ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 1738 1378363 1371428 2026-08-05T12:01:31Z ~2026-43275-89 100952 /* ಕೃತಿಗಳು */ 1378363 wikitext text/x-wiki '''ಪಂಪ''' (ಕ್ರಿ.ಶ. (902-955 CE) ''ಕನ್ನಡದ ಆದಿ ಮಹಾಕವಿ'' ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು. <ref>{{Cite web |url=http://www.kannadakavi.com/kavikoota/1halekannada/pampa.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-03-26 |archive-date=2022-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009171350/http://www.kannadakavi.com/kavikoota/1halekannada/pampa.htm |url-status=dead }}</ref> ಇಮ್ಮಡಿ ಅರಿಕೇಸರಿಯ ಆಸ್ಥಾನದ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ ಪಂಪನು, ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯ ಸೇರಿದ “[[ಚಂಪೂ]]” ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದಿಕವಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದ ಪಂಪನು ಕನ್ನಡದ ರತ್ನತ್ರಯರಲ್ಲಿ (ಪಂಪ, ಪೊನ್ನ ಮತ್ತು ರನ್ನ) ಒಬ್ಬನು. ಪಂಪನನ್ನು ಯುಗ ಪ್ರವರ್ತಕನೆಂದು ಕನ್ನಡಿಗರು ಗೌರವಿಸಿ ಅವನ ಕಾಲವನ್ನು ‘ಪಂಪಯುಗ’ ವೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. "ಆದಿಪುರಾಣ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ" ಇವೆರಡೂ, ಪಂಪನ ಎರಡು ಮೇರು ಕೃತಿಗಳು. ==ಹಿನ್ನೆಲೆ== *ಪಂಪನು [[ಗದಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಣ್ಣಿಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ಇವನ ತಂದೆ ಭೀಮಪ್ಪಯ್ಯ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಅಬ್ಬಣಬ್ಬೆ. ಕ್ರಿ.ಶ.ಸುಮಾರು ೯೦೨ ರಿಂದ [[೯೫೫]]ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದ ವೇಮುಲವಾಡ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶದ ಅರಸ ಇಮ್ಮಡಿ ಅರಿಕೇಸರಿಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ. *ಪಂಪನ ಪೂರ್ವಜರು [[ವೆಂಗಿನಾಡು|ವೆಂಗಿ]] ಮಂಡಲದವರು. ವೆಂಗಿಮಂಡಲವು [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ಮತ್ತು [[ಗೋದಾವರಿ]] ನದಿಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಪ್ರದೇಶ. ಇದು ಇಂದಿನ ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಕರೀಂ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೇಮುಲವಾಡ ಎಂಬ ಊರು.<ref>ಪಂಪ, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೫೭</ref> ಇದರಲ್ಲಿದ್ದ ಏಳು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವೆಂಗಿಪಳು ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಗ್ರಹಾರ. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮದಗ್ನಿ ಪಂಚಾರ್ಷೇಯ ಪ್ರವರದ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ಪಂಪ. *ಮಾಧವ ಸೋಮಯಾಜಿ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಪಂಪನ ಮನೆತನದ ಹಿರಿಯನೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈತ ಪಂಪನ ಮುತ್ತಜ್ಜನ ತಂದೆ. ಮಾಧವ ಸೋಮಯಾಜಿಯ ಮಗ ಅಭಿಮಾನ ಚಂದ್ರ. ಈತ ಈಗಿನ ಗುಂಟೂರು ಸಮೀಪದ ಗುಂಡಿಕಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ನಿಡುಗುಂದಿ]] ಎಂಬ ಅಗ್ರಹಾರದಲ್ಲಿದ್ದ. ಈತ ಪಂಪನ ಮುತ್ತಜ್ಜ. *ಅಭಿಮಾನ ಚಂದ್ರನ ಮಗ ಕೊಮರಯ್ಯ. ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಕುಟುಂಬದವರು [[ಬನವಾಸಿ]], ಅಂದರೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]]/ಧಾರವಾಡ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಕೊಮರಯ್ಯ ಪಂಪನ ಅಜ್ಜ. ಇವನ ಮಗ ಭೀಮಪಯ್ಯ. ಭೀಮಪಯ್ಯನ ಹೆಂಡತಿ ಅಣ್ಣಿಗೇರಿಯ ಜೋಯಿಸ ಸಿಂಘನ ಮೊಮ್ಮಗಳು. ಪಂಪ ಇವರ ಮಗ. ಜಿನವಲ್ಲಭ ಪಂಪನ ತಮ್ಮ. *ಪಂಪನ ತಂದೆ ಭೀಮಪ್ಪಯ್ಯ [[ಯಜ್ಞ]]ಯಾಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ [[ಜೈನ]] ಮತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ದೇವೇಂದ್ರಮುನಿ ಎಂಬಾತ ಪಂಪನ ಗುರು. ==ಜೀವನ== *ಪಂಪನು(ಪಂಪ ಅವರ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು ಜಯಂತ) ದೇಶೀ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗ ಇವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಸಾಹಿತ್ಯದಂತಿರುವುದು ‘ಮಾರ್ಗ’, ಅಚ್ಚಕನ್ನಡದ ಶೈಲಿಯು ’ದೇಶೀ’ ಎನಿಸಿತ್ತು. ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳ ರಚನೆಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಪಂಪ ಅರಿಕೇಸರಿಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ. ಪಂಪ ಅರಿಕೇಸರಿಯ ಯೋಧನಾಗಿ ಅಥವಾ ದಂಡನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ ಎಂಬ ಮಾತು ಇದೆ. ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಪಂಪನು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಡಿತ ಉಳ್ಳವನು, ಪ್ರೀತಿಯಿದ್ದವನು. ತನ್ನ ದೇಶಪ್ರೇಮವನ್ನು, “ಆರಂಕುಶವಿಟ್ಟೊಡಂ ನೆನವುದೆನ್ನ ಮನಂ ಬನವಾಸಿ ದೇಶಮಂ” ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿ ಪಂಪ ತನ್ನ ತಾಯ್ನಾಡನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ. *ಪಂಪನು ಪುಲಿಗೆರೆಯ 'ತಿರುಳ್ ಗನ್ನಡ'ದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದಿದ್ದಾನೆ. ಪಂಪನು ಆದಿಪುರಾಣವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೪೧-೪೨ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ. ಇದು ಗುಣಸೇನಾಚಾರ್ಯನ ಪೂರ್ವಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಥಮ ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರ ವೃಷಭನಾಥನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪಂಪನು ಆದಿಪುರಾಣವನ್ನು ಮೂರು ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿರುವೆನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. *ಪಂಪನ ಇನ್ನೊಂದು ಕೃತಿ 'ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ'ವು ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಸರ ಮಹಾಭಾರತ ಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ದೇಶೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೇಳವಿಸಿ ಬರೆದ ಮೊದಲ ಕೃತಿ. ವ್ಯಾಸ ಮುನೀಂದ್ರರುಂದ್ರ ವಚನಾಮೃತವಾರ್ದಿಯನೀಸುವೆಂ ಕವಿ ವ್ಯಾಸನೆಂಬ ಗರ್ವಮೆನಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿನಯದಿಂದ ನುಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ತನಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ್ದ ಅರಿಕೇಸರಿಯನ್ನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಅವನನ್ನೇ ಕಥಾನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಪಂಪನು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯವನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದನಂತೆ. ಇದು ೧೪ ಆಶ್ವಾಸಗಳನ್ನು, ೧೬೦೯ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. *ಪಂಪ ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿರುವ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅವನ ತಮ್ಮ ಕೂರ್ಕ್ಯಾಲ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಡಿಸಿದ ಶಾಸನದಿಂದ ಈ ವಿವರಗಳು ತಿಳಿದು ಬಂದಿವೆ. *ಪಂಪನನ್ನು "ಪಸರಿಪ ಕನ್ನಡಕ್ಕೊಡೆಯನೊರ್ವನೆ ಸತ್ಕವಿ ಪಂಪನಾವಗಂ" ಎಂದು ಪುಣ್ಯಾಸ್ರವದ ಕವಿ ನಾಗರಾಜನೆಂಬುವನ ನುಡಿ ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು ಪಂಪನಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಕಾವ್ಯ ಗೌರವದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ವಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರೆದು “ಏಂ ಕಲಿಯೋ, ಸತ್ಕವಿಯೋ? ಕವಿತಾಗುಣಾರ್ಣಭವಂ” ಎಂದು ಕೂಡ ಪಂಪನನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ. *ಪಂಪ ಬರೆದ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳು ಹಳಗನ್ನಡದ ಕಾವ್ಯ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದವು. ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾದರಿಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. 'ಹಿತಮಿತ ಮೃದುವಚನ' ಎಂದು ಪಂಪ ತನ್ನ ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕವಿ ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಆಶಯಗಳು, ಬಳಸಿದ ರೂಪಕಗಳು ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ. *ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕುವೆಂಪು]] ಅವರು ಪಂಪನ ಎರಡು ಕಾವ್ಯಗಳ ಆಶಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ==ಕೃತಿಗಳು== *[[ಆದಿಪುರಾಣ]]<ref>https://www.kendasampige.com/ಈ-ಭೋಗದ-ಜಗತ್ತೇ-ಬೇರೆ-ಆದಿಪುರ/</ref>6tu *[[ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ]] no poems *ಪಂಪ ಭಾರತ *ಅರಿಕೇಸರಿಯ ಆಸ್ಥಾನ == ಬನವಾಸಿ ವರ್ಣನೆಯ ಪದ್ಯ == ಪಂಪನ ಭಾರತಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಬನವಾಸಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನೀಡುವು ಪದ್ಯಗಳು : ಸೊಗಯಿಸಿ ಬಂದ ಮಾಮರನೆ ತಳ್ತೆಲೆವಳ್ಳಿಯೆ ಪೂತ ಜಾತಿ ಸಂ- :ಪಗೆಯೆ ಕುಕಿಲ್ವ ಕೋಗಿಲೆಯೆ ಪಾಡುವ ತುಂಬಿಯೆ ನಲ್ಲರೊಳ್ಮೊಗಂ| :ನಗೆಮೊಗದೊಳ್ ಪಳಂಚಲೆಯೆ ಕೂಡುವ ನಲ್ಲರೆ ನೋೞ್ಪೊಡಾವ ಬೆ- :ಟ್ಟುಗಳೊಳಮಾವ ನಂದನವನಂಗಳೊಳಂ ಬನವಾಸಿ ದೇಶದೊಳ್|| ೨೮ ([[ಚಂಪಕ ಮಾಲಾವೃತ್ತ|ಚಂಪಕಮಾಲೆ]]) ಗದ್ಯ ಭಾಗ : ಬನವಾಸಿ ದೇಶದ ಯಾವ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೋಡುವುದಾದರೆ ಸೊಗಸಾಗಿ ಫಲ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಮಾವಿನ ಮರಗಳೇ; ದಟ್ಟವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ವಿಳ್ಳೆಯದೆಲೆಯ ಬಳ್ಳಿಗಳೇ, ಹೂವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಜಾಜಿ ಮತ್ತು ಸಂಪಗೆ ಗಿಡಗಳೇ; ಸುಸ್ವರವಾಗಿ ಧ್ವನಿಮಾಡುವ ಕೋಗಿಲೆ, ಝೇಂಕರಿಸುವ ದುಂಬಿಗಳೇ, ಪ್ರೇಯಸಿಯರ ಒಳ್ಳೆಯ ಮುಖಗಳೇ, ನಗುಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಕೂಡುವ ನಲ್ಲರೇ. : ಚಾಗದ ಭೋಗದಕ್ಕರದ ಗೇಯದ ಗೊಟ್ಟಿಯಲಂಪಿನಿಂಪುಗ- :ಳ್ಗಾಗರವಾದ ಮಾನಸರೆ ಮಾನಸರಂತವರಾಗಿ ಪುಟ್ಟಲೇ-| :ನಾಗಿಯುಮೇನೊ ತೀರ್ದಪುದೆ ತೀರದೊಡಂ ಮಱಿದುಂಬಿಯಾಗಿ ಮೇಣ್ :ಕೋಗಿಲೆಯಾಗಿ ಪುಟ್ಟುವುದು ನಂದನದೊಳ್ ವನವಾಸಿ ದೇಶದೊಳ್|| ೨೯ ([[ಉತ್ಪಲ ಮಾಲಾ ವೃತ್ತ|ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ]]) ಗದ್ಯಭಾಗ : ಆ ಬನವಾಸಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗ, ಭೋಗ, ವಿದ್ಯೆ, ಸಂಗೀತ-ಗೋಷ್ಠಿಗಳ ಸಂತೋಷ ಸೌಖ್ಯಕ್ಕೆ ಅನರಾಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯರೇ ಮನುಷ್ಯರು. ಅಂತಹ ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿಗಳಾದ ಮನುಷ್ಯರಾಗಿ ಹುಟ್ಟಲು ಏನಾದರೂ ತಾನೇ ಸಾಧ್ಯವೇ? ಹಾಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ಆ ಬನವಾಸಿ ದೇಶದ ನಂದನವನಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿದುಂಬಿಯಾಗಿಯೋ ಅಥವಾ ಕೋಗಿಲೆಯಾಗಿಯೋ ಹುಟ್ಟಬೇಕು. :ತೆಂಕಣ ಗಾಳಿ ಸೋಂಕಿದೊಡಮೊಳ್ನುಡಿಗೇಳ್ದೊಡಮಿಂಪನಾಳ್ದ ಗೇ- :ಯಂ ಕಿವಿವೊಕ್ಕೊಡಂ ಬಿರಿದ ಮಲ್ಲಿಗೆಗಂಡೊಡಮಾದ ಕೆಂದಲಂ-| :ಪಂಗೆಡೆಗೊಂಡೊಡಂ ಮಧುಮಹೋತ್ಸವಮಾದೊಡಮೇನನೆಂಬೆನಾ- :ರಂಕುಸವಿಟ್ಟೊಡಂ ನೆನೆವುದೆನ್ನ ಮನಂ ವನವಾಸಿ ದೇಶಮಂ|| ೩೦ ([[ಉತ್ಪಲ ಮಾಲಾ ವೃತ್ತ|ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ]]) ಗದ್ಯಭಾಗ - ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶವಾದರೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಇಂಪಾದ ಗಾನವು ಕಿವಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ ಅರಳಿದ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹೂವನ್ನು ಕಂಡರೂ ನಿದ್ರಾಮುದ್ರಿತವಾದ ರತಿಸೌಖ್ಯಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾದರೂ ವಸಂತೋತ್ಸವ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದರೂ ಏನು ಹೇಳಲಿ ಯಾರು (ಬೇಡವೆಂದು ತಡೆದು) ಅಂಕುಶದಿಂದ ತಿವಿದರೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಬನವಾಸಿ ದೇಶವನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತದೆ.<ref>ಪಂಪಭಾರತ : ಗದ್ಯಾನುವಾದ - ಚತುರ್ದಶಾಶ್ವಾಸಂ ಪದ್ಯ ೪೩-೫೨</ref> '''ಗದ್ಯಾನುವಾದ''' <ref>name="ಪಂಪಭಾರತ : ಗದ್ಯಾನುವಾದ - ಚತುರ್ಥಾಶ್ವಾಸಂ">{{cite web | url=https://kannadadeevige-literature.blogspot.com/2016/03/blog-post_28.html | title=ಪಂಪಭಾರತ : ಗದ್ಯಾನುವಾದ - ಚತುರ್ಥಾಶ್ವಾಸಂ}}</ref> ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{wikisource|ಪಂಪ:ಕವಿ-ಕೃತಿ ಪರಿಚಯ|ಪಂಪ}} *[https://www.prajavani.net/ityadi/pravasa/pampa-house-561408.html ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಣ್ಣಿಗೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಂಪನಮನೆ/ ವಂಶದವರ ಮನೆ- ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕ] *[http://www.ourkarnataka.com/Articles/literature/pampa.htm ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಪಂಪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716181723/http://www.ourkarnataka.com/Articles/literature/pampa.htm |date=2012-07-16 }} (ಇದು ಕೆಟ್ಟಿದೆ) *[https://kn.wikisource.org/s/53s ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಪಂಪ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಳಗನ್ನಡ ಕವಿಗಳು]] oime0v6pko07270lw8961tk4rwogtho 0 2945 1378474 1349344 2026-08-06T06:17:08Z Santhosh Notagar99 82732 1378474 wikitext text/x-wiki [[Image:Dollu-kunitha.jpg|thumb|300px|ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಎಪ್ರಿಲ್ ೮,೨೦೦೬]] ಜನಪದ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡುಕಲೆ ಎನಿಸಿರುವ '''ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ''' ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಿಸಲಾದ ಕಲೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಮೈಕಟ್ಠು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಉಳ್ಳ ಕಲಾವಿದರು ಮಾತ್ರ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಲ್ಲರು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುಪಾಲು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಡೊಳ್ಳೂ ಕುಣಿತ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳಿಂದ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ- ಒಂದು [[ಜಾನಪದ|ಜನಪದ]] ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆ, ನೃತ್ಯ. ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಣಿಯುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಎಂಬ ಹೆಸರು. [[File:Dollu Kunitha - Karnataka Folk Art.webm|thumb| ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ - ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಕಲೆ]] [[File:Dollu Kunitha - Karnataka Folk Art1.webm|thumb|ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ]] ===ಡೊಳ್ಳಿನ ಇತಿಹಾಸ=== ಮೂಲತಃ ಕುರುಬ ಜನಾಂಗದ ವಾದ್ಯವಾಗಿರುವ ಡೊಳ್ಳು ಹಳ್ಳಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಸಮರಸವಾಗಿ ಬೆರೆತುಕೊಂಡಿದೆ. ಡೊಳ್ಳಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಕಥೆಗಳು ರೂಡಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಭಕ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಡೊಳ್ಳಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪೌರಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಕತೆ ಹಿಗೀದೇ ===ಕಥೆ ಒಂದು=== ಡೊಳ್ಳು ಸುರನೆಂಬ ರಕ್ಕಸ [[ತಪಸ್ಸು|ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ]] ಪರಶಿವನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿ ಪರಶಿವನು ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೆ ನೆಲೆಸಬೇಕೆಂದು ವರಪಡೆದ. ಅದರಂತೆ [[ಶಿವ|ಶಿವನು]] [[ಗಂಗೆ]], [[ಗೌರಿ|ಗೌರಿಯನ್ನು]] ಆತ ತೊರೆದು ರಕ್ಕಸನ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸೇರಿದ. ಶಿವನಿಲ್ಲದ [[ಕೈಲಾಸ]] ಕಳೆಗುಂದಿತು. ದುಃಖಿತರಾದ ಶಿವಗಣಗಳು [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಮೊರೆಹೊಕ್ಕರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ರಹಸ್ಯ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಪಂಚ ರಾತ್ರಿಗಳು ([[ಕಾಮ]], ಕ್ರೊದ, ಮೋಹ, ಮದ, ಮಾತ್ಸರ್ಯಗಳು ಪಂಚ ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರತೀಕ) ಸೇರುವುದು. ಶಿವನು ಕೋಪದಿಂದ [[ಕಣ್ಣು]] ತೆರೆದರೆ ಪ್ರಳಯವೆ ಉಂಟಾಗುವುದೆಂದು ಅರಿತ ವಿಷ್ಣು ಡೊಳ್ಳಾಸುರನ ಹೊಟ್ಟಯನ್ನೆ ವಾದ್ಯವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವನ ಮೂಳೆಗಳಿಂದ ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸಲು ಆರಂಬಿಸಿದ. ಶಿವನು ಆ ವಾದ್ಯದ ದನಿಗೆ ಮಾರು ಹೋಗಿ ಲಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ತೊಡೆಯ ಗೌರಿ, ಜೆಡೆಯ ಗಂಗೆಯರು ಬಂದು ಶಿವನನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಶಿವ ಸುಪ್ರಿತನಾದ! ಮುಂದೆ ಡೊಳ್ಳು ಶಿವಸ್ತುತಿಯ ವಿಶೇಷ ವಾದ್ಯವಾಯಿತು. ತಲತಲಾಂತರದಿಂದ ದೈವ ಆರಾಧನೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಈ ಕಲೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮನರಂಜನೆಯಾ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪರಿಣಿತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರುವವರೆಂದರೆ ಕುರುಬ ಜನಾಂಗ. ಬಿಡುವು ದೊರೆತಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅದರ ಅಭ್ಯಾಸ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಳೆಯಿಲ್ಲ. ಅದರೆ ಡೊಳ್ಳು ಹೊತ್ತು ಕುಣಿಯುವ ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{Cite web |url=http://vishvakannada.com/%E0%B2%B2%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B2%A8/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95-%E0%B2%9C%E0%B2%A8%E0%B2%AA%E0%B2%A6-%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81-%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%97-%E0%B3%A8/ |title=ವಿಶ್ವಕನ್ನಡ. ಕಾಂ |access-date=2016-08-16 |archive-date=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001200323/http://vishvakannada.com/%E0%B2%B2%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B2%A8/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95-%E0%B2%9C%E0%B2%A8%E0%B2%AA%E0%B2%A6-%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81-%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%97-%E0%B3%A8/ |url-status=dead }}</ref>. ===ಡೊಳ್ಳು ತಯಾರಿ=== ಈ [[ಬೇಟೆ|ಬೇಟೆಗೆ]] ಕಲಾವಿದರ ವೇಷ ಭೊಷಣಗಳು ಆಕರ್ಷಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಟಾಗಿ ಕಲೆಗೆ ಮೆರಗುಕೊಟ್ಟದೆ. ಡೊಳ್ಳು [[ಮರ]] ಮತ್ತು [[ಚರ್ಮ|ಚರ್ಮದಿಂದ]] ಮಾಡಿದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಕಾರದ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಡೊಳ್ಳು ಎನ್ನಬಹುದು. ತಾಳೆ ಅಥವಾ ಹಗುರವಾದ ಮರದಿಂದ ಎರಡುವರೆ ಇಂದ ಮೂರುವರೆ ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಹಾಗೂ ಎರಡು ಅಡಿ ವ್ಯಾಸವಿರುವ ಪಿಪಾಯಿ ಆಕಾರದ ಡೊಳ್ಳನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಎಡಬಾಗಕ್ಕೆ ಆಡಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಲಬಾಕ್ಕೆ ಕುರಿಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಿಗಿಯುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಡೊಳ್ಳುನ್ನು ಬಡಿಯಲು ಬಳಸುವುದು ಸುಮಾರು ಒಂದುವರೆ ಅಡಿ ಉದ್ದದ [[ಬಿದಿರು]] ಕೋಲು. ಇದಕ್ಕೆ 'ಗಣಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಡೊಳ್ಳು [[ಬೀರೇಶ್ವರ]] ದೇವರಿಗೆ ಅತಿ ಪ್ರಿಯವಾದ ವಾದ್ಯ. ಎಲ್ಲ ಬೀರೇಶ್ವರ [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವರ ಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ಡೊಳ್ಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. [[ಕುರುಬ ಗೌಡ]] ಜನಾಂಗದ ಜನರು ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬೀರೇಶ್ವರ ದೇವರನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಣಿತದ ಜೊತೆ [[ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬ ಪುರಾಣ]]ವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಮಾಡಲು ತುಂಬಾ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ ಬೇಕು, ತಮ್ಮ ಯುದ್ಧ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು [[ಕುರುಬ]]ರು ಬಾವಿಸುತಾರೆ, [[ಕುರುಬ]]ರು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರು, ನಾಯಕರು ಆಗಿದ್ದರೆಂದು ಈ [[ನೃತ್ಯ]] ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕುರುಬ]] ವಂಶಸ್ಥರು ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ತಲತಲಾಂತರದಿಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದವರು.<ref>http://kannadamma.net/ಕಲಾ-ಲೋಕಕ್ಕೆ-ಸಿಗದ-ಮನ್ನಣೆ-ವ/</ref> ಜನಪದದಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಈ ಕಲೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ದಸರಾ]] ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ, ವಸಂತಹಬ್ಬ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>http://kannada.oneindia.com/topic/ಡೊಳ್ಳು-ಕುಣಿತ</ref> [[Image:Mahila Dollu Kunita.jpg|thumb|200px|ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ :ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನ]] ===ಡೊಳ್ಳಿನ ಬಾರಿಸುವ ನಿಯಮ=== *ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತದ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಜನರಿರುತ್ತಾರೆ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಇಷ್ಟೆ ಜನರಿರಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಳ, ತಪ್ಪಡಿ, [[ಕಹಳೆ]], ಜಾಗಟೆ, [[ಕೊಳಲು|ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು]] ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪದ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಡೊಳ್ಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕೈಪಟ್ಟು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುವಾಗ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೊಲಿರುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಕೊಲಿನಿಂದ ಬಾರಿಸಿದರೆ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೆಟ್ಟು ಕೊಡಬೇಕು. ಬಲಗೈ ಗುಣಿಯ ಬಡಿತ ಬ್ರಹ್ಮದೊಡ್ ಎಂದು ಸಪ್ಪಲ ಮಾಡಿದರೆ ಎಡಗೈ ಪೆಟ್ಟು ಡೌಂವ ಎಂದು ನಾದ ಹಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅದು [[ಬ್ರಹ್ಮ]] ದೊಡ್ಡಂವ ಎಂದು ಶದ್ದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಂತು ಸಜ್ಜುಗೊಂಡ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಡೊಳ್ಳು ಭಾರಿಸಲು ತೊಡಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿಮ್ಮಳವೂ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಗತ್ತು ಹೋದಂತೆ ಡೊಳ್ಳನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಮೀರಿ ಕೇಳುವವರ ಕಿವಿ ಗಡಗುಟ್ಟುವಂತೆ ಬಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಗತ್ತು ಶಿಖರವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಬಳಿಕ ನಿಲ್ಲಿಸಿದಂತ್ತಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆರೋಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಬಡಿತ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ''ದಿಲ್ಗಿಗೆ ಹೋದರೂ ಡೊಳ್ಳಿಗೆ ಒಂದೆ ಪೇಟ್ಟು'' ಎಂಬ ಗಾದೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಬಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಎಲ್ಲಾ ಗತ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯು ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಾರಿಸುವಿಕೆ ಹೊಡೆತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಜೊಡಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗುಣಿ ಎಂದರೆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದು ಕೊಲು ಬಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪೆಟ್ಟು ಎಡಕ್ಕೆ. ಇದೇ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೊಗುತ್ತದೆ. ಏಳು ಗುಣಿ ಪೆಟ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಕಾರಣ ಅವರ ದೃಶ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಶುಬ ಸಂಖ್ಯೆ!ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚು ಗುಣಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುವಾಗ ಜೊಡಿ ಕಲಾವಿದರು ಎದುರು ಬದುರು ಬಂದು ನಿಂತುಕೊಂಡು ಬಲಗಾಲು ಮುಂದಿಟ್ಟು ಬಾಗಿ ಪೈಪೊಟಿಯಿಂದ ಗತ್ತು ಬಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಕಲಾವಿದರ ಭಂಗಿ, ಬಾರಿಸುವ ಗತ್ತುಗಾರಿಕೆ ನೋಡಲು ರಂಜನಿಯ. ಕೊಲಿನ ಪೆಟ್ಟು ಏರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದು ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಲಬುರಗಿ (ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ) ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಪಾವುದಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕುರುಬರು ಮೈಗೆ ಕಂಬಳಿ ಸುತ್ತಿ ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವೀರಗಾರನೊಬ್ಬ ಕಾವಿ ಉಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಈತ ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಬದಲಿಗೆ ತಾಳ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈತ ಮೆಳಕ್ಕೆ ಸೂತ್ರದಾರನಿದ್ದಂತೆ. ಕಾಲಿನ ಗೆಜ್ಜೆಯ ಸದ್ದು ಕೂಡ ಗುತ್ತಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ. *7 ಕಲಾವಿದರ ಭಂಗಿ, ಬಾರಿಸುವ ಗತ್ತುಗಾರಿಕೆ ನೋಡಲು ರಂಜನಿಯ. ಕೊಲಿನ ಪೆಟ್ಟು ಏರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದು ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಲಬುರಗಿ (ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ) ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಪಾವುದಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕುರುಬರು ಮೈಗೆ ಕಂಬಳಿ ಸುತ್ತಿ ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವೀರಗಾರನೊಬ್ಬ ಕಾವಿ ಉಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಈತ ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಬದಲಿಗೆ ತಾಳ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈತ ಮೆಳಕ್ಕೆ ಸೂತ್ರದಾರನಿದ್ದಂತೆ. ಕಾಲಿನ ಗೆಜ್ಜೆಯ ಸದ್ದು ಕೂಡ ಗುತ್ತಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ===ಡೊಳ್ಳಿನ ಪ್ರಕಾರಗಳು=== #'''ಕುಳಿತು ಭಾರಿಸುವುದು''': ಇದನ್ನು ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೂತು ಪೌಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕುಕ್ಕರ ಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಡೊಳ್ಳು ಬರಿಸುತ್ತಾ ಕುಪ್ಪಳಿಸುವುದು. ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. #'''ಲಾಗ ಹಾಕುವುದು''': ಇದನ್ನು ತಂಡದ ಒಂದೆರಡು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುವಾಗಲೇ ಗತ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಲಾಗ ಹಾಕುವುದು, ಮತ್ತೆ ನೇರ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದು ಗತ್ತು ತಪ್ಪದೆ ಪೆಟ್ಟು ಹಾಕುವುದು. #'''ಹಾರಿ ಬಾರಿಸುವುದು''': ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುವಾಗಲೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಅಡಿ ಮೇಲೆ ಹಾರಿ ಕುಣಿಯುವುದು. #'''ಮಂಡಿ ಬಡಿತ''': ಜೊಡಿ ಕಲಾವಿದರು ಎಡಗಾಲು ಮಂಡಿಯನ್ನು ನೇಲಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿ ಬಲಗಾಲನ್ನು ಊರಿಕೊಂಡು ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುವುದು. #'''ಮರಗಾಲು ಬಡಿತ''': ಸುಮಾರು ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮರಗಾಲನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಡೊಳ್ಳನ್ನು ಬಾರಿಸುವುದು. #'''ಗಾಡಿ ಚಕ್ರದ ಬಡಿತ''': ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಚ್ಚಿನ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿಯ ಚಕ್ರವನ್ನಿಟ್ಟು ಅದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತುಕೊಂಡು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ತುಂಬಿದ ಕೊಡವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುವುದು. ಇದೊಂದು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಕಾರವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ ಕೊಡ ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು ನೀರು ಚಲ್ಲದಂತೆ ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಕುಣಿಯುವುದು. ಈ ರೀತಿ ಬಾರಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ವಿರಳ. #'''ಇತರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳು''': ಕಲಾವಿದನ ಹಿಂಭಾಗ ಹಾಗೂ ಮುಂಭಾಗಗಳಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಡೊಳ್ಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಅ ಡೊಳ್ಳಿನ ಮೇಲೆ ಚಿಕ್ಕ ಬಾಲಕರನ್ನು ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಎರಡು ಡೊಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುವುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಒಂದ್ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತ, ಎರಡ್ಡೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತ, ಮಂಡಲ ಕುಣಿತ, ಜೋಡು ಕುಣಿತ ಮುಂತಾದ ಗತ್ತುಗಳಿವೆ. ಜೊಡುಪಾಯಿಲಿ ಎಂದರೆ ಎದುರು ಬದುರು ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಡೊಳ್ಳು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಹಿಂಬಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಕೊಬ್ಬರಿಯನ್ನೊ ಅಥವಾ ರೂಪಾಯಿ ನೋಟನ್ನೊ ಬಾಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯುವುದು. ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಾಕರವೆಂದರೆ '''ಲವಳ ಹಾಕುವುದು'''. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇದನ್ನು '''ಜಡೆ ಹೆಣೆಯುವುದು''' ಎಂದು ಕರೆಯತ್ತಾರೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಎಂಟ ರಿಂದ ಹತ್ತು ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದಕ್ಕೆ ನೂಲಿನ ಸಣ್ಣ ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಇಳಿಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟು ಹತ್ತು ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿರುವ ಬಿದಿರು ಬೊಂಬಿಗೆ ಈ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಹುರಿಯಿಂದ ಭದ್ರವಾಗಿ ಬಿಗಿಯುತ್ತಾರೆ. ಡೊಳ್ಳು ಬಡಿಯುವವರು ಒಬ್ಬೊಬರು ತಮ್ಮ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎದುರು-ಬದುರು, ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕ, ವೃತ್ತಾಕರವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಒಂದು ಕಮ್ರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಿಂತು ಪದ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕಲಾವಿದರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುತ್ತಿದಾಗ ಹಗ್ಗಗಳು ಜಡೆಯಂತೆ ಹೆಣೆದುಕೊಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಮ್ಮುಕ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳುತ್ತಾ ಹೊಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತವಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ಇದೆ. ತಂಡದ ನಾಯಕ ತಾಳ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಪದ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರೆ ಉಳಿದವರು ಧ್ವನಿ ಗೂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಡೊಳ್ಳಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಇದು ಶಕ್ತಿ-ಯುಕ್ತಿ ಎರಡನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವ ವಿಶೇಷ ಕಲೆ ಎಂಬುದು ಸ್ವಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಡೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಡೊಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಬಿಗಿದು ನಿಂತು ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಶನದಲ್ಲೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಲೆಯ ಭವ್ಯತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೆಟ್ಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿತ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಡೊಳ್ಳಿನ ನಾದ ಮುಗಿಲೇರುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳಿನ ಗತ್ತು ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದೆರೆ ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಿಡಿದ್ದಾಂಗ್ ಬಟ್ಟಂಗ್ ಎಂಬಂತೆ ಕೆಳುವ ಪೆಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತಾ ಡುಬ್ಬದ್ಹರಿ ಡುಬ್ಬದ್ದುರಿ ಎಂದು ತಿರ್ಮಾನ ಹೇಳುವಂತೆ ಗತ್ತನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ಡೊಳ್ಳಿನ ಹಾಡು=== ಡೊಳ್ಳಿನ ಹಾಡು ಎಂದರೆ ಕುರುಬರ ಹಾಡುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬೀರದೇವರ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಇರುವ ಹಾಡುಗಳೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಹುತರವಾಗಿ ಡೊಳ್ಳಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲುಮತ ಪುರಣ, ಅನಸೂಯ ಪದ, ಮಾರ್ಕಾಂಡೇಯ ಚರಿತ್ರೆ, ನಿಂಬೆಕ್ಕಿನ ಪದ, ಪಡವರ ಪದ, ಡೊಳ್ಳು ಮರದ ಪದ, ಬಸವಣ್ಣನ ಚರಿತ್ರೆ, ಬೀಮಾರ್ಜುನರ ಗರ್ವಭಂಗ, ಬೀರಲಿಂಗೇಶ್ವರನ ಪದ, ಜಂಗುಮನ ಪದ, ಸತ್ಯವಾನ ಸಾವಿತ್ರಿ, ಭಕ್ತ ಕುಂಬಾರ ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref>ಗೋ.ರು.ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾಣಪದ ಪರಿಷತ್ತು, ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ: ೮೦-೮೪</ref> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{commons category|Dollu Kunitha}} *[http://kalyana-rupa.blogspot.in/2008/11/dollu-kunitha.html ಕಳ್ಯಾಣ-ರೂಪ ಬ್ಲಾಗ್ ಸ್ಪಾಟ್] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಎಸ್.ಡಿ.ಎಂ. ಉಜಿರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು]] bts4plcn2wrq6vrpy05v2ojdre64etv 0 10291 1378407 1373844 2026-08-05T15:15:14Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378407 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿ | birth_date = ಜುಲೈ ೨೨ ೧೯೩೮ | birth_place = ಕಾಸರಗೂಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲು | occupation = ಕಥೆಗಾರರು, ಕೃಷಿಕರು, ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು }} '''ಕೆ. ಟಿ. ಗಟ್ಟಿ ''' (ಜನನ: ೨೨ ಜುಲೈ ೧೯೩೮ - ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತಕ. ಪತ್ರಿಕಾ ಧಾರವಾಹಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿ]]ನ [[ಕೂಡ್ಲು]] ಮೂಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ]] ಮುಂತಾದೆಡೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ. [[ಉಜಿರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವಾಸ. ಯುಗಾಂತರ, ಕಾರ್ಮುಗಿಲು, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಚಕ್ರಬಂಧ (ಕಾದಂಬರಿ), ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ, ಮನುಷ್ಯ ವಾಸನೆ (ಕಥೆ), ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ (ವಿಮರ್ಶೆ), ರೋಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ (ಕವಿತೆ), ಕುರುಡರು, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ (ನಾಟಕ) ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳು. "ಬೊಂಬೆಯಾಟ' ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನಾಟಕರಚನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ.<ref>https://www.sallapa.com/2024/02/blog-post_19.html</ref> ==ಜೀವನ== ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಭಾಷಾತಜ್ಞ, ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೆನಿಸಿದ ಕೆ.ಟಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ೧೯೩೮ರ ಜುಲೈ ೨೨ ರಂದು ಕಾಸರಗೋಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲೂವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೧೯೫೭ರಿಂದಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೇ ಪ್ರೇರಣೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಾದರೂ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಪ್ರಿಯರಾದ ಧೂಮಪ್ಪನವರು ಕೂಡ್ಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯೊಡನೆ ಊರೂರು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದು, ಸಿಕ್ಕಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಓದಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿತು. ತಾಯಿ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ತುಳು]]-[[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಪಾಡ್ಡನ|ಪಾಡ್ದನ]]ಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೈಯರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಲಿತದ್ದು ಎಂಟನೆಯ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ. ಎಸ್‌.ಎಸ್‌.ಎಲ್‌.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ನಂತರ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. ನಂತರ ಪಿ.ಯು. ಹಾಗೂ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಗಳನ್ನು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದದ್ದು ಮಾಯಿಪ್ಪಾಡಿಯ ಸರಕಾರಿ ಬೇಸಿಕ್‌ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಶಾಲೆಯಿಂದ. ತಲಚೇರಿಯ ಸರಕಾರಿ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಿ.ಎಡ್‌. ಪದವಿ ಪಡೆದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದು ಕಾಸರಗೋಡಿದ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು [[ಕೇರಳ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲದ [[ಮಣಿಪಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಎಂ.ಐ.ಟಿ.]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸೇರಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಉಡುಪಿಯ ಟಿ.ಎಂ.ಎ.ಪೈ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲೂ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಸರಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ [[ಲಂಡನ್]]‌ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ನ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರಿಸೆಪ್ಟರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಪಡೆದರು. ಕೆಲಕಾಲ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದು ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿಬಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಬದುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಉಜಿರೆಯ ಬಳಿ ಜಮೀನು ಖರೀದಿಸಿ ‘ವನಸಿರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿ ಕಥಾಲೋಕ == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿಯವರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಸುಧಾವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುದು 1976ರಲ್ಲಿ. ಇದು [[ಸುಧಾ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಎನಿಸಿ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸತತವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಖ್ಯಾತಿಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1978ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘ಸಾಫಲ್ಯ’ ಕಾದಂಬರಿಯೂ ಸೇರಿ 2004ರವರೆಗೆ ಅವರ 14ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರದ್ದೇ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದೂ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯೇ. ಇದಲ್ಲದೆ [[ತುಷಾರ |ತುಷಾರ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಮನೆ’, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಗೆಳತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪೂಜಾರಿ’, ಕಾದಂಬರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅವಿಭಕ್ತರು’, [[ತರಂಗ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ತರಂಗ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರಂತರ’, [[ಮಲ್ಲಿಗೆ (ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನವಂಬರ್ 10’, [[ಕರ್ಮವೀರ |ಕರ್ಮವೀರ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಸನ್ನಿವೇಶ’, [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾರ್ಮುಗಿಲು’, [[ಮಂಗಳ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಂಗಳ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ರಸಾತಳ’ ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಮುಕ್ತ, ಅವಿಭಕ್ತರು, ಕರ್ಮಣ್ಯೇ ವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ, ಕೂಪ, ಪೂಜಾರಿ, ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ, ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ, ಯುಗಾಂತರ, ಶಿಲಾತಪಸ್ವಿ, ಸ್ವರ್ಣಮೃಗ, ಅರಗಿನ ಮನೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದವು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಹೀಗೆ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಐವತ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’. ಅವರು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿತು. ಇವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ನಿಂಬೆಗಿಡವನ್ನು ಕುರಿಯೊಂದು ಬಂದು ತಿನ್ನತೊಡಗಿದಾಗ ಕೋಪಗೊಂಡು ಓಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟಿಯವರೆಗೆ ಕಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡಿತಂತೆ. ಬೇರೆಯವರ ದೇಶ, ಅವರ ಮಣ್ಣು, ಅವರ ಗಿಡ, ಅವರ ಕುರಿ - ನಾನು ಓಡಿಸಿದ್ದು ಸರಿಯಾ? ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಈ ತುಮುಲಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದದ್ದೇ ಅವರ ‘ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ’ ಕಾದಂಬರಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು ‘ಮನುಷ್ಯನ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ಭೂಗತ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಹಾಗೂ ‘ಪ್ರೀತಿ ಎಂಬ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಎಂಬ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ==ಕಾದಂಬರಿಗಳು== # ಕಾರ್ಮುಗಿಲು # ಪುನರಪಿ ಜನನಂ # ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ # ಕಾಮರೂಪಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಉರಿ # ಶಬ್ದಗಳು # ನಿರಂತರ # ಸ್ವರ್ಣ ಮೃಗ # ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ # ಪರುಷ # ಅಶ್ರುತ ಗಾನ # ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ # ಶಿಲಾ ತಪಸ್ವಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಗ್ಲಾನಿ # ಪರಮಾರ್ಥ # ಪರಿಧಿ # ಪೂಜಾರಿ # ಮನೆ # ಕೆಂಪು ಕಳವೆ # ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೆ # ಭೂಮಿಗೀತೆ # ಕೂಪ # ಅಪೂರ್ಣ # ಸುಖಾಂತ # ಸಾಫಲ್ಯ # ಕಾಮಯಜ್ಞ # ಅವಿಭಕ್ತರು # ರಸಾತಳ # ನವೆಂಬರ್ 10 # ಯುಗಾಂತರ # ಮಿತಿ # ರಾಗಲಹರಿ # ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ # ಏಳು ಮಲ್ಲಿಗೆ ತೂಕದ ಹುಡುಗಿ # ಇತಿಹಾಸದ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ # ಅನಂತರ # ಅಂತರಂಗದ ಅತಿಥಿ # ಯುದ್ಧ ==ವೈಚಾರಿಕ ಬರಹಗಳು== ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಅವರ ಹಲವಾರು ಮೌಲಿಕ ಲೇಖನಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು, ‘ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ’ (ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಿಂತನ), ‘ನಿನ್ನೆ ನಾಳೆಗಳ ನಡುವೆ’ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನ), ‘ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಪುಟಗಳು’, ‘ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆಕಾಶ’, ‘ನಾಲ್ಕುದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಳದ ತಂತಿ’ (ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಕೃತಿಗಳು) ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ==ಕವಿತೆಗಳು== ‘ಝೇಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ’ ಎಂಬ ಗಟ್ಟಿಯವರ ಕವನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಗೀತೆಗಳ ಅನುವಾದ ‘ನನ್ನ ಪ್ರೇಮದ ಹುಡುಗಿ’ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕಗಳು== ತಂದೆತಾಯಿಯಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ನಾಟ್ಕ, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಜಯ, ಕುರುಡರು, ನಗರ ಪರ್ವ, ಬೊಂಬೆಯಾಟ, ಜುಜುಬಿದೇವರ ಜುಗಾರಿ ಮುಂತಾದವು. ಹೀಗೆ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾನುಲಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡು ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಪ್ರೌಢರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೂ ಅವರು 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಅವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಪಂಜಾಬಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರಕ ಬರಹಗಳು== ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದರ ಅನುಭವದಿಂದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಷ್ಯಾಧ್ಯಯನ, [[ವ್ಯಾಕರಣ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಯೋಗ ಉಚ್ಚಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಗುರುಗಳಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಧ್ಯಯನ, ನಿಮ್ಮ ಮಗುವಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸುವ ವಿಧಾನ, ಕನ್ನಡ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ ಮುಂತಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕನ್ನಡ ಬೈಲಿಂಗ್ಟಲ್‌, ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸಿ, ಬೈಲಿಂಗ್ವಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್, ಹೌಟು ಟೀಚ್‌ ಯುವರ್ ಚೈಲ್ಡ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕನ್ನಡ, ಲರ್ನ್ ಕನ್ನಡ ಥ್ರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಲರ್ನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಥ್ರೂ ಕನ್ನಡ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಇವು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪಕಾರಿ ಎನಿಸಿವೆ. ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅಂಡಮಾನ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ‘ನಿಸರ್ಗ ಕನ್ಯೆ ಅಂಡಮಾನ್‌’, ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ‘ಗುಳಿಗೆಗಳು’ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ‘ತೀರ’ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== * ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ‘ಸಂದೇಶ’ ವರ್ಷದ ಲೇಖಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ಸಾಹಿತ್ಯ ಸವ್ಯಸಾಚಿ -೨೦೧೧ ಗೌರವ, * ನಾಟಕಗಳಿಗಾಗಿ ಚದುರಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮತಂತೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲಾ ೧೦ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ * ಕಾಸರಗೊಡು ಜಿಲ್ಲಾ ೨ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ==ನಿಧನ== ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ರಂದು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೮೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/famous-novelist-kt-gatti-passed-away-2691138</ref>, <ref>https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/famous-kannada-novelist-kt-gatti-passes-away/articleshow/107813206.cms</ref>, <ref>https://udayavani.com/articles/special/k-t-gatti-was-touched-mind-and-moved</ref>, <ref>https://www.kannadaprabha.com/karnataka/2024/Feb/19/mangaluru-famous-novelist-kt-gatti-passed-away</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://kanaja.karnataka.gov.in/event/%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%9F%E0%B2%BF-%E0%B2%97%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF/ ಕಣಜ] * [https://www.bookbrahma.com/author/k-t-gatti ಬುಕ್ ಬ್ರಹ್ಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240219065853/https://www.bookbrahma.com/author/k-t-gatti |date=2024-02-19 }} * [https://kannadakali.com/article/language/ktgatti.html ಕನ್ನಡಕಲಿ] * [https://pustakapremi.wordpress.com/2018/12/24/ ತೀರ-ಕೆ-ಟಿ-ಗಟ್ಟಿ] * [https://nasuku.com/category/ ಗಟ್ಟಿ-ವಿಷ್ಣು-ನುಡಿ-ನಮನ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೪ ನಿಧನ]] 8tt33tgh13d0dixu9eqghk79qgsvq69 0 14773 1378365 1358358 2026-08-05T12:20:15Z ~2026-43138-76 100954 ಮಲ್ಲೇಶ್ವರo to ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ 1378365 wikitext text/x-wiki ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ವಾಯುವ್ಯ ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೮೮೯ ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://vak1969.com/2020/12/13/a-simple-narration-of-bangalores-history-over-the-last-2000-years/</ref>. ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಉಪನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಪುರಸಭೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://www.dnaindia.com/bangalore/report-malleswara-retains-the-bangalore-of-yore-1673441</ref>. ೧೮೭೮ರ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ನಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಂಗನಾಥ ಪಾಳ್ಯ ಗ್ರಾಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದನ್ನು [[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://www.deccanherald.com/content/185500/plague-shook-bangalore.html</ref>. ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಚೇರಿಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ ಬೆಂಗಳೂರು|ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]] ಬೆಂಗಳೂರು <ref>https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/100-years-apart-a-tale-of-bengaluru-s-two-pandemics-101615173182005.html</ref>. ಇದು ಎರಡು ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮತ್ತು ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್ (ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ). ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೆಎಸ್‌ಇಇಬಿ ಮತ್ತು ಪಿಯು ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು, ಮೈಸೂರು ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನ]] ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು ಮಲ್ಲಾಪುರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೬೬೯ ದಿನಾಂಕದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಏಕೋಜಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ [[ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿಯ]] ಮಲ ಸಹೋದರ ಮರಾಠಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಏಕೋಜಿಯ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಇದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯು ಐಐಎಸ್‌ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಸುತ್ತ ಇದ್ದ ಗ್ರಾಮ. ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ದಿನಾಂಕವಿಲ್ಲದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವನ್ನು ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾದ ಪೂರಕ ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ [[ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆ|ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ]] ಕೃಷ್ಣಾ ಫ್ಲೋರ್ ಮಿಲ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಬಳಿ ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕಟವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಠ್ಯವು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಭವನೀಯ ದಾನ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಜಕ್ಕರಾಯನ ಕೆರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ <ref>https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/malleswaram-mirror-special-community-corner-good-old-malleswaram-/articleshow/84911233.cms</ref>. [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಮೊದಲ ಉಪಕುಲಪತಿಯಾದ ಎಚ್.ವಿ.