬಲ ರಾಜ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದುಐರಿಶ್ ಮತ್ತು [[ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್]] ಗಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದ್ದರೂ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅದರಲೂ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ <ref>{{cite web | title = Background Note: Ireland | work = Bureau of European and Eurasian Affairs | publisher = US Department of State | date = July 2008 | url = http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3180.htm | accessdate = 2008-11-08 }}</ref> ನೀಡಿದೆ. ಐರಿಶ್ ಕಾವ್ಯವು ಯುರೊಪಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ [[ದೇಶೀಯ ಜನಪದದ ಕಾವ್ಯ]] ಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.೬ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಸಾಧನೆ ಕೂಡಾ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆನಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಂಕಣಕಾರವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ [[ಜೊನಾಥನ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್]],ಇಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ [[ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಬರಹ|ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಬರಹಗಳಿಂದ]] ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ.''[[ಗಲಿವರ್ ನ ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಎ ಮೊಡೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಪೊಸಲ್]]'' ಆತನ ಕೃತಿಗಳು ತುಂಬಾ ಹೆಸರು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರಸಿದ್ದ ವಿಡಂಬನಕಾರ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡೆ ಅವರನ್ನು ವಿಡಂಬನಾ ತತ್ವ ಸಿದ್ದಾಂತದವರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡನಲ್ಲಿ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತರಿದ್ದಾರೆ:[[ಜಾರ್ಜ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ಷಾ]],[[ವಿಲಿಯಮ್ ಬಟ್ಲರ್ ಈಟ್ಸ್]], [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುವಲ್ ಬೆಕೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸೀಮಸ್ ಹೀನೆಯ]]. ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತನಲ್ಲದಿದ್ದರೂ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾಯ್ಸ್]] ಕೂಡಾ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರಹಗಾರ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಇದೆ.<ref>{{cite web | title = Bloomsday 2007 Community Wide Events | work = Past Events | publisher = The James Joyce Centre | date = | url = http://www.jamesjoyce.ie/detail.asp?ID=86 | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2008-05-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080525090632/http://www.jamesjoyce.ie/detail.asp?ID=86 | url-status = dead }}</ref> ಜೊಯ್ಸ್ ನ ೧೯೨೨ರ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಯುಲೆಸಿಸ್]] '' ನ್ನು [[ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವೆಂದೂ]] ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜೂನ್ ೧೬ರಂದು ಆತನ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ "[[ಬ್ಲೂಮ್ಸ್ ಡೇ]]" ಎಂದು <ref>{{cite web | title = Bloomsday 2007 Community Wide Events | work = Past Events | publisher = The James Joyce Centre | date = | url = http://www.jamesjoyce.ie/detail.asp?ID=86 | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2008-05-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080525090632/http://www.jamesjoyce.ie/detail.asp?ID=86 | url-status = dead }}</ref> ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಐರಿಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇವತ್ತಿಗೂ ತನ್ನ <ref>{{cite book|first= Andrew|last=Higgins Wyndham|title=Re-imagining Ireland|publisher=University of Virginia Press|location=Charlottesville|year=2006}}</ref> ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,ಸಾಹಿತಿಗಳಾದ [[ಜಾನ್ ಮೆಕ್ ಗೆಹ್ರೆನ್]] ಮತ್ತು ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದ ಸೀಮಸ್ ಹೀನಿಯ್ ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇವತ್ತಿಗೂ ಜನಪದದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಐರಿಶ್ ನಾಟಕಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ.ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಈ ನಾಟಕಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿವೆಯಲ್ಲದೇ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕಶಾಲೆ [[ಅಬ್ಬೆ ಥಿಯೆಟರ್]] ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಯ [[ಆನ್ ತೈಭೆರೆಕ್]] ನಾಟಕಶಾಲೆ ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ [[ಗಾಲ್ವೇನ|ಗಾಲ್ವೇನಲ್ಲಿ]] <ref>{{cite web | title = An Taibhdhearc | publisher = Fodors | date = | url = http://www.fodors.com/world/europe/ireland/the-west/review-102098.html | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2011-05-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110525082941/http://www.fodors.com/world/europe/ireland/the-west/review-102098.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | title = Stair na Taibhdheirce | publisher = An Taibhdheirce | date = 2005 | url = http://www.antaibhdhearc.com/stair.html | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2009-05-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090530045428/http://www.antaibhdhearc.com/stair.html | url-status = dead }}</ref> ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ. [[ಸಿಯೆನ್ ಓ'ಕ್ಯಾಸಿ]],[[ಬ್ರೇನ್ ಫ್ರೇಲ]],[[ಸೆಬ್ಯಾಸ್ಟಿಯನ್ ಬ್ಯಾರಿ]][[,ಕೊನೊರ್ ಮೆಕ್ ಫೆರ್ಸ್ ನ]] ಮತ್ತು [[ಬಿಲ್ಲಿ ರೊಚೆ]] ನಾಟಕಗಳು ಇಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡು ಖ್ಯಾತಿ <ref>{{cite book | last =Houston | first =Eugenie | title =Working and Living in Ireland | publisher =Working and Living Publications | year =2001|isbn=0-95368-968-9}}</ref> ಗಳಿಸಿವೆ. === ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ === ಐರಿಶ್ ನ [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು [[ನೃತ್ಯ]] <ref>{{cite book | last =O'Lochlainn | first =Colm | title =More Irish Street Ballads | publisher =Pan |page = vii| year =1965|isbn=0-33025-317-4}}</ref> ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ''[[ರಿವರ್ ಡಾನ್ಸ್]]'' ಅದರೊಳಗೊಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ <ref>{{cite book | last = Butler | first = Jean | coauthor = Edited by Andrew Higgins Wyndham | title = Re-imagining Ireland: Re-imaging Irish Dance | publisher = University of Virginia Press | date = 2006 | location = Virginia | page = 141 | url = https://books.google.com/books?id=Oo-u0p31yjQC | isbn = 0-81392-544-4 }}</ref> ವಿದ್ಯಮಾನವೆನಿಸಿದೆ. ಐರಿಶ್ ಸಮಾಜವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಆಧುನಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ,ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ತವಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೆಡಗನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ <ref>{{cite book | last =Geraghty | first =Des | title =Luke Kelly: A Memoir | publisher =Basement Press | year =1994|page = 26–30|isbn= 1-85594-090-6}}</ref> ಭೀತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಜನಪದ ಸಂಗೀತದ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಚಳವಳಿಯು ಐರಿಶ್ ನ ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರಿಪಿಸಿತು.ಇದರ ಆಂದೋಲನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು ಮುಂದುವರೆಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾದವು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ:[[ದಿ ಡಬ್ಲಿನರ್ಸ]],[[ದಿ ಚೀಫ್ಟನ್ಸ್]],[[ಈಮ್ಮೆಟ್ ಸ್ಪೈಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]],[[ದಿ ಊಲ್ಫ್ ಟೋನ್ಸ್]],ದಿ [[ಕ್ಲಾನ್ಸಿ ಬ್ರದರ್ಸ]],[[ಸ್ವೀನೀಸ್ ಮೆನ್]],ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ [[ಸಿಯನ್ ಓ'ರೈಡಾ]],ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ಮೊರೆ]] <ref>{{cite book | last =Moore | first =Christy | title =One Voice: My Life in Song | publisher =Hodder and Stoughton/Lir | year =2000|isbn= 0-34076-839-8}}</ref> ಇತ್ಯಾದಿ. ಕೆಲ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ [[ಹಾರ್ಸ್ ಲಿಪ್ಸ]],[[ವ್ಯಾನ್ ಮೊರಿಸನ]], ಮತ್ತು [[ಥಿನ್ ಲಿಜ್ಜಿ|ಥಿನ್ ಲಿಜ್ಜಿಯಂತಹ]] ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರ ತಂಡಗಳು ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯ ಜನಪದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ [[ರಾಕ್ ಸಂಗೀತ|ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ]] ಸಮ್ಮಿಳಿತಗೊಳಿಸಿ ಅದಕ್ಕೊಂದು ವಿಶೇಷ ಮೆರಗನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಸುಮಾರು ೧೯೭೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ತೀರ ತೆಳುವಾಗಿ ಮಸಕು ಮಸಕು ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿ ಜನರು ಇದರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಅಂತರವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗದೇ ಎರಡನ್ನೂ ಆಸ್ವಾದಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ತೆರನಾದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಲಾವಿದರೆನಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಸ್ಫಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು,ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರುಮುಖರೆಂದರೆ.[[ಯು2]],[[ಈನ್ಯಾ{/0),{0}ಫ್ಲಾಗಿಂಗ್ ಮೊಲ್ಲಿ]],[[ಮೊಯಾ ಬ್ರೆನ್ನನ್]],[[ದಿ ಸಾ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್]],[[ಬೆಲ್ X1]],[[ಡ್ಯಾಮಿಯನ್ ರೈಸ್]],[[ದಿ ಕೊರ್ಸ್]],[[ಅಸ್ಲಾನ್]],[[ಸ್ನೇಡ್ ಓ'ಕೊನೊರ್]],[[ಕ್ಲಾನ್ನಡ್]],[[ದಿ ಕ್ಯಾನ್ ಬೆರೀಸ್]],[[ರೊರಿ ಗಲ್ಲಾಘೇರ್]],[[ವೆಸ್ಟ್ ಲೈಫ್]],[[ದಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್]],[[ದಿ ಕೊರೊನಾಸ್]],[[ಬಿ*ವಿಚ್ಡ್]],[[ಬಾಯ್ ಜೋನ್]],[[ಗಿಲ್ ಬೆರ್ಟ ಓ'ಸಲ್ಲಿವನ್]],{0ಬ್ಲಾಕ್47{/0},[[ಸ್ಟಿಫ್ ಲಿಟಲ್ ಫಿಂಗರ್ಸ್]],[[ಮಾಯ್ ಬ್ಲಡಿ ವೇಲೈಂಟೆನ್]],{0ಆಶ್{/0},[[ದಿ ಥ್ರಿಲ್ಸ್]],ಸಮ್ ಥಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಪಾನ್ಸ್, [[ಎ ಹೌಸ್, ಶರೊನ್ ಶನ್ನೊನ್,ಡೇಮಿಯನ್ ಡೆಂಪ್ಸಿ, ಡಿಕ್ಲಾನ್ ಓ' ರೂರ್ಕೆ, ದಿ ಫ್ರೇಮ್ಸ್ಮತ್ತುದಿ ಪೊಗೂಸ್|[[ಎ ಹೌಸ್]], [[ಶರೊನ್ ಶನ್ನೊನ್]],[[ಡೇಮಿಯನ್ ಡೆಂಪ್ಸಿ]], ಡಿಕ್ಲಾನ್ ಓ' ರೂರ್ಕೆ, [[[[ದಿ ಫ್ರೇಮ್ಸ್|[[ದಿ ಫ್ರೇಮ್ಸ್‌ಮತ್ತು]][[ದಿ ಪೊಗೂಸ್]]]]]]. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಇಸವಿ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪೀಳಿಗೆಯು [[ಜನಪದದ ಲೋಹ|ಜನಪದದ ಲೋಹದ]] ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದಿತು.ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಭಾರದ ಲೋಹದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ|ಭಾರದ ಲೋಹದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು]] ಮನೆಮಾತಾದವು. ಇಂತಹ ಆಧುನಿಕ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರರ್ತಕರೆಂದರೆ [[ಕ್ರುಚಾನ]],[[ಪ್ರಿಮೊರ್ಡಿಯಲ್]] ಮತ್ತು [[ವೇ ಲ್ಯಾಂಡರ್]] ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಗೀತ ಗುಂಪುಗಳು "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ" ಶೈಲಿಯ ಶೃತ ನಾದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾಗಿವೆ.ಅಂದರೆ [[ಅಲ್ಟಾನ್]],[[ಟೇಡಾ]],[[ಡಾನು]], [[ಡೆರ್ವಿಶ್]],[[ಲೂನಾಸಾ]],ಮತ್ತು [[ಸೊಲಾಸ್]].ಎಂಬವು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಉಳಿದವರು ವಿವಿಧ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.[[ಅಫ್ರೊ ಸೆಲ್ಟ್ ಸೌಂಡ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್]] ಮತ್ತು [[ಕಿಲಾ]] ಇದರಲ್ಲಿವೆ. [[ಯುರೊವಿಜನ್ ಸಾಂಗ್ ಕಾಂಟೆಸ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅದ್ಭುತ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಏಳು ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಬಾಚಿಕೊಂಡು ಸ್ಫರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಸೈ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Ireland in shock Eurovision exit">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4563257.stm |title=Ireland in shock Eurovision exit|publisher=BBC Online|date=2005-05-19|accessdate=2008-01-10}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್ ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ[[ಡಾನಾ|ಡಾನಾದೊಂದಿಗೆ]],೧೯೮೦ ಮತ್ತು೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ [[ಜಾನಿ ಲೊಗಾನ]],೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ[[ಲಿಂಡಾ ಮಾರ್ಟಿನ್]],೧೯೯೩ [[ನೈಮ್ಹಾಕಾವನಾಘ್]],೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ [[ಪೌಲ್ ಹ್ಯಾರಿಂಗ್ಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಚಾರ್ಲಿ ಮೆಕ್ ಗೆಟ್ಟಿಗ್ಯಾನ್]] ಮತ್ತು ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ [[ಐಮೇರ್ ಕ್ವಿನ್]] ಇವರೆಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಬಹುಮಾನಕ್ಕೆ <ref name="Ireland in shock Eurovision exit"/> ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. === ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರ === ಐರಿಶ್ ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಗುರುತುಗಳು ನ್ಯೂಲೆಥಿಕ್ ಕಾಲದಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ಬರಹ ಚಿತ್ರಗಳು ಇಂದು ಹಲವೆಡೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿವೆ,ಇವು ಆ ಕಾಲದ ಆರಂಭದ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.[[ನ್ಯೂಗ್ಯಂಗ್ರೇಜ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಕಂಚಿನ ಯುಗ|ಕಂಚಿನ ಯುಗದ]] ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರೆ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೆತ್ತನೆಯ [[ಶಿಲ್ಪಗಳು ಥಳುಕಿನ ಬೆರಗಿನ]] ವರ್ಣಚಿತ್ರಲೋಕವನ್ನೇ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧೯ ಮತ್ತು ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೇಶೀಯ ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಗಳು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು.ಅವುಗಳಲ್ಲಿಪ್ರಮುಖ ರೇಖಾಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ,[[ಜಾನ್ ಬಟ್ಲರ್ ಈಟ್ಸ]],[[ವಿಲಿಯಮ್ ಆರ್ಪನ್]],[[ಜಾಕ್ ಈಟ್ಸ್,]][[ಲೂಯಿಸ್ ಲೆ ಬ್ರೊಕಿ]] ಇತ್ಯಾದಿ. === ವಿಜ್ಞಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Robert Boyle 0001.jpg|thumb|upright|left|ಬಾಯ್ಲೇಜ್ ನಿಯಮ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದ ರಾಬರ್ಟ್ ಬಾಯ್ಲೆ.]] ಐರಿಶ್ ನ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಜೊಹಾನ್ನೇಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಇರುಜಿನಾ]] ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಬುದ್ದಿಜೀವಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸರ್ [[ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ಹೆನ್ರಿ ಶಾಕ್ಲೆಟನ್]] ಒಬ್ಬ ಆಂಗ್ಲೊ-ಐರಿಶ್ ಸಂಶೋಧನಕಾರ ಅಂಟಾರಕ್ಟಿಕ್ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಮುಖರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆತ ತನ್ನ ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪಯಣದಲ್ಲಿ [[ಮೌಂಟ್ ಎರೆಬಸ್]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಪೋಲ್]] ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಆತ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಬರ್ಟ್ ಬಾಯಲ್ ೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಿಸರ್ಗದತ್ತ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ,ರಾಸಾಯನಿಕ ತಜ್ಞ,ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ,ಸಂಶೋಧಕ ಮತ್ತುಆರಂಭಿಕ ಅತ್ಯಂತ [[ಸಭ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ]] ಎನಿಸಿದ್ದ. ಆಧುನಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಆತನೂ ಒಬ್ಬ,[[ಬಾಯಲ್ಸ್ ನ ನಿಯಮ]] ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಆತನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೊಡಗೆಯಾಗಿದೆ.೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಜಾನ್ ಟೈಂಡಲ್]] [[ಟೈಂಡಲ್ ಪರಿಣಾಮ|ಟೈಂಡಲ್ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು]] ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಇದು ಆಕಾಶ ನೀಲಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು <ref name="scientists">{{cite web | last = Reville | first = William | title = Ireland's Scientific Heritage | work = Understanding Science" series: Famous Irish Scientists | publisher = [[University College Cork]]; Faculty of Science | date = 2000-12-14 | url = http://understandingscience.ucc.ie/pages/irishscientists.htm | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2009-02-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090205165633/http://understandingscience.ucc.ie/pages/irishscientists.htm | url-status = dead }}</ref> ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮಯನೂಥ್ ಕಾಲೇಜಿ|ಮಯನೂಥ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ನೈಸರ್ಗಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಫಾದರ್ ನಿಕೊಲಸ್ ಜೊಸೆಫ್ ಕಾಲನ್]] ನನ್ನು ಆತ ಸಂಶೋಧಿಸಿದ [[ಕೊಯಿಲ್ ಅಳವಡಿಕೆ]],[[ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಫಾರ್ಮರ್]] ಮತ್ತುಆರಂಭಿಕ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ ಕೋಶಗಳ ಬಳಕೆ|ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ ಕೋಶಗಳ ಬಳಕೆಯ]] ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಐರಿಶ್ [[ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನಿ|ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ]][[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ವಾಲ್ಟನ]],ಈತನಿಗೆ ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಬಲ್ ಬಹುಮಾನ]] ಬಂದಿದೆ. [[ಸರ್ ಜಾನ್ ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಕಾಕ್ರೊಫ್ಟ್]] ಅವರ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಪರಮಾಣುವಿನ ಅಣು ಅಂಶವನ್ನು ಕೃತಕ ವಿಧಾನದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದ ಮೊದಲಿಗ.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ [[ತೆರೆಗಳ ಸಮೀಕರಣದ (ವೇವ್ ಇಕ್ವೇಶನ್ )|ತೆರೆಗಳ ಸಮೀಕರಣದ (ವೇವ್ ಇಕ್ವೇಶನ್ )ಹೊಸ]] ತತ್ವ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನುಆತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಗೆ <ref>{{cite web | last = Finch | first = Eric | coauthors = Denis Weaire | title = Walton Biography | work = | publisher = [[Trinity College, Dublin|Trinity College]] School of Physics | date = 2006-10-06 | url = http://www.tcd.ie/Physics/history/walton/walton_biography.php | accessdate = 2008-10-22 }}</ref> ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವಿಲಿಯಮ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಅಥವಾ [[ಲಾರ್ಡ್ ಕೆಲ್ವಿನ್]] ಎಂಬಾತನು ಉಷ್ಣತೆಯ ಅಳತೆಗಾಗಿ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದು ಇಂದಿಗೂ [[ಕೆಲ್ವಿನ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ [[ಜೊಸೆಫ್ ಲಾರ್ಮರ]],ಓರ್ವ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಗಣಿತಜ್ಞ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಅಳತೆ,ಅದರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ,ಉಷ್ಣಮಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ತತ್ವ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಆತ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ. ಆತನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವೀ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ ಗ್ರಂಥವೆಂದರೆ ಏಥರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಟರ್ ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಇದು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಷದವಾಗಿ <ref name="physicsworld">{{cite news|first=Mark|last=McCartney|title=William Thomson: king of Victorian physics|work=Features|publisher=[[Physics World]]|url=http://physicsworld.com/cws/article/print/16484|date=2002-12-01|accessdate=2008-11-22|archive-date=2008-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080715173557/http://physicsworld.com/cws/article/print/16484|url-status=dead}}</ref> ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಜಾರ್ಜ್ ಜಾನ್ ಸ್ಟೋನಿ]] ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ ''[[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್]] '' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ. [[ಜಾನ್ ಸ್ಟೀವರ್ಡ್ಸ್ ಬೆಲ್ಲ್]] [[ಬೆಲ್ಲ್ ಥೆಯರಮ್]] ಬೆಲ್ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಮೂಲಪುರುಷನೆನಿಸಿದ್ದಾನೆ[[.ಬೆಲ್ಲ್ -ಜಾಕಿವ್ -ಅಡ್ಲರ್]] ಅಸಂಗತ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಆತ ಮಂಡಿಸಿದ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಪ್ರತಿಗಳು ಆತನ ಸಂಶೋಧನೆಯಂತೆ ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ <ref name="scientists"/> ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಗಣಿತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಗಣಿತದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಸಮೀಕರಣದ ರೂಪಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು[[ಕ್ವೊಟ್ರೇನಿಯನ್ಸ್]] ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಸರ್ [[ವಿಲಿಯಮ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್]] ಇಂದು ಗಣಿತ ಲೋಕದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನವೀನ ಶ್ರೇಣಿಕೃತ ಆರ್ಥಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಎಜ್ ವರ್ಥ್ ಬಾಕ್ಸ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಯೆಸ್ಡ್ರೊ ಎಜ್ ವರ್ಥ್]] ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನಿಸಿದ್ದಾನೆ. [[ಜಾನ್ ಬಿ.ಕ್ವಾಸ್ ಗ್ರೇವ್]] ಸಂಖ್ಯಾ ಸಿದ್ದಾಂತದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪರಣಿತನಾಗಿದ್ದ ಆತ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ [[ಸಂಖ್ಯಾ ಸೂತ್ರ|ಸಂಖ್ಯಾ ಸೂತ್ರಗಳ]] [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪವರ್ತನವಿಲ್ಲದ ಸಂಖ್ಯೆ|ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪವರ್ತನವಿಲ್ಲದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ.ಇದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಪಾಸ್ಕಲ್ ನ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ [[ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆ|ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನುಗುರುತಿಸುವ]] ಗಣಿತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಅವನಿಗಿದೆ. [[ಜಾನ್ ಲೈಟನ್ ಸಿಂಜೆ]] ಕೂಡಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ.ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ರೇಖಾಗಣಿತಕ್ಕೆ ಸಂಭಂದಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಭಂದದ ಕುರಿತು ವಿವರ ತಿಳಿಸಿದ. ಗಣಿತಜ್ಞ [[ಜಾನ್ ನ್ಯಾಶ್]] ಎಂಬಾತನನ್ನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದ. ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಡಬ್ಲಿನ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡೀಸ]],೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಇರ್ವಿನ್ ಶೊರ್ ಡಿಂಗರ್]] ಎಂಬಾತನನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ <ref name="dias">{{cite web | title = School of Theoretical Physics: History - Formation of the School | publisher = Dublin Institute for Advanced Studies | date = 2007-06-01 | url = http://www.stp.dias.ie/history/history1.shtml | accessdate = 2008-11-08 }}</ref> ಪಡೆದಿತ್ತು. == ಕ್ರೀಡೆ == [[ಗೇಲಿಕ್ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್]] ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತು ಇಡೀ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾದುತ್ತದೆ.ಇಂತಹ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನುಇಡೀ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೩೪%ರಷ್ಟು ಐರ್ಲೆಂಡಿಗರುಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ [[ಹರ್ಲಿಂಗ್]] ೨೩%,[[ಸಾಕರ್]] ೧೬% ಮತ್ತು ರಗ್ ಬೈ೮%.[[ಆಲ್ -ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯ|ಆಲ್ -ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು]] ಅತ್ಯಧಿಕ ಐರ್ಲೆಂಡಿಗರು ವೀಕ್ಷಿಸಿ <ref name="esri">{{cite web|url=http://www.esri.ie/pdf/BKMNINT180_Main%20Text_Social%20and%20Economic%20Value%20of%20Sport.pdf|publisher=The Economic and Social Research Institute|title=The Social Significance of Sport|accessdate=2008-10-21|archive-date=2008-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20081028204341/http://www.esri.ie/pdf/BKMNINT180_Main%20Text_Social%20and%20Economic%20Value%20of%20Sport.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>http://www.finfacts.com/irelandbusinessnews/publish/article_೧೦೦೦೪೩೯೬.shtml</ref> ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈಜು,ಗಾಲ್ಫ,ಏರೊಬಿಕ್ಸ,ಸಾಕರ,ಸೈಕ್ಲಿಂಗ,ಗೇಲಿಕ್ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಮತ್ತುಬಿಲ್ಲಿಯರ್ಡ್ಸ/ಸ್ನೂಕರ್ಸ್ ಇವುಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿವೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೂ <ref>{{cite web |url=http://www.esri.ie/UserFiles/publications/20070223162340/BKMNINT178_Main%20Text%20Chapters%201-4.pdf |title=Sports Participation and Health Among Adults in Ireland |publisher=The Economic and Social Research Institute |accessdate=2008-10-15 |archive-date=2015-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904125738/http://www.esri.ie/UserFiles/publications/20070223162340/BKMNINT178_Main%20Text%20Chapters%201-4.pdf |url-status=dead }}</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಾಕರ್ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಜನಜನಿತವಾಗಿವೆ.[[ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ]],[[ಬಾಕ್ಸಿಂಗ]],[[ಕ್ರಿಕೆಟ್]],[[ಫಿಶಿಂಗ್]],[[ಗಾಲ್ಫ್]],[[ಗ್ರೆಹಾಂಡ್ ರೇಸಿಂಗ್]][[,ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಲ್]],[[ಹಾಕಿ]],[[ಹಾರ್ಸ್ ರೇಸಿಂಗ್]],[[ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್]],[[ಶೊ ಜಂಪಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಟೆನ್ನಿಸ್]] ಮುಂತಾದವುಗಳು. === ಬಯಲು ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Tyrone Blanket Defence.jpg|thumb|left|ಟ್ಯಾರೊನ್ ವಿ ಕೆರಿ ಅಖಿಲ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ 2005ರಲ್ಲಿನ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಹರ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗೇಲಿಕ್ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್,ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಲ್ ಮತ್ತು [[ರೌಂಡರ್ಸ್]] ಇವುಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಷ್ಟ್ರ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ,ಇವುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು [[ಗೇಲಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. [[.ಗೇಲಿಕ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್]] (GAA),ನಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳೋ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಗೇಲಿಕ್ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಮತ್ತುಕೆಮೊಜಿ (ಮಹಿಳೆಯರ ಹರ್ಲಿಂಗ್ ಕ್ರೀಡೆ) ಇವುಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಘಟನೆಗಾಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.crokepark.ie/ |title=Croke Park. Not just a venue. A destination. | publisher=Croke Park Stadium | accessdate=2007-10-03}}</ref> ಉತ್ತರ ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕ್ರೋಕ್ ಪಾರ್ಕ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ಆಟದ ಮೈದಾನದ ಅತಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿರುವ ಇದುGAA ನ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ.ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಮೈದಾನದ ಆಸನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ೮೨,೫೦೦ ಜನರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.GAA ನ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಇದೇ ಮೈದಾನದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.[[ಆಲ್ -ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸೀನರ್ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]] ಮತ್ತು [[ಆಲ್ - ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸೀನಿಯರ್ ಹರ್ಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]] ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. [[ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಡೈನ್ ರೋಡ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್]] ನ ಮರುಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ ಬಾಯ್ ಮತ್ತು ಸಾಕರ್ ಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ <ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/02/05/AR2007020501459.html|title=For First Time, Croke Park Is Ireland's Common Ground |date=2007-02-06 |accessdate=2008-08-14 |publisher=The Washington Post}}</ref> ಏರ್ಪಾಡಾಗಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲಾ GAA ಆಟಗಾರರು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಬಹುತೇಕ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕ್ರೀಡಾಳುಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೇ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಆದರೂ ಇವರು ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಸಂಭಂದಿಸಿದ ಆದಾಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ದಿ [[ಐರಿಶ್ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್]](IFA) ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ದ್ವೀಪದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಕರ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನುಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧೮೭೦ರಿಂದಲೂ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಘಟಿತ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲಿಫ್ಟೋನ್ ವಿಲ್ಲೆF.C.|ಕ್ಲಿಫ್ಟೋನ್ ವಿಲ್ಲೆF.C.ಬೆಲ್]] ಫಾಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಎನಿಸಿದೆ. ಇದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲೂ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತುಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೇ ಆದರೂ IFA ನ ರಾಷ್ತ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ತಂಡಗಳ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಅಲ್ ಸ್ಟರ್ ಮೂಲದ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಕ್ಲಬ್ಬ್ ಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ನ ಹೊರಗೆ ಜನ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. State.ಸುಮಾರು೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯು ಡಬ್ಲಿನ್ ಮೂಲದ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು ಒಡೆದು ಹೋಳಾದ ಘಟನೆ ಇನ್ನೂ ಜನಮಾನಸದಿಂದ ಮಾಸಿಲ್ಲ.IFA ಯು [[ಐರಿಶ್ ಕಪ್]] ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ ನ ಮರುಕ್ರೀಡಾ ಟೂರ್ನಾಮೆಂಟನ್ನು ಡಬ್ಲಿನ್ ನಿಂದ ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ರಚನೆಗೆ <ref>{{cite web | title = FAI History: 1921–1930 | work = | publisher = Football Association of Ireland | date = 2009-06-05 | url = http://www.fai.ie/index.php?option=com_content&view=article&id=222&Itemid=226 | accessdate = 2009-12-30 }}</ref> ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಸಂಸ್ಥೆ(ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ )(FAI)ಯನ್ನು [[ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ ಗಳನ್ನು [[ಹೋಮ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ನಿಂದ ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದರೂ FAI ಯನ್ನು೧೯೨೩ರಲ್ಲಿ [[FIFA]] ದಿಂದ ಅದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.ಅಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಅಂತಾರಾಷ್ಟೀಯ ಫಿಕ್ಚರ್ (ಸೆಣಸಾಟ)ನ್ನು ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ([[ಇಟಲಿ]] ವಿರುದ್ಧ)ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿತು. ಹೇಗೆ ಆದರೂIFA ಮತ್ತುFAI ಗಳು ಸಮಗ್ರ ಐರ್ಲೆಂಡಿಗಾಗಿ ತಂಡದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿವೆ.ಇದರಿಂದ ಕೆಲವು ಆಟಗಾರರು ಎರಡೂ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗರಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡೂ ತಂಡಗಳೂ ತಮ್ಮನ್ನು ''ಐರ್ಲೆಂಡಿಗೆ '' ಸಂಭಂದಿಸಿದವರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. FIFA ಯು ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ನಿನವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಪ್ರದೇಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಕ್ರೀಡಾ ಪಟುಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು. FAI ನ ತಂಡವು"[[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ]]" ಮತ್ತು IFAನ ತಂಡವನ್ನು "[[ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] "ತಂಡವೆಂದು ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿತು. ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡವು [[1958|1958ರಲ್ಲಿ]] [[ವಿಶ್ವ ಕಪ್]] ಫೈನಲ್ ಗೆ ಅಹರತೆ ಪಡೆಯಿತು (ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ)[[1982|1982ಮತ್ತು]][[1986|1986ರ]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ. ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಫೈನಲ್ ಗೆ [[1990]](ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಗಳ ತಲುಪಿದ ನಂತರ),[[1994]],[[2002]] ಮತ್ತು [[ಯುರೊಪಿಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಗಳು]] [[1988|1988ರ]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ. [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ತಂಡಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ಕಂಡುಬಂದರೆ [[ಸ್ಕಾಟಿಶ್]] ಸಾಕರ್ ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕಾಣಬರುವದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Paul O'Connell Ireland Rugby.jpg|thumb|upright|ಪೌಲ್ ಓ'ಕೊನೆಲ್ 2007ರಲ್ಲಿನ ಅರ್ಜೈಂಟನಾ ವಿರುದ್ಧದ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿಚೆಂಡಿಗೆ ಕೈಚಾಚಿರುವುದು.]] ಸಾಕರ್ ಕ್ರೀಡೆಯಂತೆಯೇ ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವನ್ನು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ ಬಾಯ್ ತಂಡ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ ಬಾಯ್ ತಂಡಕ್ಕೆ]] ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು [[ಐರಿಶ್ ರಗ್ ಬಾಯ್ ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ ಯುನಿಯನ್]].(IRFU),ಎಂಬ ಒಂದೇ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿ ಆಡಳಿತವನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದಿ ರಗ್ ಬಾಯ್ ತಂಡವು [[ರಗ್ ಬಾಯ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್]] ನ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಿಸಿದರೂ ನಾಲ್ಕು ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್ [[1991]] ಮತ್ತು [[1999 ರ ರಗ್ ಬಾಯ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್]] ಗಳನ್ನು ಸಹ ಆತಿಥೇಯವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿತು.(ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಐರಿಶ್ ವೃತ್ತಿ ಪರ ತಂಡಗಳಿವೆ,ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳು ಮ್ಯಾಗ್ನರ್ಸ್ ಲೀಗನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ.ಮೂರು ತಂದಗಳು [[ಹೇನ್ ಕೇನ್ ಕಪ್]] ಗಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಐರಿಶ್ ರಗ್ ಬಾಯ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಾಗಿನಿಂದ ಇದರ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಮಟ್ಟ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ[[ಅಲ್ ಸ್ಟರ್]]([[1999]]<ref>{{cite web | title = The Fourth Heineken Cup Final | work = Match report | publisher = European Rugby Cup | date = 1999-01-30 | url = http://www.ercrugby.com/eng/82_629.php | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2009-01-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090110045827/http://www.ercrugby.com/eng/82_629.php | url-status = dead }}</ref>),[[ಮುನ್ ಸ್ಟರ್]]([[2006]]<ref>{{cite web | title = Munster fulfil their destiny | work = Match report | publisher = European Rugby Cup | date = 2006-05-20 | url = http://www.ercrugby.com/eng/12_5287.php | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2007-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930154712/http://www.ercrugby.com/eng/12_5287.php | url-status = dead }}</ref> and [[೨೦೦೮]]<ref>{{cite web | title = Munster claim second Heineken Cup | work = Match report | publisher = European Rugby Cup | date = 2008-05-24 | url = http://www.ercrugby.com/eng/12_10240.php | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2008-08-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080804070439/http://www.ercrugby.com/eng/12_10240.php | url-status = dead }}</ref>) ಮತ್ತು[[ಲೀನ್ ಸ್ಟರ್]] ([[2009]]<ref>{{cite web | title = Leicester Tigers v Leinster | work = Match report | publisher = European Rugby Cup | date = 2009-05-23 | url = http://www.ercrugby.com/eng/12_12682.php | accessdate = 2009-06-11 | archive-date = 2009-07-24 | archive-url = https://www.webcitation.org/5iUuT1h0t?url=http://www.ercrugby.com/eng/12_12682.php | url-status = dead }}</ref>)ಇವುಗಳು ಹೇನ್ ಕೇನ್ ಕಪ್ ನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡವು. ಇದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆಂದರೆ ಐರಿಶ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ಆರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಎಲೈಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಾಟ ನಡೆಸಿದೆ. ಈ ಯಶಸ್ಸು,[[ಟ್ರಿಪಲ್ ಕ್ರೌನ್]]( ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನೊಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಹೋಮ್ ನೇಶನ್ಸ್]])೨೦೦೬ ಮತ್ತು೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿನ ವಿಜಯ ಮುಂದಿನ ೨೦೦೯ರ ಗ್ರಾಂಡ್ <ref>http://www.rbs೬nations.com/en/match-centre_multimedia.php{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Subsequent to this, Ireland provided the majority of the squad for the British and Irish lions tour of South Africa in summer ೨೦೦೯.</ref> ಸ್ಲಾಮ್) ದಿ [[ಎರ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಎರ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡವು]] [[2007ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಹರತೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಅದು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.ಸ್ಪರ್ಧೆಯ [[ಸೂಪರ್ 8 ರ ಹಂತ|ಸೂಪರ್ 8 ರ ಹಂತದಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾನ ಗಿಟ್ಟಿಸಿತ್ತು. ಈ ತಂಡವು [[2009 ICC ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ20|2009 ICC ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ20ನಲ್ಲಿ]] ಕ್ವಾಲಿಫೈಯರ್ಸ್ ನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಗೆದ್ದು ಸೂಪರ್ ೮ ಹಂತ ತಲುಪಿತು. ದಿ [[ಐರಿಶ್ ರಗ್ ಬಾಯ್ ಲೀಗ್ ತಂಡ|ಐರಿಶ್ ರಗ್ ಬಾಯ್ ಲೀಗ್ ತಂಡವು]] ಐರಿಶ್ ಪರಿವಾರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿರುವ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆಟಗಾರರನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಇನ್ನುಳಿದವರನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿರುವವರು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್ [[2000ರಲ್ಲಿ ರಗ್ ಬಾಯ್ ಲೀಗ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್]] ತಂಡವು ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ಸನ್ನು ತಲುಪಿತು === ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳು === ಗ್ರೇ ಹಾಂಡ್ ರೇಸಿಂಗ್(ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆ) ಮತ್ತು [[ಹಾರ್ಸ್ ರೇಸಿಂಗ್]] (ಕುದುರೆ ಜೂಜು)ಎರಡೂ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ. ಗ್ರೇ ಹೌಂಡ್ ಮೈದಾನಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಹಾರ್ಸ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಸಭೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ದ್ವೀಪವು ಜೂಜು ಕುದರೆಗಳ ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಜೂಜು ನಾಯಿಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೌಂಟಿ ಕಿಲ್ಡರ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಜೂಜು ಕುದುರೆಗಳ ವಲಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಐರಿಶ್ ಅಥ್ಲೀಟಿಗಳು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.[[ಸೊನಿಯಾ ಒ'ಸಲ್ಲಿವ್ಯಾನ್]] ೫,೦೦೦ ಮೀಟರ್ ಓಟದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಕ ಗಳಿಸಿದಳಲ್ಲದೇ ೧೯೯೫ರ[[ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]] ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಕ್ಕೂ ಪಾತ್ರಳಾದಳು.ಇನ್ನೂ [[2000ರ ಸಿಡ್ನಿ ಓಲಂಪಿಕ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ರಜತ ಪದಕ ಗಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥಳಾದಳು. [[ಗಿಲ್ಲಿಯನ್ ಒ'ಸಲ್ಲಿವ್ಯಾನ್]] ೨೦೦೩ರ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ೨೦ಕಿ.ಮೀ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ,[[ಮಾಸ್ಕೊ|ಮಾಸ್ಕೊದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ೨೦೦೬ರ ವಿಶ್ವ ಇಂಡೋರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವೇಗದ ಓಟದಲ್ಲಿ [[ಡೆರ್ರ್ವಲ್ ಒ'ರೂರ್ಕೆ]] ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ತನ್ನ ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡ. ಬರ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೦೯ರ ವಿಶ್ವ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ಸ್ ನ ೨೦ಕಿ.ಮೀ ನಡಿಗೆಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಆಲಿವ್ ಲೊಘಾನೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಗಳಿಸಿದರು, [[.ಐರಿಶ್ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್]] ಮೂಲಕ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಕ್ರೀಡಾಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮೈಕೆಲ್ ಕರ್ರಥ್]] ೧೯೯೨ರ [[ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ]] ನ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ [[ಚಿನ್ನದ ಪದಕ]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು.ಕೆನ್ನಿ ಈಗನ್ ಬೀಜಿಂಗನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೦೮ರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಗಾಲ್ಫ್ ಕ್ರೀಡೆಯು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು.ಗಾಲ್ಫ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [[}ಕೌಂಟಿ ಕಿಲ್ಡೇರ್]] ನಲ್ಲಿ [[2006|2006ರಲ್ಲಿ]] [[ರೈಡರ್ ಕಪ್]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು [[ದಿ ಕೆ ಕ್ಲಬ್]] ನಲ್ಲಿ <ref>{{cite web | title = 2006 Ryder Cup Team Europe | publisher = PGA of America, Ryder Cup Limited | date = 2006-01-23 | url = http://www.rydercup.com/2006/europe/news/20060123_home.html | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2008-11-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081119220931/http://www.rydercup.com/2006/europe/news/20060123_home.html | url-status = dead }}</ref> ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಪಾಡ್ರೇಗ್ ಹ್ಯಾರಿಂಗ್ಟನ್]] ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಡ್ ಡಾಲೆ]] ನಂತರ [[ಕಾರ್ನೊಸ್ಟಿ|ಕಾರ್ನೊಸ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಮುಕ್ತ]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಐರಿಶ್ <ref>{{cite web | last = Brennan | first = Séamus | authorlink = Séamus Brennan | title = Séamus Brennan, Minister for Arts, Sport and Tourism comments on victory by Padraig Harrington in the 2007 British Open Golf Championship | work = Press release | publisher = | date = 2007-07-22 | url = http://www.arts-sport-tourism.gov.ie/publications/release.asp?ID=2028 | accessdate = 2008-11-08 | archive-date = 2011-07-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110723073843/http://www.arts-sport-tourism.gov.ie/publications/release.asp?ID=2028 | url-status = dead }}</ref> ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆತ ಜುಲೈನ <ref>{{cite news |url=http://www.opengolf.com/ChampionshipGolf/TheOpenChampionship/News.aspx?searchstring=Peter+Dawson |title=Peter Dawson speaks about golf's Olympic ambition |work=The Open Championship 2008 |publisher=Opengolf.com |date=2008-10-14 |accessdate=2008-10-15}}</ref> ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸಹ ತನ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸ್ಕೊಂಡನಲ್ಲದೇ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[PGA ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್|PGA ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್‌ನ್ನು]] ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ <ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/sport/golf/2008/0811/harrington.html|title=In Pictures: Harrington wins US PGA|date=2008-08-11|accessdate=2008-08-14|publisher=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]|archive-date=2008-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828170952/http://www.rte.ie/sport/golf/2008/0811/harrington.html|url-status=dead}}</ref> ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ. ಹ್ಯಾರಿಂಗ್ಟನ್ ೭೮ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ PGA ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಎನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ [[ಲಾಹಿಂಚ್]] ಮತ್ತು [[ಡೊನೆಗಲ್ ಬೇ]] ಬಹುಮುಖ್ಯ ಸರ್ಫಿಂಗ್ ಬೀಚಗಳಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿವೆ.ಇವು [[ಅಟಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ|ಅಟಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ]] ತೆರೆದುಕಂಡಿವೆ. ಡೊನೆಗಲ್ ಬೀಚ್ ಕೊಲ್ಲಿಯು ಒಂದು ಲಾಳಿಕೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ.ಪಶ್ಚಿಮ/ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ನ ಮಾರುತವು ಸರ್ಫಿಂಗ್ ಗೆ ಅದೂ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ ತಾಣವೆನಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಂಡ್ರಾನ್]] ನಲ್ಲಿ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಸರ್ಫಿಂಗ್ ನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕುಬಾ ಡೈವಿಂಗ್]] ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಜೀವನದ ಅತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರ ತಟ ಕೂಡಾ ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹಡಗು ಒಡೆವ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎಂದರೆ [[ಮಾಲಿನ್ ಹೆಡ್]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ರೆಕ್ ಡೈವ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕೌಂಟಿ ಕಾರ್ಕ್]] ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. {{convert|14000|km|mi|-2}}ಸಾವಿರಾರು {{convert|3700|km|mi|-1}}ಸರೋವರಗಳು, ಮೀನಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ನದಿಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ]] ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಸಮಶೀತೋಷ್ಣದ ಐರಿಶ್ ವಾಯುಗುಣ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಹಾಗು ಜಲಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. [[ಸಲ್ಮೊನ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರೌಟ್]] ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮೀನುಗಾರರ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ.೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ತೂಗು ಸೇತುವೆ ಮೇಲಣದಂತಹ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದ್ದು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜನರ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಕೆಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]] ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ನಡೆದಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಬೀಚ್ ಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವರೂಪ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.ಸಮುದ್ರದ ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಜಲಕ್ರೀಡಾಗಳ ದಟ್ತಣೆಯು <ref>{{cite web | title = Fishing in Ireland | publisher = Central Fisheries Board | url = http://www.cfb.ie/fishing_in_ireland/ | accessdate = 2008-11-08}}</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[1171ರಿಂದ ಐರಿಶ್ ರಾಜ್ಯಗಳು]] * [[ವಿಭಜಿತ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಐರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಸಂಭಂದಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{Refbegin|2}} * {{cite book | last = Arnold | first = Bruce | title = Irish Art: A Concise History | publisher = Thames & Hudson | date = 1977 | location = London | page = 180 | isbn = 0-500-20148-X }} * {{cite book | last = Becker| first = Annette | authorlink = | coauthors = Wang, Wilfried | title = 20th-century Architecture: Ireland | publisher = Prestel | date = 1997 | location = Munich | page = 198 | isbn = 3-7913-1719-9 }} * {{cite book | last = Collins | first = Neil | coauthors = Cradden, Terry | title = Irish Politics Today | publisher = [[Manchester University Press]] | date = 2001 | location = Manchester, UK | page = 163 | url = https://books.google.com/books?id=081Qopn2zbUC | isbn = 0-71906-174-1 }} * {{citation|last=Cullinane|first= J.P.|year=1973|title=Phycology of the south coast of Ireland|publisher= University College Cork}} * {{cite book | last = Dennison | first = Gabriel | coauthors = Ni Fhloinn, Baibre | title = Traditional Architecture in Ireland | publisher = Environmental Institute, University College Dublin | date = 1994 | location = Dublin | page = 94 | isbn = 1-898473-09-9 }} * {{cite book | last = Dooney | first = Sean | coauthors = O'Toole, John | title = Irish Government Today | publisher = Gill and Macmillan | date = 1992 | location = Dublin | page = 247 | url = http://www.gillmacmillan.ie/Ecom/Library3.nsf/CatalogByCategory/86E3F0EC0519FDAF80256AE000373702?OpenDocument | isbn = 0-71711-703-0 | access-date = 2010-01-29 | archive-date = 2006-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060923222323/http://www.gillmacmillan.ie/Ecom/Library3.nsf/CatalogByCategory/86E3F0EC0519FDAF80256AE000373702?OpenDocument | url-status = dead }} * {{cite book |last=Ellis |first=Steven G. |title=The Story of the Irish Race: A Popular History of Ireland |date=1921 |publisher=The Irish Publishing Co |location=Ireland |page=768 |url=https://books.google.com/books?id=YPgEAAAACAAJ |isbn=0-517-06408-1 }} * {{citation|last= Fairley|first= J.S.|year= 1975|title=An Irish Beast Book. A Natural History of Ireland's Furred Wildlife|publisher= Blackstaff Press, Belfast|isbn= 85640 090 4}} * {{cite book | last = Foster | first = Robert Fitzroy | authorlink = R. F. Foster (historian) | title = Modern Ireland, 1600-1972 | publisher = Penguin Books | date = 1988 | location = | page = 688 | url = https://books.google.com/books?id=h95zAAAAIAAJ&pgis=1 | isbn = 0-7139-9010-4 }} * {{cite book | last = Hackney, P. Ed. | title =Stewart and Corry's Flora of the North-east of Ireland | publisher =Institute of Irish Studies, The Queen's University | date = 1992 | location = Belfast | isbn = 0 85 389 4469}} * {{cite Journal | last =Haigh | first =A. | coauthors =Lawton, C. | title =Wild mammals of an Irish urban forest | journal=The Irish Naturalists' Journal | volume=28 | issue=10 | pages=395–403 | publisher = I.N.J. Committee | location =Belfast | date =2007 | issn =0021-1311 }} * {{citation|last1=Hardy|first1= F.G.|last2= Guiry|first2= M.D.|year= 2006|title=A Check-list and Atlas of the Seaweeds of Britain and Ireland|edition=revised|pages= x + 435|place= London|publisher= British Phycological Society, available from Koeltz Books, Germany|isbn= 3-906166-35-X}} * {{citation | last = Herm | first = Gerhard | year = 2002 | title = The Celts | place = Ireland | publisher = St. Martin's Press | isbn = 0312313438 }} * {{citation|last=Knowles|first= M.C.|year= 1929|title= The Lichens of Ireland|journal=Proceedings of the Royal Irish Academy|volume=38|pages=179– 434}} * {{citation|last=Morton|first= O.|year= 1994|title= Marine Algae of Northern Ireland|publisher= Ulster Museum|isbn= 0 900761 28 8}} * {{citation|last=Morton|first= O.|year= 2003|title= The marine algae macroalgae of County Donegal, Ireland|journal=Bulletin Irish biogeog. Society|volume=27|pages=3–164}} * {{Citation | last = Nunn | first = J.D. | title = Marine Biodiversity in Ireland and Adjacent Waters | place = Belfast | publisher = Ulster Museum | year = 2002 | volume = Proceedings of a Conference 26–27 April 2001 | edition = Publication no. 8 }} * {{cite book | last = O'Croinin | first = Daibhi | authorlink = Dáibhí Ó Cróinín | title = Prehistoric and Early Ireland | publisher = Oxford University Press | date = 2005 | location = Oxford, UK | page = 1219 | url = https://books.google.com/books?id=SJSDj1dDvNUC | isbn = 0-19821-737-4 }} * {{cite book | last = Ó Gráda | first = Cormac | title = A Rocky Road: The Irish Economy Since the 1920s | publisher = Manchester University Press | date = 1997 | location = | page = 246 | url = https://books.google.com/books?id=zVHgO4-nkhkC | isbn = 0-71904-584-3 }} * {{cite book | last = Oppenheimer | first = Stephen | title = Origins of the British: A Genetic Detective Story | publisher = [[Carroll & Graf]] | date = 2006 | location = New York | page = 534 | isbn = 0-78671-890-0 }} * {{citation | last = O'Rahilly | first = T. F. | author-link =T. F. O'Rahilly | year = 1947 | title = Early Irish History and Mythology | place = US | publisher = Medieval Academy of America}} * {{cite book | last =Scannell | first =Mary J.P. | coauthors =Synnott, Donal M. | title =Census catalogue of the flora of Ireland | publisher =Department of Agriculture & Fisheries | date =1972 | location =Dublin }} * {{citation|last=Seaward|first= M.R.D.|year= 1984|title=Census Catalogue of Irish Lichens|journal=Glasra|volume=8|pages= 1–32}} * {{cite book | last = Woodcock | first = N.H. | coauthors = Strachan, Robin A. | title = Geological History of Britain and Ireland | publisher = [http://www.blackwellpublishing.com/contents.asp?ref=9780632036561&site=1 Blackwell Publishing] | date = 2000 | location = Hoboken, New Jersey | page = 423 | url = http://books.google.ie/books?id=dTkKn8Ufzd4C | isbn = 0-63203-656-7 }} * {{cite book | last = Wallis | first = Geoff | coauthors = Wilson, Sue | title = The Rough Guide to Irish Music | publisher = [[Rough Guides]] | date = 2001 | location = | page = 599 | isbn = 1-85828-642-5 }} {{Refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikiquote}} {{commons cat|Ireland (island)|Ireland}} * {{wikivoyage|Republic of Ireland}} * {{wikivoyage|Northern Ireland}} * [http://www.gov.ie/ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಸರ್ಕಾರ] * [http://www.northernireland.gov.uk/ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕಾರ್ಯಾಂಗ] {{Template group |title = Articles Related to Ireland |list = {{Ireland counties}} {{Celtic nations||state=autocollapse}} {{British Isles|Britain and Ireland}} {{Ireland topics}} {{National personifications}} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಭಾಗಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಐರ್ಲೆಂಡ್]] [[ವರ್ಗ:Celtic nations]] [[ವರ್ಗ:Northern Europe]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್‌]] [[ವರ್ಗ:International islands]] 74gc1geso49cjwvr9lagxl7cuub2j3b 0 22035 1378359 1340705 2026-08-05T11:52:30Z Footy2000 69974 ಬಾವುಟದ ಚಿತ್ರ 1378359 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಬಾವುಟ / ಧ್ವಜ |Name = ಕನ್ನಡ/ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾವುಟ |Nickname = ಕನ್ನಡ ನಾಡು / ಕರ್ನಾಟಕ |Image = Flag_of_Karnataka.svg |Use = -ಕನ್ನಡಿನಾಡಿನ ಪ್ರತೀಕ |Symbol = |Proportion = - ೧೨ ಕೋಟಿ (ಅನಿವಾಸಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ಸೇರಿ) |Adoption = 1950-60 ರ ದಶಕ |Design ವಿನ್ಯಾಸ = ಹಳದಿ ಕೆಂಪಿನ ಕನ್ನಡ ಬಾವುಟ(ಅನಧಿಕೃತ ಆದರೆ ಜನರಿಂದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಒಪ್ಪಿಗೆ ) |Designerವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು = ಮ. ರಾಮಮೂರ್ತಿ }} '''[[ಕನ್ನಡ]]/ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]]''' ಧ್ವಜ ದ್ವಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ. ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಎರಡು ಸಮತಲ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬಾವುಟದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗವು [[ಹಳದಿ]] ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗವು [[ಕೆಂಪು]] ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.(ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮದ ಪ್ರತೀಕವೂ ಸಹ). ಈ ಧ್ವಜ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಧಿಕೃತ ಅಥವಾ ಅನಧಿಕೃತ ಧ್ವಜ ಅಲ್ಲ.ಆದರೂ ಇದೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ನಾಡನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜನರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[File:Flag of the Kannada people.svg|ಕನ್ನಡ/ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾವುಟ]] ==ಪರಿಚಯ== *ಧ್ವಜದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು [[ಅರಿಶಿಣ]] ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು [[ಕುಂಕುಮ|ಕುಂಕುಮದ]] ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡು ವಸ್ತುಗಳು ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ, ಅರಿಸಿಣ ಬಣ್ಣ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಮಾಜದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.<ref>http://flagspot.net/flags/in-ka.html</ref> ಇವೆರಡು ಮಂಗಳವನ್ನು ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. *ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. <ref>[http://www.hindu.com/2007/11/02/stories/2007110260410400.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116072622/http://www.hindu.com/2007/11/02/stories/2007110260410400.htm |date=2013-11-16 }} ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೦೨/೧೧/೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ವರದಿ.</ref> ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ [[ಎಮ್ ರಾಮಮೂರ್ತಿ|ಶ್ರೀ ಎಂ.ರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ [[ಕನ್ನಡ ಪಕ್ಷ|ಕನ್ನಡ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಬಾವುಟವಾಗಿ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಲಾಯಿತ್ತು. *ಆದರೆ ಧ್ವಜವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಡೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ಒಂದರಂದು, [[ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ|ಕನ್ನಡ/ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜೋತ್ಸವದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡ ಗೀತೆಯಾದ '''[[ನಾಡ ಗೀತೆ|ಜಯ ಭಾರತ ಜನನಿಯ ತನುಜಾತೆ, ಜಯ ಹೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾತೆ]]''' ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Karnataka_Rajyotsava]ಕನ್ನಡ ರಾಜೋತ್ಸವದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ವಿಕೀಪಿಡಿಯ ಪುಟ</ref> *ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಾ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ, ಭಾರತದ ಧ್ವಜದ ಜೊತೆ, ಭಾರತದ ಧ್ವಜಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾರಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ [[ಬಿ.ಎಸ್.ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ|ಬಿ.ಎಸ್. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪನವರು]] ಸರ್ಕಾರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಧ್ವಜ ಹಾರಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ನಿರ್ಬಂಧನೆ ಹೇರಿದ್ದ ಸುತ್ತೋಲೆಯನ್ನು, ಕನ್ನಡ ಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರಿಂದ ವಾಪಸ್ಸು ತೆಗೆದು ಕೊಂಡರು. <ref>[http://www.hindu.com/2009/06/09/stories/2009060955290500.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629024817/http://www.hindu.com/2009/06/09/stories/2009060955290500.htm |date=2011-06-29 }} ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೦೯/೦೬/೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ವರದಿ.</ref> [https://www.facebook.com/kannadainfo/photos/pcb.1881917685183469/1881917608516810/?type=3&theater ಹೊಸ ಕನ್ನಡದ ಬಾವುಟ] ==ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ== [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುದ್ರೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾವುಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾವುಟಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಬಾವುಟಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] rs1dr8wvzmxdkfvvdw4fni68khzcics 1378360 1378359 2026-08-05T11:53:12Z Footy2000 69974 ಸೂಕ್ತವಾದ ಅಳತೆಗಳು 1378360 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಬಾವುಟ / ಧ್ವಜ |Name = ಕನ್ನಡ/ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾವುಟ |Nickname = ಕನ್ನಡ ನಾಡು / ಕರ್ನಾಟಕ |Image = Flag_of_Karnataka.svg |Use = -ಕನ್ನಡಿನಾಡಿನ ಪ್ರತೀಕ |Symbol = |Proportion = - ೧೨ ಕೋಟಿ (ಅನಿವಾಸಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ಸೇರಿ) |Adoption = 1950-60 ರ ದಶಕ |Design ವಿನ್ಯಾಸ = ಹಳದಿ ಕೆಂಪಿನ ಕನ್ನಡ ಬಾವುಟ(ಅನಧಿಕೃತ ಆದರೆ ಜನರಿಂದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಒಪ್ಪಿಗೆ ) |Designerವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು = ಮ. ರಾಮಮೂರ್ತಿ }} '''[[ಕನ್ನಡ]]/ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]]''' ಧ್ವಜ ದ್ವಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ. ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಎರಡು ಸಮತಲ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬಾವುಟದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗವು [[ಹಳದಿ]] ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗವು [[ಕೆಂಪು]] ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.(ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮದ ಪ್ರತೀಕವೂ ಸಹ). ಈ ಧ್ವಜ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಧಿಕೃತ ಅಥವಾ ಅನಧಿಕೃತ ಧ್ವಜ ಅಲ್ಲ.ಆದರೂ ಇದೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ನಾಡನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜನರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[File:Flag of the Kannada people.svg|200px|ಕನ್ನಡ/ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾವುಟ]] ==ಪರಿಚಯ== *ಧ್ವಜದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು [[ಅರಿಶಿಣ]] ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು [[ಕುಂಕುಮ|ಕುಂಕುಮದ]] ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡು ವಸ್ತುಗಳು ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ, ಅರಿಸಿಣ ಬಣ್ಣ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಮಾಜದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.<ref>http://flagspot.net/flags/in-ka.html</ref> ಇವೆರಡು ಮಂಗಳವನ್ನು ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. *ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. <ref>[http://www.hindu.com/2007/11/02/stories/2007110260410400.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116072622/http://www.hindu.com/2007/11/02/stories/2007110260410400.htm |date=2013-11-16 }} ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೦೨/೧೧/೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ವರದಿ.</ref> ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ [[ಎಮ್ ರಾಮಮೂರ್ತಿ|ಶ್ರೀ ಎಂ.ರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ [[ಕನ್ನಡ ಪಕ್ಷ|ಕನ್ನಡ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಬಾವುಟವಾಗಿ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಲಾಯಿತ್ತು. *ಆದರೆ ಧ್ವಜವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಡೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ಒಂದರಂದು, [[ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ|ಕನ್ನಡ/ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜೋತ್ಸವದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡ ಗೀತೆಯಾದ '''[[ನಾಡ ಗೀತೆ|ಜಯ ಭಾರತ ಜನನಿಯ ತನುಜಾತೆ, ಜಯ ಹೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾತೆ]]''' ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Karnataka_Rajyotsava]ಕನ್ನಡ ರಾಜೋತ್ಸವದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ವಿಕೀಪಿಡಿಯ ಪುಟ</ref> *ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಾ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ, ಭಾರತದ ಧ್ವಜದ ಜೊತೆ, ಭಾರತದ ಧ್ವಜಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾರಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ [[ಬಿ.ಎಸ್.ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ|ಬಿ.ಎಸ್. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪನವರು]] ಸರ್ಕಾರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಧ್ವಜ ಹಾರಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ನಿರ್ಬಂಧನೆ ಹೇರಿದ್ದ ಸುತ್ತೋಲೆಯನ್ನು, ಕನ್ನಡ ಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರಿಂದ ವಾಪಸ್ಸು ತೆಗೆದು ಕೊಂಡರು. <ref>[http://www.hindu.com/2009/06/09/stories/2009060955290500.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629024817/http://www.hindu.com/2009/06/09/stories/2009060955290500.htm |date=2011-06-29 }} ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೦೯/೦೬/೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ವರದಿ.</ref> [https://www.facebook.com/kannadainfo/photos/pcb.1881917685183469/1881917608516810/?type=3&theater ಹೊಸ ಕನ್ನಡದ ಬಾವುಟ] ==ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ== [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುದ್ರೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾವುಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾವುಟಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಬಾವುಟಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] 1ul18c2bctrru5cuctk6wtcyt9md3kb 1378361 1378360 2026-08-05T11:53:33Z Footy2000 69974 thumb 1378361 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಬಾವುಟ / ಧ್ವಜ |Name = ಕನ್ನಡ/ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾವುಟ |Nickname = ಕನ್ನಡ ನಾಡು / ಕರ್ನಾಟಕ |Image = Flag_of_Karnataka.svg |Use = -ಕನ್ನಡಿನಾಡಿನ ಪ್ರತೀಕ |Symbol = |Proportion = - ೧೨ ಕೋಟಿ (ಅನಿವಾಸಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ಸೇರಿ) |Adoption = 1950-60 ರ ದಶಕ |Design ವಿನ್ಯಾಸ = ಹಳದಿ ಕೆಂಪಿನ ಕನ್ನಡ ಬಾವುಟ(ಅನಧಿಕೃತ ಆದರೆ ಜನರಿಂದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಒಪ್ಪಿಗೆ ) |Designerವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು = ಮ. ರಾಮಮೂರ್ತಿ }} '''[[ಕನ್ನಡ]]/ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]]''' ಧ್ವಜ ದ್ವಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ. ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಎರಡು ಸಮತಲ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬಾವುಟದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗವು [[ಹಳದಿ]] ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗವು [[ಕೆಂಪು]] ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.(ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮದ ಪ್ರತೀಕವೂ ಸಹ). ಈ ಧ್ವಜ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಧಿಕೃತ ಅಥವಾ ಅನಧಿಕೃತ ಧ್ವಜ ಅಲ್ಲ.ಆದರೂ ಇದೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ನಾಡನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜನರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[File:Flag of the Kannada people.svg|200px|thumb|ಕನ್ನಡ/ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾವುಟ]] ==ಪರಿಚಯ== *ಧ್ವಜದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು [[ಅರಿಶಿಣ]] ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು [[ಕುಂಕುಮ|ಕುಂಕುಮದ]] ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡು ವಸ್ತುಗಳು ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ, ಅರಿಸಿಣ ಬಣ್ಣ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಮಾಜದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.<ref>http://flagspot.net/flags/in-ka.html</ref> ಇವೆರಡು ಮಂಗಳವನ್ನು ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. *ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. <ref>[http://www.hindu.com/2007/11/02/stories/2007110260410400.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116072622/http://www.hindu.com/2007/11/02/stories/2007110260410400.htm |date=2013-11-16 }} ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೦೨/೧೧/೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ವರದಿ.</ref> ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ [[ಎಮ್ ರಾಮಮೂರ್ತಿ|ಶ್ರೀ ಎಂ.ರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ [[ಕನ್ನಡ ಪಕ್ಷ|ಕನ್ನಡ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಬಾವುಟವಾಗಿ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಲಾಯಿತ್ತು. *ಆದರೆ ಧ್ವಜವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಡೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ಒಂದರಂದು, [[ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ|ಕನ್ನಡ/ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜೋತ್ಸವದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡ ಗೀತೆಯಾದ '''[[ನಾಡ ಗೀತೆ|ಜಯ ಭಾರತ ಜನನಿಯ ತನುಜಾತೆ, ಜಯ ಹೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾತೆ]]''' ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Karnataka_Rajyotsava]ಕನ್ನಡ ರಾಜೋತ್ಸವದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ವಿಕೀಪಿಡಿಯ ಪುಟ</ref> *ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಾ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ, ಭಾರತದ ಧ್ವಜದ ಜೊತೆ, ಭಾರತದ ಧ್ವಜಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾರಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ [[ಬಿ.ಎಸ್.ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ|ಬಿ.ಎಸ್. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪನವರು]] ಸರ್ಕಾರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಧ್ವಜ ಹಾರಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ನಿರ್ಬಂಧನೆ ಹೇರಿದ್ದ ಸುತ್ತೋಲೆಯನ್ನು, ಕನ್ನಡ ಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರಿಂದ ವಾಪಸ್ಸು ತೆಗೆದು ಕೊಂಡರು. <ref>[http://www.hindu.com/2009/06/09/stories/2009060955290500.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629024817/http://www.hindu.com/2009/06/09/stories/2009060955290500.htm |date=2011-06-29 }} ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೦೯/೦೬/೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ವರದಿ.</ref> [https://www.facebook.com/kannadainfo/photos/pcb.1881917685183469/1881917608516810/?type=3&theater ಹೊಸ ಕನ್ನಡದ ಬಾವುಟ] ==ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ== [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುದ್ರೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾವುಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾವುಟಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಬಾವುಟಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] sb4zjzuolzbpjkmupbiar89106y4kyz 0 26167 1378358 1373489 2026-08-05T11:40:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378358 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |company_name = ABN AMRO Holding N.V. |company_logo = [[Image:ABN-AMRO Logo new colors.svg|200px]] |company_type = [[Privately held corporation|Private]] ''(Partly in temporary [[public ownership]])'' |foundation = 1991 |company_slogan = Making more possible |location = [[ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್]], [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] |key_people = [[Gerrit Zalm]] (CEO) |products = [[Asset management]]<br/>[[Commercial bank]]ing<br/>[[Investment bank]]ing<br/>[[Private banking]]<br/>[[Retail banking]] |homepage = [http://www.abnamro.com/ www.abnamro.com] |industry = [[Financial services]] |num_employees = 31,000(2010)<ref name="2007ar">{{Cite web |url=http://www.abnamro.com/en/about-abn-amro/facts-and-figures/index.html |title=2010 Website |page=7 |format=pdf |access-date=2010-11-09 |archive-date=2010-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100708010035/http://www.abnamro.com/en/about-abn-amro/facts-and-figures/index.html |url-status=dead }}</ref> |subsid = ABN AMRO Bank N.V. | market cap = | revenue = | operating_income = {{Decrease}} €2.6 billion (2009)<ref>{{Cite web |url=http://files.shareholder.com/downloads/ABN/721358834x0x314396/21869c4c-f36b-464b-9192-88455f43fb01/Interim_Financial_Report_30_June_2009_250809.pdf |title=2009 Half year results |access-date=2010-11-09 |archive-date=2011-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001135341/http://files.shareholder.com/downloads/ABN/721358834x0x314396/21869c4c-f36b-464b-9192-88455f43fb01/Interim_Financial_Report_30_June_2009_250809.pdf |url-status=dead }}</ref> | net_income = {{Decrease}} €2.7 billion (2009)<ref name="2009ar">{{Cite web |url=http://files.shareholder.com/downloads/ABN/721358834x0x314396/21869c4c-f36b-464b-9192-88455f43fb01/Interim_Financial_Report_30_June_2009_250809.pdf |title=2009 Half year report |page=7 |format=pdf |access-date=2010-11-09 |archive-date=2011-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001135341/http://files.shareholder.com/downloads/ABN/721358834x0x314396/21869c4c-f36b-464b-9192-88455f43fb01/Interim_Financial_Report_30_June_2009_250809.pdf |url-status=dead }}</ref> | assets = {{Decrease}} €912 billion (June 2008)<ref>{{Cite web |url=http://www.group.abnamro.com/common/download/download.cfm?companyid=ABN&fileid=237805&filekey=5a936b6f-308d-4f7f-a188-62eeaea31999&filename=ABN%20Half%20Year%20to%20June%2030%202008.pdf |title=2008 Half year results |format=pdf }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | equity = | owner = [[Kingdom of the Netherlands]] | divisions = | footnotes = | intl = yes }} '''ABN AMRO ಬ್ಯಾಂಕ್‌ N.V.''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಡಚ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕು ಆಗಿದ್ದು, [[ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್|ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ನೇತೃತ್ವದ ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಇದು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೊಳಗಾದ, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಈಡಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲೆಂದು ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಭಾಗಶಃವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಹಠಾತ್ತಾದ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಂತರ 2009ರಲ್ಲಿ ಇದು ಮರು-ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1765ರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ಬ್ಯಾಂಕು ಸ್ವಾಧೀನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಲೀನಗಳ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದೆ. ಆಲ್ಜಿಮೀನ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ನೆಡೆರ್ಲೆಂಡ್‌ (ABN) ಮತ್ತು ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ (AMRO) ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಆದ ಒಂದು ವಿಲೀನದಿಂದಾಗಿ 1991ರಲ್ಲಿ ABN AMRO ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 2007ರ ವೇಳೆಗೆ, ABN AMRO [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಎಂಟು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದಿ ಬ್ಯಾಂಕರ್‌ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಚೂನ್‌ ಗ್ಲೋಬಲ್‌‌ 500 ಎಂಬ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಈ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 15ನೇ<ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/industries/192/1.html |title=Fortune Global 500 by industry: Banks - Commercial and Savings |date=July 23, 2007 |publisher=CNN |access date=26 July 2010 |access-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-date=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819161201/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/industries/192/1.html |url-status=dead }}</ref> ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದವು, ಹಾಗೂ 110,000 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಬ್ಯಾಂಕು 63 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2007ರಲ್ಲಿ, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕು ಸ್ವಾಧೀನ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಈ ಬ್ಯಾಂಕು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌, ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಕು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕೊ ಸ್ಯಾಂಟ್ಯಾಂಡರ್‌ ಇವುಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟವೊಂದರಿಂದ ಈ ಸ್ವಾಧೀನವು ನಡೆದು, ಇವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಮೊದಲ ಎರಡು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸ್ವಾಧೀನದ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿದವು. ಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹಣವೊದಗಿಸಲೆಂದು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಋಣಭಾರವು, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮೀಸಲುಗಳನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ 2007–2010ರ ಅವಧಿಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವೂ ಎದುರಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಡಚ್‌‌ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸಿತು; ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲೆಂದು ಸದರಿ ಡಚ್‌‌ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಫೋರ್ಟಿಸ್‌‌ಗೆ ಮೂಲತಃ ಹಂಚಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ಅದರ ಹಣಕಾಸಿನ ದುಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, RBSಗೆ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ UK ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಒಕ್ಕೂಟದ RFS ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌‌ B.V.ಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ABN AMROದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸಾಗರೋತ್ತರದ ವ್ಯವಹಾರಗಳು RBSನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಸ್ಯಾಂಟ್ಯಾಂಡರ್ ಬ್ಯಾಂಕು ಮಾರಾಟಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು ಇಲ್ಲವೇ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿ ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಂದಿನ ಡಚ್‌‌ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಯಾದ ಗೆರಿಟ್‌ ಜಾಲ್ಮ್‌‌ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಅದರ CEO ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿತು ಮತ್ತು 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕು ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. '''ABN AMRO ಬ್ಯಾಂಕು N.V.''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವವು ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರದ ವಶವಾದರೆ, '''ದಿ ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ N.V.''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವವು ದಿ ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌‌ನ ವಶವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://files.shareholder.com/downloads/ABN/846756220x0x349284/d539e5bf-f99e-446e-b617-1e650cbe9aec/ABN_News_2010_2_6_language-en.pdf |title=ABN AMRO Group announces the legal renaming of ABN AMRO Bank N.V. to The Royal Bank of Scotland N.V. |publisher=RBS Press release |access-date=2010-11-09 |archive-date=2011-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001135808/http://files.shareholder.com/downloads/ABN/846756220x0x349284/d539e5bf-f99e-446e-b617-1e650cbe9aec/ABN_News_2010_2_6_language-en.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.abnamro.com/pressroom/pressreleasedetail.cfm?ReleaseID=414245 ಸ್ಪ್ಲಿಟ್‌ ಇನ್‌ಟು ದಿ ನ್ಯೂ ABN AMRO ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಅಂಡ್‌ RBS N.V. ಇನ್‌ ದಿ ಫಸ್ಟ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ಆಫ್‌ 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205045319/http://abnamro.com/pressroom/pressreleasedetail.cfm?ReleaseID=414245 |date=2010-02-05 }} ABN AMRO ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ. 2009ರ ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 7</ref> ಈ ದಿನಾಂಕದಂದು, ಡಚ್‌‌ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, RBSನ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದವುಗಳಿಂದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿಲೀನದ ರದ್ದತಿಗೊಳಗಾದವು.<ref>[http://www.abnamro.com/pressroom/pressreleasedetail.cfm?releaseid=443373 ABN AMRO ಕಂಪ್ಲೀಟ್ಸ್‌ ಲೀಗಲ್‌ ಡೀಮರ್ಜರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100417040929/http://www.abnamro.com/pressroom/pressreleasedetail.cfm?ReleaseID=443373 |date=2010-04-17 }} ABN AMRO ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ. 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 8</ref> ABN AMRO ಹೆಸರನ್ನು ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರವು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ತಾನು ಖರೀದಿಸಿದ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು; ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಸಮೂಹದೊಳಗಿನ ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡವು ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟವು. <ref>[http://gbm.rbs.com/gbmassets/documents/PDFs/gp1332/USA_FAQ.pdf FAQಸ್‌: ABN AMRO ಬ್ಯಾಂಕ್‌ N.V. ಲೀಗಲ್‌ ಎಂಟೈಟಿ ರೀನೇಮಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದಿ US] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203021129/http://gbm.rbs.com/gbmassets/documents/PDFs/gp1332/USA_FAQ.pdf |date=2010-02-03 }} ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ</ref> 2010ರಲ್ಲಿ, ''ABN AMRO ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌'', ''ABN AMRO ನೆಡೆರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌'' ನ ಹಿಂದಿನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ನೆಡೆರ್ಲೆಂಡ್‌‌'' ನ ಜೊತೆಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿಸಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ABN AMRO ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮಾಲೀಕನಾದ ABN AMRO ಗ್ರೂಪ್‌ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಹಿಂದೆ ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ''ಮೀಸ್‌ಪಿಯರ್‌ಸನ್‌'' ಎಂಬ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕು ಹಾಗೂ ''ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಡೈಮಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಜ್ಯುವೆಲ್ರಿ ಗ್ರೂಪ್‌‌'' ಇವೂ ಸಹ ಈ ವಿಲೀನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. 2010ರ ಜುಲೈ 1ರಂದು, ABN AMRO ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು; ಇದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಹೆಸರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಕನಿಷ್ಟ ಪಕ್ಷ 2011ರವರೆಗೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರಲಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರವು ತಿಳಿಸಿದ್ದು, ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಹೊಸ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಟಾಕ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಟ್ಟೀಕರಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು=== ಡಚ್‌‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌‌‌ನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಪುನಶ್ಚೈತನ್ಯಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, Iನೇ ರಾಜ ವಿಲಿಯಂ 1824ರಲ್ಲಿ ನೆಡೆರ್ಲೆಂಡ್‌ಷ್‌ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌-ಮಾಟ್ಸ್‌ಚಾಪ್ಪಿಜ್‌ (NHM) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಇದು ABN AMROವಿನ ಪ್ರಧಾನ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1964ರಲ್ಲಿ ''ಟ್ವೆಂಟ್‌ಷ್‌ ಬ್ಯಾಂಕಿನ'' ಜೊತೆಗೆ ಸದರಿ NHM ವಿಲೀನಗೊಂಡು, ಆಲ್ಜಿಮೀನ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ನೆಡೆರ್ಲೆಂಡ್‌ (ABN) ಎಂಬ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. 1871ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ''ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌‌ಷ್‌‌‌ ಬ್ಯಾಂಕು'', 1873ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ''ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ಷ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕಿನ'' ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡು (1765ರಿಂದಲೂ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ''ಡೆಟರ್‌ಮೀಜರ್‌ ವೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ &amp; ಜನ್‌.'' ಎಂಬುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ವಿಲೀನದ ಭಾಗವಾಗಿ) AMRO ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ABN AMROವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳಲು, 1991ರಲ್ಲಿ ABN ಮತ್ತು AMRO ಬ್ಯಾಂಕು ಸಮ್ಮತಿಸಿದವು. ಈ ವಿಲೀನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನಗಳ ಮೂಲಕ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಗರೋತ್ತರದ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ABN AMRO ಗಳಿಸಿತು. NHM ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಶಾಖಾ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಸೌದಿ ಹಾಲೆಂಡಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹಳೆಯ NHMನ ಜೆಡಾಹ್‌ ಶಾಖೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ABN AMRO ಇನ್ನೂ 40%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; ಸದರಿ ಸೌದಿ ಹಾಲೆಂಡಿ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಪಾರ್ಟಿ ಫಾರ್‌ ಫ್ರೀಡಂ ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಡಚ್‌‌ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಾಲೆಂಡ್‌ಷ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌-ಯುನೀ (HBU) ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಗಿದ್ದು, 1933ರಲ್ಲಿ ''ಹಾಲೆಂಡ್‌ಷ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ವೂರ್‌ ಡೆ ಮಿಡೆಲ್ಲಂಡ್‌ಷ್‌ ಝೀ'' (HBMZ) ಮತ್ತು ''ಹಾಲೆಂಡ್‌ಷ್‌ ಜೂಯಿಡ್‌-ಅಮೆರಿಕಾ ಬ್ಯಾಂಕ್‌'' ನಡುವಣ ಉಂಟಾದ ವಿಲೀನದಿಂದ ಇದು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಖೆಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಜಾಲವನ್ನು ABN AMROಗೆ ನೀಡಿತು. ಚಿಕಾಗೊ ಮೂಲದ ಲಾಸ್ಯಾಲ್ಲೆ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌‌ನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ABN 1979ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದೊಳಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡಿತು. 1991ರಲ್ಲಿ ABN ಮತ್ತು AMRO ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ವಿಲೀನವಾದ ನಂತರ, ಮುಂದುವರಿದ ಅನೇಕ ಸ್ವಾಧೀನಗಳ ಮೂಲಕ ABN AMRO ತನ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು; 1996ರಲ್ಲಿ ಆದ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌ ಉಪನಗರದ ಮೂಲದ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌ ಫೆಡರಲ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಖರೀದಿ ಹಾಗೂ 2001ರಲ್ಲಿ ಆದ ಮಿಚಿಗನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ನ ಖರೀದಿಗಳು ಈ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ಎರಡೂ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನೂ ನಾವು ''ಲಾಸ್ಯಾಲ್ಲೆ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಮರುಬ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ದಿ ಚಿಕಾಗೊ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಭದ್ರತೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸರಕುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ವಿನಿಮಯ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು 1995ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ABN ಆಮ್ರೊ ಖರೀದಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/1995/09/27/business/abn-amro-is-seen-making-acquisition.html | work=The New York Times | title=ABN-Amro Is Seen Making Acquisition | date=September 27, 1995}}</ref> ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾಧೀನಗಳಲ್ಲಿ, 1998ರಲ್ಲಿ ಆದ ಬ್ಯಾಂಕೊ ರಿಯಲ್‌ ಎಂಬ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ ದೇಶದ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಹಾಗೂ 2006ರಲ್ಲಿ ಆದ ಆಂಟೋನ್‌ವೆನೆಟಾ ಎಂಬ ಇಟಲಿಯ‌ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸ್ವಾಧೀನಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. 2000ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ, ಡಚ್‌‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಬೌಫಾಂಡ್ಸ್‌ <ref>[http://www.dutchnews.nl/news/archives/2010/03/dirty_tricks_during_bouwfonds.php "ಡರ್ಟಿ ಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ ಡ್ಯೂರಿಂಗ್‌ ಬೌಫಾಂಡ್ಸ್‌ ಪ್ರೈವೆಟೈಸೇಷನ್‌,"] ''DutchNews.nl'' (2010ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 31)</ref> ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅಡಮಾನ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲೂ ಇದು ಭಾಗಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬೌಫಾಂಡ್ಸ್‌ನ್ನು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ 2006ರಲ್ಲಿ ABN AMRO ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ===ಸಂಧಿಕಾಲವೊಂದನ್ನು ತಲುಪುವಿಕೆ=== 2005ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ABN AMRO ಒಂದು ಸಂಧಿಕಾಲಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತ್ತು. ತನ್ನ ಸಮಾನಸ್ಕಂದರ ಸಮೂಹದ 5 ಅಗ್ರಗಣ್ಯರ ಪೈಕಿ ತನ್ನನ್ನು ಇರಿಸಬಲ್ಲ ಒಂದು ROEಯನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿನ ತನ್ನದೇ ಆದ ಗುರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕು ಇನ್ನೂ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಗುರಿಯು ಬ್ಯಾಂಕಿನ CEO ಆಗಿದ್ದ ರಿಜ್ಕ್‌ಮನ್‌ ಗ್ರೊಯೆನಿಕ್‌ 2000ರಲ್ಲಿ ಆದ ತನ್ನ ನೇಮಕಾತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಒಂದು ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. 2000ದ ವರ್ಷದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 2005ರವರೆಗೂ, ABN AMROದ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಬೆಲೆಯು ಸ್ಥಗಿತವಾಯಿತು. 2006ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಿದ್ದ ಹಣಕಾಸಿನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳು ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡವು, ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯ ಅನುಪಾತವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹದಗೆಟ್ಟು 69.9%ನಷ್ಟು ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. ಕಳಪೆ-ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಲಗಳು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡು 192%ನಷ್ಟು ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದವು. ಅವಿರತವಾದ ಸ್ವತ್ತಿನ ಮಾರಾಟಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ನಿವ್ವಳ ಲಾಭಗಳು ಏರಿದವು. ABN AMRO ವಿಘಟನೆಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ, ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ, ಅಥವಾ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೊಳಗಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಳೆದ ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಒಂದಷ್ಟು ಕರೆಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. 2007ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 21ರಂದು TCI ಹೆಡ್ಜ್‌ ಫಂಡ್‌‌ನಿಂದ (ರಕ್ಷಣಾ ನಿಧಿಯಿಂದ) ಕರೆಯು ಬಂದಿತು. ABN AMROದ ಒಂದು ವಿಲೀನ, ಸ್ವಾಧೀನ ಅಥವಾ ವಿಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸಭಾಪತಿಯನ್ನು ಸದರಿ TCI ಹೆಡ್ಜ್‌ ಫಂಡ್‌ ಕೇಳಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಧಾರವಾಗಿರುವ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಬೆಲೆಯು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಅದು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀಡಿತ್ತು. 2007ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಷೇರುದಾರರ ಸಭೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನವಿಯನ್ನು ಮಂಡಿಸುವಂತೆ ಸಭಾಪತಿಯನ್ನು TCI ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಒಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿಲೀನದ ಕುರಿತಾಗಿ ತಾವು ಏಕನಿಷ್ಠ ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಎಂಬ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌]] ಬ್ಯಾಂಕು ಹಾಗೂ ABN AMRO ಎರಡೂ ಸಹ ಮಾರ್ಚ್‌ 20ರಂದು ದೃಢೀಕರಿಸಿದಾಗ, ಘಟನೆಗಳು ತೀವ್ರಗೊಂಡವು. === ಸ್ವಾಧೀನದ ಕದನ=== ಮಾರ್ಚ್‌ 28ರಂದು, 2007ರ ಷೇರುದಾರರ ಸಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ABN AMRO ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. TCI ವತಿಯಿಂದ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತಾದರೂ, ಕಂಪನಿಯ ಒಂದು ವಿಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮನವಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಂತಿರುವ ಒಂದು ಶಿಫಾರಸು ಕೂಡಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6469417.stm BBC NEWS | ಬಿಸಿನೆಸ್‌ | ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಇನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲುಸಿವ್‌ ABN ಟಾಕ್ಸ್‌‌]</ref> [[File:IJsseltoren Zwolle.jpg|thumb|right|ಝ್ವೋಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ABN AMRO ಇನ್ಷೂರೆನ್ಸ್‌ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ]] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಏಪ್ರಿಲ್‌ 18ರಂದು ದಿ ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ (RBS) ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕು ವ್ಯವಹಾರವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲು ABN AMROನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. RBS, ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ಫೋರ್ಟಿಸ್‌, ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನ್‌‌]]ನ ಬ್ಯಾಂಕೊ ಸ್ಯಾಂಟ್ಯಾಂಡರ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನೊ (ಈಗ ಬ್ಯಾಂಕೊ ಸ್ಯಾಂಟ್ಯಾಂಡರ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟವು ABN AMROಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಸವಾಲುಬೆಲೆಯನ್ನು ಕೂಗುವ ಮತ್ತು ಅದಾದ ನಂತರ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಕಂಪನಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಭಾಗಗಳ ವಿಘಟನೆಯಾಗುವ ಅಂಶಗಳು ಈ ವ್ಯವಹಾರದ ಪ್ರಸ್ತಾವದಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ವ್ಯವಹಾರದ ಅನುಸಾರ, ABNನ ಚಿಕಾಗೊ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಲಾಸ್ಯಾಲ್ಲೆ, ಮತ್ತು ABNನ ಸಗಟು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು RBS ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು; ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಬ್ಯಾಂಕೊ ಸ್ಯಾಂಟ್ಯಾಂಡರ್‌ ಬ್ಯಾಂಕು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ ದೇಶದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಫೋರ್ಟಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕು ಡಚ್‌‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ನಿಂದ ನಡೆಯುವ ABN AMROದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಸ್ವಾಧೀನದ ಕುರಿತಾಗಿ, ಏಪ್ರಿಲ್‌ 23ರಂದು ABN AMRO ಮತ್ತು ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಘೋಷಿಸಿದವು. ಇದು 67 ಶತಕೋಟಿ €ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಲಾಸ್ಯಾಲ್ಲೆ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು 21 ಶತಕೋಟಿ €ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ವ್ಯವಹಾರದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6582507.stm BBC NEWS | ಬಿಸಿನೆಸ್‌ | ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಅಗ್ರೀಸ್‌ £45 ಬಿಲಿಯನ್‌ ಡಚ್‌‌ ಡೀಲ್‌]</ref> ಲಾಸ್ಯಾಲ್ಲೆ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ABN AMRO ಒಂದು ವೇಳೆ ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ತಾನು 72 ಶತಕೋಟಿ €ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿ ಖರೀದಿಸುವುದಾಗಿ ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ RBS-ನೇತೃತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟವು ತನ್ನ ಸೂಚಕ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿತು. ಮರುದಿನ ನಡೆದ ಷೇರುದಾರರ ಸಭೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 68%ನಷ್ಟು ಷೇರುದಾರರ ಪೈಕಿ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ, TCI ವತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಮನವಿಯಂತೆ ವಿಘಟನೆಯ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6590741.stm BBC NEWS | ಬಿಸಿನೆಸ್‌ | RBS ವೂಸ್‌ ABN ವಿತ್‌‌ £49 ಬಿಲಿಯನ್‌ ಬಿಡ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌]</ref> ಲಾಸ್ಯಾಲ್ಲೆಯ ಮಾರಾಟವು ಅನೇಕರಿಗೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿ ಕಂಡಿತು: ಅಂದರೆ, RBSನ ಸವಾಲುಬೆಲೆ ಕೂಗುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಇದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. US ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೆಡೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಲೆಂದು RBS ಇದನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಮೂಹದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳು, ಸಿಟಿಜನ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಚಾರ್ಟರ್‌ ಒನ್‌ ಇವುಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಅದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ABNನ ಷೇರುಗಳ ಪೈಕಿ 20 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಷೇರುದಾರರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ [http://www.veb.net/overveb/code.php?codenr=91&amp;SID=0767cc89e5eb76d4e71f0c9ab3a73346 ಡಚ್‌‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006134440/http://www.veb.net/overveb/code.php?codenr=91&SID=c1ae49a1789999445c10fb33ba04c289 |date=2008-10-06 }} (ವೆರೆನಿಗಿಂಗ್‌ ವಾನ್‌ ಎಫೆಕ್ಟೆನ್‌ಬೆಜಿಟ್ಟರ್ಸ್‌) 2007ರ ಮೇ 3ರಂದು ತನ್ನ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಡಚ್‌‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು; ಲಾಸ್ಯಾಲ್ಲೆ ಮಾರಾಟದ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ತಡೆಯಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಅದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು. ಸದರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ, ಲಾಸ್ಯಾಲ್ಲೆಯ ಮಾರಾಟವನ್ನು ABN AMROದೊಂದಿಗೆ ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸದ್ಯದ ವಿಲೀನ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ, ಮತ್ತು ವಿಲೀನ/ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಷೇರುದಾರರ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲು ABN AMRO ಷೇರುದಾರರು ಸಮರ್ಥರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2007ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಡಚ್‌‌ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ತೀರ್ಪನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಲಾಸ್ಯಾಲ್ಲೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು. 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ, ಲಾಸ್ಯಾಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಲೀನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[File:Aurora Place.jpg|thumb|right|200px|ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿರುವ ABN AMRO.]] ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಪೂರ್‌ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಬಂದ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌ ಜುಲೈ 23ರಂದು ABN AMROಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ‌ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿತಾದರೂ, RBS ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಸ್ತಾವವಿನ್ನೂ ಅದಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಾರ್‌‌ಕ್ಲೇಸ್‌ನ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಸವಾಲುಬೆಲೆಯ ಮೌಲ್ಯವು ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ 35.73 €ನಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವಕ್ಕಿಂತ 4.3%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. 37%ನಷ್ಟು ನಗದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವವು, RFS ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಒಂದು ವಾರದ ಹಿಂದಷ್ಟೇ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ 38.40 €ನಷ್ಟಿದ್ದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪ್ರಸ್ತಾವವು ಲಾ ಸ್ಯಾಲ್ಲೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಆ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರ ಕುರಿತು ABN AMRO ಮುಂದುವರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ABNನ ಹೂಡಿಕಾ-ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಏಷ್ಯನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈಗ RBS ಇತ್ಯರ್ಥಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. === ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ವಿಘಟನೆ=== RBS ನೇತೃತ್ವದ ಸಮೂಹದಿಂದ ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಪ್ರಸ್ತಾವಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದ ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ನ ಪ್ರಸ್ತಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಜುಲೈ 30ರಂದು ABN AMRO ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, "ಒಂದು ಹಣಕಾಸಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ" ಮಂಡಳಿಯು ಶಿಫಾರಸುಮಾಡಲಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಪ್ರಸ್ತಾವವು AMROದ “ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ”ಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತು. RBS, ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕೊ ಸ್ಯಾಂಟ್ಯಾಂಡರ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ 98.3ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಸವಾಲುಬೆಲೆಯು, ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ನ ಪ್ರಸ್ತಾವಕ್ಕಿಂತ 9.8%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿತ್ತು. ABN AMROಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿದ್ದ ತನ್ನ ಸವಾಲುಬೆಲೆಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5ರಂದು ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, RBS-ನೇತೃತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸವಾಲುಬೆಲೆಯು ಮುಂದುವರಿಯುವುದರ ಕುರಿತಾದ, ಹಾಗೂ ಅದರೊಂದಿಗೆ ABN AMROಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅದರ ಯೋಜಿತ ವಿಘಟನೆಯು ಮುಂದುವರಿಯುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಮಾರ್ಗವು ನಿಚ್ಚಳವಾದಂತಾಯಿತು. ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ಗೆ ABN AMROದ ಡಚ್‌‌ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ದೇಶದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ದಕ್ಕಿದರೆ, [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕೊ ರಿಯಲ್‌ ಹಾಗೂ [[ಇಟಲಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕಾ ಆಂಟೋನ್‌ವೆನೆಟಾ ಇವುಗಳು ಬ್ಯಾಂಕೊ ಸ್ಯಾಂಟ್ಯಾಂಡರ್‌‌ಗೆ ದಕ್ಕಿದವು; ಮತ್ತು ABN AMROದ ಸಗಟು ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು RBSಗೆ ದಕ್ಕಿದವು. ABN AMRO ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನೇತೃತ್ವದ RFS ಒಕ್ಕೂಟವು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 9ರಂದು ತನ್ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು; ಡಚ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಷೇರುಗಳ ಪೈಕಿ 86 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಷೇರುದಾರರು, RFS ಸಮೂಹದ ವತಿಯಿಂದ ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 70ಶತಕೋಟಿ €ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಘೋಷಣೆಯು ಹೊರಬಿತ್ತು. ಒಕ್ಕೂಟವು ಔಪಚಾರಿಕ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿದ್ದ ಹಾದಿಯನ್ನು, ಈ ಮಟ್ಟದ ಅನುಮೋದನೆಯು ನಿಚ್ಚಳಗೊಳಿಸಿತು. 13 ಶತಕೋಟಿ €ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ತನ್ನ ಹಕ್ಕುಗಳ ನೀಡಿಕೆಯನ್ನು ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 10ರಂದು ಸಮೂಹವು ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಬೇಷರತ್ತಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ನಗದು ರೂಪದಲ್ಲಿ 35.60 €ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ 38 €ನಷ್ಟಿದ್ದ ಸಮೂಹದ ಪ್ರಸ್ತಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಅತೀವವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದ ABN AMROದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸಭಾಪತಿಯಾದ ರಿಜ್ಕ್‌ಮನ್‌ ಗ್ರೊಯೆನಿಕ್‌, ತನ್ನ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7029297.stm BBC NEWS | ಬಿಸಿನೆಸ್‌ | ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಅಬಂಡನ್ಸ್‌ ABN AMRO ಆಫರ್‌‌]</ref> ===2008ರ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಭಾವ=== ====RBS==== {{Further|[[Royal Bank of Scotland Group#2008-2009 financial crisis]]}} [[File:ABNAMRO Dubai.jpg|thumb|right|ದುಬೈಯಲ್ಲಿರುವ ABN AMRO.]] 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 22ರಂದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಹಕ್ಕುಗಳ ನೀಡಿಕೆಯನ್ನು RBS ಘೋಷಿಸಿತು; ಕಳಪೆ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದ 5.9 ಶತಕೋಟಿ £ನಷ್ಟಿದ್ದ ಒಂದು ಮುಖಬೆಲೆ-ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯ ಅಂಶವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲೆಂದು ಹೊಸ ಬಂಡವಾಳದ ರೂಪದಲ್ಲಿ 12 ಶತಕೋಟಿ £ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಹಾಗೂ ABN AMROದ ಖರೀದಿಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಮೀಸಲುಗಳನ್ನು ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವು ಈ ಹಕ್ಕುಗಳ ನೀಡಿಕೆಯ ಹಿಂದೆ ಇತ್ತು. 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 13ರಂದು, ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಾರುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ UK ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗೋರ್ಡಾನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ ಘೋಷಿಸಿದ. ಹಣಕಾಸಿನ ವಲಯದ ಕುಸಿತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ, ಲಾಯ್ಡ್ಸ್‌ TSB ಮತ್ತು HBOS ಪಿಎಲ್‌ಸಿ ಇವುಗಳಿಗೆ 37 ಶತಕೋಟಿ £ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (64 ಶತಕೋಟಿ $, 47 ಶತಕೋಟಿ €) ಒಂದು ಹೊಸ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಖಜಾನೆಯು ತುಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. RBSನಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ಮಾಲೀಕತ್ವವು 58%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತಲುಪಲು ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ರಕ್ಷಣೆಯ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸಮೂಹದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಸರ್‌ ಫ್ರೆಡ್‌ ಗುಡ್‌ವಿನ್‌ ತನ್ನ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಅದು ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 28 ಶತಕೋಟಿ £ನಷ್ಟು ನಷ್ಟವನ್ನು RBS ಅನುಭವಿಸಿದ್ದು, ಅದರ ಪೈಕಿ 20 ಶತಕೋಟಿ £ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ABN AMROದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ 2009ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.thisismoney.co.uk/investing-and-markets/article.html?in_article_id=467890&amp;in_page_id=3 ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ ಷೇರ್ಸ್‌ ಕ್ರಾಶ್‌ ಆನ್‌ RBS £28 ಬಿಲಿಯನ್‌ ಲಾಸ್‌]</ref> ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಆದ್ಯತಾ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೇರುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ RBSನಲ್ಲಿನ ಅದರ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪ್ರಮಾಣವು 70%ನಷ್ಟು ಆಯಿತು.<ref>[http://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/was-abn-the-worst-takeover-deal-ever-1451520.html ವಾಸ್‌ ABN ದಿ ವರ್ಸ್ಟ್‌ ಟೇಕ್‌ಓವರ್‌ ಡೀಲ್‌ ಎವರ್‌?] ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ರಾಬಿನ್ಸ್‌. ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌. 20 ಜನವರಿ 2009</ref> ====ಫೋರ್ಟಿಸ್‌==== {{Further|[[Fortis (finance)#ABN AMRO and its aftermath]]}} [[File:ABN AMRO4.jpg|thumb|right|ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ABN AMRO ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ.]] ABN AMRO ವ್ಯವಹಾರವು ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ನ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಬರಿದುಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, 2008ರ ಜುಲೈ 11ರಂದು ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ನ CEO ಜೀನ್‌ ವೊಟ್ರಾನ್‌ ತನ್ನ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದ.<ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/markets/2008/06/26/fortis-capital-update-markets-equity-cx_vr_0626markets23.html |title=ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಸಫರ್ಸ್‌ ABN ಪೇನ್‌ - ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌‌ |access-date=2010-11-09 |archive-date=2008-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002125244/http://www.forbes.com/markets/2008/06/26/fortis-capital-update-markets-equity-cx_vr_0626markets23.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=11751202 ಮಿಕ್ಸ್ಡ್‌ ಫಾರ್ಚೂನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಬಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ABN AMRO - ದಿ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್‌]</ref><ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601085&amp;sid=aSgzfhmC0LSU&amp;refer=europe ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಔಸ್ಟ್ಸ್‌ ಚೀಫ್‌ ವೊಟ್ರಾನ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ABN AMRO ಡೀಲ್‌ ಟಿಪ್ಲೀಟ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌] ಮಾರ್ಟಿಜ್ನ್‌ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ಸ್ಟಾರೆ. ಬ್ಲೂಮ್‌‌ಬರ್ಗ್. 11 ಜುಲೈ 2008</ref> ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ನ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಮೌಲ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಅದರ ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯವು, ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅದು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೌಲ್ಯದ ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಕೇವಲ ABN AMROದ ಬೆನೆಲಕ್ಸ್‌‌ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ (ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರದ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿರುವ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ, ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಲಕ್ಸಂಬರ್ಗ್‌ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಒಕ್ಕೂಟ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅದು ಪಾವತಿಸಿದ್ದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕೆಳಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.iht.com/articles/2008/07/13/business/fortis.php |title=ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಚೀಫ್‌ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್‌ ಔಟ್‌; ಚೇರ್‌ಮನ್‌ ನೌ ಫೇಸಸ್‌ ಷೇರ್‌ಹೋಲ್ಡರ್‌ ಆಂಗರ್‌ - ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌ |access-date=2012-12-09 |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013229/http://www.iht.com/articles/2008/07/13/business/fortis.php |url-status=dead }}</ref> RFS ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಲು ತಾನು ಆಶಿಸಿಸುವುದಾಗಿ 2008ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಘೋಷಿಸಿತು; ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ಗೆ ಇನ್ನೂ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೂ (ಅಂದರೆ, ಸ್ವತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ (ಅಸೆಟ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌) ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ) RFS ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌‌ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.yourquestions.fortis.com/en/1641-All_questions.html?all=1 |title=ಕ್ವೆಶ್ಚನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆನ್ಸರ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಸೈಟ್‌ |access-date=2010-11-09 |archive-date=2008-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081020164643/http://www.yourquestions.fortis.com/en/1641-All_questions.html?all=1 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.dutchnews.nl/news/archives/2008/06/fortis_abn_amro_selloff_in_tro.php ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ABN AMRO ಸೆಲ್‌-ಆಫ್‌ ಇನ್‌ ಟ್ರಬಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416051200/http://www.dutchnews.nl/news/archives/2008/06/fortis_abn_amro_selloff_in_tro.php |date=2013-04-16 }} ಡಚ್‌‌ ನ್ಯೂಸ್‌. 