ನಂಜುಂಡಯ್ಯನವರು ಅಂದಿನ ಉಪನಗರವಾದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಕಟ್ಟಡದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ನೆರೆಹೊರೆಯು ಅನೇಕ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ: ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟರಾಮನ್|ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್]], ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್]], ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರಿ [[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ (ನಟಿ)|ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ]], ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರ [[ದೊರೆಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ದೊರೈಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರಾದ [[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಸರೋಜಾದೇವಿ]], [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] ಮತ್ತು [[ಜಗ್ಗೇಶ್]] ಎಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮI am into Application Support and Production Support roles having 10.4 years of experience . ==ಸ್ಥಳ== ಇದು ನಗರದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು [[ಯಶವಂತಪುರ]], [[ಗೋಕುಲ]], [[ರಾಜಾಜಿನಗರ]], [[ಸದಾಶಿವನಗರ]], ಶೇಷಾದ್ರಿಪುರಂ ಮತ್ತು [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ [[ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು|ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ]] [[ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆ]] ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಂಪುರ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ. ==ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]], ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್, ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮಾಲ್, [[ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆ]], [[ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಕಿ ಟ್ಯಾಂಕ್. ==ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳು== *[[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] *ಶ್ರೀ ಗಂಗಮ್ಮ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಶ್ರೀ ದಕ್ಷಿಣಮುಖ ನಂದಿ ತೀರ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರ *ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಸ್ಯಾಂಕಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ *ಮಂತ್ರಿ ಚೌಕ *ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ (ಬೆಂಗಳೂರು) ಶಾಸನ *ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್ *[[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಡಾವಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] gkbf4gjltytli2zc45suhfe1xo14vnr 1378366 1378365 2026-08-05T12:22:04Z ~2026-43138-76 100954 /* */ 1378366 wikitext text/x-wiki ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ವಾಯುವ್ಯ ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೮೮೯ ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://vak1969.com/2020/12/13/a-simple-narration-of-bangalores-history-over-the-last-2000-years/</ref>. ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಉಪನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಪುರಸಭೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://www.dnaindia.com/bangalore/report-malleswara-retains-the-bangalore-of-yore-1673441</ref>. ೧೮೭೮ರ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ನಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಂಗನಾಥ ಪಾಳ್ಯ ಗ್ರಾಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದನ್ನು [[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://www.deccanherald.com/content/185500/plague-shook-bangalore.html</ref>. ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಚೇರಿಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ ಬೆಂಗಳೂರು|ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]] ಬೆಂಗಳೂರು <ref>https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/100-years-apart-a-tale-of-bengaluru-s-two-pandemics-101615173182005.html</ref>. ಇದು ಎರಡು ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮತ್ತು ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್ (ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ). ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೆಎಸ್‌ಇಇಬಿ ಮತ್ತು ಪಿಯು ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು, ಮೈಸೂರು ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನ]] ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು ಮಲ್ಲಾಪುರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೬೬೯ ದಿನಾಂಕದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಏಕೋಜಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ [[ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿಯ]] ಮಲ ಸಹೋದರ ಮರಾಠಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಏಕೋಜಿಯ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಇದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯು ಐಐಎಸ್‌ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಸುತ್ತ ಇದ್ದ ಗ್ರಾಮ. ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ದಿನಾಂಕವಿಲ್ಲದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವನ್ನು ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾದ ಪೂರಕ ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ [[ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆ|ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ]] ಕೃಷ್ಣಾ ಫ್ಲೋರ್ ಮಿಲ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಬಳಿ ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕಟವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಠ್ಯವು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಭವನೀಯ ದಾನ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಜಕ್ಕರಾಯನ ಕೆರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ <ref>https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/malleswaram-mirror-special-community-corner-good-old-malleswaram-/articleshow/84911233.cms</ref>. [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಮೊದಲ ಉಪಕುಲಪತಿಯಾದ ಎಚ್.ವಿ.ನಂಜುಂಡಯ್ಯನವರು ಅಂದಿನ ಉಪನಗರವಾದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಕಟ್ಟಡದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ನೆರೆಹೊರೆಯು ಅನೇಕ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ: ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟರಾಮನ್|ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್]], ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್]], ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರಿ [[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ (ನಟಿ)|ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ]], ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರ [[ದೊರೆಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ದೊರೈಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರಾದ [[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಸರೋಜಾದೇವಿ]], [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] ಮತ್ತು [[ಜಗ್ಗೇಶ್]] ಎಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಸ್ಥಳ== ಇದು ನಗರದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು [[ಯಶವಂತಪುರ]], [[ಗೋಕುಲ]], [[ರಾಜಾಜಿನಗರ]], [[ಸದಾಶಿವನಗರ]], ಶೇಷಾದ್ರಿಪುರ ಮತ್ತು [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ [[ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು|ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ]] [[ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆ]] ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಂಪುರ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ. ==ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]], ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್, ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮಾಲ್, [[ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆ]], [[ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಕಿ ಟ್ಯಾಂಕ್. ==ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳು== *[[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] *ಶ್ರೀ ಗಂಗಮ್ಮ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಶ್ರೀ ದಕ್ಷಿಣಮುಖ ನಂದಿ ತೀರ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರ *ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಸ್ಯಾಂಕಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ *ಮಂತ್ರಿ ಚೌಕ *ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ (ಬೆಂಗಳೂರು) ಶಾಸನ *ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್ *[[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಡಾವಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 3e7vxg3xt04nnrg3lap6jh31lc1zhd8 1378369 1378366 2026-08-05T13:20:04Z A826 72368 Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-43138-76|~2026-43138-76]] ([[User talk:~2026-43138-76|talk]]) to last revision by Anzx-ooo(TwinkleGlobal) 1378369 wikitext text/x-wiki ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ವಾಯುವ್ಯ ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೮೮೯ ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://vak1969.com/2020/12/13/a-simple-narration-of-bangalores-history-over-the-last-2000-years/</ref>. ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಉಪನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಪುರಸಭೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://www.dnaindia.com/bangalore/report-malleswara-retains-the-bangalore-of-yore-1673441</ref>. ೧೮೭೮ರ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ನಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಂಗನಾಥ ಪಾಳ್ಯ ಗ್ರಾಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದನ್ನು [[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://www.deccanherald.com/content/185500/plague-shook-bangalore.html</ref>. ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಚೇರಿಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ ಬೆಂಗಳೂರು|ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]] ಬೆಂಗಳೂರು <ref>https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/100-years-apart-a-tale-of-bengaluru-s-two-pandemics-101615173182005.html</ref>. ಇದು ಎರಡು ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮತ್ತು ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್ (ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ). ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೆಎಸ್‌ಇಇಬಿ ಮತ್ತು ಪಿಯು ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು, ಮೈಸೂರು ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನ]] ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು ಮಲ್ಲಾಪುರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೬೬೯ ದಿನಾಂಕದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಏಕೋಜಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ [[ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿಯ]] ಮಲ ಸಹೋದರ ಮರಾಠಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಏಕೋಜಿಯ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಇದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯು ಐಐಎಸ್‌ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಸುತ್ತ ಇದ್ದ ಗ್ರಾಮ. ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ದಿನಾಂಕವಿಲ್ಲದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವನ್ನು ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾದ ಪೂರಕ ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ [[ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆ|ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ]] ಕೃಷ್ಣಾ ಫ್ಲೋರ್ ಮಿಲ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಬಳಿ ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕಟವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಠ್ಯವು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಭವನೀಯ ದಾನ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಜಕ್ಕರಾಯನ ಕೆರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ <ref>https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/malleswaram-mirror-special-community-corner-good-old-malleswaram-/articleshow/84911233.cms</ref>. [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಮೊದಲ ಉಪಕುಲಪತಿಯಾದ ಎಚ್.ವಿ.ನಂಜುಂಡಯ್ಯನವರು ಅಂದಿನ ಉಪನಗರವಾದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಕಟ್ಟಡದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ನೆರೆಹೊರೆಯು ಅನೇಕ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ: ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟರಾಮನ್|ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್]], ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್]], ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರಿ [[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ (ನಟಿ)|ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ]], ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರ [[ದೊರೆಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ದೊರೈಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರಾದ [[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಸರೋಜಾದೇವಿ]], [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] ಮತ್ತು [[ಜಗ್ಗೇಶ್]] ಎಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಲವು ಹೆರಿಟೇಜ್ ಕೆಫೆಗಳಾದ ಸಿಟಿಆರ್ ಶ್ರೀ ಸಾಗರ್ (೧೯೨೦ ರ ದಶಕ), ಜನತಾ ಹೋಟೆಲ್, ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ಟೋರ್ಸ್, ನ್ಯೂ ಕೃಷ್ಣ ಭವನ, ವೀಣಾ ಸ್ಟೋರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಜೀವಿ ಗೌಡರ ಎಗ್ ರೈಸ್ ಅಡ್ಡಾ <ref>https://metrosaga.com/shop-in-malleshwara-serves-bengalurus-best-egg-rice/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==ಸ್ಥಳ== ಇದು ನಗರದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು [[ಯಶವಂತಪುರ]], [[ಗೋಕುಲ]], [[ರಾಜಾಜಿನಗರ]], [[ಸದಾಶಿವನಗರ]], ಶೇಷಾದ್ರಿಪುರಂ ಮತ್ತು [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ [[ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು|ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ]] [[ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆ]] ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಂಪುರ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ. ==ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]], ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್, ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮಾಲ್, [[ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆ]], [[ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಕಿ ಟ್ಯಾಂಕ್. ==ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳು== *[[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] *ಶ್ರೀ ಗಂಗಮ್ಮ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಶ್ರೀ ದಕ್ಷಿಣಮುಖ ನಂದಿ ತೀರ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರ *ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಸ್ಯಾಂಕಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ *ಮಂತ್ರಿ ಚೌಕ *ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ (ಬೆಂಗಳೂರು) ಶಾಸನ *ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್ *[[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಡಾವಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 1vb4wavcj9yjggczx3xexo5gvnfrkzr 1378370 1378369 2026-08-05T13:20:32Z A826 72368 A826 [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸಮನಾಂತರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1378369 wikitext text/x-wiki ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ವಾಯುವ್ಯ ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೮೮೯ ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://vak1969.com/2020/12/13/a-simple-narration-of-bangalores-history-over-the-last-2000-years/</ref>. ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಉಪನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಪುರಸಭೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://www.dnaindia.com/bangalore/report-malleswara-retains-the-bangalore-of-yore-1673441</ref>. ೧೮೭೮ರ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ನಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಂಗನಾಥ ಪಾಳ್ಯ ಗ್ರಾಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದನ್ನು [[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://www.deccanherald.com/content/185500/plague-shook-bangalore.html</ref>. ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಚೇರಿಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ ಬೆಂಗಳೂರು|ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]] ಬೆಂಗಳೂರು <ref>https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/100-years-apart-a-tale-of-bengaluru-s-two-pandemics-101615173182005.html</ref>. ಇದು ಎರಡು ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮತ್ತು ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್ (ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ). ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೆಎಸ್‌ಇಇಬಿ ಮತ್ತು ಪಿಯು ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು, ಮೈಸೂರು ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನ]] ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು ಮಲ್ಲಾಪುರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೬೬೯ ದಿನಾಂಕದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಏಕೋಜಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ [[ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿಯ]] ಮಲ ಸಹೋದರ ಮರಾಠಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಏಕೋಜಿಯ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಇದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯು ಐಐಎಸ್‌ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಸುತ್ತ ಇದ್ದ ಗ್ರಾಮ. ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ದಿನಾಂಕವಿಲ್ಲದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವನ್ನು ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾದ ಪೂರಕ ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ [[ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆ|ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ]] ಕೃಷ್ಣಾ ಫ್ಲೋರ್ ಮಿಲ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಬಳಿ ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕಟವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಠ್ಯವು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಭವನೀಯ ದಾನ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಜಕ್ಕರಾಯನ ಕೆರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ <ref>https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/malleswaram-mirror-special-community-corner-good-old-malleswaram-/articleshow/84911233.cms</ref>. [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಮೊದಲ ಉಪಕುಲಪತಿಯಾದ ಎಚ್.ವಿ.ನಂಜುಂಡಯ್ಯನವರು ಅಂದಿನ ಉಪನಗರವಾದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಕಟ್ಟಡದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ನೆರೆಹೊರೆಯು ಅನೇಕ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ: ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟರಾಮನ್|ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್]], ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್]], ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರಿ [[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ (ನಟಿ)|ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ]], ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರ [[ದೊರೆಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ದೊರೈಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರಾದ [[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಸರೋಜಾದೇವಿ]], [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] ಮತ್ತು [[ಜಗ್ಗೇಶ್]] ಎಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಲವು ಹೆರಿಟೇಜ್ ಕೆಫೆಗಳಾದ ಸಿಟಿಆರ್ ಶ್ರೀ ಸಾಗರ್ (೧೯೨೦ ರ ದಶಕ), ಜನತಾ ಹೋಟೆಲ್, ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ಟೋರ್ಸ್, ನ್ಯೂ ಕೃಷ್ಣ ಭವನ, ವೀಣಾ ಸ್ಟೋರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಜೀವಿ ಗೌಡರ ಎಗ್ ರೈಸ್ ಅಡ್ಡಾ <ref>https://metrosaga.com/shop-in-malleshwara-serves-bengalurus-best-egg-rice/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==ಸ್ಥಳ== ಇದು ನಗರದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು [[ಯಶವಂತಪುರ]], [[ಗೋಕುಲ]], [[ರಾಜಾಜಿನಗರ]], [[ಸದಾಶಿವನಗರ]], ಶೇಷಾದ್ರಿಪುರಂ ಮತ್ತು [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ [[ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು|ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ]] [[ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆ]] ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಂಪುರ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ. ==ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]], ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್, ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮಾಲ್, [[ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆ]], [[ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಕಿ ಟ್ಯಾಂಕ್. ==ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳು== *[[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] *ಶ್ರೀ ಗಂಗಮ್ಮ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಶ್ರೀ ದಕ್ಷಿಣಮುಖ ನಂದಿ ತೀರ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರ *ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಸ್ಯಾಂಕಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ *ಮಂತ್ರಿ ಚೌಕ *ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ (ಬೆಂಗಳೂರು) ಶಾಸನ *ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್ *[[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಡಾವಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 1vb4wavcj9yjggczx3xexo5gvnfrkzr 1378374 1378370 2026-08-05T13:24:13Z A826 72368 A826 moved page [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ]] to [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] over redirect: ಸಮನಾಂತರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: Revert 1378369 wikitext text/x-wiki ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ವಾಯುವ್ಯ ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೮೮೯ ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://vak1969.com/2020/12/13/a-simple-narration-of-bangalores-history-over-the-last-2000-years/</ref>. ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಉಪನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಪುರಸಭೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://www.dnaindia.com/bangalore/report-malleswara-retains-the-bangalore-of-yore-1673441</ref>. ೧೮೭೮ರ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ನಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಂಗನಾಥ ಪಾಳ್ಯ ಗ್ರಾಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದನ್ನು [[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://www.deccanherald.com/content/185500/plague-shook-bangalore.html</ref>. ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಚೇರಿಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ ಬೆಂಗಳೂರು|ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]] ಬೆಂಗಳೂರು <ref>https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/100-years-apart-a-tale-of-bengaluru-s-two-pandemics-101615173182005.html</ref>. ಇದು ಎರಡು ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮತ್ತು ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್ (ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ). ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೆಎಸ್‌ಇಇಬಿ ಮತ್ತು ಪಿಯು ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು, ಮೈಸೂರು ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನ]] ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು ಮಲ್ಲಾಪುರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೬೬೯ ದಿನಾಂಕದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಏಕೋಜಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ [[ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿಯ]] ಮಲ ಸಹೋದರ ಮರಾಠಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಏಕೋಜಿಯ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಇದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯು ಐಐಎಸ್‌ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಸುತ್ತ ಇದ್ದ ಗ್ರಾಮ. ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ದಿನಾಂಕವಿಲ್ಲದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವನ್ನು ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾದ ಪೂರಕ ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ [[ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆ|ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ]] ಕೃಷ್ಣಾ ಫ್ಲೋರ್ ಮಿಲ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಬಳಿ ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕಟವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಠ್ಯವು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಭವನೀಯ ದಾನ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಜಕ್ಕರಾಯನ ಕೆರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ <ref>https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/malleswaram-mirror-special-community-corner-good-old-malleswaram-/articleshow/84911233.cms</ref>. [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಮೊದಲ ಉಪಕುಲಪತಿಯಾದ ಎಚ್.ವಿ.ನಂಜುಂಡಯ್ಯನವರು ಅಂದಿನ ಉಪನಗರವಾದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಕಟ್ಟಡದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ನೆರೆಹೊರೆಯು ಅನೇಕ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ: ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟರಾಮನ್|ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್]], ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್]], ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರಿ [[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ (ನಟಿ)|ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ]], ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರ [[ದೊರೆಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ದೊರೈಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರಾದ [[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಸರೋಜಾದೇವಿ]], [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] ಮತ್ತು [[ಜಗ್ಗೇಶ್]] ಎಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಲವು ಹೆರಿಟೇಜ್ ಕೆಫೆಗಳಾದ ಸಿಟಿಆರ್ ಶ್ರೀ ಸಾಗರ್ (೧೯೨೦ ರ ದಶಕ), ಜನತಾ ಹೋಟೆಲ್, ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ಟೋರ್ಸ್, ನ್ಯೂ ಕೃಷ್ಣ ಭವನ, ವೀಣಾ ಸ್ಟೋರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಜೀವಿ ಗೌಡರ ಎಗ್ ರೈಸ್ ಅಡ್ಡಾ <ref>https://metrosaga.com/shop-in-malleshwara-serves-bengalurus-best-egg-rice/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==ಸ್ಥಳ== ಇದು ನಗರದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು [[ಯಶವಂತಪುರ]], [[ಗೋಕುಲ]], [[ರಾಜಾಜಿನಗರ]], [[ಸದಾಶಿವನಗರ]], ಶೇಷಾದ್ರಿಪುರಂ ಮತ್ತು [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ [[ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು|ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ]] [[ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆ]] ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಂಪುರ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ. ==ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]], ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್, ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮಾಲ್, [[ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆ]], [[ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಕಿ ಟ್ಯಾಂಕ್. ==ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳು== *[[ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಾಡು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] *ಶ್ರೀ ಗಂಗಮ್ಮ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಶ್ರೀ ದಕ್ಷಿಣಮುಖ ನಂದಿ ತೀರ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರ *ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ *ಸ್ಯಾಂಕಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ *ಮಂತ್ರಿ ಚೌಕ *ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ (ಬೆಂಗಳೂರು) ಶಾಸನ *ಓರಿಯನ್ ಮಾಲ್ *[[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಡಾವಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 1vb4wavcj9yjggczx3xexo5gvnfrkzr 0 15678 1378400 1349946 2026-08-05T14:47:10Z Babitha Shetty 28343 1378400 wikitext text/x-wiki [[Image:Muthappan vellaattam.jpg|right|250px|thumb|ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಂ]] '''ತೆಯ್ಯಂ''' ಅಥವಾ '''ತೆಯ್ಯಾಟ್ಟಂ''' ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ಕಲೆ. ಇದು ಕೊಲತನಾಡು (ಈಗಿನ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ರೂಢಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ವಿಧಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗದವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಎಂಬುವುದು '''ದೈವಂ''' ಎಂಬ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಶಬ್ಧದ [[ಅಪಭ್ರಂಶ]]. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅಪರೂಪ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುವ ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 8 ರಿಂದ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ತೆಯ್ಯಂ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಿದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಹಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಪ್ರದರ್ಶಕನ ದೇಹದೊಳಗೆ ದೇವತೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಣವೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಮುಡಿಯನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ) ಪ್ರದರ್ಶಕನ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಪ್ರದರ್ಶಕನು ಮಧ್ಯಮ (ಸೆಡ್) ವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವತೆಯ ದೈವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಯೋಗ ವಾಸಿಷ್ಠದಂತಹ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದೈವಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು (ದೇವತೆಗಳು) ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಪರಮಾನು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶನಂ. 'ತೆಯ್ಯಂ' (Theyyam) ಎಂಬುದು ಮಲಬಾರ್‌ನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ವನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ದೈವದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ತೀಯಂ ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಯನಾಡ್‌ನ ಮಾನಂತವಾಡಿ ತಾಲೂಕು ಹಾಗೂ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನ ವಡಕರ ಮತ್ತು ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ 'ಭೂತ ಕೋಲ' ಎಂಬ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ತೆಯ್ಯಂನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು== *ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ *ಪುದಿಯ ಭಗವತಿ *ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ *ವೇಟ್ಟಕುರುಮಗನ್ *ಪೋಟ್ಟನ್ ತೆಯ್ಯಂ *ತೀಚಾಮುಂಡಿ *ರಕ್ತಚಾಮುಂಡಿ *ಮುಚ್ಚಿಲೋಟ್ಟ್ ಭಗವತಿ *ವಯನಾಟ್ಟು ಕುಲವನ್ *ಓಣಪೊಟ್ಟನ್ ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Bali theyyam, Payyannur.jpg| Bali Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Back stage of Theyyam.JPG|Back stage of a Theyyam Image:payyanurtheyyamjfocus1.jpg| Theyyam from Ashtamanchal Baghavathi Kshetram, Payyanur Image:payyanur theyyam jfocus 2.jpg| Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Theyyam sitting.jpg|theyyam from thalaserry Image:Aadi Vedan Theyyam.jpg|Image of Karkitaka theyyam: Theyyam after monsoon season </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{citation | url = http://www.vengara.com/ | title = Vengara}}, the Land of Theyyam. * {{citation | url = http://www.kaliyattam.com/ | title = Kaliyattam | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2012-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121130210031/http://www.kaliyattam.com/ | url-status = dead }}: Theyyam Images, History, Kaav. * {{citation | url = http://www.theyyamcalendar.com/ | title = Theyyam calendar}}, including images. * {{citation | url = http://andalurkavu.com/ | title = Sree Andalurkavu | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2011-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110811113926/http://andalurkavu.com/ | url-status = dead }}. * {{citation | url = http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | title = Kannur Theyyam Dates | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2013-12-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131227065910/http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | url-status = dead }}. {{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] kplturv88ko4ud1e5i4pwde4wlyzu2r 1378403 1378400 2026-08-05T14:52:51Z Babitha Shetty 28343 1378403 wikitext text/x-wiki [[Image:Muthappan vellaattam.jpg|right|250px|thumb|ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಂ]] '''ತೆಯ್ಯಂ''' ಅಥವಾ '''ತೆಯ್ಯಾಟ್ಟಂ''' ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ಕಲೆ. ಇದು ಕೊಲತನಾಡು (ಈಗಿನ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ರೂಢಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ವಿಧಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗದವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಎಂಬುವುದು '''ದೈವಂ''' ಎಂಬ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಶಬ್ಧದ [[ಅಪಭ್ರಂಶ]]. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅಪರೂಪ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುವ ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. <p>ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 8 ರಿಂದ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ತೆಯ್ಯಂ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಿದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಹಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಪ್ರದರ್ಶಕನ ದೇಹದೊಳಗೆ ದೇವತೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಣವೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಮುಡಿಯನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ) ಪ್ರದರ್ಶಕನ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಪ್ರದರ್ಶಕನು ಮಧ್ಯಮ (ಸೆಡ್) ವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವತೆಯ ದೈವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಯೋಗ ವಾಸಿಷ್ಠದಂತಹ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದೈವಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು (ದೇವತೆಗಳು) ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಪರಮಾನು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶನಂ. <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಎಂಬುದು ಮಲಬಾರ್‌ನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ವನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ದೈವದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ತೀಯಂ ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಯನಾಡ್‌ನ ಮಾನಂತವಾಡಿ ತಾಲೂಕು ಹಾಗೂ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನ ವಡಕರ ಮತ್ತು ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ 'ಭೂತ ಕೋಲ' ಎಂಬ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <p> ತೀಯ್ಯರ್ (ಇವರು 'ಕಲಶಂ' ಅರ್ಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ) ಹಾಗೂ ಮಲಯರ್ ಮತ್ತು ವಣ್ಣನ್ ಸಮುದಾಯಗಳು (ಇವರು ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತೀಯ್ಯರ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಂದಾಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತೆಯ್ಯಂನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಕುಲ (ವಂಶಾವಳಿ) ಮತ್ತು ಕುಲಾಚಾರಗಳನ್ನು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು) ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಜಾತಿಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದ ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ (ತಿರುಮುಟ್ಟಂ) ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.[೧] <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಋತುವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳಾದ 'ತುಲಂ'ನ ಹತ್ತನೇ ದಿನದಂದು (ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇದನ್ನು 'ಪತ್ತಾಂ-ಉದಯಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, 'ಎಡವಂ' ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ತಿಂಗಳು) ಸುಮಾರು ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಋತುವಿನ ಅಂತಿಮ 'ಕಲಿಯಾಟ್ಟಂ' (Kaliyaattam) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳಾದ ಮಡಾಯಿ ಕಾವು ಮತ್ತು ಕಲರಿವತುಕ್ಕಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ==ತೆಯ್ಯಂನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು== *ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ *ಪುದಿಯ ಭಗವತಿ *ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ *ವೇಟ್ಟಕುರುಮಗನ್ *ಪೋಟ್ಟನ್ ತೆಯ್ಯಂ *ತೀಚಾಮುಂಡಿ *ರಕ್ತಚಾಮುಂಡಿ *ಮುಚ್ಚಿಲೋಟ್ಟ್ ಭಗವತಿ *ವಯನಾಟ್ಟು ಕುಲವನ್ *ಓಣಪೊಟ್ಟನ್ ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Bali theyyam, Payyannur.jpg| Bali Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Back stage of Theyyam.JPG|Back stage of a Theyyam Image:payyanurtheyyamjfocus1.jpg| Theyyam from Ashtamanchal Baghavathi Kshetram, Payyanur Image:payyanur theyyam jfocus 2.jpg| Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Theyyam sitting.jpg|theyyam from thalaserry Image:Aadi Vedan Theyyam.jpg|Image of Karkitaka theyyam: Theyyam after monsoon season </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{citation | url = http://www.vengara.com/ | title = Vengara}}, the Land of Theyyam. * {{citation | url = http://www.kaliyattam.com/ | title = Kaliyattam | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2012-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121130210031/http://www.kaliyattam.com/ | url-status = dead }}: Theyyam Images, History, Kaav. * {{citation | url = http://www.theyyamcalendar.com/ | title = Theyyam calendar}}, including images. * {{citation | url = http://andalurkavu.com/ | title = Sree Andalurkavu | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2011-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110811113926/http://andalurkavu.com/ | url-status = dead }}. * {{citation | url = http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | title = Kannur Theyyam Dates | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2013-12-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131227065910/http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | url-status = dead }}. {{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] j33kig2zf7c2fhpwamxfxqn8b5ubk7c 1378408 1378403 2026-08-05T15:29:17Z Babitha Shetty 28343 1378408 wikitext text/x-wiki [[Image:Muthappan vellaattam.jpg|right|250px|thumb|ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಂ]] '''ತೆಯ್ಯಂ''' ಅಥವಾ '''ತೆಯ್ಯಾಟ್ಟಂ''' ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ಕಲೆ. ಇದು ಕೊಲತನಾಡು (ಈಗಿನ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ರೂಢಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ವಿಧಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗದವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಎಂಬುವುದು '''ದೈವಂ''' ಎಂಬ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಶಬ್ಧದ [[ಅಪಭ್ರಂಶ]]. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅಪರೂಪ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುವ ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. <p>ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 8 ರಿಂದ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ತೆಯ್ಯಂ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಿದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಹಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಪ್ರದರ್ಶಕನ ದೇಹದೊಳಗೆ ದೇವತೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಣವೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಮುಡಿಯನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ) ಪ್ರದರ್ಶಕನ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಪ್ರದರ್ಶಕನು ಮಧ್ಯಮ (ಸೆಡ್) ವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವತೆಯ ದೈವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಯೋಗ ವಾಸಿಷ್ಠದಂತಹ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದೈವಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು (ದೇವತೆಗಳು) ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಪರಮಾನು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶನಂ. <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಎಂಬುದು ಮಲಬಾರ್‌ನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ವನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ದೈವದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ತೀಯಂ ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಯನಾಡ್‌ನ ಮಾನಂತವಾಡಿ ತಾಲೂಕು ಹಾಗೂ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನ ವಡಕರ ಮತ್ತು ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ 'ಭೂತ ಕೋಲ' ಎಂಬ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <p> ತೀಯ್ಯರ್ (ಇವರು 'ಕಲಶಂ' ಅರ್ಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ) ಹಾಗೂ ಮಲಯರ್ ಮತ್ತು ವಣ್ಣನ್ ಸಮುದಾಯಗಳು (ಇವರು ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತೀಯ್ಯರ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಂದಾಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತೆಯ್ಯಂನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಕುಲ (ವಂಶಾವಳಿ) ಮತ್ತು ಕುಲಾಚಾರಗಳನ್ನು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು) ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಜಾತಿಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದ ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ (ತಿರುಮುಟ್ಟಂ) ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.[೧] <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಋತುವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳಾದ 'ತುಲಂ'ನ ಹತ್ತನೇ ದಿನದಂದು (ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇದನ್ನು 'ಪತ್ತಾಂ-ಉದಯಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, 'ಎಡವಂ' ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ತಿಂಗಳು) ಸುಮಾರು ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಋತುವಿನ ಅಂತಿಮ 'ಕಲಿಯಾಟ್ಟಂ' (Kaliyaattam) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳಾದ ಮಡಾಯಿ ಕಾವು ಮತ್ತು ಕಲರಿವತುಕ್ಕಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ==ತೆಯ್ಯಂನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು== *ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ *ಪುದಿಯ ಭಗವತಿ *ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ *ವೇಟ್ಟಕುರುಮಗನ್ *ಪೋಟ್ಟನ್ ತೆಯ್ಯಂ *ತೀಚಾಮುಂಡಿ *ರಕ್ತಚಾಮುಂಡಿ *ಮುಚ್ಚಿಲೋಟ್ಟ್ ಭಗವತಿ *ವಯನಾಟ್ಟು ಕುಲವನ್ *ಓಣಪೊಟ್ಟನ್ ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Bali theyyam, Payyannur.jpg| Bali Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Back stage of Theyyam.JPG|Back stage of a Theyyam Image:payyanurtheyyamjfocus1.jpg| Theyyam from Ashtamanchal Baghavathi Kshetram, Payyanur Image:payyanur theyyam jfocus 2.jpg| Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Theyyam sitting.jpg|theyyam from thalaserry Image:Aadi Vedan Theyyam.jpg|Image of Karkitaka theyyam: Theyyam after monsoon season </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{citation | url = http://www.vengara.com/ | title = Vengara}}, the Land of Theyyam. * {{citation | url = http://www.kaliyattam.com/ | title = Kaliyattam | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2012-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121130210031/http://www.kaliyattam.com/ | url-status = dead }}: Theyyam Images, History, Kaav. * {{citation | url = http://www.theyyamcalendar.com/ | title = Theyyam calendar}}, including images. * {{citation | url = http://andalurkavu.com/ | title = Sree Andalurkavu | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2011-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110811113926/http://andalurkavu.com/ | url-status = dead }}. * {{citation | url = http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | title = Kannur Theyyam Dates | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2013-12-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131227065910/http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | url-status = dead }}. {{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 4k96exkor0xd6f0yctac2i46ze0jg4c 1378409 1378408 2026-08-05T15:30:33Z Babitha Shetty 28343 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1378409 wikitext text/x-wiki [[Image:Muthappan vellaattam.jpg|right|250px|thumb|ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಂ]] '''ತೆಯ್ಯಂ''' ಅಥವಾ '''ತೆಯ್ಯಾಟ್ಟಂ''' ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ಕಲೆ. ಇದು ಕೊಲತನಾಡು (ಈಗಿನ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ರೂಢಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ವಿಧಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗದವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಎಂಬುವುದು '''ದೈವಂ''' ಎಂಬ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಶಬ್ಧದ [[ಅಪಭ್ರಂಶ]]. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅಪರೂಪ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುವ ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. <p>ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 8 ರಿಂದ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ತೆಯ್ಯಂ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಿದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಹಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಪ್ರದರ್ಶಕನ ದೇಹದೊಳಗೆ ದೇವತೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಣವೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಮುಡಿಯನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ) ಪ್ರದರ್ಶಕನ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಪ್ರದರ್ಶಕನು ಮಧ್ಯಮ (ಸೆಡ್) ವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವತೆಯ ದೈವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಯೋಗ ವಾಸಿಷ್ಠದಂತಹ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದೈವಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು (ದೇವತೆಗಳು) ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಪರಮಾನು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶನಂ. <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಎಂಬುದು ಮಲಬಾರ್‌ನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ವನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ದೈವದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ತೀಯಂ ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಯನಾಡ್‌ನ ಮಾನಂತವಾಡಿ ತಾಲೂಕು ಹಾಗೂ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನ ವಡಕರ ಮತ್ತು ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ 'ಭೂತ ಕೋಲ' ಎಂಬ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <p> ತೀಯ್ಯರ್ (ಇವರು 'ಕಲಶಂ' ಅರ್ಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ) ಹಾಗೂ ಮಲಯರ್ ಮತ್ತು ವಣ್ಣನ್ ಸಮುದಾಯಗಳು (ಇವರು ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತೀಯ್ಯರ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಂದಾಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತೆಯ್ಯಂನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಕುಲ (ವಂಶಾವಳಿ) ಮತ್ತು ಕುಲಾಚಾರಗಳನ್ನು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು) ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಜಾತಿಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದ ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ (ತಿರುಮುಟ್ಟಂ) ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.[೧] <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಋತುವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳಾದ 'ತುಲಂ'ನ ಹತ್ತನೇ ದಿನದಂದು (ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇದನ್ನು 'ಪತ್ತಾಂ-ಉದಯಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, 'ಎಡವಂ' ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ತಿಂಗಳು) ಸುಮಾರು ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಋತುವಿನ ಅಂತಿಮ 'ಕಲಿಯಾಟ್ಟಂ' (Kaliyaattam) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳಾದ ಮಡಾಯಿ ಕಾವು ಮತ್ತು ಕಲರಿವತುಕ್ಕಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ತೆಯ್ಯಂಗೆ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. "ಈ ಆಧುನಿಕ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮದ ಬಹುಭಾಗವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು ಮತ್ತು ನವಶಿಲಾಯುಗ, ಚಾಲ್ಕೊಲಿಥಿಕ್ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬ್ರಿಡ್ಜೆಟ್ ಮತ್ತು ರೇಮಂಡ್ ಆಲ್ಚಿನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ==ತೆಯ್ಯಂನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು== *ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ *ಪುದಿಯ ಭಗವತಿ *ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ *ವೇಟ್ಟಕುರುಮಗನ್ *ಪೋಟ್ಟನ್ ತೆಯ್ಯಂ *ತೀಚಾಮುಂಡಿ *ರಕ್ತಚಾಮುಂಡಿ *ಮುಚ್ಚಿಲೋಟ್ಟ್ ಭಗವತಿ *ವಯನಾಟ್ಟು ಕುಲವನ್ *ಓಣಪೊಟ್ಟನ್ ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Bali theyyam, Payyannur.jpg| Bali Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Back stage of Theyyam.JPG|Back stage of a Theyyam Image:payyanurtheyyamjfocus1.jpg| Theyyam from Ashtamanchal Baghavathi Kshetram, Payyanur Image:payyanur theyyam jfocus 2.jpg| Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Theyyam sitting.jpg|theyyam from thalaserry Image:Aadi Vedan Theyyam.jpg|Image of Karkitaka theyyam: Theyyam after monsoon season </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{citation | url = http://www.vengara.com/ | title = Vengara}}, the Land of Theyyam. * {{citation | url = http://www.kaliyattam.com/ | title = Kaliyattam | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2012-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121130210031/http://www.kaliyattam.com/ | url-status = dead }}: Theyyam Images, History, Kaav. * {{citation | url = http://www.theyyamcalendar.com/ | title = Theyyam calendar}}, including images. * {{citation | url = http://andalurkavu.com/ | title = Sree Andalurkavu | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2011-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110811113926/http://andalurkavu.com/ | url-status = dead }}. * {{citation | url = http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | title = Kannur Theyyam Dates | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2013-12-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131227065910/http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | url-status = dead }}. {{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 5woutp8eckf73mm94hx7kqxtw8nohai 1378410 1378409 2026-08-05T15:35:23Z Babitha Shetty 28343 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1378410 wikitext text/x-wiki [[Image:Muthappan vellaattam.jpg|right|250px|thumb|ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಂ]] '''ತೆಯ್ಯಂ''' ಅಥವಾ '''ತೆಯ್ಯಾಟ್ಟಂ''' ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ಕಲೆ. ಇದು ಕೊಲತನಾಡು (ಈಗಿನ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ರೂಢಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ವಿಧಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗದವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಎಂಬುವುದು '''ದೈವಂ''' ಎಂಬ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಶಬ್ಧದ [[ಅಪಭ್ರಂಶ]]. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅಪರೂಪ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುವ ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. <p>ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 8 ರಿಂದ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ತೆಯ್ಯಂ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಿದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಹಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಪ್ರದರ್ಶಕನ ದೇಹದೊಳಗೆ ದೇವತೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಣವೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಮುಡಿಯನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ) ಪ್ರದರ್ಶಕನ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಪ್ರದರ್ಶಕನು ಮಧ್ಯಮ (ಸೆಡ್) ವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವತೆಯ ದೈವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಯೋಗ ವಾಸಿಷ್ಠದಂತಹ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದೈವಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು (ದೇವತೆಗಳು) ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಪರಮಾನು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶನಂ. <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಎಂಬುದು ಮಲಬಾರ್‌ನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ವನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ದೈವದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ತೀಯಂ ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಯನಾಡ್‌ನ ಮಾನಂತವಾಡಿ ತಾಲೂಕು ಹಾಗೂ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನ ವಡಕರ ಮತ್ತು ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ 'ಭೂತ ಕೋಲ' ಎಂಬ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <p> ತೀಯ್ಯರ್ (ಇವರು 'ಕಲಶಂ' ಅರ್ಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ) ಹಾಗೂ ಮಲಯರ್ ಮತ್ತು ವಣ್ಣನ್ ಸಮುದಾಯಗಳು (ಇವರು ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತೀಯ್ಯರ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಂದಾಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತೆಯ್ಯಂನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಕುಲ (ವಂಶಾವಳಿ) ಮತ್ತು ಕುಲಾಚಾರಗಳನ್ನು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು) ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಜಾತಿಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದ ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ (ತಿರುಮುಟ್ಟಂ) ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.[೧] <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಋತುವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳಾದ 'ತುಲಂ'ನ ಹತ್ತನೇ ದಿನದಂದು (ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇದನ್ನು 'ಪತ್ತಾಂ-ಉದಯಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, 'ಎಡವಂ' ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ತಿಂಗಳು) ಸುಮಾರು ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಋತುವಿನ ಅಂತಿಮ 'ಕಲಿಯಾಟ್ಟಂ' (Kaliyaattam) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳಾದ ಮಡಾಯಿ ಕಾವು ಮತ್ತು ಕಲರಿವತುಕ್ಕಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ತೆಯ್ಯಂಗೆ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. "ಈ ಆಧುನಿಕ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮದ ಬಹುಭಾಗವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು ಮತ್ತು ನವಶಿಲಾಯುಗ, ಚಾಲ್ಕೊಲಿಥಿಕ್ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬ್ರಿಡ್ಜೆಟ್ ಮತ್ತು ರೇಮಂಡ್ ಆಲ್ಚಿನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <p> ತೆಯ್ಯಂಗಳು ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಬಹುಪಾಲು ತೆಯ್ಯಂ ದೇವತೆಗಳು ಥಿಯ್ಯ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನಾ ಆಚರಣೆಯು ಅನೇಕ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ನೃತ್ಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. [೧] ==ತೆಯ್ಯಂನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು== *ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ *ಪುದಿಯ ಭಗವತಿ *ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ *ವೇಟ್ಟಕುರುಮಗನ್ *ಪೋಟ್ಟನ್ ತೆಯ್ಯಂ *ತೀಚಾಮುಂಡಿ *ರಕ್ತಚಾಮುಂಡಿ *ಮುಚ್ಚಿಲೋಟ್ಟ್ ಭಗವತಿ *ವಯನಾಟ್ಟು ಕುಲವನ್ *ಓಣಪೊಟ್ಟನ್ ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Bali theyyam, Payyannur.jpg| Bali Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Back stage of Theyyam.JPG|Back stage of a Theyyam Image:payyanurtheyyamjfocus1.jpg| Theyyam from Ashtamanchal Baghavathi Kshetram, Payyanur Image:payyanur theyyam jfocus 2.jpg| Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Theyyam sitting.jpg|theyyam from thalaserry Image:Aadi Vedan Theyyam.jpg|Image of Karkitaka theyyam: Theyyam after monsoon season </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{citation | url = http://www.vengara.com/ | title = Vengara}}, the Land of Theyyam. * {{citation | url = http://www.kaliyattam.com/ | title = Kaliyattam | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2012-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121130210031/http://www.kaliyattam.com/ | url-status = dead }}: Theyyam Images, History, Kaav. * {{citation | url = http://www.theyyamcalendar.com/ | title = Theyyam calendar}}, including images. * {{citation | url = http://andalurkavu.com/ | title = Sree Andalurkavu | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2011-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110811113926/http://andalurkavu.com/ | url-status = dead }}. * {{citation | url = http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | title = Kannur Theyyam Dates | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2013-12-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131227065910/http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | url-status = dead }}. {{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] qorzz36m1uoojd5ypgo7desnoyts9ou 1378414 1378410 2026-08-05T16:01:15Z Babitha Shetty 28343 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1378414 wikitext text/x-wiki [[Image:Muthappan vellaattam.jpg|right|250px|thumb|ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಂ]] '''ತೆಯ್ಯಂ''' ಅಥವಾ '''ತೆಯ್ಯಾಟ್ಟಂ''' ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ಕಲೆ. ಇದು ಕೊಲತನಾಡು (ಈಗಿನ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ರೂಢಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ವಿಧಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗದವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಎಂಬುವುದು '''ದೈವಂ''' ಎಂಬ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಶಬ್ಧದ [[ಅಪಭ್ರಂಶ]]. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅಪರೂಪ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುವ ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. <p>ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 8 ರಿಂದ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ತೆಯ್ಯಂ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಿದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಹಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಪ್ರದರ್ಶಕನ ದೇಹದೊಳಗೆ ದೇವತೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಣವೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಮುಡಿಯನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ) ಪ್ರದರ್ಶಕನ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಪ್ರದರ್ಶಕನು ಮಧ್ಯಮ (ಸೆಡ್) ವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವತೆಯ ದೈವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಯೋಗ ವಾಸಿಷ್ಠದಂತಹ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದೈವಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು (ದೇವತೆಗಳು) ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಪರಮಾನು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶನಂ. <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಎಂಬುದು ಮಲಬಾರ್‌ನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ವನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ದೈವದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ತೀಯಂ ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಯನಾಡ್‌ನ ಮಾನಂತವಾಡಿ ತಾಲೂಕು ಹಾಗೂ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನ ವಡಕರ ಮತ್ತು ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ 'ಭೂತ ಕೋಲ' ಎಂಬ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <p> ತೀಯ್ಯರ್ (ಇವರು 'ಕಲಶಂ' ಅರ್ಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ) ಹಾಗೂ ಮಲಯರ್ ಮತ್ತು ವಣ್ಣನ್ ಸಮುದಾಯಗಳು (ಇವರು ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತೀಯ್ಯರ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಂದಾಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತೆಯ್ಯಂನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಕುಲ (ವಂಶಾವಳಿ) ಮತ್ತು ಕುಲಾಚಾರಗಳನ್ನು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು) ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಜಾತಿಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದ ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ (ತಿರುಮುಟ್ಟಂ) ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.[೧] <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಋತುವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳಾದ 'ತುಲಂ'ನ ಹತ್ತನೇ ದಿನದಂದು (ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇದನ್ನು 'ಪತ್ತಾಂ-ಉದಯಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, 'ಎಡವಂ' ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ತಿಂಗಳು) ಸುಮಾರು ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಋತುವಿನ ಅಂತಿಮ 'ಕಲಿಯಾಟ್ಟಂ' (Kaliyaattam) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳಾದ ಮಡಾಯಿ ಕಾವು ಮತ್ತು ಕಲರಿವತುಕ್ಕಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ತೆಯ್ಯಂಗೆ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. "ಈ ಆಧುನಿಕ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮದ ಬಹುಭಾಗವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು ಮತ್ತು ನವಶಿಲಾಯುಗ, ಚಾಲ್ಕೊಲಿಥಿಕ್ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬ್ರಿಡ್ಜೆಟ್ ಮತ್ತು ರೇಮಂಡ್ ಆಲ್ಚಿನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <p> ತೆಯ್ಯಂಗಳು ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಬಹುಪಾಲು ತೆಯ್ಯಂ ದೇವತೆಗಳು ಥಿಯ್ಯ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನಾ ಆಚರಣೆಯು ಅನೇಕ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ನೃತ್ಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ==ತೆಯ್ಯಂನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು== *ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ *ಪುದಿಯ ಭಗವತಿ *ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ *ವೇಟ್ಟಕುರುಮಗನ್ *ಪೋಟ್ಟನ್ ತೆಯ್ಯಂ *ತೀಚಾಮುಂಡಿ *ರಕ್ತಚಾಮುಂಡಿ *ಮುಚ್ಚಿಲೋಟ್ಟ್ ಭಗವತಿ *ವಯನಾಟ್ಟು ಕುಲವನ್ *ಓಣಪೊಟ್ಟನ್ ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Bali theyyam, Payyannur.jpg| Bali Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Back stage of Theyyam.JPG|Back stage of a Theyyam Image:payyanurtheyyamjfocus1.jpg| Theyyam from Ashtamanchal Baghavathi Kshetram, Payyanur Image:payyanur theyyam jfocus 2.jpg| Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Theyyam sitting.jpg|theyyam from thalaserry Image:Aadi Vedan Theyyam.jpg|Image of Karkitaka theyyam: Theyyam after monsoon season </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{citation | url = http://www.vengara.com/ | title = Vengara}}, the Land of Theyyam. * {{citation | url = http://www.kaliyattam.com/ | title = Kaliyattam | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2012-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121130210031/http://www.kaliyattam.com/ | url-status = dead }}: Theyyam Images, History, Kaav. * {{citation | url = http://www.theyyamcalendar.com/ | title = Theyyam calendar}}, including images. * {{citation | url = http://andalurkavu.com/ | title = Sree Andalurkavu | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2011-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110811113926/http://andalurkavu.com/ | url-status = dead }}. * {{citation | url = http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | title = Kannur Theyyam Dates | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2013-12-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131227065910/http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | url-status = dead }}. {{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] m3pz9n492cj5q0fcu29a7mlbovg7uee 1378415 1378414 2026-08-05T16:03:05Z Babitha Shetty 28343 /* ತೆಯ್ಯಂನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು */ 1378415 wikitext text/x-wiki [[Image:Muthappan vellaattam.jpg|right|250px|thumb|ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಂ]] '''ತೆಯ್ಯಂ''' ಅಥವಾ '''ತೆಯ್ಯಾಟ್ಟಂ''' ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ಕಲೆ. ಇದು ಕೊಲತನಾಡು (ಈಗಿನ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ರೂಢಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ವಿಧಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗದವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಎಂಬುವುದು '''ದೈವಂ''' ಎಂಬ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಶಬ್ಧದ [[ಅಪಭ್ರಂಶ]]. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅಪರೂಪ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುವ ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. <p>ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 8 ರಿಂದ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ತೆಯ್ಯಂ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಿದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಹಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಪ್ರದರ್ಶಕನ ದೇಹದೊಳಗೆ ದೇವತೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಣವೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಮುಡಿಯನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ) ಪ್ರದರ್ಶಕನ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಪ್ರದರ್ಶಕನು ಮಧ್ಯಮ (ಸೆಡ್) ವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವತೆಯ ದೈವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಯೋಗ ವಾಸಿಷ್ಠದಂತಹ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದೈವಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು (ದೇವತೆಗಳು) ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಪರಮಾನು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶನಂ. <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಎಂಬುದು ಮಲಬಾರ್‌ನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ವನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ದೈವದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ತೀಯಂ ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಯನಾಡ್‌ನ ಮಾನಂತವಾಡಿ ತಾಲೂಕು ಹಾಗೂ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನ ವಡಕರ ಮತ್ತು ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ 'ಭೂತ ಕೋಲ' ಎಂಬ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <p> ತೀಯ್ಯರ್ (ಇವರು 'ಕಲಶಂ' ಅರ್ಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ) ಹಾಗೂ ಮಲಯರ್ ಮತ್ತು ವಣ್ಣನ್ ಸಮುದಾಯಗಳು (ಇವರು ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತೀಯ್ಯರ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಂದಾಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತೆಯ್ಯಂನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಕುಲ (ವಂಶಾವಳಿ) ಮತ್ತು ಕುಲಾಚಾರಗಳನ್ನು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು) ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಜಾತಿಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದ ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ (ತಿರುಮುಟ್ಟಂ) ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.[೧] <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಋತುವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳಾದ 'ತುಲಂ'ನ ಹತ್ತನೇ ದಿನದಂದು (ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇದನ್ನು 'ಪತ್ತಾಂ-ಉದಯಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, 'ಎಡವಂ' ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ತಿಂಗಳು) ಸುಮಾರು ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಋತುವಿನ ಅಂತಿಮ 'ಕಲಿಯಾಟ್ಟಂ' (Kaliyaattam) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳಾದ ಮಡಾಯಿ ಕಾವು ಮತ್ತು ಕಲರಿವತುಕ್ಕಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ತೆಯ್ಯಂಗೆ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. "ಈ ಆಧುನಿಕ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮದ ಬಹುಭಾಗವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು ಮತ್ತು ನವಶಿಲಾಯುಗ, ಚಾಲ್ಕೊಲಿಥಿಕ್ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬ್ರಿಡ್ಜೆಟ್ ಮತ್ತು ರೇಮಂಡ್ ಆಲ್ಚಿನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <p> ತೆಯ್ಯಂಗಳು ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಬಹುಪಾಲು ತೆಯ್ಯಂ ದೇವತೆಗಳು ಥಿಯ್ಯ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನಾ ಆಚರಣೆಯು ಅನೇಕ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ನೃತ್ಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ==ತೆಯ್ಯಂನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು== *'''ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ''' ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ವೈಷ್ಣವ ತೆಯ್ಯಂ ಆಗಿದೆ. ಈ ತೆಯ್ಯಂ, ವಿಷ್ಣುವು ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಪುದಿಯ ಭಗವತಿ *ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ *ವೇಟ್ಟಕುರುಮಗನ್ *ಪೋಟ್ಟನ್ ತೆಯ್ಯಂ *ತೀಚಾಮುಂಡಿ *ರಕ್ತಚಾಮುಂಡಿ *ಮುಚ್ಚಿಲೋಟ್ಟ್ ಭಗವತಿ *ವಯನಾಟ್ಟು ಕುಲವನ್ *ಓಣಪೊಟ್ಟನ್ ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Bali theyyam, Payyannur.jpg| Bali Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Back stage of Theyyam.JPG|Back stage of a Theyyam Image:payyanurtheyyamjfocus1.jpg| Theyyam from Ashtamanchal Baghavathi Kshetram, Payyanur Image:payyanur theyyam jfocus 2.jpg| Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Theyyam sitting.jpg|theyyam from thalaserry Image:Aadi Vedan Theyyam.jpg|Image of Karkitaka theyyam: Theyyam after monsoon season </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{citation | url = http://www.vengara.com/ | title = Vengara}}, the Land of Theyyam. * {{citation | url = http://www.kaliyattam.com/ | title = Kaliyattam | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2012-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121130210031/http://www.kaliyattam.com/ | url-status = dead }}: Theyyam Images, History, Kaav. * {{citation | url = http://www.theyyamcalendar.com/ | title = Theyyam calendar}}, including images. * {{citation | url = http://andalurkavu.com/ | title = Sree Andalurkavu | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2011-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110811113926/http://andalurkavu.com/ | url-status = dead }}. * {{citation | url = http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | title = Kannur Theyyam Dates | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2013-12-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131227065910/http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | url-status = dead }}. {{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 08w106oc476hrbvpfk6x1kuqxryu6wk 1378416 1378415 2026-08-05T16:05:36Z Babitha Shetty 28343 /* ತೆಯ್ಯಂನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು */ 1378416 wikitext text/x-wiki [[Image:Muthappan vellaattam.jpg|right|250px|thumb|ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಂ]] '''ತೆಯ್ಯಂ''' ಅಥವಾ '''ತೆಯ್ಯಾಟ್ಟಂ''' ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ಕಲೆ. ಇದು ಕೊಲತನಾಡು (ಈಗಿನ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ರೂಢಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ವಿಧಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗದವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಎಂಬುವುದು '''ದೈವಂ''' ಎಂಬ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಶಬ್ಧದ [[ಅಪಭ್ರಂಶ]]. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅಪರೂಪ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುವ ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. <p>ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 8 ರಿಂದ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ತೆಯ್ಯಂ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಿದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಹಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಪ್ರದರ್ಶಕನ ದೇಹದೊಳಗೆ ದೇವತೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಣವೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಮುಡಿಯನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ) ಪ್ರದರ್ಶಕನ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಪ್ರದರ್ಶಕನು ಮಧ್ಯಮ (ಸೆಡ್) ವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವತೆಯ ದೈವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಯೋಗ ವಾಸಿಷ್ಠದಂತಹ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದೈವಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು (ದೇವತೆಗಳು) ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಪರಮಾನು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶನಂ. <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಎಂಬುದು ಮಲಬಾರ್‌ನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ವನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ದೈವದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ತೀಯಂ ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಯನಾಡ್‌ನ ಮಾನಂತವಾಡಿ ತಾಲೂಕು ಹಾಗೂ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನ ವಡಕರ ಮತ್ತು ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ 'ಭೂತ ಕೋಲ' ಎಂಬ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <p> ತೀಯ್ಯರ್ (ಇವರು 'ಕಲಶಂ' ಅರ್ಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ) ಹಾಗೂ ಮಲಯರ್ ಮತ್ತು ವಣ್ಣನ್ ಸಮುದಾಯಗಳು (ಇವರು ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ಜನರು ತೆಯ್ಯಂ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತೀಯ್ಯರ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಂದಾಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತೆಯ್ಯಂನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಕುಲ (ವಂಶಾವಳಿ) ಮತ್ತು ಕುಲಾಚಾರಗಳನ್ನು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು) ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಜಾತಿಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದ ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ (ತಿರುಮುಟ್ಟಂ) ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.[೧] <p> '''ತೆಯ್ಯಂ''' (Theyyam) ಋತುವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳಾದ 'ತುಲಂ'ನ ಹತ್ತನೇ ದಿನದಂದು (ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇದನ್ನು 'ಪತ್ತಾಂ-ಉದಯಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, 'ಎಡವಂ' ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ತಿಂಗಳು) ಸುಮಾರು ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಋತುವಿನ ಅಂತಿಮ 'ಕಲಿಯಾಟ್ಟಂ' (Kaliyaattam) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳಾದ ಮಡಾಯಿ ಕಾವು ಮತ್ತು ಕಲರಿವತುಕ್ಕಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ತೆಯ್ಯಂಗೆ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. "ಈ ಆಧುನಿಕ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮದ ಬಹುಭಾಗವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು ಮತ್ತು ನವಶಿಲಾಯುಗ, ಚಾಲ್ಕೊಲಿಥಿಕ್ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬ್ರಿಡ್ಜೆಟ್ ಮತ್ತು ರೇಮಂಡ್ ಆಲ್ಚಿನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <p> ತೆಯ್ಯಂಗಳು ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಬಹುಪಾಲು ತೆಯ್ಯಂ ದೇವತೆಗಳು ಥಿಯ್ಯ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನಾ ಆಚರಣೆಯು ಅನೇಕ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ನೃತ್ಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ==ತೆಯ್ಯಂನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು== *'''ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ''' ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ವೈಷ್ಣವ ತೆಯ್ಯಂ ಆಗಿದೆ. ಈ ತೆಯ್ಯಂ, ವಿಷ್ಣುವು ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *'''ಪುದಿಯ ಭಗವತಿ''' - ಎಂಬುದು ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ತೆಯ್ಯಂ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು Puthya Bhagavathi Thira ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೀರುಂಬಾ ಭಗವತಿಯನ್ನು ಪುತ್ಯಾ ಭಗವತಿಯ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀ ಭದ್ರಕಾಳಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುತ್ಯಾ ಭಗವತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ *ವೇಟ್ಟಕುರುಮಗನ್ *ಪೋಟ್ಟನ್ ತೆಯ್ಯಂ *ತೀಚಾಮುಂಡಿ *ರಕ್ತಚಾಮುಂಡಿ *ಮುಚ್ಚಿಲೋಟ್ಟ್ ಭಗವತಿ *ವಯನಾಟ್ಟು ಕುಲವನ್ *ಓಣಪೊಟ್ಟನ್ ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Bali theyyam, Payyannur.jpg| Bali Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Back stage of Theyyam.JPG|Back stage of a Theyyam Image:payyanurtheyyamjfocus1.jpg| Theyyam from Ashtamanchal Baghavathi Kshetram, Payyanur Image:payyanur theyyam jfocus 2.jpg| Theyyam from a Kavu in Payyanur File:Theyyam sitting.jpg|theyyam from thalaserry Image:Aadi Vedan Theyyam.jpg|Image of Karkitaka theyyam: Theyyam after monsoon season </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{citation | url = http://www.vengara.com/ | title = Vengara}}, the Land of Theyyam. * {{citation | url = http://www.kaliyattam.com/ | title = Kaliyattam | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2012-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121130210031/http://www.kaliyattam.com/ | url-status = dead }}: Theyyam Images, History, Kaav. * {{citation | url = http://www.theyyamcalendar.com/ | title = Theyyam calendar}}, including images. * {{citation | url = http://andalurkavu.com/ | title = Sree Andalurkavu | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2011-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110811113926/http://andalurkavu.com/ | url-status = dead }}. * {{citation | url = http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | title = Kannur Theyyam Dates | access-date = 2013-12-27 | archive-date = 2013-12-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131227065910/http://technoparkliving.com/2013/12/theyyam-calender-for-2014/ | url-status = dead }}. {{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 2ik4xebrwgq6d6jqax8pslmi5nbxgi3 0 22172 1378441 1348299 2026-08-06T01:03:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378441 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Soybeanbus.jpg|right|thumb|200px|ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಚಾಲಿತ ಬಸ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:Methyl Linoleate.png|thumb|200px|ಖಾಲಿ ಜಾಗ ತುಂಬಿಸುವ ಮಿತೈಲ್‌ ಲಿನೊಲಿಯೇಟ್‌, ಅಥವಾ ಲಿನೊಲಿಯಿಕ್‌ ಆಸಿಡ್‌ ಮಿತೈಲ್‌ ಎಸ್ಟರ್‌ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸೊಯ್‌ಬೀನ್‌ ಅಥವಾ ಕೆನೊಲಾ ತೈಲ ಮತ್ತು ಮೆಥನಾಲ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Ethyl Stearate.png|thumb|200px|ಖಾಲಿ ಜಾಗ ತುಂಬಿಸುವ ಇತೈಲ್‌ ಸ್ಟಿಯರೇಟ್‌, ಅಥವಾ ಸ್ಟಿಯರಿಕ್‌ ಆಸಿಡ್‌ ಇತೈಲ್‌ ಎಸ್ಟರ್‌ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸೊಯ್‌ಬೀನ್‌ ಅಥವಾ ಕೆನೊಲಾ ತೈಲ ಮತ್ತು ಮೆಥನಾಲ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ''''ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌''' ' ಎಂಬುದು ಸಸ್ಯಜನ್ಯ-ತೈಲ ಅಥವಾ ಪಶು-ಕೊಬ್ಬು ಆಧಾರಿತ [[ಡೀಸೆಲ್‌ ರೂಪದ ಇಂಧನ]]. ಇದು [[ಆಲ್ಕೈಲ್‌]] ([[ಮಿತೈಲ್‌]], [[ಪ್ರೊಪೈಲ್‌]] ಅಥವಾ [[ಇತೈಲ್‌]]) [[ಎಸ್ಟರ್‌]]ಗಳ ಸರಣಿ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಸಸ್ಯ-ತರಕಾರಿ ತೈಲ]], ಪಶುವಿನ ಕೊಬ್ಬು ([[ಟ್ಯಾಲೊ]])ನಂತಹ [[ಲಿಪಿಡ್‌]]ಗಳನ್ನು [[ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಪಡಿಸಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಡೀಸೆಲ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲೆಂದೇ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ''ಪರಿವರ್ತಿತ'' ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ [[ತರಕಾರಿ ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಜ್ಯ ತೈಲ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ, ಅಥವಾ ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಬಳಸಬಹುದು. 'ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌' ಎಂಬ ಪದವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 'ಮೊನೊ-ಆಲ್ಕೈಲ್‌ ಎಸ್ಟರ್‌' ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="NBB">{{cite web |title=Biodiesel 101 - Biodiesel Definitions |publisher=National Biodiesel Board |url=http://www.biodiesel.org/resources/definitions/default.shtm |format=? |accessdate=2008-02-16 |archive-date=2008-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080213051136/http://www.biodiesel.org/resources/definitions/default.shtm |url-status=dead }}</ref> == ಹದಮಿಶ್ರಣಗಳು == ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್‌-ಮೂಲದ ಡೀಸೆಲ್‌ಗಳು, ಇಂಧನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲೆಂದೇ ದೊರೆಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಯಾವುದೇ ಇಂಧನದ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣ ತಿಳಿಯಲು, ಪ್ರಪಂಚದ ಹಲವೆಡೆ 'B' ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. 20%ರಷ್ಟು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಹೊಂದಿದ ಇಂಧನವನ್ನು '''B20''' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲನ್ನು '''B100''' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.biodiesel.org/resources/biodiesel_basics/ |title=Biodiesel Basics |accessdate=2009-01-30 |publisher=National Biodiesel Board |archive-date=2010-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424193202/http://www.biodiesel.org/resources/Biodiesel_basics/ |url-status=dead }}</ref> '''B99.9''' ಬಳಕೆಯು USAದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಶುದ್ಧ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಿಶ್ರಣದ ಮೊದಲ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 20 ಪರ್ಸೆಂಟ್‌ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು 80 ಪರ್ಸೆಂಟ್‌ [[ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌]]ನ (B20) ಮಿಶ್ರಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪರಿವರ್ತಿತ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಶುದ್ಧ ರೂಪ (B100)ದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಯಾವುದೇ ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸಮಸ್ಯೆ ತಡೆಯಲು ಇಂಜಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ B100ನ್ನು ಕೆಳಕಂಡ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಬಹುದು: * ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದಲ್ಲಿನ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಣದ ನಂತರವೇ ಇಂಧನ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳಿಗೆ ತುಂಬಿಸಲಾಗುವುದು. * ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಲಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಲಾಷ್‌ ಮಿಕ್ಸಿಂಗ್‌ (ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸುವುದು) * ಇನ್‌-ಲೈನ್‌ ಮಿಕ್ಸಿಂಗ್‌ - ಎರಡು ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಮೀಟರ್ಡ್‌ ಪಂಪ್‌ ಮಿಕ್ಸಿಂಗ್‌ - ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಘನದ xರಷ್ಟು ಅಳತೆಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಮೂಲಗಳಿಂದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾವಣಾ ಪಂಪ್‌ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಿಶ್ರಣವು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಪಂಪಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಅಳವಡಿಕೆಗಳು == ಬಹುತೇಕ ಆಧುನಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ನ್ನು (B100)ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಮಿಶ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು.{{Citation needed|date=December 2008}} ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ [[ದ್ರಾವಕ]] ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ. 1992ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ [[ರಬ್ಬರ್‌]] [[ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ನೀರಿನ ರಬ್ಬರ್ ಕೊಳವೆ]]ಗಳನ್ನು ಇದು ಸರಳ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಇವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸವೆತಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಬಹುಶಃ ಇವುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಗಾಗದ [[FKM]]ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ ಯುಕ್ತ ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಶಕ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಸರಳ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಬಲ್ಲದು.<ref>{{cite web |last=Tyson |last=McCormick |first=R.L. |title=2006 Biodiesel Handling and Use Guide Third Edition |url=http://www.nrel.gov/vehiclesandfuels/npbf/pdfs/40555.pdf |format=PDF |accessdate=2006-12-18}}</ref> ಒಂದು ವೇಳೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರ(ಅವಸರದ) ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ, [[ಇಂಧನ ಶೋಧಕ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಉಳಿದ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಇಂಜಿನ್ನಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಕೂಡಲೆ, ಇಂಜಿನ್‌ ಹಾಗೂ ಹೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಇಂಧನ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=US EPA Biodiesel Factsheet| url=http://www.epa.gov/smartway/growandgo/documents/factsheet-biodiesel.htm}}</ref> === ಹಂಚಿಕೆ-ವಿತರಣೆ === 2005ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಧನ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ]]ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದಾಗಿಂದಲೂ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Twenty In Ten: Strengthening America's Energy Security|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/stateoftheunion/2007/initiatives/energy.html|publisher=[[Whitehouse.gov]]|accessdate=2008-09-10}}</ref> ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ '[[ನವೀಕೃತ ಸಾರಿಗೆ ಇಂಧನ ಕಾಯಿದೆ]]'ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಡಿ, 2010ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೂರೈಕೆದಾರರು, EU (ಯುರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ)ದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಾರಿಗೆ ಇಂಧನಗಳಲ್ಲೂ 5%ರಷ್ಟು ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಇಂಧನ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿತು. ಇದರಂತೆ, ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ 5%ರಷ್ಟು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಿಶ್ರಣವುಂಟು. === ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಮ್ಮತಿ === ಪ್ರಮುಖ ವಾಹನ ಉದ್ದಿಮೆ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌ (ಅಂದಿನ ಡೇಮ್ಲರ್‌-ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌ ವಾಹನ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು) ಲಿಬರ್ಟಿ CRD ಡೀಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು 2005ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ 5%ರಷ್ಟು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಿಶ್ರಣವಿತ್ತು. ಅರ್ಥಾತ್‌, ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನ ಸಂಯೋಜನೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಆಂಶಿಕ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಕೆಂಪ್‌, ವಿಲಿಯಮ್‌. ಬಯೊಡೀಸೆಲ್‌: ಬೇಸಿಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬೆಯಾಂಡ್‌. ಕೆನಡಾ: ಅಜ್ಡೆಕ್ಸ್ಟ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, 2006.</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸಿದಲ್ಲಿ, ವಾರಂಟಿ(ಸಮರ್ಥನೀಯ) ವ್ಯಾಪ್ತಿ 20%ರಷ್ಟಾದರೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಿಶ್ರಣಗಳಿಗೂ ರಿಯಾಯತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಡೇಮ್ಲರ್ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು.<ref>[http://nbb.grassroots.com/07Releases/Incentive/ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬಯೊಡೀಸೆಲ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌, 2007. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306182315/http://nbb.grassroots.com/07Releases/Incentive/ |date=2010-03-06 }}[http://nbb.grassroots.com/07Releases/Incentive/ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌; ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಇಂಧನ ಚಾಲಿತ ಹೊಸ ಡೀಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ರೈತರು, ಸಂಸ್ಕಾರಕರು, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306182315/http://nbb.grassroots.com/07Releases/Incentive/ |date=2010-03-06 }}</ref> ಮೊದಲು 2004 ರಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾದ ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ನಗರ ತನ್ನ ಬಸ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನವೀಕರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಇದರಂತೆ, ಪೂರ್ಣಶಃ ಮೀನು-ತೈಲಾಧಾರಿತ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಸಿ ನಗರದ ಬಸ್ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳುಂಟಾದವು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಎಲ್ಲಾ ಬಸ್ಸುಗಳು ಈ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನವನ್ನೇ ಬಳಸಿ ಓಡಲನುವಾದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.biodieselinvesting.com/biodiesel-archives/2006/08/31/halifax-city-buses-to-run-on-biodiesel-again/ |title=Halifax City Buses to Run on Biodiesel Again &#124; Biodiesel and Ethanol Investing |publisher=Biodieselinvesting.com |date=2006-08-31 |accessdate=2009-10-17 |archive-date=2006-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061018135732/http://www.biodieselinvesting.com/biodiesel-archives/2006/08/31/halifax-city-buses-to-run-on-biodiesel-again/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.halifax.ca/metrotransit/Biodiesel.html |title=Biodiesel |publisher=Halifax.ca |date= |accessdate=2009-10-17 |archive-date=2010-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224042615/http://halifax.ca/metrotransit/Biodiesel.html |url-status=dead }}</ref> ತಮ್ಮದೇ ಹೊಟೇಲುಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ತೈಲದ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು UKದ ಮೆಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ತಮ್ಮದೇ ವಾಹನಪಡೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಈ ಇಂಧನ ಬಳಸುವ ಯೋಜನೆ ಅವರದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://news.mongabay.com/2007/0709-green_mcdonalds.html |title=McDonald's bolsters "green" credentials with recycled biodiesel oil |publisher=News.mongabay.com |date=2007-07-09 |accessdate=2009-10-17}}</ref> === ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ === ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಉದ್ಯಮಿ [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಬ್ರ್ಯಾನ್ಸನ್‌]]ರ '''ಥೇಮ್ಸ್‌ ವೊಯೆಜರ್‌'' ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ವರ್ಜಿನ್‌ ವೊಯೆಜರ್‌]] ರೈಲು ಸಂಖ್ಯೆ 220007, 'ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ರೈಲು' ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. 80% ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಕೇವಲ 20% ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬೆರಸಿ ಓಡುವಂತೆ ಈ ಇಂಜಿನ್ ನ್ನು ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ 14%ರಷ್ಟು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಡಿಮೆಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 15ರ 2007ರಲ್ಲಿ 100% ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಸಿದ ರಾಯಲ್‌ ಟ್ರೇನ್‌, ತನ್ನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ರಯಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.ಗ್ರೀನ್‌ ಫ್ಯುಯೆಲ್ಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಕಂಪೆನಿ ಈ ಇಂಧನ ಪೂರೈಸಿತ್ತು. His Royal Highness (ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಜ ಮನೆತನದ ಯುವರಾಜ) ವೇಲ್ಸ್‌ ರಾಜಕುಮಾರ, ಹಾಗೂ ಗ್ರೀನ್‌ ಫ್ಯುಯೆಲ್ಸ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಹೈಗೇಟ್‌ ಈ ರೈಲಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಬಳಸಿ ಈ ರೈಲನ್ನು ಓಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 2007ರಿಂದಲೂ, ರಾಯಲ್‌ ಟ್ರೇನ್‌ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ B100 ಇಂಧನ (100% ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌) ಇಂಧನದೊಂದಿಗೆ ಓಡುತ್ತಿದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.ews-railway.co.uk/cmsnews/news_article.asp?guid=%7BD3A02A0C-1B28-4E08-8548-B3863CFF286C%7D |title=EWS Railway - News Room |publisher=www.ews-railway.co.uk |accessdate=2009-06-12 |last= |first= }} </ref> ಇದೇ ರೀತಿ, 2008ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, '25% ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ / 75% ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌' ಬೆರಸಿ ರೈಲೊಂದನ್ನು [[ಪೂರ್ವ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ [[ಅಲ್ಪದೂರದ ರೈಲುಮಾರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಓಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಯಾರಕರಿಂದ ಇಂಧನ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಪ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವ ಈ ರೈಲಿಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವ [[ಕೆನೊಲಾ]](ರೇಪ್ಸೀಡ್ ತೈಲ) ಸಸ್ಯದ ಅಲ್ಪಾಂಶ ಬಳಸಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ರೈಲಿಗೆ ಇಂತಹ ಇಂಧನ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ 2007ರಲ್ಲಿ, B98 ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಿಶ್ರಣ (98% ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌) ಬಳಸಿ ಡಿಸ್ನಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ ತನ್ನ ಉದ್ಯಾನ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಯನ್ನು 2008ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನವು ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ ಅಡುಗೆ ತೈಲದ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಸಿ, ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವುದೆಂದು 2009ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಸೋಯ್‌-ಆಧಾರಿತ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಸಿ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.upi.com/Top_News/2009/01/29/Disneyland_trains_running_on_biodiesel/UPI-10151233252145/ |title=Disneyland trains running on biodiesel - UPI.com |publisher=www.upi.com |accessdate=2009-03-16 |last= |first= }} </ref> === ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ === ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಚಾಲಿತ ಜೆಕ್‌ ವಿಮಾನವೊಂದರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉಡ್ಡಯನ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="trainer">{{Cite web |url=http://www.greenflightinternational.com/First%20B100%20Jet%20Flight%20Press%20Release.pdf |title=ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಸಿ ಹಾರಿದ ಸೋವಿಯತ್‌ ಕಾಲದ ತರಬೇತಿ ಜೆಟ್‌ |access-date=2010-01-04 |archive-date=2008-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410055942/http://www.greenflightinternational.com/First%20B100%20Jet%20Flight%20Press%20Release.pdf |url-status=dead }}</ref> ಆದರೂ, ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಬಳಸಿದ ಇತ್ತೀಚಿಗಿನ ಜೆಟ್‌ ಹಾರಾಟಗಳಲ್ಲಿ, ಇತರೆ ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಇಂಧನಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿವೆ. === ಗೃಹ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ತೈಲವಾಗಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ === ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ (ಬಾಯ್ಲರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ) ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲನ್ನು [[ತಾಪಕ (ಕಾಯಿಸುವ) ಇಂಧನ]]ವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ಕಾಯಿಸಿದ ತೈಲ ಮತ್ತು [[ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ]]ದ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಿ, ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಾನದಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿನಾಯತಿಯಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 'ಬಯೊಹೀಟ್‌' ಎಂದೂ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ (ಇದು U.S.ನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಂಡಳಿ]] [NBB] ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯಿಲ್‌ಹೀಟ್‌ ಸಂಶೋಧನಾ ಒಕ್ಕೂಟ]] [NORA], ಹಾಗೂ, ಕೆನಡಾದ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಫ್ಯುಯೆಲ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೋಂದಾಯಿತ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಮುದ್ರೆಯಾಗಿದೆ). ಕಾಯಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ವಿವಿಧ ಮಿಶ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಪಾಡಿಲ್ಲದೆ 20%ರ ವರೆಗಿನ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಮಿಶ್ರಣ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕುಲುಮೆಗಳು ರಬ್ಬರ್‌ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ದ್ರಾವಕ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವು ಸವೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಆದರೂ, ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಪಾಡಿಲ್ಲದೆ ಈ ಕುಲುಮೆಗಳು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಸಬಹುದು. ಮೊದಲಿಗೆ, ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ನಿಂದ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಕಣಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಂಧನವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ, ಕೂಡಲೆ ಶೋಧಕ (ಫಿಲ್ಟರ್‌) ಬದಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು. ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಹೊಳಪು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಾಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಪ್ರಬಲ ದ್ರಾವಕ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಕುಲುಮೆಯ ಒಳಭಾಗಗಳು ಶುದ್ಧಗೊಂಡು, ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ತೈಲ-ಚಾಲಿತಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ತಾಪಕ ಇಂಧನವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು<ref>{{cite web | last =Robertson | first =Andrew | title =Biodiesel Heating Oil: Sustainable Heating for the future | work = | publisher =Institute of Plumbing and Heating Engineering | date = | url =http://www.iphe.org.uk/publications/tech_literature.html | doi = | accessdate =2008-01-07 | archive-date =2007-12-08 | archive-url =https://web.archive.org/web/20071208050926/http://www.iphe.org.uk/publications/tech_literature.html | url-status =dead }}</ref> ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ UKನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪೊದಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೂ ಜೆ. ರಾಬರ್ಟ್ಸನ್‌ ತಮ್ಮ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 'ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಾಪಕ ತೈಲ ಸಂಶೋಧನೆ'ಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. 'B20 ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ UK ದೇಶೀಯ CO₂ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು' ಎಂದು ಅವರು ಇದರಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದರು. [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್]] ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[ಡೆವಲ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌]]ರಿದ್ದಾಗ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರಂತೆ, 2010ರ ಜುಲೈ 1ರೊಳಗೆ ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಡೀಸೆಲ್‌ ಶೇಕಡಾ 2%ರಷ್ಟು,ಹಾಗೂ 2013 ರೊಳಗೆ 5% ಜೈವಿಕ ಇಂಧನವನ್ನು ಹೊಂದತಕ್ಕದ್ದು.<ref>ಮ್ಯಾಸಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್‌ ಆಯಿಲ್‌ ಹೀಟ್‌ ಕೌಂಸಿಲ್‌ (2/27/2008). [http://massoilheat.org/MOC%20BioHeat%20Press%20Release.pdf MA ಆಯಿಲ್‌ಹೀಟ್‌ ಕೌಂಸಿಲ್‌ ಬಯೊಹೀಟ್‌ ಆದೇಶದ ಅನುಮೋದನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511204114/http://massoilheat.org/MOC%20BioHeat%20Press%20Release.pdf |date=2008-05-11 }}</ref> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ == ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಇ. ಡಫಿ ಮತ್ತು ಜೆ. ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ [[ತರಕಾರಿ ತೈಲ]]ವೊಂದರ [[ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌-ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೇಷನ್‌]] (ಇಂಧನ ಕ್ಷಮತಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ)ನ್ನು 1853ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರು. ಇದಾದ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊದಲ [[ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಜಿನ್‌]] ಕಾರ್ಯಾರಂಭವಾಯಿತು. [[ರುಡೊಲ್ಫ್‌ ಡೀಸೆಲ್‌]]ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲೈವೀಲ್‌ (ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಚಕ್ರ) ಹೊಂದಿರುವ 10 ಅಡಿಯ (3 ಮೀ.) ಉದ್ದದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಿಲಿಂಡರ್ ವೊಂದಿತ್ತು. 1893ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 10ರಂದು [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ಆಗ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ವಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಇದು ಓಡಿತು. ಇದರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ, ಆಗಸ್ಟ್‌ 10ರಂದು '[[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ದಿನ]]' ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=August 2009}} ರುಡೊಲ್ಫ್ ಡೀಸೆಲ್‌ ಅವರು, ತಮ್ಮ ಇಂಜಿನ್‌ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ತೈಲ ಬಳಸಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಪ್ರಕಟಿತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದು ಹೀಗೆ: '1900ರ ಪೇರ್ಸ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ (''[[ಎಕ್ಸ್‌ಪೊಸಿಷನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸೆಲ್‌]]'' ) ಒಟ್ಟೊ ಕಂಪೆನಿಯು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಜಿನನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. [[ಫ್ರೆಂಚ್‌]] ಸರ್ಕಾರದ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಈ ಇಂಜಿನ್‌ ಅರಕೈಡ್‌ (ಶೇಂಗಾ ಅಥವಾ ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ತೈಲದಿಂದ ಚಾಲಿತವಾಗಿತ್ತು. (ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ನೋಡಿ). ಈ ಇಂಜಿನ್‌ ಅದೆಷ್ಟು ಸುಗಮವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದರೆ ಕೆಲವೇ ಜನರಿಗೆ ಇದರ ಅರಿವಿತ್ತು. ಈ ಇಂಜಿನ್‌ ಖನಿಜ ತೈಲ (ಮಿನೆರಲ್‌ ಆಯಿಲ್‌) ಇಂಧನ ಬಳಸಿ ಓಡುವಂತೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈ ಇಂಜಿನ್‌ ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಪಾಡಿಲ್ಲದೆ ತರಕಾರಿ ತೈಲದಿಂದಲೂ ಓಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅರಕೈಡ್‌ ಅಥವಾ ನೆಲಗಡಲೆ ತೈಲದ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಅಳೆಯಲು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ಫ್ರೆಂಚರ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌]] ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು.' ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಡೀಸೆಲ್‌ರೇ ನಡೆಸಿ, ಈ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>ದಿ ಬಯೊಡೀಸೆಲ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್‌, ಚ್ಯಾಪ್ಟರ್‌ 2 - ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ವೆಜಿಟೆಬಲ್‌ ಆಯಿಲ್‌ ಬೇಸ್ಡ್‌ ಡೀಸೆಲ್‌ ಫ್ಯುಯೆಲ್ಸ್‌, ಲೇಖಕರು: ಗೆರ್ಹಾರ್ಡ್‌ ನೋತ್‌, ISBN 1-893997-79-0</ref> ಡೀಸೆಲ್ ಅವರ 1912ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದ ಪ್ರಕಾರ,'ಇಂಜಿನ್‌ ಇಂಧನಕ್ಕಾಗಿ ತರಕಾರಿ ತೈಲಗಳ ಬಳಕೆಯು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಗೌಣವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇಂತಹ ತೈಲಗಳು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಮತ್ತು [[ಡಾಂಬರು]] ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆಯಬಹುದು.' ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ-ಆಧಾರಿತ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಆದರೂ, 1920, 1930ರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ತೈಲಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿದವು. [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]], [[ಇಟಲಿ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌]], [[ಪೊರ್ಚುಗಲ್‌]], [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]], [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ]], [[ಜಪಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಚೀನಾ]] ದೇಶಗಳು ಈ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿ, ತರಕಾರಿ ತೈಲಗಳನ್ನು ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಕಾರಣ, ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತರಕಾರಿ ತೈಲಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜಿಗಟು ಗುಣ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಂಧನದ [[ವಿಭಜನೆ]] (ಅಟಾಮೈಸೆಷನ್‌) ಸಮರ್ಪಕವಾಗದು. ಇಂಜೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು ದಹನಾ ಘಟಕ (ಕಂಬುಷನ್‌ ಚೇಂಬರ್‌) ಮತ್ತು ವ್ಯಾಲ್ವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅವಶೇಷಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಚಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ತರಕಾರಿ ತೈಲ ಕಾಯಿಸಿ, ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ-ಆಧಾರಿತ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನ ಅಥವಾ ಈಥನಾಲ್‌, [[ಪೈರೊಲಿಸಿಸ್‌]] ಮತ್ತು ಉಳಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ್ ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಜಿ. ಚವ್ಯಾನೆ 'ಇಂಧನ-ರೂಪದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ತರಕಾರಿ ತೈಲಗಳ ರೂಪಾಂತರಣ ವಿಧಾನ'ವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ 1937ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 31ರಂದು ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ (ಪೇಟೆಂಟ್‌) ದೊರೆಯಿತು. (ಎಫ್‌ಆರ್‌. '''ಪ್ರೊಸೆಡೆ ಡಿ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಡಿ'ಹ್ಯುಲ್ಸ್‌ ವೆಜೆಟೆಲ್ಸ್‌ ಎನ್‌ ವು ಡಿ ಲೊ ಯುಟಿಲಿಸೆಷನ್‌ ಕೊಮ್‌ ಕಾರ್ಬ್ಯುರೆಂಟ್ಸ್‌'' ) ಬೆಲ್ಜಿಯನ್‌‌ ಪೇಟೆಂಟ್‌ 422, 877. ಈ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ತರಕಾರಿ ತೈಲಗಳ ಆಲ್ಕೊಕಾಲಿಸಿಸ್‌ (ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌-ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೇಷನ್‌ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾದ) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಈಥನಾಲ್‌ (ಹಾಗೂ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಮೆಥನಾಲ್) ಬಳಸಿ ಇದನ್ನು ಮದ್ಯಸಾರದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಂದು ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಶ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಿರುಸರಣಿಯ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌ನಿಂದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಈಥನಾಲ್‌ ಬೆರುಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಇಂದು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="knothe">{{cite web |last=Knothe |first=G. |title=Historical Perspectives on Vegetable Oil-Based Diesel Fuels |publisher=INFORM, Vol. 12(11), p. 1103-1107 (2001) |url=http://www.biodiesel.org/resources/reportsdatabase/reports/gen/20011101_gen-346.pdf |format=PDF |accessdate=2007-07-11 |archive-date=2018-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004134307/http://biodiesel.org/resources/reportsdatabase/reports/gen/20011101_gen-346.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಡಿಟೊ ಪೆರೆಂಟೆ, 1977ರಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮೊದಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹಂತದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಪೇಟೆಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.nist.gov/oiaa/TECHBIO1.pdf |format=PDF|title=Lipofuels: Biodiesel and Biokerosene |publisher=www.nist.gov |accessdate=2009-03-09 |last= |first= }}</ref> ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿ-ನಿಯಮಗಳಡಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ 'ಸೂಕ್ತ ಮಾನದಂಡ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟ'ವನ್ನು ನೀಡಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದುವರೆಗೂ ವಾಹನ ಉದ್ದಿಮೆ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇನ್ಯಾವುದೇ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಿಕರಿಸಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.tecbio.com.br/templates/loadpaginas.php?pagina=sobreobiodiesel_ing ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071020142934/http://www.tecbio.com.br/templates/loadpaginas.php?pagina=sobreobiodiesel_ing |date=2007-10-20 }} ಟೆಕ್ಬಯೊ ಅಂತರಜಾಲತಾಣದಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖ</ref> ಪೆರೆಂಟೆ ಇನ್ನೊಂದು ತೈಲ 'ಬಯೊಕ್ವೆರೊಸೀನ್‌' (ಜೈವಿಕ ಸೀಮೆ ಎಣ್ಣೆ) ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಈ ತೈಲವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು, ಪೆರೆಂಟೆ ಅವರ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಟೆಕ್‌ಬಯೊ]] ಸದ್ಯಕ್ಕೆ [[ಬೊಯಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ನಾಸಾ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.defesanet.com.br/zz/energia_4.htm |title=ಒ ಗ್ಲೊಬೊ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನ |access-date=2010-01-04 |archive-date=2010-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029062051/http://www.defesanet.com.br/zz/energia_4.htm |url-status=dead }}</ref> ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌-ಎಸ್ಟೆರಿಪೈಡ್‌ (ಮರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಳೆದ) [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ತೈಲ]]ದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನ]]ವಾಗಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು 1979ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಧನ-ಗುಣಮಟ್ಟದ, ಇಂಜಿನ್‌-ಪ್ರಮಾಣಿತ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು 1983ರೊಳಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref>SAE ಟೆಕ್ನಿಕಲ್‌ ಪೇಪರ್‌ ಸೀರಿಸ್‌ ನಂ. 831356. SAE ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಹೈವೇ ಮೀಟಿಂಗ್‌, ಮಿಲ್ವಾಕೀ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌, USA, 1983</ref> [[ಗ್ಯಾಸ್ಕೊಕ್ಸ್‌]] ಎಂಬ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]]ದ ಕಂಪೆನಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕೃಷಿ ಅಭಿಯಂತರರಿಂದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಮೊದಲ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಸ್ಥಾವರ]]ವನ್ನು ನವೆಂಬರ್‌ 1987ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ವರ್ಷಕ್ಕೆ 30,000 ಟನ್‌ [[ರೇಪ್ಸೀಡ್]] ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1989ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. 1990ರ ದಶಕದುದ್ದಕ್ಕೂ, [[ಝೆಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]], [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಡೆನ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಯೂರೋಪೀಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]] ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ರೇಪ್ಸೀಡ್‌ನಿಂದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ''ಡಯೆಸ್ಟರ್‌'' ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನದಲ್ಲಿ 5%ರಷ್ಟು ರೇಪ್ಸೀಡ್‌ ತೈಲ ಬೆರೆಸಲಾಗಿದೆ. [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಾಹನಗಳು ಬಳಸುವ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನದಲ್ಲಿ ರೇಪ್ಸೀಡ್‌ನ್ನು 30%ರಷ್ಟು ಬೆರೆಸಲಾಗಿದೆ. ಆಂಶಿಕ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಟ್ರಕ್ ಇಂಜಿನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದೆಂದು [[ರೆನಾಲ್ಟ್‌]], [[ಪ್ಯೂಜೊಟ್‌]] ಮತ್ತು ಇತರರು ತಮ್ಮ ವಾಹನ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸದ್ಯ 50%ಷ್ಟು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಿಶ್ರಣ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ, ವಿಶ್ವದ ಇತರೆಡೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭ ಕಂಡಿತು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಯೋಜನೆಗಳುಳ್ಳ 21 ದೇಶಗಳನ್ನು, ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1998ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿತ್ತು. ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ 100% ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂದು ಹಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಂಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನವು ಕನಿಷ್ಥ 2%ರಷ್ಟು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಹೊಂದಿರತಕ್ಕದ್ದು ಎಂದು [[ಮಿನೆಸೊಟಾ]] ರಾಜ್ಯವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ ನಿಯಮ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ರೀತಿ ನಿಯಮ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಮಿನೆಸೊಟಾ ಮೊದಲ U.S. ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.<ref>[http://www.biodiesel.org/resources/pressreleases/gen/20050929_mn_mandate_implemented.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128055727/http://www.biodiesel.org/resources/pressreleases/gen/20050929_mn_mandate_implemented.pdf |date=2007-11-28 }} ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಅಂಶಗಳ ಕುರಿತು [[ಮಿನೆಸೊಟಾ]] ನಿಬಂಧನೆಗಳು</ref> 2008ರಲ್ಲಿ [[ASTM]] ಹೊಸ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಿಶ್ರಣ ನಿರೂಪಣಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://nbb.grassroots.com/09Releases/ASTMBlend/ |title=New Biodiesel Blend Specifications Published by ASTM International |publisher=nbb.grassroots.com |accessdate=2009-04-28 |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216020822/http://nbb.grassroots.com/09Releases/ASTMBlend/ |url-status=dead }}</ref> == ಗುಣ-ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಗಂಧಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ನುಣುಪಿನ, ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ (ಲ್ಯೂಬ್ರಿಕೇಟಿಂಗ್‌) ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಟೇನ್‌ (ಇಂಧನ ದಹ್ಯ ಗುಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಳತೆ) ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಸವೆತ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.biodiesel.org/pdf_files/fuelfactsheets/Lubricity.PDF |title=ಲ್ಯೂಬ್ರಿಸಿಟಿ ಬೆನಿಫಿಟ್ಸ್‌ |access-date=2010-01-04 |archive-date=2009-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091211053851/http://www.biodiesel.org/pdf_files/fuelfactsheets/Lubricity.PDF |url-status=dead }}</ref> ತೈಲ ಅಳವಡಿಕೆಗೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡವುಳ್ಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅದು ಇಂಧನ ಪೂರೈಸುವ ಉಪಕರಣದ ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಜಿನ್‌ನನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡದ ಪಂಪುಗಳು, ಪಂಪ್‌ ಇಂಜೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು (''ಯುನಿಟ್‌ ಇಂಜೆಕ್ಟರ್‌'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ) ಹಾಗೂ [[ಇಂಧನ ವಾಹಕ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು.[[ಚಿತ್ರ:Biodiesel 3.jpg|thumb|170px|ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಚಾಲಿತ ಮರ್ಸೆಡೆಸ್‌ನ ಹಳೆಯ ಡೀಸೆಲ್‌ ವಾಹಕನಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.]] ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ [[ಕ್ಯಾಲೊರಿಫಿಕ್‌ ಮೌಲ್ಯ]](ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನದ ಪ್ರಮಾಣ) ಸುಮಾರು 37.27 MJ/L ಇದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.mvo.nl/biobrandstoffen/download/Sheffield-studie-mei2003.pdf |title=ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳ ಅಯ್ಕೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಾಗಿ ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ತೋಲನಗಳು |access-date=2010-01-04 |archive-date=2009-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325050909/http://www.mvo.nl/biobrandstoffen/download/Sheffield-studie-mei2003.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಕ್ಯಾಲೋರಿಫಿಕ್‌ ಮೌಲ್ಯವು ನಂಬರ್‌ 2 [[ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌]]ಗಿಂತ 9%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಶಕ್ತಿಮೂಲ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಿಂತ ಬಳಸಲಾದ ಪೂರಕ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಆದರೂ, ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಡಿಮೆ.<ref>{{cite conference | first = | last = National Biodiesel Board | authorlink = | coauthors = | title = Energy Content | booktitle = | pages = 1 | publisher = | date = 2005-10 | location = Jefferson City, USA | url = http://www.biodiesel.org/pdf_files/fuelfactsheets/BTU_Content_Final_Oct2005.pdf | doi = | id = | accessdate = 2007-11-20 | format = PDF | archive-date = 2007-11-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071128055729/http://www.biodiesel.org/pdf_files/fuelfactsheets/BTU_Content_Final_Oct2005.pdf | url-status = dead }}</ref> ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಹೆಚ್ಚು ನುಣುಪಿನ, ಸರಾಗತೆಯ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಹನಾ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಂಜಿನ್‌ನ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚುವುದಲ್ಲದೆ ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಮೂಲ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಸರಿತೂಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.unh.edu/p2/biodiesel/article_alge.html |title=UNH ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ |access-date=2010-01-04 |archive-date=2004-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040906074833/http://www.unh.edu/p2/biodiesel/article_alge.html |url-status=dead }}</ref> ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌, ಸ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪುಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಏರು-ಪೇರು ತೋರುವ ದ್ರವ. ಇದು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸುವ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ [[ಮಿಶ್ರಣ]]ವಾಗಲಾರದು. [[ಅತ್ಯಧಿಕ ಕುದಿಯುವ ಉಷ್ಣಾಂಶದ]]ಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ [[ಆವಿಯಾಗುವ ಒತ್ತಡ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. * ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ [[ಆವಿಯಾಗಲು ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ]]ಮಾನವು (>130&nbsp;°C, >266&nbsp;°F)<ref>{{Cite web |url=http://www.biodiesel.org/pdf_files/fuelfactsheets/MSDS.pdf |title=ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ದ್ರವ್ಯ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದತ್ತಾಂಶ ಪುಟ (MSDS) |access-date=2010-01-04 |archive-date=2009-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091222011136/http://www.biodiesel.org/pdf_files/fuelfactsheets/MSDS.pdf |url-status=dead }}</ref> ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ (64&nbsp;°C, 147&nbsp;°F) ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಸೊಲೀನ್‌ (−45&nbsp;°C, -52&nbsp;°F) ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ~ 0.88 g/cm³ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಂಧಕಾಂಶ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅದನ್ನು [[ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಗಂಧಕವುಳ್ಳ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನ]]ಕ್ಕೆ (ULSD) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಭೌತಿಕ ತಾಳೆ === * ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು: ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಪಾಲಿ-ಎತಿಲೀನ್‌ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ PVC ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಳ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿ ಒಡೆದುಹೋಗುವುದು.{{Citation needed|date=November 2008}} ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡ ಪಾಲಿಸ್ಟೈರೀನ್‌ಗಳು ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ. * ಲೋಹಗಳು: ಹಿತ್ತಾಳೆಯಂತಹ ತಾಮ್ರ-ಅಂಶ ಬೆರೆತ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸತು (ಜಿಂಕ್‌), ತವರ (ಟಿನ್)‌, ಸೀಸೆ (ಲೆಡ್‌) ಮತ್ತು ಬೀಡುಕಬ್ಬಿಣ (ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌ ಐರನ್‌) ಮೇಲೂ ಸಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=November 2008}} ಸ್ಟೇನ್ಲೆಸ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ಗಳು (316 ಮತ್ತು 304) ಹಾಗೂ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಮೇಲೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರದು. * ರಬ್ಬರ್‌: ಹಳೆಯ ಇಂಜಿನ್‌ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್‌ ನಮೂನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಲ್ಲದು. ಆಕ್ಸಿಡೇಷನ್‌ನ ಕಾರಣ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ-ಲೋಹ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಗಾಗುವ ಫ್ಲೋರಿನೀಕರಿಸಿದ ಎಲಾಸ್ಟೊಮರ್‌ಗಳು (FKM) ಸಣ್ಣ ಸಂಯುಕ್ತಳಾಗಿ ಒಡೆದುಹೋಗಬಹುದು.{{Citation needed|date=November 2008}} ಆದರೆ FKM- GBL-S ಮತ್ತು FKM- GF-S ದೊಂದಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಲಾಯಿತು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶದಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅತಿ ಜಿಗುಟಾದ ಇಲಾಸ್ಟೊಮರ್‌ ಆಗಿದೆ. == ತಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡ == ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತನ್ನ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಪ್ರಮಾಣಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪ್ರಮಾಣಕ [[EN 14214]], [[ASTM ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ D6751]], ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ. == ಜೆಲ್‌ ಆಗುವಿಕೆ == ಶುದ್ಧ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ (B100) ಜೆಲ್‌ ಆಗುವ ಉಷ್ಣಾಂಶಕ್ಕೆ [[ಕ್ಲೌಡ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌]] ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಎಸ್ಟರ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಇದು ಅವಲಂಬಿಸುವ ಕಾರಣ ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳುಂಟು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಯಾರಿಸಲು ಪೂರಕ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ತೈಲ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಳಮಟ್ಟದ [[ಇರುಸಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]]ದಂತಹ ಕೆನೊಲಾ (ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಎಣ್ಣೆ) ಅಂಶಗಳಿಂದ (RME) ತಯಾರಿಸಲಾದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಸುಮಾರು −10&nbsp;°C (14&nbsp;°F) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಜೆಲ್‌ ಆಗುತ್ತದೆ. ಟ್ಯಾಲೊದಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಸುಮಾರು +16&nbsp;°C (61&nbsp;°F) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಜೆಲ್‌ ಆಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ, ಶುದ್ಧ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಜೆಲ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌ (ಜೆಲ್‌ ಆಗುವ ತಾಪಮಾನ) ವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. #2 ಲೊ [[ಸಲ್ಫರ್‌]] [[ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನ]] ಮತ್ತು #1 ಡೀಸೆಲ್‌ / [[ಕೆರೊಸೀನ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಇತರೆ ಇಂಧನ ಎಣ್ಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ವಿಂಟರ್‌ ಆಪರೇಷನ್‌ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಹಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿವೆ. ನಿಖರ ಮಿಶ್ರಣ ಬಳಕೆಯು ಪರಿಸರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ದಕ್ಷತೆಯ ಬಳಕೆಯ ವಾತಾವರಣವು 65% LS #2, 30% K #1 ಮತ್ತು 5% ಬಯೊಬ್ಲೆಂಡ್‌ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇತರೆ ವಲಯಗಳು 70% ಲೊ ಸಲ್ಫರ್‌ #2, 20% ಕೆರೊಸೀನ್‌ #1 ಹಾಗೂ 10% ಬಯೊಬ್ಲೆಂಡ್‌ ಬಳಸಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಂಡಳಿ (NBB) ಪ್ರಕಾರ, B20 (20% ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌, 80% ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌) ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಬಳಸಲಾದ ಅಂಶಗಳ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಿಶ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಕೆಗೆ, ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಜೆಲ್‌ ಆಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಂಧನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಜೊತೆಗೆ, ಇನ್ನೊಂದು ತೈಲ ಸಂಗ್ರಹಕವನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಎರಡು ತೈಲ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿರುವ ವಾಹನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಇಂಧನ ಟ್ಯಾಂಕಿಗೆ [[ಅವಾಹಕ-ಟೇಪು ಅಳವಡಿಕೆ]] ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಇಂಜಿನ್‌ ಕೂಲೆಂಟ್‌]] ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ [[ಹೀಟಿಂಗ್ ಕಾಯಿಲ್‌]]ನ್ನು ಈ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂಧನ ದಹಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆಯೆಂದು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಸಂವೇದಕವು ಸೂಚಿಸಿದಾಗ, ವಾಹನದ ಚಾಲಕರು ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ನಿಂದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ್ನು ಬಳಸಲು ಉದ್ಯುಕ್ತರಾಗುವರು. ನೇರವಾಗಿ ತರಕಾರಿ ತೈಲ ಬಳಸಿ ವಾಹನ ನಡೆಸುವ ರೀತಿಯಂತೆಯೇ ಇದೂ ಸಹ. == ನೀರಿನಿಂದ ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ == ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಆದರೂ ಸಮಸ್ಯಾಜನಕ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯದ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಈಥನಾಲ್‌ ತರಹ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನವು (ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹದ್ದು) [[ಆರ್ದ್ರಚೋಷಕ]]ವಾಗಿದೆ. ([[ಹವಾಮಾನದ{/0)}ಲ್ಲಿನ ತೇವದಿಂದ ನೀರಾಂಶ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹದ್ದು)|ಹವಾಮಾನದ{/0)}ಲ್ಲಿನ [[ತೇವ]]ದಿಂದ ನೀರಾಂಶ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹದ್ದು)<ref>{{cite web |last=UFOP - Union zur Förderung von Oel |title=Biodiesel FlowerPower: Facts * Arguments * Tips |url=http://www.biodiesel.org/resources/reportsdatabase/reports/gen/20040101_gen-331.pdf |format=PDF |accessdate=2007-06-13 |archive-date=2007-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714023830/http://www.biodiesel.org/resources/reportsdatabase/reports/gen/20040101_gen-331.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref>]] ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣ - ಅಪೂರ್ಣ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬಾಕಿ ಉಳಿದ ಮೊನೊ ಮತ್ತು ಡೈಗ್ಲಿಸೆರೈಡ್‌ಗಳು. ಈ ಕಣಗಳು ಎಮಲ್ಸಿಕಾರಕಗಳಾಗಿ (ಎಮಲ್ಸಿಫಯರ್‌ ಆಗಿ) ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನೀರು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=February 2008}} ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಬೇಕಾದ ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನ [[ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾದ ನೀರಿನ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇರಬಹುದು. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀರಿರುವುದು ಸಮಸ್ಯೆ, ಏಕೆಂದರೆ: * ಇಂಧನದ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಉರಿಯುವಿಕೆ]]ಯ ಶಾಖವನ್ನು ನೀರು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಹೆಚ್ವು [[ಹೊಗೆ]] ಮಾಲಿನ್ಯ, ವಾಹನದ ಇಂಜಿನ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆ, ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ [[ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]] - ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ. * ಪ್ರಮುಖ ಇಂಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗಗಳಾದ ಫ್ಯುಯೆಲ್‌ ಪಂಪ್‌ಗಳು, ಇಂಜೆಕ್ಟರ್‌ ಪಂಪ್‌ಗಳು, ಇಂಧನ ಕೊಂಡಿ ಜೋಡಣೆಗಳು (ಫ್ಯುಯೆಲ್‌ ಲೈನ್ಸ್‌) ಇತ್ಯಾದಿ [[ತುಕ್ಕು]] ಹಿಡಿಯಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. * ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪೇಪರ್‌ ಎಲಿಮೆಂಟ್‌ ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳು ಕೊಳೆಯಲು ನೀರು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ದಪ್ಪ ಕಣಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಇಂಧನದ ಪಂಪ್‌ ವಿಫಲವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. * 0&nbsp;°C (32&nbsp;°F) ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ನೀರು ಘನೀಕರಿಸಿ ಇಬ್ಬನಿಯ ಹರಳುಗಳಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹರಳುಗಳು [[ನ್ಯೂಕ್ಲೀಕರಣ]]ಕ್ಕೆ(ಬೀಜವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವ) ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ ಇಂಧನದ ಅವಶೇಷವು ಜೆಲ್‌ ಆಗುವುದನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. * ನೀರು ಹಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಂಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮಾರಕವಾಗಬಲ್ಲದು. ಶಾಖದ ಇಂಧನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಂದಿರುವ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಕೆದಾರರು ವರ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. * ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನೀರು ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಜಿನ್‌ನ (ಚಲಿಸುವ ಕವಾಟಗಳು) ಪಿಸ್ಟನ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ, (ಮಾದರಿ) ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ನೀರು ಬೆರೆಯಲಾರವು. ಆದರೆ, ಇದು ಈಗ ತೈಲದಲ್ಲಿ-ನೀರನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಸಂವೇದಕಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯ.{{Citation needed|date=May 2008}} ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕ [[ವೇಗವರ್ಧಕ]] (ಕೆಟಲಿಸ್ಟ್‌) ಬಳಸುವಾಗ ನೀರು ಕಲುಷಿತವಾಗುವುದು ಸಂಭವನೀಯ ಸಮಸ್ಯೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್‌]]ನಂತಹ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ(ಬೇಸ್‌)ದ ವೇಗವರ್ಧಕದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಮೆಥನಾಲ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಮೆಥನಾಲ್‌ ಹಾಗೂ ತೈಲದ ಪೂರಕ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್-ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೆಷನ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ನೀರು ಕಲುಷಿತತೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. == ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ದರಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Diesel prices.jpg|thumb|170px|ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ಗಿಂತಲೂ ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ.]] ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2005ರಲ್ಲಿ 3.8 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ತಯಾರಿಕೆಯ 85%ರಷ್ಟು ಯುರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಬಂದಿತು. {{Citation needed|date=January 2009}} 2007ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಾದ್ಯಂತ ಇಂಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ (ಸಂಯುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ [[ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ]]ಗಳೂ ಸೇರಿ) B2/B5 ಸರಾಸರಿ ಮಾರಾಟ ಬೆಲೆಗಳು [[ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ]] ಡೀಸೆಲ್‌ದಕ್ಕಿಂತಲೂ 12 ಸೆಂಟ್‌ಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದವು. B20 ಮಿಶ್ರಣದ ಬೆಲೆಯು ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ನದಷ್ಟೇ ಇದ್ದವು.<ref>[http://www.eere.energy.gov/afdc/pdfs/afpr_jul_07.pdf ಕ್ಲೀನ್‌ ಸಿಟೀಸ್‌ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್‌ ಫ್ಯುಯೆಲ್‌ ಪ್ರೈಸ್‌ ರಿಪೊರ್ಟ್‌ ಜುಲೈ 2007]</ref> ಕಳೆದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿತ್ತು. 2009ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, B20ರ ಗ್ಯಾಲನ್‌ ಕಚ್ಚಾ ಬೆಲೆಯು ($2.69) ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ($2.54) 15 ಸೆಂಟ್‌ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.<ref>U.S. ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇನರ್ಜಿ [http://www.afdc.energy.gov/afdc/pdfs/afpr_jul_09.pdf ಕ್ಲೀನ್‌ ಸಿಟೀಸ್‌ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್‌ ಫ್ಯುಯೆಲ್‌ ಪ್ರೈಸ್‌ ರಿಪೊರ್ಟ್‌ ಜುಲೈ 2009]. ಪುನರ್ಪಡೆದದ್ದು 9-05-2009.</ref> B99 ಮತ್ತು B100ರ ಬೆಲೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೆ ಕೆಲವೆಡೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸಬ್ಸಿಡಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. == ಉತ್ಪಾದನೆ == ತರಕಾರಿ ತೈಲ ಅಥವಾ ಪಶು ಕೊಬ್ಬು ಪೂರಕ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌-ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೇಷನ್‌ ಮೂಲಕ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌-ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೇಷನ್‌ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಲು ಹಲವು ರೀತಿ-ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ ಬ್ಯಾಚ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಅಧಿಕ್ರಾಂತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಅಲ್ಟ್ರಾಸಾನಿಕ್‌ ರೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೊವೇವ್‌ ರೀತಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌-ಎಸ್ಟರೀಕೃತ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಸರಣಿಯ [[ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ]]ಗಳ ಮೊನೊ-[[ಆಲ್ಕೈಲ್‌]] [[ಎಸ್ಟರ್‌]]ಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪವು [[ಮೆಥನಾಲ್‌]]ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. (ಸೊಡಿಯಂ ಮೆಥಾಕ್ಸೈಡ್‌ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತ‌) ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ [[ಮಿತೈಲ್‌ ಎಸ್ಟರ್‌]] ಉತ್ಪಾದನೆ ಆಗುತ್ತದೆ. (ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್‌ ಮಿತೈಲ್‌ ಎಸ್ಟರ್‌ - FAME ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ) ಇದು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌. ಆದರೆ, ಈತೈಲ್‌ ಎಸ್ಟರ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು [[ಎತನೊಲ್‌]] ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. (ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್‌ ಈತೈಲ್‌ ಎಸ್ಟರ್‌ - FAEE ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ) ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು [[ಐಸೊಪ್ರೊಪನೊಲ್‌]] ಮತ್ತು ಬ್ಯುಟನೊಲ್‌ ಸಹ ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಣುಬಂಧದ ತೂಕಗಳುಳ್ಳ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಬಳಕೆಯು ಎಸ್ಟರ್‌ನ ಕೋಲ್ಡ್‌-ಫ್ಲೊ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸ್ಫುಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ-ಕ್ಷಮತೆಯುಳ್ಳ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌-ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೇಷನ್‌ ಕ್ರಿಯೆಗಿಂತಲೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬೇಸ್‌(ಮೂಲ) ತೈಲವನ್ನು ಅವಶ್ಯ ಎಸ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು [[ಕೊಬ್ಬಿ]]ನ [[ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌-ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೇಷನ್‌]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ತೈಲದಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ಮುಕ್ತ [[ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ]]ಗಳು (FFAಗಳು) ಮಾರ್ಜಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುವವು. ಅಥವಾ ಆಮ್ಲೀಯ ವೇಗವರ್ಧಕ ಬಳಸಿ ಎಸ್ಟರೀಕೃತವಾಗುವುದು (ಹೆಚ್ಚು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪನ್ನ). ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಕೆಲವು [[ದಹನ]]ದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವು [[ಶುದ್ಧ ತರಕಾರಿ ತೈಲ]]ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಲವೆಡೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಸಬಹುದು. [[ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌]], ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌-ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೇಷನ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಪ್ರತಿ ಟನ್ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ 100 ಕೆಜಿ ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌ ಉತ್ಪನ್ನ ದೊರೆಯುವುದು. ಮೂಲತಃ ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌ಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿತ್ತು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, (20% ನೀರು ಮತ್ತು ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ) ಈ ಕಚ್ಚಾ ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಈ ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌ನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ನಿರ್ಮಿತ ಅಂಶವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದಿ ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌ ಎಂಬುದು UKದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಯತ್ನ.<ref>{{cite web |title=Biofuels and Glycerol |url=http://www.theglycerolchallenge.org/ |publisher=theglycerolchallenge.org |accessdate=2008-07-09 |archive-date=2008-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080523163346/http://theglycerolchallenge.org/ |url-status=dead }}</ref> (ಈ ಸವಾಲಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರಂತರ ಶ್ರಮ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು). ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ನಿರ್ವಾತದ ಶೋಧನೆ ಮೂಲಕ (ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್‌ ಡಿಸ್ಟಿಲೇಷನ್‌) ಈ ಕಚ್ಚಾ ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌ನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬೇಕಿದೆ. ಇದು ಶಕ್ತಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಂತರ, ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌ (98%+ ಶುದ್ಧತೆ)ನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಇತರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು. 2007ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು: [[ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌]] ಬಳಸಿ [[ಪ್ರೊಪಿಲೀನ್‌ ಗ್ಲೈಕಾಲ್‌]] ತಯಾರಿಸಲು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಘಟಕ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಾಗಿ [[ಆಷ್ಲೆಂಡ್‌ ಇಂಕ್‌.]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಗಿಲ್‌]] ಘೋಷಿಸಿದವು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಘಟಕ ಆರಂಭಿಸುವ ಇಂಗಿತವನ್ನು [[ಡೋ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌]] ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[http://www.dow.com/propyleneglycol/news/20070315b.htm. ಪುನರ್ಪಡೆದದ್ದು ಜೂನ್‌ 25, 2007.]</ref> [[ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್‌]]ನಿಂದ [[ಎಪಿಕ್ಲೊರ್‌ಹೈಡ್ರಿನ್‌]] ತಯಾರಿಸುವ ಸ್ಥಾವರ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಡೋ ಉದ್ಯಮ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>[http://epoxy.dow.com/epoxy/news/2007/20070326b.htm. ಪುನರ್ಪಡೆದದ್ದು ಜೂನ್‌ 25, 2007.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಎಪಿಕ್ಲೊರ್‌ಹೈಡ್ರಿನ್‌]]ಯು [[ಎಪಾಕ್ಸಿ ರಾಳ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿ. === ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಟ್ಟಗಳು === 2007ರಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯ ಕ್ಷಮತೆಯು ತ್ವರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡಿತು. 2002-06 ಅವಧಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ದರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು 40%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.<ref>{{cite web | last = Martinot (Lead Author) | first = Eric | title = Renewables 2007. Global Status Report | work = | publisher = REN21 (Renewable Energy Policy Network for the 21stCentury | year = 2008 | url = http://www.martinot.info/RE2007_Global_Status_Report.pdf | doi = | accessdate = 2008-04-03|format=PDF}}</ref> ಇಸವಿ 2006ರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸುಮಾರು 5-6 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ 4.9 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌‌ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ (ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ 2.7 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳು). ಉಳಿದ ಕೊಡುಗೆ USAದಾಗಿತ್ತು. 