16 ಜೂನ್ ‌2008</ref> ====ಫೈಸಲಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರುನಾಮಕರಣ==== ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಸ್ಯಾಕ್ಸ್‌, ಆಲ್ಪ್‌ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು CPP ಇವುಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ, AAC ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್‌‌‌‌ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 32 ಐರೋಪ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿನ [[ಖಾಸಗಿ ಷೇರುಗಳು|ಖಾಸಗಿ ಇಕ್ವಿಟಿ]] ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು 2008ರಲ್ಲಿ RFS ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌‌ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು; 1.5 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಈ ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಹಾರವು ಖಾಸಗಿ ಇಕ್ವಿಟಿ ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ನಡೆಯಿತು.<ref>"[http://www.pionline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080812/REG/553466536 ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಸ್ನ್ಯಾಗ್ಸ್‌ ABN AMRO ಯುನಿಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202112513/http://www.pionline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20080812%2FREG%2F553466536 |date=2009-02-02 }}." ಪೆನ್ಷನ್ಸ್‌ &amp; ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌, ಆಗಸ್ಟ್‌ 12, 2008.</ref><ref>[http://www.penews.com/magazine/news/content/2451547473 ಡಿಸ್ಕೌಂಟ್‌ ಆಫರ್ಡ್‌ ಟು ಆಫ್‌ಲೋಡ್‌ ABN ಆಮ್ರೊ'ಸ್‌ ಸೆಕಂಡರೀಸ್‌]</ref> 2009ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಗಾನ್ಸ್‌ ಷೇರು-ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು RBS ಮಾರ್ಗಾನ್ಸ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ RBS ಮರುಬ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://news.smh.com.au/breaking-news-business/abn-amro-morgans-rebrands-to-rbs-morgans-20090910-fjaq.html ABN AMRO ಮಾರ್ಗಾನ್ಸ್‌ ರೀಬ್ರಾಂಡ್ಸ್‌ ಟು RBS ಮಾರ್ಗಾನ್ಸ್‌] ಆಲಿಸನ್‌ ಬೆಲ್‌‌. ಸಿಡ್ನಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್. 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 2009</ref> ಇದಾದ ನಂತರ, ABN AMROದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಘಟಕವನ್ನು RBS ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅದೇ ವರ್ಷದ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.rbs.com.au/default.aspx?page=29&amp;news=41 RBS ಅನೌನ್ಸಸ್‌ ದಿ ರೀಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ABN AMRO ಇನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303133837/http://www.rbs.com.au/default.aspx?page=29&news=41 |date=2012-03-03 }} ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ. 16 ಮಾರ್ಚ್‌ 2009</ref> [[ಭಾರತ]] <ref>[http://www.business-standard.com/india/storypage.php?autono=385162 ABN ಆಮ್ರೊ ಗೆಟ್ಸ್‌ ರೀ-ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ನಾಡ್‌] ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌. 10 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2010</ref> ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಅರಬ್‌ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ತಾನು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡ ವ್ಯವಹಾರದ-ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳ ಶಾಖೆಗಳಿಗೆ, ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಬ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿ 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 10ರಂದು RBS ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticle.asp?xfile=data/business/2010/February/business_February152.xml&amp;section=business&amp;col= UAE’ಸ್‌ ABN ಆಮ್ರೊ ಬಿಕಮ್ಸ್‌ RBS ಆನ್‌ ಫೆಬ್ರುವರಿ 6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403082006/http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticle.asp?xfile=data%2Fbusiness%2F2010%2FFebruary%2Fbusiness_February152.xml&section=business&col= |date=2015-04-03 }} ಖಲೀಜ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌. 5 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2010</ref>. 1.8 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭಾರತೀಯ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌ ವ್ಯವಹಾರದ-ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ತಾನು ಖರೀದಿಸುವುದಾಗಿ HSBC ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/banking/finance/banking/HSBC-to-buy-RBSs-India-retail-commercial-bank-operations/articleshow/6119654.cms |title=HSBC to buy RBS's India retail, commercial bank operations |access-date=2010-11-09 |archive-date=2010-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100810110434/http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/banking/finance/banking/HSBC-to-buy-RBSs-India-retail-commercial-bank-operations/articleshow/6119654.cms |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.financialexpress.com/news/abn-amro-begins-rebranding-despite-hsbc-bid/577183/ ABN ಆಮ್ರೊ ಬಿಗಿನ್ಸ್‌ ರೀಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ಡಿಸ್ಪೈಟ್‌ HSBC ಬಿಡ್‌] ದಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌. 9 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2010</ref> ====ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾಲೀಕತ್ವ==== 2008ರ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರವು, ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನೂ (16.8ಶತಕೋಟಿ €ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ) ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹತೋಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿತು; ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ಗೆ ಆಗ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದ ABN-AMROದ ಭಾಗಗಳೂ ಸಹ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಬ್ಯಾಂಕು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆಯೇ, ಡಚ್‌‌ ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ ಮತ್ತು ABN AMRO ಭಾಗಗಳ ವಿಲೀನವು ಮುಂದುವರಿಯುವುದಾಗಿ ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಡೆ ನೆಡೆರ್ಲೆಂಡ್‌ಷ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಇಟ್‌ ಈಸ್‌ ಲೈಕ್ಲಿ ದಟ್‌ ದಿಸ್‌ ನ್ಯೂ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ವಿಲ್‌ ಕಂಟಿನ್ಯೂ ಟು ಆಪರೇಟ್‌ ಆಸ್‌ 'ABN AMRO' ಬಿಕಾಸ್‌ ದಿ ಅಸೆಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ABN AMRO ಆರ್‌ ಮಚ್‌ ಲಾರ್ಜರ್‌ ದ್ಯಾನ್‌ ದಿ ಅಸೆಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫೋರ್ಟಿಸ್‌. [http://www.minfin.nl/english/News/Newsreleases/2008/10/The_State_of_the_Netherlands_fully_acquires_Fortis_Bank_Nederland_Fortis_Insurance_Netherlands_Fortis_Corporate_Insurance_and_the_Fortis_share_in_ABN_AMRO_Holding ಡಚ್‌‌ ಹಣಕಾಸು ಖಾತೆಯ ಘೋಷಣೆ]</ref> ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಸಮೂಹದ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ-ಮೂಲದ ಫೋರ್ಟಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಷೇರುದಾರರು ಒಂದು ಕಾನೂನು ದಾವೆಯನ್ನು ಹೂಡಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದೂ ಅವರ ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ 2009ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಯಿತು. ಕಾನೂನು ದಾವೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಫಲಿತಾಂಶವು ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿದೆ. ಡಚ್‌‌ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ABN AMROದ ವ್ಯವಹಾರದ-ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 9ರಂದು, RBS ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯವಹಾರದ-ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳಿಂದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿಲೀನದ ರದ್ದತಿಗೊಳಗಾದವು. ಇದು ABN AMRO ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಒಳಗಡೆಯೇ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ದಿ ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ABN AMRO ಬ್ಯಾಂಕು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಹೊಸ ಅಸ್ತಿತ್ವ; ಈ ಎರಡೂ ಸಹ ಡಚ್‌‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ<ref>{{Cite web |url=http://www.infogrok.com/index.php/financial-services/abn-amro-completes-legal-demerger.html |title=ABN AMRO ಕಂಪ್ಲೀಟ್ಸ್‌ ಲೀಗಲ್‌ ಡೀಮರ್ಜರ್‌‌ |access-date=2010-11-09 |archive-date=2010-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529030948/http://www.infogrok.com/index.php/financial-services/abn-amro-completes-legal-demerger.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದವು. ===ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಸ್ಯಾಕ್ಸ್‌ SEC ಕಾನೂನು ದಾವೆ=== {{Main|Goldman Sachs#SEC civil fraud lawsuit, filed in April 2010}}ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಸ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್‌ನ CDO ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದರ ವಿರುದ್ಧ 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 16ರಂದು ABN ಆಮ್ರೊ ದಾವೆ ಹೂಡಿದಾಗ, SECನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಲ್ಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ABN ಆಮ್ರೊ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ CDOನ ವಿಧಿಬದ್ಧವಾದ ಪತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ABN ಆಮ್ರೊ ಅದರ ತಪ್ಪುಬದಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದು SEC ಆರೋಪವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ABN ಆಮ್ರೊ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದ CDOಗಳು ಒಂದು ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ CDS ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಎದುರುಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದ ಹೆಡ್ಜ್‌ ಫಂಡ್‌ ಒಂದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಅದು ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, IKB (ಒಂದು ಜರ್ಮನ್‌ ಬ್ಯಾಂಕು) ಮತ್ತು ABN-Amro ಈ ಎರಡಕ್ಕೂ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂಬುದೂ ಸಹ SEC ಆರೋಪವಾಗಿದೆ. ಪಾಲ್‌ಸನ್‌ & ಕೊ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಈ ಹೆಡ್ಜ್‌ ಫಂಡ್‌, ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ನಿಂತಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.docstoc.com/docs/34446105/Goldman-SEC|title=SEC Goldman Suit Court Fillings|date=16 April 2010}}</ref> ==ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು== ABN AMRO ಬ್ಯಾಂಕ್‌ 15 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ, ಅದರ 32,000 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಪೈಕಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ 5,000ದಷ್ಟು ಮಂದಿ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 14 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ-ನಿವ್ವಳ-ಯೋಗ್ಯ ಗಿರಾಕಿಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕು ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷತೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪಾತ್ರಧಾರನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಇದರ ವ್ಯವಹಾರದ-ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ; ಸದರಿ ವಿಶೇಷತೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ, ಶಕ್ತಿ (ಇಂಧನ), ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯಂಥ ವಲಯಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಗದೇ, ದಳ್ಳಾಳಿಕೆ, ವಿನಿಮಯ & ಸುಫರ್ದು ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಲಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ.<ref>[http://www.fins.com/Finance/Companies/1/ABN-AMRO-Bank-N-V ABN AMRO ಬ್ಯಾಂಕ್‌ N.V. ಓವರ್‌‌ವ್ಯೂ] FINS.com. 2010ರ ಜುಲೈ 19ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ==ಹಣಕಾಸಿನ ದತ್ತಾಂಶ== {| class="wikitable sortable " border="3" |+ <td>'''ಹಣಕಾಸಿನ ದತ್ತಾಂಶ''' </td> ! ವರ್ಷಗಳು ! 2002 ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 |- | ಮಾರಾಟ ಬಡ್ಡಿಯ ನಿವ್ವಳ | 18.280 ದಶಲಕ್ಷ € | 18.793 ದಶಲಕ್ಷ € | 19.793 ದಶಲಕ್ಷ € | 23.215 ದಶಲಕ್ಷ € | 27.641 ದಶಲಕ್ಷ € |- | EBITDA | 4.719 ದಶಲಕ್ಷ € | 5.848 ದಶಲಕ್ಷ € | 6.104 ದಶಲಕ್ಷ € | 6.705 ದಶಲಕ್ಷ € | 6.360 ದಶಲಕ್ಷ € |- | ಸಮೂಹದ ನಿವ್ವಳ ಫಲಿತಾಂಶದ ಷೇರು | 2.267 ದಶಲಕ್ಷ € | 3.161 ದಶಲಕ್ಷ € | 4.109 ದಶಲಕ್ಷ € | 4.443 ದಶಲಕ್ಷ € | 4.780 ದಶಲಕ್ಷ € |- | ಸಿಬ್ಬಂದಿ | 105,000 | 105,439 | 105,918 | 98,080 | 135,378 |} : :: ::: :::: ::::: ::::::''ಮೂಲ: [http://www.opesc.org/fiche-societe/fiche-societe.php?entreprise=AMRO OpesC]''' ==ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು== ABN AMROದ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು: *‌‌ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ಗರ್ಜೆನಿಡ್ಜ್‌, ಹಿಂದೆ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಆಗಿದ್ದವ, ABN AMROದ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ಯೋಗಿ ==ಚಿಕ್ಕ-ಚೊಕ್ಕ ವಿಷಯಗಳು== ===ಹೆಸರು ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಗುಣಿತ=== ಎಲ್ಲವೂ ದಪ್ಪಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ABN AMRO ಎಂಬುದಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕು ಸ್ವತಃ ತನ್ನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ತನಗೆ ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟಿರುವ ಎರಡು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಾದ ಆಲ್ಜಿಮೀನ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ನೆಡೆರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ ಇವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಿಯನ್ನು ಇದು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಎರಡನೇ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಪಟ್ಟಣದ ಮೊದಲ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು AMROವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 'ABN'ನ ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುವಂತೆ ಮತ್ತು 'Amro' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪದವಾಗಿರುವಂತೆ ಇದನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೆಲವೊಂದು ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇದರ ಹೆಸರಿನ ಕಾಗುಣಿತವನ್ನು 'ABN ಆಮ್ರೊ' ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತವೆ/ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕುರಿತಾದ ಲಿಖಿತ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಕೇವಲ ದಪ್ಪಕ್ಷರಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕು ಸ್ವತಃ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಮೌಖಿಕ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬ್ಯಾಂಕು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೇವಲ ABN ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಎಂದಷ್ಟೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ===ಲಾಂಛನ ಮತ್ತು ಶೈಲಿ=== ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಗುರಾಣಿ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಲ್ಯಾಂಡರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ ಎಂಬ ವಿನ್ಯಾಸಗೃಹವು ABN AMROಗಾಗಿ 1991ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಬ್ಯಾಂಕು ಹಾಗೂ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಒಂದು ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಆಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{Portal|Companies}} *ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌ನ ಇತಿಹಾಸ *ಪ್ರಧಾನ ವಿತರಣೆಗಾರರು *ಐರೋಪ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|ABN AMRO}} * [http://www.abnamro.com ABN AMRO ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] * [http://video.marketwatch.com/market/business/abn-amro.htm?cpg=1 ABN ವಿಡಿಯೋ ಅಂಡ್‌ ಆಡಿಯೋ ಆನ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ವಾಚ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612201214/http://video.marketwatch.com/market/business/abn-amro.htm?cpg=1 |date=2008-06-12 }} {{Template group |list = {{Royal Bank of Scotland Group}} {{Dutch financial services companies}} {{Major investment banks}} {{Members of Euro Banking Association}} }} {{DEFAULTSORT:Abn Amro}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಪಟ್ಟೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ನ ಗತಿಸಿದ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1991ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರುಪೊ ಸ್ಯಾಂಟ್ಯಾಂಡರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌]] [[ವರ್ಗ:ABN AMRO]] 9dcyp4g7rvgd0oaygbexozi6d5jrwdu 0 35897 1378356 1341137 2026-08-05T10:16:12Z Pavanaja 5 1378356 wikitext text/x-wiki {{ಅಳಿಸುವಿಕೆ|ಜಾಹೀರಾತು ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖ ಇಲ್ಲ.}} '''ಹಿನ್ನೆಲೆ''':<br /> ಜಗತ್ತು ನಿರಂತರ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು [[ಸಮಾಜ]]ದ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥರಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಬದಲಾದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಬೇಕಾಗಿರುವುದು ನಾಗರೀಕ ಸಮಾಜದ ಕರ್ತವ್ಯ. ಇಂಥ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷ್ಷಣಾಸಕ್ತರು ಆಗಿಂದಾಗ್ಯೆ ಒಂದೆಡೆ ಕಲೆತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಔಪಚಾರಿಕವಾದಿ ತರಬೇತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನೆರವಿನಿಂದ ಸಂಘಟಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾರ್ವತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕರ್ತವ್ಯವಾದರೆ ಮಗುವನ್ನು ಶಾಲೆಯತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಶಾಲೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತೊಡಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಕೆಜೆವಿಎಸ್ ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೆಜೆವಿಎಸ್ ಸಂಘಟಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು: '' ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣ * ತರಬೇತಿ ಹಾಗೂ ಓದುವ ಸಾಮಗ್ರಿ ತಯಾರಿಕೆ * ಆಕಾಶವೀಕ್ಷಣೆ, ಗ್ರ್ರಹಣ/ಧೂಮಕೇತುಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆ ಶಿಬಿರಗಳು * ಪತ್ರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ * ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ವ್ಶೆಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಾಥಾ ಹಾಗೂ ಪವಾಡ ರಹಸ್ಯ ಬಯಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು''' ಕೆಜೆವಿಎಸ್ ನಡೆಸುವ ತರಬೇತಿಗಳು/ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಬಹುತೇಕ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ತಮ್ಮ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ರಜಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ತಮ್ಮ ನಡುವೆಯಿರುವ ಪರಿಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಶಿಬಿರಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಹಣ/ಧೂಮಕೇತುಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಒಳಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಿತಿ ಸಂಘಟಿಸುವ ಬಹುತೇಕ ಕಾರ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನೆರವಿನಿಂದಲೇ ಸಂಘಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ತರಬೇತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಕರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ, ಅವರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಿಲ್ಪಿ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಕೆಜೆವಿಎಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಕರು ತಾವೇ ಚಂದಾ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಓದುವಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ತಮ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು, ಅನಿಸಿಕೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಿಕ್ಷಣ ಶಿಲ್ಪಿ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ. ಇದು ಶಿಕ್ಷಕರ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲಿದೆ. === ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ (ಕೆಜೆವಿಎಸ್) === ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವುದು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆ ಬೆಳೆಸುವುದು, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಯೋಜನೆಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು, ಜನಪರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ಓದುವ ಹವ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸುವುದು ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಳೆದ ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ(ಕೆಜೆವಿಎಸ್)ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದರೂ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ತಲುಪದೇ ಇರುವ ಗ್ರಾಮಗಳು ಹಲವಿವೆ ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವನ್ನಷ್ಟೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ಕೂರದೇ ಸಮುದಾಯದ ನೆರವಿನಿಂದಲೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸುವ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಗತ್ಯ ಇರುವುದನ್ನು ಮನಗಂಡು ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆ ಈವರೆಗೆ ನಡೆಸಿರುವ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಮುದಾಯದ ಹಾಗೂ ಸದಸ್ಯರ ನೆರವಿನಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರೂ ಜನವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಮಿತಿ ರಾಜ್ಯದ ೨೮ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ೬೦ ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬೦೦ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರೂ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಸಮಿತಿಗೆ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕಾಲೇಜುಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೆಜುಗಳು, ಎನ್.ಎಸ್.ಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ವೈದ್ಯರು, ವಕೀಲರು, ಉಪನ್ಯಾಸಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಯುವಕರು ಹೀಗೆ ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಲೇಖಕರಾಗಿ, ಹಾಡುಗಾರರಾಗಿ, ಜನಪ್ರಿಯ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡುವವರಾಗಿ, ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೆಜೆವಿಎಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ಎಂಬ ಮಾಸಿಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳೂ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರನ್ನೂ ತಲುಪಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸಮಿತಿಯ ವತಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. '''ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿಯು ಸಂಘಟಿಸಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗ ಳು''': '''ಶುಕ್ರ ಸಂಕ್ರಮ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ:''' ಮಾರ್ಚಿ ೯-೧೦ ರಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಶುಕ್ರಸಂಕ್ರಮ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ ವನ್ನು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದ ೧೬ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ೧೦೫ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಪ್ರೊ.ಎಸ್.ವಿ.ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ''' ಶುಕ್ರ ಸಂಕ್ರಮ ವೀಕ್ಷಣೆ''' : ೨೦೧೨ರ ಜೂನ್ ೬ ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಲಾಲ್ ಭಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರ ಸಂಕ್ರಮ ವೀಕ್ಷಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು ಅಸ್ಟ್ರನಾಮಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇವರ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರು, ಹೊಸಪೇಟೆ, ಧಾರವಾಡ, ಹರಿಹರ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಹಾಸನ, ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ, ಪಾಂಡವಪುರ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವೀಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. '''ಪವಾಡ ರಹಸ್ಯ ಬಯಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''': ೨೦೧೨ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಯಲಹಂಕ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ೫ ಗ್ರಾಮಗಳ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಕಲ್ಪತರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನವರ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಟಿ.ದಾಸರಹಳ್ಳಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ರುಕ್ಮಿಣಿನಗರದಲ್ಲಿ ಪವಾಡ ರಹಸ್ಯಬಯಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. '''ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಪ್ತಾಹದ ಅಂಗವಾಗಿ ಉಪನ್ಯಾಸ''': ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೊಸರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಹಾಗೂ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಪ್ತಾಯದ ಅಂಗವಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. '''ಪ್ರಳಯ ಹಾಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆ ಉಪನ್ಯಾಸ''': ದಿನಾಂಕ ೨೩.೧೨.೨೦೧೨ ರಂದು ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆ ಹರಪನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿಡುಮಾಮಿಡಿ ಮಠದ ಶ್ರೀ ವೀರಭದ್ರ ಚನ್ನಮಲ್ಲಸ್ವಾಮೀಜಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. '''ಸಸಿ ನೆಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''': ೨೦೧೨ರ ಜುಲೈ ೧೨ ರಂದು ತುಮಕೂರು ಬಳಿಯ ಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿಪಾಳ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೨೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಯ್ತು. '''ಪ್ರಳಯ ಹಾಗೂ ಫಲ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಕುರಿತ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ''': ದಿನಾಂಕ ೨೩.೧೨.೨೦೧೨ ರಂದು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಪಾಂಡವಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯ ಹಾಗೂ ಫಲ ಜ್ಯೋತಿಷ ಕುರಿತ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಖಿಲ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಚಾರವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಪ್ರೊ.ಎ.ಎಸ್.ನಟರಾಜ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ''' ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಬಿರ''': ೨೦೧೨ ರ ಮೇ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ ಹೊಳೆನರಸೀಪುರದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಬೇಸಿಗೆ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ವಾರ ಕಾಲ ನಡೆದ ಈ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ೧೫೦ ಮಕ್ಕಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ''' ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ''': ೨೦೧೨ರ ನವೆಂಬರ್ ೧೫ರಂದು ಧಾರವಾಡ ಗುರುಭವನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀಅಬ್ದುಲ್ ರೆಹಮಾನ್ ಪಾಷ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. ''' ಮಕ್ಕಳ ದಿನಾಚರಣೆ''': ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ, ಹೊಳೆ ನರಸೀಪುರದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ದಿನಾಚರಣೆ ಅಂಗವಾಗಿ ಪರಿಸರ ಕುರಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪತ್ರ ಹಾಗೂ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯ್ತು. '''ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ''': ದಿನಾಂಕ ೨೯.೦೭.೨೦೧೨ ರಂದು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೆ.ಆರ್.ನಗರದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹಾಗೂ ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಕುರಿತ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗ್ರೀನ್ ಪವರ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶ್ರೀ ಧನರಾಜ್ ಪರಿಣಿತರಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ''' ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆ''': ಪ್ರಳಯ ದ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಿಗೆ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪ್ರಳಯ ವಾಸ್ತವ ಎಂಬ ಕಿರು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. '''ಕೆಜೆವಿಎಸ್ ನ್ಯೂಸ್''': ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಮಿತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುವ ಕೆಜೆವಿಎಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ಎಂಬ ಮಾಸಿಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ''' ಶಿಕ್ಷಣ ಶಿಲ್ಪಿ''': ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣಾಸಕ್ತರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಶಿಕ್ಷಣ ಶಿಲ್ಪಿ ಎಂಬ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಾಸಿಕವನ್ನು ೨೦೧೩ರ ಜನವರಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. '''ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೆಬ್ ತಾಣಗಳು :''' http://kjvs.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130422142830/http://kjvs.org/ |date=2013-04-22 }}<br /> http://kjvs-india.blogspot.in<br /> Email ID: karjvs@gmail.com {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] 4lk82012xlg1wknruqr92qx14s3b2g0 10 43728 1378335 1311799 2026-03-30T00:33:38Z en>Hike395 0 use centralized logo generation to get correct alt/link/class for every logo 1378335 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Sister-inline/styles.css"/>{{#invoke:Sister project logo|main|project={{{project|}}}|size=16x16px|class=sister-inline-image}} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{short|}}}|{{{links|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#if:{{{list|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#switch:{{lc:{{{project|}}}}} | commons = Related media at Wikimedia Commons | commonscat = Related categories at Wikimedia Commons | meta|metawiki|m = | wikibooks|wbk|wb|b = Texts at Wikibooks | wikidata|data = Data at Wikidata | cookbook = Cookbooks at Wikibooks | wikijunior = Wikijunior at Wikibooks | wikiquote|quote|wqt|q = Quotations on Wikiquote | wikipedia|wp|w = | wikisource|wikisource2|source|source2|ws|ws2|s|s2 = Texts on Wikisource | wiktionary|wkt|wdy|d = Definitions and translations at Wiktionary | wikinews|news|wnw|n = | wikispecies|species = Data related to Wikispecies | wikiversity|wvy|v = Learning materials from Wikiversity | wikivoyage|voyage|voy = Travel information on Wikivoyage | mediawiki|mw = | outreachwiki|outreach = | incubator = | #default = }}: {{{list}}}|{{safesubst<noinclude/>:#switch:{{lc:{{{project|}}}}} | commons = Media related to {{{links|}}} at Wikimedia Commons | commonscat = Media related to {{{links|}}} at Wikimedia Commons | meta|metawiki|m = | wikibooks|wbk|wb|b = {{{links|}}} at Wikibooks{{{extratext|}}} | wikidata|data = Data related to {{{links|}}} at Wikidata | cookbook = {{{links|}}} at the Wikibooks Cookbook subproject{{{extratext|}}} | wikijunior = {{{links|}}} at the Wikibooks Wikijunior subproject{{{extratext|}}} | wikiquote|quote|wqt|q = Quotations related to {{{links|}}} at Wikiquote | wikipedia|wp|w = | wikisource|source|ws|s = Works related to {{{links|}}} at Wikisource | wikisource2|source2|ws2|s2 = The full text of {{{links|}}} at Wikisource | wiktionary|wkt|wdy|d = The dictionary definition of {{{links|}}} at Wiktionary | wikinews|news|wnw|n = | wikispecies|species = Data related to {{{links|}}} at Wikispecies | wikiversity|wvy|v = Learning materials related to {{{links|}}} at Wikiversity | wikivoyage|voyage|voy = {{{links|}}} travel guide from Wikivoyage | mediawiki|mw = | outreachwiki|outreach = | incubator = | #default = }}{{{extratext|}}}}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> nf0ld10o2fjxz78ttbus27v8awnz0ce 1378336 1378335 2026-08-04T15:27:23Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Sister-inline]] 1378335 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Sister-inline/styles.css"/>{{#invoke:Sister project logo|main|project={{{project|}}}|size=16x16px|class=sister-inline-image}} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{short|}}}|{{{links|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#if:{{{list|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#switch:{{lc:{{{project|}}}}} | commons = Related media at Wikimedia Commons | commonscat = Related categories at Wikimedia Commons | meta|metawiki|m = | wikibooks|wbk|wb|b = Texts at Wikibooks | wikidata|data = Data at Wikidata | cookbook = Cookbooks at Wikibooks | wikijunior = Wikijunior at Wikibooks | wikiquote|quote|wqt|q = Quotations on Wikiquote | wikipedia|wp|w = | wikisource|wikisource2|source|source2|ws|ws2|s|s2 = Texts on Wikisource | wiktionary|wkt|wdy|d = Definitions and translations at Wiktionary | wikinews|news|wnw|n = | wikispecies|species = Data related to Wikispecies | wikiversity|wvy|v = Learning materials from Wikiversity | wikivoyage|voyage|voy = Travel information on Wikivoyage | mediawiki|mw = | outreachwiki|outreach = | incubator = | #default = }}: {{{list}}}|{{safesubst<noinclude/>:#switch:{{lc:{{{project|}}}}} | commons = Media related to {{{links|}}} at Wikimedia Commons | commonscat = Media related to {{{links|}}} at Wikimedia Commons | meta|metawiki|m = | wikibooks|wbk|wb|b = {{{links|}}} at Wikibooks{{{extratext|}}} | wikidata|data = Data related to {{{links|}}} at Wikidata | cookbook = {{{links|}}} at the Wikibooks Cookbook subproject{{{extratext|}}} | wikijunior = {{{links|}}} at the Wikibooks Wikijunior subproject{{{extratext|}}} | wikiquote|quote|wqt|q = Quotations related to {{{links|}}} at Wikiquote | wikipedia|wp|w = | wikisource|source|ws|s = Works related to {{{links|}}} at Wikisource | wikisource2|source2|ws2|s2 = The full text of {{{links|}}} at Wikisource | wiktionary|wkt|wdy|d = The dictionary definition of {{{links|}}} at Wiktionary | wikinews|news|wnw|n = | wikispecies|species = Data related to {{{links|}}} at Wikispecies | wikiversity|wvy|v = Learning materials related to {{{links|}}} at Wikiversity | wikivoyage|voyage|voy = {{{links|}}} travel guide from Wikivoyage | mediawiki|mw = | outreachwiki|outreach = | incubator = | #default = }}{{{extratext|}}}}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> nf0ld10o2fjxz78ttbus27v8awnz0ce 1378347 1378336 2026-08-04T15:34:01Z A826 72368 1378347 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Sister-inline/styles.css"/>{{#invoke:Sister project logo|main|project={{{project|}}}|size=16x16px|class=sister-inline-image}} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{short|}}}|{{{links|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#if:{{{list|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#switch:{{lc:{{{project|}}}}} | commons = ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಧ್ಯಮ | commonscat = ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ವರ್ಗಗಳು | meta|metawiki|m = | wikibooks|wbk|wb|b = ವಿಕಿಬುಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಪಠ್ಯಗಳು | wikidata|data = ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿನ ದತ್ತಾಂಶ | cookbook = ವಿಕಿಬುಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಅಡುಗೆಪುಸ್ತಕಗಳು | wikijunior = ವಿಕಿಬುಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ವಿಕಿಜೂನಿಯರ್ | wikiquote|quote|wqt|q = ವಿಕಿಕೋಟ್ನಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು | wikipedia|wp|w = | wikisource|wikisource2|source|source2|ws|ws2|s|s2 = ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಪಠ್ಯಗಳು | wiktionary|wkt|wdy|d = ವಿಕ್ಷನರಿಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅನುವಾದಗಳು | wikinews|news|wnw|n = | wikispecies|species = ವಿಕಿಸ್ಪೀಸೀಸ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ದತ್ತಾಂಶ | wikiversity|wvy|v = ವಿಕಿವರ್ಸಿಟಿಯಿಂದ ಕಲಿಕಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು | wikivoyage|voyage|voy = ವಿಕಿವಾಯೇಜ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಹಿತಿ | mediawiki|mw = | outreachwiki|outreach = | incubator = | #default = }}: {{{list}}}|{{safesubst<noinclude/>:#switch:{{lc:{{{project|}}}}} | commons = ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ {{{links|}}} ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಧ್ಯಮ | commonscat = ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ {{{links|}}} ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಧ್ಯಮ | meta|metawiki|m = | wikibooks|wbk|wb|b = ವಿಕಿಬುಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ {{{links|}}}{{{extratext|}}} | wikidata|data = ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ {{{links|}}} ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ದತ್ತಾಂಶ | cookbook = ವಿಕಿಬುಕ್ಸ್ ಅಡುಗೆಪುಸ್ತಕ ಉಪಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ {{{links|}}}{{{extratext|}}} | wikijunior = ವಿಕಿಬುಕ್ಸ್ ವಿಕಿಜೂನಿಯರ್ ಉಪಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ {{{links|}}}{{{extratext|}}} | wikiquote|quote|wqt|q = ವಿಕಿಕೋಟ್‍ನಲ್ಲಿ {{{links|}}} ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು | wikipedia|wp|w = | wikisource|source|ws|s = ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ {{{links|}}} ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೃತಿಗಳು | wikisource2|source2|ws2|s2 = ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ {{{links|}}}ನ ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ | wiktionary|wkt|wdy|d = ವಿಕ್ಷನರಿಯಲ್ಲಿ {{{links|}}}ನ ನಿಘಂಟು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ | wikinews|news|wnw|n = | wikispecies|species = ವಿಕಿಸ್ಪೀಸೀಸ್‍ನಲ್ಲಿ {{{links|}}} ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ದತ್ತಾಂಶ | wikiversity|wvy|v = ವಿಕಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ {{{links|}}} ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಲಿಕಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು | wikivoyage|voyage|voy = ವಿಕಿವಾಯೇಜ್‍ನಲ್ಲಿ {{{links|}}} ಪ್ರಯಾಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ | mediawiki|mw = | outreachwiki|outreach = | incubator = | #default = }}{{{extratext|}}}}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> oau6t6a57ob32obal44t0ebao7lf7ci 0 77423 1378357 1378311 2026-08-05T10:16:53Z Pavanaja 5 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-42925-27|~2026-42925-27]] ([[User talk:~2026-42925-27|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]] 1341135 wikitext text/x-wiki ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮೃಧ್ದ ಜಾನಪದವನ್ನೂ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಕಲೆಯನ್ನೂ ಪ್ರೋತ್ಸಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಈ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ(೧೯೮೦). ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದೆ. ==ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು== [[ಜಾನಪದ]] ಮತ್ತು [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಪ್ರಕಟಣೆ, ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರದ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಕಲೆ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸುವುದು, ಜಾನಪದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಚಾರ ಹಾಗೂ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡುವುದು ಮುಂತಾದವುಗಳು. ==ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಗಳು== ಅಧ್ಯಕ್ಷರೇ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಇವರ ಕಾಲಾವಧಿ ಮೂರುವರ್ಷಗಳು ಇವರೊಡನೆ ೧೦ ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ ಸದಸ್ಯರಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಕಾಲಾವಧಿ ಮೂರುವರ್ಷಗಳು. ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಸಹ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಒಬ್ಬರು ರಿಜಿಸ್ಟಾರ್ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಬ್ಬರು ವಿತ್ತಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಸರ್ಕಾರ ನಿಯೋಜಿಸುವುದು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು, ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆ ಸ್ಥಾಯಿಸಮಿತಿಗಳೂ ಉಪಸಮಿತಿಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಯೋಜನೇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವರು== #[[ಎಚ್.ಎಲ್. ನಾಗೇಗೌಡ|ಎಚ್.ಎಲ್.ನಾಗೇಗೌಡ]] ಮೊದಲನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ(೧೯೮೦-೮೭)<ref>{{Cite web |url=https://kanaja.in/archives/dinamani/%E0%B2%8E%E0%B2%9A%E0%B3%8D-%E0%B2%8E%E0%B2%B2%E0%B3%8D-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B3%87%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%A1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-01-12 |archive-date=2016-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315135652/http://kanaja.in/archives/dinamani/%e0%b2%8e%e0%b2%9a%e0%b3%8d-%e0%b2%8e%e0%b2%b2%e0%b3%8d-%e0%b2%a8%e0%b2%be%e0%b2%97%e0%b3%87%e0%b2%97%e0%b3%8c%e0%b2%a1 |url-status=dead }}</ref> #[[ಎಸ್.ಕೆ.ಕರೀಂಖಾನ್]](೧೯೮೭-೯೦) #[[ಜೀ ಶಂ ಪರಮಶಿವಯ್ಯ|ಜಿ.ಶಂ.ಪರಮಶಿವಯ್ಯ]](೧೯೯೧-೯೫)<ref>{{Cite web |url=https://kanaja.in/archives/dinamani/%E0%B2%9C%E0%B3%80-%E0%B2%B6%E0%B2%82-%E0%B2%AA%E0%B2%B0%E0%B2%AE%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%AF%E0%B3%8D%E0%B2%AF |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-09 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306010858/http://kanaja.in/archives/dinamani/%E0%B2%9C%E0%B3%80-%E0%B2%B6%E0%B2%82-%E0%B2%AA%E0%B2%B0%E0%B2%AE%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%AF%E0%B3%8D%E0%B2%AF |url-status=dead }}</ref> #ಎಚ್.ಜೆ.ಲಕ್ಕಪ್ಪಗೌಡ(೧೯೯೫-೯೮)<ref>{{Cite web |url=https://kanaja.in/archives/dinamani/%E0%B2%A1%E0%B2%BE-%E0%B2%8E%E0%B2%9A%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%9C%E0%B3%86-%E0%B2%B2%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%A1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-09 |archive-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140403055505/http://kanaja.in/archives/dinamani/%e0%b2%a1%e0%b2%be-%e0%b2%8e%e0%b2%9a%e0%b3%8d%e2%80%8c-%e0%b2%9c%e0%b3%86-%e0%b2%b2%e0%b2%95%e0%b3%8d%e0%b2%95%e0%b2%aa%e0%b3%8d%e0%b2%aa%e0%b2%97%e0%b3%8c%e0%b2%a1 |url-status=dead }}</ref> #[[ಕಾಳೇಗೌಡ ನಾಗವಾರ]](೧೯೯೮-೨೦೦೧)<ref>https://kanaja.in/archives/28648{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> #ಹಿ.ಶಿ.ರಾಮಚಂದ್ರೇಗೌಡ(೨೦೦೧-೨೦೦೪) #[[ಕೆರೆಮನೆ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ]](೨೦೦೫-)<ref>http://www.sobagu.in/ಕೆರೆಮನೆ-ಶಂಭು-ಹೆಗಡೆ-2</ref> ==ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು== ಜಾನಪದ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಂಪಾದನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವನೀಡಿದೆ. ಜಾನಪದ ಗಂಗೋತ್ರಿ ಎಂಬ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧೆಡೆ ನಡೆವ ಜಾತ್ರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರ ನೀಡುವ ಜಾತ್ರೆಯ ಮಾಲಿಕೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಶಿಷ್ಟಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಇರುವ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನೂ ತೆರೆದು ತೋರಿಸುವ ಮಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರತಂದಿದೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಜನಪದಕ್ಕಾಗಿದುಡಿದ ಮಹನೀಯರ ಬಗ್ಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾನಪದದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧವಾದ ವಸ್ತುವಿಷಯ, ಸಂಕಿರಣ, ಕಮ್ಮಟ, ಕಾರ್ಯಗಾರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ವಿವರ ನೀಡುವ ಜಾನಪದ ಸಮಾಚಾರ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ೧೯೯೫ ರಿಂದ ಅನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ.ಪುಸ್ಥಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರೀಕರಣ, ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಅಕಾಡೆಮಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು, ದೊಡ್ಡಾಟ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಜಾತ್ರೆ-ಆಚರಣೆಗಳು ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಡಿಯೋ ದಾಖಲಾತಿಗಳ ಬೃಹತ್ ಭಂಡಾರವೇ ಇದೆ. ==ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು== ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಜಾನಪದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣ, ಕಮ್ಮಟ, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನೂ ಅಕಾಡೆಮಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ *ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ *[[ಜಾನಪದ ಆಟ|ಜನಪದ ಆಟಗಳು]] *ಜಾನಪದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನೆಲೆಗಳು *ವೃತ್ತಿಗಾಯಕರ ಮೇಳ *ವಾದ್ಯಸಮ್ಮೇಳನ *ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಲಾವಣಿ ಸಮ್ಮೇಳನ *ನವರಾತ್ರಿ ಜಾನಪದ ರಂಗೋತ್ಸವ *ಆದಿವಾಸಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾಮಹೋತ್ಸವ *ರೈತ ಜಾನಪದೀಯ ಅಧ್ಯಯನ *ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಜಾಗತೀಕರಣ *ಜನಪದ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು *ಗೀಗೀ ಸಂಭ್ರಮ *ಮೂಡಲವೈಭವ *ಹೊಯ್ಸಳ ವೈಭವ *ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ ಹಾಗೂ ಜಾನಪದ *ವೀರ ಜಾನಪದ *ಮಹಿಳಾ ಜಾನಪದ *ಪರಿಸರ ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಮುಖ್ಯಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಅಕಾಡೆಮಿ ಕೇಂದ್ರ ಮಾನವಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯವಲಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ(ತಂಜಾವೂರು, ನಾಗಪುರ) ನೆರವು ಪಡೆದು ಅನೇಕ ಕರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ. ಅಕಾಡೆಮಿ ಜಾನಪದಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವುದು, ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಜಾನಪದತಜ್ಞ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವುದು. ಇಂಥ ರಚನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ ==ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು== #ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ -ಪ್ರ.ಸಂ.ಎಸ್.ಕೆ.ಕರೀಂಖಾನ್ #ಜಾನಪದ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳು -ಸಂ.ಶ್ರೀಕಂಠ ಕೂಡಿಗೆ #ರತ್ನತ್ರಯರು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ -ಸರಸ್ವತಿ ವಿಜಯಕುಮಾರ್ ==ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕೃತಿಗಳು== ==ಅಕಾಡೆಮಿ ಹೊರ ತಂದಿರುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು== *ಜಾನಪದ ಗಂಗೋತ್ರಿ *ಜಾನಪದ ಸಮಾಚಾರ ==ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದವರು== ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಕಲೆಗಾರರಿಗೆ ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.<ref>http://kannada.oneindia.com/news/2005/08/20/award.html</ref> [[File:A.V.Navada.JPG|thumb|upright|ಎ.ವಿ.ನಾವಡ]] [[File:Vivek Rai 1.jpg|thumb|upright|ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ್ ರೈ]] ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದವರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು: # [[ಎ. ವಿ. ನಾವಡ]] # [[ಸೋಮಶೇಖರ ಇಮ್ರಾಪೂರ]] # [[ಸಿ.ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್]] # [[ಹಿ. ಚಿ. ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ]] # [[ಎಂ. ಎನ್. ವಾಲಿ]] # [[ಪಿ.ಕೆ.ರಾಜಶೇಖರ]] # [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ]] # [[ಮತಿಘಟ್ಟ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]] # [[ದೇವೇಂದ್ರಕುಮಾರ ಹಕಾರಿ]] # [[ಸಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣ]] # [[ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ]] # [[ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ್ ರೈ]] # [[ಮುದೇನೂರು ಸಂಗಣ್ಣ]] # [[ಜಿ.ಬಿ.ಖಾಡೆ]] # [[ಬಸವರಾಜ ಮಲಶೆಟ್ಟಿ]] # [[ಡಿ.ಕೆ. ರಾಜೇಂದ್ರ]] # [[ಮೈಲಹಳ್ಳಿ ರೇವಣ್ಣ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಕಾಡೆಮಿಗಳು]] 6zgk8dzi72h0d0ol8kkje6h3yk31k7m 4 112271 1378354 1377918 2026-08-05T08:08:25Z Kavitha G. Kana 30404 /* ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ */ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ 1378354 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]] {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} __NEWSECTIONLINK__ * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below. * Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]] {{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} {{clear}} == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ == [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == {{t|databox}} == ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, # ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು # ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ== ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. # ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ದನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ. ::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ == ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ೧೮:೫೯, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. == ಆತ್ಮೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೇ, ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ 6ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿ, ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ (Theme) '''“ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ: ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ”''' ಆಗಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ವೇಗವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ, ಜ್ಞಾನ ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. '''ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದ ನೋಂದಣಿ (Self-Funded Registration)''' ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈಗ '''Pretix''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. * '''ನೋಂದಣಿ ಫಾರ್ಮ್:''' [https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/<nowiki>] </nowiki> * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:''' '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions)''' ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಈಗ '''Eventyay''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು (Workshops), ಚರ್ಚೆಗಳು (Discussions), ಪ್ಯಾನಲ್ ಚರ್ಚೆಗಳು (Panels), ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು (Interactive Sessions), ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಟಾಕ್ಸ್ (Lightning Talks) ಹಾಗೂ ಪೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು (Poster Presentations)ಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಅನುಭವಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗಳು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು. * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme<nowiki>] </nowiki> * '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ:''' '''ಜುಲೈ 8, 2026''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ''', ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನದ ನವೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ. * '''ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ:''' [https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/<nowiki>] </nowiki> ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ. '''ಧನ್ಯವಾದಗಳು,''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ತಂಡ''' [[ಸದಸ್ಯ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrit Sufi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೮, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗರ, ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಒಳನಾಡಿನ ಜನರ, ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಠದ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷ ಕಪ್ಪೆಗಳಾದ ಕುಂಬಾರ, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಮುಂಗಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಜೀವ ಸಂತತಿಯೇ ನಾಶದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳು ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ (ಪಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟ್‌) ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ]. ಇದಕ್ಕೆ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project#Please_share_your_feedback_and_endorsements ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿ] ವಿನಂತಿ. ನಿಮಗೇನೇ ಸಲಹೆ, ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚಾಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿಯೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. -- [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) :ಓಳ್ಳೆಯ ಯೋಜನೆ. ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳ ಉಳಿವಿನ ಕಾಳಜಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಕಪ್ಪೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರೆ ವಿವಿಧ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೩೮, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೪, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಸದಸ್ಯ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kuldeepburjbhalaike|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೧೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) *[[Project:ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]]--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೩೩, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> tjzyvx1r80pvs2e6v4wsos1lt7fw82m 828 129410 1378339 1303254 2026-08-02T05:12:44Z en>Ahechtbot 0 [[Wikipedia:BOT|Bot]]: Updated page. 1378339 Scribunto text/plain return { ["WAL"] = 2200, ["WDL"] = 8100, ["WDLtot"] = 6500, ["WIA"] = 2100, ["WP1"] = 5100, ["WPB"] = 2000, ["WPBS"] = 27000, ["WPB_Announcements"] = 20000, ["WPCC"] = 257000, ["WPEUR10k"] = 9500, ["WPEUR20k"] = 16000, ["WPLA10k"] = 3200, ["WPMILHIST"] = 2300, ["WPMILHIST_Infobox_style"] = 109000, ["WPOCEANIA10k"] = 3900, ["WPSS-cat"] = 22000, ["WPTC_track_map_key"] = 2200, ["WPUKIR10k"] = 11000, ["WPUKIR20k"] = 11000, ["WPUS"] = 3100, ["WPVG_announcements"] = 118000, ["WPVG_announcements/shell"] = 118000, ["WPVG_icon"] = 36000, ["WPVG_icon_direct"] = 158000, ["WPX_action_box"] = 2900, ["WPX_block"] = 2200, ["WPX_last_updated"] = 5100, ["WPX_list_end"] = 2200, ["WPX_list_start"] = 2200, ["WPX_subheader"] = 3000, ["WP_Architecture"] = 4400, ["WP_Athletics"] = 2400, ["WP_Crime"] = 2400, ["WP_Women"] = 2400, ["WP_Years"] = 5100, ["WP_banner_shell"] = 5600, ["WRMS_source"] = 2700, ["WRMS_species"] = 15000, ["WTA"] = 3900, ["Warning"] = 56000, ["Watch"] = 29000, ["Wb"] = 2100, ["Wbr"] = 2500, ["Wd"] = 2400, ["Wdib"] = 15000, ["Weather_box"] = 32000, ["Webarchive"] = 693000, ["Wednesday"] = 2800, ["Welcome_ISP"] = 4100, ["Welcome_graphical/links"] = 61000, ["Welcomeg/links"] = 61000, ["Western_name_order"] = 7700, ["What_links_here"] = 13000, ["When"] = 27000, ["Where"] = 2400, ["Which"] = 6600, ["Whisperback"] = 2700, ["White"] = 94000, ["Who"] = 11000, ["Who's_Who"] = 3800, ["Whois"] = 9500, ["Whyte"] = 2100, ["Whyte_suffix"] = 2100, ["Wide_image"] = 9600, ["WikiProjectBannerShell"] = 84000, ["WikiProjectCard"] = 3200, ["WikiProject_2010s"] = 3600, ["WikiProject_Academic_Journals"] = 36000, ["WikiProject_Afghanistan"] = 12000, ["WikiProject_Africa"] = 237000, ["WikiProject_African_diaspora"] = 26000, ["WikiProject_AfroCreatives"] = 9700, ["WikiProject_Agriculture"] = 15000, ["WikiProject_Alabama"] = 20000, ["WikiProject_Alaska"] = 12000, ["WikiProject_Albania"] = 17000, ["WikiProject_Albums"] = 406000, ["WikiProject_Algae"] = 5900, ["WikiProject_Algeria"] = 8500, ["WikiProject_Alternative_medicine"] = 2400, ["WikiProject_Alternative_music"] = 15000, ["WikiProject_Alternative_views"] = 2300, ["WikiProject_American_Open_Wheel_Racing"] = 4100, ["WikiProject_American_football"] = 12000, ["WikiProject_Amphibians_and_Reptiles"] = 36000, ["WikiProject_Amusement_Parks"] = 7300, ["WikiProject_Amusement_Parks/importance"] = 7300, ["WikiProject_Anarchism"] = 4000, ["WikiProject_Anarchism_cleanup_issue_count"] = 4000, ["WikiProject_Anatomy"] = 22000, ["WikiProject_Ancient_Egypt"] = 6000, ["WikiProject_Ancient_Near_East"] = 7500, ["WikiProject_Anglicanism"] = 13000, ["WikiProject_Anglo-Saxon_Kingdoms"] = 2300, ["WikiProject_Animal_rights"] = 2800, ["WikiProject_Animals"] = 38000, ["WikiProject_Animation"] = 41000, ["WikiProject_Animation/importance"] = 41000, ["WikiProject_Anime_and_manga"] = 44000, ["WikiProject_Antarctica"] = 18000, ["WikiProject_Anthropology"] = 12000, ["WikiProject_Anthroponymy"] = 146000, ["WikiProject_Antigua_and_Barbuda"] = 2800, ["WikiProject_Apple_Inc."] = 3400, ["WikiProject_Apps"] = 2400, ["WikiProject_Arab_world"] = 6900, ["WikiProject_Archaeology"] = 24000, ["WikiProject_Architecture"] = 177000, ["WikiProject_Arctic"] = 3200, ["WikiProject_Arena_Football_League"] = 2800, ["WikiProject_Argentina"] = 36000, ["WikiProject_Arizona"] = 6200, ["WikiProject_Armenia"] = 13000, ["WikiProject_Arthropods"] = 32000, ["WikiProject_Articles_for_creation"] = 234000, ["WikiProject_Arts"] = 13000, ["WikiProject_Asia"] = 34000, ["WikiProject_Asian_Month"] = 2700, ["WikiProject_Assyria"] = 5400, ["WikiProject_Astronomy"] = 94000, ["WikiProject_Astronomy/importance"] = 94000, ["WikiProject_Athletics"] = 89000, ["WikiProject_Auckland"] = 3200, ["WikiProject_Australia"] = 287000, ["WikiProject_Australia/ACR"] = 287000, ["WikiProject_Austria"] = 38000, ["WikiProject_Autism"] = 2400, ["WikiProject_Automobiles"] = 23000, ["WikiProject_Aviation"] = 84000, ["WikiProject_Awards"] = 45000, ["WikiProject_Azerbaijan"] = 17000, ["WikiProject_BBC"] = 9300, ["WikiProject_Badminton"] = 9200, ["WikiProject_Bahrain"] = 3600, ["WikiProject_Bangladesh"] = 32000, ["WikiProject_BannerShell"] = 3800, ["WikiProject_Banner_Shell"] = 8400, ["WikiProject_Baseball"] = 95000, ["WikiProject_Basketball"] = 72000, ["WikiProject_Basque"] = 3500, ["WikiProject_Bavaria"] = 7300, ["WikiProject_Beauty_Pageants"] = 9400, ["WikiProject_Beer"] = 4700, ["WikiProject_Beetles"] = 83000, ["WikiProject_Belarus"] = 12000, ["WikiProject_Belgium"] = 40000, ["WikiProject_Belize"] = 2700, ["WikiProject_Berkshire"] = 2400, ["WikiProject_Bhutan"] = 2900, ["WikiProject_Biathlon"] = 3100, ["WikiProject_Bible"] = 8500, ["WikiProject_Biography"] = 2900000, ["WikiProject_Biology"] = 11000, ["WikiProject_Birds"] = 33000, ["WikiProject_Bivalves"] = 3700, ["WikiProject_Board_and_table_games"] = 9700, ["WikiProject_Bolivia"] = 8300, ["WikiProject_Books"] = 85000, ["WikiProject_Bosnia_and_Herzegovina"] = 16000, ["WikiProject_Boxing"] = 20000, ["WikiProject_Brands"] = 24000, ["WikiProject_Brazil"] = 70000, ["WikiProject_Bridges_and_Tunnels"] = 14000, ["WikiProject_Bristol"] = 2600, ["WikiProject_British_Empire"] = 14000, ["WikiProject_British_Motorsport"] = 2500, ["WikiProject_British_Overseas_Territories"] = 22000, ["WikiProject_Buckinghamshire"] = 2300, ["WikiProject_Buddhism"] = 9500, ["WikiProject_Bulgaria"] = 25000, ["WikiProject_Buses"] = 7400, ["WikiProject_Business"] = 56000, ["WikiProject_COVID-19"] = 4500, ["WikiProject_California"] = 93000, ["WikiProject_Cambodia"] = 6000, ["WikiProject_Cambodia/to_do"] = 6000, ["WikiProject_Canada"] = 256000, ["WikiProject_Canada/TFtext"] = 256000, ["WikiProject_Canada_Roads"] = 2900, ["WikiProject_Canada_Roads/class"] = 2900, ["WikiProject_Canadian_football"] = 11000, ["WikiProject_Cannabis"] = 2600, ["WikiProject_Canoeing_and_Kayaking"] = 7800, ["WikiProject_Caribbean"] = 54000, ["WikiProject_Cartoon_Network"] = 2900, ["WikiProject_Catalan-speaking_countries"] = 4500, ["WikiProject_Catalonia"] = 3600, ["WikiProject_Categories"] = 6400, ["WikiProject_Catholicism"] = 66000, ["WikiProject_Caves"] = 2300, ["WikiProject_Celts"] = 2200, ["WikiProject_Cemeteries"] = 11000, ["WikiProject_Central_America"] = 9500, ["WikiProject_Central_Asia"] = 23000, ["WikiProject_Central_Asia/importance"] = 23000, ["WikiProject_Cephalopods"] = 5000, ["WikiProject_Chemicals"] = 30000, ["WikiProject_Chemistry"] = 18000, ["WikiProject_Cheshire"] = 4500, ["WikiProject_Chess"] = 9500, ["WikiProject_Chess/importance"] = 9500, ["WikiProject_Chicago"] = 42000, ["WikiProject_Children's_literature"] = 26000, ["WikiProject_Chile"] = 24000, ["WikiProject_China"] = 124000, ["WikiProject_Christian_music"] = 8000, ["WikiProject_Christianity"] = 94000, ["WikiProject_Cities"] = 502000, ["WikiProject_Civil_Rights_Movement"] = 2100, ["WikiProject_Civil_Rights_Movement/article_todolist"] = 2100, ["WikiProject_Civil_engineering"] = 23000, ["WikiProject_Classical_Greece_and_Rome"] = 32000, ["WikiProject_Classical_music"] = 35000, ["WikiProject_Cleveland"] = 3000, ["WikiProject_Climate_change"] = 4900, ["WikiProject_Climbing"] = 3100, ["WikiProject_Cold_War"] = 3400, ["WikiProject_College_Basketball"] = 36000, ["WikiProject_College_basketball"] = 63000, ["WikiProject_College_football"] = 166000, ["WikiProject_College_football/importance"] = 166000, ["WikiProject_Colombia"] = 20000, ["WikiProject_Comedy"] = 44000, ["WikiProject_Comics"] = 60000, ["WikiProject_Comics/importance"] = 60000, ["WikiProject_Companies"] = 121000, ["WikiProject_Composers"] = 20000, ["WikiProject_Computer_Security"] = 2500, ["WikiProject_Computer_science"] = 9100, ["WikiProject_Computer_security"] = 2900, ["WikiProject_Computing"] = 49000, ["WikiProject_Concerts"] = 8000, ["WikiProject_Connecticut"] = 19000, ["WikiProject_Conservatism"] = 11000, ["WikiProject_Cooperatives"] = 2400, ["WikiProject_Cornwall"] = 6300, ["WikiProject_Cornwall/guide"] = 6300, ["WikiProject_Correction_and_Detention_Facilities"] = 4900, ["WikiProject_Costa_Rica"] = 6700, ["WikiProject_Countries"] = 28000, ["WikiProject_Country_Music"] = 12000, ["WikiProject_Country_music"] = 17000, ["WikiProject_Cricket"] = 65000, ["WikiProject_Cricket/importance"] = 65000, ["WikiProject_Crime"] = 11000, ["WikiProject_Crime_and_Criminal_Biography"] = 76000, ["WikiProject_Croatia"] = 29000, ["WikiProject_Crusades"] = 3200, ["WikiProject_Cuba"] = 10000, ["WikiProject_Cue_sports"] = 2600, ["WikiProject_Culture"] = 15000, ["WikiProject_Curling"] = 7700, ["WikiProject_Current_events"] = 8400, ["WikiProject_Cycling"] = 44000, ["WikiProject_Cyprus"] = 7400, ["WikiProject_Czech_Republic"] = 38000, ["WikiProject_Dams"] = 7300, ["WikiProject_Dance"] = 17000, ["WikiProject_Darts"] = 2200, ["WikiProject_Deaf"] = 2300, ["WikiProject_Death"] = 57000, ["WikiProject_Denmark"] = 43000, ["WikiProject_Derbyshire"] = 3600, ["WikiProject_Devon"] = 5800, ["WikiProject_Dinosaurs"] = 5900, ["WikiProject_Diptera"] = 23000, ["WikiProject_Disability"] = 28000, ["WikiProject_Disambiguation"] = 351000, ["WikiProject_Disaster_management"] = 28000, ["WikiProject_Discographies"] = 7700, ["WikiProject_Discrimination"] = 8300, ["WikiProject_Disney"] = 11000, ["WikiProject_Doctor_Who"] = 4200, ["WikiProject_Dogs"] = 4200, ["WikiProject_Dorset"] = 3100, ["WikiProject_Drag_Race"] = 2100, ["WikiProject_Dungeons_&_Dragons"] = 6600, ["WikiProject_Dungeons_&_Dragons/importance"] = 6600, ["WikiProject_Earthquakes"] = 3700, ["WikiProject_EastEnders"] = 2500, ["WikiProject_East_Anglia"] = 10000, ["WikiProject_East_Timor"] = 2100, ["WikiProject_Eastern_Orthodoxy"] = 3100, ["WikiProject_Ecology"] = 4300, ["WikiProject_Economics"] = 24000, ["WikiProject_Ecoregions"] = 2800, ["WikiProject_Ecuador"] = 11000, ["WikiProject_Edit_requests"] = 4300, ["WikiProject_Education"] = 41000, ["WikiProject_Egypt"] = 18000, ["WikiProject_El_Salvador"] = 4800, ["WikiProject_Elections_and_Referendums"] = 142000, ["WikiProject_Electrical_engineering"] = 4900, ["WikiProject_Electronic_music"] = 19000, ["WikiProject_Electronics"] = 6800, ["WikiProject_Elements"] = 10000, ["WikiProject_Energy"] = 28000, ["WikiProject_Engineering"] = 16000, ["WikiProject_England"] = 123000, ["WikiProject_English_Language"] = 3000, ["WikiProject_Environment"] = 23000, ["WikiProject_Equine"] = 8900, ["WikiProject_Espionage"] = 3200, ["WikiProject_Essays"] = 2600, ["WikiProject_Estonia"] = 24000, ["WikiProject_Ethiopia"] = 6900, ["WikiProject_Ethnic_groups"] = 14000, ["WikiProject_Ethnic_groups_tasks"] = 14000, ["WikiProject_Europe"] = 42000, ["WikiProject_European_Microstates"] = 14000, ["WikiProject_European_Union"] = 10000, ["WikiProject_European_history"] = 17000, ["WikiProject_Eurovision"] = 5200, ["WikiProject_Event_Venues"] = 14000, ["WikiProject_Explosives"] = 2200, ["WikiProject_Faroe_Islands"] = 2800, ["WikiProject_Fashion"] = 14000, ["WikiProject_Feminism"] = 11000, ["WikiProject_Fencing"] = 8500, ["WikiProject_Festivals"] = 11000, ["WikiProject_Fictional_characters"] = 95000, ["WikiProject_Fictional_characters/class"] = 95000, ["WikiProject_Figure_Skating"] = 8400, ["WikiProject_Fiji"] = 5800, ["WikiProject_Film"] = 431000, ["WikiProject_Finance_&_Investment"] = 25000, ["WikiProject_Finland"] = 40000, ["WikiProject_Firearms"] = 13000, ["WikiProject_Firefighting"] = 4200, ["WikiProject_Fisheries_and_Fishing"] = 3300, ["WikiProject_Fishes"] = 45000, ["WikiProject_Florida"] = 34000, ["WikiProject_Folklore"] = 3900, ["WikiProject_Food_and_drink"] = 69000, ["WikiProject_Football"] = 527000, ["WikiProject_Forestry"] = 3500, ["WikiProject_Former_countries"] = 37000, ["WikiProject_Formula_One"] = 8400, ["WikiProject_France"] = 204000, ["WikiProject_Fraternities_and_Sororities"] = 4300, ["WikiProject_Fungi"] = 33000, ["WikiProject_Futures_studies"] = 2100, ["WikiProject_Gaelic_games"] = 22000, ["WikiProject_Gambling"] = 5200, ["WikiProject_Gastropods"] = 50000, ["WikiProject_Gender_studies"] = 5700, ["WikiProject_Genealogy"] = 7600, ["WikiProject_Geography"] = 100000, ["WikiProject_Geology"] = 35000, ["WikiProject_Georgia_(U.S._state)"] = 27000, ["WikiProject_Georgia_(country)"] = 12000, ["WikiProject_Germany"] = 188000, ["WikiProject_Ghana"] = 9000, ["WikiProject_Ghost_towns"] = 2900, ["WikiProject_Gibraltar"] = 2600, ["WikiProject_Glaciers"] = 4000, ["WikiProject_Gloucestershire"] = 3200, ["WikiProject_Golf"] = 18000, ["WikiProject_Google"] = 2200, ["WikiProject_Greater_Manchester"] = 7600, ["WikiProject_Greece"] = 59000, ["WikiProject_Green_Bay_Packers"] = 3400, ["WikiProject_Greenland"] = 3200, ["WikiProject_Guatemala"] = 5400, ["WikiProject_Guild_of_Copy_Editors"] = 12000, ["WikiProject_Guitarists"] = 4400, ["WikiProject_Gymnastics"] = 13000, ["WikiProject_Haiti"] = 6000, ["WikiProject_Hampshire"] = 4700, ["WikiProject_Handball"] = 16000, ["WikiProject_Hawaii"] = 10000, ["WikiProject_Health_and_fitness"] = 7100, ["WikiProject_Heraldry"] = 3400, ["WikiProject_Heraldry_and_vexillology"] = 18000, ["WikiProject_Hertfordshire"] = 3600, ["WikiProject_Higher_education"] = 94000, ["WikiProject_Higher_education/config"] = 94000, ["WikiProject_Highways"] = 16000, ["WikiProject_Highways/class"] = 16000, ["WikiProject_Hinduism"] = 11000, ["WikiProject_Hip-hop"] = 31000, ["WikiProject_Hip_hop"] = 20000, ["WikiProject_Historic_sites"] = 30000, ["WikiProject_History"] = 78000, ["WikiProject_History_of_Science"] = 6600, ["WikiProject_Holidays"] = 5500, ["WikiProject_Home_Living"] = 3700, ["WikiProject_Honduras"] = 3900, ["WikiProject_Hong_Kong"] = 26000, ["WikiProject_Horror"] = 19000, ["WikiProject_Horse_racing"] = 16000, ["WikiProject_Horticulture_and_Gardening"] = 5100, ["WikiProject_Hospitals"] = 13000, ["WikiProject_Hotels"] = 6200, ["WikiProject_Human_rights"] = 18000, ["WikiProject_Hungary"] = 35000, ["WikiProject_Ice_Hockey"] = 67000, ["WikiProject_Iceland"] = 12000, ["WikiProject_Illinois"] = 43000, ["WikiProject_Indexes"] = 2500, ["WikiProject_India"] = 309000, ["WikiProject_Indigenous_peoples_of_North_America"] = 20000, ["WikiProject_Indigenous_peoples_of_the_Americas"] = 5600, ["WikiProject_Indonesia"] = 38000, ["WikiProject_Industrial"] = 4600, ["WikiProject_Industrial_design"] = 3800, ["WikiProject_Industrial_tasks"] = 4600, ["WikiProject_Insects"] = 133000, ["WikiProject_International_relations"] = 95000, ["WikiProject_Internet"] = 10000, ["WikiProject_Internet_culture"] = 10000, ["WikiProject_Intertranswiki/OKA"] = 5500, ["WikiProject_Iran"] = 96000, ["WikiProject_Iraq"] = 13000, ["WikiProject_Ireland"] = 106000, ["WikiProject_Islam"] = 25000, ["WikiProject_Islands"] = 17000, ["WikiProject_Isle_of_Man"] = 3100, ["WikiProject_Israel"] = 36000, ["WikiProject_Italy"] = 131000, ["WikiProject_Japan"] = 148000, ["WikiProject_Jazz"] = 46000, ["WikiProject_Jewish_Women"] = 3600, ["WikiProject_Jewish_culture"] = 2200, ["WikiProject_Jewish_history"] = 13000, ["WikiProject_Jordan"] = 5400, ["WikiProject_Journalism"] = 51000, ["WikiProject_Judaism"] = 26000, ["WikiProject_Kansas"] = 16000, ["WikiProject_Kent"] = 5400, ["WikiProject_Kingdom_of_Naples"] = 2400, ["WikiProject_Korea"] = 68000, ["WikiProject_Kosovo"] = 5800, ["WikiProject_Kurdistan"] = 6700, ["WikiProject_Kuwait"] = 2800, ["WikiProject_Kyrgyzstan"] = 3400, ["WikiProject_LGBTQ+_studies"] = 44000, ["WikiProject_LGBT_studies"] = 23000, ["WikiProject_Lacrosse"] = 3800, ["WikiProject_Lakes"] = 22000, ["WikiProject_Lancashire_and_Cumbria"] = 9000, ["WikiProject_Languages"] = 25000, ["WikiProject_Latin"] = 2100, ["WikiProject_Latin_America"] = 3100, ["WikiProject_Latin_music"] = 20000, ["WikiProject_Latino_and_Hispanic_heritage"] = 16000, ["WikiProject_Latter_Day_Saint_movement"] = 5300, ["WikiProject_Latvia"] = 14000, ["WikiProject_Law"] = 92000, ["WikiProject_Law_Enforcement"] = 17000, ["WikiProject_Leaders_by_year"] = 2600, ["WikiProject_Lebanon"] = 11000, ["WikiProject_Lepidoptera"] = 128000, ["WikiProject_Libraries"] = 13000, ["WikiProject_Library_of_Congress"] = 2300, ["WikiProject_Lighthouses"] = 4000, ["WikiProject_Lincolnshire"] = 5100, ["WikiProject_Linguistics"] = 17000, ["WikiProject_Lists"] = 221000, ["WikiProject_Lists/class"] = 221000, ["WikiProject_Literature"] = 42000, ["WikiProject_Lithuania"] = 18000, ["WikiProject_London"] = 40000, ["WikiProject_London_Transport"] = 3300, ["WikiProject_Lower_Saxony"] = 2100, ["WikiProject_Lutheranism"] = 4100, ["WikiProject_Luxembourg"] = 7200, ["WikiProject_Macau"] = 2400, ["WikiProject_Magazines"] = 23000, ["WikiProject_Maine"] = 12000, ["WikiProject_Malaysia"] = 31000, ["WikiProject_Maldives"] = 3900, ["WikiProject_Malta"] = 6100, ["WikiProject_Mammals"] = 21000, ["WikiProject_Maps"] = 11000, ["WikiProject_Marine_life"] = 17000, ["WikiProject_Marketing_&_Advertising"] = 6800, ["WikiProject_Martial_arts"] = 40000, ["WikiProject_Maryland"] = 21000, ["WikiProject_Mathematics"] = 34000, ["WikiProject_Media"] = 25000, ["WikiProject_Media_franchises"] = 3300, ["WikiProject_Medicine"] = 79000, ["WikiProject_Melanesia"] = 9600, ["WikiProject_Merseyside"] = 4400, ["WikiProject_Mesoamerica"] = 3100, ["WikiProject_Metal"] = 28000, ["WikiProject_Metalworking"] = 2700, ["WikiProject_Mexico"] = 60000, ["WikiProject_Miami"] = 2900, ["WikiProject_Michigan"] = 33000, ["WikiProject_Microbiology"] = 23000, ["WikiProject_Micronesia"] = 9100, ["WikiProject_Microsoft"] = 2900, ["WikiProject_Microsoft_Windows"] = 2500, ["WikiProject_Middle_Ages"] = 33000, ["WikiProject_Military_history"] = 346000, ["WikiProject_Military_history/Checklist_categories"] = 163000, ["WikiProject_Military_history/Class"] = 346000, ["WikiProject_Military_history/Special_project_categories"] = 346000, ["WikiProject_Military_history/Special_project_phase"] = 346000, ["WikiProject_Military_history/Task_force_categories"] = 373000, ["WikiProject_Military_history/YesNo"] = 278000, ["WikiProject_Military_history/class"] = 346000, ["WikiProject_Mills"] = 2800, ["WikiProject_Mining"] = 9400, ["WikiProject_Minnesota"] = 26000, ["WikiProject_Missouri"] = 27000, ["WikiProject_Mixed_martial_arts"] = 7300, ["WikiProject_Moldova"] = 7400, ["WikiProject_Molecular_Biology"] = 40000, ["WikiProject_Mongols"] = 6700, ["WikiProject_Montana"] = 10000, ["WikiProject_Montenegro"] = 7200, ["WikiProject_Morocco"] = 11000, ["WikiProject_Motorcycle_racing"] = 7400, ["WikiProject_Motorcycling"] = 8500, ["WikiProject_Motorsport"] = 29000, ["WikiProject_Mountains"] = 39000, ["WikiProject_Multi-sport_events"] = 49000, ["WikiProject_Museums"] = 34000, ["WikiProject_Music/Music_genres_task_force"] = 6000, ["WikiProject_Music_theory"] = 2300, ["WikiProject_Musical_Instruments"] = 5800, ["WikiProject_Musical_Theatre"] = 8200, ["WikiProject_Myanmar"] = 13000, ["WikiProject_Mythology"] = 14000, ["WikiProject_NASCAR"] = 9100, ["WikiProject_National_Basketball_Association"] = 17000, ["WikiProject_National_Football_League"] = 54000, ["WikiProject_National_Register_of_Historic_Places"] = 96000, ["WikiProject_National_Register_of_Historic_Places/importance"] = 96000, ["WikiProject_Nepal"] = 21000, ["WikiProject_Netball"] = 2100, ["WikiProject_Netherlands"] = 63000, ["WikiProject_Neuroscience"] = 5600, ["WikiProject_Nevada"] = 9500, ["WikiProject_New_Jersey"] = 28000, ["WikiProject_New_York_(state)"] = 54000, ["WikiProject_New_York_City"] = 36000, ["WikiProject_New_Zealand"] = 84000, ["WikiProject_Newspapers"] = 19000, ["WikiProject_Nicaragua"] = 3400, ["WikiProject_Nigeria"] = 25000, ["WikiProject_Normandy"] = 4700, ["WikiProject_Norse_history_and_culture"] = 3700, ["WikiProject_North_America"] = 16000, ["WikiProject_North_America/importance"] = 16000, ["WikiProject_North_East_England"] = 6600, ["WikiProject_North_Macedonia"] = 8200, ["WikiProject_Northern_Ireland"] = 23000, ["WikiProject_Norway"] = 64000, ["WikiProject_Nottinghamshire"] = 3000, ["WikiProject_Novels"] = 95000, ["WikiProject_Numismatics"] = 8200, ["WikiProject_Nursing"] = 2400, ["WikiProject_Occult"] = 2800, ["WikiProject_Occupational_Safety_and_Health"] = 3400, ["WikiProject_Occupations"] = 5900, ["WikiProject_Oceania"] = 11000, ["WikiProject_Oceans"] = 3400, ["WikiProject_Ohio"] = 9700, ["WikiProject_Oklahoma"] = 16000, ["WikiProject_Olympics"] = 211000, ["WikiProject_Oman"] = 2400, ["WikiProject_Opera"] = 18000, ["WikiProject_Orders,_decorations,_and_medals"] = 7800, ["WikiProject_Oregon"] = 28000, ["WikiProject_Oregon/errors"] = 28000, ["WikiProject_Oregon_collab"] = 28000, ["WikiProject_Organizations"] = 62000, ["WikiProject_Organized_Labour"] = 14000, ["WikiProject_Overseas_France"] = 6300, ["WikiProject_Pakistan"] = 47000, ["WikiProject_Palaeontology"] = 37000, ["WikiProject_Palestine"] = 15000, ["WikiProject_Panama"] = 4800, ["WikiProject_Papua_New_Guinea"] = 6000, ["WikiProject_Paraguay"] = 4600, ["WikiProject_Paranormal"] = 2900, ["WikiProject_Pennsylvania"] = 55000, ["WikiProject_Peru"] = 18000, ["WikiProject_Pharmacology"] = 19000, ["WikiProject_Philadelphia"] = 12000, ["WikiProject_Philately"] = 5200, ["WikiProject_Philippines"] = 6400, ["WikiProject_Philosophy"] = 25000, ["WikiProject_Photography"] = 17000, ["WikiProject_Physics"] = 30000, ["WikiProject_Physiology"] = 4200, ["WikiProject_Pittsburgh"] = 6400, ["WikiProject_Plants"] = 158000, ["WikiProject_Podcasting"] = 2800, ["WikiProject_Poetry"] = 27000, ["WikiProject_Pokémon"] = 4000, ["WikiProject_Pokémon/class"] = 4000, ["WikiProject_Poland"] = 118000, ["WikiProject_Politics"] = 285000, ["WikiProject_Politics_of_the_United_Kingdom"] = 55000, ["WikiProject_Polynesia"] = 17000, ["WikiProject_Pop_music"] = 38000, ["WikiProject_Popular_culture"] = 4000, ["WikiProject_Pornography"] = 5200, ["WikiProject_Portals"] = 2500, ["WikiProject_Portals/class"] = 2500, ["WikiProject_Portals/importance"] = 2500, ["WikiProject_Portals/importancescale"] = 2500, ["WikiProject_Portugal"] = 34000, ["WikiProject_Post-hardcore"] = 4400, ["WikiProject_Primates"] = 2800, ["WikiProject_Pritzker-GLAM"] = 3000, ["WikiProject_Professional_sound_production"] = 2600, ["WikiProject_Professional_wrestling"] = 19000, ["WikiProject_Progressive_Rock"] = 4200, ["WikiProject_Protected_areas"] = 31000, ["WikiProject_Protista"] = 5300, ["WikiProject_Psychoactive_and_Recreational_Drugs"] = 2500, ["WikiProject_Psychology"] = 21000, ["WikiProject_Puerto_Rico"] = 16000, ["WikiProject_Punk_music"] = 8700, ["WikiProject_Qatar"] = 4800, ["WikiProject_R&B_and_Soul_Music"] = 20000, ["WikiProject_Radio"] = 15000, ["WikiProject_Radio_Stations"] = 43000, ["WikiProject_Record_Charts"] = 5500, ["WikiProject_Record_Labels"] = 15000, ["WikiProject_Record_Production"] = 7500, ["WikiProject_Redirect"] = 6600, ["WikiProject_Redirect/class"] = 6600, ["WikiProject_Referees"] = 4500, ["WikiProject_Reggae"] = 3300, ["WikiProject_Regional_and_national_music"] = 11000, ["WikiProject_Religion"] = 36000, ["WikiProject_Religious_Buildings,_Architecture_and_Monasticism"] = 2000, ["WikiProject_Religious_texts"] = 2600, ["WikiProject_Retailing"] = 5900, ["WikiProject_Retailing/importance"] = 5900, ["WikiProject_Rivers"] = 60000, ["WikiProject_Robotics"] = 3500, ["WikiProject_Rock_music"] = 34000, ["WikiProject_Rocketry"] = 2600, ["WikiProject_Rocketry/importance"] = 2600, ["WikiProject_Rocks_and_minerals"] = 3300, ["WikiProject_Rodents"] = 5400, ["WikiProject_Role-playing_games"] = 7600, ["WikiProject_Romance"] = 3400, ["WikiProject_Romania"] = 45000, ["WikiProject_Rome"] = 4200, ["WikiProject_Roots_music"] = 5900, ["WikiProject_Rowing"] = 14000, ["WikiProject_Royalty_and_Nobility"] = 7000, ["WikiProject_Rugby_league"] = 21000, ["WikiProject_Rugby_union"] = 42000, ["WikiProject_Running"] = 27000, ["WikiProject_Russia"] = 135000, ["WikiProject_Sailing"] = 14000, ["WikiProject_Saints"] = 6400, ["WikiProject_San_Diego"] = 3600, ["WikiProject_Saudi_Arabia"] = 10000, ["WikiProject_Schools"] = 89000, ["WikiProject_Science"] = 20000, ["WikiProject_Science_Fiction"] = 20000, ["WikiProject_Science_fiction"] = 2400, ["WikiProject_Scotland"] = 62000, ["WikiProject_Scottish_Islands"] = 3300, ["WikiProject_Scouting"] = 7900, ["WikiProject_Screenwriters"] = 2700, ["WikiProject_Sculpture"] = 17000, ["WikiProject_Serbia"] = 30000, ["WikiProject_Sexology_and_sexuality"] = 10000, ["WikiProject_Shakespeare"] = 2200, ["WikiProject_Ships"] = 91000, ["WikiProject_Shipwrecks"] = 8200, ["WikiProject_Shopping_Centers"] = 5900, ["WikiProject_Sicily"] = 4000, ["WikiProject_Singapore"] = 16000, ["WikiProject_Skepticism"] = 6200, ["WikiProject_Skiing_and_Snowboarding"] = 22000, ["WikiProject_Skyscrapers"] = 6300, ["WikiProject_Slovakia"] = 19000, ["WikiProject_Slovenia"] = 22000, ["WikiProject_Snooker"] = 3300, ["WikiProject_Soap_Operas"] = 22000, ["WikiProject_Socialism"] = 26000, ["WikiProject_Sociology"] = 51000, ["WikiProject_Softball"] = 5600, ["WikiProject_Software"] = 16000, ["WikiProject_Somalia"] = 3200, ["WikiProject_Somerset"] = 4900, ["WikiProject_Song_Contests"] = 9200, ["WikiProject_Songs"] = 237000, ["WikiProject_South_Africa"] = 50000, ["WikiProject_South_America"] = 37000, ["WikiProject_South_Dakota"] = 9300, ["WikiProject_Southeast_Asia"] = 16000, ["WikiProject_Soviet_Union"] = 28000, ["WikiProject_Spaceflight"] = 14000, ["WikiProject_Spain"] = 97000, ["WikiProject_Speed_Skating"] = 6100, ["WikiProject_Spiders"] = 17000, ["WikiProject_Sports"] = 180000, ["WikiProject_Sports_Car_Racing"] = 5400, ["WikiProject_Squash"] = 2800, ["WikiProject_Sri_Lanka"] = 31000, ["WikiProject_St._Louis"] = 3300, ["WikiProject_Star_Trek"] = 4200, ["WikiProject_Star_Wars"] = 6100, ["WikiProject_Statistics"] = 7400, ["WikiProject_Stub_sorting"] = 67000, ["WikiProject_Stub_sorting_category"] = 22000, ["WikiProject_Stub_sorting_category/styles.css"] = 22000, ["WikiProject_Surrey"] = 2800, ["WikiProject_Sussex"] = 4500, ["WikiProject_Sweden"] = 74000, ["WikiProject_Swimming"] = 40000, ["WikiProject_Switzerland"] = 50000, ["WikiProject_Syria"] = 14000, ["WikiProject_Systems"] = 4900, ["WikiProject_Table_tennis"] = 4700, ["WikiProject_Taiwan"] = 22000, ["WikiProject_Tajikistan"] = 2700, ["WikiProject_Tambayan_Philippines"] = 60000, ["WikiProject_Taxation"] = 2300, ["WikiProject_Technology"] = 19000, ["WikiProject_Telecommunications"] = 11000, ["WikiProject_Television"] = 325000, ["WikiProject_Television/config"] = 325000, ["WikiProject_Templates"] = 33000, ["WikiProject_Tennessee"] = 21000, ["WikiProject_Tennis"] = 63000, ["WikiProject_Textile_Arts"] = 2800, ["WikiProject_Textile_arts"] = 3700, ["WikiProject_Thailand"] = 28000, ["WikiProject_The_Beatles"] = 5100, ["WikiProject_The_Simpsons"] = 2300, ["WikiProject_Theatre"] = 41000, ["WikiProject_Theology"] = 2500, ["WikiProject_Tibet"] = 4100, ["WikiProject_Time"] = 18000, ["WikiProject_Timor-Leste"] = 2200, ["WikiProject_Toys"] = 4000, ["WikiProject_Trade"] = 3000, ["WikiProject_Trains"] = 153000, ["WikiProject_Trains/portalbox"] = 153000, ["WikiProject_Translation_studies"] = 2600, ["WikiProject_Transport"] = 34000, ["WikiProject_Travel_and_Tourism"] = 16000, ["WikiProject_Tree_of_Life"] = 10000, ["WikiProject_Trinidad_and_Tobago"] = 5100, ["WikiProject_Tunisia"] = 5700, ["WikiProject_Turkey"] = 68000, ["WikiProject_Turkmenistan"] = 2300, ["WikiProject_Turtles"] = 3700, ["WikiProject_Typography"] = 2900, ["WikiProject_U.S._Congress"] = 25000, ["WikiProject_U.S._Roads"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/StateName"] = 33000, ["WikiProject_U.S._Roads/articletest"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/cats"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/cats/core"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/cats/istemplate"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/class"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/overcat"] = 33000, ["WikiProject_U.S._Supreme_Court_cases"] = 6400, ["WikiProject_UK_Parliament_constituencies"] = 2300, ["WikiProject_UK_geography"] = 38000, ["WikiProject_Ukraine"] = 44000, ["WikiProject_Ukraine/class"] = 44000, ["WikiProject_Underwater_diving"] = 3900, ["WikiProject_United_Arab_Emirates"] = 8300, ["WikiProject_United_Kingdom"] = 96000, ["WikiProject_United_States"] = 970000, ["WikiProject_United_States_History"] = 5300, ["WikiProject_United_States_Territories"] = 8300, ["WikiProject_United_States_courts_and_judges"] = 13000, ["WikiProject_University_of_California"] = 3400, ["WikiProject_University_of_Cambridge"] = 2800, ["WikiProject_University_of_Florida"] = 2100, ["WikiProject_University_of_Oxford"] = 12000, ["WikiProject_University_of_Pennsylvania"] = 3100, ["WikiProject_Unreferenced_articles"] = 3000, ["WikiProject_Urban_studies_and_planning"] = 7100, ["WikiProject_Uruguay"] = 12000, ["WikiProject_Userboxes"] = 64000, ["WikiProject_Veganism_and_Vegetarianism"] = 3400, ["WikiProject_Venezuela"] = 14000, ["WikiProject_Veterinary_medicine"] = 2400, ["WikiProject_Video_Games"] = 2000, ["WikiProject_Video_games"] = 118000, ["WikiProject_Video_games/class"] = 118000, ["WikiProject_Video_games/importance"] = 118000, ["WikiProject_Vietnam"] = 20000, ["WikiProject_Villages"] = 13000, ["WikiProject_Virginia"] = 32000, ["WikiProject_Viruses"] = 7300, ["WikiProject_Visual_arts"] = 112000, ["WikiProject_Volcanoes"] = 7300, ["WikiProject_Volleyball"] = 20000, ["WikiProject_Wales"] = 35000, ["WikiProject_Warwickshire"] = 2700, ["WikiProject_Water"] = 2700, ["WikiProject_Water_sports"] = 16000, ["WikiProject_Weather"] = 17000, ["WikiProject_Websites"] = 5800, ["WikiProject_West_Midlands"] = 4700, ["WikiProject_Western_Asia"] = 11000, ["WikiProject_Westerns"] = 10000, ["WikiProject_Wiki_Loves_Women"] = 2100, ["WikiProject_Wikipedia_essays"] = 2700, ["WikiProject_Wikipedia_essays/importance"] = 2700, ["WikiProject_Wiltshire"] = 2800, ["WikiProject_Wisconsin"] = 32000, ["WikiProject_Women"] = 187000, ["WikiProject_Women's_Health"] = 3700, ["WikiProject_Women's_History"] = 93000, ["WikiProject_Women's_sport"] = 209000, ["WikiProject_Women_artists"] = 24000, ["WikiProject_Women_in_Business"] = 9600, ["WikiProject_Women_in_Music"] = 79000, ["WikiProject_Women_in_Red"] = 65000, ["WikiProject_Women_in_Religion"] = 9200, ["WikiProject_Women_scientists"] = 28000, ["WikiProject_Women_writers"] = 85000, ["WikiProject_World_Heritage_Sites"] = 2800, ["WikiProject_World_Rally"] = 2300, ["WikiProject_Writing_systems"] = 4700, ["WikiProject_Years"] = 733000, ["WikiProject_Yemen"] = 6500, ["WikiProject_Yorkshire"] = 29000, ["WikiProject_YouTube"] = 3400, ["WikiProject_Yugoslavia"] = 7400, ["WikiProject_Zimbabwe"] = 6100, ["WikiProject_Zoo"] = 3100, ["WikiProject_banner"] = 5900, ["WikiProject_banner_shell"] = 12000000, ["WikiProject_cleanup_list"] = 81000, ["WikiProject_cleanup_listing"] = 9700, ["WikiProject_cleanup_listing/styles.css"] = 9700, ["WikiProject_description_page"] = 2900, ["WikiProject_status"] = 2700, ["WikiProjectbasename"] = 2600, ["Wiki_Loves_Pride_talk"] = 4400, ["Wikibooks"] = 2600, ["Wikibreak"] = 2600, ["Wikicite"] = 2300, ["Wikidata"] = 466000, ["WikidataCheck"] = 36000, ["Wikidata_check"] = 549000, ["Wikidata_entity_link"] = 65000, ["Wikidata_image"] = 1060000, ["Wikidata_list"] = 4300, ["Wikidata_list_end"] = 4300, ["Wikidata_location"] = 3400, ["Wikidata_property_link"] = 2600, ["Wikidata_sitelink"] = 95000, ["Wikinews"] = 3300, ["Wikipedia's_sister_projects/styles.css"] = 6800, ["Wikipedia:Version_1.0_article_stats"] = 5100, ["Wikipedia_Embassy_link"] = 4400, ["Wikipedia_ads"] = 3800, ["Wikipedia_category"] = 18000, ["Wikipedia_help_pages"] = 2200, ["Wikipedia_languages/styles.css"] = 4600, ["Wikipedia_logs"] = 9300, ["Wikipedia_other"] = 13000, ["Wikipedia_policies_and_guidelines"] = 3800, ["Wikiquote"] = 44000, ["Wikiquote-inline"] = 3000, ["Wikiquote_inline"] = 3300, ["Wikisource"] = 20000, ["Wikisource-inline"] = 6300, ["Wikisource/Author"] = 5700, ["Wikisource/inner_core"] = 20000, ["Wikisource/outer_core"] = 20000, ["Wikisource_author-inline"] = 2000, ["Wikisource_inline"] = 6500, ["Wikispecies"] = 36000, ["Wikispecies-inline"] = 12000, ["Wikispecies_inline"] = 14000, ["Wikivoyage"] = 12000, ["Wikivoyage-inline"] = 2500, ["Wikivoyage_inline"] = 5700, ["Wikt"] = 11000, ["Wikt-lang"] = 4800, ["Wiktionary"] = 82000, ["Wiktionary-inline"] = 2600, ["Wiktionary_inline"] = 3400, ["Wiktionary_redirect"] = 2100, ["Wiktionary_redirect/styles.css"] = 2200, ["Win_draw_lose"] = 8200, ["Win_draw_lose_totals"] = 6500, ["Wink"] = 4500, ["Winners"] = 5300, ["Winning_percentage"] = 43000, ["Winpct"] = 8800, ["Women's_Tennis_Association_link"] = 3900, ["Won"] = 54000, ["Word_break"] = 2500, ["Workpage"] = 4700, ["Works_year_header"] = 4900, ["Works_year_header/helper"] = 4900, ["WorldFootball.net"] = 25000, ["World_Athletics"] = 14000, ["World_Rowing"] = 2700, ["World_Series_Year"] = 6800, ["World_Tennis_profile"] = 9300, ["World_topic"] = 2100, ["Worldfootball.net"] = 6300, ["Wrap"] = 60000, ["Wraplink"] = 3800, ["Writer_icon"] = 6300, ["Writer_icon2"] = 6300, ["WritingCredits"] = 4000, ["Wsy"] = 5900, ["Module:WDL"] = 15000, ["Module:WLink"] = 9200, ["Module:WPMILHIST_Infobox_style"] = 245000, ["Module:WPSHIPS_utilities"] = 103000, ["Module:WPSHIPS_utilities/data"] = 103000, ["Module:Wd"] = 1940000, ["Module:Wd/i18n"] = 1940000, ["Module:Weather_box"] = 32000, ["Module:Weather_box/colors"] = 32000, ["Module:Weather_box/row"] = 32000, ["Module:Webarchive"] = 693000, ["Module:Webarchive/data"] = 693000, ["Module:Wide_image"] = 11000, ["Module:Wide_image/styles.css"] = 11000, ["Module:WikiProject_banner"] = 12000000, ["Module:WikiProject_banner/auxiliary"] = 4780000, ["Module:WikiProject_banner/config"] = 12000000, ["Module:WikiProject_banner/styles.css"] = 12000000, ["Module:Wikidata"] = 212000, ["Module:WikidataCheck"] = 561000, ["Module:WikidataIB"] = 1830000, ["Module:WikidataIB/nolinks"] = 1830000, ["Module:WikidataIB/titleformats"] = 1830000, ["Module:WikidataIdentifiers"] = 2800, ["Module:Wikipedia_ads"] = 3800, ["Module:Wikipedia_ads/data"] = 4100, ["Module:Wikipedia_ads/list"] = 4100, ["Module:WikitextParser"] = 19000, ["Module:Wikitext_Parsing"] = 18900000, ["Module:Wikt-lang"] = 4800, ["Module:Wikt-lang/data"] = 4800, ["Module:Women_in_Red_event"] = 67000, ["Module:World_topic"] = 2100, ["Module:WritingCredits"] = 4000, } 797c6h0jmvuegnniymxg8hkvkbrn32q 1378340 1378339 2026-08-04T15:27:24Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Transclusion_count/data/W]] 1378339 Scribunto text/plain return { ["WAL"] = 2200, ["WDL"] = 8100, ["WDLtot"] = 6500, ["WIA"] = 2100, ["WP1"] = 5100, ["WPB"] = 2000, ["WPBS"] = 27000, ["WPB_Announcements"] = 20000, ["WPCC"] = 257000, ["WPEUR10k"] = 9500, ["WPEUR20k"] = 16000, ["WPLA10k"] = 3200, ["WPMILHIST"] = 2300, ["WPMILHIST_Infobox_style"] = 109000, ["WPOCEANIA10k"] = 3900, ["WPSS-cat"] = 22000, ["WPTC_track_map_key"] = 2200, ["WPUKIR10k"] = 11000, ["WPUKIR20k"] = 11000, ["WPUS"] = 3100, ["WPVG_announcements"] = 118000, ["WPVG_announcements/shell"] = 118000, ["WPVG_icon"] = 36000, ["WPVG_icon_direct"] = 158000, ["WPX_action_box"] = 2900, ["WPX_block"] = 2200, ["WPX_last_updated"] = 5100, ["WPX_list_end"] = 2200, ["WPX_list_start"] = 2200, ["WPX_subheader"] = 3000, ["WP_Architecture"] = 4400, ["WP_Athletics"] = 2400, ["WP_Crime"] = 2400, ["WP_Women"] = 2400, ["WP_Years"] = 5100, ["WP_banner_shell"] = 5600, ["WRMS_source"] = 2700, ["WRMS_species"] = 15000, ["WTA"] = 3900, ["Warning"] = 56000, ["Watch"] = 29000, ["Wb"] = 2100, ["Wbr"] = 2500, ["Wd"] = 2400, ["Wdib"] = 15000, ["Weather_box"] = 32000, ["Webarchive"] = 693000, ["Wednesday"] = 2800, ["Welcome_ISP"] = 4100, ["Welcome_graphical/links"] = 61000, ["Welcomeg/links"] = 61000, ["Western_name_order"] = 7700, ["What_links_here"] = 13000, ["When"] = 27000, ["Where"] = 2400, ["Which"] = 6600, ["Whisperback"] = 2700, ["White"] = 94000, ["Who"] = 11000, ["Who's_Who"] = 3800, ["Whois"] = 9500, ["Whyte"] = 2100, ["Whyte_suffix"] = 2100, ["Wide_image"] = 9600, ["WikiProjectBannerShell"] = 84000, ["WikiProjectCard"] = 3200, ["WikiProject_2010s"] = 3600, ["WikiProject_Academic_Journals"] = 36000, ["WikiProject_Afghanistan"] = 12000, ["WikiProject_Africa"] = 237000, ["WikiProject_African_diaspora"] = 26000, ["WikiProject_AfroCreatives"] = 9700, ["WikiProject_Agriculture"] = 15000, ["WikiProject_Alabama"] = 20000, ["WikiProject_Alaska"] = 12000, ["WikiProject_Albania"] = 17000, ["WikiProject_Albums"] = 406000, ["WikiProject_Algae"] = 5900, ["WikiProject_Algeria"] = 8500, ["WikiProject_Alternative_medicine"] = 2400, ["WikiProject_Alternative_music"] = 15000, ["WikiProject_Alternative_views"] = 2300, ["WikiProject_American_Open_Wheel_Racing"] = 4100, ["WikiProject_American_football"] = 12000, ["WikiProject_Amphibians_and_Reptiles"] = 36000, ["WikiProject_Amusement_Parks"] = 7300, ["WikiProject_Amusement_Parks/importance"] = 7300, ["WikiProject_Anarchism"] = 4000, ["WikiProject_Anarchism_cleanup_issue_count"] = 4000, ["WikiProject_Anatomy"] = 22000, ["WikiProject_Ancient_Egypt"] = 6000, ["WikiProject_Ancient_Near_East"] = 7500, ["WikiProject_Anglicanism"] = 13000, ["WikiProject_Anglo-Saxon_Kingdoms"] = 2300, ["WikiProject_Animal_rights"] = 2800, ["WikiProject_Animals"] = 38000, ["WikiProject_Animation"] = 41000, ["WikiProject_Animation/importance"] = 41000, ["WikiProject_Anime_and_manga"] = 44000, ["WikiProject_Antarctica"] = 18000, ["WikiProject_Anthropology"] = 12000, ["WikiProject_Anthroponymy"] = 146000, ["WikiProject_Antigua_and_Barbuda"] = 2800, ["WikiProject_Apple_Inc."] = 3400, ["WikiProject_Apps"] = 2400, ["WikiProject_Arab_world"] = 6900, ["WikiProject_Archaeology"] = 24000, ["WikiProject_Architecture"] = 177000, ["WikiProject_Arctic"] = 3200, ["WikiProject_Arena_Football_League"] = 2800, ["WikiProject_Argentina"] = 36000, ["WikiProject_Arizona"] = 6200, ["WikiProject_Armenia"] = 13000, ["WikiProject_Arthropods"] = 32000, ["WikiProject_Articles_for_creation"] = 234000, ["WikiProject_Arts"] = 13000, ["WikiProject_Asia"] = 34000, ["WikiProject_Asian_Month"] = 2700, ["WikiProject_Assyria"] = 5400, ["WikiProject_Astronomy"] = 94000, ["WikiProject_Astronomy/importance"] = 94000, ["WikiProject_Athletics"] = 89000, ["WikiProject_Auckland"] = 3200, ["WikiProject_Australia"] = 287000, ["WikiProject_Australia/ACR"] = 287000, ["WikiProject_Austria"] = 38000, ["WikiProject_Autism"] = 2400, ["WikiProject_Automobiles"] = 23000, ["WikiProject_Aviation"] = 84000, ["WikiProject_Awards"] = 45000, ["WikiProject_Azerbaijan"] = 17000, ["WikiProject_BBC"] = 9300, ["WikiProject_Badminton"] = 9200, ["WikiProject_Bahrain"] = 3600, ["WikiProject_Bangladesh"] = 32000, ["WikiProject_BannerShell"] = 3800, ["WikiProject_Banner_Shell"] = 8400, ["WikiProject_Baseball"] = 95000, ["WikiProject_Basketball"] = 72000, ["WikiProject_Basque"] = 3500, ["WikiProject_Bavaria"] = 7300, ["WikiProject_Beauty_Pageants"] = 9400, ["WikiProject_Beer"] = 4700, ["WikiProject_Beetles"] = 83000, ["WikiProject_Belarus"] = 12000, ["WikiProject_Belgium"] = 40000, ["WikiProject_Belize"] = 2700, ["WikiProject_Berkshire"] = 2400, ["WikiProject_Bhutan"] = 2900, ["WikiProject_Biathlon"] = 3100, ["WikiProject_Bible"] = 8500, ["WikiProject_Biography"] = 2900000, ["WikiProject_Biology"] = 11000, ["WikiProject_Birds"] = 33000, ["WikiProject_Bivalves"] = 3700, ["WikiProject_Board_and_table_games"] = 9700, ["WikiProject_Bolivia"] = 8300, ["WikiProject_Books"] = 85000, ["WikiProject_Bosnia_and_Herzegovina"] = 16000, ["WikiProject_Boxing"] = 20000, ["WikiProject_Brands"] = 24000, ["WikiProject_Brazil"] = 70000, ["WikiProject_Bridges_and_Tunnels"] = 14000, ["WikiProject_Bristol"] = 2600, ["WikiProject_British_Empire"] = 14000, ["WikiProject_British_Motorsport"] = 2500, ["WikiProject_British_Overseas_Territories"] = 22000, ["WikiProject_Buckinghamshire"] = 2300, ["WikiProject_Buddhism"] = 9500, ["WikiProject_Bulgaria"] = 25000, ["WikiProject_Buses"] = 7400, ["WikiProject_Business"] = 56000, ["WikiProject_COVID-19"] = 4500, ["WikiProject_California"] = 93000, ["WikiProject_Cambodia"] = 6000, ["WikiProject_Cambodia/to_do"] = 6000, ["WikiProject_Canada"] = 256000, ["WikiProject_Canada/TFtext"] = 256000, ["WikiProject_Canada_Roads"] = 2900, ["WikiProject_Canada_Roads/class"] = 2900, ["WikiProject_Canadian_football"] = 11000, ["WikiProject_Cannabis"] = 2600, ["WikiProject_Canoeing_and_Kayaking"] = 7800, ["WikiProject_Caribbean"] = 54000, ["WikiProject_Cartoon_Network"] = 2900, ["WikiProject_Catalan-speaking_countries"] = 4500, ["WikiProject_Catalonia"] = 3600, ["WikiProject_Categories"] = 6400, ["WikiProject_Catholicism"] = 66000, ["WikiProject_Caves"] = 2300, ["WikiProject_Celts"] = 2200, ["WikiProject_Cemeteries"] = 11000, ["WikiProject_Central_America"] = 9500, ["WikiProject_Central_Asia"] = 23000, ["WikiProject_Central_Asia/importance"] = 23000, ["WikiProject_Cephalopods"] = 5000, ["WikiProject_Chemicals"] = 30000, ["WikiProject_Chemistry"] = 18000, ["WikiProject_Cheshire"] = 4500, ["WikiProject_Chess"] = 9500, ["WikiProject_Chess/importance"] = 9500, ["WikiProject_Chicago"] = 42000, ["WikiProject_Children's_literature"] = 26000, ["WikiProject_Chile"] = 24000, ["WikiProject_China"] = 124000, ["WikiProject_Christian_music"] = 8000, ["WikiProject_Christianity"] = 94000, ["WikiProject_Cities"] = 502000, ["WikiProject_Civil_Rights_Movement"] = 2100, ["WikiProject_Civil_Rights_Movement/article_todolist"] = 2100, ["WikiProject_Civil_engineering"] = 23000, ["WikiProject_Classical_Greece_and_Rome"] = 32000, ["WikiProject_Classical_music"] = 35000, ["WikiProject_Cleveland"] = 3000, ["WikiProject_Climate_change"] = 4900, ["WikiProject_Climbing"] = 3100, ["WikiProject_Cold_War"] = 3400, ["WikiProject_College_Basketball"] = 36000, ["WikiProject_College_basketball"] = 63000, ["WikiProject_College_football"] = 166000, ["WikiProject_College_football/importance"] = 166000, ["WikiProject_Colombia"] = 20000, ["WikiProject_Comedy"] = 44000, ["WikiProject_Comics"] = 60000, ["WikiProject_Comics/importance"] = 60000, ["WikiProject_Companies"] = 121000, ["WikiProject_Composers"] = 20000, ["WikiProject_Computer_Security"] = 2500, ["WikiProject_Computer_science"] = 9100, ["WikiProject_Computer_security"] = 2900, ["WikiProject_Computing"] = 49000, ["WikiProject_Concerts"] = 8000, ["WikiProject_Connecticut"] = 19000, ["WikiProject_Conservatism"] = 11000, ["WikiProject_Cooperatives"] = 2400, ["WikiProject_Cornwall"] = 6300, ["WikiProject_Cornwall/guide"] = 6300, ["WikiProject_Correction_and_Detention_Facilities"] = 4900, ["WikiProject_Costa_Rica"] = 6700, ["WikiProject_Countries"] = 28000, ["WikiProject_Country_Music"] = 12000, ["WikiProject_Country_music"] = 17000, ["WikiProject_Cricket"] = 65000, ["WikiProject_Cricket/importance"] = 65000, ["WikiProject_Crime"] = 11000, ["WikiProject_Crime_and_Criminal_Biography"] = 76000, ["WikiProject_Croatia"] = 29000, ["WikiProject_Crusades"] = 3200, ["WikiProject_Cuba"] = 10000, ["WikiProject_Cue_sports"] = 2600, ["WikiProject_Culture"] = 15000, ["WikiProject_Curling"] = 7700, ["WikiProject_Current_events"] = 8400, ["WikiProject_Cycling"] = 44000, ["WikiProject_Cyprus"] = 7400, ["WikiProject_Czech_Republic"] = 38000, ["WikiProject_Dams"] = 7300, ["WikiProject_Dance"] = 17000, ["WikiProject_Darts"] = 2200, ["WikiProject_Deaf"] = 2300, ["WikiProject_Death"] = 57000, ["WikiProject_Denmark"] = 43000, ["WikiProject_Derbyshire"] = 3600, ["WikiProject_Devon"] = 5800, ["WikiProject_Dinosaurs"] = 5900, ["WikiProject_Diptera"] = 23000, ["WikiProject_Disability"] = 28000, ["WikiProject_Disambiguation"] = 351000, ["WikiProject_Disaster_management"] = 28000, ["WikiProject_Discographies"] = 7700, ["WikiProject_Discrimination"] = 8300, ["WikiProject_Disney"] = 11000, ["WikiProject_Doctor_Who"] = 4200, ["WikiProject_Dogs"] = 4200, ["WikiProject_Dorset"] = 3100, ["WikiProject_Drag_Race"] = 2100, ["WikiProject_Dungeons_&_Dragons"] = 6600, ["WikiProject_Dungeons_&_Dragons/importance"] = 6600, ["WikiProject_Earthquakes"] = 3700, ["WikiProject_EastEnders"] = 2500, ["WikiProject_East_Anglia"] = 10000, ["WikiProject_East_Timor"] = 2100, ["WikiProject_Eastern_Orthodoxy"] = 3100, ["WikiProject_Ecology"] = 4300, ["WikiProject_Economics"] = 24000, ["WikiProject_Ecoregions"] = 2800, ["WikiProject_Ecuador"] = 11000, ["WikiProject_Edit_requests"] = 4300, ["WikiProject_Education"] = 41000, ["WikiProject_Egypt"] = 18000, ["WikiProject_El_Salvador"] = 4800, ["WikiProject_Elections_and_Referendums"] = 142000, ["WikiProject_Electrical_engineering"] = 4900, ["WikiProject_Electronic_music"] = 19000, ["WikiProject_Electronics"] = 6800, ["WikiProject_Elements"] = 10000, ["WikiProject_Energy"] = 28000, ["WikiProject_Engineering"] = 16000, ["WikiProject_England"] = 123000, ["WikiProject_English_Language"] = 3000, ["WikiProject_Environment"] = 23000, ["WikiProject_Equine"] = 8900, ["WikiProject_Espionage"] = 3200, ["WikiProject_Essays"] = 2600, ["WikiProject_Estonia"] = 24000, ["WikiProject_Ethiopia"] = 6900, ["WikiProject_Ethnic_groups"] = 14000, ["WikiProject_Ethnic_groups_tasks"] = 14000, ["WikiProject_Europe"] = 42000, ["WikiProject_European_Microstates"] = 14000, ["WikiProject_European_Union"] = 10000, ["WikiProject_European_history"] = 17000, ["WikiProject_Eurovision"] = 5200, ["WikiProject_Event_Venues"] = 14000, ["WikiProject_Explosives"] = 2200, ["WikiProject_Faroe_Islands"] = 2800, ["WikiProject_Fashion"] = 14000, ["WikiProject_Feminism"] = 11000, ["WikiProject_Fencing"] = 8500, ["WikiProject_Festivals"] = 11000, ["WikiProject_Fictional_characters"] = 95000, ["WikiProject_Fictional_characters/class"] = 95000, ["WikiProject_Figure_Skating"] = 8400, ["WikiProject_Fiji"] = 5800, ["WikiProject_Film"] = 431000, ["WikiProject_Finance_&_Investment"] = 25000, ["WikiProject_Finland"] = 40000, ["WikiProject_Firearms"] = 13000, ["WikiProject_Firefighting"] = 4200, ["WikiProject_Fisheries_and_Fishing"] = 3300, ["WikiProject_Fishes"] = 45000, ["WikiProject_Florida"] = 34000, ["WikiProject_Folklore"] = 3900, ["WikiProject_Food_and_drink"] = 69000, ["WikiProject_Football"] = 527000, ["WikiProject_Forestry"] = 3500, ["WikiProject_Former_countries"] = 37000, ["WikiProject_Formula_One"] = 8400, ["WikiProject_France"] = 204000, ["WikiProject_Fraternities_and_Sororities"] = 4300, ["WikiProject_Fungi"] = 33000, ["WikiProject_Futures_studies"] = 2100, ["WikiProject_Gaelic_games"] = 22000, ["WikiProject_Gambling"] = 5200, ["WikiProject_Gastropods"] = 50000, ["WikiProject_Gender_studies"] = 5700, ["WikiProject_Genealogy"] = 7600, ["WikiProject_Geography"] = 100000, ["WikiProject_Geology"] = 35000, ["WikiProject_Georgia_(U.S._state)"] = 27000, ["WikiProject_Georgia_(country)"] = 12000, ["WikiProject_Germany"] = 188000, ["WikiProject_Ghana"] = 9000, ["WikiProject_Ghost_towns"] = 2900, ["WikiProject_Gibraltar"] = 2600, ["WikiProject_Glaciers"] = 4000, ["WikiProject_Gloucestershire"] = 3200, ["WikiProject_Golf"] = 18000, ["WikiProject_Google"] = 2200, ["WikiProject_Greater_Manchester"] = 7600, ["WikiProject_Greece"] = 59000, ["WikiProject_Green_Bay_Packers"] = 3400, ["WikiProject_Greenland"] = 3200, ["WikiProject_Guatemala"] = 5400, ["WikiProject_Guild_of_Copy_Editors"] = 12000, ["WikiProject_Guitarists"] = 4400, ["WikiProject_Gymnastics"] = 13000, ["WikiProject_Haiti"] = 6000, ["WikiProject_Hampshire"] = 4700, ["WikiProject_Handball"] = 16000, ["WikiProject_Hawaii"] = 10000, ["WikiProject_Health_and_fitness"] = 7100, ["WikiProject_Heraldry"] = 3400, ["WikiProject_Heraldry_and_vexillology"] = 18000, ["WikiProject_Hertfordshire"] = 3600, ["WikiProject_Higher_education"] = 94000, ["WikiProject_Higher_education/config"] = 94000, ["WikiProject_Highways"] = 16000, ["WikiProject_Highways/class"] = 16000, ["WikiProject_Hinduism"] = 11000, ["WikiProject_Hip-hop"] = 31000, ["WikiProject_Hip_hop"] = 20000, ["WikiProject_Historic_sites"] = 30000, ["WikiProject_History"] = 78000, ["WikiProject_History_of_Science"] = 6600, ["WikiProject_Holidays"] = 5500, ["WikiProject_Home_Living"] = 3700, ["WikiProject_Honduras"] = 3900, ["WikiProject_Hong_Kong"] = 26000, ["WikiProject_Horror"] = 19000, ["WikiProject_Horse_racing"] = 16000, ["WikiProject_Horticulture_and_Gardening"] = 5100, ["WikiProject_Hospitals"] = 13000, ["WikiProject_Hotels"] = 6200, ["WikiProject_Human_rights"] = 18000, ["WikiProject_Hungary"] = 35000, ["WikiProject_Ice_Hockey"] = 67000, ["WikiProject_Iceland"] = 12000, ["WikiProject_Illinois"] = 43000, ["WikiProject_Indexes"] = 2500, ["WikiProject_India"] = 309000, ["WikiProject_Indigenous_peoples_of_North_America"] = 20000, ["WikiProject_Indigenous_peoples_of_the_Americas"] = 5600, ["WikiProject_Indonesia"] = 38000, ["WikiProject_Industrial"] = 4600, ["WikiProject_Industrial_design"] = 3800, ["WikiProject_Industrial_tasks"] = 4600, ["WikiProject_Insects"] = 133000, ["WikiProject_International_relations"] = 95000, ["WikiProject_Internet"] = 10000, ["WikiProject_Internet_culture"] = 10000, ["WikiProject_Intertranswiki/OKA"] = 5500, ["WikiProject_Iran"] = 96000, ["WikiProject_Iraq"] = 13000, ["WikiProject_Ireland"] = 106000, ["WikiProject_Islam"] = 25000, ["WikiProject_Islands"] = 17000, ["WikiProject_Isle_of_Man"] = 3100, ["WikiProject_Israel"] = 36000, ["WikiProject_Italy"] = 131000, ["WikiProject_Japan"] = 148000, ["WikiProject_Jazz"] = 46000, ["WikiProject_Jewish_Women"] = 3600, ["WikiProject_Jewish_culture"] = 2200, ["WikiProject_Jewish_history"] = 13000, ["WikiProject_Jordan"] = 5400, ["WikiProject_Journalism"] = 51000, ["WikiProject_Judaism"] = 26000, ["WikiProject_Kansas"] = 16000, ["WikiProject_Kent"] = 5400, ["WikiProject_Kingdom_of_Naples"] = 2400, ["WikiProject_Korea"] = 68000, ["WikiProject_Kosovo"] = 5800, ["WikiProject_Kurdistan"] = 6700, ["WikiProject_Kuwait"] = 2800, ["WikiProject_Kyrgyzstan"] = 3400, ["WikiProject_LGBTQ+_studies"] = 44000, ["WikiProject_LGBT_studies"] = 23000, ["WikiProject_Lacrosse"] = 3800, ["WikiProject_Lakes"] = 22000, ["WikiProject_Lancashire_and_Cumbria"] = 9000, ["WikiProject_Languages"] = 25000, ["WikiProject_Latin"] = 2100, ["WikiProject_Latin_America"] = 3100, ["WikiProject_Latin_music"] = 20000, ["WikiProject_Latino_and_Hispanic_heritage"] = 16000, ["WikiProject_Latter_Day_Saint_movement"] = 5300, ["WikiProject_Latvia"] = 14000, ["WikiProject_Law"] = 92000, ["WikiProject_Law_Enforcement"] = 17000, ["WikiProject_Leaders_by_year"] = 2600, ["WikiProject_Lebanon"] = 11000, ["WikiProject_Lepidoptera"] = 128000, ["WikiProject_Libraries"] = 13000, ["WikiProject_Library_of_Congress"] = 2300, ["WikiProject_Lighthouses"] = 4000, ["WikiProject_Lincolnshire"] = 5100, ["WikiProject_Linguistics"] = 17000, ["WikiProject_Lists"] = 221000, ["WikiProject_Lists/class"] = 221000, ["WikiProject_Literature"] = 42000, ["WikiProject_Lithuania"] = 18000, ["WikiProject_London"] = 40000, ["WikiProject_London_Transport"] = 3300, ["WikiProject_Lower_Saxony"] = 2100, ["WikiProject_Lutheranism"] = 4100, ["WikiProject_Luxembourg"] = 7200, ["WikiProject_Macau"] = 2400, ["WikiProject_Magazines"] = 23000, ["WikiProject_Maine"] = 12000, ["WikiProject_Malaysia"] = 31000, ["WikiProject_Maldives"] = 3900, ["WikiProject_Malta"] = 6100, ["WikiProject_Mammals"] = 21000, ["WikiProject_Maps"] = 11000, ["WikiProject_Marine_life"] = 17000, ["WikiProject_Marketing_&_Advertising"] = 6800, ["WikiProject_Martial_arts"] = 40000, ["WikiProject_Maryland"] = 21000, ["WikiProject_Mathematics"] = 34000, ["WikiProject_Media"] = 25000, ["WikiProject_Media_franchises"] = 3300, ["WikiProject_Medicine"] = 79000, ["WikiProject_Melanesia"] = 9600, ["WikiProject_Merseyside"] = 4400, ["WikiProject_Mesoamerica"] = 3100, ["WikiProject_Metal"] = 28000, ["WikiProject_Metalworking"] = 2700, ["WikiProject_Mexico"] = 60000, ["WikiProject_Miami"] = 2900, ["WikiProject_Michigan"] = 33000, ["WikiProject_Microbiology"] = 23000, ["WikiProject_Micronesia"] = 9100, ["WikiProject_Microsoft"] = 2900, ["WikiProject_Microsoft_Windows"] = 2500, ["WikiProject_Middle_Ages"] = 33000, ["WikiProject_Military_history"] = 346000, ["WikiProject_Military_history/Checklist_categories"] = 163000, ["WikiProject_Military_history/Class"] = 346000, ["WikiProject_Military_history/Special_project_categories"] = 346000, ["WikiProject_Military_history/Special_project_phase"] = 346000, ["WikiProject_Military_history/Task_force_categories"] = 373000, ["WikiProject_Military_history/YesNo"] = 278000, ["WikiProject_Military_history/class"] = 346000, ["WikiProject_Mills"] = 2800, ["WikiProject_Mining"] = 9400, ["WikiProject_Minnesota"] = 26000, ["WikiProject_Missouri"] = 27000, ["WikiProject_Mixed_martial_arts"] = 7300, ["WikiProject_Moldova"] = 7400, ["WikiProject_Molecular_Biology"] = 40000, ["WikiProject_Mongols"] = 6700, ["WikiProject_Montana"] = 10000, ["WikiProject_Montenegro"] = 7200, ["WikiProject_Morocco"] = 11000, ["WikiProject_Motorcycle_racing"] = 7400, ["WikiProject_Motorcycling"] = 8500, ["WikiProject_Motorsport"] = 29000, ["WikiProject_Mountains"] = 39000, ["WikiProject_Multi-sport_events"] = 49000, ["WikiProject_Museums"] = 34000, ["WikiProject_Music/Music_genres_task_force"] = 