2009ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಆಮದಾದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಯೂರೋಪಿನ ಉತ್ಪಾದಕರು, ಅದರಲ್ಲೂ ಜರ್ಮನ್‌ ನ ಪೈಪೋಟಿ ಎದುರಿಸಲು ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = US Biodiesel Taxed in EU | work = US Biodiesel Taxed in EU | publisher = Hadden Industries | url = http://www.haddenindustries.org | accessdate = 2009-08-28 | archive-date = 2009-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091011223539/http://www.haddenindustries.org/ | url-status = dead }}</ref> ಉತ್ಪಾದನೆಯು<ref>{{cite web | title = US Biodiesel Demand | work = Biodiesel: The official site of the National Biodiesel Board | publisher = NBB | url = http://www.biodiesel.org/pdf_files/fuelfactsheets/Production_Graph_Slide.pdf | accessdate = 2008-04-03 | format = PDF | archive-date = 2008-04-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080410055944/http://www.biodiesel.org/pdf_files/fuelfactsheets/Production_Graph_Slide.pdf | url-status = dead }}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪ್‌ಒಂದರಲ್ಲೇ 5.7 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಏರಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = Statistics. the EU biodiesel industry | publisher = European Biodiesel Board | date = 2008-03-28 | url = http://www.ebb-eu.org/stats.php# | accessdate = 2008-04-03 | archive-date = 2006-11-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061114025810/http://www.ebb-eu.org/stats.php | url-status = dead }}</ref> ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ 2008ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 16 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌. US ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡೀಸೆಲ್‌ಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು 490 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ (147 ಶತಕೋಟಿ ಗ್ಯಾಲನ್‌) ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಇದನ್ನು ಹೋಲಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web | title = Biodiesel to drive up the price of cooking oil | work = | publisher = Biopower London | year = 2006 | url = http://www.biopowerlondon.co.uk/news2.htm | accessdate = 2008-04-03 | archive-date = 2008-06-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080607201833/http://www.biopowerlondon.co.uk/news2.htm | url-status = dead }}</ref> ಜಗದಾದ್ಯಂತ (ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬೆಳೆದ)ತರಕಾರಿ ತೈಲ ಇಳುವರಿಯು 2005/06 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 110 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ ಇತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸೋಯ್‌ಬೀನ್‌ ತೈಲಗಳು ತಲಾ 34 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web | title = Major Commodities | publisher = FEDIOL (EU Oil and Proteinmeal Industry) | url = http://www.fediol.be/2/index.php | doi = | accessdate = 2008-04-08 | archive-date = 2008-04-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080421171613/http://www.fediol.be/2/index.php | url-status = dead }}</ref> === ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು === ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ವಿವಿಧ ತೈಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಅವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: * ಪರಿಶುದ್ಧ ತೈಲದ ಪೂರಕ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಹಾಗೂ [[ರೇಪ್ಸೀಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೋಯ್‌ಬೀನ್‌ ತೈಲ]]ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. USನಲ್ಲಿ ಸೋಯ್‌ಬೀನ್‌ ಮಾತ್ರವೇ ಇಂಧನ ದಾಸ್ತಾನಿನ 90%ರಷ್ಟಿದೆ. [[ಫೀಲ್ಡ್‌ ಪೆನ್ನಿಕ್ರೆಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಟ್ರೊಫಾ]]; ಹಾಗೂ ಇತರೆ [[ಇಳುವರಿಗಳು]] - ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸಾಸಿವೆ]], [[ಸೀಮೆ ಅಗಸೆ (ಫ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್‌)]], [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]], [[ತಾಳೆ ಎಣ್ಣೆ]], [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]], [[ಸೆಣಬು]]ಗಳಿಂದಲೂ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. (ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[ತರಕಾರಿ ತೈಲಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ನೋಡಿ); * [[ತ್ಯಾಜ್ಯ ತರಕಾರಿ ತೈಲ]] (WVO); * ಟ್ಯಾಲೊ, ಹಂದಿ-ಕೊಬ್ಬು, [[ಹಳದಿ ಕೊಬ್ಬು]], ಕೋಳಿ ಕೊಬ್ಬು,<ref name="ChickenFat">{{cite news | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/02/AR2007010201057.html | title = Not a Tiger, but Maybe a Chicken in Your Tank | agency = Associated Press | work = Washington Post | last = Leonard | first = Christopher | page = D03 | date = 2007-01-03 | accessdate = 2007-12-04 }}</ref> ಹಾಗೂ, ಮೀನು ತೈಲದಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ [[ಒಮೆಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ]]ಗಳ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. * ಕೊಚ್ಚೆ-ರಾಡಿ ನೀರಿನ <ref name="Kiong">{{cite news | author = Errol Kiong | title = NZ firm makes bio-diesel from sewage in world first | url = http://www.nzherald.co.nz/section/story.cfm?c_id=1&ObjectID=10381404 | publisher = The New Zealand Herald | date = May 12, 2006 | accessdate = 2007-01-10 }}</ref> ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಂದ [[ಪಾಚಿಗಳ]]ನ್ನು [[ಬೆಳೆಸಬಹುದಾಗಿದೆ]]. ಈ ರೀತಿಯಿಂದ ಆಹಾರಧಾನ್ಯ ಬೆಳೆಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಭೂಮಿಯ ದುರುಪಯೋಗ ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. * ''[[ಸ್ಯಾಲಿಕಾರ್ನಿಯಾ ಬಿಗೆಲೊವೀ]]'' ಯಂತಹ [[ಹ್ಯಾಲೊಫೈಟ್‌]]ಗಳಿಂದ ತೈಲ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಈ ಹ್ಯಾಲೊಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉಪ್ಪುನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಇಂತಹ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗದು. ಹ್ಯಾಲೊಫೈಟ್‌ಗಳಿಂದ ಪಡೆವ ತೈಲ ಇಳುವರಿಯು, ಶುದ್ಧನೀರಿಂದ ಬೆಳೆದ ಸೋಯ್‌ಬೀನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರೆ ತೈಲಬೀಜಗಳಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="Glenn1998">{{cite journal |last=Glenn |first=Edward P. |coauthors=Brown, J. Jed; O'Leary, James W. |year=1998 |month=August |title=Irrigating Crops with Seawater |journal=[[Scientific American]] |page=79 |pages=76–81 |issue=August 1998 |publisher=Scientific American, Inc. |location=USA |url=http://www.miracosta.edu/home/kmeldahl/writing/..%5Carticles/crops.pdf |format=PDF |accessdate=2008-11-17 }}</ref> ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ತರಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೈಲಮೂಲ, ಎಂದು ಹಲವರು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಗೃಹಬಳಕೆಗೆ ಬಳಸುವ ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ-ಆಧಾರಿತ ಇಂಧನದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಪೂರೈಕೆ ಪ್ರಮಾಣ ಏನೇನೂ ಸಾಲದು ಎಂಬಂತಿದೆ. ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಬರುವ ಪಶು ಕೊಬ್ಬು ಒಂದು ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನ. ಕೇವಲ ಕೊಬ್ಬಿಗಾಗಿ ಪಶು- ಪ್ರಾಣಿ ಸಾಕಣೆ ಅಥವಾ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ದೊರೆಯುವ ಕಾರಣ ಜಾನುವಾರು (ಹಂದಿ, ದನ, ಕೋಳಿ) ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಾಲನೆ-ಪೋಷಣೆ ಕಸಬುದಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶು ಕೊಬ್ಬು ಮೂಲದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌, ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಕೆಯ ಅಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪಶುಕೊಬ್ಬು-ಆಧಾರಿತ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಹುಪಯೋಗಿ-ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮೂಲಕ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯ ಘಟಕಗಳು ಇಂದು ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ಪಶು-ಕೊಬ್ಬು ಆಧಾರಿತ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿವೆ.{{Citation needed|date=December 2008}} ಸದ್ಯಕ್ಕೆ 5-ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ ಬಂಡವಾಳದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಾವರವು USAದಲ್ಲಿ ತಲೆ ಎತ್ತುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ 11.4 ದಶಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್‌ (3 ದಶಲಕ್ಷ ಗ್ಯಾಲನ್‌ಗಳು) ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನಾ ಗುರಿ ಇದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಟೈಸನ್‌ ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವು ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಕೆಜಿ (2.3 ಶತಕೋಟಿ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು) ಕೋಳಿ ಕೊಬ್ಬನ್ನು<ref>{{cite web | title =Biodiesel from Animal Fat | publisher =E85.whipnet.net | url =http://e85.whipnet.net/alt.fuel/animal.fat.html | accessdate =2008-01-07 | archive-date =2008-01-11 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080111084420/http://e85.whipnet.net/alt.fuel/animal.fat.html | url-status =dead }}</ref> ಉದ್ದೇಶಿತ ಯೋಜನೆಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಿದೆ.<ref name="ChickenFat" /> ಇದೇ ರೀತಿ, ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮೀನುತೈಲವನ್ನು ಪೂರಕ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | title =Biodiesel produced from “tra”, “basa” catfish oil | publisher =governemental site | url =http://www.fistenet.gov.vn/details_e.asp?Object=2111609&news_id=4540732 | accessdate =2008-05-25 | archive-date =2006-10-04 | archive-url =https://web.archive.org/web/20061004000259/http://www.fistenet.gov.vn/details_e.asp?Object=2111609&News_ID=4540732 | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | title =Demonstrating the value of a fishy biodiesel blend in Alaska’s Aleutian Islands | publisher =Biodiesel america | url =http://www.biodieselamerica.org/files/articles/alaskafishoil_fs_3_18_02.pdf | accessdate =2008-05-25 | format =PDF | archive-date =2007-02-02 | archive-url =https://web.archive.org/web/20070202184313/http://biodieselamerica.org/files/articles/alaskafishoil_fs_3_18_02.pdf | url-status =dead }}</ref> 'ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್‌ನ ಒಂದು ಉದ್ದಿಮೆಯು [[ಕ್ಯಾಟ್ ಫಿಶ್]]ನಿಂದ (ಬಾಸಾ, ಪಾಂಗಾಸಿಯಸ್‌ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ) ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ, 130 ಟನ್‌ ಮೀನುಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 81 ಟನ್‌ ಮೀನು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ 13 ಟನ್‌ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸಹುದು.' ಎಂದು EU ಧನಸಹಾಯದ ENERFISH ಎಂಬ ಯೋಜನೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಮೀನುಗಳನ್ನು [[CHP]] ಶೈತ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು, ಈ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಇಂಧನವನ್ನು ಜೈವಿಕ ಅನಿಲದಿಂದ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಗೆ <ref>{{cite web | title =Enerfish integrated energy solutions for seafood processing stations | publisher =VTT, Finland/Enerfish Consortium | url =http://www.enerfish.eu/index.php | accessdate =2009-10-20 | archive-date =2009-10-22 | archive-url =https://web.archive.org/web/20091022094757/http://www.enerfish.eu/index.php | url-status =dead }}</ref> ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== ಅಗತ್ಯ ಪೂರಕ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ==== ದ್ರವರೂಪೀ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನದ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಲು, ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ತರಕಾರಿ ತೈಲ ಮತ್ತು ಪಶು ಕೊಬ್ಬು ಉತ್ಪಾದನೆ ಪ್ರಮಾಣ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಇಲ್ಲ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತರಕಾರಿ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಾದ [[ಕೃಷಿ]], [[ಫಲವತ್ತತೆ]], [[ಕೀಟನಾಶಕ]]ಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಜಮೀನಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕೆಲವರು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[US ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆ]]ಯ [[ಎನರ್ಜಿ ಇನ್ಫರ್ಮೆಷನ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌]] ಪ್ರಕಾರ,, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ತಾಪಮಾನದ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ತೈಲ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣವು (ಹೋಂ ಹೀಟಿಂಗ್‌ ಆಯಿಲ್‌) ಅಂದಾಜು 160 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಾಗಿದೆ. (350 ಶತಕೋಟಿ ಪೌಂಡ್‌ಗಳು).<ref>http://tonto.eia.doe.gov/dnav/pet/pet_cons_821dst_dcu_nus_a.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527120941/http://tonto.eia.doe.gov/dnav/pet/pet_cons_821dst_dcu_nus_a.htm |date=2010-05-27 }})</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ತರಕಾರಿ ಮೂಲದ ತೈಲದ ಅಂದಾಜು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸುಮಾರು 11 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳು (24 ಶತಕೋಟಿ ಪೌಂಡ್‌ಗಳು); ಹಾಗೂ, ಪಶು ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂದಾಜು ಉತ್ಪಾದನೆ 5.3 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳು (12 ಶತಕೋಟಿ ಪೌಂಡ್‌ಗಳು)<ref>{{cite web | last = Van Gerpen | first = John | title = Business Management for Biodiesel Producers, August 2002 - January 2004 | work = | publisher = National Renewable Energy Laboratory | date = 2004 - 07 | url = http://www.nrel.gov/docs/fy04osti/36242.pdf |format=PDF| doi = | accessdate = 2008-01-07 }}</ref> ಸೋಯ್‌ಬೀನ್‌ನಿಂದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ USAದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು (170 ದಶಲಕ್ಷ ಎಕರೆಗಳು, ಅಥವಾ 1.9 ದಶಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು) ಇಡಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ, (ಆಶಾದಾಯಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ 98 US ಗ್ಯಾಲನ್‌ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ) ಅಗತ್ಯ 160 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಒದಗಿಸಬಹುದಷ್ಟೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದರೆ, ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಪಾಚಿಗಳ ಉಪಯೋಗದ ಮೂಲಕವೇ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. 'ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಾಚಿ ಮೂಲದ ಇಂಧನ ಇಡಿಯಾಗಿ ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಬೇಕಾದರೆ 15,000 ಚದರ ಮೈಲಿಗಳ (38,849 [[ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರ್‌]]ಗಳ) ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್‌, ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೆ 140 ಟನ್‌ ಇಳುವರಿ (ಪ್ರತಿ ಏಕರೆಗೆ 15,000 US ಗ್ಯಾಲನ್‌) ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ, [[ಮೇರಿಲೆಂಡ್‌]]ಗಿಂತಲೂ ಕೆಲ ಸಾವಿರ ಚದರ ಮೈಲಿ ದೊಡ್ಡ, ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/03/AR2008010303907.html ಎ ಪ್ರಾಮಿಸಿಂಗ್‌ ಆಯಿಲ್‌ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್‌: ಪಾಚಿಗಳು ಇನರ್ಜಿ - washingtonpost.com]</ref><ref name="Briggs2004">{{cite web | url = http://www.unh.edu/p2/biodiesel/article_alge.html | title = Widescale Biodiesel Production from Algae | author = Michael Briggs | year = 2004 | month = August | accessdate = 2007-01-02 | publisher = UNH Biodiesel Group (University of New Hampshire) | archive-date = 2004-09-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20040906074833/http://www.unh.edu/p2/biodiesel/article_alge.html | url-status = dead }}</ref> ದೇಶದ 1.3ರಷ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ' ಎಂದು [[US DOE]] ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಏಕರೆಗೆ 36 ಟನ್‌ (ಪ್ರತಿ ಏಕರೆಗೆ 3834 US ಗ್ಯಾಲನ್‌ಗಳು) ನೈಜ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದರೆ, 152,000 ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರ್‌ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಜಾಗೆಯ ಅಗತ್ಯವುಂಟು. ಅರ್ಥಾತ್‌ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿದೆ. ಪಾಚಿಗಳ ಅನುಕೂಲವೇನೆಂದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮರುಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಕಡಲಜೀವಿ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ತೈಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಇಳುವರಿ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು. === ಇಳುವರಿ === ದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಕ್ಷಮತೆಯು ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" |- |+ಕೆಲವು ಮಾದರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು |- ! rowspan="2"|ಫಸಲು ! colspan="2"|ಉತ್ಪನ್ನ |- !L/ha !US ಗ್ಯಾಲನ್‌/ಎಕರೆ |- | '''ಪಾಚಿಗಳು''' <ref group="n">ಇಎಸ್‌ಟಿ.- ಸೋಯ್‌ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು DOE ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ</ref> | align="right"| ~3,000 | align="right"| ~300 |- | '''ಚೀನಾದ ಟ್ಯಾಲೊ''' <ref group="n">ಕ್ಲಾಸ್‌, ಡೊನಾಲ್ಡ್‌, "ಬಯೊಮಾಸ್‌ ಫಾರ್‌ ರೆನ್ಯೂಯಬಲ್‌ ಇನರ್ಜಿ, ಫ್ಯುಯೆಲ್ಸ್‌,<br />ಅಂಡ್‌ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌", ಪುಟ 341. ಅಕಾಡಮಿಕ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, 1998.</ref><ref group="n">ಕಿಟಾನಿ, ಒಸಮು, "ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ V: ಇನರ್ಜಿ ಅಂಡ್‌ ಬಯೊಮಾಸ್‌ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌,<br />CIGR ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್‌ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌", ಅಮೆರ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್‌, 1999.</ref> | align="right"| {{#expr:97*9.35395627round0}} | align="right"| 97 |- | '''ತಾಳೆ ಎಣ್ಣೆ''' <ref name="gristmill" group="n">[http://www.grist.org/article/biofuel-some-numbers ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳು: ಕೆಲವು ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು]</ref> | align="right"| {{#expr:508*9.35395627round0}} | align="right"| 508 |- | '''ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ''' | align="right"| {{#expr:230*9.35395627round0}} | align="right"| 230 |- | '''ರೇಪ್ಸೀಡ್‌''' <ref name="gristmill" group="n"/> | align="right"| {{#expr:102*9.35395627round0}} | align="right"| 102 |- | '''ಸೋಯ್‌ (ಇಂಡಿಯಾನಾ)''' <ref name="perdue.edu">{{Cite web |url=http://www.ces.purdue.edu/extmedia/ID/ID-337.pdf |title=Purdue report ID-337 |access-date=2021-07-14 |archive-date=2012-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301001245/http://www.ces.purdue.edu/extmedia/ID/ID-337.pdf |url-status=dead }}</ref> | align="right"| {{#expr:59.2*9.35395627round0}}-{{#expr:98.6*9.35395627round0}} | align="right"| 59.2-98.6 |- | '''ಕಡಲೇಕಾಯಿ''' <ref name="gristmill" group="n"/> | align="right"| {{#expr:90*9.35395627round0}} | align="right"| 90 |- | '''ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ''' <ref name="gristmill" group="n"/> | align="right"| {{#expr:82*9.35395627round0}} | align="right"| 82 |- | '''ಸೆಣಬು''' {{Citation needed|date=September 2009}} | align="right"| 242 | align="right"| {{#expr:242/9.35395623round0}} |- | colspan="3"|{{refbegin}}<references group="n"></references>{{refend}} |} [[ಪಾಚಿಗಳ ಇಂಧನ]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸೋಯ್‌ಬೀನ್‌ನಂತಹ ಫಸಲುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಪಾಚಿಗಳು ಪ್ರತಿ ಏಕರೆಗೆ 30 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲವು ಎಂದು DOE ಹೇಳಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="washingtonpost-algae">[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/03/AR2008010303907.html 'ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸುವ ತೈಲ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪಾಚಿಗಳು ಇನರ್ಜಿ' ಎಂಬ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌ ವರದಿಯಲ್ಲಿ DOE ಉಲ್ಲೇಖನ]</ref> ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೆ 36 ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನವು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವೆಂದು [[ಹೈಫಾ]]ದ ಸಾಗರವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಮಿ ಬೆನ್‌-ಅಮೊಟ್ಜ್‌ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 20 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಪಾಚಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal | last = Strahan | first = David | title = Green Fuel for the Airline Industry | journal = New Scientist | issue = 2669 | pages = 34–37 | date = 13 August 2008 | url = http://technology.newscientist.com/channel/tech/mg19926691.700-green-fuel-for-the-airline-industry.html | accessdate = 2008-09-23}}</ref> [[ಜಟ್ರೊಫಾ ಗಿಡ]]ವು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ 'ಹೆಚ್ಚು-ಉತ್ಪನ್ನ' ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಉತ್ಪನ್ನವು ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿ ಫಸಲಿಗೆ ಏಕರೆವಾರು 200 US ಗ್ಯಾಲನ್‌ಗಳಷ್ಟು (ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೆ 1.5-2 ಟನ್‌ಗಳು); ಅನುಕೂಲಕರ ಹವಾಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಫಸಲು ಗಳಿಸಬಹುದು.<ref name="jatrophaex">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0CYH/is_15_7/ai_107215410 ಭಾರತದ ಜಟ್ರೊಫಾ ಗಿಡದಿಂದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪ್ರಮಾಣ ಬಗೆಗಿನ ಹೇಳಿಕೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ]</ref> [[ಫಿಲಿಪೀನ್ಸ್‌]], [[ಮಾಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕ್ಷಾಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬಲ್ಲದು, ಹಾಗೂ ಕಾಫಿ, ಸಕ್ಕರೆ, ಹಣ್ಣು-ತರಕಾರಿಗಳಂತಹ ಇತರೆ ಫಸಲುಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಜಮೀನು ಹಂಚಿ]]ಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref name="reuk">{{Cite web |url=http://www.reuk.co.uk/Jatropha-for-Biodiesel-Figures.htm |title=ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ಗಾಗಿ ಜಟ್ರೊಫಾ‌ |access-date=2010-01-04 |archive-date=2009-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090904003238/http://www.reuk.co.uk/Jatropha-for-Biodiesel-Figures.htm |url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಜಮೀನುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. [[ಮರುಭೂಮಿಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಒಡ್ಡಬಹುದು ಎಂದು ಸಮರ್ಥಕರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಕಳೆಗಳ (ವೀಡ್‌ಗಳ) ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಭೂಕಬಳಿಕೆಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿದೆ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, 21 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2007, ಕರೆನ್‌ ಪಾಮರ್‌</ref> === ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವಾದಗಳು === ಡಾ. ಫ್ಯಾನ್‌ ಡೈನ್‌ ಮತ್ತು ಡಾ. ರೇಮರ್‌ [[ಟೆನೆಸ್ಸೆ ಕಣಿವೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಸರಾಸರಿ US ಗದ್ದೆಯು ಒಂದು ಫಸಲು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ 82 ಲೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (ಪ್ರತಿ ಏಕರೆಗೆ 8.75 US ಗ್ಯಾಲನ್) ಇಂಧನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ರೇಪ್ಸೀಡ್‌ ಫಸಲು 1,029 L/ha ಸರಾಸರಿ ದರದಲ್ಲಿ (ಪ್ರತಿ ಏಕರೆಗೆ 110 US ಗ್ಯಾಲನ್‌) ತೈಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪನ್ನದ ರೇಪ್ಸೀಡ್‌ ಗದ್ದೆಗಳು ಸುಮಾರು 1,356 L/ha (ಪ್ರತಿ ಏಕರೆಗೆ 145 US ಗ್ಯಾಲನ್‌) ತೈಲ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಆದಾನ-ಉತ್ಪನ್ನದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ 1:12.5 ಮತ್ತು 1:16.5ರಷ್ಟಿದೆ. ದ್ಯುತಿಸಂಸ್ಲೇಷಣೆ (ಫೊಟೊಸಿಂತೆಸಿಸ್‌) ಒಟ್ಟು ಸೌರ ವಿಕಿರಣದ 3-6%ರಷ್ಟು [[ದಕ್ಷತಾ ಪ್ರಮಾಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="www.fao.org">{{cite paper | author = Kazuhisa Miyamoto | title = Renewable biological systems for alternative sustainable energy production (FAO Agricultural Services Bulletin - 128) | version = Final | year= 1997 | publisher = FAO - Food and Agriculture Organization of the United Nations | url = http://www.fao.org/docrep/w7241e/w7241e05.htm | accessdate = 2007-03-18}} </ref> ಇಂಧನ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಫಸಲಿನ ಇಡೀ ಸಗಟನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಈ ಸರಣಿಯ ಒಟ್ಟು ದಕ್ಷತೆಯು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 1%ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="petroleum.berkeley.edu">{{cite web | author = Tad Patzek | title = Thermodynamics of the Corn-Ethanol Biofuel Cycle (section 3.11 Solar Energy Input into Corn Production) | date = 2006-07-22 | publisher = Berkeley; Critical Reviews in Plant Sciences, 23(6):519-567 (2004) | url = http://petroleum.berkeley.edu/papers/patzek/CRPS416-Patzek-Web.pdf | format = PDF | accessdate = 2008-03-03 | archive-date = 2005-05-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050519140943/http://petroleum.berkeley.edu/papers/patzek/CRPS416-Patzek-Web.pdf | url-status = dead }}</ref> ವಿದ್ಯುತ್‌ ಚಾಲಿತ ರೈಲು ಮತ್ತು [[ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ]]ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅನಾನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಹ, ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಖರ್ಚು ಕಡಿಮೆ. (ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶಗಳು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು US$1,000) ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ (ದ್ರವರೂಪದ ಇಂಧನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ [[ಶಕ್ತಿ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯುಳ್ಳ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕೋಶಗಳ ಅಗತ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್‌ ವಾಹನಗಳಿಗಿದೆ). ಆದರೂ, ಇಂತಹ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಮಂಜಸವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಾಗದು. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರಣಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ - ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಮಾನ, ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದಿಂದ ಇಂಧನದ ಉತ್ಪನ್ನ, ಆಹಾರ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಲಾಭಗಳು, ಆಹಾರ ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌, ಹಾಗೂ, ಪೆಟ್ರೊಡೀಸೆಲ್‌ ಬೆಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಬೆಲೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ [[ಶಕ್ತಿ ಸಮತೋಲನ]]ದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಾದ್ಯ ಫಸಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದಲ್ಲಿ, ([[ಖಾದ್ಯವಲ್ಲದ ಫಸಲು]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾದರೂ) ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳತ್ತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಕ್ರಮಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜಮೀನಿನ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದೊಂದಿಗೆ ಇಂಧನದ ಬಳಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಕಾರಣ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಭಾರೀ ಅರ್ಥಿಕತೆಯುಳ್ಳ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಇದು ತೀವ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಬಹುದು.<ref name="Energy and the Economy">{{cite web | title=Looking Forward: Energy and the Economy | url=http://www.dallasfed.org/news/educate/2004/04ecsummit-brown.pdf | format=PDF | accessdate=2006-08-29 | archive-date=2006-09-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060923092830/http://www.dallasfed.org/news/educate/2004/04ecsummit-brown.pdf | url-status=dead }}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಾದ್ಯ ಫಸಲುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳಿಗಾಗಿ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಬೇಸಾಯಯೋಗ್ಯ ಜಮೀನನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಸಣ್ಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳುಳ್ಳ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು (ಹಾಗಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಇಂಧನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಖರ್ಚು) ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಜಮೀನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಆದರೂ ಹಲವು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಜಮೀನನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗದು. ಕಡಿಮೆ ಜಮೀನನ್ನು ಬಳಸುವ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮೂಲಗಳು [[ತೃತೀಯ ಜಗತ್ತಿ]]ನ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಬಹುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಸ್ತೆಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವಂತಹ [[ಹೊಂಗೆ ತೈಲ]] ಬೀಜಗಳು, ಅಥವಾ ರೈಲು ಹಳಿಗಳ ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕ ಬೆಳೆಸಬಹುದಾದ [[ಜಟ್ರೊಫಾ]].<ref name="www.tve.org.813">{{cite web | title=Hands On: Power Pods - India | url=http://www.tve.org/ho/doc.cfm?aid=1433&lang=English | accessdate=2005-10-24 | archive-date=2012-04-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120426092429/http://tve.org/ho/doc.cfm?aid=1433&lang=English | url-status=dead }}</ref> ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೊನೆಷ್ಯಾದಂತಹ ಉಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ತೈಲ ತಾಳೆಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ತಾಳೆ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚಗಳು ರೇಪ್ಸೀಡ್‌ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ದ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Palm Oil Based Biodiesel">{{cite web | title=Palm Oil Based Biodiesel Has Higher Chances Of Survival | url=http://www.bernama.com.my/bernama/v3/news_business.php?id=157856 | accessdate = 2006-12-20}}</ref> ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಶಕ್ತಿಮೂಲಾಂಶವು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣಾ]] ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಗಿಡಗಳು ಹೀರಿಕೊಂಡ ಸೌರ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ ಸಮತೋಲನದ ಬಗ್ಗೆ{{Citation needed|date=March 2008}}: :ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಒಣಹುಲ್ಲನ್ನು ಕುಯ್ಯದೆ ಹಾಗೇ ಬಿಟ್ಟಾಗ, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶಕ್ತಿ-ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು. ಶಕ್ತಿ ಆದಾರದ ಪ್ರತಿ 0.561 GJಗೆ (ಉತ್ಪನ್ನ/ಖರ್ಚು 1.78ರಷ್ಟು ನಿಷ್ಪತ್ತಿ) 1 GJನಷ್ಟು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ::ಒಣಹುಲ್ಲನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ದಹಿಸಿ, ತೈಲಬೀಜ ರೇಪ್ಮೀಲ್‌ನ್ನು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಉತ್ಪನ್ನ/ವೆಚ್ಚದ ಪ್ರಮಾಣ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿತು(3.71). ಆರ್ಥಾತ್‌, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುನಿಟ್‌ಗೂ, ಉತ್ಪಾದನೆ 3.71 ಯುನಿಟ್‌ಗಳಾಗಿತ್ತು (ಉಳಿದ 2.71 ಯುನಿಟ್‌ಗಳು ಸೌರ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು) == ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ == ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಕಾರಣವು ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ, ತೈಲದ ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿಲು, ಅನಿಲ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಮೂಲಗಳಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಸೂಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡದೆಯೇ, ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಕೂಲಗಳಾಗಬಹುದು. ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂತುಲನದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ತೈಲದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದು ನಿಜ ಸಂಗತಿ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಇತರ ಉಪ-ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಇಂಧನ. US ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಯೋಜನೆಯ<ref name="NREL biodiesel algae">{{cite paper | author = John Sheehan, Terri Dunahay, John Benemann, Paul Roessler | title = A look back at the U.S. Department of Energy's Aquatic Species Program: Biodiesel from Algae | version = Close-out Report | publisher = United States Department of Energy | date= July 1998 | accessdate = 2007-01-02 | url = http://www.nrel.gov/docs/legosti/fy98/24190.pdf | format = PDF (3.7 Mb)}}</ref> ಹಿಂದೆ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು US ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಮೂಲ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ. ಶ್ವೇತಭವನ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ '21ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ' ಎಂಬ ಶ್ವೇತಪತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಇಂಧನ ಸುಭದ್ರತೆಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Energy Security for the 21st Century | work = | publisher = The White House | date = 2008-03-05 | url = http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/energy/ | accessdate = 2008-04-15}}</ref> 'ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲಾದ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳು, ಇಂಧನ ಮೂಲ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಭದ್ರತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ EUಗೆ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು' ಎಂದು EU ನಿಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋಸ್‌ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್‌ ಬ್ಯಾರೊಸೊ ಹೇಳಿದರು. ಅವರು EU ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web | title = International Biofuels Conference | work = | publisher = HGCA | date = | url = http://www.hgca.com/content.output/2369/2369/Markets/Analysis/International%20Biofuel%20Conference.mspx | accessdate = 2008-04-15 | archive-date = 2008-12-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081211211937/http://www.hgca.com/content.output/2369/2369/Markets/Analysis/International%20Biofuel%20Conference.mspx | url-status = dead }}</ref> == ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ == ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಆಸಕ್ತಿಯು, ಅದರ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗುವ [[ಪರಿಸರೀಯ ಪ್ರಭಾವ]]ಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ]] ಸೂಸುವಿಕೆಗಳು,<ref> {{cite paper | title = Biodiesel - Just the Basics | version = Final | year= 2003 | publisher = United States Department of Energy | url = http://www.eere.energy.gov/vehiclesandfuels/pdfs/basics/jtb_biodiesel.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-08-24}} </ref> [[ಅರಣ್ಯನಾಶ]], [[ಮಾಲಿನ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆ]] ಸೇರಿವೆ. == ಆಹಾರ, ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ನೀರು, ಅದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧ ಇಂಧನ == ಕೆಲವು ಬಡ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ತೈಲಗಳ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳುಂಟಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref>[http://www.abc.net.au/news/stories/2007/07/19/1982450.htm ಜೈವಿಕ ಇಂಧನದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರಣ, ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ದುಬಾರಿಯಾದ ಕರಿದಿರುವ ಆಹಾರ - ABC ವಾರ್ತೆಗಳು (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೆಷನ್‌)]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080122002617/http://www.iht.com/articles/2008/01/19/business/palmoil.php ತೈಲಾಘಾತ: ಗಗನಕ್ಕೇರಿದ ತರಕಾರಿ ತೈಲಗಳ ಬೆಲೆ - ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌] </ref> [[ಕ್ಯಾಮೆಲಿನಾ]], [[ಜಟ್ರೊಫಾ]] ಅಥವಾ [[ಸೀಷೋರ್‌ ಮ್ಯಾಲೊ]]ನಂತಹ <ref>{{Cite web |url=http://www.biodiesel.org/resources/sustainability/pdfs/Food%20and%20%E0%B2%87%E0%B2%82%E0%B2%A7%E0%B2%A8April162008.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-01-04 |archive-date=2022-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006122203/https://www.biodiesel.org/resources/sustainability/pdfs/Food%20and%20%E0%B2%87%E0%B2%82%E0%B2%A7%E0%B2%A8April162008.pdf |url-status=dead }}</ref> ಖಾದ್ಯವಲ್ಲದ ತರಕಾರಿ ತೈಲಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಇಂಧನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರೆಂದು ಕೆಲವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮರ-ಗಿಡಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯದ, ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಲಭಿಸುವ ಈ ಅಲ್ಪಮಟ್ಟಗಿನ ಕೃಷಿ ಜಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ಯೆಯು ಬಹಳ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತರೆ ಕೆಲವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ರೈತರು ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಲು ಖಾದ್ಯ ಫಸಲುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವದರ ಬದಲಾಗಿ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಫಸಲುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವರು. ಈ ಹೊಸ ಫಸಲುಗಳು ಖಾದ್ಯಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.<ref>[http://www.engineeringnews.co.za/article.php?a_id=119281 ತೀವ್ರಗೊಂಡ 'ಆಹಾರ ವಿರುದ್ಧ ಇಂಧನ' ಚರ್ಚೆ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.theglobalist.com/StoryId.aspx?StoryId=5077 |title='ಹೇಗೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇಂಧನಗಳು ನೆಲಕ್ಕಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ' ಲೇಖಕರು ಲೆಸ್ಟರ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ - ದಿ ಗ್ಲೊಬಲಿಸ್ಟ್‌ > > ಗ್ಲೊಬಲ್‌ ಇನರ್ಜಿ |access-date=2010-01-04 |archive-date=2010-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100112174512/http://www.theglobalist.com/StoryId.aspx?StoryId=5077 |url-status=dead }}</ref> 'ಖಾದ್ಯ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ರೈತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಲ್ಲಿ ಖಾದ್ಯಪದಾರ್ಥಗಳ ಬೆಲೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ' ಎಂದು [[ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯ ನಿಯಮ]]ವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ, ರೈತರು ತಾವು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಸಮಯದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, [[ಮೊದಲ-ಪೀಳಿಗೆಯ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಖಾದ್ಯಗಳ ಬೆಲೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಬಡರೈತರಿದ್ದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿರುವ ತರಕಾರಿ ತೈಲ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಳದ ಕಾರಣ ಬಡ ದೇಶಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದುಡ್ಡು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite news |url= http://www.economist.com/research/articlesBySubject/displaystory.cfm?subjectid=7216688&story_id=10252015 | title= The Economist – The End Of Cheap Food}}</ref> ಸಮುದ್ರ ಪಾಚಿಗಳಿಂದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯು, ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಜಮೀನನ್ನು ಬಳಸಲಾರದು. ಹೊಸ [[ಆಲ್ಗಾಕಲ್ಚರ್‌]] ಮೂಲಕ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಸಕ್ತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು == ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಫಸಲುಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದು ತೈಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಇಳುವರಿ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ ಬಳಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ಸದ್ಯದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ,ಜೈವಿಕ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಜಮೀನಿನ ವಿಶಾಲ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಸೋಯ್‌ಬೀನ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು USನ ಕ್ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಎರಡರಷ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದು, ಅಥವಾ, US ಶಾಖ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ರೇಪ್ಸೀಡ್‌ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ 2/3ರಷ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. {{Citation needed|date=November 2007}} ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲಾದ ಸಾಸಿವೆಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತೈಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲವು. ಇವು ದವಸಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಸರದಿ ಕೃಷಿ]]ಯಲ್ಲೂ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ತೈಲವನ್ನು ತೆಗೆದ ನಂತರ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯ [[ಕೀಟನಾಶಕ]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.<ref>[http://www1.eere.energy.gov/biomass/pdfs/mustard_hybrids.pdf ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆ]</ref> [[ಸ್ಯಾಂಟಾ ಬಾರ್ಬರಾ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಬಯೊಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ ಇಂಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ [[NFESC]] ಸಹಯೋಗಿತ್ವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರಡಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನ ಬಳಕೆದಾರರಾದ US ನೌಕಾಸೇನೆ ಮತ್ತು ಭೂಸೇನೆಗಾಗಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |author=Future Energies |url=http://www.futureenergies.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=770 |title=PORT HUENEME, Calif: U.S. Navy to Produce its Own Biodiesel :: Future Energies :: The future of energy |publisher=Future Energies |date=2003-10-30 |accessdate=2009-10-17 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711055612/http://www.futureenergies.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=770 |url-status=dead }}</ref> [[ಇಕೊಫಾಸಾ]] ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ತಂಡ ಕಸದಿಂದ ತಯಾರಾದ ಹೊಸ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ನಗರವಲಯದ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಈ ಇಂಧನ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವು ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಿ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://lele.newsvine.com/_news/2008/10/18/2014473-ecofasa-turns-waste-to-biodiesel-using-bacteria- |title=Newsvine - Ecofasa turns waste to biodiesel using bacteria |publisher=Lele.newsvine.com |date=2008-10-18 |accessdate=2009-10-17 |archive-date=2008-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081103042959/http://lele.newsvine.com/_news/2008/10/18/2014473-ecofasa-turns-waste-to-biodiesel-using-bacteria- |url-status=dead }}</ref> === ಪಾಚಿಗಳ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ === 1978ರಿಂದ 1996ರ ತನಕ, [[U.S. NREL]] ಪಾಚಿಗಳನ್ನು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿತು. '[[ಜಲ ಸಸ್ಯ- ಜಾತಿಗಳ ಯೋಜನೆ]]'ಯಡಿ ಈ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿತು.<ref name="NREL biodiesel algae"/> [[UNH]] ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮೈಕಲ್‌ ಬ್ರಿಗ್ಸ್‌ ತಾವು ಬರೆದ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ [[ವಾಹನ]]ದ ಇಂಧನದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ. 50%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ತೈಲದ ಅಂಶ ಹೊಂದಿದ ಪಾಚಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕ]]ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪಾಚಿ ಕೆರೆ (ಆಲ್ಗೇ ಪಾಂಡ್‌)ಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪಾಚಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬ್ರಿಗ್ಸ್‌ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Briggs2004"/> ತೈಲ ಸಮೃದ್ಧ ಪಾಚಿಗಳನ್ನು ಆನಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ಗಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸಿ ಪುನಃ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ [[ಈಥನೊಲ್‌]]ನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ಗಾಗಿ ಪಾಚಿಗಳ ಕೃಷಿಯು ಇನ್ನೂ ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಮೇಲಿನಂತೆ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು [[ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯ ಅಧ್ಯಯನ]] ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಬರುವ ಉತ್ತಮ ಇಳುವರಿ ಜೊತೆಗೆ, [[ಫಸಲು-ಆಧಾರಿತ]] [[ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳಿ]]ಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆಲ್ಗಾಕಲ್ಚರ್‌ [[ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆ]]ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ [[ಹೊಲಗದ್ದೆ]]ಯಾಗಲೀ [[ಶುದ್ಧಜಲ]]ದ ಅಗತ್ಯವಾಗಲೀ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಕಂಪೆನಿಗಳು ಪಾಚಿಗಳ ಬಯೊರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದು.<ref>{{cite web |url=http://www.valcent.net/t/news_detailf62c.html?id=36 |title=Valcent Products Inc. Develops “Clean Green” Vertical Bio-Reactor |accessdate=2008-07-09 |publisher=[[Valcent Products]] |archive-date=2008-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618163304/http://www.valcent.net/t/news_detailf62c.html?id=36 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.greenfuelonline.com/technology.htm |title=Technology: High Yield Carbon Recycling |accessdate=2008-07-09 |publisher=[[GreenFuel Technologies Corporation]] |archive-date=2008-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921095341/http://www.greenfuelonline.com/technology.html |url-status=dead }}</ref> === ಶಿಲೀಂಧ್ರ === ಮಾಸ್ಕೊದಲ್ಲಿರುವ ರಷ್ಯನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಸಯನ್ಸ್‌ನ ತಂಡ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಏಕಕೋಶೀಯ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಲಿಪಿಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಸಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಮರ್ಥ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದೆಂದು ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ಸಿ. ಜಪೊನಿಕಾ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಶೀಲೀಂಧ್ರ ಜಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ನಡೆಯಬಹುದು.<ref>ಸರ್ಗೀವಾ YE, ಗಲಾನೀನಾ LA, ಆಂಡ್ರಿಯಾನೊವಾ DA, ಫಿಯೊಫಿಲೊವಾ EP. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಮೂಲವಸ್ತುವಾಗಿ ತಂತುಗಳುಳ್ಳ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಕೊಬ್ಬುಗಳ ಬಳಕೆ. ''ಆನ್ವಯಿಕ ಜೀವ ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ'' 2008: 44, 523-527 </ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಗ್ಲಿಯೊಕ್ಲಾಡಿಯಂ ರೊಸಿಯಂ]] ಶಿಲೀಂಧ್ರ ರೂಪಾಂತರದ ಸಂಶೋಧನೆಯು, ಸೆಲ್ಯುಲೊಸ್‌ನಿಂದ [[ಮೈಕೊ-ಡೀಸೆಲ್‌]] ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ [[ಪಟೆಗೊನಿಯಾ]]ದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜೀವಿಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಸೆಲುಲೊಸ್‌ನ್ನು ಮಧ್ಯಮ-ಉದ್ದನೆಯ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಅನನ್ಯ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂತಹ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡೀಸೆಲ್‌ ಇಂಧನದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ.<ref>{{cite web |url = http://plantsciences.montana.edu/facultyorstaff/faculty/strobel/documents/mycodiesel.pdf |format = PDF |title = "The production of myco-diesel hydrocarbons and their derivatives by the endophytic fungus Gliocladium roseum (NRRL 50072)" |author = G. Strobel, et al. |date = September 2, 2008 |publisher = Microbiology |accessdate = 2008-11-04 |archive-date = 2009-05-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090521081552/http://plantsciences.montana.edu/facultyorstaff/faculty/strobel/documents/mycodiesel.pdf |url-status = dead }}</ref> === ಉಪಯೋಗಿಸಲಾದ ಕಾಫಿ ಹೊಲಗಳಿಂದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ === ಉಪಯೋಗಿಸಲಾದ ಕಾಫಿ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ತೈಲಾಂಶದಿಂದ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ [[ರೆನೊದ ನೆವಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದ ಸಂಶೋಧಕರು ಸಫಲರಾದರು. ಉಪಯೋಗಿಸಲಾದ ಕಾಫಿ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಪ್ರಕಾರ ತೂಕದಂತೆ 10%ರಿಂದ 15% ತೈಲಾಂಶವಿತ್ತು. ತೈಲವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದ ಬಳಿಕ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಂತರ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಆಯಿತು. ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಪ್ರತಿ ಗ್ಯಾಲನ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು US ಡಾಲರ್‌ ಮೌಲ್ಯ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ, 'ತಂತ್ರವು ಜಟಿಲವಾಗಿಲ್ಲ' ಮತ್ತು 'ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾಫಿಯಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಲವು ನೂರು ದಶಲಕ್ಷ ಗ್ಯಾಲನ್‌ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು.' ಆದರೆ, ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಕಾಫಿ ಹೊಲಗಳನ್ನು ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಿದಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ತಯಾರಾಗುವ ಡೀಸೆಲ್‌, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಬಳಸುವ ಡೀಸೆಲ್‌ನ 1%ರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ. 