6000, ["WikiProject_Music_theory"] = 2300, ["WikiProject_Musical_Instruments"] = 5800, ["WikiProject_Musical_Theatre"] = 8200, ["WikiProject_Myanmar"] = 13000, ["WikiProject_Mythology"] = 14000, ["WikiProject_NASCAR"] = 9100, ["WikiProject_National_Basketball_Association"] = 17000, ["WikiProject_National_Football_League"] = 54000, ["WikiProject_National_Register_of_Historic_Places"] = 96000, ["WikiProject_National_Register_of_Historic_Places/importance"] = 96000, ["WikiProject_Nepal"] = 21000, ["WikiProject_Netball"] = 2100, ["WikiProject_Netherlands"] = 63000, ["WikiProject_Neuroscience"] = 5600, ["WikiProject_Nevada"] = 9500, ["WikiProject_New_Jersey"] = 28000, ["WikiProject_New_York_(state)"] = 54000, ["WikiProject_New_York_City"] = 36000, ["WikiProject_New_Zealand"] = 84000, ["WikiProject_Newspapers"] = 19000, ["WikiProject_Nicaragua"] = 3400, ["WikiProject_Nigeria"] = 25000, ["WikiProject_Normandy"] = 4700, ["WikiProject_Norse_history_and_culture"] = 3700, ["WikiProject_North_America"] = 16000, ["WikiProject_North_America/importance"] = 16000, ["WikiProject_North_East_England"] = 6600, ["WikiProject_North_Macedonia"] = 8200, ["WikiProject_Northern_Ireland"] = 23000, ["WikiProject_Norway"] = 64000, ["WikiProject_Nottinghamshire"] = 3000, ["WikiProject_Novels"] = 95000, ["WikiProject_Numismatics"] = 8200, ["WikiProject_Nursing"] = 2400, ["WikiProject_Occult"] = 2800, ["WikiProject_Occupational_Safety_and_Health"] = 3400, ["WikiProject_Occupations"] = 5900, ["WikiProject_Oceania"] = 11000, ["WikiProject_Oceans"] = 3400, ["WikiProject_Ohio"] = 9700, ["WikiProject_Oklahoma"] = 16000, ["WikiProject_Olympics"] = 211000, ["WikiProject_Oman"] = 2400, ["WikiProject_Opera"] = 18000, ["WikiProject_Orders,_decorations,_and_medals"] = 7800, ["WikiProject_Oregon"] = 28000, ["WikiProject_Oregon/errors"] = 28000, ["WikiProject_Oregon_collab"] = 28000, ["WikiProject_Organizations"] = 62000, ["WikiProject_Organized_Labour"] = 14000, ["WikiProject_Overseas_France"] = 6300, ["WikiProject_Pakistan"] = 47000, ["WikiProject_Palaeontology"] = 37000, ["WikiProject_Palestine"] = 15000, ["WikiProject_Panama"] = 4800, ["WikiProject_Papua_New_Guinea"] = 6000, ["WikiProject_Paraguay"] = 4600, ["WikiProject_Paranormal"] = 2900, ["WikiProject_Pennsylvania"] = 55000, ["WikiProject_Peru"] = 18000, ["WikiProject_Pharmacology"] = 19000, ["WikiProject_Philadelphia"] = 12000, ["WikiProject_Philately"] = 5200, ["WikiProject_Philippines"] = 6400, ["WikiProject_Philosophy"] = 25000, ["WikiProject_Photography"] = 17000, ["WikiProject_Physics"] = 30000, ["WikiProject_Physiology"] = 4200, ["WikiProject_Pittsburgh"] = 6400, ["WikiProject_Plants"] = 158000, ["WikiProject_Podcasting"] = 2800, ["WikiProject_Poetry"] = 27000, ["WikiProject_Pokémon"] = 4000, ["WikiProject_Pokémon/class"] = 4000, ["WikiProject_Poland"] = 118000, ["WikiProject_Politics"] = 285000, ["WikiProject_Politics_of_the_United_Kingdom"] = 55000, ["WikiProject_Polynesia"] = 17000, ["WikiProject_Pop_music"] = 38000, ["WikiProject_Popular_culture"] = 4000, ["WikiProject_Pornography"] = 5200, ["WikiProject_Portals"] = 2500, ["WikiProject_Portals/class"] = 2500, ["WikiProject_Portals/importance"] = 2500, ["WikiProject_Portals/importancescale"] = 2500, ["WikiProject_Portugal"] = 34000, ["WikiProject_Post-hardcore"] = 4400, ["WikiProject_Primates"] = 2800, ["WikiProject_Pritzker-GLAM"] = 3000, ["WikiProject_Professional_sound_production"] = 2600, ["WikiProject_Professional_wrestling"] = 19000, ["WikiProject_Progressive_Rock"] = 4200, ["WikiProject_Protected_areas"] = 31000, ["WikiProject_Protista"] = 5300, ["WikiProject_Psychoactive_and_Recreational_Drugs"] = 2500, ["WikiProject_Psychology"] = 21000, ["WikiProject_Puerto_Rico"] = 16000, ["WikiProject_Punk_music"] = 8700, ["WikiProject_Qatar"] = 4800, ["WikiProject_R&B_and_Soul_Music"] = 20000, ["WikiProject_Radio"] = 15000, ["WikiProject_Radio_Stations"] = 43000, ["WikiProject_Record_Charts"] = 5500, ["WikiProject_Record_Labels"] = 15000, ["WikiProject_Record_Production"] = 7500, ["WikiProject_Redirect"] = 6600, ["WikiProject_Redirect/class"] = 6600, ["WikiProject_Referees"] = 4500, ["WikiProject_Reggae"] = 3300, ["WikiProject_Regional_and_national_music"] = 11000, ["WikiProject_Religion"] = 36000, ["WikiProject_Religious_Buildings,_Architecture_and_Monasticism"] = 2000, ["WikiProject_Religious_texts"] = 2600, ["WikiProject_Retailing"] = 5900, ["WikiProject_Retailing/importance"] = 5900, ["WikiProject_Rivers"] = 60000, ["WikiProject_Robotics"] = 3500, ["WikiProject_Rock_music"] = 34000, ["WikiProject_Rocketry"] = 2600, ["WikiProject_Rocketry/importance"] = 2600, ["WikiProject_Rocks_and_minerals"] = 3300, ["WikiProject_Rodents"] = 5400, ["WikiProject_Role-playing_games"] = 7600, ["WikiProject_Romance"] = 3400, ["WikiProject_Romania"] = 45000, ["WikiProject_Rome"] = 4200, ["WikiProject_Roots_music"] = 5900, ["WikiProject_Rowing"] = 14000, ["WikiProject_Royalty_and_Nobility"] = 7000, ["WikiProject_Rugby_league"] = 21000, ["WikiProject_Rugby_union"] = 42000, ["WikiProject_Running"] = 27000, ["WikiProject_Russia"] = 135000, ["WikiProject_Sailing"] = 14000, ["WikiProject_Saints"] = 6400, ["WikiProject_San_Diego"] = 3600, ["WikiProject_Saudi_Arabia"] = 10000, ["WikiProject_Schools"] = 89000, ["WikiProject_Science"] = 20000, ["WikiProject_Science_Fiction"] = 20000, ["WikiProject_Science_fiction"] = 2400, ["WikiProject_Scotland"] = 62000, ["WikiProject_Scottish_Islands"] = 3300, ["WikiProject_Scouting"] = 7900, ["WikiProject_Screenwriters"] = 2700, ["WikiProject_Sculpture"] = 17000, ["WikiProject_Serbia"] = 30000, ["WikiProject_Sexology_and_sexuality"] = 10000, ["WikiProject_Shakespeare"] = 2200, ["WikiProject_Ships"] = 91000, ["WikiProject_Shipwrecks"] = 8200, ["WikiProject_Shopping_Centers"] = 5900, ["WikiProject_Sicily"] = 4000, ["WikiProject_Singapore"] = 16000, ["WikiProject_Skepticism"] = 6200, ["WikiProject_Skiing_and_Snowboarding"] = 22000, ["WikiProject_Skyscrapers"] = 6300, ["WikiProject_Slovakia"] = 19000, ["WikiProject_Slovenia"] = 22000, ["WikiProject_Snooker"] = 3300, ["WikiProject_Soap_Operas"] = 22000, ["WikiProject_Socialism"] = 26000, ["WikiProject_Sociology"] = 51000, ["WikiProject_Softball"] = 5600, ["WikiProject_Software"] = 16000, ["WikiProject_Somalia"] = 3200, ["WikiProject_Somerset"] = 4900, ["WikiProject_Song_Contests"] = 9200, ["WikiProject_Songs"] = 237000, ["WikiProject_South_Africa"] = 50000, ["WikiProject_South_America"] = 37000, ["WikiProject_South_Dakota"] = 9300, ["WikiProject_Southeast_Asia"] = 16000, ["WikiProject_Soviet_Union"] = 28000, ["WikiProject_Spaceflight"] = 14000, ["WikiProject_Spain"] = 97000, ["WikiProject_Speed_Skating"] = 6100, ["WikiProject_Spiders"] = 17000, ["WikiProject_Sports"] = 180000, ["WikiProject_Sports_Car_Racing"] = 5400, ["WikiProject_Squash"] = 2800, ["WikiProject_Sri_Lanka"] = 31000, ["WikiProject_St._Louis"] = 3300, ["WikiProject_Star_Trek"] = 4200, ["WikiProject_Star_Wars"] = 6100, ["WikiProject_Statistics"] = 7400, ["WikiProject_Stub_sorting"] = 67000, ["WikiProject_Stub_sorting_category"] = 22000, ["WikiProject_Stub_sorting_category/styles.css"] = 22000, ["WikiProject_Surrey"] = 2800, ["WikiProject_Sussex"] = 4500, ["WikiProject_Sweden"] = 74000, ["WikiProject_Swimming"] = 40000, ["WikiProject_Switzerland"] = 50000, ["WikiProject_Syria"] = 14000, ["WikiProject_Systems"] = 4900, ["WikiProject_Table_tennis"] = 4700, ["WikiProject_Taiwan"] = 22000, ["WikiProject_Tajikistan"] = 2700, ["WikiProject_Tambayan_Philippines"] = 60000, ["WikiProject_Taxation"] = 2300, ["WikiProject_Technology"] = 19000, ["WikiProject_Telecommunications"] = 11000, ["WikiProject_Television"] = 325000, ["WikiProject_Television/config"] = 325000, ["WikiProject_Templates"] = 33000, ["WikiProject_Tennessee"] = 21000, ["WikiProject_Tennis"] = 63000, ["WikiProject_Textile_Arts"] = 2800, ["WikiProject_Textile_arts"] = 3700, ["WikiProject_Thailand"] = 28000, ["WikiProject_The_Beatles"] = 5100, ["WikiProject_The_Simpsons"] = 2300, ["WikiProject_Theatre"] = 41000, ["WikiProject_Theology"] = 2500, ["WikiProject_Tibet"] = 4100, ["WikiProject_Time"] = 18000, ["WikiProject_Timor-Leste"] = 2200, ["WikiProject_Toys"] = 4000, ["WikiProject_Trade"] = 3000, ["WikiProject_Trains"] = 153000, ["WikiProject_Trains/portalbox"] = 153000, ["WikiProject_Translation_studies"] = 2600, ["WikiProject_Transport"] = 34000, ["WikiProject_Travel_and_Tourism"] = 16000, ["WikiProject_Tree_of_Life"] = 10000, ["WikiProject_Trinidad_and_Tobago"] = 5100, ["WikiProject_Tunisia"] = 5700, ["WikiProject_Turkey"] = 68000, ["WikiProject_Turkmenistan"] = 2300, ["WikiProject_Turtles"] = 3700, ["WikiProject_Typography"] = 2900, ["WikiProject_U.S._Congress"] = 25000, ["WikiProject_U.S._Roads"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/StateName"] = 33000, ["WikiProject_U.S._Roads/articletest"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/cats"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/cats/core"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/cats/istemplate"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/class"] = 34000, ["WikiProject_U.S._Roads/overcat"] = 33000, ["WikiProject_U.S._Supreme_Court_cases"] = 6400, ["WikiProject_UK_Parliament_constituencies"] = 2300, ["WikiProject_UK_geography"] = 38000, ["WikiProject_Ukraine"] = 44000, ["WikiProject_Ukraine/class"] = 44000, ["WikiProject_Underwater_diving"] = 3900, ["WikiProject_United_Arab_Emirates"] = 8300, ["WikiProject_United_Kingdom"] = 96000, ["WikiProject_United_States"] = 970000, ["WikiProject_United_States_History"] = 5300, ["WikiProject_United_States_Territories"] = 8300, ["WikiProject_United_States_courts_and_judges"] = 13000, ["WikiProject_University_of_California"] = 3400, ["WikiProject_University_of_Cambridge"] = 2800, ["WikiProject_University_of_Florida"] = 2100, ["WikiProject_University_of_Oxford"] = 12000, ["WikiProject_University_of_Pennsylvania"] = 3100, ["WikiProject_Unreferenced_articles"] = 3000, ["WikiProject_Urban_studies_and_planning"] = 7100, ["WikiProject_Uruguay"] = 12000, ["WikiProject_Userboxes"] = 64000, ["WikiProject_Veganism_and_Vegetarianism"] = 3400, ["WikiProject_Venezuela"] = 14000, ["WikiProject_Veterinary_medicine"] = 2400, ["WikiProject_Video_Games"] = 2000, ["WikiProject_Video_games"] = 118000, ["WikiProject_Video_games/class"] = 118000, ["WikiProject_Video_games/importance"] = 118000, ["WikiProject_Vietnam"] = 20000, ["WikiProject_Villages"] = 13000, ["WikiProject_Virginia"] = 32000, ["WikiProject_Viruses"] = 7300, ["WikiProject_Visual_arts"] = 112000, ["WikiProject_Volcanoes"] = 7300, ["WikiProject_Volleyball"] = 20000, ["WikiProject_Wales"] = 35000, ["WikiProject_Warwickshire"] = 2700, ["WikiProject_Water"] = 2700, ["WikiProject_Water_sports"] = 16000, ["WikiProject_Weather"] = 17000, ["WikiProject_Websites"] = 5800, ["WikiProject_West_Midlands"] = 4700, ["WikiProject_Western_Asia"] = 11000, ["WikiProject_Westerns"] = 10000, ["WikiProject_Wiki_Loves_Women"] = 2100, ["WikiProject_Wikipedia_essays"] = 2700, ["WikiProject_Wikipedia_essays/importance"] = 2700, ["WikiProject_Wiltshire"] = 2800, ["WikiProject_Wisconsin"] = 32000, ["WikiProject_Women"] = 187000, ["WikiProject_Women's_Health"] = 3700, ["WikiProject_Women's_History"] = 93000, ["WikiProject_Women's_sport"] = 209000, ["WikiProject_Women_artists"] = 24000, ["WikiProject_Women_in_Business"] = 9600, ["WikiProject_Women_in_Music"] = 79000, ["WikiProject_Women_in_Red"] = 65000, ["WikiProject_Women_in_Religion"] = 9200, ["WikiProject_Women_scientists"] = 28000, ["WikiProject_Women_writers"] = 85000, ["WikiProject_World_Heritage_Sites"] = 2800, ["WikiProject_World_Rally"] = 2300, ["WikiProject_Writing_systems"] = 4700, ["WikiProject_Years"] = 733000, ["WikiProject_Yemen"] = 6500, ["WikiProject_Yorkshire"] = 29000, ["WikiProject_YouTube"] = 3400, ["WikiProject_Yugoslavia"] = 7400, ["WikiProject_Zimbabwe"] = 6100, ["WikiProject_Zoo"] = 3100, ["WikiProject_banner"] = 5900, ["WikiProject_banner_shell"] = 12000000, ["WikiProject_cleanup_list"] = 81000, ["WikiProject_cleanup_listing"] = 9700, ["WikiProject_cleanup_listing/styles.css"] = 9700, ["WikiProject_description_page"] = 2900, ["WikiProject_status"] = 2700, ["WikiProjectbasename"] = 2600, ["Wiki_Loves_Pride_talk"] = 4400, ["Wikibooks"] = 2600, ["Wikibreak"] = 2600, ["Wikicite"] = 2300, ["Wikidata"] = 466000, ["WikidataCheck"] = 36000, ["Wikidata_check"] = 549000, ["Wikidata_entity_link"] = 65000, ["Wikidata_image"] = 1060000, ["Wikidata_list"] = 4300, ["Wikidata_list_end"] = 4300, ["Wikidata_location"] = 3400, ["Wikidata_property_link"] = 2600, ["Wikidata_sitelink"] = 95000, ["Wikinews"] = 3300, ["Wikipedia's_sister_projects/styles.css"] = 6800, ["Wikipedia:Version_1.0_article_stats"] = 5100, ["Wikipedia_Embassy_link"] = 4400, ["Wikipedia_ads"] = 3800, ["Wikipedia_category"] = 18000, ["Wikipedia_help_pages"] = 2200, ["Wikipedia_languages/styles.css"] = 4600, ["Wikipedia_logs"] = 9300, ["Wikipedia_other"] = 13000, ["Wikipedia_policies_and_guidelines"] = 3800, ["Wikiquote"] = 44000, ["Wikiquote-inline"] = 3000, ["Wikiquote_inline"] = 3300, ["Wikisource"] = 20000, ["Wikisource-inline"] = 6300, ["Wikisource/Author"] = 5700, ["Wikisource/inner_core"] = 20000, ["Wikisource/outer_core"] = 20000, ["Wikisource_author-inline"] = 2000, ["Wikisource_inline"] = 6500, ["Wikispecies"] = 36000, ["Wikispecies-inline"] = 12000, ["Wikispecies_inline"] = 14000, ["Wikivoyage"] = 12000, ["Wikivoyage-inline"] = 2500, ["Wikivoyage_inline"] = 5700, ["Wikt"] = 11000, ["Wikt-lang"] = 4800, ["Wiktionary"] = 82000, ["Wiktionary-inline"] = 2600, ["Wiktionary_inline"] = 3400, ["Wiktionary_redirect"] = 2100, ["Wiktionary_redirect/styles.css"] = 2200, ["Win_draw_lose"] = 8200, ["Win_draw_lose_totals"] = 6500, ["Wink"] = 4500, ["Winners"] = 5300, ["Winning_percentage"] = 43000, ["Winpct"] = 8800, ["Women's_Tennis_Association_link"] = 3900, ["Won"] = 54000, ["Word_break"] = 2500, ["Workpage"] = 4700, ["Works_year_header"] = 4900, ["Works_year_header/helper"] = 4900, ["WorldFootball.net"] = 25000, ["World_Athletics"] = 14000, ["World_Rowing"] = 2700, ["World_Series_Year"] = 6800, ["World_Tennis_profile"] = 9300, ["World_topic"] = 2100, ["Worldfootball.net"] = 6300, ["Wrap"] = 60000, ["Wraplink"] = 3800, ["Writer_icon"] = 6300, ["Writer_icon2"] = 6300, ["WritingCredits"] = 4000, ["Wsy"] = 5900, ["Module:WDL"] = 15000, ["Module:WLink"] = 9200, ["Module:WPMILHIST_Infobox_style"] = 245000, ["Module:WPSHIPS_utilities"] = 103000, ["Module:WPSHIPS_utilities/data"] = 103000, ["Module:Wd"] = 1940000, ["Module:Wd/i18n"] = 1940000, ["Module:Weather_box"] = 32000, ["Module:Weather_box/colors"] = 32000, ["Module:Weather_box/row"] = 32000, ["Module:Webarchive"] = 693000, ["Module:Webarchive/data"] = 693000, ["Module:Wide_image"] = 11000, ["Module:Wide_image/styles.css"] = 11000, ["Module:WikiProject_banner"] = 12000000, ["Module:WikiProject_banner/auxiliary"] = 4780000, ["Module:WikiProject_banner/config"] = 12000000, ["Module:WikiProject_banner/styles.css"] = 12000000, ["Module:Wikidata"] = 212000, ["Module:WikidataCheck"] = 561000, ["Module:WikidataIB"] = 1830000, ["Module:WikidataIB/nolinks"] = 1830000, ["Module:WikidataIB/titleformats"] = 1830000, ["Module:WikidataIdentifiers"] = 2800, ["Module:Wikipedia_ads"] = 3800, ["Module:Wikipedia_ads/data"] = 4100, ["Module:Wikipedia_ads/list"] = 4100, ["Module:WikitextParser"] = 19000, ["Module:Wikitext_Parsing"] = 18900000, ["Module:Wikt-lang"] = 4800, ["Module:Wikt-lang/data"] = 4800, ["Module:Women_in_Red_event"] = 67000, ["Module:World_topic"] = 2100, ["Module:WritingCredits"] = 4000, } 797c6h0jmvuegnniymxg8hkvkbrn32q 0 139928 1378350 1365278 2026-08-04T18:30:31Z Krok6kola 50754 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Shiyok River.jpg]] → [[File:Shiyok River (Pakistan).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] 1378350 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Shyok-River.jpg|right|thumb| ಶ್ಯೋಕ್ ನದಿ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Maitreya_Buddha_-_Nubra.jpg|thumb|228x228px| 35 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಮೈತ್ರೇಯ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರತಿಮೆ. ಶ್ಯೋಕ್ ನದಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ.]] '''ಶ್ಯೋಕ್ ನದಿ''' (ಅಕ್ಷರಶಃ '''ಸಾವಿನ ನದಿ''<nowiki/>')<ref name="Kapadia1999">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pl5qHu_K45kC&pg=PA230|title=Across Peaks & Passes in Ladakh, Zanskar & East Karakoram|last=Harish Kapadia|publisher=Indus Publishing|year=1999|isbn=978-81-7387-100-9|page=230|quote=Shyok: river of death. (Sheo: death).}}</ref> [[ಸಿಂಧೂ ನದಿ|ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ]] ಒಂದು ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಲಡಾಖ್|ಉತ್ತರ ಲಡಾಖ್]] ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಿಲ್ಗಿಟ್-ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು {{Convert|550|km|abbr=on}} ಉದ್ದವಿದೆ. ಶ್ಯೋಕ್ ನದಿಯು [[ಸಿಯಾಚಿನ್|ಸಿಯಾಚಿನ್ ಹಿಮನದಿಯ]] ನಾಲಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ರೀಮೋ ಹಿಮನದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಶ್ಯೋಕ್ ನದಿಯ ಜೋಡಣೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದಾಗಿದೆ. ಇದು ರೀಮೋ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಂತರ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಗೊಂಗ್ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು, ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನುಬ್ರಾ ನದಿಯ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಶ್ಯೋಕ್ ಕಣಿವೆಯು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಯಗುಲುಂಗ್ ಬಳಿ ಕಿರಿದಾದ ಕಮರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮುನ್ನ ಬೋಗ್‍ಡಾಂಗ್, ತುರ್ತುಕ್ ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಕ್ಷಿ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/brunch-stories/turtuk-the-last-village-on-the-india-pak-border-is-where-the-clich-s-stop-and-fantasies-begin/article1-1344873.aspx|title=Turtuk, the village on the India-Pak border, is where the clichés stop and fantasies begin|archive-url=https://web.archive.org/web/20150515013648/http://www.hindustantimes.com/brunch-stories/turtuk-the-last-village-on-the-india-pak-border-is-where-the-clich-s-stop-and-fantasies-begin/article1-1344873.aspx|archive-date=15 May 2015}}</ref> ಶ್ಯೋಕ್ ಕಣಿವೆಯ ಮತ್ತೆ ಸಾಲ್ಟೋರೋ ನದಿಯ ಸಂಗಮದ ಹತ್ತಿರ ಘುರ್ಸೇ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಾರ್ಡು ಪಟ್ಟಣದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕೆರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ನದಿ ಸಿಂಧೂವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref>[http://wikimapia.org/3720519/Keris Aerial view of river junction]</ref><ref name="BennettJones">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Bu4yHImhtIYC&pg=PA306|title=Pakistan and the Karakoram Highway|last=Bennett-Jones|first=Owen|last2=Brown, Lindsay|last3=Mock, John|date=1 September 2004|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=978-0-86442-709-0|edition=6th Revised|series=Lonely Planet Regional Guides|page=306|access-date=2009-08-26}}</ref> == ಶ್ಯೋಕ್ ಕಣಿವೆ == ಶ್ಯೋಕ್ ಕಣಿವೆಯು ಲಡಾಖ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶ್ಯೋಕ್ ನದಿಯ ಕಣಿವೆ. ಈ ಕಣಿವೆಯು ನುಬ್ರಾ ಕಣಿವೆಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಲಡಾಖ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲೆ ಖಾರ್ದುಂಗ್ ಲಾ [[ಲೇಹ್|ಲೇಹ್‌ನ]] ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇದ್ದು ಶ್ಯೋಕ್ ಮತ್ತು ನುಬ್ರಾ ಕಣಿವೆಗಳ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಂತಿದೆ. [[ಸಿಯಾಚಿನ್|ಸಿಯಾಚಿನ್ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್]] ನಂತರದ ಕಣಿವೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:View of Saling Bridge over Shyok River, Khaplu.jpg|[[Khaplu Valley|ಖಾಪ್ಲು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ಯೋಕ್]] ಚಿತ್ರ:Shiyok River (Pakistan).jpg|ಖರ್ಫಾಕ್ ಮತ್ತು ಯುಗು ಚಿತ್ರ:Shoyok and Nubra Valley map.jpg|ರಸ್ತೆ ಸೂಚಕ ನಕ್ಷೆ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Sharad Singh Negi: ''Himalayan Rivers, Lakes, and Glaciers''. Indus Publishing 1991,   * H. N. Kaul: ''Rediscovery of Ladakh''. Indus Publishing 1998,  , p.&nbsp;30-31 ([https://books.google.com/books?id=mg8My6WaWRcC&pg=PA30&dq=shyok&lr=&as_brr=3 restricted online version (Google Books)]) == ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==  {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/542462/Shyok-River ''Shyok River''] at the [[ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ|Encyclopædia Britannica]] * [http://www.india9.com/i9show/Shyok-River-22248.htm Shyok River] * [http://www.thutong.doe.gov.za/ResourceFiles/EDN/webs/10131/ladak_60.htm Shyok]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  * [https://web.archive.org/web/20110904195852/http://shyok.org/ "Shyok Valley Project - An Experiment In Suof Jammu and Kashmir"] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ನದಿಗಳು]] tm2nwyllrgiffv3h5vp4gf2h5274rpw 10 147843 1378337 1246616 2025-12-06T17:31:39Z en>Sapphaline 0 also this 1378337 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ @media all and ( max-width: 720px ) { .multicol-float { float: none !important; width: auto !important; min-width: auto !important; } } .multicol-float { clear: none; float: left; } .multicol-float-clear { clear: both; } gj7s1kue8guowrs85ezvenzypg7cbiz 1378338 1378337 2026-08-04T15:27:24Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Col-float/styles.css]] 1378337 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ @media all and ( max-width: 720px ) { .multicol-float { float: none !important; width: auto !important; min-width: auto !important; } } .multicol-float { clear: none; float: left; } .multicol-float-clear { clear: both; } gj7s1kue8guowrs85ezvenzypg7cbiz 0 149580 1378328 1370852 2026-08-04T14:43:41Z A826 72368 1378328 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = ಕನ್ನನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | nickname = ಕೇರಳದ ಕಿರೀಟ | settlement_type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image = {{Photomontage | photo1a = Vpra floating park boat walking path.jpg | photo2a = Ptb kannur.jpg | photo2b = Muzhappilangad beach6.jpg | photo3a = St. Angelo Fort, Kannur.JPG | photo3b = Mappila bay.JPG | spacing = 1 | color_border = ಕಪ್ಪು | color = ಬಿಳಿ | size = 225 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />ವಯಲಾಪ್ರ ಸರೋವರ, [[ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಾಡ್ ಬೀಚ್]], [[ಮಾಪ್ಪಿಲಾ ಕೊಲ್ಲಿ]], [[ಸೇಂಟ್ ಏಂಜೆಲೋ ಕೋಟೆ]], [[ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]. }} | image_map = India Kerala Kannur district.svg | mapframe = yes | mapframe-point = none | map_caption = ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|11.8689|N|75.35546|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = {{seal|ಕೇರಳ}} | established_title = ಸ್ಥಾಪಿತ | established_date = 1957 | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = [[ಕಣ್ಣೂರು]] | parts_type = ಉಪವಿಭಾಗಗಳು | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು: 2 | 1 = [[ತಾಳಿಪರಂಬ]] | 2 = [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] }} {{Collapsible list | title = ತಾಲೂಕುಗಳು: 5 | 1 = [[ಕಣ್ಣೂರು ತಾಲೂಕು|ಕಣ್ಣೂರು]] | 2 = [[ಪಯ್ಯಾನೂರು ತಾಲೂಕು|ಪಯ್ಯಾನೂರು]] | 3 = [[ತಾಳಿಪರಂಬ ತಾಲೂಕು|ತಾಳಿಪರಂಬ]] | 4 = [[ಇರಿಟ್ಟಿ ತಾಲೂಕು|ಇರಿಟ್ಟಿ]] | 5 = [[ತಲಶ್ಶೇರಿ ತಾಲೂಕು|ತಲಶ್ಶೇರಿ]] }} | government_type = | governing_body = ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ | leader_title = ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವರು | leader_name = [[ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-govt-announces-ministers-in-charge-of-districts/article71044861.ece|title=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವರನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ|date=31 May 2026|via=www.thehindu.com}}</ref> | leader_title1 = ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್ | leader_name1 = ಅರುಣ್ ಕೆ ವಿಜಯನ್. IAS | leader_title2 = ನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಆಯುಕ್ತ | leader_title3 = ಗ್ರಾಮೀಣ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ | leader_name2 = R ಇಲಂಗೋ, IPS<ref>{{cite web |title=ಯಾರು ಯಾರು |url=https://kannur.keralapolice.gov.in/kannur-police/about-us/who-is-who |website=kannur.keralapolice.gov.in |access-date=21 February 2021 |archive-date=12 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112143557/https://kannur.keralapolice.gov.in/kannur-police/about-us/who-is-who |url-status=dead }}</ref> | leader_name3 = ನವನೀತ್ ಶರ್ಮಾ, IPS<ref>{{cite news |title=ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮರುಜೋಡಣೆ, S ಶ್ರೀಜಿತ್ ಕ್ರೈಮ್ ಬ್ರಾಂಚ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಲಿದ್ದಾರೆ |url=https://www.thenewsminute.com/article/major-reshuffle-top-posts-kerala-police-s-sreejith-be-crime-branch-chief-140635 |access-date=21 February 2021 |work=ದ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್ |date=1 January 2021 |language=en}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|5ನೇ]] | area_total_km2 = 2966 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2,615,266 | population_as_of = 2018 | population_rank = | population_density_km2 = 882 | population_demonym = [[wikt:Kannurian|ಕಣ್ಣೂರಿಯನ್]] | population_footnotes = <ref name="knrdemo_2018">{{Cite book|title=ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ವರದಿ – 2018|publisher=ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ|year=2020|location=ತಿರುವನಂತಪುರಂ|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|archive-date=2 November 2021|access-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL-KNR]], IN-KL | registration_plate = *KL-13 ಕಣ್ಣೂರು *KL-58 ತಲಶ್ಶೇರಿ *KL-59 ತಾಳಿಪರಂಬ *KL-78 ಇರಿಟ್ಟಿ *KL-86 ಪಯ್ಯಾನೂರು | custom_label_sec1 = [[ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ|ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ]] | custom_data_sec1 = 1090 [[ಪುರುಷ|♂]]/[[ಸ್ತ್ರೀ|♀]] | custom_label2_sec1 = ಸಾಕ್ಷರತೆ | custom_data2_sec1 = 95.10% | custom_label_sec1 = ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ {{nobold|(2005)}} | custom_data_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.783<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=ಕೇರಳ &#124; UNDP ಭಾರತದಲ್ಲಿ|website=UNDP}}</ref> ({{color|Green| ಉತ್ತಮ}})}} | website = {{URL|https://kannur.nic.in}} | footnotes = }} '''ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ''' ({{IPA|ml|kɐɳ.ɳuːr|pron|Kannur_R1.ogg}}) [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ 14 [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕಣ್ಣೂರು]] ನಗರವು ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಹೆಸರು, ಕನ್ನನೋರ್, ಇದು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಹೆಸರು "ಕಣ್ಣೂರು"ನ ಇಂಗ್ಲೀಷೀಕೃತ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ [[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ([[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ]]) ಗಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ]] ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ವಿದೆ. [[ಪೈತಲ್ಮಲ]] ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ (1,372ಮೀ). ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]] [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 1957 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ಕಣ್ಣೂರು ನಗರಸಭೆ]] ರಾಜ್ಯದ ಆರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್]] ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಗಿದೆ. [[ಎಳಿಮಲ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೌಕಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last1=ರೇ |first1=ಕಲ್ಯಾಣ್ |title=ನೌಕಾ-ತರಬೇತಿ ಅಕಾಡೆಮಿ-ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ವಿಸ್ತರಣೆ |url=https://www.deccanherald.com/content/627521/navy-training-academy-proposed-expansion.html |access-date=24 March 2022 |work=ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ |date=11 August 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೌಕಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಉದ್ಘಾಟನೆ |url=http://www.arabnews.com/node/319812 |access-date=24 March 2022 |work=ಅರಬ್ ನ್ಯೂಸ್ |date=10 January 2009}}</ref> [[ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಾಡ್ ಬೀಚ್]] ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಡ್ರೈವ್-ಇನ್ ಬೀಚ್ ಆಗಿದ್ದು, BBC ಆಟೋಸ್ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ 6 ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಬೀಚ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/autos/story/20160617-the-worlds-best-beaches-for-driving|title=ಡ್ರೈವಿಂಗ್ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೀಚ್ಗಳು|last=ಗಿಬ್ಸನ್|first=ಡೇವಿಡ್ ಕೆ|access-date=26 June 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=ಹರಿಗೋವಿಂದ್ |title=ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಾಡ್ BBC ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/240616/muzhappilangad-wins-bbc-favour.html |access-date=24 March 2022 |work=ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ |date=24 June 2016 }}</ref> ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೆಲವು ಕೋಟೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೇಂಟ್ ಏಂಜೆಲೋ ಕೋಟೆ]], ಮತ್ತು [[ಟೆಲ್ಲಿಚೇರಿ ಕೋಟೆ]] ಸೇರಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಪಟ್ಟಣವು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ತಲಶ್ಶೇರಿ ಮೆಣಸಿನ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು [[ಕೇರಳ]]ದ ಆರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಣ್ಣೂರು 1,640,986 ರ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ನಂತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://urbanindia.nic.in/theministry/subordinateoff/tcpo/pop_name/ANNEX-CONCEPTS_DEFINITIONS.pdf |title=ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ - 2001 |access-date=24 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128022116/http://www.urbanindia.nic.in/theministry/subordinateoff/tcpo/pop_name/ANNEX-CONCEPTS_DEFINITIONS.pdf |archive-date=28 November 2010 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://dic.kerala.gov.in/web/distknr.php|title=ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ದಾಖಲೆ|access-date=26 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725013220/http://www.dic.kerala.gov.in/web/distknr.php|archive-date=25 July 2014|url-status=dead}}</ref> ಇದು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಮದ್ರಾಸ್]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ==ಸ್ಥಾಪನೆ== 1956 ರಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಯ ನಂತರ, ಹಿಂದಿನ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು: ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]. 1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರಂದು, ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ [[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ 1984 ರಲ್ಲಿ, [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಹೊಸದುರ್ಗ್]] ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ==ಇತಿಹಾಸ== {{Main|ಕಣ್ಣೂರು ಇತಿಹಾಸ}} {{See also|ಮುಷಿಕ ವಂಶ|ಕೊಲತ್ತುನಾಡು}} [[File:Kannur Lighthouse.jpg|left|thumbnail|[[ಕಣ್ಣೂರು ಲೈಟ್ಹೌಸ್]]]] [[File:Nalanda complex.jpg|left|thumbnail|[[ಎಳಿಮಲ (ಬೆಟ್ಟ, ಕಣ್ಣೂರು)|ಎಳಿಮಲ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]]] ===ಪ್ರಾಕ್-ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗ=== ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಾನವ]] ವಾಸದ ಆರಂಭಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ಕಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಶಿಲಾ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. [[ತಾಳಿಪರಂಬ]]-[[ಕಣ್ಣೂರು]]-[[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಪ್ರದೇಶವು ಕಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು, [[ಡಾಲ್ಮೆನ್]]ಗಳು, ಸಮಾಧಿ ವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು [[ಮೆನ್ಹಿರ್]]ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ [[ಮಹಾಶಿಲಾ]] ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಕಣ್ಣೂರು [[ಸಂಗಮ್ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ (1ನೇ–5ನೇ ಶತಮಾನ ಕ್ರಿ.ಶ.) [[ಎಳಿಮಲ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಸನವಾಗಿತ್ತು. ''[[ಪೆರಿಪ್ಲಸ್ ಆಫ್ ದ ಎರಿತ್ರಿಯನ್ ಸೀ]]''ನಲ್ಲಿ [[ಮುಜಿರಿಸ್]]ನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಬಂದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂದರು ''ನೌರಾ''ವನ್ನು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Ente_Kannur">{{cite book|author=ಮೇನನ್, A. ಶ್ರೀಧರ |title=ಕೇರಳ ಇತಿಹಾಸದ ಸಮೀಕ್ಷೆ|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}</ref> [[ಎಳಿಮಲ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಎರಡು ''ನಾಡು''ಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು - ಕರಾವಳಿ ''ಪೂಳಿನಾಡು'' ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ಪೂರ್ವ ''ಕರ್ಕನಾಡು''. [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ''ಪೂಳಿನಾಡು'' [[ಮಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಡುವಿನ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="Census_Handbook">{{Cite book|title=ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ, ಕಾಸರಗೋಡು (2011)|publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ|location=ತಿರುವನಂತಪುರಂ|pages=9|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf}}</ref> ''ಕರ್ಕನಾಡು'' [[ವಯನಾಡ್]]-[[ಗುದಲೂರು, ನೀಲಗಿರಿ|ಗುದಲೂರು]] ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಕೊಡಗು]] (ಕೂರ್ಗ್) ನ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="wnd">{{cite book | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ – ವಯನಾಡ್ (ಭಾಗ-ಬಿ) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3203_PART_B_WAYANAD.pdf }}</ref> [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಗಮ್ ಕೃತಿಗಳ]] ಪ್ರಕಾರ, [[ಎಳಿಮಲ]] ರಾಜವಂಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಡಳಿತಗಾರ ನನ್ನನ್, ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಚೇರ ವಂಶ|ಚೇರರು]] ವಿರುದ್ಧ ಸೋತಾಗ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮರಣದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು [[ವಯನಾಡ್]] ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="wnd"/> ===ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗ=== ಎಳಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ [[ಮುಷಿಕ ವಂಶ]]ದಿಂದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ತುಳುನಾಡು]]ನಿಂದ [[ತುಳುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ವಲಸೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿರಬಹುದು. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಅಥುಲ]] ಬರೆದ ''[[ಮುಷಿಕ-ವಂಶ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯ''ವು ಆ ಹಂತದವರೆಗಿನ [[ಮುಷಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮುಷಿಕ ರಾಜಮನೆತನ]]ದ ದಾಖಲಿತ ಭೂತಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref name="Kola Swaroopam"/> ಭಾರತೀಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[A. ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್|ಅಯಿನಪಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್]] ಅವರು [[ತುಳುನಾಡು]]ನ [[ಬಂಟ್ (ಸಮುದಾಯ)|ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯ]]ದ ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧೋಚಿತ ಕುಲವನ್ನು ''ಕೋಲ ಬಾರಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೊಲತ್ತುನಾಡಿನ ಕೊಲತ್ತಿರಿ ರಾಜನು ಈ ಕುಲದ ವಂಶಸ್ಥನಾಗಿದ್ದನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="Aiyappan">{{cite book |last1=ಅಯಿನಪಲ್ಲಿ |first1=ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ |title=ಕೇರಳದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ |date=1982 |publisher=ಪ್ರಕಟಣಾ ವಿಭಾಗ, [[ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |page=162 |url=https://books.google.com/books?id=SXFuAAAAMAAJ |access-date=27 July 2018 |quote=ತುಳುನಾಡಿನ ಬಂಟರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧೋಚಿತ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಕೋಲ ಬಾರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೋಲ ರಾಜವಂಶವು ತುಳುನಾಡಿನ ಕೋಲ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವುದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ.}}</ref> ಕೊಲತ್ತುನಾಡು ([[ಕಣ್ಣೂರು]]) ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ]] ([[ಮಂಗಳೂರು]]) ಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಕೊರಪುಳ]] ([[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]]) ವರೆಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಡಗು]] ಬೆಟ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]ದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Kola Swaroopam">{{cite book |last1=ಶ್ರೀಧರ ಮೇನನ್ |first1=A. |title=''ಕೇರಳ ಚರಿತ್ರಂ'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=ಕೊಟ್ಟಾಯಂ |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |page=175 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=19 July 2020}}</ref> 1075 ಕ್ರಿ.ಶ.ದ ಹಳೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಶಾಸನವನ್ನು ([[ರಾಮಂತಲಿ ಶಾಸನಗಳು]]), [[ಮಂಗಳೂರು]]ನ [[ಅಳುಪ ವಂಶ]]ದ ಆಡಳಿತಗಾರ ರಾಜ ಕುಂದ ಅಳುಪನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಬಳಿಯ [[ಎಳಿಮಲ]]ದಲ್ಲಿ ([[ಮುಷಿಕ ವಂಶ]]ದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ) ಕಾಣಬಹುದು.<ref>ನಾರಾಯಣನ್, M. G. S. ''ಕೇರಳದ ಪೆರುಮಾಳ್ಗಳು.'' ತ್ರಿಶೂರ್ (ಕೇರಳ): ಕಾಸ್ಮೊಬುಕ್ಸ್, 2013. 483.</ref> [[ಕಣ್ಣೂರು]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮಾದಾಯಿ ಪಲ್ಲಿ|ಮಾದಾಯಿ ಮಸೀದಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ತಾಮ್ರದ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲಿನ [[ಅರೇಬಿಕ್]] ಶಾಸನವು ಅದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವರ್ಷವನ್ನು 1124 ಕ್ರಿ.ಶ. ಎಂದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Madayi">{{cite book | author = ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಇನ್ನೆಸ್ | year=1908 | title= ಮದ್ರಾಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಸ್ ಮಲಬಾರ್ (ಸಂಪುಟ-I) | publisher=ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ |pages=423–424 | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }}</ref> ಅವರ ಪ್ರಯಾಣ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ (''[[ಇಲ್ ಮಿಲಿಯೋನ್]]''), [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೊಲೊ]] 1290ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಭೇಟಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಸಂದರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಿಕ [[ಫಾಕ್ಸಿಯಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ಯಾಂಜಿಯರ್ಸ್]]ನ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಇಬ್ನ್ ಬತೂತಾ]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ===ಕೊನೆಯ ಮಧ್ಯಯುಗ=== [[File:Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg|thumbnail|1804 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮಾತ್ರ ನಗರಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ]] ಕ್ರಿ.ಶ. 16ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ, [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಪಟ್ಟಣವು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನಲ್ಲಿ ''ಕನ್ಹಿರಕೋಡ್'' (ಬಹುಶಃ, 'ಕನ್ಹಿರ ಮರಗಳ ನಾಡು' ಎಂಬ ಅರ್ಥದಿಂದ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Kanhirakode">{{cite book | author = S. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ನೈನಾರ್ | year=1942 | title= ತುಹ್ಫತ್-ಅಲ್-ಮುಜಾಹಿದಿನ್: ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೃತಿ | publisher=ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }}</ref> [[ಕುಂಬಳ]]ದ ''ಮೈಪಾಡಿ ಅರಮನೆ''ಯಿಂದ [[ಪಯಸ್ವಿನಿ|ಚಂದ್ರಗಿರಿ ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ]] (ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಮಂಜೇಶ್ವರ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ತಾಲೂಕುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ) ನಡುವಿನ ದಕ್ಷಿಣ [[ತುಳುನಾಡು]] ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಿದ [[ಕುಂಬಳ]] ರಾಜವಂಶವು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಕನ್ನಡ|ಕರ್ನಾಟಕ]] ವಿಜಯಗಳ ಮೊದಲು [[ಕೊಲತ್ತುನಾಡು]]ಕ್ಕೆ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite book | author = M. ವಿಜಯಾನುನ್ನಿ | title= 1981 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5757/1/51134_1981_KAS.pdf }}</ref> ಕುಂಬಳ ರಾಜವಂಶವು [[ಮಲಯಾಳಿ]] [[ನಾಯರ್]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ತುಳುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಮಿಶ್ರ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="askh">{{cite book |last1=ಶ್ರೀಧರ ಮೇನನ್ |first1=A. |title=''ಕೇರಳ ಚರಿತ್ರಂ'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |location=ಕೊಟ್ಟಾಯಂ |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=19 July 2020}}</ref> ಅವರು ಕೇರಳದ [[ಚೇರಮನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ಳ ದಂತಕಥೆ|ಚೇರಮನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ಳ]]ರಿಂದ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref name="askh"/> [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಕಾನನ್-ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್]] ಕುಂಬಳ ರಾಜವಂಶದ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ [[ಮಲಯಾಳಿ]] ರಾಜರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೂ ಕುಂಬಳವು [[ತುಳುನಾಡು]]ನ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="askh"/> ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಇತರ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜರಂತೆ, ಪ್ರಬಲ ಕೊಲತ್ತು ರಾಜನು ನಂತರ [[ಜಾಮೋರಿನ್]]ನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು. ಕೊನೆಯ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲತ್ತುನಾಡು]] ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಕಡತನಾಡು]] ([[ವಡಕರ]]), [[ಧರ್ಮಡೋಂ|ರಂಡತರ]] ಅಥವಾ ಪೊಯನಾಡ್ ([[ಧರ್ಮಡೋಂ]]), [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ([[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]), [[ನಿಲೇಶ್ವರಂ]], ಇರುವಾಳಿನಾಡು ([[ಪನೂರು (ಪುರಸಭೆ)|ಪನೂರು]], [[ಕುರುಂಬ್ರನಾಡ್]] ಇತ್ಯಾದಿ) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ 10 ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref name="DhTlc">{{Cite book|title=ಮಲಬಾರ್ ಕೈಪಿಡಿ (ಸಂಪುಟ-I)|last=ಲೋಗನ್|first=ವಿಲಿಯಮ್|publisher=ಏಷ್ಯನ್ ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್|year=2010|isbn=9788120604476|location=ನವ ದೆಹಲಿ|pages=631–666}}</ref> [[ಕೊಲತ್ತಿರಿ]] ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ನಿಲೇಶ್ವರಂ]] ರಾಜವಂಶವು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೊಲತ್ತುನಾಡು ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್]]ನ [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತು.<ref name="Neeleswaram fete">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/neeleswaram-fete-to-showcase-its-heritage/article2645520.ece | title=ನಿಲೇಶ್ವರಂ ಉತ್ಸವವು ಅದರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಿದೆ | author=ದ ಹಿಂದೂ ಸ್ಟಾಫ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್ | website=ದ ಹಿಂದೂ | date=21 November 2011 | access-date=24 November 2016 }}</ref> [[File:Minister Kuruppu's Arabic letter to da Gama (1524).jpg|left|thumb|[[ಕೊಲತ್ತಿರಿ|ಕೊಲತ್ತಿರಿ ರಾಜ]]ನ ಮಂತ್ರಿ ಕುರುಪ್ಪು ಅವರ [[ವಾಸ್ಕೋ ಡಿ ಗಾಮಾ]]ಗೆ ಬರೆದ [[ಅರೇಬಿಕ್]] ಪತ್ರ (1524)|235x235px]] ===ವಸಾಹತು ಯುಗ=== ಕಣ್ಣೂರು 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪರ್ಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಅರೇಬಿಯಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಬಂದರು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸೇರುವ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವಿತೀಯ ಬಂದರುಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Malekandathil">''ದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಓಷನ್ ಅಂಡ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬ್ರಿಜ್ಹೆಡ್ಸ್ 1500–1800''. ಪ್ರೊ. K. S. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಗೌರವಾರ್ಥ ಸಂಪುಟ (2001). ಸಂಪಾದಕರು: ಪಿಯಸ್ ಮಾಲೆಕಂಡತಿಲ್ ಮತ್ತು T. ಜಮಾಲ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್. ಫಂಡಕೋನ್ ಒರಿಯೆಂಟ್. MESHAR (ಕೇರಳ) ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ</ref> ಕಣ್ಣೂರು 1887 ರವರೆಗೆ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ನಗರವಾದ [[ಟೆಲ್ಲಿಚೇರಿ]] ಯೊಂದಿಗೆ, ಇದು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಬಾಂಬೆ]] ಮತ್ತು [[ಕರಾಚಿ]] ನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]]ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಕೊನೆಯ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೂರು ನಗರ ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ದ್ವೀಪಗಳ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>ಲೋಗನ್, ವಿಲಿಯಮ್ (2006). ಮಲಬಾರ್ ಕೈಪಿಡಿ, ಮಾತೃಭೂಮಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್. {{ISBN|978-81-8264-046-7}}</ref> ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು [[ಶೋಧನೆಯ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕಪ್ಪಾಡ್]] [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]]ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ [[ಯುರೋಪ್]] ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆದರು.<ref>DC Books, ಕೊಟ್ಟಾಯಂ (2007), A. ಶ್ರೀಧರ ಮೇನನ್, ಕೇರಳ ಇತಿಹಾಸದ ಸಮೀಕ್ಷೆ</ref> [[ಕಣ್ಣೂರು]]ನ [[ಸೇಂಟ್ ಏಂಜೆಲೋ ಕೋಟೆ]]ಯನ್ನು 1505 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವೈಸ್ರಾಯ್ ಡೊಮ್ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಡಿ ಅಲ್ಮೇಡಾ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಡಚ್ಚರು 1663 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಾಲೆಂಡಿಯಾ, ಜೀಲ್ಯಾಂಡಿಯಾ, ಮತ್ತು ಫ್ರೀಸ್ಲ್ಯಾಂಡಿಯಾ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಇವು ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಮೂಲ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಂತರ ಕೆಡವಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ದೋಣಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ರಿಜ್ಕ್ಸ್ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಡಚ್ಚರು 1772 ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು [[ಅರಕ್ಕಲ್]]ನ ರಾಜ [[ಅಲಿ ರಾಜ]]ರಿಗೆ ಮಾರಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು 1790 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[ಕಣ್ಣೂರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ|ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು]] ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣೂರು ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣದ ಏಕೈಕ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಗಿತ್ತು – [[ಅರಕ್ಕಲ್]] – ಇದು ಕಣ್ಣೂರು ನಗರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ದ್ವೀಪಗಳನ್ನೂ ಆಳಿತು.<ref name=anathapuri>{{Cite web|url=http://www.ananthapuri.com/kerala-history.asp?page=muslim|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605222957/http://ananthapuri.com/kerala-history.asp?page=muslim|url-status=dead|title=ಅರಕ್ಕಲ್ ರಾಜಮನೆತನ|archive-date=5 June 2012}}</ref> [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಚಿರಕ್ಕಲ್ ರಾಜ|ಚಿರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಕಣ್ಣೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಎರಡು ಸಾಮಂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಬಳಿಯ [[ಧರ್ಮಡೋಂ]] ದ್ವೀಪವು, [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಯೊಂದಿಗೆ, 1734 ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಕೊನೆಯ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ [[ಕೊಲತ್ತಿರಿ|''ಕೊಲತ್ತು ರಾಜರು'']], [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|''ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ರಾಜರು'']], ''[[ಮನ್ನನಾರ್]]''<ref>{{cite book|last=P.J ರಾಜೇಂದ್ರನ್|title=ಕ್ಷೇತ್ರವಿಜ್ಞಾನಕೋಶಂ|year=2000|publisher= D.C.Books publishing, Google books|page=103|isbn=9788126402540}}</ref> ಮತ್ತು [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|'' ಅರಕ್ಕಲ್ ಬೀಬಿ'']] ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು [[ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವಿಕೆ]]ಯ ನಂತರ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಸಾಹತು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Eng_cession">{{cite book | author = ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಇನ್ನೆಸ್ | year=1908 | title= ಮದ್ರಾಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಸ್ ಮಲಬಾರ್ (ಸಂಪುಟ-I) |page=451 | publisher=ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }}</ref><ref name="DhTlc"/> 1761 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]]ಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ವಸಾಹತುವನ್ನು [[ಕಡತನಾಡು]]ನ ಆಡಳಿತಗಾರನಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Mahé"/> ಬ್ರಿಟಿಷರು 1763 ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]]ಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು.<ref name="Mahé"/> 1779 ರಲ್ಲಿ, ಆಂಗ್ಲೋ-ಫ್ರೆಂಚ್ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚರು [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]]ಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="Mahé"/> 1783 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]]ಯನ್ನು 1785 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Mahé">{{cite web|url=http://mahe.gov.in/mws/leftmenupages/history.html|title=ಮಾಹೆಯ ಇತಿಹಾಸ|access-date=19 April 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230232052/http://mahe.gov.in/mws/leftmenupages/history.html|archive-date=30 December 2013}}</ref> [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣೂರು [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]]ಯ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]-[[ವಯನಾಡ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ|ಕೇರಳ ವರ್ಮ ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="Ente_Kannur"/> [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ 1865 ರ ಮದ್ರಾಸ್ ಕಾಯ್ದೆ 10 (1850 ರ ಪಟ್ಟಣ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಪ್ರಕಾರ 1 ನವೆಂಬರ್ 1866 ರಂದು ರಚಿಸಲಾಯಿತು,<ref name="Ref1">{{cite web |url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |title=ಕೇಂದ್ರ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದ ಪಟ್ಟಿ (17-10-2014 ರವರೆಗೆ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ) |website=Lawmin.nic.in |access-date=7 August 2016 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=dead }}</ref><ref name="c1881">{{cite book |last1=ಲೆವಿಸ್ ಮೆಕೈವರ್ |first1=G. ಸ್ಟೋಕ್ಸ್ |title=1881 ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಜನಗಣತಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು |date=1883 |publisher=E.Keys at the Government Press |location=ಮದ್ರಾಸ್ |page=444 |edition=(ಸಂಪುಟ II) |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |access-date=5 December 2020}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book |last1=ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ |first1=ಮದ್ರಾಸ್ (ಭಾರತ |title=ಮದ್ರಾಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಸ್, ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುಬಂಧ. |date=1915 |publisher=ದ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್, ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೆಸ್ |location=ಮದ್ರಾಸ್ |page=20 |edition=ಸಂಪುಟ 2 |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |access-date=2 December 2020 |language=en}}</ref><ref name="frowde">{{cite book |last1=ಹೆನ್ರಿ ಫ್ರೌಡ್, M.A. |first1=ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ |title=ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ |date=1908–1909 |publisher=ಕ್ಲಾರೆಂಡನ್ ಪ್ರೆಸ್ |location=ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ |edition=ಹೊಸ |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |access-date=2 December 2020}}</ref> [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], ಮತ್ತು [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] ಪುರಸಭೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಆಧುನಿಕ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ==ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ== {{Main|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಾಗಗಳು}} [[File:Local Self Governance in Kannur District.svg|400px|thumbnail|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] {| cellpadding="2" cellspacing="0" border="1" align="right" style="background-color:#FFFFFF; border-collapse: collapse; border: 2px #DEE8F1 solid" |- |style="background-color:#A1C2CF; color:#FFFFFF "|{{center|'''ಪುರಸಭೆಗಳು'''}} {| cellpadding="2" cellspacing="0" border="1" style="background-color:#FFFFFF; border-collapse: collapse; border:2px #DEE8F1 solid" |{{center|[[ಅಂತೂರ್]]}} |---- |{{center|[[ಇರಿಟ್ಟಿ]]}} |---- |{{center|[[ಕುತುಪರಂಬ]]}} |---- |{{center|[[ಮಟ್ಟಾನೂರು]]}} |---- |{{center|[[ಪನೂರು]]}} |---- |{{center|[[ಪಯ್ಯಾನೂರು]]}} |---- |{{center|[[ಶ್ರೀಕಂಡಪುರಂ]]}} |---- |{{center|[[ತಾಳಿಪರಂಬ]]}} |---- |{{center|[[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]}}<ref name="Kannur_municipalities">{{cite web|title=ಕಣ್ಣೂರಿನ ಪುರಸಭೆಗಳು|url= https://kannur.nic.in/muncipalities/|website= ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್}}</ref> |} |} ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಎರಡು ಆದಾಯ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ - ತಾಳಿಪರಂಬ ಮತ್ತು ತಲಶ್ಶೇರಿ.<ref name="Kannur_revenue_divisions">{{cite web|title=ಕಣ್ಣೂರಿನ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು|url= https://kannur.nic.in/subdivision-blocks/|website= ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್}}</ref> ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತದ ಸಲುವಾಗಿ, 71 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳನ್ನು 11 ಬ್ಲಾಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Kannur_panchayats">{{cite web|title=ಕಣ್ಣೂರಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತ|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|publisher= ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಕೇರಳ}}</ref> ನಗರ ಆಡಳಿತದ ಸಲುವಾಗಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ನಗರಸಭೆ]] ಮತ್ತು 9 ಪುರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಿವೆ.<ref name="Kannur_municipalities"/> [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೂರಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, 11 ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ, [[ಕಾಸರಗೋಡು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು]], [[ಕಣ್ಣೂರು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಣ್ಣೂರು]], ಮತ್ತು [[ವಟಕರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಟಕರ]].<ref>{{cite web |title=ಕಣ್ಣೂರಿನ ನಿಯಮಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |website=ceo.kerala.gov.in |access-date=31 May 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423160037/http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |url-status=dead }}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು 132 ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ 5 ಉಪಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url = https://kannur.nic.in/village-panchayats/ |website = ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್ |title = ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು }}</ref> === ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಾಗಗಳು === ==== ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ==== {{transcluded section|source=16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ}} <!-- ಇದು ಪುಟವನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಕಾಮೆಂಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ {{#section:16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|MLA Header}} {{#section:16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ}} --> ==== ಸಂಸತ್ತು ==== {| align="left" class="toccolours" cellspacing="1" cellpadding="1" style="margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%" |- |- bgcolor="#cccccc" valign="top" !ಸಂಸದೀಯ <br />ಕ್ಷೇತ್ರ !ರಾಜಕೀಯ <br />ಪಕ್ಷ !ರಾಜಕೀಯ <br />ಮೈತ್ರಿ !ನಿರ್ವಾಚಿತ <br />ಪ್ರತಿನಿಧಿ |- | [[ಕಾಸರಗೋಡು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}};"|[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|<span style="color:white;">INC</span>]] | {{legend2|{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} | [[ರಾಜ್ಮೋಹನ್ ಉನ್ನಿತಾನ್]] |- | [[ಕಣ್ಣೂರು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಣ್ಣೂರು]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}};"|[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|<span style="color:white;">INC</span>]] | {{legend2|{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} | [[K. ಸುಧಾಕರನ್]] |- | [[ವಟಕರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಟಕರ]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}};"|[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|<span style="color:white;">INC</span>]] | {{legend2|{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} | [[ಶಾಫಿ ಪರಂಬಿಲ್]] |} {{Clear}} ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== [[File:Mattul Kannur.jpg|left|thumbnail|[[ಮಟ್ಟೂಲ್]] ದೋಣಿ]] [[File:Subdistricts of Kannur.png|thumbnail|ಕಣ್ಣೂರಿನ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[File:Payyambalam Beach Back Water.jpg|left|thumbnail|ಪಯ್ಯಂಬಲಂ ಬೀಚ್]] [[File:Estuary of River Anjarakkandy.jpg|thumb|[[ಅಂಜರಕ್ಕಂಡಿ ನದಿ]]ಯ ಅಳಿವೆ]] {{historical populations|11=1901|12=5,29,623|13=1911|14=5,65,261|15=1921|16=5,78,680|17=1931|18=6,62,715|19=1941|20=7,43,322|21=1951|22=9,04,470|23=1961|24=11,77,948|25=1971|26=15,52,809|27=1981|28=19,30,726|29=1991|30=22,51,727|31=2001|32=24,08,956|33=2011|34=25,23,003|35=2018|36=26,15,266|percentages=pagr|footnote=ಮೂಲ:<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html|title=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್ : ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ, ಭಾರತ|website=www.censusindia.gov.in}}</ref>|align=center}} 2018 ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು 2,615,266 [[ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="knrdemo_2018"/> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|882|PD/sqkm|PD/sqmi}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=districtcensus>{{cite web |title=ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ: ಕಣ್ಣೂರು |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/648/download/2240/DH_2011_3202_PART_A_DCHB_KANNUR.pdf |website=[[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> 2001–2011 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ]] 4.84% ಆಗಿತ್ತು.<ref name=districtcensus/> 2011 ರ [[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 170 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|640]] ರಲ್ಲಿ).<ref name=districtcensus/> ಕಣ್ಣೂರು ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1133 [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು|ಮಹಿಳೆಯರ]] [[ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref name=districtcensus/> ಇದು ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು, ಮತ್ತು 95.10% [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ|ಸಾಕ್ಷರತಾ]] ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.30% ಮತ್ತು 1.64% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name=districtcensus/> [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 98.88% ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]], [[ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]]ವನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="languages">{{Cite web |title=ಟೇಬಲ್ C-16 ಮಾತೃಭಾಷೆಯಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಕೇರಳ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು 2,412,365 (2001 ಜನಗಣತಿ) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 2001 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ 2011 ರಲ್ಲಿ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]], [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಂತರ 4 ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು.<ref name="Indian Census">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/ |title=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್ : ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ, ಭಾರತ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070514045222/http://www.censusindia.gov.in/ |archive-date=14 May 2007 }}</ref> ಸುಮಾರು 50.35% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,640,986. ಇದು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ನಂತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |title=ಜನಗಣತಿ GIS ಭಾರತ |access-date=27 August 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111052456/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |archive-date=11 January 2010 }}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ 45 ಪಟ್ಟಣಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿದೆ, ಇದು 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯು [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶೂರ್]] 135 ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು 67 ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=ನಗರೀಕರಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |access-date=12 March 2022}}</ref> ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಒಂದು ನಗರಸಭೆ [[ಕಣ್ಣೂರು]], ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]], [[ಪಯ್ಯಾನೂರು]], [[ತಾಳಿಪರಂಬ]], [[ಕುತುಪರಂಬ]] ಮತ್ತು [[ಮಟ್ಟಾನೂರು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಅಂಚರಕ್ಕಂಡಿ]], [[ಅಝಿಕೋಡ್ ಉತ್ತರ]], [[ಅಝಿಕೋಡ್ ದಕ್ಷಿಣ]], [[ಚಾಲ, ಕಣ್ಣೂರು|ಚಾಲ]], [[ಚೇಲೋರ]], [[ಚೇರುಕುನ್ನು]], [[ಚೇರುತಾಝಂ]], [[ಚಿರಕ್ಕಲ್, ಕಣ್ಣೂರು|ಚಿರಕ್ಕಲ್]], [[ಚೊಕ್ಕಲಿ]], [[ಧರ್ಮಡೋಂ]], [[ಎಲಯಾವೂರ್]], [[ಎರನ್ಹೋಲಿ]], [[ಇರಿವೇರಿ]], [[ಕಡಚಿರ]], [[ಕದಿರೂರ್]], [[ಕಳ್ಳಿಯಾಸ್ಸೇರಿ]], [[ಕನ್ಹಿರೋಡ್]], [[ಕಣ್ಣಾಡಿಪರಂಬ]], [[ಕಣ್ಣಾಪುರಂ]], [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ-ಮಲಬಾರ್]], [[ಮಯ್ಯಿಲ್]], [[ಮಾವಿಲಾಯಿ]], [[ಮುಂಡೇರಿ (ಕಣ್ಣೂರು)|ಮುಂಡೇರಿ]], [[ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಾಡ್]], [[ನಾರತ್]], [[ನ್ಯೂ ಮಾಹೆ]], [[ಪಡುವಿಲಾಯಿ]], [[ಪಳ್ಳಿಕ್ಕುನ್ನು]], [[ಪನ್ನಿಯನ್ನೂರು]], [[ಪನೂರು]], [[ಪಪ್ಪಿನಿಸ್ಸೇರಿ]], [[ಪತಿರಿಯಾಡ್]], [[ಪತ್ತಿಯೋಂ]], [[ಇರಿಟ್ಟಿ]], [[ಪೆರಳಸ್ಸೇರಿ]], [[ಪೆರಿಂಗತೂರು]], [[ಪಿನರಾಯಿ]], [[ಪುಳತಿ]], [[ಥೊಟ್ಟಾಡ]], [[ವಲಪಟ್ಟಣಂ]], [[ವರಾಂ]] ಸೇರಿದಂತೆ 60 ಇವೆ.<ref name="Indian Census"/> ===ಧರ್ಮ=== {{bar box |title = ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾ |float=left |bars= {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|59.83}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|29.43}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|dodgerblue|10.41}} {{bar percent|ಇತರೆ ಅಥವಾ ಹೇಳದಿರುವುದು|black|0.33}} }} [[File:Parassini.jpg|thumb|[[ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯ|ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯ]]]] [[File:Salafi Mosque, Vellur (4601238430).jpg|thumb|[[ಪಯ್ಯಾನೂರು]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ''ಮಸ್ಜಿದ್'']] [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ವು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುಮತ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 59.83% ರಷ್ಟಿದೆ. ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಕ್ರಮವಾಗಿ 29.43% ಮತ್ತು 10.41% ರಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=ಟೇಬಲ್ C-01: ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಕೇರಳ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೈಸ್ತರು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಮಲಬಾರ್ ವಲಸೆ|ಮಲಬಾರ್ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ]] ಕ್ರೈಸ್ತರ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಮಲಬಾರ್ ವಲಸೆ. [http://www.kottayamad.org/malabar_migration.htm "ಮಲಬಾರ್ ವಲಸೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721075644/http://www.kottayamad.org/malabar_migration.htm |date=21 July 2011}}, '' '',</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== [[File:Kannur University.JPG|thumbnail|[[ಕಣ್ಣೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]|left]] * [[ಸರ್ಕಾರಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಕಣ್ಣೂರು]] * [[ಸರ್ಕಾರಿ ಬ್ರೆನ್ನನ್ ಕಾಲೇಜು, ತಲಶ್ಶೇರಿ]] * [[S. N. ಕಾಲೇಜು, ಕಣ್ಣೂರು]] {{Further|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಾಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[ಕೇರಳ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ]], [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೇಂದ್ರವು [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಜಾನಪದ ಕಲೆ|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು]] ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು [[ಚಿರಕ್ಕಲ್, ಕಣ್ಣೂರು]]ನಲ್ಲಿದೆ.<ref name='kfa'>{{Cite web |title=ಕೇರಳ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಬಗ್ಗೆ |url=https://keralafolklore.org/en/about.html |access-date=12 November 2020 |website=KFA |archive-date=24 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424070701/http://keralafolklore.org/en/about.html |url-status=live }}</ref><ref name="kc">{{Cite web |title=ಕೇರಳ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ |url=http://www.keralaculture.org/kerala-folklore-academy/9 |access-date=12 November 2020 |website=[[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ (ಕೇರಳ)]] |archive-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117133022/http://www.keralaculture.org/kerala-folklore-academy/9 |url-status=live }}</ref> ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರಿಗೆ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಫೆಲೋಶಿಪ್ಗಳು ತಲಾ {{INR}}15000 ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಜಾನಪದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ''ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''ಯು {{INR}}7500 ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ''ಗುರುಪೂಜ'' ಮತ್ತು ''ಯುವಪ್ರತಿಭಾ'' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು ತಲಾ {{INR}}5000 ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |last=P. |first=ಸುಧಾಕರನ್ |date=29 September 2018 |title=ಕೇರಳ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್ಗಳು, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಘೋಷಣೆ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-folklore-akademi-fellowships-awards-announced/articleshow/66003983.cms |access-date=12 November 2020 |website=[[ದ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112201128/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-folklore-akademi-fellowships-awards-announced/articleshow/66003983.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 July 2017 |title=ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಘೋಷಣೆ |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/folklore-akademi-awards-announced/article19242266.ece |access-date=12 November 2020 |website=[[ದ ಹಿಂದೂ]] |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112205013/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/folklore-akademi-awards-announced/article19242266.ece |url-status=live }}</ref> ===ತೆಯ್ಯಂ=== {{main|ತೆಯ್ಯಂ}} [[File:Theyyam of Kerala 3.jpg|thumb|ಕೇರಳದ ತೆಯ್ಯಂ]] [[File:Puliyoor Kali Theyyam at Mathamangalam.jpg|thumb|ಮಠಮಂಗಲಂನಲ್ಲಿ ಪುಳಿಯೂರ್ ಕಾಳಿ ತೆಯ್ಯಂ]] ತೆಯ್ಯಂ ಕೇರಳದ ಕಣ್ಣೂರು-ಕಾಸರಗೋಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಚರಣಾ ನೃತ್ಯ ಆರಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ನಂಬೂದಿರಿ|ನಂಬೂದಿರಿ]] ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಾತಿ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಳ ಜಾತಿಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತೆಯ್ಯಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book |title=ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ: ಪ್ರೊಫೆಸರ್ A. ಶ್ರೀಧರ ಮೇನನ್ ಅಭಿನಂದನಾ ಸಂಪುಟ |editor-first=K. K. |editor-last=ಕುಸುಮನ್ |publisher=ಮಿತ್ತಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ |year=1990 |page=130 |chapter=ತೆಯ್ಯಂ – ಕೇರಳದ ಒಂದು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಆಚರಣಾ ನೃತ್ಯ |first=K. K. N. |last=ಕುರುಪ್ |isbn=9788170992141 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=z4JqgSUSXDsC&pg=PA130}}</ref> ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, [[ದೇವಕೂತು]] ತೆಯ್ಯಂ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ. ದೇವಕೂತು ಮಹಿಳೆಯರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಏಕೈಕ ತೆಯ್ಯಂ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಥೆಕ್ಕುಂಬಾಡ್ ಕುಲೋಂ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/This-year-Devakoothu-gets-a-new-face/articleshow/17735370.cms|title=ದೇವಕೂತು: ಈ ವರ್ಷ, ದೇವಕೂತು ಹೊಸ ಮುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ |website=ದ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ}}</ref> [[ವೆಟ್ಟಕ್ಕೋರುಮಕ್ಕನ್]], [[ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ತೆಯ್ಯಂ]], [[ಮುಚಿಲೋಟ್ ಭಗವತಿ]] ಮತ್ತು [[ಮುತ್ತಪ್ಪನ್|ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ 456 ವಿಧದ ತೆಯ್ಯಂಗಳಿವೆ.<ref name="auto">{{cite web|title=ತೆಯ್ಯಂಗಳ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು|url=https://www.keralatourism.org/bekal/theyyam-various-types.php|access-date=2 March 2019}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕಳ್ಳಿಯಾಸ್ಸೇರಿ]]ಯ ಚಾಂತಪ್ಪುರದಲ್ಲಿ ತೆಯ್ಯಂ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|title=ಕಣ್ಣೂರು: ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತೆಯ್ಯಂ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/290819/kannur-sophisticated-theyyam-museum-coming-up.html|access-date=4 March 2020}}</ref> ===ಕಣ್ಣೂರು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ=== {{See also|ತಲಶ್ಶೇರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ}} ಕಣ್ಣೂರು ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ ಬಿರಿಯಾನಿ]]ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು [[ಹಲ್ವಾ#ಭಾರತ|ಹಲುವಾ]]ಕ್ಕೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್#ಭಾರತ|ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್]], ಇವುಗಳನ್ನು ಗರಿಗರಿಯಾದ ಮತ್ತು ತೆಳುವಾದ ಹೋಳುಗಳಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಗಳು (ಸೀಗಡಿ, ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್, ಕೊಳೆಗ) ಸೇರಿವೆ. ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಸದ್ಯ]] ಸೇರಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಕೇರಳ]], [[ಇರಾನಿನ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಪರ್ಷಿಯನ್]], [[ಯೆಮೆನಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಯೆಮೆನಿ]] ಮತ್ತು [[ಅರಬ್]] ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="MC">{{Cite news|title=ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|last=ಸಬ್ನಾನಿ|first=ಧಾರಾ ವೋರಾ|date=14 June 2019|access-date=26 January 2021|work=ದ ಹಿಂದೂ}}</ref> ಈ ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂಗಮವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಾದ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref name="MC"/> ''ಕಲ್ಲುಮ್ಮಕ್ಕಾಯ'' ([[ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್]]) [[ಮೇಲೋಗರ]], ''ಇರಚಿ ಪುಟ್ಟು'' (''ಇರಚಿ'' ಎಂದರೆ ಮಾಂಸ), ''ಪರೊಟ್ಟಾಗಳು'' (ಮೃದುವಾದ ಚಪಾತಿ),<ref name="MC"/> ''[[ಪತಿರಿ]]'' (ಒಂದು ವಿಧದ ಅಕ್ಕಿ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್)<ref name="MC"/> ಮತ್ತು ''[[ತುಪ್ಪ]]'' ಅನ್ನ ಇತರ ವಿಶೇಷತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಸಾಲೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಳಕೆಯು ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಮುದ್ರೆಯಾಗಿದೆ—[[ಕರಿಮೆಣಸು]], [[ಏಲಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಲವಂಗ]]ವನ್ನು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ''ಕುಳಿ ಮಂದಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಿರಿಯಾನಿಯ ಕೇರಳ ಆವೃತ್ತಿಯು ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಯೆಮೆನ್]]ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ತಲಶ್ಶೇರಿ ಬಿರಿಯಾನಿ|ತಲಶ್ಶೇರಿ ''ಬಿರಿಯಾನಿ'']], ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ''ಬಿರಿಯಾನಿ''<ref>{{Cite web|date=23 June 2017|title=ತಲಶ್ಶೇರಿ ಚಿಕನ್ ಬಿರಿಯಾನಿ|url=https://www.thetakeiteasychef.com/thalassery-chicken-biriyani-recipe|access-date=13 May 2021|website=ದ ಟೇಕ್ ಇಟ್ ಈಸಿ ಚೆಫ್|language=en-GB}}</ref> ನಂತಹ ವಿವಿಧ ಬಿರಿಯಾನಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="MC"/> ತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಉನ್ನಕಾಯ|ಉನ್ನಕ್ಕಾಯ]]'' (ಕಡಲೆಕಾಯಿ, [[ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದ ಬೇಯಿಸಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ರಸವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಕರಿದುದು),<ref name="MC_2">{{Cite news|title=ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಅಪರಿಮಿತ ರುಚಿಗಳು|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|last=ಕುರಿಯನ್|first=ಶಿಜೋ|date=2 July 2014|access-date=26 January 2021|work=ದ ಹಿಂದೂ}}</ref> ''[[ಪಝಂ ಪೊರಿ|ಪಝಂ ನಿರಚತು]]'' ([[ತೆಂಗಿನ]] ತುರಿ, [[ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು]] ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು),<ref name="MC_2"/> [[ಮೊಟ್ಟೆ|ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ]] ತಯಾರಿಸಿದ ''[[ಫಿಯೋಸ್ ಡಿ ಓವೋಸ್|ಮುತ್ತಮಾಲ]]'',<ref name="MC"/> ''[[ಚಟ್ಟಿ ಪತಿರಿ]]'', ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ, ಪದರಗಳಿಂದ ಬೇಯಿಸಿದ ''ಚಪಾತಿ'' ಯಂತೆ, ಶ್ರೀಮಂತ ತುಂಬುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ''ಅರಿಕ್ಕಡುಕ್ಕ'',<ref>{{Cite web|date=30 June 2020|title=ಅರಿಕ್ಕಡುಕ್ಕ – ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ತುಂಬಿದ ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್|url=https://www.facesplacesandplates.com/arikkadukka-spicy-stuffed-mussels/|access-date=13 May 2021|website=ಮುಖಗಳು ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ತಟ್ಟೆಗಳು|language=en-US}}</ref> ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೇರಿವೆ.<ref name="MC"/> {{Multiple image |align= ಕೇಂದ್ರ |direction = ಸಮತಲ |width= 150 |header_background = |footer_background = |image1 = Pathiri.jpg |caption1 = ''[[ಪತಿರಿ]]'', [[ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು|ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ]] ತಯಾರಿಸಿದ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್, ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪಾಹಾರ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ |image2 = KallummakkayaNirachath.jpg |caption2 = ''ಕಲ್ಲುಮ್ಮಕ್ಕಾಯ ನಿರಚತು'' ಅಥವಾ ''ಅರಿಕ್ಕಡುಕ್ಕ'' (ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್) |image3 = Chicken Biriyani with Raita.jpg |caption3 = ''[[ರೈತ]]'' ನೊಂದಿಗೆ ತಲಶ್ಶೇರಿ ''ಬಿರಿಯಾನಿ'' |image4 = Calicut Halwa.jpg |caption4 = [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ವಾಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ |image5 = Chatti pathiri.JPG |caption5 = [[ಚಟ್ಟಿ ಪತಿರಿ]]ಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್]] ಮದುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಗತ ಪಾರ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.}} ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== {{Main|ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು}} [[File:Madayi para in feb.JPG|thumb|ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಾದಾಯಿ]] ಬಂಡೆ]] ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಟ್ಯಾಗ್ಗಳು== ===ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ=== [[ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ|ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಮೋತಿರಂ]], GI-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವು, ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ನಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪಯ್ಯಾನೂರಿನ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ [[ಪಿತೃಪಕ್ಷ|ಪಿತೃ ಬಲಿ]] ಆಚರಣೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ ದರ್ಭಾ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಈಗ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಪವಿತ್ರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://oaklores.com/2024/09/27/payyanur-pavithra-mothiram-a-timeless-ornament-made-a-with-divine-touch/|title=ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಮೋತಿರಂ- ದೈವಿಕ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಲಾತೀತ ಆಭರಣ}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/shopping-options/shop-payyannur-pavithra-mothiram-kerala/1/ |title=ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಮೋತಿರಂ |website=keralatourism.org}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/payyannur-pavithra-mothiram-in-a-geographical-indication-tag-ownership-tussle/articleshow/40549595.cms |title=ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಮೋತಿರಂ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಜಗಳದಲ್ಲಿ |work=[[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]}}</ref> ===ಕನ್ನನೋರ್ ಮನೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು=== ಕನ್ನನೋರ್ ಮನೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು GI-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪರದೆಗಳು, ಲಿನೆನ್ಗಳು, ಅಪ್ಹೋಲ್ಸ್ಟರಿ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪರಿಕರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಫ್ಲೈ ಶಟಲ್ ಮಗ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/cannanore-home-furnishings |title=ಮಲಬಾರ್ನ ದಾರಗಳು: ಕನ್ನನೋರ್ ಮನೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು |website=www.incredibleindia.gov.in}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/photo-gallery/cannanore-home-furnishings/2774/ |title=ಕನ್ನನೋರ್ ಮನೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು |website=www.keralatourism.org}}</ref> ===ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು=== [[ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು|ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು]] ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು]] ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು ಚೆನ್ನೈನ GI ನೋಂದಣಿಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಟ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಅದರ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಸರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ತಳಿ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಇದನ್ನು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 'ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾಂಗ', 'ಕಣ್ಣಾಪುರಂ ಮಾಂಗ', 'ಕುಂಜಿಮಂಗಲಂ ಮಾಂಗ' ಮತ್ತು 'ವಡಕ್ಕುಂಭಗಂ ಮಾಂಗ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |title=ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು ಮತ್ತು ಎಡಯೂರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ GI ಟ್ಯಾಗ್ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ |work=[[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/edayur-chilli-and-kuttiattoor-mango-gets-gi-tag/article36790519.ece |title=ಎಡಯೂರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು G.I. ಟ್ಯಾಗ್ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ |work=[[ದ ಹಿಂದೂ]]}}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== <!---♦♦♦♦ ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಯಾರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬೇಡಿ, ಅವರು ಲೇಖನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ + ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ♦♦♦♦---> <!---♦♦♦♦ ದಯವಿಟ್ಟು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊನೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ♦♦♦♦---> {{div col|colwidth=30em}} * [[ಇ. ಅಹಮದ್]] – ಮಾಜಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು, * [[ಸಲೀಮ್ ಅಹಮದ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಅಯತನ್ ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಾಳ್]] – ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವೈದ್ಯರು * [[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಾಳ್]] – ಸಸ್ಯ ತಡೆ * [[ಸುಕುಮಾರ್ ಅಳಿಕೋಡ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಸಿ. ವಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಅಜಿತ್ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – Rediff.com ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ CEO * [[ಎನ್. ಇ. ಬಾಲರಾಮ್]] – [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು * [[ಜಾನ್ ಬ್ರಿಟಾಸ್]] – ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಕೈರಳಿ ಟಿವಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ದೀಪಕ್ ದೇವ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಎಂ. ವಿ. ದೇವನ್]] – ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ಶಿಲ್ಪಿ, ಬರಹಗಾರ, ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ವಾಗ್ಮಿ * [[ಜಿಮ್ಮಿ ಜಾರ್ಜ್]] – ವಾಲಿಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ * [[ಎ. ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ, [[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)]] ದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕ * [[ಅಯತನ್ ಗೋಪಾಲನ್]] – ವೈದ್ಯರು, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಲೋಕೋಪಕಾರಿ * [[ಗೀತಾ ಗೋಪಿನಾಥ್]] – ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿಯ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥ * [[ಟಿ. ಗೋವಿಂದನ್]] – ಮಾಜಿ ಸಂಸದ * [[ಇಫ್ತಿ]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಇ. P. ಜಯರಾಜನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವರು * [[ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ * [[ಶನ್ನಾ ಕಾಸಿಂ]] – ನಟಿ * [[ಸಂತೋಷ್ ಕೀಝತ್ತೂರ್]] – ನಟ * [[ಶಜಿತ್ ಕೊಯೇರಿ]] – ಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸಕ * [[ಪಿ. ಸಂತೋಷ್ ಕುಮಾರ್]] - ಸಂಸದ. ಎಐವೈಎಫ್ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ * [[ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್]] – ನಟ * [[ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಸಿ. ಕೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್]] – ಮೊದಲ ಮಲೆಯಾಳಿ ಒಲಿಂಪಿಯನ್ * [[ಶೃತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] – ನಟಿ * [[ತಿಂತು ಲುಕಾ]] – ಅಥ್ಲೀಟ್ * [[ವಿ. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಮೇನನ್]] – ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ, ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಕೆ. ಯು. ಮೋಹನನ್]] - ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಮಾಲವಿಕಾ ಮೋಹನನ್]] – ನಟಿ * [[ಗೀತು ಮೋಹನ್ದಾಸ್]] – ನಟಿ * [[ಮಮ್ತಾ ಮೋಹನ್ದಾಸ್]] – ನಟಿ * [[ವಿ. ಮುರಳೀಧರನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇಂದ್ರ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು * [[ಸಿ. ಪಿ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಲೀಲಾ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಬೇಜಾಯ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] - ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ * [[ಕೆ. P. P. ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ * [[ಎಂ. ಎನ್. ನಂಬಿಯಾರ್]] – ನಟ * [[ಪಾರ್ವತಿ ನಂಬಿಯಾರ್]] – ನಟಿ * [[ಕೈತಪ್ರಂ ದಾಮೋದರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ಗೀತರಚನೆಕಾರ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಟ, ಗಾಯಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]ದ ಪ್ರದರ್ಶಕ * [[ಉಣ್ಣಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ನಟ * [[ಮಧುಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ್]] – ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ರಮೇಶ್ ನಾರಾಯಣ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಇ. ಕೆ. ನಾಯನಾರ್]] – [[ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]]ಯಾಗಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮಾಜಿ * [[ಟಿ. ಪದ್ಮನಾಭನ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ದೀಪಕ್ ಪರಂಬೋಲ್]] – ನಟ * [[ಸಾಯನೋರ ಫಿಲಿಪ್]]- ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕಿ * [[ಎನ್. ಪ್ರಭಾಕರನ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಅಳಿಕೋಡನ್ ರಾಘವನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಕೆ. ರಾಘವನ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಎಂ. ವಿ. ರಾಘವನ್]] – ಮಾಜಿ ಸಚಿವ * [[ಶಾನ್ ರಹಮಾನ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ]] – ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಪಳಸ್ಸಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಗಾರ * [[ಅನಸ್ವರ ರಾಜನ್]] – ನಟಿ * [[ಆತ್ಮಿಯಾ ರಾಜನ್]] – ನಟಿ * [[ಕಣ್ಣೂರು ರಾಜನ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಟಿ. ವಿ. ರಾಜೇಶ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಕಡನ್ನಪಲ್ಲಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] – ಕೇರಳದ ಬಂದರು ಸಚಿವರು * [[ಮೂರ್ಕೋತ್ ರಾಮುನ್ನಿ]] – ಹೋರಾಟಗಾರ ಪೈಲಟ್ * [[ನೇಹಾ ರತ್ನಾಕರನ್]] – ನಟಿ * [[ಬೈಜು ರವೀಂದ್ರನ್]] – ಉದ್ಯಮಿ, ಬೈಜುಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಶ್ರೀಜಾ ರವಿ]] – ಧ್ವನಿ-ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದೆ * [[ಸಹಲ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್]] – ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ * [[ಸಂಜಯನ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಮಟ್ಟಾನೂರು ಶಂಕರನ್ಕುಟ್ಟಿ]] – ತಾಳವಾದ್ಯ ವಾದಕ * [[ಸನೂಪ್ ಸಂತೋಷ್]] – ನಟ * [[ಸನೂಶ]] – ನಟಿ * [[ಎ. ಕೆ. ಸಸೀಂದ್ರನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಸಾರಿಗೆ ಸಚಿವರು * [[ಮಾಫಿಯಾ ಶಶಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, ಸ್ಟಂಟ್ಮ್ಯಾನ್ * [[ವಿ. P. ಸತ್ಯನ್]] – ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ * [[ರೋಶನ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಕೆ. ಕೆ. ಶೈಲಜ]] – ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವರು * [[ಶುಶಿನ್ ಶ್ಯಾಮ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಪಿ. ಕೆ. ಶ್ರೀಮತಿ]] – ಸಂಸದ * [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] – ನಟ * [[ಧ್ಯಾನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] – ನಟ * [[ವಿನೀತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] – ನಟ, ಗಾಯಕ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕೆ. ಸುಧಾಕರನ್]] – ಸಂಸದ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ (ಕೆಪಿಸಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಾಯಕ) * [[ಅಟ್ಟಿಯೇಲ ಶ್ರೀಧರನ್] – ನಿಘಂಟುಕಾರ * [[ಸಮ್ವೃತ ಸುನಿಲ್]] – ನಟಿ * [[ನಿವೇದ ಥಾಮಸ್]] – ನಟಿ * [[ಅಶೀಶ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ]] – ನಟ * [[ಪಿನರಾಯಿ ವಿಜಯನ್]] – ಮಾಜಿ ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] * [[ನಿಖಿಲಾ ವಿಮಲ್]] – ನಟಿ * [[ವಿನೀತ್]] – ನಟ * [[ಸಿ. ಕೆ. ವಿನೀತ್]] – ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ * [[ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್]] – ನಟಿ (ಮೂಲತಃ [[ತ್ರಿಶೂರ್]]ನವರು, ಅವರ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು) {{div col end}} <!---♦♦♦♦ ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಯಾರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬೇಡಿ, ಅವರು ಲೇಖನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ + ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ♦♦♦♦---> <!---♦♦♦♦ ದಯವಿಟ್ಟು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊನೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ♦♦♦♦---> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{cmn| * [[ಚಕ್ಕರಕ್ಕಲ್]] * [[ಚೆಪ್ಪನೂಲ್]] * [[ಕೈಥೇರಿ]]<ref>{{Cite web |title=ಕೈಥೇರಿ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ನಕ್ಷೆ, ಎತ್ತರ, ಭೂಪ್ರದೇಶ |url=https://en-gb.topographic-map.com/map-4p2hgp/Kaitheri/ |access-date=2023-06-07 |website=ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ನಕ್ಷೆಗಳು |language=en}}</ref> * [[ಕನಾಯಿ]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ಪೂರ್ವ]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ಉತ್ತರ]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ದಕ್ಷಿಣ]] * [[ಕುಣಿಯನ್ ನದಿ]] * [[ಮಾತಿಪರಂಬ]] * [[ಮುಝಪ್ಪಲ]] * [[ಒನಕ್ಕುನ್ನು]] * [[ಪದಪೆಂಗಡ್]] * [[ಪಡಿಯೊಟ್ಚಲ್]] * [[ಪೆರುಮನ್ನು]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] * [[ವೇಲಿಮನಂ]] }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== * ''ಮನೋರಮಾ ಇಯರ್ಬುಕ್ 1995'' (ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿ) {{ISSN|0970-9096}}. * ''ಮನೋರಮಾ ಇಯರ್ಬುಕ್ 2003'' (ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆವೃತ್ತಿ) {{ISBN|81-900461-8-7}}. * {{Citation | author = S. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ನೈನಾರ್ | year=1942 | title= ತುಹ್ಫತ್-ಅಲ್-ಮುಜಾಹಿದಿನ್: ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೃತಿ | publisher=ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} * {{Citation | author = ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರ | year=1953 | title= 1951 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = M. K. ದೇವಸ್ಸಿ | year=1965 | title= 1961 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕನ್ನನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ, ಮಿನಿಕಾಯ್, ಮತ್ತು ಅಮಿಂದಿವಿ ದ್ವೀಪಗಳ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5668/1/22055_1961_CAN.pdf }} * {{Citation | author = K. ನಾರಾಯಣನ್ | year=1973 | title= 1971 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕನ್ನನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-A&B) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5695/1/25255_1971_CAN.pdf }} * {{Citation | author = K. ನಾರಾಯಣನ್ | year=1973 | title= 1971 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕನ್ನನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-C) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5711/1/28874_1971_CAN.pdf }} * {{Citation | author = M. ವಿಜಯಾನುನ್ನಿ | year=1983 | title= 1981 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕನ್ನನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-A&B) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5747/1/27978_1981_CAN.pdf }} * {{Citation | author = N. M. ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ | year=1993 | title= 1991 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-A&B) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5781/1/51559_1991_KAN.pdf }} * {{Citation | author = ಶೀಲಾ ಥಾಮಸ್ | year=2003 | title= 2001 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-A&B) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5807/1/37438_2001_KAN.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ – ಕಣ್ಣೂರು (ಭಾಗ-A) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_A_KANNUR.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ – ಕಣ್ಣೂರು (ಭಾಗ-B) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ}} {{Wikivoyage|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ}} * [https://kannur.nic.in/ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [https://web.archive.org/web/20050309133729/http://www.kerala.gov.in/knowkerala/knr.htm ಕಣ್ಣೂರು ಪುಟ – ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [https://web.archive.org/web/20080701153126/http://kannur.entegramam.gov.in/ ಕಣ್ಣೂರು ಸಮುದಾಯ ಪೋರ್ಟಲ್] {{ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ}} {{DEFAULTSORT:ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ}} {{ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{ಕೇರಳ}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:1957 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1957 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] o6xm62cj7m9221qowdq7ec7imfg2iei 0 149638 1378332 1352760 2026-08-04T15:20:54Z A826 72368 1378332 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ | type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image = {{Photomontage | photo1a = Thiruvallakkar.jpg | photo2a = KonniBoard.jpg | photo2b = Aranmula Palace.jpg | photo3a = Gavi, Kerala.jpg | photo3b = Aranmula mirror.jpg | photo4a = 33kVsubstationperunad.jpeg | spacing = 1 | color_border = ಕಪ್ಪು | color = ಬಿಳಿ | size = 210 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] ಪಟ್ಟಣ, ''[[ಅರನ್ಮುಳ ಕೊಟ್ಟಾರಂ]]'', ''[[ಅರನ್ಮುಳ ಕನ್ನಡಿ]]'', [[ಪೆರುನಾಡ್|ರನ್ನಿ-ಪೆರುನಾಡ್]]ನಲ್ಲಿ 33 ಕಿಲೋ[[ವೋಲ್ಟ್]] ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕೇಂದ್ರ, [[ಗವಿ, ಕೇರಳ|ಗವಿ]], ಮತ್ತು [[ಆನೆ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಕೊನ್ನಿ]]. }} | image_map = India Kerala Pathanamthitta district.svg | image_map1 = {{maplink |frame=yes |frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center |text= '''ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ''' |type=shape |id=Q634935 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= ಕೇರಳದ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ಕೇರಳ }} | map_caption = '''[[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ''' | pushpin_map = | coordinates = {{coord|9.28068|N|76.86967|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{Flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = {{seal|ಕೇರಳ}} | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪಿತ --> | established_date = | founder = [[ಕೆ. ಕೆ. ನಾಯರ್]]<ref>{{cite news|title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಿತಾಮಹ ಕೆ.ಕೆ. ನಾಯರ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು ಕಲೆಗಾಗಿ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ತನ್ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/collectorate-opens-its-walls-for-art/article7691415.ece|access-date=29 April 2017|work=[[ದ ಹಿಂದೂ]]}}</ref> | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = [[ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | parts_type = ಉಪವಿಭಾಗಗಳು | parts_style = para | parts = | p1 = {{Collapsible list | title = ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು: 2 | 1 = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | 2 = [[ಅದೂರ್]] }} {{Collapsible list | title = ತಾಲೂಕುಗಳು: 5 | 1 = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ತಾಲೂಕು|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | 2 = [[ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕು|ಅದೂರ್]] | 3 = [[ರನ್ನಿ ತಾಲೂಕು|ರನ್ನಿ]] | 4 = [[ಕೊನ್ನಿ ತಾಲೂಕು|ಕೊನ್ನಿ]] | 5 = [[ಮಲ್ಲಪ್ಪಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕು|ಮಲ್ಲಪ್ಪಳ್ಳಿ]] }} | leader_title = [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] | leader_name = ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ಎ, [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ|IAS]]<ref>{{Cite web|url=https://pathanamthitta.nic.in/en/district-collector/|title=ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್ &#124; ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ, ಭಾರತ|website=Pathanamthitta.nic.in|access-date=22 July 2026}}</ref> | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 2642 | area_rank = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|6ನೇ]] | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 1,197,412 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 452 | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] | leader_name2 = R. ಆನಂದ್. IPS<ref>{{Cite web|url=https://pathanamthitta.keralapolice.gov.in/who-is-who-pathanamthitta|title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾರು?|website=Pathanamthitta.keralapolice.gov.in|access-date=22 July 2026}}</ref> | leader_title2 = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ|ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | registration_plate = '''KL-03''' [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]],<br /> '''KL-26''' [[ಅದೂರ್]],<br /> '''KL-27''' [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]],<br /> '''KL-28''' [[ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ]],<br /> '''KL-62''' [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]],<br /> '''KL-83''' [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]] | custom_label_sec1 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] {{nobold|(2005)}} | custom_data_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.795<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=ಕೇರಳ &#124; UNDP ಭಾರತದಲ್ಲಿ|website=UNDP}}</ref> ({{color|Green| ಉತ್ತಮ}})}} | website = {{URL|https://pathanamthitta.nic.in/en/}} | official_name = }} '''ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ''' ({{IPA|ml|pɐt̪ːɐnɐn̪d̪iʈːɐ|IPA}}), [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪುರಸಭೆಗಳಿವೆ: [[ಅದೂರ್]], [[ಪಂಡಾಲಂ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಮತ್ತು [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]], [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]], [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]], ಮತ್ತು [[ಮಲ್ಲಪ್ಪಳ್ಳಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಾಗಿವೆ. 2011 ರ [[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1,197,412 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು [[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] ನಂತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ([[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14]] ರಲ್ಲಿ) ಮೂರನೇ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="districtcensus">{{cite web |title=ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ: ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/662/download/2296/DH_2011_3212_PART_A_DCHB_PATHANAMTHITTA.pdf |website=[[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟವನ್ನು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪೋಲಿಯೋ-ಮುಕ್ತ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| title=ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೊಫೈಲ್-ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ| url=http://dic.kerala.gov.in/web/distpta.php| publisher=ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ| access-date=2009-08-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20100407061054/http://dic.kerala.gov.in/web/distpta.php| archive-date=7 April 2010| url-status=dead| df=dmy-all}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು 10.03% ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |publisher=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |access-date=2009-08-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111052456/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |archive-date=2010-01-11 }}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು 2,652&nbsp;ಕಿಮೀ² ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=ವಿಜ್ಜುಯಾಲಿಟಿ |title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ, ಭಾರತ, ಕೇರಳ ಅರಣ್ಯನಾಶ ದರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು {{!}} GFW |url=https://www.globalforestwatch.org/country/IND/17/11/ |access-date=2025-08-25 |website=Globalforestwatch.org |language=en}}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಸರು ಎರಡು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಪದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ, {{Transliteration|ml|pathanam}}(ಪತ್ತನಂ) ಮತ್ತು {{Transliteration|ml|thitta}}(ತಿಟ್ಟ), ಇವು ಒಟ್ಟಾಗಿ 'ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳ ಸಾಲು' ಎಂದರ್ಥ.<ref name="ptahistory">{{cite web| title=ಇತಿಹಾಸ| url=http://www.pathanamthitta.nic.in/History2.htm| publisher=ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ| access-date=2009-08-27| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20090729035512/http://pathanamthitta.nic.in/History2.htm| archive-date=29 July 2009| df=dmy-all}}</ref> ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವು [[ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್]] ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆ== {{Main|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ}} [[File:Travancore 1871.JPG|left|thumbnail|1871 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] [[ರಾಜ್ಯ|ಸಂಸ್ಥಾನ]] [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನ ನಕ್ಷೆ]] ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಿಂದೆ [[ಪಂಡಾಲಂ#ಇತಿಹಾಸ|ಪಂಡಾಲಂ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web| title=ಇತಿಹಾಸ&nbsp;— ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ| url=http://www.kerala.gov.in/pathanamthittanew/history.htm| archive-url=https://web.archive.org/web/20241219214536/https://www.kerala.gov.in/pathanamthittanew/history.htm| url-status=dead| archive-date=19 December 2024| publisher=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ| access-date=2009-08-27}}</ref> 1820 ರಲ್ಲಿ [[ಪಂಡಾಲಂ]] ಅನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಸಂಸ್ಥಾನ]] [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ಗೆ ಸೇರಿಸಿದಾಗ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು. [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] ಬಳಿಯ [[ನೆಡುಂಪ್ರಂ ಅರಮನೆ]] [[ವಲ್ಲುವನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಲ್ಲುವನಾಡು ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದೆ. [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ 1949 ರವರೆಗೆ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕ್ವಿಲಾನ್ ವಿಭಾಗ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book |last=ಶುಂಗೂನ್ನಿ ಮೇನನ್ |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದಿಂದ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ |date=1878 |publisher=ಮದ್ರಾಸ್, ಹಿಗ್ಗಿನ್ಬೋಥಮ್ |others=ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು 1 ನವೆಂಬರ್ 1982 ರಂದು ಆಗಿನ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದ [[ಕುಲಪ್ಪುರಕ್ಕಲ್ ಕರುಣಾಕರನ್ ನಾಯರ್|ಕೆ. ಕೆ. ನಾಯರ್]] ಅವರಿಗೆ [[ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್]] ಅವರು ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪ್ಪುಝಾ]] ಮತ್ತು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಅದೂರ್]], [[ಕೊನ್ನಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ|ಕೊನ್ನಿ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]], [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]] ಮತ್ತು [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]] [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳನ್ನು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು; [[ಪಂಡಾಲಂ]], [[ಕುಲನಾಡ]], [[ಅರನ್ಮುಳ]], [[ಕುಂಬನಾಡ್]], [[ಪರುಮಲ]], [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ]]ಗಳನ್ನು [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು; ಮತ್ತು [[ಶಬರಿಮಲೆ]]ಯನ್ನು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="ptahistory"/> === ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ === ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ನಾಡಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ''ದೇಶಾತುತಿ: ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಕವಿತಗಳು'' ಎಂಬ ಒಂದೇ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ತರಬಹುದು. ಉಣ್ಣಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪೂಳಿಕ್ಕಾಡ್ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ವಿವಿಧ ಕವಿಗಳಿಂದ 184 ಕವನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು.<ref>ಉಣ್ಣಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪೂಳಿಕ್ಕಾಡ್, ″ದೇಶಾತುತಿ: ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಕವಿತಗಳು″, ಲೆನ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್, ಅದೂರ್, 2012</ref>{{page needed|date=ಜೂನ್ 2017}} ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟವು [[ಭೂಕುಸಿತ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದ್ದು, {{coord|9.27|N|76.78|E |region:IN-KL|format=dms }} ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು {{convert|2637|km2|sqmi|2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="ptadb06">{{cite web|publisher=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ |url=http://www.kilaonline.org/documents/Disrict%20level%20database%202006/Pathanamthitta.pdf |title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಡೇಟಾಬೇಸ್ |year=2006 |access-date=2009-08-25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122144317/http://www.kilaonline.org/documents/Disrict%20level%20database%202006/Pathanamthitta.pdf |archive-date=2008-11-22 }}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇದು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ [[ತೆಂಕಾಸಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ದೇವರ್ ಮಲೈ]] ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| publisher=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ| url=http://www.keralatourism.info/infobin/ptm.html| title = ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿ| access-date=2009-08-25}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] ಸುಮಾರು 800&nbsp;ಮೀ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವು [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪೂರ್ವ ಗಡಿಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇದೆ.<ref>{{cite web| publisher=ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ| url=http://www.pathanamthitta.nic.in/physiography1.htm| title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ- ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಳ| access-date=2009-08-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20090729035553/http://pathanamthitta.nic.in/physiography1.htm| archive-date=29 July 2009| url-status=dead| df=dmy-all}}</ref> (ತಿರುವಲ್ಲಾ ತಾಲೂಕಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ) === ಅರಣ್ಯ === ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|1385.27|km2|sqmi|2}} ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="indiacensus">{{cite web|title=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|url=http://www.censusindia.gov.in/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070514045222/http://www.censusindia.gov.in/|archive-date=2007-05-14|access-date=2009-08-24|publisher=ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ}}</ref> ಇದು ಒಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಸರಿಸುಮಾರು 50% ಆಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ, ಅರೆ-ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶಯುಕ್ತ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. ಅರಣ್ಯವು ಮರ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. [[ಮರ]]ವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2022}} === ನದಿಗಳು === ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ನದಿಗಳು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿವಿಧ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]] ({{convert|176|km|mi|abbr=on|disp=or}}), ಇದು ಕೇರಳದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪುಲಚಿಮಲದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್|ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ನದಿ]] ({{convert|128|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ಪಶುಕಿಡ ಮೆಟ್ಟುವಿನಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ]] ({{convert|90|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ಥಟ್ಟಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಲ್ಲಡ ನದಿ]]ಯ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]], [[ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ|ಮಣಿಮಲಾ]] ನದಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ 70% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಚರಂಡಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="pampapollution">{{cite web| title=ಪಂಪಾ ಮಾಲಿನ್ಯ| url=http://www.savepampa.org/pps/Pampa_Pollution.htm| publisher=ಪಂಪಾ ಪರಿರಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿ, N.G.O.| access-date=2009-08-27}}</ref><ref>{{cite web| title=ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು&nbsp;— ಕೇರಳ| url=http://www.kerala.gov.in/knowkerala/generalfeatures.htm| publisher=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ| access-date=2009-08-27| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20061102072030/http://www.kerala.gov.in/knowkerala/generalfeatures.htm| archive-date=2 November 2006| df=dmy-all}}</ref> == ಆಡಳಿತ == {{Main|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ}} ===ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ=== ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳು, ಆದಾಯ ವಸೂಲಿ, ಭೂಸ್ವಾಧೀನ, ಭೂಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐವರು ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್ಗಳು ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣವು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ಭೂ ಆದಾಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಎರಡು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ—ತಿರುವಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಅದೂರ್. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗವು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧಿಕಾರಿ (RDO) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಅವರು ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್ (IAS) ಅಥವಾ ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಹುದ್ದೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="ptnrvn"/> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗವು ಹಲವಾರು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಾಲೂಕು [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಾಲೂಕು ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ===ತಾಲೂಕುಗಳು=== {{Main|ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಎರಡು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆರು [[ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="ptnrvn"/> *'''ತಿರುವಲ್ಲಾ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿನ ತಾಲೂಕುಗಳು:<ref name="ptnrvn"/> {| class="wikitable" |- | [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] | [[ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ]] | [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]]<ref name="ptnrvn">{{cite web |url=https://pathanamthitta.nic.in/en/subdivisions-taluks-and-villages/ |title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳು, ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು |last=ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |website= |publisher=ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ |access-date=16 June 2022}}</ref> |} *'''ಅದೂರ್ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿನ ತಾಲೂಕುಗಳು:<ref name="ptnrvn"/> {| class="wikitable" |- | [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]] | [[ಅದೂರ್]] | [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]]<ref name="ptnrvn"/> |} ===ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳು=== ಅದರ ಆದಾಯ ಆಡಳಿತದ ಸುಲಭತೆ ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 70 ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="ptnrvn"/> ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ 6 [[ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="ptnrvn"/> ====ತಿರುವಲ್ಲಾ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ತಿರುವಲ್ಲಾ}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಇರವಿಪೇರೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕಡಪ್ರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕವಿಯೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕವುಂಭಗೋಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊಯಿಪುರಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕುಟ್ಟಪ್ಪುಳ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕುಟ್ಟೂರ್ (ತಿರುವಲ್ಲಾ)|ಕುಟ್ಟೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ನೆಡುಂಪ್ರಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ನಿರಣಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪೆರಿಂಗರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಥೊಟ್ಟಪುಳಸ್ಸೇರಿ]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ====ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಅನಿಕಾಡು]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಎಳುಮತ್ತೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕಲ್ಲೂಪ್ಪಾರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊಟ್ಟಂಗಲ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕುನ್ನಂತನಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪೆರುಂಪೆಟ್ಟಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪುರಮಟ್ಟಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಥೆಲ್ಲಿಯೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ====ರನ್ನಿ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಅತಿಕ್ಕಾಯಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಅಯಿರೂರ್, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ|ಅಯಿರೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಚೇರುಕೋಲೆ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಚೇತಕ್ಕಲ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊಲ್ಲಮುಳ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪೆರುನಾಡ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]]-[[ಅಂಗಡಿ (ಕೇರಳ)|ಅಂಗಡಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]]-[[ಪಝವಂಗಡಿ (ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ)|ಪಝವಂಗಡಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ವಡಸ್ಸೇರಿಕರ]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ====ಕೋಳಂಚೇರಿ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ಕೋಳಂಚೇರಿ}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಅರನ್ಮುಳ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಚೆನ್ನೀರ್ಕರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಎಳಂತೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕಿಡಂಗನ್ನೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕುಲನಾಡ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಮೆಳುವೇಲಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ನರಂಗನಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಓಮಲ್ಲೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ====ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ಅದೂರ್}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಅದೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಅಂಗಡಿಕ್ಕಲ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಎನಾದಿಮಂಗಲಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಎನಾತು]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಇರಾತು]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಎಳಾಂಕುಲಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕಡಂಪನಾಡ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊಡುಮೋನ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕುರಂಪಾಲ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನೂರನಾಡು|ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪಂಡಾಲಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪಂಡಾಲಂ ಥೆಕ್ಕೇಕರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪೆರಿಂಗನಾಡು]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ತುಂಪಮೋನ್]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ====ಕೊನ್ನಿ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಇರವೋನ್|ಅಯಿರವೋನ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಅರುವಾಪ್ಪುಳಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಚಿಟ್ಟಾರ್, ಕೇರಳ|ಚಿಟ್ಟಾರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕಳಂಜೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊನ್ನಿತಾಳಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೂಡಲ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಮಲಯಾಳಪ್ಪುಳ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಮೈಲಾಪ್ರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪ್ರಮಾಡೋಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಸೀತಾತೋಡು]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ತನ್ನಿತೋಡೆ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ವಳ್ಳಿಕೋಡ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ವಳ್ಳಿಕೋಡ್-ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ===ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು=== ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್|ಪಂಚಾಯತ್]]ನ ಮೂರು ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟವು ಒಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್, 9 ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು 57 [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್|ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಏಕ-ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 4 ಪುರಸಭೆಗಳಿವೆ. ====ಪುರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣಗಳು==== {{Main|ಕೇರಳದ ಪುರಸಭೆಗಳು}} * [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] * [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] * [[ಅದೂರ್]] * [[ಪಂಡಾಲಂ]] ===ಶಾಸಕಾಂಗ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ=== {{See also|ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆ}} 2008 ರ ಸಂಸದೀಯ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟವು ಎಂಟರಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಐದು [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಏಕೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಹೀಗಾಗಿ [[ಲೋಕಸಭೆ]]ಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು. [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಐದು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೆರೆಯ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಇತರ ಎರಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.<ref> {{cite web |title = ಕೇರಳದ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು - 2008 |url = http://kerala.gov.in/deli_cons_2009.htm#17 |publisher = ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ |access-date = 2009-08-27 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090903222311/http://www.kerala.gov.in/deli_cons_2009.htm#17 |archive-date = 3 September 2009 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |author = ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಕುಟ್ಟೂರ್ |title = ಕಿರಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮನ್ನಣೆ |work = ದ ಹಿಂದೂ |date = 2008-01-31 }}</ref> ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ: [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]]. {{transcluded section|source=16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ}} {{#section:16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|MLA Header}} {{#section:16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ}} |} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{historical populations|11=1901|12=2,76,251|13=1911|14=3,17,072|15=1921|16=3,75,935|17=1931|18=4,78,345|19=1941|20=5,76,436|21=1951|22=7,19,272|23=1961|24=8,88,272|25=1971|26=10,28,208|27=1981|28=11,25,345|29=1991|30=11,88,332|31=2001|32=12,34,016|33=2011|34=11,97,412|percentages=pagr|footnote=ಮೂಲ:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html 1901 ರಿಂದ ದಶಕಾಂತರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆ]</ref>|align=center}} [[2011 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯು 1,197,412 [[ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="districtcensus"/> ಇದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ [[ಟಿಮೋರ್-ಲೆಸ್ಟೆ]] ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ<ref name="cia">{{cite web | author = US ಡೈರೆಕ್ಟರೇಟ್ ಆಫ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ | title = ದೇಶದ ಹೋಲಿಕೆ: ಜನಸಂಖ್ಯೆ | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = 13 June 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote = ಟಿಮೋರ್-ಲೆಸ್ಟೆ 1,177,834 ಜುಲೈ 2011 ಅಂದಾಜು. }}</ref> ಅಥವಾ US ರಾಜ್ಯ [[ರೋಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]]ಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 ರ ನಿವಾಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಡೇಟಾ |publisher=U. S. ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೋ |access-date=2011-09-30 |quote=ರೋಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ 1,052,567 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=2013-10-19 }}</ref> ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 399 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|640]] ರಲ್ಲಿ).<ref name=districtcensus/> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|453|PD/sqkm|PD/sqmi}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=districtcensus/> 2001–2011 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ]] −3.12% ಆಗಿತ್ತು.<ref name=districtcensus/> ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟವು ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1129 [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು|ಮಹಿಳೆಯರ]] [[ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref name=districtcensus/> ಮತ್ತು 96.93% [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ|ಸಾಕ್ಷರತಾ]] ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 10.99% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13.74% ಮತ್ತು 0.68% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name=districtcensus/> [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 99.13% ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಮಾತನಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="languages">{{Cite web |title=ಟೇಬಲ್ C-16 ಮಾತೃಭಾಷೆಯಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಕೇರಳ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=Censusindia.gov.in |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> [[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] 2001 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಲ್ಲೆಯು 1,234,016 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 467 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref> {{cite web | title=ಡೇಟಾ ಶೀಟ್&nbsp;— ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ | url=http://www.censusindia.gov.in/Dist_File/datasheet-3212.pdf | publisher=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ | access-date=2009-08-27 }}</ref> ಇದು [[ಇಡುಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡ್]] ನಂತರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯಾಗಿದೆ.<ref> {{cite web |title=ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೊಫೈಲ್&nbsp;— ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |url=http://www.kerala.gov.in/dept_health/srcell/disprofile.pdf |publisher=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ |access-date=2009-08-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030625175335/http://kerala.gov.in/dept_health/srcell/disprofile.pdf |archive-date=25 June 2003 }}</ref> ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತಿಗಳು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಅನುಪಾತವು 1094:1000 ಆಗಿದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref> {{cite web | title=ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ&nbsp;— ಕೇರಳ | url=http://india.gov.in/knowindia/demography_kerala.php | publisher=ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | access-date=2009-08-27 }}</ref> === ಧರ್ಮ === {{bar box |title = ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾ |float=left |bars= {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|56.93}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|dodgerblue|38.12}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|4.60}} {{bar percent|ಇತರೆ ಅಥವಾ ಹೇಳದಿರುವುದು|black|0.35}} }} [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ವು (57%) ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಬಹುಮತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]] ([[ಮಲಂಕರ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್]], [[ಮಾರ್ಥೋಮ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್]]) (38%) ಗಮನಾರ್ಹ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=ಟೇಬಲ್ C-01: ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಕೇರಳ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಕಾರ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವಾರು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಶೇಕಡಾವಾರು (2011 ಜನಗಣತಿ) ! ತಾಲೂಕು !! ಹಿಂದೂಗಳು (%) !! ಮುಸ್ಲಿಮರು (%) !! ಕ್ರೈಸ್ತರು (%) !! ಇತರೆ / ಹೇಳದಿರುವುದು (%) |- | ಅದೂರ್ | style="background-color:#FF9933;" | 66.68 | 6.52 | 26.54 | 0.26 |- | ಕೋಳಂಚೇರಿ | style="background-color:#FF9933;" | 61.01 | 4.95 | 33.63 | 0.41 |- | ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ | 43.69 | 4.61 | style="background-color:#1E90FF;" | 51.30 | 0.40 |- | ರನ್ನಿ | style="background-color:#FF9933;" | 50.27 | 3.99 | 45.27 | 0.47 |- | ತಿರುವಲ್ಲಾ | style="background-color:#FF9933;" | 51.39 | 1.99 | 46.35 | 0.27 |} <!-- ಬಣ್ಣದ ಕೋಡ್ / ಬಹುಮತ ಹೈಲೈಟ್: ಹಿಂದೂಗಳು – #FF9933 (ಕೇಸರಿ) ಮುಸ್ಲಿಮರು – #138808 (ಹಸಿರು) ಕ್ರೈಸ್ತರು – #1E90FF (ಡಾಜರ್ ನೀಲಿ) ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕು ಮಾತ್ರ ಕ್ರೈಸ್ತ ಬಹುಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇತರರು ಹಿಂದೂ ಬಹುಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. --> == ಸಾರಿಗೆ == '''ವಿಮಾನ ಸಾರಿಗೆ''' ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]. ಅರನ್ಮುಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ 2018 ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಶಬರಿಮಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಎರುಮೇಲಿ ಬಳಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. '''ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ''' ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ 2 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183]] ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183A (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183A]]. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 1 (ಕೇರಳ)|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 1]], [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 7 (ಕೇರಳ)|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 7]], [[ಮುಖ್ಯ ಪೂರ್ವ ಹೆದ್ದಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 9 (ಕೇರಳ)]]. '''ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ''' [[File:Railway Track.jpg|ರೈಲು ಹಳಿ|thumb]] ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ತಿರುವಲ್ಲಾ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ]]. ಇತರ ಹತ್ತಿರದ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಚಂಗನಸ್ಸೇರಿ, ಚೆಂಗನ್ನೂರ್ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== {{main|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ}} ==ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು== [[File:Christmas Decoration Thiruvalla.jpg|thumb|ತಿರುವಲ್ಲಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಿಲ್ಕ್ಸ್ನ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಅಲಂಕಾರ.]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸೇರಿವೆ: *'''ತಿರುವಲ್ಲಾ ತಾಲೂಕು:''' [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]], ಇರವಿಪೇರೂರ್, ಕಡಪ್ರ, [[ಕುಂಬನಾಡ್]], ಪುಳ್ಳಾಡ್, ಕುಟ್ಟೂರ್, ಕವಿಯೂರ್, ನೆಡುಪ್ರಂ *'''ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕು:''' ವೆನ್ನಿಕುಲಂ, ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ, ಎಳುಮತ್ತೂರ್, ಕಲ್ಲೂಪ್ಪಾರ *'''[[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ ತಾಲೂಕು]]:''' [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]], ವಡಸ್ಸೇರಿಕರ, ಅತಿಕ್ಕಾಯಂ, [[ವೆಚೂಚಿರ]], [[ಥಡಿಯೂರ್]] *'''ಕೋಳಂಚೇರಿ ತಾಲೂಕು:''' [[ಅರನ್ಮುಳ]], [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]], ಕಿಡಂಗನ್ನೂರ್, [[ಕುಂಬಾಝ]], [[ಕುಲನಾಡ]], ಎಳಂತೂರ್ *'''ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕು:''' [[ಅದೂರ್]], [[ಪಂಡಾಲಂ]], ಕಳಂಜೂರ್, ಕೊಡುಮೋನ್, ಎನಾದಿಮಂಗಲಂ *'''ಕೊನ್ನಿ ತಾಲೂಕು:''' ಕೊನ್ನಿ, ಕೂಡಲ್, ಚಿಟ್ಟಾರ್, ಸೀತಾತೋಡ್, ತನ್ನಿತೋಡೆ, ಅರುವಾಪುಳಂ == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == [[File:Sabarimala 2.jpg|center|thumb|'''ಶಬರಿಮಲೆ''']] ಹಲವಾರು ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು "ಯಾತ್ರಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title = ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು |url = http://www.pathanamthitta.nic.in/Places%20of%20Interest.htm |publisher = ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್&nbsp;— ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |access-date = 2009-08-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090927210401/http://pathanamthitta.nic.in/Places%20of%20Interest.htm |archive-date = 27 September 2009 |url-status = dead |df = dmy-all }}</ref> [[ಶಬರಿಮಲೆ]] ದೇವಾಲಯದ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅಂದಾಜು 3 ರಿಂದ 4&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.pathanamthitta.nic.in/Sabarimala.htm |title = ಶಬರಿಮಲೆ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ |publisher = ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್&nbsp;— ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |access-date = 2009-08-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090818162859/http://pathanamthitta.nic.in/Sabarimala.htm |archive-date = 18 August 2009 |url-status = dead |df = dmy-all }}</ref> ಈ ದೇವಾಲಯವು [[ಹಿಂದೂ]] ದೇವತೆಯಾದ [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]]ನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಚೇರುಕೊಲ್ಪುಳ ಹಿಂದೂ ಸಮ್ಮೇಳನ, [[ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ]] ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ, 10ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಕವಿಯೂರ್ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]], [[ಅರನ್ಮುಳ]]ದಲ್ಲಿನ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು [[ಅನಿಕ್ಕಟ್ಟಿಲಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]]<ref name="anikkattilamma">{{cite web|url=http://www.anikkattilamma.com|publisher=anikkattilamma.com|title=ಅನಿಕ್ಕಟ್ಟಿಲಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ :: ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಾಲಯ :: ಅನಿಕಾಡು::ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ|access-date=2017-01-03}}</ref> ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. [[File:Anikkattilammakshjethram.jpg|thumb|[[ಅನಿಕ್ಕಟ್ಟಿಲಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]]]] ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯು ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪಂಡಾಲಂ]]ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ವಲಿಯಕೊಯಿಕಲ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ, [[ಮನ್ನಾಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ವೇಳು ತಂಪಿ ದಳವ]]ರ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು [[ಮುಲೂರ್ S. ಪದ್ಮನಾಭ ಪಣಿಕ್ಕರ್|ಮುಲೂರ್]] ಸ್ಮಾರಕ (ಮುಲೂರ್ ಸ್ಮಾರಕ) ಸೇರಿವೆ. ಪಂಡಾಲಂ ಪ್ರಾಚೀನ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ಚೇರುಕೊಲ್ಪುಳ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ವು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಪಂಬಾ ನದಿ]]ಯ ಮರಳು ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ [[ಚೇರುಕೋಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಯಿರೂರ್-ಚೇರುಕೊಲ್ಪುಳ ಹಿಂದೂಮಥ ಮಹಾ ಮಂಡಲಂ ಅವರು ಅಯಿರೂರ್ ಗ್ರಾಮದ ವಿದ್ಯಾಧಿರಾಜ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[https://www.keralatourism.org/destination/cherukolpuzha-pathanamthitta/52 ಚೇರುಕೊಲ್ಪುಳ], ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮ್ಮೇಳನವಾದ [[ಮಾರಮೋನ್ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ಕ್ಕೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=ಮಾರಮೋನ್|url=http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=159|publisher=ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ|access-date=2010-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110103123432/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=159|archive-date=3 January 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ಇದು [[ಮಲಂಕರ ಮಾರ್ಥೋಮ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]] ನಡೆಸುವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಷನರಿಗಳಿಂದ ಸುವಾರ್ತೆ ಬೋಧನೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮ್ಮೇಳನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಪಂಬಾ ನದಿ]]ಯ ಮರಳು ತಳದಲ್ಲಿ [[ಮಾರಮೋನ್]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ಮಲಂಕರ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]] ನಡೆಸುವ [[ಮಕ್ಕಂಕುನ್ನು ಸಮ್ಮೇಳನ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಮಕ್ಕಂಕುನ್ನುನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. {{wide image|MaramonConvention 2009.JPG|500px|[[ಮಾರಮೋನ್ ಸಮ್ಮೇಳನ]]: ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮ್ಮೇಳನ}} ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರೈಸ್ತ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ಪರುಮಲ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್, ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ (http://parumalachurch.org) ಇದು ಸಂತ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್ (ಪರುಮಲ ತಿರುಮೇನಿ) ಅವರ ಸಮಾಧಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ಚರ್ಚ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಚಂದನಪಲ್ಲಿ]] ಅಥವಾ ಚಂದನಪಲ್ಲಿ ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಂದನಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. [[File:Chandanappally Valiyapally.jpg|thumb|right|[[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಚಂದನಪಲ್ಲಿ]] ಅಥವಾ ಚಂದನಪಲ್ಲಿ ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಂದನಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ.]] [[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಮೈಲಾಪ್ರ]] ಅಥವಾ ಮೈಲಾಪ್ರ ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚಕ್ಕಿಟ್ಟೇಲ್ ಪಲ್ಲಿ (ചക്കിട്ടേൽ പള്ളി) ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[File:Mylapra Valiyapalli.png|thumb|left|[[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಮೈಲಾಪ್ರ]]]] ಕೆಲವು ಇತರ ಕ್ರೈಸ್ತ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ [[ನಿರಣಂ]]ನಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, [[ನಿಲಕ್ಕಲ್]]ನಲ್ಲಿ [[ನಿಲಕ್ಕಲ್ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಎಕ್ಯುಮೆನಿಕಲ್ ಚರ್ಚ್]], ಭಾರತದ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ನ [[ಮೋರ್ ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್ ಡೇರೋ ಮಂಜಿನಿಕ್ಕರ]], ಸೇಂಟ್ ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಚರ್ಚ್, [[ಪರುಮಲ ಸೆಮಿನರಿ]] ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್, [[ತುಂಪಮೋನ್]] ಇದನ್ನು [[ತುಂಪಮೋನ್ ವಲಿಯ ಪಲ್ಲಿ]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಮಲಂಕರ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ತುಂಪಮೋನ್ ಡಯಾಸಿಸ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ನಿರಣಂ ಮತ್ತು [[ನಿಲಕ್ಕಲ್ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್|ನಿಲಕ್ಕಲ್ (ಚಾಯಲ್)]] ನಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚುಗಳು [[ಥಾಮಸ್ ಅಪೊಸ್ತಲ|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಅಪೊಸ್ತಲ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಏಳು ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://stthomaschurch-sa.org/santhome.aspx |title = ಭಾರತದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಅಪೊಸ್ತಲ |publisher = ಸೇಂಟ್.ಥಾಮಸ್ ಸಿರೋ ಮಲಬಾರ್ ಮಿಷನ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾನ್ ಆಂಟೋನಿಯೊ |access-date = 2009-09-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100913040738/http://stthomaschurch-sa.org/santhome.aspx |archive-date = 13 September 2010 |url-status = dead |df = dmy-all }}</ref><ref> {{cite web |url=http://www.syromalabarqatar.org/syro_church_history_pg1.html |title=ಸಿರೋ ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್ ಇತಿಹಾಸ |archive-url = https://web.archive.org/web/20080604031512/http://www.syromalabarqatar.org/syro_church_history_pg1.html |archive-date = 2008-06-04 |publisher=ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್ |access-date=2009-09-15 }}</ref> [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಜಮಾ — ಅಲ್ ಮಸೀದಿಯ ಬಣ್ಣದ ಚಂದನಕ್ಕುಡಮ್ ಹಬ್ಬವು ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅವು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. [[File:perunthenaruvi01.jpg|thumbnail|ಪೆರುಂತೇನರುವಿ ಜಲಪಾತ]] [[ಮಾರಮೋನ್ ಸಮ್ಮೇಳನ]], ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೈಸ್ತ [[ಸಮ್ಮೇಳನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]]ದ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ [[ಮಾರಮೋನ್]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]] ಸೇತುವೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ [[ಪಂಪಾ ನದಿ]]ಯ ವಿಶಾಲವಾದ ಮರಳು-ತಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮಾರ್ ಥೋಮ ಚರ್ಚ್ನ ಮಿಷನರಿ ವಿಂಗ್ ಆಗಿರುವ ಮಾರ್ ಥೋಮ ಸುವಾರ್ತಾ ಸಂಘವು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ (ಫುಲ್ ಗಾಸ್ಪೆಲ್)]], ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ, ತಿರುವಲ್ಲಾ ಪಟ್ಟಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಕ್ರೈಸ್ತರ ದೊಡ್ಡ ಸಮ್ಮೇಳನವಾಗಿದೆ. [[File:Aranmula-palace-pathanamthitta-1-20230506121817418593.webp|thumb|ಅರನ್ಮುಳ ಅರಮನೆ]] ಜಿಲ್ಲೆಯು ಇತರ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಅರನ್ಮುಳ]] ಅದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಅರನ್ಮುಳ ಕನ್ನಡಿ|ಲೋಹದ ಕನ್ನಡಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಅರನ್ಮುಳ ದೋಣಿ ಓಟ|ಹಾವು ದೋಣಿ ಓಟ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಗಳ ಶಾಲೆಯು ವಿದೇಶಿ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಲಾವಿದ ಲೂಬಾ ಶಿಲ್ಡ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಈ ಶಾಲೆಯು [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]], ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು [[ಕಳರಿಪ್ಪಯಟ್ಟು]] ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅರನ್ಮುಳದಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆ [[ಅರನ್ಮುಳ ಮಂಗಟ್ಟು ಅರಮನೆ|ಅರನ್ಮುಳ ಅರಮನೆ]] 100 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://exploreruralindia.org/Aranmula.php?site=Aranmula |title=ಅರನ್ಮುಳ |publisher=ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ |access-date=2010-10-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100531034143/http://www.exploreruralindia.org/Aranmula.php?site=Aranmula |archive-date=2010-05-31 }}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅದರ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. [[ಪೆರುಂತೇನರುವಿ ಜಲಪಾತ|ಪೆರುಂತೇನರುವಿ ಜಲಪಾತ]], ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ [[ಕಕ್ಕಿ ಜಲಾಶಯ|ಕಕ್ಕಿ ಜಲಾಶಯ]], ಮೂಳಿಯಾರ್ ಮತ್ತು [[ಮಣಿಯಾರ್, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ|ಮಣಿಯಾರ್]]ನಲ್ಲಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸ್ಥಳಗಳು, [[ಕೊನ್ನಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ|ಕೊನ್ನಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಆನೆ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಚರಲ್ಕುನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ತಾಣಗಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ವರೆಗೆ ಶಬರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ [[ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪ್ರಚಾರ ಮಂಡಳಿಗಳು (DTPC)]] ಸಹ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. == ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ == ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರಣ್ಯಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವನ್ಯಜೀವಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. [[ಬಂಗಾಳಿ ಹುಲಿ|ಹುಲಿಗಳು]], [[ಭಾರತೀಯ ಆನೆ|ಆನೆಗಳು]], [[ಗೌರ್]], [[ಜಿಂಕೆ]], ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[ದೈತ್ಯ ಅಳಿಲು]], [[ಸಿಂಹ-ಬಾಲದ ಮಕಾಕ್]], [[ಬೊಗಳುವ ಜಿಂಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಕರಡಿ]]ಗಳನ್ನು ಸಹ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. [[ಮಲಬಾರ್ ಬೂದು ಮುಖವಾಡ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾನ್ ಭಾರತೀಯ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್]] ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[ಸೂರ್ಯಪಕ್ಷಿ]], [[ಮರಕುಟಿಗ]] ಮತ್ತು [[ಮೀನುಗಾರ ಹಕ್ಕಿ]]ಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು.<!-- blocked reference http://travel.sulekha.com/india/kerala/pathanamthitta/travelogue/roads-less-travelled-on-the-other-side-of-sabarimala/3017.htm --> ವನ್ಯಜೀವಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಗೊಬ್ಬರ]] ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಂದ [[ಮಾಲಿನ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಅಕ್ರಮ ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. [[ಶಬರಿಮಲೆ]] ಯಾತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು ಸಹ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ.<ref name=pampapollution /><ref> {{cite news | title=TDB ಇಂದು ನಿಲಕ್ಕಲ್ನಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿದೆ | url=http://www.hindu.com/2005/06/16/stories/2005061608210300.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20121106020106/http://www.hindu.com/2005/06/16/stories/2005061608210300.htm | url-status=dead | archive-date=2012-11-06 | date=2005-06-16 | work=[[ದ ಹಿಂದೂ]] | access-date=2009-08-27 }}</ref> ==ಕ್ರೀಡೆಗಳು== [[File:Kerala boatrace.jpg|thumb|ಅರನ್ಮುಳ ಉತ್ತ್ರತ್ತಾತಿ ದೋಣಿ ಓಟ]] [[ಅರನ್ಮುಳ ದೋಣಿ ಓಟ]]ವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹಾವು ದೋಣಿ ಓಟವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, [[ಅರನ್ಮುಳ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಓಟವು ದೋಣಿಗಳ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮರಮಡಿಮತ್ಸರಂ (ಎತ್ತು ಓಟ) ಮತ್ತೊಂದು ಅಂತಹ ಕಾಲೋಚಿತ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಪ್ರದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾನುವಾರು ಜಾತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಓಟವನ್ನು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| title=ಮರಮಡಿಮತ್ಸರಂ| url=http://www.keralatourism.org/event/festival/maramadimatsaram-6187776.php| publisher=ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ| access-date=2009-08-27| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120301004610/http://www.keralatourism.org/event/festival/maramadimatsaram-6187776.php| archive-date=1 March 2012| df=dmy-all}}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== {{Main|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ}} <!---♦♦♦♦ ಈಗಾಗಲೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಲೇಖನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ♦♦♦♦---> <!---♦♦♦♦ ದಯವಿಟ್ಟು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊನೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ♦♦♦♦---> {{columns-list|colwidth=22em| * [[ಥಾಮಸ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್]] * [[ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ]] * [[ಬೆನ್ಯಾಮಿನ್ (ಬರಹಗಾರ)|ಬೆನ್ಯಾಮಿನ್]] * [[ಅದೂರ್ ಭಾಸಿ]] * [[ಅದೂರ್ ಭವಾನಿ]] * [[ಬ್ಲೆಸ್ಸಿ]] * [[ಬಸೇಲಿಯೋಸ್ ಕ್ಲೀಮಿಸ್]] * [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಕ್ಲೀಮಿಸ್]] * [[ಬಸೇಲಿಯೋಸ್ ಮಾರ್ಥೋಮ ದಿದಿಮೋಸ್ I]] * [[ಕೆ. ಜಿ. ಜಾರ್ಜ್]] * [[ಟಿ. ಜೆ. ಎಸ್. ಜಾರ್ಜ್]] * [[ಅದೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] * [[ಪಿ. ಕೆ. ಗೋಪಿ]] * [[ಗೀವರ್ಗೀಸ್ ಇವಾನಿಯೋಸ್]] * [[ಮೀರಾ ಜಾಸ್ಮಿನ್]] * [[ಪಾರ್ವತಿ ಜಯರಾಂ]] * [[ಎಸ್. ಜಿತೇಶ್]] * [[ಕೈಲಾಶ್ (ನಟ)|ಕೈಲಾಶ್]] * [[ಕೆ. ಕುಮಾರ್]] * [[ವೆಣ್ಣಿಕುಲಂ ಗೋಪಾಲ ಕುರುಪ್]] * [[ಸಿ. ಜೆ. ಕುಟ್ಟಪ್ಪನ್]] * [[ಪಿ. ಕೆ. ಮಂತ್ರಿ]] * [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] * [[ಜಾರ್ಜ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮುತ್ತೂಟ್]] * [[ಮಥಾಯಿ ಜಾರ್ಜ್ ಮುತ್ತೂಟ್]] * [[ಮೈಥಿಲಿ]] * [[ಕೆ. ಕೆ. ನಾಯರ್]] * [[ನಯನ್ ತಾರಾ]] * [[ಮುಲೂರ್ ಎಸ್. ಪದ್ಮನಾಭ ಪಣಿಕ್ಕರ್]] * [[ಅದೂರ್ ಪಂಕಜಂ]] * [[ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ವಾಸುದೇವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ರಾಜೀವ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ಅರನ್ಮುಳ ಪೊನ್ನುಮ್ಮ]] * [[ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನುಮ್ಮ]] * [[ಅದೂರ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] * [[ಪ್ರತಾಪಚಂದ್ರನ್]] * [[ಸಿ. ಕೆ. ರಾ]] * [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು]] * [[ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]] * [[ವಿ. ಸಿ. ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್]] * [[ಕೆ. ವಿ. ಸೈಮನ್]] * [[ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಶಿವ]] * [[ಕವಿಯೂರ್ ಶಿವಪ್ರಸಾದ್]] * [[ಎಂ. ಜಿ. ಸೋಮನ್]] * [[ಸುಗತಕುಮಾರಿ]] * [[ಪಂಡಾಲಂ ಸುಧಾಕರನ್]] * [[ತಿಲಕನ್]] * [[ಅಬ್ರಹಾಂ ಮಾರ್ ಥೋಮ]] * [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮಾರ್ ಥೋಮ]] * [[ಜೋಸೆಫ್ ಮಾರ್ ಥೋಮ]] * [[ಜುಹಾನೋನ್ ಮಾರ್ ಥೋಮ]] * [[ಫಿಲಿಪೋಸ್ ಮಾರ್ ಕ್ರಿಸೋಸ್ಟಮ್ ಮಾರ್ ಥೋಮ]] * [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಟಿ. ಥಾಮಸ್]] * [[ಉರ್ಮಿಳಾ ಉನ್ನಿ]] * [[ಬಿ. ಉಣ್ಣಿಕೃಷ್ಣನ್]] * [[ಸಾಧು ಕೊಚೂಂಜು ಉಪದೇಶಿ]] * [[ವಿ. ಎಸ್. ವಾಲಿಯಥನ್]] * [[ಅಜು ವರ್ಗೀಸ್]] * [[ಜಾರ್ಜ್ ವರ್ಗೀಸ್]] * [[ಪಂಡಾಲಂ ಕೇರಳ ವರ್ಮ]] * [[ಸಮ್ಯುಕ್ತ ವರ್ಮ]] * [[ನಿತ್ಯ ಚೈತನ್ಯ ಯತಿ]] * [[ಪೊಯ್ಕಾಯಿಲ್ ಯೋಹನ್ನನ್]] * [[ಮಿಲಿಟೋಸ್ ಯುಹಾನೋನ್]] }} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== * {{Citation | author = U. ಶಿವರಾಮನ್ ನಾಯರ್ | year=1952 | title= 1951 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕ್ವಿಲಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ | location = ತಿರುವನಂತಪುರಂ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5607/1/20626_1951_QUI.pdf }} * {{Citation | author = M. K. ದೇವಸ್ಸಿ | year=1965 | title= 1961 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕ್ವಿಲಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ, ಮಿನಿಕಾಯ್, ಮತ್ತು ಅಮಿಂದಿವಿ ದ್ವೀಪಗಳ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5666/1/22613_1961_SQI.pdf }} * {{Citation | author = ಶೀಲಾ ಥಾಮಸ್ | year=2003 | title= 2001 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-A&B) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5815/1/46628_2001_PAT.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ - ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ (ಭಾಗ-A) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3212_PART_A_PATHANAMTHITTA.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ - ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ (ಭಾಗ-B) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3212_PART_B_PATHANAMTHITTA.pdf }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Pathanamthitta district}} * {{wikivoyage|Pathanamthitta}} * [https://pathanamthitta.nic.in/ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [http://www.pta.kerala.gov.in ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710015546/http://www.pta.kerala.gov.in/ |date=10 July 2013 }} {{Geographic Location | Centre = ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ | North = [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] | Northeast = | East = [[ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] | Southeast = | South = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] | Southwest = | West = [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]] | Northwest = [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] }} {{ಕೇರಳ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ}} [[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ| ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1982 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] ef3x0k3ibllnh1e9roqprcfvawvlmn9 10 159850 1378341 1246624 2026-05-07T23:05:28Z en>Myselfthethird 0 /* top */as per 'commons category multi' template's documentation 1378341 wikitext text/x-wiki {{Col-float|width=40em}} * {{Section link|Wikipedia:Manual of Style/Layout#External links}} * {{tl|Commons}}—shows Commons box * {{tl|Commons-inline}}—shows Commons gallery inline * {{tl|Commons category}}—shows Commons category box * {{tl|Commons category-inline}}—shows Commons category inline * {{tl|Commons category multi}}—to list up to twelve categories * {{tl|Commons and category}}—shows Commons box with both gallery and category * {{tl|Commons and category inline}}—shows Commons gallery and category inline * {{tl|Copy to Wikimedia Commons}} * {{tl|Wikimedia Commons redirect}}—specialized soft redirect template for Commons * {{tl|Wiki category}}—to link to a gallery hosted on Wikipedia * [[mw:Manual:Pywikibot/commonscat.py]] {{Col-float-break}} * {{tl|Sister project links}}—to link all Wikinews, Wikisource, [[WP:Wikimedia sister projects|etc.]] * {{tl|Wikibooks}} / {{tl|Wikibooks inline}} * {{tl|Wikidata property}} * {{tl|Wikinews}} / {{tl|Wikinews inline}} * {{tl|Wikiquote}} / {{tl|Wikiquote inline}} * {{tl|Wikisource}} / {{tl|Wikisource inline}} * {{tl|Wikispecies}} / {{tl|Wikispecies inline}} * {{tl|Wikiversity}} / {{tl|Wikiversity inline}} * {{tl|Wikivoyage}} / {{tl|Wikivoyage inline}} * {{tl|Wiktionary}} / {{tl|Wiktionary inline}} {{Col-float-end}}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> lhrz4149m9dekddj5mywi5b5vyq00x2 1378342 1378341 2026-08-04T15:27:24Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Commons_templates_see_also]] 1378341 wikitext text/x-wiki {{Col-float|width=40em}} * {{Section link|Wikipedia:Manual of Style/Layout#External links}} * {{tl|Commons}}—shows Commons box * {{tl|Commons-inline}}—shows Commons gallery inline * {{tl|Commons category}}—shows Commons category box * {{tl|Commons category-inline}}—shows Commons category inline * {{tl|Commons category multi}}—to list up to twelve categories * {{tl|Commons and category}}—shows Commons box with both gallery and category * {{tl|Commons and category inline}}—shows Commons gallery and category inline * {{tl|Copy to Wikimedia Commons}} * {{tl|Wikimedia Commons redirect}}—specialized soft redirect template for Commons * {{tl|Wiki category}}—to link to a gallery hosted on Wikipedia * [[mw:Manual:Pywikibot/commonscat.py]] {{Col-float-break}} * {{tl|Sister project links}}—to link all Wikinews, Wikisource, [[WP:Wikimedia sister projects|etc.]] * {{tl|Wikibooks}} / {{tl|Wikibooks inline}} * {{tl|Wikidata property}} * {{tl|Wikinews}} / {{tl|Wikinews inline}} * {{tl|Wikiquote}} / {{tl|Wikiquote inline}} * {{tl|Wikisource}} / {{tl|Wikisource inline}} * {{tl|Wikispecies}} / {{tl|Wikispecies inline}} * {{tl|Wikiversity}} / {{tl|Wikiversity inline}} * {{tl|Wikivoyage}} / {{tl|Wikivoyage inline}} * {{tl|Wiktionary}} / {{tl|Wiktionary inline}} {{Col-float-end}}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> lhrz4149m9dekddj5mywi5b5vyq00x2 0 179991 1378355 1378190 2026-08-05T09:45:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378355 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox ನದಿ | name = ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ನದಿ | native_name = {{native name|ml|അച്ചന്‍കോവിലാറ്}} | other_name = ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ಆರ್ | etymology = | image = Achankovil river.jpg | image_size = 320px | image_caption = | image_alt = | map = | map_size = | map_caption = | map_alt = | subdivision_type1 = [[ದೇಶ]] | subdivision_name1 = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type3 = [[ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] | subdivision_name3 = [[ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]], [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ]] | subdivision_type4 = [[ನಗರಗಳು]] | subdivision_name4 = [[ಕೊನ್ನಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]], [[ಪಂಡಾಲಂ]], [[ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ]], | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- BASIN --> | source1_location = [[ಪಶುಕಿಡಮೆಟ್ಟು ನದಿ|ಪಶುಕಿಡಮೆಟ್ಟು]], [[ರಿಶಿಮಲಾ ನದಿ|ರಿಶಿಮಲೈ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ದೇವರ್ಮಲೈಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ರಾಮಕ್ಕಲ್ಟೇರಿ ನದಿಗಳು | source1_coordinates = | source1_elevation = {{cvt|700|m|ft}} | mouth_location = [[ವೀಯಪುರಂ]] | mouth_coordinates = {{coord|9|19|0|N|76|28|0|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = | altitude_difference = | progression = | river_system = | basin_size = {{Convert|1484|km2|mi2|abbr=on}} | basin_landmarks = [[ಥಝೂರ್ ಭಗವತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]], ತ್ರಿಪ್ಪರ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ, ವಲಂಚುಳ್ಳಿ ದೇವಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ, ಪಂಡಾಲಂ ವಲಿಯಕೊಯಿಕಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ, ಪಂಡಾಲಂ ಅರಮನೆ, (ಮಟ್ಟೋಮ್ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ), ಪಂಡಾಲಂ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ, ಕಂಡಿಯೂರ್ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ, [[ಚೆಟ್ಟಿಕುಲಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]], [[ವೆನ್ಮಣಿ]] ಸರ್ಗಕಾವು ದೇವಾಲಯ, ಕೊನ್ನಿ ಮುರಿಂಗ ಮಂಗಲಂ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ | basin_population = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{Convert|128|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- FEATURES --> | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = ಕೈಪಟ್ಟೂರ್ ಸೇತುವೆ, ಪಂಡಾಲಂ ಸೇತುವೆ, ವೆಟ್ಟಿಯಾರ್ ಸೇತುವೆ, ಪರಕ್ಕಡವು ಸೇತುವೆ, ಪುಳಕಡವು ಸೇತುವೆ, ಚಾಮಕ್ಕಾವು ಪಾದಚಾರಿ ಸೇತುವೆ, ಕೊಲ್ಲಕಡು ಸೇತುವೆ, ವಲಿಯಪೆರುಂಪುಳ ಸೇತುವೆ, ಪ್ರಯಿಕ್ಕರ ಸೇತುವೆ, ಪೊಟ್ಟಮೆಲ್ಕಡವು ಸೇತುವೆ, ಕೊನ್ನಿ ಸೇತುವೆ | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = | mouth = [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]] | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಂಗಮಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಳ }} '''ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್''' [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ {{Convert|128|km|abbr=on}} ಉದ್ದದ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಮತ್ತು [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪ್ಪುಝಾ]] [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆಗಳ]] ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯು [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ]] ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ [[ಮೇಲಿನ ಕುಟ್ಟನಾಡು]]ನ ಫಲವತ್ತಾದ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಚರಂಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ತನ್ನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿನ [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]], [[ಪಂಡಾಲಂ]] ಮತ್ತು [[ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ]]ದಂತಹ ಹಲವಾರು [[ನಗರ ವಸಾಹತು]]ಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|last=ಕುಟ್ಟೂರ್|first=ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್|date=2014-08-04|title=ಮೇಲಿನ ಕುಟ್ಟನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಭೀಕರ|language=en-IN|work=ದ ಹಿಂದೂ|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/flood-situation-grim-in-upper-kuttanad/article6279499.ece|access-date=2021-10-24|issn=0971-751X}}</ref> == ಹಾದಿ == ಈ ನದಿಯು ಕೊನ್ನಿ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ದೇವರ್ ಮಲೈ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ರಿಶಿಮಲಾ ನದಿ|ರಿಶಿಮಲಾ]], [[ಪಶುಕಿಡಮೆಟ್ಟು ನದಿ|ಪಶುಕಿಡಮೆಟ್ಟು]] ಮತ್ತು [[ರಾಮಕ್ಕಲ್ಟೇರಿ ನದಿ|ರಾಮಕ್ಕಲ್ಥೇರಿ]] ನದಿಗಳು ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web|title=ಅಚೆನ್ಕೋಯಿಲ್|url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Achencoil_1846.aspx|access-date=2021-05-19|website=www.kerenvis.nic.in}}</ref> ಇದು ತನ್ನ ಉಗಮಸ್ಥಾನದಿಂದ [[ನೈಋತ್ಯ]] ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ನದಿಯು ತನ್ನ ಹಾದಿಯನ್ನು [[ವಾಯುವ್ಯ]] ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು 20 ಕಿಮೀ ಹರಿದು [[ಕಲ್ಲೇಲಿ]] ಬಳಿ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಮರು-ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದು [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]], [[ಕುಂಬಾಝಾ]], [[ಮೈಲಾಪ್ರ]], [[ಕೊನ್ನಿಥಾಝಂ]], [[ವೆಟ್ಟೂರ್]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]], [[ಪ್ರಮಾಡೋಂ|ಪ್ರಮಾದಂ]], [[ವಲ್ಲಿಕೋಡ್|ವಲ್ಲಿಕೋಡ್]]ನ ಬೆಟ್ಟದ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಮೇಲಿನ ಕುಟ್ಟನಾಡ್]]ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ನದಿಯು [[ಕೈಪಟ್ಟೂರ್]], [[ನರಿಯಾಪುರಂ]], [[ತುಂಬಮೋನ್|ತುಂಬಮೋನ್]], [[ವೆನ್ಮೋನಿ]], [[ಕುಲನಾಡ]], [[ಪಂಡಾಲಂ]], [[ಎಡಪ್ಪೋನ್]] ([[ನೂರನಾಡ್]]), [[ವೆಟ್ಟಿಯಾರ್]], [[ಕೊಲ್ಲಕಡವು|ಕೊಲ್ಲಕ್ಕಡವು]] ಮತ್ತು [[ಚೆರಿಯನಾಡ್]] ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ]]ವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ನದಿಯು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ತೀಕ್ಷ್ಣ ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಚೆನ್ನಿಥಲಾ]], [[ಪಲ್ಲಿಪ್ಪಾಡ್]], [[ಪೈಪ್ಪಾಡ್]] ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ವೀಯಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿ [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]] ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]] ನದಿಯು ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ಮತ್ತು [[ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ|ಮಣಿಮಲಾ]] ನದಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ನಂತರ ಎರಡು ಕವಲುಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತದೆ, ಒಂದು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ಕ್ಕೆ [[ಥೊಟ್ಟಪಲ್ಲಿ|ಥೊಟ್ಟಪಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು [[ಕೈನಕರಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ವೆಂಬನಾಡ್]] ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|last=ಭಾಸ್‌ಕರ್|first=ಸಾಜು|title=ಎಣ್ಣೂರು ಮಹಿಳೆಯರು ಒಂದು ನದಿಯ ಜೀವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದ ಕಥೆ|url=https://www.mathrubhumi.com/environment/clean-earth/kuttamperoor-river-rejuvenation-1.1925575|access-date=2021-05-19|website=ಮಾತೃಭೂಮಿ|language=ml|archive-date=19 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519191306/https://www.mathrubhumi.com/environment/clean-earth/kuttamperoor-river-rejuvenation-1.1925575|url-status=dead}}</ref> [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣವು, ಇದು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ನದಿಯೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ; ''ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ'', [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಪದಗಳಾದ ''{{Transliteration|ml|pathanam}}-ಪತ್ತನಂ'' ಮತ್ತು ''{{Transliteration|ml|thitta}}-ತಿಟ್ಟ'' ಅಂದರೆ "ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳು" ಎಂದರ್ಥ. == ಅಚೆನ್ಕೋವಿಲ್ ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ == ಈ ನದಿಯ [[ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಪ್ರದೇಶ|ಸಂಗ್ರಹ ಪ್ರದೇಶ]]ವಾಗಿರುವ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಚೆನ್ಕೋವಿಲ್ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲೈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last=ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ|first=ಜೋಸ್|date=2013-12-01|title=ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲೈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ಶಿಯರ್ ವಲಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳ ಮಾರ್ಫೋ-ಇಕೋಟೈಪ್ಗಳು|url=https://www.researchgate.net/publication/280569439|journal=ಅನ್ನಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಸೈನ್ಸಸ್|volume=2|pages=514–519}}</ref> ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಅಚೆನ್ಕೋವಿಲ್ ಗ್ರಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಚೆನ್ಕೋವಿಲ್ ಗ್ರಾಮವು [[ಶಬರಿಮಲೆ]]ಯ ದಂತಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಪ್ರಮುಖ [[ಯಾತ್ರಾ]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ತೆಂಕಾಸಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಗಡಿ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|date=2018-03-17|title=ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡಿಗೆ!|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/travel/170318/walk-on-the-wild-side.html|access-date=2021-10-24|website=ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್|language=en}}</ref> == ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ == [[File:അച്ചൻകോവിൽ ശാസ്താക്ഷേത്രം.jpg|thumb|ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ದೇವಾಲಯ]] ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ, ಅಥವಾ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯವು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]]ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಲಾರ್ಡ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಇಲ್ಲಿ [[ಗೃಹಸ್ಥ|ಗೃಹಸ್ಥ ಆಶ್ರಮ]] ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ – ಅವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬಸ್ಥ ಅಥವಾ ವಿವಾಹಿತ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವವನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಾದ – ಪೂರ್ಣಾ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕಲಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ [[ವಿಗ್ರಹ]]ವನ್ನು [[ಪರಶುರಾಮ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|date=2021-02-14|title=ಅರಣ್ಯ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲಾಗುವುದು|language=en-IN|work=ದ ಹಿಂದೂ|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/forest-road-to-be-opened-to-traffic/article33836597.ece|access-date=2021-10-24|issn=0971-751X}}</ref> ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯವು ವಿಷಕಾರಿ [[ಹಾವು]]ಗಳ ಕಡಿತವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ವಿಗ್ರಹದ ಎಡಗೈಯು ಯಾವಾಗಲೂ 'ಚಂದನ' ([[ಚಂದನದ ತಿರುಳು|ಚಂದನದ ಲೇಪ]]) ಮತ್ತು ತೀರ್ಥ (ಪವಿತ್ರ ನೀರು)ವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13, 2014|title=ಈ ಕೊಲ್ಲಂ ದೇವಾಲಯವು ಹಾವಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/this-kollam-temple-offers-unique-cure-for-snakebites/articleshow/42393746.cms|access-date=2021-10-24|website=ದ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|language=en}}</ref> ಚಂದನ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥವು ಹಾವಿನ ಕಡಿತವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ದಂತಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಬಲವಾದ [[ತಮಿಳರು|ತಮಿಳು]] ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಶಬರಿಮಲೆ]] ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೂ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಋಷಿ ಪರಶುರಾಮರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ವಿಗ್ರಹದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಲಾರ್ಡ್ ಶಾಸ್ತಾರ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಪೂರ್ಣಾ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕಲಾ ಅವರನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳ ಧನು (ಡಿಸೆಂಬರ್ – ಜನವರಿ) ಮೊದಲನೆಯಿಂದ ಹತ್ತನೇ ದಿನದವರೆಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಅಚೆನ್ಕೋವಿಲ್ ಶಿಯರ್ ವಲಯ == [[ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಇದು [[ಪ್ರೋಟೆರೊಜೋಯಿಕ್]] ಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಹೊರಪದರದ ಅಸಾತತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಕೇರಳ ಖೊಂಡಲೈಟ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು (KKB) (ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಬ್ಲಾಕ್) ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ಚಾರ್ನೊಕೈಟ್]] ಸಮೂಹದಿಂದ (ಮಧುರೈ ಬ್ಲಾಕ್) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|title=ಚಿತ್ರ. 1. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ (ಸಂತೋಷ್ ಮತ್ತು ಸಜೀವ್, 2006; ಸಂತೋಷ್ ಮತ್ತು ಇತರರು, 2009 ರ ನಂತರ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ)|url=https://www.researchgate.net/figure/Geology-of-south-India-modi-ed-after-Santosh-and-Sajeev-2006-Santosh-et-al-2009_fig1_280826493|access-date=2021-10-24|website=ResearchGate|language=en}}</ref> ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ನದಿಯು ಈ ರಚನಾತ್ಮಕ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಒಳಚರಂಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|title=ಚಿತ್ರ 1. a, ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ಶಿಯರ್ ವಲಯದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಕ್ಷೆ...|url=https://www.researchgate.net/figure/a-A-general-map-showing-location-of-Achankovil-Shear-Zone-ASZ-b-Simplified-geology_fig1_282295892|access-date=2021-10-24|website=ResearchGate|language=en}}</ref> ಈ ಶಿಯರ್ ವಲಯವು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಮಡಗಾಸ್ಕರ್]] ನಡುವಿನ ಭೂ ಸಂಪರ್ಕದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುವ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಎರಡೂ ಭೂ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು [[ಗೊಂಡ್ವಾನಾ]] ಭೂಭಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{Cite journal|last1=ಪ್ರಹರಾಜ್|first1=P.|last2=S|first2=R.|date=2018-12-01|title=ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ಶಿಯರ್ ವಲಯ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ: ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ಗೆ ಅದರ ವಿಸ್ತರಣೆ|journal=AGU ಫಾಲ್ ಮೀಟಿಂಗ್ ಅಬ್ಸ್ಟ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2018AGUFM.T33C0420P|volume=2018|pages=T33C–0420|bibcode=2018AGUFM.T33C0420P}}</ref> == ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == ಈ ನದಿಯು ತನ್ನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ, ಇದು ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮಾನವರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <gallery> File:Achenkovil River Near Konni, December 2007.jpg|[[ಕೈಪಟ್ಟೂರ್]] ಬಳಿ ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ನದಿ File:Thazhoor View 1.jpg|ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಥಝೂರ್ ಭಗವತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]] ದೇವಾಲಯ - ಥಝೂರ್ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ನೋಟ File:ThripparaTempleEntranceView 1.jpg|ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಪ್ಪರ ಶಿವ ಕ್ಷೇತ್ರಂಗೆ ಪ್ರವೇಶ </gallery> * [[ಪಂಡಾಲಂ]] ಪುರಸಭೆ, [[ನೂರನಾಡ್]] ಮತ್ತು ಪಾಲಮೇಲ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಕರಿಂಗಲಿಚಲ್ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ತಮ್ಮ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=KLSO ಸುದ್ದಿ ನವೀಕರಣಗಳು 2015|url=https://www.wwfindia.org/?16461/KLSO-News-Updates-2015|access-date=2021-10-24|website=www.wwfindia.org|language=en}}</ref> * ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ [[ಬೌದ್ಧ]] ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. [[ವೆನ್ಮಣಿ]] ಬಳಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾಮಕ್ಕಾವು ಶರ್ನ್ಗಕಾವು ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬೌದ್ಧ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯವಾಗಿ (ನಂತರ ಶರ್ನ್ಗ-ಕಾವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು) ಮತ್ತು ನಂತರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ವಾರ್ಷಿಕ ರಥೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಮೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "ಕೆಟ್ಟು ಕಾಝ್ಚ" ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಬೌದ್ಧ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. [[ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ]] ಬಳಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಕರುಮಾಡಿಕುಟ್ಟನ್]] ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ]] ಅವಶೇಷಗಳು ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|title=ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರದ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿವೆ|url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/09/26/mavelikkara-tourism-charms-are-unknown.html|access-date=2021-10-24|website=ಓನ್ ಮನೋರಮ}}</ref><ref>{{Cite journal|title=ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರದ ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸ|url=https://shodhgangotri.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/773/2/02_synopsis.pdf|journal=[[ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಕುಂಭವುರುತ್ಯ ಜಲಪಾತ]]ಗಳು ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{commons category|Achankovil}} <references/> === ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು === * [http://www.asishinside.com/2017/12/trip-to-achankovil-malayalam-travelouge.html ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ಗೆ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171227124535/http://www.asishinside.com/2017/12/trip-to-achankovil-malayalam-travelouge.html |date=27 December 2017 }} {{Waters of Kerala}} [[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಬಾ ನದಿ]] [[ವರ್ಗ:ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] s20w8xnflqnlyc4ug3hqapj2z3r1ems 3 180028 1378324 2026-08-04T13:06:16Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1378324 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=HEMAanks Yhh mssjs}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೬, ೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 8b43kpkz86rzaghgmw9u2ufyd9eeji3 3 180029 1378327 2026-08-04T14:12:15Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1378327 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Vinovedo}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೨, ೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) awzaa04shpbxy2yl2hs3z4pwu6j20lq 3 180030 1378329 2026-08-04T15:03:54Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1378329 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Qdhsfwjwh}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೩೩, ೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) ffclysihbolwdb6n8pqpfpyfub2pd0l 828 180031 1378330 2025-09-24T18:01:03Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Module:ConvertIB/data]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 20995 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1378330 Scribunto text/plain -- Units accepted by {{convert}} that come in groups (e.g., "5 ft 6 in") local multiple = {'mich', 'michlk', 'michainlk', 'miyd', 'miydftin', 'mift', 'ydftin', 'ydft', 'ftin', 'footin', 'handin', 'lboz', 'stlb', 'stlboz', 'stlb'} -- Convert unit list to hash local multTable = {} for _, v in ipairs(multiple) do multTable[v] = true end local impPref = {'imperial', 'english', 'uk', 'us', 'u.s.', 'us customary', 'u.s. customary', 'standard'} local impPrefTable = {} for _, v in ipairs(impPref) do impPrefTable[v] = true end return {multiple=multTable, impPref=impPrefTable} gkdhxrqte6nbgc1n2gmvcckgwn7onz3 1378331 1378330 2026-08-04T15:17:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:ConvertIB/data]] 1378330 Scribunto text/plain -- Units accepted by {{convert}} that come in groups (e.g., "5 ft 6 in") local multiple = {'mich', 'michlk', 'michainlk', 'miyd', 'miydftin', 'mift', 'ydftin', 'ydft', 'ftin', 'footin', 'handin', 'lboz', 'stlb', 'stlboz', 'stlb'} -- Convert unit list to hash local multTable = {} for _, v in ipairs(multiple) do multTable[v] = true end local impPref = {'imperial', 'english', 'uk', 'us', 'u.s.', 'us customary', 'u.s. customary', 'standard'} local impPrefTable = {} for _, v in ipairs(impPref) do impPrefTable[v] = true end return {multiple=multTable, impPref=impPrefTable} gkdhxrqte6nbgc1n2gmvcckgwn7onz3 10 180032 1378333 2023-03-15T13:54:05Z en>Mclay1 0 Mclay1 moved page [[Template:Wikivoyage-inline]] to [[Template:Wikivoyage inline]] over redirect: creating consistency with inline template names 1378333 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-vandalism|small=yes}}</noinclude>{{sister-inline|project=wikivoyage|list={{{list|}}}|links={{{links|[[voy:{{{1|{{PAGENAME}}}}}#{{wikidata|label|raw}}|{{{2|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}]]}}}|extratext={{{extratext|}}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> m9lae6o9gda73p81yp0y48q2mgocejr 1378334 1378333 2026-08-04T15:27:23Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Wikivoyage_inline]] 1378333 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-vandalism|small=yes}}</noinclude>{{sister-inline|project=wikivoyage|list={{{list|}}}|links={{{links|[[voy:{{{1|{{PAGENAME}}}}}#{{wikidata|label|raw}}|{{{2|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}]]}}}|extratext={{{extratext|}}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> m9lae6o9gda73p81yp0y48q2mgocejr 10 180033 1378343 2025-03-17T17:28:53Z en>JAAqqO 0 Undid revision [[Special:Diff/1280526661|1280526661]] by [[Special:Contributions/166.181.86.235|166.181.86.235]] ([[User talk:166.181.86.235|talk]]) 1378343 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Usage == As supported by [[Wikipedia:Wikimedia sister projects]], this template may be used to add a [[Wikivoyage]] link to a Wikipedia article. It generates an [[Help:Interwikimedia links|interwikimedia link]] – it is not intended to represent [[WP:SOURCES|sources]] for Wikipedia articles. It should only be used as an "External link", never as a citation. The template can be used with one, two or no parameters as follows: :'''<nowiki>{{Wikivoyage inline}}</nowiki>''' creates a link to the Wikivoyage page matching the Wikipedia page name. :'''<nowiki>{{Wikivoyage inline|Boracay}}</nowiki>''' creates a link to the Wikivoyage page titled "Boracay". :'''<nowiki>{{Wikivoyage inline|Boracay|Boracay Island}}</nowiki>''' creates a link to the Wikivoyage page titled "Boracay", but the link is worded "Boracay Island". == See also == * [[Template:Wikivoyage]] * [[Template:Wikivoyage listing]] * [[Template:Wikisource redirect]] {{Commons templates see also}} ==TemplateData== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Page name of Wikivoyage Article", "description": "Specify the exact name of the Wikivoyage article, as specified in the URL after \"wiki/\" This field is used to look up the Wikivoyage article.", "example": "London (Ontario)", "type": "string" }, "2": { "label": "User friendly name of Wikivoyage article", "description": "This is the text that will be displayed to identify the name of the place or topic of the Wikivoyage article", "example": "\"London\" or \"London, Ontario\" or \"London, ON\"", "type": "string" }, "list": {}, "links": {}, "extratext": {} }, "description": "This template is intended for adding an external link within a Wikipedia article to the corresponding Wikivoyage article. If the Wikipedia and Wikivoyage articles are identical, no parameters need to be set.", "paramOrder": [ "1", "2", "list", "links", "extratext" ] } </templatedata> <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Inline interwiki link templates]] [[Category:Wikivoyage templates|Inline]] }}</includeonly> 1mx14tgpjzw6rd5qnfitk1r0h2sytd1 1378344 1378343 2026-08-04T15:27:24Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Wikivoyage_inline/doc]] 1378343 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Usage == As supported by [[Wikipedia:Wikimedia sister projects]], this template may be used to add a [[Wikivoyage]] link to a Wikipedia article. It generates an [[Help:Interwikimedia links|interwikimedia link]] – it is not intended to represent [[WP:SOURCES|sources]] for Wikipedia articles. It should only be used as an "External link", never as a citation. The template can be used with one, two or no parameters as follows: :'''<nowiki>{{Wikivoyage inline}}</nowiki>''' creates a link to the Wikivoyage page matching the Wikipedia page name. :'''<nowiki>{{Wikivoyage inline|Boracay}}</nowiki>''' creates a link to the Wikivoyage page titled "Boracay". :'''<nowiki>{{Wikivoyage inline|Boracay|Boracay Island}}</nowiki>''' creates a link to the Wikivoyage page titled "Boracay", but the link is worded "Boracay Island". == See also == * [[Template:Wikivoyage]] * [[Template:Wikivoyage listing]] * [[Template:Wikisource redirect]] {{Commons templates see also}} ==TemplateData== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Page name of Wikivoyage Article", "description": "Specify the exact name of the Wikivoyage article, as specified in the URL after \"wiki/\" This field is used to look up the Wikivoyage article.", "example": "London (Ontario)", "type": "string" }, "2": { "label": "User friendly name of Wikivoyage article", "description": "This is the text that will be displayed to identify the name of the place or topic of the Wikivoyage article", "example": "\"London\" or \"London, Ontario\" or \"London, ON\"", "type": "string" }, "list": {}, "links": {}, "extratext": {} }, "description": "This template is intended for adding an external link within a Wikipedia article to the corresponding Wikivoyage article. If the Wikipedia and Wikivoyage articles are identical, no parameters need to be set.", "paramOrder": [ "1", "2", "list", "links", "extratext" ] } </templatedata> <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Inline interwiki link templates]] [[Category:Wikivoyage templates|Inline]] }}</includeonly> 1mx14tgpjzw6rd5qnfitk1r0h2sytd1 10 180034 1378345 2025-10-12T02:36:28Z en>Jonesey95 0 Undid revision [[Special:Diff/1316352168|1316352168]] by [[Special:Contributions/Hike395|Hike395]] ([[User talk:Hike395|talk]]). rv for further testing 1378345 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ /* Dark mode fixes for Wiktionary logo - as used on the site */ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .sister-inline-image img[src*="Wiktionary-logo-en-v2.svg"] { filter: invert(1) brightness(55%) contrast(250%) hue-rotate(180deg); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .sister-inline-image img[src*="Wiktionary-logo-en-v2.svg"] { filter: invert(1) brightness(55%) contrast(250%) hue-rotate(180deg); } } 46oelqz6c7mopoxgs0u7m57xmjcr9ae 1378346 1378345 2026-08-04T15:27:25Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Sister-inline/styles.css]] 1378345 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ /* Dark mode fixes for Wiktionary logo - as used on the site */ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .sister-inline-image img[src*="Wiktionary-logo-en-v2.svg"] { filter: invert(1) brightness(55%) contrast(250%) hue-rotate(180deg); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .sister-inline-image img[src*="Wiktionary-logo-en-v2.svg"] { filter: invert(1) brightness(55%) contrast(250%) hue-rotate(180deg); } } 46oelqz6c7mopoxgs0u7m57xmjcr9ae 0 180035 1378348 2026-08-04T15:35:05Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox settlement | name = ಅದೂರ್ | other_name = | type = ಪುರಸಭೆ | image = File:Gandhi Park,Adoor.jpg | alt = | caption = ಅದೂರ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಜಂಕ್ಷನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಗಾಂಧಿ ಪಾರ್ಕ್ | pushpin_map = India Kerala#India... 1378348 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಅದೂರ್ | other_name = | type = ಪುರಸಭೆ | image = File:Gandhi Park,Adoor.jpg | alt = | caption = ಅದೂರ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಜಂಕ್ಷನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಗಾಂಧಿ ಪಾರ್ಕ್ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|9.20|N|76.76|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪಿತ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ಪುರಸಭೆ]] | governing_body = | leader_title = ಪುರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು | leader_name = | custom_label1_sec1 = ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು | custom_data1_sec1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 20.82 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 29,171 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] | postal_code = 691 523 | custom_label2_sec2 = [[ಸಾಕ್ಷರತೆ]] | custom_data2_sec2 = 96.31% | custom_label3_sec1 = [[ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ]] | custom_data3_sec1 = 1132 [[ಸ್ತ್ರೀ|♀]]/1000 [[ಪುರುಷ|♂]] | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = +91 4734-XXXXXX | registration_plate = KL-26 (ಅದೂರ್ ಉಪ RTO) | website = {{URL|http://www.adoormunicipality.in/}} | footnotes = | official_name = }} '''ಅದೂರ್''' [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಕೇರಳದ ಪುರಸಭೆಗಳು|ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ]]. ಇದು [[ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕು]] ಮತ್ತು ಅದೂರ್ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ಅದೂರ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]]ದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ {{convert|18|km|1|abbr=on}} ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ {{convert|90|km|1|abbr=on}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[2011 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅದೂರ್ 29,171 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42526/download/46152/A-1_NO_OF_VILLAGES_TOWNS_HOUSEHOLDS_POPULATION_AND_AREA.xlsx|title=ಗ್ರಾಮಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು, ಕುಟುಂಬಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಸಂಖ್ಯೆ (ಭಾರತ, ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪ-ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) - 2011}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ "ಅದೂರ್" (ಅದ್-ಊರ್) ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ: "ಅದ್" ಎಂದರೆ "ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ" (ಅದರ್ನು) ಮತ್ತು "ಊರ್" ಎಂದರೆ "ಸ್ಥಳ" ಅಥವಾ "ನಾಡು". ಹೀಗಾಗಿ, ಇದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ "ಅದರ್ನು ಕಿಟ್ಟಿಯ ಊರು" ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ "ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ ನಾಡು" ಎಂದರ್ಥ. "ಅದ್" ಎಂಬುದನ್ನು "ಆಢ್ಯನ್" (ആഢ്യൻ) ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು, ಇದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ "ಆಢ್ಯನ್ಮಾರುಡೆ ಊರು" (ആഢ്യൻമാരുടെ ഊര്) ಆಗಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ "ಉದಾತ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಾಡು" ಎಂದರ್ಥ. == ಇತಿಹಾಸ == {{Unreferenced section|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2022}} ಅದೂರ್ನ ಇತಿಹಾಸವು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. 1ನೇ ಶತಮಾನ ಕ್ರಿ.ಶ.ದಲ್ಲಿ, ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಗಳು [[ಆಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು, ಅವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ದಕ್ಷಿಣ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಆಯ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದೂರ್ನಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಮಠವೊಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲದ ಕೆಲವು ಮಹಾಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾದ ಡಾಲ್ಮೆನ್ಗಳು, ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕಿನ ಎನಾದಿಮಂಗಲಂ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.{{citation needed|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2022}} ಅದೂರ್ ಒಮ್ಮೆ ಇಲಯಿಡತು ರಾಜವಂಶ ಮತ್ತು [[ಪಂಡಾಲಂ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. 1741 ರಲ್ಲಿ, [[ವೆನಾಡ್]] ಮಹಾರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮ ಅದೂರ್ ಅನ್ನು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ರಾಜ [[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]] ಒಮ್ಮೆ [[ಎಟ್ಟುವೀಟ್ಟಿಲ್ ಪಿಳ್ಳೈಮಾರ್|ಎಟ್ಟುವೆಟ್ಟಿಲ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] (ರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬ) ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದೂರ್ಗೆ ಬಂದನು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟುಂಡಯಿಲ್ ಮನೆಯಿಂದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರಿದನು ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದೂರ್ನ ನೆಲ್ಲಿಮುಟ್ಟಿಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಅಜ್ಜಿ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು, ನಂತರ ಅವನು ರಾಜನಾದ ನಂತರ ಅವನು ಚಿಟ್ಟುಂಡಯಿಲ್ ಮನೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ನೆಲ್ಲಿಮುಟ್ಟಿಲ್ ಮನೆಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಧರ್ಮರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ಟಿಪು ಸುಲ್ತಾನ್|ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧವು ಗಮನಾರ್ಹ ಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ರಾಣಿ ಗೌರಿ ಪಾರ್ವತಿ ಬಾಯಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, 1812 ರಲ್ಲಿ, ಪಂಡಾಲಂ ಅನ್ನು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪರಕೋಡ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅನಂತರಾಮಪುರಂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ, ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಜನನಿಬಿಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ನಂತರ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮಹಾರಾಜನು ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು, ಆದರೆ ನಂತರ ಒಪ್ಪಬೇಕಾಯಿತು. 1 ಜುಲೈ 1949 ರಂದು, [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮಹಾರಾಜನು ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಪ್ರಮುಖರಾದರು. 1 ನವೆಂಬರ್ 1956 ರಂದು, ತಿರುವಾಂಕೂರು, ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ನಂತರ, 1 ನವೆಂಬರ್ 1982 ರಂದು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಘಟಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಅದೂರ್ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕು ಹಿಂದಿನ ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕುನ್ನತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಒಂಬತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ ತಾಲೂಕಿನ ಎರಡು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1990 ರಂದು, ಅದೂರ್ ಪುರಸಭೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದೂರ್ ಪುರಸಭೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದೂರ್ ಪಟ್ಟಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.{{citation needed|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2022}} ಅದೂರ್ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ನೇರವಾಗಿ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದೂರ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಹಿಂದೂ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಅದೂರ್ ಅನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅದೂರ್ ಧರ್ಮ ಆಸ್ಪತ್ರೆ (ಈಗ ಅದೂರ್ ಜನರಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಅನ್ನು 1880ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1914 ರಲ್ಲಿ, ಅದೂರ್ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು: ಅದೂರ್ ಮಲಯಾಳಂ ಶಾಲೆ, ಇಂದು ಅದೂರ್ ಸರ್ಕಾರಿ UP ಶಾಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 1934 ರಲ್ಲಿ, [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] ಅದೂರ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿಯಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ SNDP ಕಟ್ಟಡದ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಚರ್ಖಾದ ಸಂದೇಶವು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸಂನ ಇತಿಹಾಸ|ಕಮ್ಯುನಿಸಂ]] ಅದೂರ್ನಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. [[SNDP ಯೋಗಂ|SNDP]] ಮತ್ತು NSS ಎರಡೂ ಅದೂರ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. == ಆಡಳಿತ == ಅದೂರ್ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]]ದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1982 ರಲ್ಲಿ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]] ರಚನೆಯ ಮೊದಲು, ಅದೂರ್ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಅದೂರ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಲೋಕಸಭೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ MP ಶ್ರೀ ಆಂಟೊ ಆಂಟೋನಿ ಅವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದೂರ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತ MLA ಶ್ರೀ ಚಿಟ್ಟಾಯಂ ಗೋಪಕುಮಾರ್ ಅವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. === ಪುರಸಭಾ ವಾರ್ಡ್ಗಳು === ಅದೂರ್ ಪಟ್ಟಣವು ಅದೂರ್ ಪುರಸಭೆಯ 28 ವಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. {| class="wikitable" ! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed;" | ವಾರ್ಡ್ ಸಂ. ! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed;" | ವಾರ್ಡ್ನ ಹೆಸರು ! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed;" | ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed;" | ಪಕ್ಷ |- | 1 |[[ಮಿತ್ರಪುರಂ]] | ಸುಸಿ ಜೋಸೆಫ್ |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |- | 2 | E V ವಾರ್ಡ್ | ಅನು ವಸಂತನ್ |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |- | 3 | ಪನ್ನಿವಿಳ | ಅಪ್ಸರ ಸನಾಲ್ |[[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|CPI]] |- | 4 | ಸಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ | ರಾಜನಿ ರಮೇಶ್ | [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] |- | 5 | ಸಿವಿಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ | ಶಶಿಕುಮಾರ್ | [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |- | 6 | ಜವಾಹರ್ | D. ಸಾಜಿ |[[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|CPI]] |- | 7 |[[ಆನಂದಪಲ್ಲಿ]] | ರಾಜಿ ಚೆರಿಯನ್ |[[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|CPI]] |- | 8 | ಪೋತ್ರೋಡು | ಶ್ರೀಜಾ R ನಾಯರ್ |[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|BJP]] |- | 9 | M G ವಾರ್ಡ್ | ರಮೇಶ್ಕುಮಾರ್ V |ಪಕ್ಷೇತರ |- | 10 | ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ | ಬಿಂದು ಕುಮಾರಿ G |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |- | 11 | ಪನ್ನಿವಿಳ ಪೂರ್ವ | ಶಶಿಕುಮಾರ್ |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |- | 12 | ಸಂಗಮಂ | ರೀನಾ ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |- | 13 | ನೇತಾಜಿ | ಗೋಪಾಲನ್ K |[[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPM]] |- | 14 |[[ಪರಕೋಡ್]] | M ಅಲವುದೀನ್ |ಪಕ್ಷೇತರ |- | 15 | ಪರಕೋಡ್ ಪೂರ್ವ | ಅನೂಪ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |- | 16 | ಅನಂತರಾಮಪುರಂ | ಸುಧಾ ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |- | 17 | ಪರಕೋಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ | ಸಿಂಧು ತುಳಸೀಧರ ಕುರುಪ್ಪು |[[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|CPI]] |- | 18 | T B ವಾರ್ಡ್ | ಲಾಲಿ ಸಾಜಿ |[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]] |- | 19 | ಕಣ್ಣಂಕೋಡು ಉತ್ತರ | ಅಜಿ P ವರ್ಗೀಸ್ | [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]] |- | 20 | ಅದೂರ್ ಕೇಂದ್ರ | ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ S ಶಜಹಾನ್ |[[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] |- | 21 | ಕಣ್ಣಂಕೋಡು | ದಿವ್ಯ ರೇಜಿ |[[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] |- | 22 | ನೆಲ್ಲಿಮೂಟ್ಟಿಲ್ಪಾಡಿ | ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಿನು |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |- | 23 | ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ಪಾರ | ಬೀನಾ ಬಾಬು |ಪಕ್ಷೇತರ |- | 24 | ಟೌನ್ ವಾರ್ಡ್ | ರೋನಿ ಪನಮ್ತುಂಡಿಲ್ |[[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] |- | 25 |[[ಮೂನ್ನಾಲಂ]] | ಅನಿತಾದೇವಿ A | ಪಕ್ಷೇತರ |- | 26 |[[ಮೂನ್ನಾಲಂ|ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] | ಶೋಭಾ ಥಾಮಸ್ | ಪಕ್ಷೇತರ |- | 27 | ಹೋಲಿಕ್ರಾಸ್ | K ಮಹೇಶ್ ಕುಮಾರ್ | [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]] |- | 28 | ಪುತ್ತಿಯಕವಿಲ್ಚಿರ | ಜಯಕೃಷ್ಣನ್ S |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] |} <ref>{{Cite web|url=http://www.adoormunicipality.in/council|title=കൌണ്‍സില്‍ {{!}} ಅದೂರ್ ಪುರಸಭೆ|website=www.adoormunicipality.in|access-date=2020-04-20|archive-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826224553/http://www.adoormunicipality.in/council|url-status=dead}}</ref> === ಅದೂರ್ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗ === ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕು ಎರಡು ಪುರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಅದೂರ್ ಮತ್ತು ಪಂಡಾಲಂ. ಅದೂರ್ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಕೈಕ ಎರಡು [[ಆದಾಯ ವಿಭಾಗ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅದೂರ್ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗವು [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]] (ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ), [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]], ಮತ್ತು ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{clarify|reason=ಇವು ಯಾವುವು?|date=ಮಾರ್ಚ್ 2019}} ಆದಾಯ ವಿಭಾಗವು ಹಿಂದೆ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದೂರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web|title=ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳು|website=keralatourism.com |url=http://www.keralatourism.org/routes-locations/adoor--i-/id/62|access-date=30 Apr 2018}}</ref> ====ಅದೂರ್ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ತಾಲೂಕುಗಳು==== {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !ಸಂ. ||ತಾಲೂಕು ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ||ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು |- |1 ||ಅದೂರ್ ||ಅದೂರ್ |- |2 ||[[ಕೋಳಂಚೇರಿ]] ||ಅದೂರ್ |- |3 ||[[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]] ||ಅದೂರ್ |} === ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕು === ====ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕಿನ ಪುರಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು==== ಅದೂರ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕು ಎರಡು ಪುರಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪಂಡಾಲಂ ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕಿನ ಎರಡು ಪಂಚಾಯತ್ಗಳನ್ನು (ತುಂಪಮೋನ್, ಪಂಡಾಲಂ ತೆಕ್ಕೇಕರ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಉಳಿದವು ಕೋಳಂಚೇರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿವೆ. {| class="wikitable" |- style="font-weight:bold; background-color:#9698ed;" ! ಸಂ ! ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆಸರು !ಪುರಸಭೆ/ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ! ತಾಲೂಕು ! ಆದಾಯ ವಿಭಾಗ |- | 1 | ಅದೂರ್ |ಪುರಸಭೆ | ಅದೂರ್ | ಅದೂರ್ |- | 2 | ಪಂಡಾಲಂ |ಪುರಸಭೆ | ಅದೂರ್ | ಅದೂರ್ |- |3 |ಪರಕೋಡ್ |ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ |ಅದೂರ್ |ಅದೂರ್ |- |4 |ಪಂಡಾಲಂ |ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ |ಅದೂರ್ |ಅದೂರ್ |} ====ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕಿನ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು==== {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !ಸಂ. ||ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು ||ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು ||ತಾಲೂಕು !ಗ್ರಾಮಗಳು |- |1 ||[[ಕೊಡುಮೋನ್]] ||ಅದೂರ್ ||ಅದೂರ್ |ಕೊಡುಮೋನ್, ಅಂಗಡಿಕ್ಕಲ್ |- |2 ||[[ಎಳಾಂಕುಲಂ]] ||ಅದೂರ್||[[ಪಂಡಾಲಂ|ಅದೂರ್]] |ಎಳಾಂಕುಲಂ, ಎನಾತು |- |3 ||[[ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್, ಅದೂರ್|ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್]]||ಅದೂರ್|| ಅದೂರ್ |ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್, ಪೆರಿಂಗನಾಡು |- |4 ||[[ಕಡಂಪನಾಡ್]] ||ಅದೂರ್ |ಅದೂರ್ |ಕಡಂಪನಾಡ್ |- |5 ||[[ಎನಾದಿಮಂಗಲಂ]]||ಅದೂರ್ |ಅದೂರ್ |ಎನಾದಿಮಂಗಲಂ |- |6 ||[[ಪಂಡಾಲಂ ತೆಕ್ಕೇಕರ]]||ಅದೂರ್ |ಅದೂರ್ |ಪಂಡಾಲಂ ತೆಕ್ಕೇಕರ |- |7 ||[[ತುಂಪಮೋನ್]]||ಅದೂರ್ |ಅದೂರ್ |ತುಂಪಮೋನ್ |- |8 ||[[ಇರಾತು]]||ಅದೂರ್ |ಅದೂರ್ |ಇರಾತು |} <ref>{{Cite web|title=ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು {{!}} ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ {{!}} ಭಾರತ|url=https://pathanamthitta.nic.in/subdivisions-taluks-and-villages/|language=en-US|access-date=2020-05-22}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{Historical populations|align = left |1951| 13745 |1991| 26639 |2001| 28952 |2011| 29171 }} [[2011 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅದೂರ್ 29,171 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು {{convert|1401|PD/km2|PD/sqmi|}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ, 47.1% ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 52.9% ಸ್ತ್ರೀಯರು. 8.27% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 6 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು]] ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 12.41% ಮತ್ತು 0.13% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರವು 96.31% (ಪುರುಷರಿಗೆ 97.49% ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ 95.27%) ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 94% ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 74.04% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ===ಧರ್ಮ=== {{Pie chart |thumb = right |caption = '''ಅದೂರ್ನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ''' (2011) |label1 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] |value1 = 53.97 |color1 = darkorange |label2 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] |value2 = 36.55 |color2 = Blue |label3 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಇಸ್ಲಾಂ]] |value3 = 9.33 |color3 = Green |label4 = ಇಲ್ಲ |value4 = 0.1 |color4 = black |label5 = ಇತರೆ |value5 = 0.04 |color5 = grey }} 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂಗಳು]] ಬಹುಮತದಲ್ಲಿದ್ದು, 54% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಈ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತರು]] ಗಮನಾರ್ಹ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 37% ರಷ್ಟಿದೆ. [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. == ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ದಂತ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳು == * ಸರ್ಕಾರಿ ಜನರಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಅದೂರ್ [[File:Adoor GH.jpg|thumb|ಜನರಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಅದೂರ್]] *ಲೈಫ್ಲೈನ್ ಸುಪರ್ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಫರ್ಟಿಲಿಟಿ ಕ್ಲಿನಿಕ್, ಅದೂರ್ *ಮೌಂಟ್ ಜಿಯಾನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಅದೂರ್ *ಹೋಲಿಕ್ರಾಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಅದೂರ್ *ಮಾರಿಯಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಅದೂರ್ *ಮೌಂಟ್ ಸಿನಾಯ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಪರಂತಲ್ *ಸರ್ಕಾರಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಅದೂರ್ *ಮೋಸಸ್ ಡೆಂಟಲ್ ಕ್ಲಿನಿಕ್, ಅದೂರ್ *ಸೀಜೀಸ್ ಗ್ರೇಸ್ ಡೆಂಟಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಅದೂರ್ ಅದೂರ್ 40 ಕಿಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಪ್ರಯಾಣದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ಕು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು, ಕೊನ್ನಿ|ಕೊನ್ನಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು]] (28 ಕಿಮೀ), [[ಪುಷ್ಪಗಿರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು]] (31 ಕಿಮೀ), [[ಬಿಲೀವರ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಗಳು (37 ಕಿಮೀ) ಮತ್ತು ಮುತ್ತೂಟು ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ (18 ಕಿಮೀ) ಸೇರಿವೆ. == ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು == ಅದೂರ್ ಮನ್ನಾಡಿ ದೇವಾಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=ಜೂನ್ 2019}} [[File:Parthasarathy Temple, Adoor.jpg|thumb|right|ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಾಲಯ, ಅದೂರ್]] [[File:Trichendamangalam Mahadevar Temple.jpg|thumb|rightತ್ರಿಚೆಂದಮಂಗಲಂ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]] [[File:Sreenarayanapuram Temple, Manakala.jpg|thumb|ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣಪುರಂ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ]] * [[ಶ್ರೀನಾರಾಯಣಪುರಂ ದೇವಾಲಯ|ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣಪುರಂ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ]] [[File:PSX 20200204 210430.jpg|thumb|upright|ಮಾರ್ಥಾಶಮುನಿ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಮೂನ್ನಾಲಂ]] [[File:St.Thomas Malankara Syrian Orthodox Cathedral, Kadampanad, Adoor, Established - AD 325.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಮಲಂಕರ ಸಿರಿಯನ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್, ಕಡಂಪನಾಡ್]] * ಜುಮಾ ಅಲ್ ಮಸ್ಜಿದ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ - ಅದೂರ್ * ಗಾಂಧಿ ಸರ್ಕಲ್, ಅದೂರ್ *[[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್, ಕಣ್ಣಂಕೋಡ್|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್, ಕಣ್ಣಂಕೋಡ್]] *ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ | ಹೋಲಿ ಮಾರ್ಥಾಮರಿಯಂ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರ, ಕಾರುವಟ್ಟ - ಅದೂರ್ == ಸಾರಿಗೆ == === ರಸ್ತೆ === [[File:Nellimootilpadi Bypass end.jpg|thumb|upright|ಅದೂರ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲ್ಲಿಮೂಟ್ಟಿಲ್ಪಾಡಿ ಬೈಪಾಸ್ ಅಂತ್ಯ]] ಅದೂರ್ ಒಂದು ಜಂಕ್ಷನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಇದನ್ನು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]], [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]], [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]], [[ಪುನಲೂರ್]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಲಂ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಅದೂರ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆಯ ಏಕೈಕ ಸಾಧನವೆಂದರೆ ರಸ್ತೆಗಳು. ಅದೂರ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. KSRTC ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವು ದೈನಂದಿನ ಅಂತರ್ರಾಜ್ಯ, ಅಂತರ್ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ ಸಂಪರ್ಕದೊಂದಿಗೆ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೈಪಾಸ್ ಬಳಿಯ ಪುರಸಭಾ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವು ಎಲ್ಲಾ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. KSRTC ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಮೀಪದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು, ಮಣಿಪಾಲ್, ಮಾರ್ತಾಂಡಂ, ತಳಕ್ಕುಳಂ, ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತೇರಿ, ಪೆರಿಕ್ಕಲೂರ್, ಕಣ್ಣೂರು, ಉದಯಗಿರಿ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್, ತ್ರಿಸೂರ್, ಎರ್ನಾಕುಲಂ, ತಿರುವನಂತಪುರಂಗೆ ಸೂಪರ್ ಡೀಲಕ್ಸ್, ಸೂಪರ್ಫಾಸ್ಟ್, ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಟ್ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ಸೇವೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರು (ಸ್ಕ್ಯಾನಿಯಾ), ಸುಳ್ಳಿಯ (ಸೂಪರ್ ಡೀಲಕ್ಸ್), ಬತೇರಿ (ಸೂಪರ್ ಡೀಲಕ್ಸ್), ತೆಂಕಾಸಿ (ಫಾಸ್ಟ್ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್), ಪಳನಿ (ಸೂಪರ್ ಫಾಸ್ಟ್, ಫಾಸ್ಟ್ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್) ಕಡೆಗೆ ಇತರ ಡಿಪೋಗಳಿಂದ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳು ಸಹ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಕಲ್ಲಡ, ಕೇರಳ ಲೈನ್ಸ್, ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಾದಂತಹ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳು ಅದೂರ್ನಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರು, ಚೆನ್ನೈ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ದೈನಂದಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದೂರ್ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಸರಕು ಸಾಗಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದೂರ್ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ವರೆಗೆ [[MC ರಸ್ತೆ|MC ರಸ್ತೆ]] [[ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ|(SH1)]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183A (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183A]] ಅದೂರ್ ಮೂಲಕ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಾಝಕೂಟ್ಟಂನಿಂದ ಅದೂರ್ವರೆಗಿನ MC ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷತಾ ರಸ್ತೆ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಸುರಕ್ಷತಾ ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಅದೂರ್ ಬೈಪಾಸ್ ಅದೂರ್ನ ನೆಲ್ಲಿಮುಟ್ಟಿಲ್ಪಾಡಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, [[ಮೂನ್ನಾಲಂ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿ ಅದೂರ್ನ ಕಾರುವಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]]-[[ಪುನಲೂರ್]] (SH8) ರಸ್ತೆಯು ಸಹ ಅದೂರ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]] ಮತ್ತು [[ಪುನಲೂರ್]]ನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. KP ರಸ್ತೆಯು ಅದೂರ್ ಅನ್ನು [[ಚಾರುಮ್ಮೂಡ್]], [[ಪತನಾಪುರಂ]] ನಂತಹ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದೂರ್ನಲ್ಲಿ MC-ರಸ್ತೆಯನ್ನು ತಿರುವನಂತಪುರಂಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]] ಬಳಸುವ ಬದಲು ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು MC-ರಸ್ತೆಯನ್ನು ತಿರುವನಂತಪುರಂಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಕೊಲ್ಲಂ]]ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183]], ಅದೂರ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ತೇನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದೂರ್ನಲ್ಲಿ ರಿಂಗ್ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ. 110 ಕೋಟಿ ಅನಯಾಡಿ-ಕೂಡಲ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು 42 ಕೋಟಿ ಎಳಾಂಕುಲಂ-ಕೈಪಟ್ಟೂರ್-ಕೊನ್ನಿ-ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮುಂಬರುವ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿವೆ. === ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿದೆ - [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಇದು {{cvt|90|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. === ರೈಲ್ವೆಗಳು === ಹತ್ತಿರದ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು [[ಕಾಯಂಕುಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ]] {{cvt|25|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, [[ಚೆಂಗನ್ನೂರ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಕೊಟ್ಟಾರಕರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ (21.5 ಕಿಮೀ). ಅದೂರ್ಗೆ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು [[ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ]]ಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೂರ್ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ತರುವ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಗಣನೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು ರೈಲ್ವೆ ಓವರ್ಬ್ರಿಜ್ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]]-[[ಪುನಲೂರ್]] ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅದೂರ್ ಮೂಲಕ, [[ಚೆಂಗನ್ನೂರ್]]-[[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ಅದೂರ್ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಹಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಮಲಯಾಳಂ ಮನೋರಮ ಸಂಚಿಕೆ-918 ದಿನಾಂಕ:21-09-2016</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == * [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಅದೂರ್]] * [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಅದೂರ್]] == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == <!---- ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊನೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ----> * [[ಅದೂರ್ ಭಾಸಿ]], ನಟ * [[ಅದೂರ್ ಭವಾನಿ]], ನಟಿ * [[ಅದೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]], ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಎಸ್. ಜಿತೇಶ್|ಡಾ. ಜಿತೇಶ್ಜಿ]], ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ವೇಗದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಗೋವಿಂದನ್ಕುಟ್ಟಿ (ನಟ)|ಗೋವಿಂದನ್ಕುಟ್ಟಿ]], ನಟ-ನಿರೂಪಕ * [[ಗೌರಿ ಜಿ. ಕಿಶನ್]], ನಟಿ * [[ಅದೂರ್ ಪಂಕಜಂ]], ನಟಿ * [[ಅದೂರ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] ಮಾಜಿ ಕೊನ್ನಿ ಶಾಸಕ, ಮಾಜಿ ಕೇರಳ ಸಚಿವ, ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್]] ಸಂಸದ * [[ಇ. ವಿ. ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]], ಬರಹಗಾರ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * http://www.adoormunicipality.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200319110746/http://www.adoormunicipality.in/ |date=19 March 2020 }} * {{commons category-inline|Adoor}} * {{Wikivoyage inline|Adoor}} {{ಕೇರಳ}} [[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] 3aksnm5am9saff1vdy0n9qrmm2r1yrk 1 180036 1378349 2026-08-04T16:17:49Z ~2026-43059-21 100939 /* Kannada */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1378349 wikitext text/x-wiki == Kannada == nida banu [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-43059-21|&#126;2026-43059-21]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-43059-21|talk]]) ೨೧:೪೭, ೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 85nk9j5dtwtuyvmg829p0aztmd3vz21 0 180037 1378352 2026-08-04T23:08:41Z Kartikdn 1134 ಆಂಜೂನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ I 1378352 wikitext text/x-wiki [[File:Some_Old_Guy_2_(5642308121)_(cropped).jpg|thumb|ಭಾವಚಿತ್ರ ಪ್ರತಿಮೆಯಿಂದ ಶಿರ ಸು. ೧೨೭೭]] '''ಆಂಜೂನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ I''' 1265-85ರಲ್ಲಿ [[:en:Naples|ನೇಪಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:Sicily|ಸಿಸಿಲಿಗಳ]] [[ಅರಸ|ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ]]. ಈತ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] [[:en:Louis_VIII_of_France|8ನೆಯ ಲೂಯಿಯ]] ಮಗ; [[:en:Louis_IX_of_France|9ನೆಯ ಲೂಯಿಯ]] ತಮ್ಮ. ಜನನ 1226ರಲ್ಲಿ. ಅಂಜುವಿನ [[:en:Count|ಕೌಂಟ್]] ಆಗಿದ್ದ ಈತ 1248ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೋದರನ ಜೊತೆ ಧರ್ಮಸಂಬಂಧಿ [[ಯುದ್ಧ|ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಭಾಗವಹಿಸಿ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟಿಗೆ]] ಹೋಗಿದ್ದ. ಅಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಇವನೂ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದ.{{sfn|Dunbabin|1998|p=194}}{{sfn|Lock|2006|p=108}} ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಮೇಲೆ 1257ರಲ್ಲಿ [[:en:Marseille|ಮರ್ಸಾಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದಾಗ ಇವನಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಬಂತು. [[:en:Pope_Clement_IV|ಪೋಪ್ 4ನೆಯ ಕ್ಲೆಮೆಂಟನ]] ಆಮಂತ್ರಣದಂತೆ ಈತ ನೇಪಲ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗಿ, [[:en:Hohenstaufen|ಹಾಹೆನ್‌ಸ್ಟಾಫೆನ್ ಮನೆತನದ]] ರಾಜರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ 1265ರಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸಿನ ದೊರೆಯಾದ. [[ಪೋಪ್|ಪೋಪನ]] ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸಿದ್ದ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿನ]] ಆಗಿನ ಪ್ರಭಾವಿ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಈತನೂ ಒಬ್ಬ. ಆದರೆ ಈತ ಕ್ರೂರಿ. 1282ರಲ್ಲಿ ಸಿಸಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯವಾಯಿತು;{{sfn|Lock|2006|p=120}}{{sfn|Dunbabin|1998|p=107}}{{sfn|Runciman|1958|pp=214–215}} ಅದನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಮೊದಲೇ ಈತ ತೀರಿಕೊಂಡ. ನೇಪಲ್ಸಿನಿಂದ ಸಿಸಿಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿತ್ತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book |last=Dunbabin |first=Jean |author-link=Jean Dunbabin |title=Charles I of Anjou: Power, Kingship and State-Making in Thirteenth-Century Europe |publisher=Bloomsbury |year=1998 |isbn=978-1-13816-162-7}} * {{cite book |last=Lock |first=Peter |title=The Routledge Companion to the Crusades |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-39312-6}} * {{cite book |last=Runciman |first=Steven |author-link=Steven Runciman |url=https://archive.org/details/sicilianvesperst00runc |title=The Sicilian Vespers: A History of the Mediterranean World in the Later Thirteenth Century |publisher=Cambridge University Press |year=1958 |isbn=978-1-107-60474-2 |url-access=registration}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಲ್ರ್ಸ್‌ (ನೇಪಲ್ಸ್‌, ಸಿಸಿಲಿ ದೊರೆಗಳು)}} [[ವರ್ಗ:ಅರಸರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[File:Some_Old_Guy_2_(5642308121)_(cropped).jpg|thumb|ಭಾವಚಿತ್ರ ಪ್ರತಿಮೆಯಿಂದ ಶಿರ ಸು. ೧೨೭೭]] '''ಆಂಜೂನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ I''' 1265-85ರಲ್ಲಿ [[:en:Naples|ನೇಪಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:Sicily|ಸಿಸಿಲಿಗಳ]] [[ಅರಸ|ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ]]. ಈತ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] [[:en:Louis_VIII_of_France|8ನೆಯ ಲೂಯಿಯ]] ಮಗ; [[:en:Louis_IX_of_France|9ನೆಯ ಲೂಯಿಯ]] ತಮ್ಮ. ಜನನ 1226ರಲ್ಲಿ. ಅಂಜುವಿನ [[:en:Count|ಕೌಂಟ್]] ಆಗಿದ್ದ ಈತ 1248ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೋದರನ ಜೊತೆ ಧರ್ಮಸಂಬಂಧಿ [[ಯುದ್ಧ|ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಭಾಗವಹಿಸಿ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟಿಗೆ]] ಹೋಗಿದ್ದ. ಅಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಇವನೂ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದ.{{sfn|Dunbabin|1998|p=194}}{{sfn|Lock|2006|p=108}} ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಮೇಲೆ 1257ರಲ್ಲಿ [[:en:Marseille|ಮರ್ಸಾಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದಾಗ ಇವನಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಬಂತು. [[:en:Pope_Clement_IV|ಪೋಪ್ 4ನೆಯ ಕ್ಲೆಮೆಂಟನ]] ಆಮಂತ್ರಣದಂತೆ ಈತ ನೇಪಲ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗಿ, [[:en:Hohenstaufen|ಹಾಹೆನ್‌ಸ್ಟಾಫೆನ್ ಮನೆತನದ]] ರಾಜರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ 1265ರಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸಿನ ದೊರೆಯಾದ. [[ಪೋಪ್|ಪೋಪನ]] ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸಿದ್ದ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿನ]] ಆಗಿನ ಪ್ರಭಾವಿ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಈತನೂ ಒಬ್ಬ. ಆದರೆ ಈತ ಕ್ರೂರಿ. 1282ರಲ್ಲಿ ಸಿಸಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯವಾಯಿತು;{{sfn|Lock|2006|p=120}}{{sfn|Dunbabin|1998|p=107}}{{sfn|Runciman|1958|pp=214–215}} ಅದನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಮೊದಲೇ ಈತ ತೀರಿಕೊಂಡ. ನೇಪಲ್ಸಿನಿಂದ ಸಿಸಿಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿತ್ತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book |last=Dunbabin |first=Jean |author-link=Jean Dunbabin |title=Charles I of Anjou: Power, Kingship and State-Making in Thirteenth-Century Europe |publisher=Bloomsbury |year=1998 |isbn=978-1-13816-162-7}} * {{cite book |last=Lock |first=Peter |title=The Routledge Companion to the Crusades |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-39312-6}} * {{cite book |last=Runciman |first=Steven |author-link=Steven Runciman |url=https://archive.org/details/sicilianvesperst00runc |title=The Sicilian Vespers: A History of the Mediterranean World in the Later Thirteenth Century |publisher=Cambridge University Press |year=1958 |isbn=978-1-107-60474-2 |url-access=registration}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಲ್ರ್ಸ್‌ (ನೇಪಲ್ಸ್‌, ಸಿಸಿಲಿ ದೊರೆಗಳು)}} [[ವರ್ಗ:ಅರಸರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] oklsb7vvhy7zthy5l5dv319cz6znvj9 3 180038 1378353 2026-08-05T06:13:25Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1378353 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Santhu 1025}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೪೩, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) a2zvu1rac3gtfe8039v898y0uey7ncz