'ಇದು ವಿಶ್ವದ ಇಂಧನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಡಾ. ಮಿಶ್ರಾ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref> {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/16/science/16objava.html |title=Diesel made Simply From Coffee Grounds |accessdate=2008-12-15 |publisher=New York Times |author=Henry Fountain |date=2008-12-15 }}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == * [[ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌]] * [[ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ತಯಾರಿಕೆ]] * [[ಜೈವಿಕ ಶಕ್ತಿ (ಶಕ್ತಿಮೂಲ)]] * [[ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ]] * [[ಅರ್ತ್‌ರೇಸ್‌]] * [[ಇಕೊಜೆಟ್‌ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್‌ ಕಾರ್‌]] * [[ಆಹಾರ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಮೂಲ ಕಾಯಿದೆ - 2008]] * [[ಗ್ಯಾಸೊಲೀನ್‌ ಗ್ಯಾಲನ್‌ ಸಮಾನ]] * [[ಗ್ರೀಸ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌]] * [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಂಡಳಿ]] * [[ಊರ್ಜಿತವಾಗಬಲ್ಲ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ]] * [[ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಫಸಲು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಟನ್‌ ತೈಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನ]] * [[ಇಂಧನವಾಗಿ ತರಕಾರಿ ತೈಲ]] * [[ತರಕಾರಿ ತೈಲ ಆರ್ಥಿಕತೆ]] * [[ತರಕಾರಿ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|colwidth=25em}} === ಇತರೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು === * ''ಆನ್‌ ಒವರ್ವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಬಯೊಡೀಸೆಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ ಲೈಫ್‌ಸೈಕಲ್ಸ್‌'', ಮೇ 1998, ಷೀಹ್ಯಾನ್‌, ''ಮತ್ತು ಇತರರು'' NREL [http://www.nrel.gov/docs/legosti/fy98/24772.pdf (60pp pdf file)] * ''ಬ್ಯುಸಿನೆಸಸ ಮ್ಯಾನೆಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಬಯೊಡೀಸೆಲ್‌ ಪ್ರೊಡ್ಯುಸರ್ಸ್‌'', ಜನವರಿ 2004, ಜಾನ್‌ ವೊನ್‌ ಜರ್ಪೆನ್‌, ಅಯೊವಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ - ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ರೆನ್ಯೂಯಬಲ್‌ ಇನರ್ಜಿ ಲ್ಯಾಬೊರೆಟರಿ (NREL) - ಇವರೊಂದಿಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆ [http://www.nrel.gov/docs/fy04osti/36242.pdf (210pp pdf file)] * ''[http://www.biodiesel.co.uk/levington.htm ಎನರ್ಜಿ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಗ್ರೋತ್‌ ಆಫ್‌ ಆಯಿಲ್‌ಸೀಡ್‌ ರೇಪ್‌ ಫಾರ್‌ ಬಯೊಡೀಸೆಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ವ್ಹೀಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಬಯೊಈಥನಾಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010108231400/http://www.biodiesel.co.uk/levington.htm |date=2001-01-08 }}'', ಜೂನ್‌ 2000, ಐ.ಆರ್‌. ರಿಚರ್ಡ್ಸ್‌ * ''ಲೈಫ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ಇನ್ವೆಂಟರಿ ಆಫ್‌ ಬಯೊಡೀಸೆಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಂ ಡೀಸೆಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಯೂಸ್‌ ಇನ್‌ ಆನ್‌ ಅರ್ಬನ್‌ ಬಸ್‌'', 1998, ಷ್ಯೀಹ್ಯಾನ್‌, ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' NREL [http://www.nrel.gov/docs/legosti/fy98/24089.pdf (314pp pdf file)] * ''[http://www.csmonitor.com/2006/0111/p01s03-sten.html ಪಾಚಿಗಳು - ಲೈಕ್‌ ಎ ಬ್ರೆತ್‌ ಮಿಂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಸ್ಮೋಕ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌]'', ಜನವರಿ 11, 2006, ಮಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಲೇಟನ್‌, [[ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್‌ ಸಯನ್ಸ್‌ ಮಾನಿಟರ್‌]] * {{cite web | last = Tyson | first = K.S. | first = R.L. | title = "2006 Biodiesel Handling and Use Guide Third Edition" | url= http://www.nrel.gov/vehiclesandfuels/npbf/pdfs/40555.pdf | accessdate =|format=PDF}} * [http://www.wfs.org/futcontja07.htm ಬಯೊಡೀಸೆಲ್ಸ್‌ ಬ್ರೈಟ್‌ ಫ್ಯುಚರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606084122/http://www.wfs.org/futcontja07.htm |date=2007-06-06 }} THE FUTURIST ಪತ್ರಿಕೆಯ ಜುಲೈ-ಆಗಸ್ಟ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯಿಂದ. == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == {{commons|Biodiesel|ಜೈವಿಕ ಡೀಸಲ್}} * [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಪರಿಸರ ಯೋಜನೆ]]ಯವರು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ [http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆ: ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳ ಮಾಪನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091122133933/http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf |date=2009-11-22 }}, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2009. * {{dmoz|/Science/Technology/Energy/Renewable/Biomass_and_Biofuels/Biodiesel/|Biodiesel}} * [http://www.ebb-eu.org ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಮಂಡಳಿ ಜಾಲತಾಣ] - ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉದ್ದಿಮೆ * [http://www.gmo-safety.eu/en/oilseed_rape/agriculture/50.docu.html ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಮೂಲಸಾಮಗ್ರಿಗಳು: ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ನಿಂದ ರೇಪ್ಸೀಡ್‌ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070620152825/http://www.gmo-safety.eu/en/oilseed_rape/agriculture/50.docu.html |date=2007-06-20 }} * [http://www.unh.edu/p2/biodiesel/article_biodiesel_vs_hydrogen.html ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಆಮ್ಲಜನಕ: UNH ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು ನಡೆಸಿದ ಹೋಲಿಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429123324/http://www.unh.edu/p2/biodiesel/article_biodiesel_vs_hydrogen.html |date=2007-04-29 }} * [http://www.biodiesel.org Biodiesel.org] * [http://www.biodieselcommunity.org/ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಕುರಿತು ಸಹಯೋಗೀ ಶಿಕ್ಷಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227124815/http://biodieselcommunity.org/ |date=2009-12-27 }} * [http://www.goodcleantech.com/2007/11/willie_nelsons_homemade_blende.php ವಿಲೀ ನೆಲ್ಸನ್‌ರ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ (ತಯಾರಿಕೆಯ) ಸೂತ್ರ] * [http://www.iea.org/textbase/nppdf/free/2004/biofuels2004.pdf ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಮೂಲ ನಿಯೋಗ: ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಜೈವಿಕ ಇಂದನಗಳು - ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ] * [http://www.momentumfromwaste.nl/ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಳಸಿ ಮಂಗೊಲಿಯಾ ರಾಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091218062220/http://www.momentumfromwaste.nl/ |date=2009-12-18 }} - ಡಚ್‌-ಭಾರತೀಯ ರಾಲಿ ತಂಡವು ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ ಚಾಲಿತ ಕಾರನ್ನು ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ಮಂಗೊಲಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿ ಉಲಾನ್‌ಬಾಟಾರ್‌ವರೆಗೆ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಲಿರುವ ಕುರಿತು ಅಂತರಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್‌ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಡೀಸೆಲ್‌ ಪರ್ಯಾಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೇರ ಉತ್ಪನ್ನ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ರವರೂಪದ ಇಂಧನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಊರ್ಜಿತವಾಗಬಲ್ಲ ಸಾರಿಗೆ]] 3fnzex35isdg1zk38kl1rm0mo7uph2n 0 22307 1378436 1346144 2026-08-05T20:25:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378436 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ | image = Chuck Norris.jpg <!--Chuck Norris cropped.jpg--> | imagesize = 220px | caption = Norris receiving the Veteran of the Year award by the [[United States Air Force|U.S. Air Force]], 2001 | birthname = ಕಾರ್ಲೊಸ್ ರೇ ನಾರ್ರಿಸ್ | birthdate = {{birth date and age|1940|3|10}} | birthplace = [[ರ್ಯಾನ್, ಓಕ್ಲಹೋಮಾ]], [[ಅಮೇರಿಕ ದೇಶ]] | spouse = Gena O'Kelley (1998-present)<br />Diane Holechek (1958-1988) | othername = | website = http://www.chucknorris.com/ | spouse = Diane Holechek (1958-1988) Gena O'Kelly (1998-present) }} ಮಾರ್ಚ್ 10 1940ರಂದು ಜನಿಸಿದ '''ಕಾರ್ಲೋಸ್ ರೇ "ಚಕ್" ನಾರ್ರಿಸ್ ''' [[ಅಮೇರಿಕಾ]]ದ-ಜೂಡೋ, ಕರಾಟೆ ಮಾದರಿಯ [[ಕದನಕಲೆ ಅಥವಾ ಕಾದಾಡುವ ಕ್ರೀಡೆಯ ಕಲಾವಿದ]], [[ನಟ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಧ್ಯಮದ ವ್ಯಕ್ತಿ]]. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ನಾರ್ರಿಸ್, ಮಾರ್ಶಿಯಲ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್-ಕಾದಾಡುವ ಕ್ರೀಡೆಯ ಕಲಾವಿದ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದನು. [[ಚುನ್ ಕಕ್ ದೋ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಾರ್ರಿಸ್, ''[[ವೇ ಆಫ್ ದಿ ಡ್ರಾಗನ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರೂಸ್ ಲೀ]] ಜೊತೆಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದನು ಮತ್ತು 1980ರಲ್ಲಿ [[ದಿ ಕ್ಯಾನನ್ ಗ್ರೂಪ್ಸ್‌]]ನ ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಯಾಗಿದ್ದನು. ಆನಂತರ 1993 ರಿಂದ 2001ರವರೆಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿ ''[[ವಾಕರ್,ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ರೇಂಜರ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದನು. ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ "ಟಫ್ ಗಯ್" ಖ್ಯಾತಿಯಿಂದಾಗಿ, ವಿವರಿಸಲಾಗದ ಅಸಂಭವನೀಯ ಶಕ್ತಿಯು ಆತನಿಗೆ ಇದೆ ಎಂದು 2005ರಲ್ಲಿ [[ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್]] ಎಂದು ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಗೆ ಬಗೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಸಂಗತಿ ನಡೆಯಿತು. ನಾರ್ರಿಸ್ ಕಟ್ಟಾ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ]]ದ ಅನುಯಾಯಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ. ಈತ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧ್ರರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷಗಾದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ದಿಸಿದ್ದ [[ಅರ್ಕಾಸಾಸ್‌]]ನ ಗವರ್ನರ್ [[ಮೈಕ್ ಹಕಾಬೀ]]ಗಾಗಿ 2007 ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ಪ್ರಚಾರದ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ನಾರ್ರಿಸ್ ಮಾಡಿದ್ದನು. [[ವರ್ಳಡ್‌ನೆಟ್‌ಡೈಲಿ]]<ref name="wnd1">{{cite web|url=http://www.wnd.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=58255|publisher=[[WorldNetDaily]]|title=My Choice for President|accessdate=2010-01-01|archive-date=2010-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100207142945/http://www.wnd.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=58255|url-status=dead}}</ref> ಎನ್ನುವ ವೆಬ್ ಸೈಟ್‌ಗೆ ಅಂಕಣವೊಂದನ್ನು ಕೂಡ ನಾರ್ರಿಸ್ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. == ಆರಂಭದ ಜೀವನ == ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಾಗಿದ್ದ, ಬಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಕ್ ಡ್ರೈವರಾಗಿದ್ದ<ref>{{cite web|url=http://www.filmreference.com/film/3/Chuck-Norris.html|title=Chuck Norris Biography (1940-)|accessdate=2007-12-22}}</ref> ರೇಯ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಮಾ ([[ನೀ]] ಸ್ಕಾರ್‌ಬೆರ್ರಿ)ಯ ಮಗನಾಗಿ [[ಒಕ್ಲಾಹೋಮಾ ರೈಯಾನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್ ಜನಿಸಿದನು. ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಯಿಂದ ತಾತನಾಗುವವರು ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಅಜ್ಜಿಯಾಗುವವರು [[ಐರಿಶ್]] ಮೂಲದವರು ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಅಜ್ಜಿಯಾಗಬೇಕಾದವರು ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ ತಾತನಾಗಬೇಕಾದವರು [[ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶದ]] [[ಚಿರೋಕೀ]]ಯವರು.<ref name="bookref1">{{cite news |accessdate=September 30, 2009 |url=http://search.barnesandnoble.com/booksearch/isbninquiry.asp?ean=9780805444216&displayonly=EXC&z=y |title=Against All Odds: My Story |work=Barnes & Noble |date= |first=Norris |last=Chuck |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 12, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212162104/http://search.barnesandnoble.com/booksearch/isbninquiry.asp?ean=9780805444216&displayonly=EXC&z=y |url-status=dead }}</ref><ref name="ADwCN">{{cite news|accessdate=December 19, 2008 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE0DE103CF931A25756C0A965958260 |title=At Dinner with: Chuck Norris |work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|date=May 12, 1993 |first=Ira |last=Berkow}}</ref> ತನ್ನ ತಂದೆಯ [[ಪಾದ್ರಿ]] ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಬೆರ್ರಿಯ ಗೌರವಾರ್ಥ ನಾರ್ರ್ರಿಸ್‌ಗೆ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ರೇ ನಾರ್ರಿಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|title=Against All Odds: My Story|last=Norris|first=Chuck|coauthors=Ken Abraham|publisher=Broadman & Holman Publishers|year=2004|isbn=0805431616}}</ref> ನಾರ್ರಿಸ್‌ಗೆ ಇಬ್ಬರು ತಮ್ಮಂದಿರಿದ್ದು ವೈಲಾಂಡ್ ಎನ್ನುವವನು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, [[ಆರೋಣ್]] ಎನ್ನುವವನು ಹಾಲಿವುಡ್ ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿದ್ದ. ನಾರ್ರಿಸ್‌ಗೆ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವನ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರು<ref name="CNSSP">{{citation|title=Chuck Norris — Strong, Silent, Popular|publisher=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|date=September 1, 1985}}</ref>. ಆನಂತರ ನಾರ್ರಿಸ್ [[ಕನ್ಸಾಸ್‌ನ ಪ್ರೈರ್ರೀ ಹಳ್ಳಿಗೆ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಟೋರೆನ್ಸ್‌]]ಗೆ ತನ್ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆ ಕಾಣಲು ಹೋದನು.<ref name="ADwCN" /> ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಥದೆಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯದ ದಾರಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನಾರ್ರಿಸ್ ಓದಿನಲ್ಲೂ ಸುಮಾರಾಗಿದ್ದು, ನಾಚಿಕಯ ಸ್ವಭಾವದವನಾಗಿದುದ್ದಲ್ಲದೆ ಕ್ರೀಡೆಯಿಂದಲ್ಲೂ ದೂರ ಉಳಿದಿದ್ದ. ಬೇರೆ ಹುಡುಗರು ಅವನ ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅಣಕಿಸಿ ಮೊದಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಾರ್ರಿಸ್ ಆ ಗೋಳಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದವರನ್ನು ಚನ್ನಾಗಿ ಥಳಿಸ ಬೇಕೆಂದು ಹಗಲುಗನಸನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ. ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ಆತ್ಮ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಹಾಗೆ ಆತನ ತಂದೆಗೆ ಕುಡಿತದ ಚಟವಿದ್ದು ತನ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆಯ ಕೊಡುಗೆ ಇರಲೇ ಇಲ್ಲವೆಂದಿದ್ದಾನೆ. ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಆತನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಏನೇ ಆಗಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್, "ನನ್ನ ತಂದೆ ಇರೋದೇ ಹಾಗೆ ನಾನು ಅವರನ್ನು ತುಂಬಾ ಮಿಸ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ, ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಅಯ್ಯೋ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ತನ್ನ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. 1958ರಲ್ಲಿ [[ಏರ್ ಪೊಲೀಸ್‌ಮನ್]] (ಎಪಿ) ಆಗಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಏರ್ ಫೋ‌ರ್ಸ್‌]]ಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ನಾರಿಸ್‌ನನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]]ದ [[ಒಸಾನ್ ಏರ್ ಬೇಸ್‌]]ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ''ಚಕ್'' ಎಂಬ ಅಡ್ದ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದನು.[[ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೂ ಡೊ]] (ಟ್ಯಾಂಗ್‌ಸೂಡೊ)ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದನು. ಈ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿ [[ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಲ್ಟ್]]ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಚುನ್ ಕುಕ್ ಡೊ]]("ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯ ಮಾರ್ಗ") ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅಸಹಾಯಕ ಮನೋಭಾವದ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರ ಗಮನ ಬೇರೆ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತಗೊಳ್ಳಿಸಲು ಈ ಕಾದಾಡುವ ಕಲೆ ಅಥವಾ ಕದನ ಕಲೆ ಕಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಫೈಟಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಡರೇಷನ್]]ಮತ್ತು [[ಕಿಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್]] ("ಪೂರ್ವದ ಹೆಸರು ಕಿಕ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಔಟ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ") ಎಂಬ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ಮರುಳಿ ಬಂದಾಗ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ [[ಮಾರ್ಚ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬೇಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಎಪಿ ಆಗಿ ಮುಂದುವರೆದನು. 1962 ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್‌ನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ನಾರ್ಥ್‌ರಾಪ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕರಾಟೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದನು. ಅವುಗಳಲೊಂದರಲ್ಲಿ [[ಚಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ವೀನ್]], [[ಸ್ಟೀವ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ವೀನ]]ರ ಮಗನೂ ಕಲಿಯಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು.<ref name="ADwCN" /> == ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯತ್ತ - ಬೆಳೆವಣಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:Chuck Norris (1976).jpg|thumb|Norris in 1976.]] ನಿರ್ಧಾರದ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು [[ಜೋ ಲೆವಿಸ್‌]]ಗೆ ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಲೆನ್ ಸ್ಟೀನ್‌]]ಗೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಬೇಕಾಯಿತು ಹಾಗೆಯೇ [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಟೋನಿ ಟುಲೆನರ್ಸ್‌ಗೆ ನಿರ್ಧಾರದ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. 1967ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಾರ್ರಿಸ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆಗೊಂಡು ಲೆವಿಸ್, [[ಸ್ಕಿಪ್ಪರ್ ಮುಲಿನ್ಸ್]], ಆರ್ನೊಳ್ಡ್ ಯುರ್ಕಿಡೆಜ್, [[ವಿಕ್ಟರ್ ಮೂರೆ]], [[ರಾನ್ ಮಾರ್ಚಿನಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೀವ್ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್]] ಅವರಂಥವರ ಮೇಲೂ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು. 1968ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೇ ಹತ್ತನೆಯ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಲೂಯಿಸ್ ಡೆಲ್ಗಾಡೋವಿಗೆ ನಿರ್ಧಾರದ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿದ್ದು ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಮಿಡ್ಲ್‌ವೇಯ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಟೈಟಲ್ ಅನ್ನು ‌ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ನವೆಂಬರ್ 24, 1968ರಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ಗಾಡೋ ಮೇಲೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಆರನೇ ಬಾರಿ ಗೆದ್ದನು.<ref name="CNSSP" /> 1969ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್ ಅನೇಕ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿವಳಿ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ''[[ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್]]'' ಅವರಿಂದ ಫೈಟರ್ ಅಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದನು. 1969ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್, [[ಡೀನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್]] ಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ವ್ರೆಕಿಂಗ್ ಕ್ರೂ]]'' ವಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಟನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದನು. 1970ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ತಮ್ಮ ವೈಲಾಂಡ್‌ನನ್ನು ವಿಯಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ಆನಂತರ ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ಚಿತ್ರ ''[[ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್]]'' ಅನ್ನು ತನ್ನ ತಮ್ಮನ ನೆನಪಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು. [[ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾದಾಡುವ ಕಲೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅತೀ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕಾದಾಡುವ ಕಲೆಯ ಕಲಾವಿದ [[ಬ್ರೂಸ್ ಲೀ]] ಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು. 1972ರಲ್ಲಿ ''[[ವೇ ಆಫ್ ದಿ ಡ್ರಾಗನ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರೀಸ್ ಲೀಯ ಪ್ರತೀಕಾರನಾಗಿ ನಾರ್ರಿಸ್ ನಟಿಸಿದನು (ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ''ರಿಟರ್ನ್ ಆಫ್ ದಿ ಡ್ರಾಗನ್'' ಎಂದು U.S.ನ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಯಿತು). ಈ ಚಿತ್ರದ ನಟನೆಗಾಗಿ ನಾರ್ರಿಸ್‌ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಶಂಸೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್‌ಗಿರಿಯೂ ಬಂತು. ಏಷಯಾ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ನಾರ್ರಿಸ್‌ನನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಈ ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರದಿಂದ. 1974ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ವೀನ್ ಅವರು [[MGM]]ನಲ್ಲಿ ನಟನಾ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. 183-10-2ರ ಕರಾಟೆ ದಾಖಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದನು. 1977ರಲ್ಲಿ ''[[ಬ್ರೇಕರ್!]]'' ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರವು ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಭರವಸಾದಾಯಕ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು.''[[ಬ್ರೇಕರ್!]]'' ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಗುಡ್ ಗಯ್ಸ್ ವೇರ್ ಬ್ಲಾಕ್]]'' (1978), ''[[ದಿ ಆಕ್ಟಾಗನ್]]'' (1980), ''[[ಆನ್ ಐಯ್ ಫಾರ್ ಆನ್ ಐಯ್]]'' (981), ಮತ್ತು ''[[ಲೋನ್ ವುಲ್ಫ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ವಾಡ್]]'' ಚಿತ್ರಗಳು ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿ [[ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸಿನಲ್ಲಿ]] ಲಾಭ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿತು. 1984ರಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಸೋದರ ಸಂಬಂದ್ಧಿಗಳಾದ [[ಮೆನಾಹೆಂ ಗೋಲನ್]] ಮತ್ತು [[ಯೋರಂ ಗ್ಲೋಬಸ್ ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾನನ್ ಫಿಲಂಸ್ ಬ್ಯಾನರಡಿಯಲ್ಲಿ|ಯೋರಂ ಗ್ಲೋಬಸ್ ತಮ್ಮ [[ಕ್ಯಾನನ್ ಫಿಲಂಸ್ ಬ್ಯಾನರಡಿಯಲ್ಲಿ]]]]ತಯಾರಿಸಿದ ''ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್ ನಟಿಸಿದನು. [[ವಿಯಟ್ನಾಂ ವಾರ್ POW/MIA ವಿಷಯ]] ವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು,ಯುದ್ಧ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕಲ್ಪನಾತೀತ ಕಥೆಗಳುಳ್ಳ ಚಿತ್ರಗಳ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ಇದು. ''[[ದಿ ಕರಾಟೆ ಕಿಡ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೋಬ್ರ ಕೈ [[ಡೋಜೋ]]ದ ''[[ಸೆನ್ಸೀಯಿ]]'' ಪಾತ್ರವನ್ನು ತನಗೆ ನೀಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾರ್ರಿಸ್ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ಈ ಹೇಳಿಕೆ ವರದಿ ಆದ ಬಗೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಾರ್ರಿಸ್ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ತಾರೆಯಾಗಿ ಬಿಟ್ಟನು.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಸೈಲೆನ್ಸ್]]'', ''[[ದಿ ಡೆಳ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಫೈರ್‌ವಾಕರ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್]] ಗೆದ್ದಿರುವ [[ಲೂಯಿಸ್ ಗೊಸ್ಸೆಟ್,ಜೂ]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ''ವಾಕರ್,ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ರೇಂಜರ್‌'' ನ ಅನೇಕ ಕಿರುಗಥೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ತಮ್ಮ ಆರೋನ್, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. 1986ರಲ್ಲಿ ಆತನು [[ರೂಬಿ ಸ್ಪೀಯರ್ಸ್]] ಕಾರ್ಟೂನ್ ''[[ಕರಾಟೆ ಕಮಾಂಡೋಸ್‌]]'' ನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. [[ಟೇ ಕ್ವಾನ್ ಡೋ]]ವಿನ ದಾಖಲೆಗೊಂಡ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, 1997ರಲ್ಲಿ 8ನೇ ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಡಿಗ್ರಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಾರ್ರಿಸ್ ಎಂದು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಉದ್ಧಾರಿಸುವುದು ಉಂಟು.<ref>{{cite web|url=http://worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=56560|title=Questions I am asked most about martial arts|date=July 9, 2007|access-date=ಜನವರಿ 18, 2010|archive-date=ಜೂನ್ 16, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090616142228/http://worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=56560|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ನಾರ್ರಿಸ್ ತಪ್ಪು ತಿಳಿದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ ಕಾರಣ ಕೊನೆ ಪಕ್ಷ U.S.ನ ಇಬ್ಬರು ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಗಳಿಗೆ (ಚಾರ್ಳ್ಸ್ ಚಕ್ ಸೆರೆಫ್ ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸೆಲ್<ref>{{Cite web |url=http://christiantaekwondouniversity.net/founders.htm |title=christiantaekwondouniversity.net |access-date=2010-01-18 |archive-date=2009-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090508044805/http://christiantaekwondouniversity.net/founders.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://ohdokwan.ca/charlessereff.html|title=Charles Serell - Taekwon-Do Pioneers|accessdate=2007-12-22|archive-date=2008-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080403021459/http://ohdokwan.ca/charlessereff.html|url-status=dead}}</ref>) ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಈ ಟಿಕೆಡಿಯ 8ನೇಯ ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಡಿಗ್ರಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ಜುಲೈ 1, 2000ರಂದು ನಾರ್ರಿಸ್‌ಗೆ [[ವರ್ಳ್ಡ್ ಕರಾಟೆ ಯುನಿಯನ್]] ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಅವರಿಂದ ಗೋಳ್ಡನ್ ಲೈಫ್‌ಟೈಂ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 28, 2007ರಂದು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.]]<ref>{{Cite web |url=http://www.marinecorpstimes.com/news/2007/03/marine_chuck_norris_070329/ |title=ಮ್ಯಾರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್ |access-date=2010-01-18 |archive-date=2012-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118183441/http://www.marinecorpstimes.com/news/2007/03/marine_chuck_norris_070329/ |url-status=dead }}</ref> ಯಲ್ಲಿ ಕಮಾಂಡೆಂಟ್ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭೋಜನ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಕಮಾಂಡೆಂಟ್ ಜನರಲ್ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಟಿ. ಕಾನ್ವೇಯ್]] ನಾರ್ರಿಸ್‌ನನ್ನು ಗೌರವ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾರೈನ್‌]]ನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು == ''ವಾಕರ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ರೇಂಜರ್'' == [[ಚಿತ್ರ:ChucknorrisWALKofFAME.jpg|thumb|300px|left|Norris (right) at Reception 1990 with Dennis Hansen]] 1980ರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನನ್ ಫಿಲಂಸ್ ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಅದರ ಜೊತೆಗೇ ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ತಾರಾಮೌಲ್ಯವೂ ಅಧೋಮುಖವಾಯಿತು. [[ಚಾಪ್ಟರ್ 11]] ಎಂಬ ಚಿತ್ರವನ್ನು MGM ಅವರಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾಗ ಅದು ಸೋತು ಕ್ಯಾನನ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಸೇರಿದ್ದ ಕಾರಣ ''ಡೆಳ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್'' ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ. ನಾರ್ರಿಸ್ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು ಆದರೆ ಅದು ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮುನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿಲ್ಪಟ್ಟಂಥವು. 1993ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್- ''[[ವಾಕರ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ರೇಂಜರ್]]'' ಸರಣಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಕರಿಸಿದನು ಇದು [[ಸಿಬಿಎಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡರೆ ಇನ್ನಿತರ ಚಾನಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಹಾಲ್‍ಮಾರ್ಕ್ ಚಾನಲ್]] ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17, 2005ರಂದು CBSನವರು ''ವಾಕರ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ರೇಂಜರ್: ಟ್ರೈಲ್ ಬೈ ಫೈರ್'' ಅನ್ನು ವಾರಗಳಲ್ಲಿನ ಭಾನುವಾರದ ರಾತ್ರಿಯ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಈ ತಯಾರಿಕೆಯೂ ಸರಣಿಯಂತೆ ಮುಂದವರೆಯುವುದೇ ಹೊರತು ಪುನರ್ ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ಇಡೀ ಚಿತ್ರವಾಗುವಂಥದ್ದಲ್ಲ. ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಾರ್ಡೆಲ್ ವಾಕರ್ ಆಗಿ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಮುಂದೆ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನಲ್ಲಿ- ''ವಾಕರ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ರೇಂಜರ್'' ವಾರದ ಚಿತ್ರವಾಗುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದೆಂದು ನಾರ್ರಿಸ್ ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಟ್ಟನು;ಆದರಿದು, 2006–2007ರಲ್ಲಿ CBSನವರು, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಭಾನುವಾರದ ರಾತ್ರಿಗಳಂದು ವಾರದ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. == ವರ್ಳ್ಡ್ ಕಾಂಬಟ್ ಲೀಗ್ == 2005ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್, [[ವರ್ಳ್ಡ್ ಕಾಂಬಟ್ ಲೀಗ್]](WCL) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸಂಪರ್ಕದ, ತಂಡದ ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿ ಕಾದಾಡುವ ಕಲೆಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು. ವಿವಿಧ ನಗರಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಐದು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರತಿ ತಂಡವು ಇರುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ಲೀಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಅನೇಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಏಶಿಯನ್‌ನಲ್ಲೂ ಈ ಎರಡೂ ಲೀಗ್‌ಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="ikf">{{cite web|url=http://www.insidekung-fu.com/content/view/48/36/|title=A Renaissance Man|publisher=Inside Kung Fu|accessdate=2010-01-01|archive-date=2009-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20091219214954/http://www.insidekung-fu.com/content/view/48/36|url-status=dead}}</ref> ವರ್ಳ್ಡ್ ಕಾಂಬಾಟ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗ ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಿಕ್‌ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ.<ref name="ikf" /> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == 1958ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್ ಡೈನ್ ಹೊಲಿಚೆಕ್‌ಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು. 1963ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಗು ಮೈಕ್ ಜನಿಸಿದನು. 1964ರಲ್ಲಿ ತಾನು ಮದುವೆಯಾಗದ ಹೆಣ್ಣಿನಿಂದ ದಿನಾ ಎನ್ನುವ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆದನು.<ref>[http://www.heraldextra.com/content/view/208901/ ಡೈಲಿ ಹೆರಾಳ್ಡ್]</ref> ಆನಂತರ 1965ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಪುತ್ರ ಎರಿಕ್ ಜನಿಸಿದನು. ಮದುವೆಯಾಗಿ 30 ವರ್ಷದ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಹೊಲೆಚೆಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ 1988ರಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನವಾಯಿತು. 1963 ಜನಿಸಿದ, ತನಗಿಂತ 23 ವರ್ಷ ಕಿರಿಯಳಾದ, ಮಾಜಿ ರೂಪದರ್ಶಿ ಗಿನಾ ಓ ಕೆಲ್ಲಿಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 1998ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್ ಮದುವೆಯಾದನು. ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮದುವೆಯಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ಅದಾಗಲೇ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದವು. 2001ರಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಅವಳ-ಜವಳಿ ಮಕ್ಕಳಾದವು. ಡಕೋಟಾ ಅಲಾನ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ಎಂಬ ಗಂಡು ಮಗು ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನಿಲೀ ಕೆಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣು ಮಗು.<ref>{{Cite web |url=http://www.tv.com/gena-norris/person/242582/trivia.html |title=ಗೆನ್ನಾ ನಾರ್ರಿಸ್ ನೋಟ್ಸ್ |access-date=2010-01-18 |archive-date=2009-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090414142313/http://www.tv.com/gena-norris/person/242582/trivia.html |url-status=dead }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22, 2004ರಂದು ''[[ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಟುನೈಟ್‌]]ನ [[ಮೇರಿ ಹಾರ್ಟ್‌]]ಗೆ, ದಿನಾ ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನಗೆ ಜನಿಸಿದ ಮಗಳು '' ಎಂದನು. ಮಗಳಿಗೆ 16 ವರ್ಷವಾದಾಗ ತನ್ನ ತಂದೆ ಯಾರು ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ತಂದೆ ಮಗಳ ಭೇಟಿ ಆಗಿದ್ದು ಮಗಳಿಗೆ 26 ವರ್ಷವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ. ನಾರ್ರಿಸ್ ತನಗೆ ತಂದೆಯಾಗಬೇಕಾದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅವನ ಮನೆಗೆ ಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಕಂಡಾಕ್ಷಣ ಅವಳೇ ತನ್ನ ಮಗಳೆಂದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ.<ref>{{cite web|url=http://www.etonline.com/celebrities/34237/index.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20061123143532/http://www.etonline.com/celebrities/34237/index.html | archivedate=2006-11-23 |date=2004-09-22|title=At Home and Up-Close with Chuck Norris|author=Mary Hart|work=etonline.com}}</ref>''' '' [[ಚಿತ್ರ:Chuck Norris 200611292256.jpg|thumb|right|150px|Norris in 2006]] ನೇರ ಮಾತಿನ [[ಕ್ರೈಸ್ತ]]<ref>ಮಾರ್ಶಲ್ ಸಂದರ್ಶನದ ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ</ref> ನಾರ್ರಿಸ್, ''ದಿ ಜಸ್ಟೀಸ್ ರೈಡರ್ಸ್'' ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಲೇಖಕ. ಬೈಬಲ ಓದಿನ ಪ್ರಚಾರದ TVಯ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನಾರ್ರಿಸ್ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಯದ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬದ್ಧ ವಾರ್ತಾ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ [[ವರ್ಳ್ಡ್‌ನೆಟ್‌ಡೈಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಾರ್ರಿಸ್ ಅಂಕಣವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನ "ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಕುಟುಂಬ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ,ದೇಶ,ನಿಷ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕಿಕ್‌ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್" ಬಗ್ಗೆ ಸಲ್ಲಾಪದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಯಾರು ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಅವರು ಜೀಸಸ್‌ನೆಡೆಗೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬರಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಬೈಬಲಿನ ಸೃಷ್ಟಿತ್ವದ<ref>{{cite news|url=http://www.wnd.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=52567|title=WorldNetDaily: On Chuck Norris 'mania' sweeping the net|year=2006|accessdate=2006-12-09|archive-date=2011-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903101119/http://www.wnd.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=52567|url-status=dead}}</ref> ಬಗ್ಗೆ ತನಗಿರುವ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಬೈಬಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿರುವ, ಯಾರು ನಿಜವಾದ ದೇಶಭಕ್ತರಿರುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ<ref>{{cite news|url=http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=53032|title=WorldNetDaily: America's Code of Silence|year=2006|accessdate=2006-12-09|archive-date=2009-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090616134005/http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=53032|url-status=dead}}</ref> ಇವರೆಡರಲ್ಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇದ್ದು ಕೊಂಡೇ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ನಾರ್ರಿಸ್, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೈಬಲ್ ಅನ್ನು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆನ್ ಬೈಬಲ್ ಕ್ಯುರಿಕುಲಂ ಇನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್]], ಇದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ವಕ್ತಾರನೂ ಆಗಿದ್ದ. [[ಬೆಜಿಲಿಯನ್ ಜಿಯು-ಜಿಟ್ಸು]]ವಿನಲ್ಲಿ [[ಮಾಕಾಡೊ]] ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಾರ್ರಿಸ್ [[ಬ್ರೌನ್ ಬೆಳ್ಟ್]] ಪಡೆದನು.<ref>"[https://web.archive.org/web/20060428001330/http://bjj.org/a/alpha.html#N]", ''BJJ Instructors and Students'', URL Last accessed June 4, 2005.</ref> == ರಾಜಕೀಯ ನಿಲುವು == [[ಚಿತ್ರ:Norrishuckabee.JPG|thumb|Norris with former Presidential candidate Mike Huckabee in Londonderry, New Hampshire]] ನಾರ್ರಿಸ್ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಕ್ಷದವನು]],ಆಗಾಗ್ಗೆ ಆ ಪಕ್ಷದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. 1988<ref>{{cite news|url=http://www.newsmeat.com/celebrity_political_donations/Chuck_Norris.php|title=Newsmeat: Chuck Norris's Federal Campaign Contribution Report|year=2006|accessdate=2006-12-09|archive-date=2006-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20061210002536/http://www.newsmeat.com/celebrity_political_donations/Chuck_Norris.php|url-status=dead}}</ref> ರಿಂದೀಚೆಗೆ ನಾರ್ರಿಸ್ $32,000 ಗಿಂತಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಧನ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಜನವಾರಿ 26, 2007ರಂದು [[ಸಿಯಾನ್ ಹಾನ್ನಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ಚಾನಲ್‌]]ನ ಚರ್ಚಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''[[ಹಾನ್ನಿಟಿ ಮತ್ತು ಕೋಂಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಅಲಾನ್ ಕೋಂಸ್]]<ref>{{Cite web |url=http://www.wnd.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=52866 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-01-18 |archive-date=2011-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110121123202/http://www.wnd.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=52866 |url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆಗೆ ನಾರ್ರಿಸ್ ಸಹ- ಅತಿಥೇಯನಾಗಿದ್ದ. ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ಗನ್ ಖರೀದಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಸಲಿಂಗ ಕಾಮವನ್ನು<ref>{{Cite web |url=http://www.wnd.com/index.php?fa=PAGE.view&pageId=59697 |title=ವರ್ಳ್ಡ್‌ನೆ‌ಟ್‌ಡೈ‌‌‌ಲಿ,ಗನ್ಸ್,ದೇವರು ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳು |access-date=2026-08-05 |archive-date=2011-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123164217/http://www.wnd.com/index.php?fa=PAGE.view&pageId=59697 |url-status=dead }}</ref> ಗಮನಿಸದಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ನಾರ್ರಿಸ್ [[ವಿಕಾಸ]] ವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ [[ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]]ಯನ್ನು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದ.<ref>{{Cite web |url=http://worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=52567 |title=ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ’ಗೀಳು’ |access-date=2010-01-18 |archive-date=2009-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090520024704/http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=52567 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.townhall.com/Columnists/ChuckNorris/2008/04/22/win_ben_steins_monkey Townhall.com]</ref> ಅಧ್ಯಕ್ಷ<ref>[http://www.mikehuckabee.com/index.cfm?FuseAction=Blogs.View&amp;Blog_id=610 ಮೈಕ್ ಹಕ್ಕಾಬೀಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ ಸೈಟ್]</ref> ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಗವರ್ನರ್ [[ಮೈಕ್ ಹಕ್ಕಾಬೀ]] ಅವರ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ತಾನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22, 2007ರಂದು ನಾರ್ರಿಸ್ ಘೋಷಿಸಿದ. "ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್‌ನ ಮಾಜಿ ಗವರ್ನರ್ ಮೈಕ್ ಹಕ್ಕಾಬೀ<ref>{{cite news|url=http://wnd.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=58255|title=My choice for president|author=Chuck Norris|date=2007-10-21|publisher=WorldNetDaily|access-date=2010-01-18|archive-date=2011-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20111028122122/http://www.wnd.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=58255|url-status=dead}}</ref> ಒಬ್ಬರಿಗೇ ಅಮೇರಿಕಾವನ್ನು ಪ್ರಗತಿಯತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಸುವ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳಿರುವುದಾಗಿ ನಾನು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ನಾರ್ರಿಸ್ ಹೇಳಿದ. ಮೇ 10, 2008ರಂದು [[ಜೆರ್ರಿ ಫಾಲ್ವೆಲ್‌]]ನ [[ಲಿಬರ್ಟಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಪದವಿ ತರಗತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ 4,000<ref>{{Cite web |url=http://www.liberty.edu/libertyjournal/index.cfm?PID=15758&section=1&artid=185&CFID=9775634&CFTOKEN=76402262 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2013-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130918003608/http://www.liberty.edu/libertyjournal/index.cfm?PID=15758&section=1&artid=185&CFID=9775634&CFTOKEN=76402262 |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭದ ಭಾಷಣವನ್ನು ನಾರ್ರಿಸ್ ಮಾಡಿದ. [[2008ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯ]] ನಂತರ, ನಾರ್ರಿಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಆದ [[ಬಾರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು "ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಧರಿಸುವುದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು...ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ಜೇವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು...ನಿಮ್ಮ ಡೆಮಾಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಹಿಂದಿನವರು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು...(ಮತ್ತು)...ಮೂಲದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಬೇಕು"<ref>{{cite news|url=http://www.worldnetdaily.com/index.php?pageId=80577|title=Obama, now that you work for me...|author=Chuck Norris|date=2008-11-10|publisher=World Net Daily|access-date=2010-01-18|archive-date=2009-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090616133657/http://www.worldnetdaily.com/index.php?pageId=80577|url-status=dead}}</ref> ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದನು. ನವೆಂಬರ್ 18, 2008ರಂದು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪ್ರೊಪೋಸಿಶನ್ 8]] ಏಕ ರೀತಿ ಲಿಂಗವುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮದುವೆಯ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಪ್ರದರ್ಶನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೊದಲ ಸದಸ್ಯನಾದ ನಾರ್ರಿಸ್. ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿಗಳ ಸಮುದಾಯವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪದ್ಧತಿಯೊಳಗೆ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ ನಾರ್ರಿಸ್ ಏಕ ರೀತಿ ಲಿಂಗವುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮದುವೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕ ಬಹುಮತದಲ್ಲಿ<ref>{{cite news|url=http://townhall.com/columnists/ChuckNorris/2008/11/18/if_democracy_doesnt_work,_try_anarchy?page=full&comments=true|title= If Democracy Doesn't Work, Try Anarchy|author=Chuck Norris|date=2008-11-18|publisher=Townhall}}</ref> ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಮಾರ್ಮಾನ್ ಚರ್ಚಿನವರನ್ನು ಟೀಕಿಸುವಾಗ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕಾ]]ದವರನ್ನು ಟೀಕಿಸದೆ ದ್ವಂದ್ವ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ. == ಚುನ್ ಕಕ್ ದೋ == {{main|Chun Kuk Do}} [[ಚಿತ್ರ:400px-ChuckNorrisSTUDIOrules.jpg|thumb|A placard outside Norris's karate studio]] ಟಾಂಗ್ ಸೂ ಡೊ‍ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ ನಾರ್ರಿಸ್ ಕದನಕಲೆ ಚುನ್ ಕುಕ್ ಡೋವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ಅವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕದನ ಶೈಲುಯನ್ನೂ ಅದರೊಳಗೆ ಅಳವಡಿಸಿದ. ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಕದನಕಲೆಯಂತೆ ಚುನ್ ಕುಕ್ ಡೊ ಕೂಡ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ನಿಯಮ ಸಂಹಿತೆಗಳಿವೆ. ಈ ನಿಯಮಗಳು ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳು. ಅವುಗಳು: #ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಿಂದಲ್ಲೂ ನಾನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. #ನನ್ನ ಹಿಂದಿನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಮಹತ್ವವಾದುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅಡಿ ಇಡುತ್ತೇನ. #ಪ್ರೀತಿ, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲು ಸತತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖನಾಗುತ್ತೇನೆ. #ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೇ ಕಂಡು ಯಾರೇ ಆದರೂ ಅವರೂ ಯೋಗ್ಯತೆವುಳ್ಳವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. #ಯಾರ ಬಗ್ಗೆಯಾದರು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಏನನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. #ನಾನು ನನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತನಾಗಿರುತ್ತೇನೆಯೋ ಬೇರೊಬ್ಬರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ. #ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ತೆರೆದ ಮನಸ್ಸಿನವನಾಗಿರುವ ಗುಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. #ಅಧಿಕಾರಸ್ಥರಿಗೆ ಗೌರವ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತೇನೆ. #ನಾನು ಯಾವತ್ತೂ ದೇವರಿಗೆ, ನನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ, ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ. #ನಾನು ಯಾವತ್ತೂ ಗುರಿ ಸಾಧನೆಯ ಕಡೆಗೇ ಇರುತ್ತೇನೆ ಯಾಕೆಂದರೆ ಆ ಸಕರಾತ್ಮಕ ಗುಣ ನನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ, ನನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ನನಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. == ಕದನ ದಾಖಲೆ == ಸರಣಿ ಪಂದ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ದಾಖಲೆ 183-12-2 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಇದನ್ನು 65-5 ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿರುತ್ತದೆ. 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ನಾರ್ರಿಸ್ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾನೆ, ಪ್ರತಿ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಐದು ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದಿರುತ್ತಾನೆ. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲೂ 12-13 ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. {{col-start}} {{col-break}} *1963: 15ನೇ ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್ ಜೂಡೋ ಟೌರ್ನಾಮೆಂಟ್,ಫೇ‌ರ್‌ಚೈಳ್ಡ್ ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್ ಬೇಸ್,ಸ್ಪೋಕೇನ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟ್,ಮಾರ್ಚ್ 22-23, ಕಾರ್ಲೋಸ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ಆಗಿ ಕದನವಾಡಿದ್ದು:ಫಲಿತಾಂಶ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. *1964: ಅಪರಿಚಿತ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಸಾಲ್ಟ್ ಲೇಕ್ ಸಿಟಿ ಟೌರ್ನಾಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು (ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶ). *1964: ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಪರಿಚಿತ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಸಾಲ್ಟ್ ಲೇಕ್ ಸಿಟಿ ಟೌರ್ನಾಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. *1964: ಅಪರಿಚಿತ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಸಾಲ್ಟ್ ಲೇಕ್ ಸಿಟಿ ಟೌರ್ನಾಮೆಂಟ್‌ನ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. *1964: ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾನ್ ಮಾರ್ಚಿನಿಯನ್ನು [[ಟಕಾಯುಕಿ ಕುಬೋಟಾ]]ದ ಆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಟೌರ್ನಾಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. *1965:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ {0}ಟಕಾಯುಕಿ ಕುಬೋಟಾ{/0}ದ ಆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಟೌರ್ನಾಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಾನಿ ಟುಲ್ಲೆನರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೋತ್ತಿದ್ದು. *1965:ಟಾನಿ ಟುಲ್ಲೇನರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೋತಿದ್ದು. *1965:ಜೋ ಲೆವಿಸ್‌ನಿಂದ ಸೋತಿದ್ದು. *1965:ರಾನ್ ಮಾರ್ಚಿನಿಯನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗ್ರಾಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಆಫ್ ದಿ ವಿಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. *1966:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಾನಿ ಟುಲ್ಲೆನರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೋತಿದ್ದು.(ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್,ಜುಲೈ 1966) *1966:ಜುಲೈ 31ರಂದು ನಡೆದ Ed ಪಾರ್ಕರ್ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್ ಟೌರ್ನಾಮೆಂಟ್‌ನ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಿಪ್ಪರ್ ಮುಲ್ಲಿನ್ಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದು.(ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್). *1966: ಜುಲೈ 31ರಂದು ನಡೆದ Ed ಪಾರ್ಕರ್ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್ ಟೌರ್ನಾಮೆಂಟ್‌ನ ಅಲ್ಲೆನ್ ಸ್ಟೀಲ್‌ನಿಂದ ಸೋತಿದ್ದು.(ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್). *1966:ಜಿಮ್ ಮ್ಯಾಥೆರ್ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಿಂಟರ್ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆಲುವು. *1966:[[ಸ್ಕಿಪ್ಪರ್ ಮುಲ್ಲಿನ್ಸ್]] ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. *1966: ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟೌರ್ನಾಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ನ ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೋ ಲೆವಿಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. *1966: ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಲ್-ಸ್ಟಾರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಟೌರ್ನಾಮೆಂಟ್‌ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದು. *1966: ಸ್ಕಿಪ್ಪರ್ ಮುಲ್ಲಿನ್ಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. *1966:ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22, 1966ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಮನ್ಸೆ‌ನಿಂದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, D.C.ಯಲ್ಲಿ ಸೋತಿದ್ದು.(ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್,ಜೂನ್ 1967). *1967:42 ವರ್ಷದ ಲಿಯಾನ್ ವ್ಯಾಲೆಸ್‌ನನ್ನು ಜೂಡೋ ಥ್ರೋ ಮುಖಾಂತರ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. (ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್). *1967:ನಿರ್ಧಾರವೊಂದರಿಂದ ಬಾಬ್ ಎರಿಗಲ್‌ನಿಂದ ಸೋಲು. (ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್,). *1967:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಟಾಕ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೂ ಡೊ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆಲುವು. *1967:ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯ ಮಡಿಸಿಯಾನ್ ಸ್ಕೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಲ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ 11 ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಎಲಿಮಿನೇಷನ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. *1967:ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಲ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಹಿರೋಷಿ ನಾಕಾಮುರಾ]](ಜಪಾನ್) ನನ್ನು 12-1 ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. *1967:ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಲ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಜೋ ಲೆವಿಸ್‌ನನ್ನು ಗ್ರಾಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌‌‌ಗಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. *1967:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರ್ಳ್ಡ್ ಕರಾಟೆ ಮಿಡ್ಲ್‌ವೇಯ್ಟ್ ಟೈಟಲ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಯಿತು. *1967:ಸ್ಕಿಪ್ಪರ್ ಮುಲ್ಲಿನ್ಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1967:ಆಗಸ್ಟ್ 12, 1967ರಂದು ಗ್ರಾಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್‌ನ ಎಲಿಮಿನೇಷನ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 11 ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1967:ಆಗಸ್ಟ್ 12, 1967ರಂದು ಗ್ರಾಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಬುಂಡೋನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. {{col-break}} *1967:ಆಗಸ್ಟ್ 12, 1967ರಂದು ಗ್ರಾಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೋ ಲೆವಿಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1967:[[ಹೆನ್ರಿ ಚೋ]] ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಯಿತು. *1967:ಮೇರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಿಲ್ವರ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೋ ಡೋ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಯಿತು. *1967:ಸ್ಕಿಪ್ಪರ್ ಮುಲ್ಲಿನ್ಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1967:ಸ್ಕಿಪ್ಪರ್ ಮುಲ್ಲಿನ್ಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1967:ಜೋ ಲೆವಿಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1967:ಆರ್ನಾಳ್ಡ್ ಯುರಿಕ್ವಿಡೆಜ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1967:[[ವಿಕ್ಟರ್ ಮೂರೆ]] ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1967:[[ಸ್ಟೀವ್ ಸಾಂಡರ್ಸ್]] ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1967:ಎಲ್ಲಾ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಯಿತು. *1967:ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಿನಿ ಕೆ. ವಾಂಗ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೋಸ್ ಸೋಲಾರ್‌ನಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. (ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್) *1968:ದಲ್ಲಾಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡ್ ವ್ರೆನ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. (ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ಮೂಗು ಕಿತ್ತು ಹೋಯಿತು) *1968:ದಲ್ಲಾಸ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಿಪ್ಪರ್ ಮುಲ್ಲಿನ್ಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು.(ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ಹರಿದ ಮೂಗಿನಲ್ಲೇ ಕಾಳಗ ಮಾಡಿದನು). *1968:ಅಲ್ಲಾನ್ ಸ್ಟೀನ್ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ದಲ್ಲಾಸ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೋ ಲೆವಿಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. (ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ಹರಿದ ಮೂಗಿನಲ್ಲೇ ಕಾಳಗ ಮಾಡಿದನು). *1968:ಮೇರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಿಲ್ವರ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಓಪನಿಂಗ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ ಬುಟಿನ್‌ನಿಂದ ಸೋಲಾಯಿತು. *1968:ಮಾರ್ಚ್ 30,1968ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಚೋ ಪ್ರಯೋಜಿಸಿದ ಆಲ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕ್ ಫ್ರೇಜಿಯರ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. (ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್). *1968:ಮಾರ್ಚ್ 30,1968ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಚೋ ಪ್ರಯೋಜಿಸಿದ ಆಲ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಫಾರ್ರೆಲ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. (ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್). *1968:ಎಡ್ಗಾರ್ ಬಟಾಡ್ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. (ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್,ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1968). *1968:ಡೆಲ್ ಗ್ರಿಫೆತ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. (ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್,ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1968). *1968:ದವೆ ಕ್ರೀಗರ್‌ನಿಂದ ಸೋಲನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. (ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್,ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1968). *1968:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಿಪ್ಪರ್ ಮುಲ್ಲಿನ್ಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1968: (ದಲ್ಲಾಸ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್)ನ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಯಿತು. *1968:ಲೂಯಿಸ್ ಡೆಲ್ಗಾಡೋ‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1968:ಆಗಸ್ಟ್ 3, 1968ರಂದು [[ಸ್ಟೀವ್ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌]]ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. (ಮೂಲ:ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್). *1968:ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸ್ ಡೆಲ್ಗಾಡೋ‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1968:ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಓರಿಯಂಟ್ ಮತ್ತು U.S.ನಡುವೆ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಥಿಯೋಡೋರ್ ವಾಂಗ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. *1968: ನವೆಂಬರ್ 24ರಂದು ಲೂಯಿಸ್ ಡೆಲ್ಗಾಡೋ‌ನನ್ನು 101 to 93ರ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವ ಮುಖಾಂತರ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ನ ವಾಳ್ಡೋರ್ಫ್ ಆಸ್ಟೋರಿಯಾ ವರ್ಳ್ಡ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಮಿಡಲ್ವೇಯ್ಟ್ ಟೈಟಲ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಯಿತು. (ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ದವಡೆಗೆ ಪೆಟ್ಟು ಬಿತ್ತು) *1968:ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ನ ಗವರ್ನರ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಚಾಲಿಯನ್ ಜೊತೆ ಪಂದ್ಯ ಸಮವಾಯಿತು. *1968:ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಲ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು 13 ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಗೆಲ್ಲಲಾಯಿತು. *1968:ಓಹಿಯೋದ ಕ್ಲೀವ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೌರ್ನಾಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಯಿತು. *1969:ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಯಿತು. *1970:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಟೀಮ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಯಿತು. *1970:ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅರೇನಾ ಫಾರ್ ದಿ U.S.ಟೀಮ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಜನವರಿ 17ರಂದು ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಲ್ ಡಕಾಸ್ಕೋಸ್‌<ref>http://karate-in-english-lewis-wallace.blogspot.com/2008/03/chuck-norris-accurate-record.html</ref> ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ನಾರ್ರಿಸ್ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಶಿಸಿದ. *1972: U.S.ಟೀಮ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ವಿಲ್ಲೀ ಆಡಮ್ಸ್]] ಜೊತೆ ಪಂದ್ಯ ಸಮವಾಯಿತು. {{col-end}} == ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ಸಂಗತಿಗಳು == {{main|Chuck Norris facts}} 2005ರ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ವಿದ್ಯಾಮಾನದಲ್ಲಿ "ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ಸಂಗತಿಗಳು" ಎನ್ನುವು ಕಟ್ಟು ಕಥೆಗಳ ಮಾಲಿಕೆಗೆ ನಾರ್ರಿಸ್ ವಸ್ತುವಾದ,ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಗೆಪಾಟಲಿಗೆ ಈಡಾಗುವಂತೆ ನಾರ್ರಿಸ್‌‌ಗೆ ಅಸಂಭವನೀಯ ಶಕ್ತಿಯು ಇದೆ ಎಂದು ಅಸಂಗತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಶುರುವಾದದ್ದು "[[ವಿನ್ ಡೀಸಲ್]] ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಜನರೇಟರ್‌ನ" ನಂತರವೇ, ಅದರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೇ ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌ಗಳಿಗೂ ಆಗಾಗ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕೆಲ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲದ ವಿನ್ ಡೀಸಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಜನರೇಟರ್‌ಗಿಂತ ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ನಾರ್ರಿಸ್ ತನ್ನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಡಂಬನೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಅವೇನೂ ತನಗೆ ಅಹಿತವೆನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅವು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟೇ ಎಂದಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.chucknorris.com/html/events.aspx?type=3 |title=Chucknorris.com |access-date=2010-01-18 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722144258/http://www.chucknorris.com/html/events.aspx?type=3 |url-status=dead }}</ref> ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಶ್<ref>{{cite book |title=The Truth About Chuck Norris: 400 Facts About the World's Greatest Human |author=Ian Spector |publisher=Gotham |origdate=2007-11-29 |isbn=978-1592403448 |year=2007 }}</ref> ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟು ಕೊಂಡು ''ದಿ ಟ್ರೂಥ್ ಅಬೌಟ್ ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್:400 ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಅಬೌಟ್ ದಿ ವರ್ಳ್ಡ್ಸ್ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯುಮನ್ '' ಎನ್ನುವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 29, 2007ರಂದು [[ಪೆಂಗ್ವಿನ್ USA]]ನವರ ವಯಸ್ಕರ ವಿಭಾಗ, [[ಗೊತಮ್ ಬುಕ್ಸ್‌]]ನವರು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ USAನವರ ಮೇಲೆ ನಾರ್ರಿಸ್, "ಟೇಡ್‌ಮಾರ್ಕಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆ,ನ್ಯಾಯವಲ್ಲದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಣಗಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿತನದ ಹಕ್ಕಿನ"<ref name="chucksuepwnt">{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/rbssTechMediaTelecomNews/idUSN2129580420071222 |title=Chuck Norris sues, says his tears no cancer cure |date=2007-12-21 |accessdate=2007-12-23 |author=Kearney, Christine |publisher=Reuters }}</ref> ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಮೊಕದಮೆಯನ್ನು ಹೂಡಿದನು. == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == *''[[ದಿ ಗ್ರೀನ್ ಬೆರೆಟ್ಸ್]]'' ([[1968]]),ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್‌ದು ಇಲ್ಲಿ ''ಕಾದಾಡುವ ಕಲೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರನ ಪಾತ್ರ''. *''[[ದಿ ವ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಕ್ರೂ]]'' ([[1969]]) *''[[ವೇ ಆಫ್ ದಿ ಡ್ರಾಗನ್]]'' ([[1972]]) *''ದಿ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್ ಟೀಚರ್ಸ್'' ([[1973]]) *''ಸ್ಲಾಟರ್ ಇನ್ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಕೋ'' ([[1974]]) *''ದಿ ವಾರಿಯರ್ ವಿದ್‌ಇನ್'' ([[1976]]) (ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಚಿತ್ರ) *''ಬ್ರೂಸ್ ಲೀ ದಿ ಲಿಜೆಂಡ್'' ([[1977]]) (ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಚಿತ್ರ) *''[[ಬ್ರೇಕರ್!]]'' ''[[ಬ್ರೇಕರ್!]]'' (1977) *''[[ಗುಡ್ ಗಯ್ಸ್ ವೇರ್ ಬ್ಲಾಕ್]]'' ([[1977]]) *''[[ಎ ಫೋರ್ಸ್ ಆಫ್ ಒನ್]]'' ([[1979]]) *''[[ದಿ ಆಕ್ಟಾಗನ್]]'' ([[1980]]) *''[[ಆನ್ ಐಯ್ ಫಾರ್ ಆನ್ ಐಯ್]]'' ([[1981]]) *''[[ಸೈಲೆಂಟ್ ರೇಜ್]]'' ([[1982]]) *''[[ಫೋರ್ಸ್ಡ್ ವೆಂಜೇನೆನ್ಸ್]]'' (1982) *''[[ಲೋನ್ ವುಲ್ಫ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ವೇಡ್]]'' ([[1983]]) *''[[ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್]]'' ([[1984]]) *''[[Missing in Action 2: The Beginning]]'' ([[1985]]) *''[[ಕೋಡ್ ಅಫ್ ಸೈಲೆನ್ಸ್]]'' (1985) *''[[ಇನ್ವೇಷನ್ U.S.A.]]'' (1985) *''[[ದಿ ಡೆಳ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್]]'' ([[1986]]) *''[[ಫೈರ್ ವಾಕರ್]]'' (1986) *''[[ದಿ ಕರಾಟೆ ಕಮಾಂಡೋಸ್]]'' (1986),ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಅಂದರೆ ಚಲಿಸ ಬಲ್ಲ ರೇಖಾ ಚಿತ್ರ, ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ''ಸ್ವತ: ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ '' ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಗೊಂಡು ಅದರ ತತ್ವಸಾರವನ್ನು ತಿಳಿಯ ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. *''[[Braddock: Missing in Action III]]'' ([[1988]]) *''ಹೀರೋ ಆಂಡ್ ದಿ ಟೆರ್ರರ್'' (1988) *''[[Delta Force 2: The Colombian Connection]]'' ([[1990]]) *''[[ದಿ ಹಿಟ್‌ಮಾನ್]]'' ([[1991]]) *''[[ಸೈಡ್‌ಕಿಕ್ಸ್]]'' ([[1992]]) *''[[ಹೆಲ್ ಬೌಂಡ್]]'' ([[1994]]) *''[[ಟಾಪ್ ಡಾಗ್]]'' ([[1995]]) *''[[ಫಾರೆಸ್ಟ್ ವಾರ್ರಿಯರ್]]'' ([[1996]]) *''ಲೊಗನ್ಸ್ ವಾರ್: ಬೌಂಡ್ ಬೈ ಹಾನರ್'' ([[1998]]) (ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ) *''ದಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್'' ([[2000]])ಜೋಶುವ *''ದಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ 2:ಎ ಲೈ ಇನ್ ದಿ ಸ್ಯಾಂಡ್'' ([[2002]]) ಜೋಶುವಾ *''[[ಬೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಇನೊಸೆನ್ಸ್]]'' ([[2003]]) *''[[Dodgeball: A True Underdog Story]]'' ([[2004]]) *''ದೊ ಕಂಟೆಂಡರ್'' ([[2005]]) *''[[ದಿ ಕಟ್ಟರ್]]'' (2005) *''[[ಬರ್ಡಿ &amp; ಬೋಗಿ]]'' (ನಿರ್ಮಾಪಕ; 2009) == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == *''ದಿ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಪವರ್ ವಿದ್ ಇನ್ : ಜೆನ್ ಸಲ್ಯುಶನ್ಸ್ ಟು ರೀಯಲ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್'',ಜೆಸ್ ಬುದ್ಧಿಸಂ ಆಂಡ್ ಮಾರ್ಶಿಯಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್. ಲಿಟಲ್, ಬ್ರೌನ್ ಆಂಡ್ ಕಂಪನಿ (1996). ISBN 0-316-58350-2. *''ಅಗೇಯ್ನ್‌ಸ್ಟ್ ಆಲ್ ಆಡ್ಸ್:ಮೈ ಸ್ಟೋರಿ'',ಒಂದು ಆತ್ಮ ಚರಿತ್ರೆ. ಬ್ರಾಡ್ಮನ್ & ಹಾಲ್ಮನ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್(2004). ISBN 0-8054-3161-6. *''ದಿ ಜಸ್ಟೀಸ್ ರೈಡರ್ಸ್'', [[ವೈಳ್ಡ್ ವೆಸ್ಟ್]] ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಬ್ರಾಡ್ಮನ್ & ಹಾಲ್ಮನ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್(2006). ISBN 0-8054-4032-1. *ನಾರ್ರಿಸ್, ಚಕ್. ''[[ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಳ್ಟ್ ಪೇಟ್ರಿಯಾಟಿಸಂ:ಹೌ ಟು ರೀ ಅವೇಕನ್ ಅಮೇರಿಕಾ]]'',ರಿಗ್ನರಿ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ (2008). ISBN 978-0-7513-2886-8 *ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್, ಐಯಾನ್: ''ದಿ ಟ್ರೂಥ್ ಅಬೌಟ್ ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್'' :ಗೊತ್ತಮ್ ಬುಕ್ಸ್:ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ 2007: ISBN 1-59240-344-1 == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat}} *[http://www.ChuckNorris.com ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208162652/http://www.chucknorris.com/ |date=2011-02-08 }} *{{imdb name|id=0001569|name=Chuck Norris}} *[http://www.ChunKukDo.com ಅಧಿಕೃತ ಚುನ್ ಕಕ್ ಡೋ ವೆಬ್ ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170105103026/http://www.chunkukdo.com/ |date=2017-01-05 }} *[http://www.WND.com/news/archives.asp?AUTHOR_ID=274 ವರ್ಳ್ಡ್‌ನೆಟ್‌ಡೈಲಿ‌ಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್ ಬರೆದ ಅಂಕಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228173151/http://www.wnd.com/news/archives.asp?AUTHOR_ID=274 |date=2011-12-28 }} *[http://www.PerfectPeople.net/celebrity-star/1296/chuck-norris.htm ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ ಪೀಪಲ್ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಸೈಟ್- ಚಕ್ ನಾರ್ರಿಸ್‌ನ ಕೆಲವು ವೀಡಿಯೋಗಳು] *[http://radio.nationalreview.com/betweenthecovers/post/?q=ZGY2ODI5MjI3NzQxY2YwMGJjMTI1NWJhMTk4ZGFjYzQ= ಆನ್ಲೈನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿವ್ಯೂ ಜೊತೆಗಿನ ಆಡಿಯೋ ಸಂದರ್ಶನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120607233831/http://radio.nationalreview.com/betweenthecovers/post/?q=ZGY2ODI5MjI3NzQxY2YwMGJjMTI1NWJhMTk4ZGFjYzQ= |date=2012-06-07 }} *[http://www.maxim.com/2007Sdudeliestdudesoftheyear/articles/1/8176.aspx?src=MK3982:MD Maxim.com'sನಲ್ಲಿ ಟಾಪ್ ಡುಡ್ಲೀಯಸ್ಟ್ ಡೂಡ್ಸ್ ಎಂದು ಚಕ್ ಅನ್ನು 2007ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122115253/http://www.maxim.com/2007Sdudeliestdudesoftheyear/articles/1/8176.aspx?src=MK3982:MD |date=2009-01-22 }} {{Persondata |NAME = Norris, Carlos Ray |ALTERNATIVE NAMES = Norris, Chuck |SHORT DESCRIPTION = American [[martial arts|martial artist]] |DATE OF BIRTH = March 10, 1940 |PLACE OF BIRTH = [[Ryan, Oklahoma|Ryan]], [[Oklahoma]], United States |DATE OF DEATH = |PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Norris, Chuck}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೪೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಓಕ್ಲಹೋಮದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕನ್ ಕರಾಟೆಕಾ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಕದನ ಕಲೆಯ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಕದನ ಕಲೆಯ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರೇರಣಾ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಿರೋಕೀ ಮೂಲದ ಅಮೇರಿಕಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾ ತವರಿನ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾ ಟೇಕ್‌ವುಂಡೋ ಉದ್ಯೋಗನಿರತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ‌ ದೂರದರ್ಶನ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ಗ‌ಳು.]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಹಾನರರಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮೆರೈನ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಷ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಶ-ಅಮೇರಿಕನ್ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಒಕ್ಲಾಹೋಮಾದ ಜಾಫರ್ಸನ್ ಕೌಂಟಿಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಟಾರ್ಜಾನಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಕದನ ಕಲೆಗಳ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೬ ನಿಧನ]] 7scoqawc2opvstrlapnfrxia75iwlwq 0 23802 1378443 1376487 2026-08-06T02:02:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378443 wikitext text/x-wiki {{For|tablet devices which bear similarities to tablet PCs but do not adhere to the definition of [[personal computer]]|Tablet computer}} {{image}} [[ಚಿತ್ರ:HP Tablet PC running Windows XP (Tablet PC edition) (2006).jpg|right|thumb|225px|ತಿರುಗುವ/ತೆಗೆಯಬಲ್ಲ ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ HP ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC]] '''ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC''' ಒಂದು [[ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್]] [[PC]] ಆಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಸ್ಟೈಲಸ್]] ಮತ್ತು ಅಥವಾ ಒಂದು ಟಚ್‍ಸ್ಕ್ರೀನ್. ಈ ವಿನ್ಯಾಸಿತ [[ಅಂಶವು]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊಬೈಲ್ PCಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳನ್ನು ನೋಟ್ ಬುಕ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯಸಾಧುವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥೂಲವಾದ ಅಥವಾ ಅವಶ್ಯಕ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸದಿದ್ದಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=April 2010}} 2001ರಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಈ '''ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC''' ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಮತ್ತು “ವಿಂಡೋಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಪಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಎಡಿಷನ್” ಇದರ ಪರವಾನಗಿ ಪ್ರತಿಯಡಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಥವಾ ಅದರ ಮೂಲಕ ಅನ್ವೇಷಣಾಕಾರಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಹಾರ್ಡ್‍ವೇರ್ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪೆನ್ ಎನೇಬಲ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ಎಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Microsoft 2005">{{Citation | last=Microsoft | title= Windows XP Tablet PC Edition 2005 Hardware Requirements | date=2005 | publisher=www.microsoft.com | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio10.html#Microsoft06i | accessdate = 2009-03-14 }}</ref> ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮಾಲೀಕನು ಯಾವುದೇ ಯೋಗ್ಯ(ಕಾಂಪ್ಯಾಟಿಬಲ್) ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳು ಅಥವಾ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಧನಗಳಾದ [[ಈ ಬುಕ್ ರೀಡರ್ಸ್]] ಅಥವಾ [[PDA]]ಗಳು ಈ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು/ಬೇರೆ ವರ್ಗದವುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಟೈಲಸ್‍ನ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಮೂಲ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಲೈಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್‍ನ ಅಗತ್ಯತೆಯಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಆ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‍ನ್ನು “ಹೋವರ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[UMPC]] ಯನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಮೂಲ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. == ಪ್ರಕಾರಗಳು == {{Unreferenced section|date=July 2008}} === ಬುಕ್‍ಲೆಟ್‍ಗಳು === ಬುಕ್‍ಲೆಟ್ PCಗಳು ಜೊತೆಯಾದ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಪುಸ್ತಕಗಳಂತೆ ಮಡಚಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಠ ಬುಕ್‍ಲೆಟ್ PCಗಳನ್ನು [[ಮಲ್ಟಿ ಟಚ್]] ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಪೆನ್ ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಡೇ ಪ್ಲ್ಯಾನರ್‍ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ, ಹಾಗೂ ಇಂಟರ್‍ನೆಟ್ ಸರ್ಫಿಂಗ್ ಸಾಧನಗಳು, ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಪ್ಲ್ಯಾನರ್‍ಗಳು, ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಪ್ಲ್ಯಾನರ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು, ನೇರ ಟಿವಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಈ-ರೀಡಿಂಗ್‍ಗಾಗಿ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಸ್ಲೇಟ್‌ಗಳು === ಸ್ಲೇಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳು [[ರೈಟಿಂಗ್ ಸ್ಲೇಟ್‍ಗಳಂತೆ]] ಹೋಲುವ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ({{convert|8.4|-|14.1|in|cm|abbr=off|disp=s}}) [[LCD]] ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆಯಲ್ಲದೇ, ಆರೋಗ್ಯಸೇವೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ವರ್ಕ್‍ಗಳಂತಹ [[ನೇರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಇದು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಫೀಲ್ಡ್ ವರ್ಕ್‍ಗಳಿಗಾಗಿನ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಿರ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳಿರುವ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಳ ಅಗತ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೇ, ಅವುಗಳು ಉಷ್ಣ ನಿರೋಧಕತೆ, ಆರ್ದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಡ್ರಾಪ್/ವೈಬ್ರೇಷನ್ ‍ಹಾನಿಯಂತಹ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವು ಈ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟುಮಾಡುವಂತಹ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಚೀಚೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. === ಪರಿವರ್ತಕಗಳು === ಪರಿವರ್ತಕ ನೋಟ್‍ಬುಕ್‍ಗಳು ಜೋಡಿತ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ನೊಂದಿಗಿರುವ ಬೇಸ್ ಬಾಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟಾಪ್‍ಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಸ್ಲೇಟ್‍ಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್(ಪರಿವರ್ತಕಗಳ) ಬೇಸ್‍ಗಳು ಸ್ವಿವೆಲ್ ಹಿಂಜ್ ಅಥವಾ ರೊಟೇಟಿಂಗ್ ಹಿಂಜ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಿಂಗಲ್ ಜಾಯಿಂಟ್‍‍ನಲ್ಲಿ ಡಿಸ್‍ಪ್ಲೇಗೆ ಜೋಡಿಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಜಾಯಿಂಟ್, ಸ್ಕ್ರೀನ್ 180° ಯ ಮೂಲಕ ತಿರುಗಲು ಸಹಕರಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಫ್ಲ್ಯಾಟ್ ರೈಟಿಂಗ್ ಸರ್ಫೇಸ್ ‍ನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ನ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಮಡಚಿ ಹಿಡಿಯತ್ತದೆ. ಆದ್ದಾಗ್ಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು, ನೋಟ್‍ಬುಕ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಭೌತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಉತ್ಪಾದಕರು ಈ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಪ್ಯಾನಾಸೋನಿಕ್ ಟಫ್‍ಬುಕ್]] 19 ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ನೋಟ್ ಬುಕ್ ಎಂದು ಪ್ರಚಾರ ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಸರ್ ನ ಒಂದು ಮಾದರಿ (ಟ್ರಾವೆಲ್ ಮೇಟ್ C210)ಯು ಸ್ಲೈಡಿಂಗ್ ಡಿಸೈನ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಸ್ಲೇಟ್ ಲೈಕ್ ಪೊಸಿಷನ್‍ನಿಂದ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸ್ಲೈಡ್ಸ್ ಅಪ್ ಆಗುವುದಲ್ಲದೇ, ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್ ಮೋಡ್‍ನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಲಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪರಿವರ್ತಕಗಳು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‍ಗಳಾಗಿವೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ, ಅವುಗಳು ಟಚ್‍ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ನ್ನು ಇನ್‍ಪುಟ್‍ನ ಒಂದು ಮೂಲ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸದಿರುವಂತಹ ಈಗಲೂ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ನೋಟ್‍ಬುಕ್‍ಗಳ ಪಾಯಿಂಟಿಂಗ್ ಸಾಧನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. === ಹೈಬ್ರಿಡ್ಸ್ === [[HP/ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ TC 1000]] ಮತ್ತು [[TC1100]] ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಂದ ಹೈಬ್ರಿಡ್ಸ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸ್ಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್‍ಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣ‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್‍ಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಡಿಟ್ಯಾಚೇಬಲ್ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ, ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್‍ಗಳ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಡಿಟ್ಯಾಚೇಬಲ್ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳೊಂದಿಗಿರುವ ಹೈಬ್ರಿಡ್ಸ್‍ಗಳು ಸ್ಲೇಟ್ ಮಾಡೆಲ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಪರಿಶುದ್ಧ ಸ್ಲೇಟ್ ಮಾಡೆಲ್‍ಗಳಿಗಾಗಿನ ಡಿಟ್ಯಾಚೇಬಲ್ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳು, ಪರಿವರ್ತಕಗಳಂತೆ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‍ಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಉಳಿಯಲು ಆವರ್ತಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. == ಸಿಸ್ಟಂ ಸಾಫ್ಟವೇರ್‍ == === ಆಪಲ್ === ಆಕ್ಸಿಯಾಟ್ರಾನ್ 2007 <ref name="modbookRelease">[http://www.tabletpcreview.com/default.asp?newsID=695 ]</ref> ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‍ವರ್ಲ್ಡ್ ನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡನಂತರ, [[ಮಾಡ್‍ಬುಕ್]] [[Mac OS X]]-ಆಧಾರಿತ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎನ್ನುವ ಆಪಲ್‍ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಬುಕ್‍]] ನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದನು. ಮಾಡ್‍ಬುಕ್ ಕೈಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಭಂಗಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಆåಪಲ್‍ನ [[ಇಂಕ್‍ವೆಲ್‍ನ್ನು]] ಬಳಸುವುದಲ್ಲದೇ, [[ವ್ಯಾಕೋಮ್‍ನಿಂದ]] ಡಿಜಿಟೈಸೇಷನ್ ಹಾರ್ಡ್‍ವೇರ್‍ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಟಾಕ್ ಟು ಡಿಜಿಟೈಜರ್ ನಿಂದ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ‍ಎಕ್ಸ್‍ ಪಡೆಯಲು, ಮಾಡ್‍ಬುಕ್‍ನಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಥರ್ಡ್ ಪಾರ್ಟಿ ಡ್ರೈವರ್‍ನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ; ವ್ಯಾಕೊಮ್ ಈ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಡ್ರೈವರ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. === ಲಿನಕ್ಸ್ === ಫ್ರಂಟ್‍ಪಾತ್‍ನಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಿನಕ್ಸ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಯೇ [[ಪ್ರೋ ಗೇರ್]]. ಪ್ರೋಗೇರ್‍ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‍ಮೆಟಾ ಚಿಪ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ರೆಸಿಸ್ಟಿವ್ ಡಿಜಿಟೈಝರ್‍ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರೋಗೇರ್‍ ಸ್ಲ್ಯಾಕ್‍ವೇರ್ ಲಿನಕ್ಸ್‍ನ ವರ್ಷನ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು, ಆದರೆ ತದನಂತರ ಅದನ್ನು ವಿಂಡೋಸ್ 98 ನೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶಿತ [[IBM PC ಕಾಂಪ್ಯಾಟಿಬಲ್]] ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ, ಅವುಗಳು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂಗಳನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸಾಧನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಫ್ರಂಟ್ ಪಾತ್ ಈ ಸಾಧನದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಟಚ್‍ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸಬ್‍-ನೋಟ್‍ಬುಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳು ಸಣ್ಣ ಕಸ್ಟಮೈಸೇಷ‍ನ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಲಿನಕ್ಸ್‍ನ ಅನೇಕ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. [[ಎಕ್ಸ್.ಆರ್ಗ್]] ಈಗ ವ್ಯಾಕೊಮ್ ಡ್ರೈವರ್‍ಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ರೊಟೇಷನ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಇನ್‍ಪುಟ್‍ಗಳಿಗೆ ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ, [[Qt]] ಆಧಾರಿತ [[ಕ್ಯುಟೋಪಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[GTK +]] ಆಧಾರಿತ [[ಇಂಟರ್‍ನೆಟ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ OS]] ಅವೆರಡರಿಂದಲೂ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳಿಗೂ ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾದ ಮೂಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಖಾತರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಲಿನಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ನೋಟ್ ಟೇಕಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟವೇರ್‍ [[ಕ್ಸರ್ನಲ್]] (PDF ಫೈಲ್ ಆನಟೇಷನ್‌ಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವ), ಗೌರ್ನಲ್ (ಗ್ನೋಮ್ ಆಧಾರಿತವಾದ ಒಂದು ನೋಟ್ ಟೇಕಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್) ಮತ್ತು ಜಾವಾ ಆಧಾರಿತ [[ಜರ್ನಾಲ್]] (ಬಿಲ್ಟ್ ಇನ್ ಫಂಕ್ಷನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಸಹಕರಿಸುವ) ಗಳಂತಹ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಸಾಫ್ಟವೇರ್‍ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಿಂತ ಮೊದಲು, ಅನೇಕ ಬಳಕೆದಾರರು ಆನ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಡ್ಯಾಷರ್]] ನಂತಹ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಸೆಲ್ ರೈಟರ್, ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಯ, ಏಕೈಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು,ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರು ಗ್ರಿಡ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿನಕ್ಸ್ ಆಧಾರಿತ ಅನೇಕ ಒ ಎಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‍ಗಳು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿವೆ. ಮಾಯೆಮೋ, ಡೇಬಿಯನ್ ಲಿನಕ್ಸ್ ಆಧಾರಿತ ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಯೂಸರ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‍ಮೆಂಟ್ ಇದನ್ನು ನೋಕಿಯಾ ಇಂಟರ್‍ನೆಟ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಸಾಧನಗಳಿಗಾಗಿ(N770, N800, N810 & N900) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಈಗ 5ನೇ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿದೆಯಲ್ಲದೇ, ವಿಸ್ತೃತ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಯೂಸರ್ ಸಪೋರ್ಟೆಡ್ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ಉಬುಂಟು ನೆಟ್‍ಬುಕ್ ರಿಮಿಕ್ಸ್ ಎಡಿಷನ್‍ನಂತೆ, ಇಂಟೆಲ್ ಸ್ಪಾನ್ಸರ್ಡ್ ಮೋಬ್ಲಿನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್, ಇವೆರಡೂ ಕೂಡ ಟಚ್‍ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‍ಫೇಸ್‍ಗಳಿಗೆ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳೂ ಕೂಡ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್‍ಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅವುಗಳು ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಲ್ಲದೇ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಡಿಸೈನ್‍ಗಳಿಗೆ ಅನುರೂಪವಾದ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಿಯೋಸ್ಕ್ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಡಿಜಿಟೈಝರ್/ಟಚ್ ಡಿವೈಸ್ ರನ್ನಿಂಗ್ ಓಪನ್SUSE ಲಿನಕ್ಸ್. ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಿನಕ್ಸ್ ಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಲು ಇದು ಮೊದಲ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು. === ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ === ವಿಂಡೋಸ್ 7 ಟಚ್ ಕೆಪಾಬಿಲಿಟಿಯು [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಸರ್ಫೇಸ್]] ತಂತ್ರಜಾÕನಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದೊಂದು ಸೂಚಕ ಮತ್ತು ಟಚ್ ಸೆಂಟ್ರಿಕ್ UI ಎನ್‍ಹ್ಯಾನ್ಸ್ಮೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದು ಈಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟಚ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ವಿಂಡೋಸ್ XP ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಎಡಿಷನ್]].<ref>{{Citation | last = | first = | coauthors = | title =MSDN: Windows XP Tablet PC Edition: Tablet PC: An Overview | work = | pages = | language = | publisher =Microsoft | date =2004-08-24 | url = http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio05.html#Microsoft04a | accessdate = 2008-09-04}}</ref><ref>{{Citation | last = | first = | coauthors = | title = Windows XP Tablet PC Edition: Tablet PC: An Overview | work = | pages = | language = | publisher = Microsoft | date = 2002-06-01 | url = http://www.itxcgc.com/images/Brochures/Microsoft/TabletPCOverview.pdf | accessdate = 2008-09-04 | archive-date = 2008-07-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080719105920/http://www.itxcgc.com/images/Brochures/Microsoft/TabletPCOverview.pdf | url-status = dead }}</ref> ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ತಂತ್ರಜಾÕನದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಈ ವಿಂಡೋಸ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಎಡಿಷನ್ ಇದು ವಿಂಡೋಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಪಿ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‍ನ ಸೂಪರ್‍ಸೆಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಆಲ್ಟರ್ನೇಟ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ([[ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಇನ್‍ಪುಟ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್]]) ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಹಾರ್ಡ್‍ವೇರ್‍ಗಳಿಗೆ ಸಪೋರ್ಟ್‍ ಮಾಡಲು ಬೇಸಿಕ್ ಡ್ರೈವರ್‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಟ್ಯಾಬ್ಲೇಟ್ ಫಂಕ್ಷನಾಲಿಟಿಯ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಎಡಿಷನ್‍ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಡಿಜಿಟೈಝರ್ ಅಥವಾ ಟಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಡಿವೈಸ್, ಮತ್ತು ಹಾರ್ಡ್‍ವೇರ್‍ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಬಟನ್‍ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ, [[ಕಂಟ್ರೋಲ್- ಆಲ್ಟ್- ಡಿಲೇಟ್]] ಶಾರ್ಟ್ ಕಟ್ ಬಟನ್, ಸ್ಕ್ರೋಲಿಂಗ್ ಬಟನ್‍ಗಳು, ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಒಂದು ಯೂಸರ್ ಕನ್‍ಫಿಗರೇಬಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಬಟನ್‍ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಹೈಸ್ಕೂಲ್‍ಗಳು ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ವಿಂಡೋಸ್ XP ಗಾಗಿನ ಸರ್ವೀಸ್ ಪ್ಯಾಕ್ 2, ಇದು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಎಡಿಷನ್ 2005 ಮತ್ತು ಫ್ರೀ ಅಪ್‍ಗ್ರೇಡ್‍ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವರ್ಷನ್ ಸುಧಾರಿತ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದಿತಲ್ಲದೇ, ಮತ್ತು ಇನ್‍ಪುಟ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್‍ನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಇನ್‍ಪುಟ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ ಇದನ್ನು ಇತರ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‍ಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಪೀಚ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು(ಇನ್‍ಪುಟ್ ಮತ್ತು ಕರೆಕ್ಷನ್) ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಂಡೋಸ್ ವಿಸ್ತಾದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಫಂಕ್ಷನಾಲಿಟಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಎಡಿಷನ್‍ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೋಮ್ ಬೇಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಟರ್ ಎಡಿಷನ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊರತಾಗಿ, ಈ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಸಪೋರ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್ ವಿಸ್ತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಎಡಿಷನ್‍ಗಳಿಗಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ, ಇನ್‍ಪುಟ್ ಡಿವೈಸ್ ಡಿಜಿಟರ್, ಟಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್, ಅಥವಾ ರೆಗ್ಯೂಲರ್ ಮೌಸ್ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಇದು ಯಾವುದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ರನ್ನಿಂಗ್ ವಿಸ್ತಾಗಳಿಗೆ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆ, ಇಂಕ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್,<ref>[http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms701180(VS.85).aspx MSDN] Ink collection</ref> ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಇನ್‍ಪುಟ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಸ್ತಾವು, ಮಲ್ಟಿ ಟಚ್ ಫಂಕ್ಷನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಚನೆಗಳು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಸರ್ಫೆಸ್]] ವರ್ಶನ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ತಾಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ) ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿ ಟಚ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‍ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಈಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಕೂಡ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಕಲಿಕಾ ಸಾಧನದಂತೆ, ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ರೆಕಗ್ನಿ‍ಷನ್ ಪರ್ಸನಲೈಸೇಷನ್ ಸಾಧನದ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ, ವಿಂಡೋಸ್ ವಿಸ್ತಾವು, ಸುಧಾರಿತ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಫಂಕ್ಷನಾಲಿಟಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಸ್ಟಾರ್ಟರ್ ಎಡಿಷನ್‍ನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಫಂಕ್ಷನಾಲಿಟಿಯು ವಿಂಡೋಸ್ 7 ಎಲ್ಲಾ ಎಡಿಷನ್‍‍ಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರಿಟನ್ ಮ್ಯಾಥ್ ಎಕ್ಸ್‍ಪ್ರೆಷನ್ಸ್ ಫಾರ್ಮುಲಾಗಳನ್ನು ಮಾನ್ಯಮಾಡುವಂತಹ ಹೊಸ ಮ್ಯಾಥ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಪ್ಯಾನಲ್‍ನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಂಡೋಸ್ 7, ಅತೀ ಬೇಗನೆ, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟ, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಬರವಣಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ, ಈ ಪೆನ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್‍ನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಬ್ದಭಂಡಾರ‍ದೊಂದಿಗೆ (ಮೆಡಿಕಲ್ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಬ್ದಗಳು) ಪರ್ಸನಲೈಸ್ಡ್ ಕಸ್ಟಮ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ‍ಗಳು ಸಹಕರಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ನೋಟ್ ಟೇಕಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಲು, ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಪ್ರಿಡಿಕ್ಷನ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವಂತೆ ಕೂಡ ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೌಸ್‍ನಂತೆಯೇ, ನಿಮ್ಮ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಟಚ್ ಗೆಸ್ಚರ್‍ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸುಧಾರಿತ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಬಲಗೊಳಿಸಲು, ಮಲ್ಟಿ ಟಚ್ ತಂತ್ರಜಾÕನ ಕೆಲವೊಂದು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.microsoft.com/windows/windows-7/features/tablet-pc.aspx</ref> ಇಂತಹ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಗತಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಒಎಸ್‍ನ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಫಂಕ್ಷನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉದ್ಭವಾಗುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಟಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಡ್ರೈವರ್ಸ್‍ಗಳು ಟಚ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಡಿವೈಸ್‍ಗಳ ಬದಲಾಗಿ, ಪಿಎಸ್/2 ಮೌಸ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಫಂಕ್ಷನ್‍ಗಳು ಫಂಕ್ಷನಾಲಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು. == ವಿಂಡೋಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ == ಫ್ಲ್ಯಾಟ್‍ಫಾರ್ಮ‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಫಂಕ್ಷನ್‍ಗಳಿಗಾಗಿನ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಕ್ಯಾಟರ್‍ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಇಂಟರ್‍ಫೇಸ್‍ನಲ್ಲಿ,ಪೆನ್- ಫ್ರೆಂಡ್ಲಿ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‍ಫೇಸ್ ಮತ್ತು /ಅಥವಾ ನೇರವಾಗಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ ರೈಟ್ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುವಂತೆ, ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳ ಅನೇಕ ನಮೂನೆಗಳು ಸಂಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ;ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್ ಪ್ಯಾಕ್ * ಇಂಕ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್: ಆಕ್ಟಿವ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಇದು ಬಳಕೆದಾರನು ಬ್ಯಾಕ್‍ಗ್ರೌಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‍ನಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಬರೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. * ಸ್ನಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಟೂಲ್: ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಇದು ಸ್ಕ್ರೀ‍ನ್‍ನ ಭಾಗ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಪೆನ್‍ಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ, ಫೈಲ್‍ನಂತೆ ಸೇವ್ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಈಮೇಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. * ಇಂಕ್ ಆರ್ಟ್: ಪೈಂಟಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ನನ್ನು ಮೂಲತಃ ಆಂಬಿಯೆಂಟ್ ಡಿಸೈನ್‍ನಿಂದ ಆರ್ಟ್‍ರೇಜ್ ಎಂದು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ, ಅದು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‍ಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. * ಇಂಕ್ ಕ್ರಾಸ್‍ವರ್ಡ್: ಪೇಪರ್ ಕ್ರಾಸ್‍ವರ್ಲ್ಡ್ ಪಝಲ್‍ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಕ್ರಾಸ್‍ವರ್ಡ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ನನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. * ಮೀಡಿಯಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್: ಒಂದೇ ನೆಟ್‍ವರ್ಕ್‍ನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳಿಂದ ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ಚಿತ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಡೌನ್‍ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಿಂಕ್ರೋನೈಸೇಷನ್ ಯುಟಿಲಿಟಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ;ಎಜುಕೇಷನ್ ಪ್ಯಾಕ್ * [http://www.microsoft.com/windowsxp/downloads/tabletpc/educationpack/overview3.mspx ಇಂಕ್ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್]: [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ಕಾರ್ಡ್]] ಅಪ್ರೋಚ್‍ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮೆಮೊರೈಸೇಷನ್‍ಗೆ ಸಹಕರಿಸಲು, ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅವರದೇ ಆದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‍ಕಾರ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ ರೈಟ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಲೈಡ್ ಶೋನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ, ಈ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲಾಗಿದೆ. * [http://www.microsoft.com/windowsxp/downloads/tabletpc/educationpack/overview4.mspx ಇಕ್ವೇಷನ್ ರೈಟರ್]: ಇದೊಂದು ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರಿಟನ್ ಗಣಿತ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಪೇಸ್ಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಧಾರಿತ ಇಮೇಜ್‍ಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ವಿಶೇಷ ಮಾನ್ಯತಾ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. * [http://www.microsoft.com/windowsxp/downloads/tabletpc/educationpack/overview2.mspx ಗೋ ಬೈಂಡರ್ ಲೈಟ್]: ಆåಜಿಲೆಕ್ಸ್ ಲ್ಯಾಬ್‍ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ನೋಟ್ ಟೇಕಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಆಗಿದೆ. * [http://www.microsoft.com/windowsxp/downloads/tabletpc/educationpack/overview6.mspx ಹೆಕ್ಸಿಕ್ ಡಿಲಕ್ಸ್]: ವಿಶೇಷ ಸೂಚಕವಿರುವ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಯೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಆಟವಾಗಿದ್ದು, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‍ನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ. == ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೋಟ್‍ಬುಕ್‍ಗಳು == ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಮತ್ತು ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರನ ಅರಿಕೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಫ್ಲ್ಯಾಟ್‍ಫಾರ್ಮ್ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: ==== ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ==== * ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಕೊಂಡು, ನಿಂತುಕೊಂಡು ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮೌಸ್ ಮತ್ತು ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. * ಕಡಿಮೆ ತೂಕ, ಲೋವರ್ ಪವರ್ ಮಾಡೆಲ್‍ಗಳು [[ಅಮೆಝಾನ್ ಕಿಂಡಲ್‌]]ನಂತೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ರೀಡಿಂಗ್ ಡಿವೈಸ್‍ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. * ಇಮೇಜ್ ಮ್ಯಾನಿಪ್ಯುಲೇಷನ್, ಅಥವಾ ಮೌಸ್ ಆಧಾರಿತ ಆಟಗಳಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೀತಿಯ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ ಮತ್ತು ಮೌಸ್ ಅಥವಾ ಟಚ್ ಪ್ಯಾಡ್ ಬಳಕೆಗಿಂತ, ಟಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * ಡಯಾಗ್ರಾಮ್‍ಗಳನ್ನು, ಗಣಿತ ಸಂಕೇತಗಳು, ಮತ್ತು ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭ ಅಥವಾ ಅತೀ ಬೇಗನೆ ದಾಖಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. * ರಿಯಾಯಿತಿ, ಸೂಕ್ತ ಸಾಫ್ಟ್‍ವೇರ್‍ಗಳು, ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಇನ್‍ಪುಟ್, ವಿಭಿನ್ನ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಲೋಕಲೈಸೇಷನ್‍ಗಳಿಗಿಂತ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. * ಕೆಲವೊಂದು ಬಳಕೆದಾರರು, ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ನಲ್ಲಿನ ಪಾಯಿಂಟರ್‍ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳದಿರುವ ಮೌಸ್ ಅಥವಾ ಟಚ್‍ಪ್ಯಾಡ್ ‍ನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಟೈಲಸ್‍ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==== ಅನಾನುಕೂಲಗಳು ==== * ದುಬಾರಿ ವೆಚ್ಚ- ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾನ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಈ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://news.com.com/Convertibles+The+new+laptop+bling/2100-1044_3-5900655.html |title=Convertibles: The new laptop bling? - CNET News.com |access-date=2012-07-15 |archive-date=2012-07-15 |archive-url=https://archive.is/20120715080342/http://news.com.com/Convertibles+The+new+laptop+bling/2100-1044_3-5900655.html |url-status=live }}</ref> * ಇನ್‍ಪುಟ್ ಸ್ಪೀಡ್- ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ಹ್ಯಾಂಡ್ ರೈಟಿಂಗ್ ಟೈಪಿಂಗ್‌ಗಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿದೆ, ಟೈಪಿಂಗ್ [[WPM]]ಗೆ 50-150 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾದರೆ; [[Slideit]], [[Swype]] ಮತ್ತು ಇತರ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು ಇನ್‍ಪುಟ್‍ ನ ಪೂರಕ, ಸ್ಪೀಡರ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. * ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಮತ್ತು ಹಿಂಜ್ ಡ್ಯಾಮೇಜ್ ರಿಸ್ಕ್- ಒಂದೇ ಫ್ರೇಮ್‍ನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಕೂಡ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟ್ಯಾಪ್‍ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಅವುಗಳ ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ಗಳು ಕೂಡ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಡಿವೈಸ್‍ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯಲ್ಲದೇ, ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮಿಸ್‍ಯೂಸ್‍ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಡ್ಯಾಮೇಜ್‍ನ ಅಪಾಯಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಹಿಂಜ್ ನಾರ್ಮಲ್ ಲ್ಯಾಪ್ ‍ಟಾಪ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ಗಳಂತಲ್ಲದೇ, ಇದು ಎರಡು ಆåಕ್ಸಿಸ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ಅನೇಕ ಮೆಕಾನಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ (ಡಿಜಿಟೈಝರ್ ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೋ ಕೇಬಲ್ಸ್, ಎಂಬೆಡೆಡ್ ವಿಫಿ ಆå‍ಂಟೆನ್ನಾಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ) ವೈಫಲ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=April 2010}} * ಎರ್ಗಾನಾಮಿಕ್ಸ್ – ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸ್ಲೇಟ್ ಮೋಡಾಗಿ ಮಡಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯು ರಿಸ್ಟ್ ರೆಸ್ಟ್‍ಗೆ(ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ) ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಬಳಕೆದಾರನು ಬರೆಯುವಾಗ ಅವರ ತೋಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಚೀಚೆ ಚಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} * ನಿಧಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ- ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳು ಅವುಗಳ ದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟಾಪ್‍ಗಳಿಗಿಂತ ನಿಧಾನ ಗತಿಯ ಗಣಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾರ್ಡ್‍ಗಳ ಬದಲಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿತ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಪ್ರಾಸೆಸ್ಸರ್‍ಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಜನವರಿ 2010, ರಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಅಂದರೆ ಅದು [[ಎಚ್ ಪಿ ಟಚ್‍ಸ್ಮಾರ್ಟ್]] tm2, ಅದು [[ATI]] ಮೊಬಿಲಿಟಿ ರೇಡಿಯಾನ್ HD4550 ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ, ಅದರ ಕೋರ್ 2 ಡ್ಯೂ ಪ್ರಾಸೆಸ್ಸರ್ 1.8&nbsp;GHz. ರಷ್ಟು ಗರಿಷ್ಠ ಕ್ಲಾಕ್ ಸ್ಪೀಡ್‍ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [http://store.shopfujitsu.com/fpc/Ecommerce/PrdBridge.jsp?pclass=T5 Fujitsu LifeBook T5010]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಎಂಬ ಈ ಆಪ್ಷನ್‍ಗಳು CPUಗಳಿಗೆ 2.8&nbsp;GHz, ರವರಷ್ಟು ಸ್ಪೀಡ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಕೇವಲ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ‍ಗಳಿಗೆ{{Citation needed|date=April 2010}} ಸಪೋರ್ಟ್ ಆಗುತ್ತವೆ. == ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == ರೆಗ್ಯುಲರ್ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟಾಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಳು ಕೂಡ ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ: * ಕೆಪಾಸಿಟಿವ್ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಇನ್‍ಪುಟ್‍ನ್ನು. ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಸಿಸ್ಟಂ‍ಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಒತ್ತಡವಿಲ್ಲದೇ, ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ನಲ್ಲಿನ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಲ್ಲುದು.<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://news.thomasnet.com/fullstory/811421 |title=Tablet PC offers capacitive touch sensing capability., Dell, Inc |access-date=2010-06-28 |archive-date=2010-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211151556/http://news.thomasnet.com/fullstory/811421 |url-status=dead }}</ref> * ಪಾಮ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್, ಇದು ಅನುದ್ದೇಶಕರ ಪಾಮ್ಸ್‍ಗಳು ಅಥವಾ ಪೆನ್ಸ್ ಇನ್‍ಪುಟ್‍ಗಳಿಗೆಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಇತರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated1"/> * [[ಮಲ್ಟಿ ಟಚ್]] ಕೆಪಾಬಿಲಿಟಿ‍ಗಳು, ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಏಕಕಾಲಿಕ ಫಿಂಗರ್‍ಟಚ್‍ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಆನ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅಂಶಗಳ<ref>{{Cite web |url=http://jkontherun.blogs.com/jkontherun/2007/12/so-what-is-mult.html |title=jkOnTheRun:So what is multi-touch? |access-date=2010-06-28 |archive-date=2011-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321093941/http://jkontherun.blogs.com/jkontherun/2007/12/so-what-is-mult.html |url-status=dead }}</ref> ವಿಸ್ತರಿತ ಕೈಚಳಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. == ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಡೆಲ್‌ಗಳು == {{Refimprove|section|date=December 2006}} {{See|Comparison of tablet PCs}} ಪ್ರಮುಖ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ತಯಾರಕರೆಂದರೆ [[ಏಸರ್]], [[AIS]], [[ಆಪಲ್ Inc.]], [[Asus]], [[ಬೊಸಾನ್ವಾ]], [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋವಯ]], [[ಫುಜಿಸ್ತು]], [[ಗೇಟ್‌ವೇ, Inc.]],[http://www.gnetcanada.com G-NET]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[ಹೆವ್ಲೆಟ್-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್]], [[IBM]], [[ಲೆನೊವೊ ಗ್ರೂಪ್]], [[LG ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]], [http://www.ruggedtabletpc.com ಮೊಬೈಲ್‌ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್], [[ಮೋಶನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]], [[NEC]], [[ಪ್ಯಾನಾಸಾನಿಕ್]], [http://www.quaduro.com ಕ್ವಾಡುರೊ-ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್], [[ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ಕಿಯೋಸ್ಕ್]] ಮತ್ತು [[ತೊಷಿಬಾ]]. ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: ==== ಹಲಗೆ ==== * [http://www.aispro.com/TabletPC/ruggedTabletPC.asp AIS Rugged Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100802034421/http://www.aispro.com/TabletPC/ruggedTabletPC.asp |date=2010-08-02 }} * ಆರ್ಕೋಸ್ 9 * [[ಆಪಲ್ iPad]] * [[Axiotron Modbook]] * COWON Q5W * [http://www.scribblertabletpc.com Electrovaya Scribbler SC4100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007085612/http://scribblertabletpc.com/ |date=2016-10-07 }} * ಫುಜಿತ್ಸು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟಿಕ್ ST5010 * ಫುಜಿತ್ಸು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟಿಕ್ ST5111 * ಫುಜಿತ್ಸು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟಿಕ್ ST5112 * ಫುಜಿತ್ಸು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟಿಕ್ ST6012 * ಫುಜಿತ್ಸು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟಿಕ್ ST1010 * [http://www.gnetcanada.com/rugged-industrial-computers-gnet_rugtab104.asp G-NET Rugged Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225060038/http://www.gnetcanada.com/rugged-industrial-computers-gnet_rugtab104.asp |date=2008-12-25 }} * JLT8404 Field Tablet PC * [http://www.ruggedtabletpc.com/rugged-tablet-pc/xtablet-t7000-rugged-tablet-pc.php MobileDemand xTablet T7000 Rugged Tablet PC]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ruggedtabletpc.com/rugged-tablet-pc/xtablet-t8700-rugged-tablet-pc.php MobileDemand xTablet T8700 Rugged Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117062206/http://www.ruggedtabletpc.com/rugged-tablet-pc/xtablet-t8700-rugged-tablet-pc.php |date=2010-01-17 }} * Motion M1200, M1300, M1400, LE-Series, LS800, LE 1700 * [http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_J34.asp Motion J3400 Semi-Rugged Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819162025/http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_J34.asp |date=2010-08-19 }} * [http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_c5.asp Motion C5 Mobile Clinical Assistant Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526104532/http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_c5.asp |date=2010-05-26 }} * [http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_f5.asp Motion F5 Rugged Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527193939/http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_f5.asp |date=2010-05-27 }} * [http://www.paceblade.com/site/DesktopDefault.aspx?tabindex=2&amp;tabid=3&amp;cat=20&amp;grp=2010 PaceBlade SlimBook 200 Series Tablet PCs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030201515/http://www.paceblade.com/site/DesktopDefault.aspx?tabindex=2&tabid=3&cat=20&grp=2010 |date=2009-10-30 }} * ಪ್ಯಾನಾಸಾನಿಕ್ ಟಫ್‌ಬುಕ್ 08 * [http://www.quaduro.com Quadpad Slate Style Tablet PC] * [http://www.quaduro.com Quadpad 3G HSDPA Tablet PC] * [[ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್ Q1]] (Q1 Ultra) * [http://www.tabletkiosk.com/products/sahara/i400s_pp.asp TabletKiosk Sahara Slate PC i400 series Tablet PCs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526224930/http://www.tabletkiosk.com/products/sahara/i400s_pp.asp |date=2010-05-26 }} * [http://www.tabletkiosk.com/products/sahara/a230t_overview.asp TabletKiosk Sahara NetSlate a230T Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130144329/http://tabletkiosk.com/products/sahara/a230t_overview.asp |date=2010-11-30 }} * [http://www.tabletkiosk.com/products/eo/a7330_overview.asp TabletKiosk eo a7330 Ultra-Mobile Tablet PCs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130144532/http://tabletkiosk.com/products/eo/a7330_overview.asp |date=2010-11-30 }} * [http://www.tabletkiosk.com/products/eo/a7230X_overview.asp TabletKiosk eo TufTab Rugged Ultra-Mobile Tablet PCs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130142116/http://tabletkiosk.com/products/eo/a7230X_overview.asp |date=2010-11-30 }} * ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ * Viliv S5 * Viliv X70 ==== ಕನ್ವರ್ಟಿಬಲ್ ==== * Acer TravelMate C100/C200/C210/C300/C310 * Asus R1F * Asus R1E * ASUS Eee PC T91 (8.9" Netbook) * ಅವೆರಾಟೆಕ್ C3500 ಶ್ರೇಣಿ * ಡೈಲಾಗ್ [[ಫ್ಲೈಬುಕ್]] V5 * [[ಡೆಲ್ ಲ್ಯಾಟಿಟ್ಯೂಡ್]] XT/XT2 * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ P1610, P1620, P1630 (8.9" ಅಲ್ಟ್ರಾಪೋರ್ಟಬಲ್) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T4020, T4210, T4220 (12.1" ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ವ್ಯವಹಾರಿಕ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T1010 (13.3" ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ಬಳಕೆದಾರ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T2010, T2020 (12.1" ಅಲ್ಟ್ರಾಪೋರ್ಟಬಲ್, ವ್ಯವಹಾರ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T4310 (12.1" ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ಬಳಕೆದಾರ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T4410 (12.1" ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ವ್ಯವಹಾರ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T5010 (13.3"ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ವ್ಯವಹಾರಿಕ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T900 (13.3" ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ವ್ಯವಹಾರಿಕ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ U810, U820, U2010 (5.6" ಅಲ್ಟ್ರಾಪೋರ್ಟಬಲ್) * ಗೇಟ್‌ವೇ C-140X (aka S-7235/E-295C) * ಗೇಟ್‌ವೇ C-120X (aka S-7125C/E-155C) * HP TC4200/TC4400 * HP ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ 2710p * [[HP ಎಲೈಟ್‌ಬುಕ್]] 2700 ಶ್ರೇಣಿ * HP ಪೆವಿಲಿಯನ್ tx1000 ಶ್ರೇಣಿ * HP ಪೆವಿಲಿಯನ್ tx2000 ಶ್ರೇಣಿ * HP ಪೆವಿಲಿಯ tx2500 ಶ್ರೇಣಿ * HP ಟಚ್‌ಸ್ಮಾರ್ಟ್ tx2 ಶ್ರೇಣಿ * HP ಟಚ್‌ಸ್ಮಾರ್ಟ್ tm2 ಶ್ರೇಣಿ * ಕೊಹ್ಜಿನ್‌ಶಾ SX3 (8.9" ನೆಟ್‌ಬುಕ್) * [[ಲೆನೊವೊ]] [[ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್]] X41 ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ * ಲೆನೊವೊ ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್ X60 Tablet ("X60t"ರಂತೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆ) * ಲೆನೊವೊ ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್ X61 ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ (12.1" ಮಲ್ಟಿ‌ವ್ಯೂ/ಮಲ್ಟಿಟಚ್ XGA (1024x768) TFT) * ಲೆನೊವೊ ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್ X200 ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ (12.1" [[WXGA]] (1280 x 800)) ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದದ್ದು) * LG XNote C1 * LG XNote P100(C1 Upgrade Model) * LG LT-20-47CE * MDG ಫ್ಲಿಪ್ ಟಚ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ನೆಟ್‌ಬುಕ್ (8.9" ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ನೆಟ್‌ಬುಕ್)[http://www.mdg.ca/flip MDG ಫ್ಲಿಪ್]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ಪ್ಯಾನಾಸಾನಿಕ್ ಟಫ್‌ಬುಕ್ 19 * [[ತೊಷಿಬಾ ಪೋರ್ಟೇಜ್]] 3500/3505 * ತೊಷಿಬಾ ಪೋರ್ಟೇಜ್ M200 * ತೊಷಿಬಾ ಪೋರ್ಟೇಜ್ M400/405/700/750 * ತೊಷಿಬಾ ಪೋರ್ಟೇಜ್ R400/405 * [[ತೊಷಿಬಾ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್]] R10/R15/R20/R25 * [[ತೊಷಿಬಾ ಟೆಕ್ರಾ]] M4/M7 * Viliv S7 * Viliv S10 ==== ಹೈಬ್ರಿಡ್ ==== * [[ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ TC1000]] * [[HP ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ TC1100]] * ಲೆನೊವೊ ಐಡಿಯಾಪ್ಯಾಡ್ U1 (ಬರುವ ಬೇಸಿಗೆ 2010ರಲ್ಲಿ) * ಟ್ಯಾಟಂಗ್ ಟ್ಯಾಂಗಿ * ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ ಕಾನ್ಸರ್ಟೊ == ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ == * [http://www.comfort-software.com/on-screen-keyboard.html Comfort On-Screen Keyboard] - ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಆನ್-ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕೀಬೋರ್ಡ್ * [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್ ಜರ್ನಲ್]] * [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಒನ್‌ನೋಟ್]] * [[ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಎನಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಔಟ್‌ಲುಕ್]] * [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ವೇರ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಫ್ಯೂಚರ್‌ವೇರ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕೆಚ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ * [[GO ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] * [[ಅಜಿಲಿಕ್ಸ್ ಗೊ‌ಬೈಂಡರ್]] * [[ಮೊಬಿಲಿಸ್ - ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟಿಸ್ ರೇಂಜ್]] * [[ಎವರ್‌ನೋಟ್]] * [http://research.microsoft.com/en-us/um/redmond/projects/inkseine/ InkSeine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100723164105/http://research.microsoft.com/en-us/um/redmond/projects/inkseine/ |date=2010-07-23 }}: ಪ್ರೋಟೋಟೈಪ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ GUI/ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ - ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ ರೀಸರ್ಚ್ * [http://cmap.ihmc.us/conceptmap.html IHMC CmapTools] - ಒಂದು ಫ್ರೀ [[ಕಾನ್‌ಸೆಪ್ಟ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್]] ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ * [[Xournal]] - ಒಂದು ಲೈನಕ್ಸ್ ನೋಟ್‌ಟೇಕಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ * ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಾಗಿ ಆನ್‌ಸೈಟ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಕನ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ * [http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio10.html#FreehandSystems06 MusicPad Pro]: ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ರೀಡರ್ - ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ - ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯ ಮೇಲೆ ಶೀಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ * [http://www.eonsystems.net/documentor.htm Documentor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318053058/http://eonsystems.net/documentor.htm |date=2010-03-18 }}: ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ವೃತ್ತಿನಿರತರಿಗಾಗಿ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟೇಷನ್ ಇಂಜಿನ್ * [[ಸ್ಟಾರ್‌ಡ್ರಾ]] ಕಂಟ್ರೋಲ್ - [[ರೂಮ್ ಆಟೊಮೇಷನ್]] / [[ಹೋಮ್‌ ಸಿನೆಮಾ]] ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸಿಸ್ಟಂ == ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸೈಜ್ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್ == ಹಲವು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ತಯಾರಕರು 12" ವೈಡ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ 1280x800 ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ರೆಸೊಲ್ಯೂಶನ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಳತೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಫುಜಿತ್ಸು T5010 ಅತಿದೊಡ್ಡ 13.3" ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು 1280x800 ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ರೆಸೊಲ್ಯೂಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.fujitsu.com/au/services/technology/pc/notebooks/tseries/t5010/specs.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-28 |archive-date=2010-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218214425/http://www.fujitsu.com/au/services/technology/pc/notebooks/tseries/t5010/specs.html |url-status=dead }}</ref>. ಏಸರ್ ಟ್ರ್ಯಾವೆಲ್‌ಮೇಟ್ C300 1024x768ನಲ್ಲಿ 14.1" ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಹಗುರವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದಂತಹ ಪವರ್, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ತೂಕಕ್ಕೆ 12" ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಉತ್ತಮವಾದದ್ದು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಬೇಡಿಕೆಗಳಿವೆ, ದೊಡ್ಡ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಗಳು ತೂಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳಿಗೆ ಗಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪವರ್, ಹೆಚ್ಚು ತೂಕದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯ ಇರುವಂತಹ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{Prose|date=July 2009}} ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಶೇಷ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ [[ಪೆನ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]] ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆ, ಮತ್ತು ಹಾಗೇ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ -ಆಧಾರಿತ PCಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈಗಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಚಿತರಾಗಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಈ ಮೂಲದ ಆಳ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಚ್ಚರಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೈಬರಹಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಪೇಟೆಂಟ್‌ಗೆ ಅನುಮತಿ ದೊರೆತದ್ದು 1988ರಲ್ಲಿ.<ref name="Gray">{{Citation | last =Gray | first =Elisha | coauthors = | title =Telautograph | work = | pages = | language = | publisher =United States Patent 386,815 (full image) | date =1888-07-31 | url = http://www.freepatentsonline.com/386815.pdf | accessdate = }}</ref> ಕೈಬರಹದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕೈಬರಹದ ಚಲನೆಗಳಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಸಿಸ್ಟಂ‌ನ ಮೊದಲ ಪೇಟೆಂಟ್ 1915ರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="Goldberg">{{Citation | last=Goldberg | first=H.E. | title = Controller | publisher=United States Patent 1,117,184 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/1117184.pdf | accessdate = | date=1915-12-28 }}</ref> ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ನ ಬದಲಾಗಿ ಕೈಬರಹದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಆಧುನಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ-ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದು 1956ರಲ್ಲಿ.<ref name="Dimond 232–237">{{Citation | last=Dimond | first=Tom | title=Devices for reading handwritten characters | publisher=Proceedings of Eastern Joint Computer Conference | pages=232–237 | date=1957-12-01 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | accessdate=2008-08-23 | archive-date=2012-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | url-status=dead }}</ref> ಹಲವಾರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸಿಸ್ಟಂಗಳ ಜೊತೆಗೆ, 1980ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳು ಇದ್ದವು: [[ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್]], [[ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]], ಮತ್ತು ಲೈನಸ್ ಇವುಗಳು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತವಾದವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, [[GO Corp.]] ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಾಗಿ [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ OS]] ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ ಅನ್ನು ಹೊರತಂದಿತು: ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು GO ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ಒಂದು ಪೇಟೆಂಟ್ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Mintz">{{Citation | last =Mintz | first =Jessica | coauthors = | title =Microsoft to Appeal $367M Patent Ruling | work = | pages = | language = | publisher =The Associated Press | date =2008-04-04 | url = http://www.usatoday.com/tech/products/2008-04-04-2507619152_x.htm | accessdate = 2008-09-04 }}</ref> ಕೆಳಕಂಡ ಸಮಯದ ಪಟ್ಟಿಯು ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: * 1950ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೆ ** 1888: ಕೈಬರಹವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಸ್ಟೈಲಸ್ ಡಿವೈಸ್‌ಗಾಗಿ [[ಎಲಿಷಾ ಗ್ರೇ]]ಗೆ [[U.S. ಪೇಟೆಂಟ್]] ದೊರೆಯಿತು.<ref name="Gray"/><ref>{{Citation | last =Gray | coauthors = | title =Telautograph | work = | pages = | language = | publisher =United States Patent 386,815 | date =1888-07-31 | url =http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Gray1888b | accessdate = | archive-date =2012-01-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Gray1888b | url-status =dead }}</ref> ** 1915: ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೈಬರಹ ಗುರುತಿಸುವ ಬಳಕೆದಾರನ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ U.S. ಪೇಟೆಂಟ್.<ref name="Goldberg"/><ref>{{Citation | last=Goldberg | first=H.E. | title = Controller | publisher=United States Patent 1,117,184 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#GoldbergHE15 | accessdate = | date=1915-12-28 }}</ref> ** 1942: ಕೈಬರಹ ಸೇರಿಸುವ ಟಚ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಗಾಗಿ U.S. ಪೇಟೆಂಟ್.<ref>{{Citation | last=Moodey | first=H.C. | title = Telautograph System | date =1942-12-27 | publisher=United States Patent 2,269,599 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#Moodey40 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last=Moodey | first=H.C. | title = Telautograph System | date =1942-12-27 | publisher=United States Patent 2,269,599 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/2269599.pdf | accessdate = }}</ref> ** 1945: [[ವನ್ನೆವರ್ ಬುಶ್]] ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧ [[ಅಸ್ ವಿ ಮೇ ಥಿಂಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಮೆಮೆಕ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ, ಕೈಬರಹವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಡಾಟಾ ದಾಖಲಿಸುವ ಸಾಧನ.<ref>{{Citation | last=Bush | first=Vannevar | title=As We May Think | date=1945-07-15 | publisher=The Atlantic Monthly | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#BushV45 | accessdate= | archive-date=2012-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#BushV45 | url-status=dead }}</ref> * 1950ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ** ರಿಯಲ್-ಟೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಾಮ್ ಡೈಮಂಡ್ ಕೈಬರಹ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಂತಹ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಟೈಲೇಟರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು.<ref name="Dimond 232–237"/> * 1960ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ** RAND ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದದ್ದು.<ref>{{Citation | last= | first= | title = RAND Tablet | publisher= | pages= | date=1961-09-01 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#RAND61 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last= | first= | title=50 Years of Looking Forward | publisher=RAND Corporation | pages= | date=1998-09-01 | url=http://www.rand.org/publications/randreview/issues/rr.fall.98/50.html | accessdate= | archive-date=2009-05-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090507193627/http://www.rand.org/publications/randreview/issues/rr.fall.98/50.html | url-status=dead }}</ref> RAND ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಒಂದು ಸ್ಟಯಲೇಟರ್‌ಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಪರಿಚಿತ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ನಂತರ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. * 1960ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ** [[ಝೆರಾಕ್ಸ್]] PARCನ [[ಅಲನ್ ಕೇ]] ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪೆನ್ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಬಳಸುವ, [[ಡೈನಬುಕ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ನೋಟ್‌ಬುಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ: ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಸಾಧನವು ಎಂದಿಗೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪೆನ್ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಅನ್ನು ಕೈಗೂಡಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. * 1966 ** [[ಸೈನ್ಸ್ ಫಿಕ್ಷನ್]] [[ದೂರದರ್ಶನ ದಾರಾವಾಹಿ]] [[Star Trek: The Original Series|ಸ್ಟಾರ್ ಟ್ರೆಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿವ್ ಸದಸ್ಯರು ದೊಡ್ಡ, ವೆಡ್ಜ್ ಆಕಾರದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ [[ಕ್ಲಿಪ್‌ಬೋರ್ಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅವನ್ನು ಸ್ಟೈಲಸ್ ಬಳಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. * 1968 [[ಚಿತ್ರ:2001interview.jpg|thumb|right|2001ರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವೈ‌ರ್‌ಲೆಸ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಸಾಧನ]] * ** ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೇ ಕುಬ್ರಿಕ್]] ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಸಾಧನವು ವೈರ್‌ಗಳಿಲ್ಲದೆ ವೀಡಿಯೋ ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ಅನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಹಾಗೆ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[2001: A Space Odyssey]].<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/2001_%28film%29</ref> {{image}} * 1982 ** [[ಮಸ್ಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್, ವಾಲ್ತಮ್‌]]ನ [[ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್]], ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಮೌಸ್‌ನ ಬದಲಾಗಿ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ-ಬಳಕೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಂದರು.<ref>{{Citation | last= | first= | title=Pencept Penpad (TM) 200 Product Literature | publisher=Pencept, Inc. | pages= | date=1982-08-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Pencept83 | accessdate= | archive-date=2012-01-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111152232/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Pencept83 | url-status=dead }}</ref> ** ಕೈಬರಹ ಗುರುತಿಸುವುದನ್ನು ಬಳಸುವಂತಹ ಇನ್‌ಫೊರೈಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್-ಆಫ್-ಸೇಲ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಮತ್ತು ಪೆನ್ ಅನ್ನು ಕ್ಯಾಡ್ರೆ ಸಿಸ್ಟಂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Citation | last= | first= | title=Inforite Hand Character Recognition Terminal | publisher=Cadre Systems Limited, England | pages= | date=1982-08-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Inforite82 | accessdate= | archive-date=2012-01-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111152232/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Inforite82 | url-status=dead }}</ref> * 1985 ** [[ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್]]<ref>{{Citation | last= | first= | title = Users Manual for Penpad 320 | publisher= Pencept, Inc. | pages= | date=1984-06-15 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio85.html#Pencept84d | accessdate = }}</ref> ಮತ್ತು CIC<ref>{{Citation | last= | first= | title = Handwriter (R) GrafText (TM) System Model GT-5000 | publisher= Communication Intelligence Corporation | pages= | date=1985-01-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio85.html#CIC85 | accessdate = }}</ref> ಎರಡೂ PC ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಬಳಸುವ ಗ್ರಾಹಕರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ನೀಡಿದವು ಮತ್ತು ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಮೌಸ್ ಬದಲಿಗೆ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ. ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ [[MS-DOS]] ಆಗಿದೆ. * 1989 ** ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್-ಟೈಪ್ ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಾಣಿಜ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಲಭ್ಯವಾದದ್ದು [[ಗ್ರಿಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌‌]]ನ GRiDPad<ref>{{Citation | last= | first= | title = The BYTE Awards: GRiD System's GRiDPad | publisher= BYTE Magazine, Vol 15. No 1 | pages=285 | date=1990-01-12 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#GridPad90a | accessdate = }}</ref>, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ [[MS-ಡಾಸ್]] ಆಧಾರಿತವಾದದ್ದು. ** ವ್ಯಾಂಗ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರೀಸ್ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಇದರಿಂದ MS-DOS ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ನಿಂದ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಮಾಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರನು ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯಂತಹ ಸಿಸ್ಟಂ‌ಗಳಿಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಇದು ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last= | first= | title = WANG Freestyle demo | publisher= Wang Laboratories | pages= | date= 1989 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/images.html#WangFreestyle | accessdate =2008-09-22 }}</ref> ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ [[MS-DOS]] ಆಗಿತ್ತು ** [http://solutions.us.fujitsu.com/www/content/products/Tablet-PCS/index.php Fujitsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101002093249/http://solutions.us.fujitsu.com/www/content/products/Tablet-PCS/index.php |date=2010-10-02 }} ನೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಪೊಕೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಹೊಸ ಪೊಕೆಟ್ PC ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. * 1991 ** ಮೊಮೆಂಟಾ ಪೆನ್‌ಟಾಪ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last =Lempesis | first =Bill | coauthors = | title =What's New in Laptops and Pen Computing | work = | pages = | language = | publisher =Flat Panel Display News | date =1990-05 | url = http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#Momenta90 | accessdate = }}</ref> ** [[GO ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ OS]] ಎಂಬ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು,ಕೈಬರಹ ಗೆಸ್ಚರ್ ಶೇಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಫೀಚರಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Citation | last=Agulnick | first=Todd | title = Control of a computer through a position-sensed stylus | date =1994-09-13 | publisher=United States Patent 5,347,295 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio95.html#Agulnick94 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last=Agulnick | first=Todd | title = Control of a computer through a position-sensed stylus | date =1994-09-13 | publisher=United States Patent 5,347,295 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/5347295.pdf | accessdate = }}</ref> ** NCR ಮಾಡೆಲ್ 3125 MS-DOS ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ ಹೊಂದಿರುವ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ OS]] ಅಥವಾ [[ಪೆನ್ ವಿಂಡೋಸ್]].<ref>{{Citation | title = NCR announces pen-based computer press release | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1991_June_24/ai_10957018 | accessdate = 2007-04-20 | format = {{Dead link|date=April 2009}} – ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3ANCR+announces+pen-based+computer+press+release&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search Scholar search]} | publisher = [[FindArticles]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080502135338/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1991_June_24/ai_10957018 | archivedate = 2008-05-02 | url-status = bot: unknown }}</ref> ** [[ಆಪಲ್ ನ್ಯೂಟೌನ್]] ಡೆವೆಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿತು; ಇದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[PDA]] ಆಯಿತು, ಇದರ ಮೂಲ ಯೋಜನೆ (ದೊಡ್ಡ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಕೆಚಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. * 1992 ** [[GO ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ OS]] ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಭ್ಯತೆಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು IBM ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ IBM 2125 ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು (ಮೊದಲ IBM ಮಾಡೆಲ್ ಹೆಸರು "ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್").<ref>{{Citation | title = Penpoint OS shipping press release | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1992_April_17/ai_12165379 | accessdate = 2007-04-20 | format = {{Dead link|date=April 2009}} – ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3APenpoint+OS+shipping+press+release&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search Scholar search]} | publisher = [[FindArticles]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070830050237/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1992_April_17/ai_12165379 | archivedate = 2007-08-30 | url-status = bot: unknown }}</ref> ** [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] [[ವಿಂಡೋಸ್ ಫಾರ್ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]] ಅನ್ನು [[GO ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌]]ನ [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ OS]]ಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. * 1993 ** [[ಫುಜಿತ್ಸು]] ಇಂಟೆಗ್ರೇಟೆಡ್ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ LAN ಬಳಸುವಂತಹ ಮೊದಲ ಪೆನ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಪೊಕೆಟ್ PC ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://solutions.us.fujitsu.com/www/content/products/Tablet-PCS/index.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-28 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002093249/http://solutions.us.fujitsu.com/www/content/products/Tablet-PCS/index.php |url-status=dead }}</ref> ** ಆಪಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ಯೂಟೌನ್ PDA ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದು ಆಪಲ್ ಮೆಸೇಜ್ ಪ್ಯಾಡ್ ಎಂದೂ ಕೂಡಾ ಪರಿಚಿತ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಲಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೈಬರಹ ಗುರುತಿಸುವುದು ಕೂಡಾ ಸೇರಿದೆ. ** [[IBM]] [[ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, IBMನ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯೂಕರಿಸಿದ ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉತ್ಪನ್ನ ಬಳಕೆದಾರರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು, IBM [[ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್]] 750P ಮತ್ತು 360P ರೂಪದಲ್ಲಿ <ref>[http://www.pc.ibm.com/us/thinkpad/anniversary/history.html Lenovo - The history of ThinkPad]</ref> ** [[AT&amp;T]] ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಜೊತೆಗೆ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇರಿಸಿದಂತಹ [[EO ಪರ್ಸನಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಟರ್]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. * 1999 ** ಅಕ್ಸೆಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ "QBE" ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ [[ಕಾಮ್‌ಡೆಕ್ಸ್]] ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಶೋ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Citation | title = Trends at COMDEX Event 1999 | url=http://www.guiart.fi/gobr01en.htm | accessdate = 2008-08-11}}</ref> * 2000 ** ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ ಸಾಧನವನ್ನು [http://www.paceblade.com ಪೇಸ್‌ಬ್ಲೇಡ್] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿತು<ref>[http://www.allbusiness.com/electronics/computer-equipment-personal-computers/6004956-1.html PaceBlade launches Tablet PC]</ref> ಹಾಗೂ VAR ವಿಶನ್ 2000ರಲ್ಲಿ "ಉತ್ತಮ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್" ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿತು. ** ಅಕ್ಸೆಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ "QBE ವಿವೊ" ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ [[ಕಾಮ್ಡೆಕ್ಸ್]] ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಶೋದಲ್ಲಿ ಟೈ ಆಯಿತು. * 2001 ** ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ [[ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್]] [[ಕಾಮ್ಡೆಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರೋಟೊಟೈಪ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು (ಪರವಾನಗಿ ಹೊಂದಿದ "ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಆವೃತ್ತಿಯ ವಿಂಡೋಸ್ XP" ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ ಹೊಂದಿರುವ ಪೆನ್-ಎನೇಬಲ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿವರಿಸಿತು)<ref name="Microsoft 2005"/>. * 2003 ** [http://www.PaceBlade.com ಪೇಸ್‌ಬ್ಲೇಡ್] "ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಡೆಸ್ ಜಹ್ರೆಸ್ 2002/2003" ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು[http://www.paceblade.com/site/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&amp;tabid=220&amp;Cat=30&amp;grp=3010&amp;ar=3&amp;Prod_ID=25&amp;Prod=PB_D110 ಪೇಸ್‌ಬುಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930225301/http://www.paceblade.com/site/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=220&Cat=30&grp=3010&ar=3&Prod_ID=25&Prod=PB_D110 |date=2007-09-30 }} ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಾಗಿ [[ಸೆಬಿಟ್‌]]ಗಾಗಿ PC ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ** ಫಿಂಗರ್‌ವರ್ಕ್ಸ್<ref>{{Citation |title=iGesture Game Mode Guide |last=Fingerworks, Inc. |date=2003 |publisher=www.fingerworks.com |url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio05.html#Fingerworks03 |accessdate=2009-04-30 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202101130/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio05.html#Fingerworks03 |url-status=dead }}</ref> ಟಚ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಟಚ್ ಗೆಸ್ಚರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಆಪಲ್ [[ಐಫೋನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. * 2006 ** ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂಟೆ [[ವಿಂಡೋಸ್ ವಿಸ್ತಾ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ವಿಸ್ತಾದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC [[ವಿಂಡೋಸ್ XP]] ಆವೃತ್ತಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ** ಡಿಸ್ನೀ ಚಾನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಚಿತ್ರ, ''ರೀಡ್ ಇಟ್ ಅಂಡ್ ವೀಪ್'' ನಲ್ಲಿ ಜಾಮೀ ಆಕೆಯ ಜರ್ನಲ್‌ಗಾಗಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾಳೆ. * 2007 ** ಆಕ್ಸಿಯೋಟ್ರಾನ್ ಮಾಡ್‌ಬುಕ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ OS X ಆಧಾರಿತ ಮೊದಲನೆಯ (ಮತ್ತು ಏಕೈಕ) ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್<ref name="modbookRelease"/>. * 2008 ** ಏಪ್ರಿಲ್ 2008ರಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಫೆಡರಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಕೇಸ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ, ವಿಂಡೋಸ್/ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂನ ಗೆಸ್ಚರ್ ಪೀಚರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[GO Corp.]]ನ ಪೇಟೆಂಟ್ ಇನ್‌ಫ್ರಿಂಜ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಇದರಲ್ಲಿದೆ, ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ‌ಗಳ ಬಳಕೆದಾರನ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref name="Mintz"/> ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ಖರೀದಿಯು ಒಂದು ಬೇರೆ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://news.com.com/Go+files+antitrust+suit+against+Microsoft/2100-7343_3-5772534.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2005-07-06 |archive-date=2005-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050706024122/http://news.com.com/Go+files+antitrust+suit+against+Microsoft/2100-7343_3-5772534.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.groklaw.net/article.php?story=20050704045343631 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-28 |archive-date=2018-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181029093517/http://www.groklaw.net/article.php?story=20050704045343631 |url-status=dead }}</ref> ** [[HP]]ಯು ಎರಡನೆಯ ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್ ಸಮರ್ಥ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು: [[HP ಟಚ್‌ಸ್ಮಾರ್ಟ್]] tx2 ಶ್ರೇಣಿ.<ref>{{Citation | last = | first = | coauthors = | title =HP TouchSmart tx2z | work = | pages = | language = | publisher =HP | date = | url = http://www.shopping.hp.com/webapp/shopping/computer_can_series.do?storeName=computer_store&category=notebooks&a1=Category&v1=Mobility&series_name=tx2z_series | accessdate = 2008-11-28 }}</ref> * 2009 ** ಏಸಸ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ನೆಟ್‌ಬುಕ್ ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು, [[EEE PC]] T91 ಮತ್ತು T91MT, ಅದು [[ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್]] ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಹೊಂದಿದೆ. ** ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊಸತನ ಘೋಷಿಸುವ ಇದು ಒಂದು ಹೊಸ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ನೆಟ್‌ಬುಕ್ ARM CPU ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ** [[ಮೋಶನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]] J3400 ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು * 2010 ** ನಿಯೋಫೊನೀ [[WePad]] ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ, ಲೈನಕ್ಸ್ ಆಧಾರಿತ ಸ್ಲೇಟ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC, 11.6&nbsp;ಇಂಚಿನ ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ 1366x768 ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ರೆಸೊಲ್ಯೂಷನ್‌ನೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Citation | last = BAETZ | first = JUERGEN | coauthors = | title = German tablet PC sets out to rival Apple's iPad | work = | pages = | language = | publisher = Associated Press | date = April 12 2010 | url = http://hosted.ap.org/dynamic/stories/E/EU_TEC_GERMANY_IPAD_RIVAL | accessdate = 2010-04-15 }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citation | last = | first = | coauthors = | title = WePad specifications | work = | pages = | language = | publisher = Neofonie | date = April 12 2010 | url = http://www.neofonie.de/files/product_specifications_WePad_1004014.pdf | accessdate = 2010-04-15 | archive-date = 2010-12-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101229190813/http://www.neofonie.de/files/product_specifications_WePad_1004014.pdf | url-status = dead }}</ref> == ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು == {{commons}} * [[ಬ್ಲೂಟೂಥ್]] * [[ಕ್ರಂಚ್‌ಪ್ಯಾಡ್]] * [[ಇ-ಬುಕ್]] * [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್]] * [[HSPA]] * [[MIL-STD-810F]] ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್. * ಮೊಬೈಲ್‌ ಅಂತರಜಾಲ ಉಪಕರಣ (MID) * [[ನೆಟ್‌ಟಾಪ್]] * [[ನೋಟ್‌ಟೇಕಿಂಗ್]] * [[ನ್ಯೂಮರಿಕ್ ಕೀಪ್ಯಾಡ್]] * [[ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]] * [[ಸಾಲಿಡ್-ಸ್ಟೇಟ್ ಡ್ರೈವ್]] (SSD) * [[ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಬುಕ್‌]] * [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] * [[WiFi]] * [[V12 ವಿನ್ಯಾಸ]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} * ಸ್ಟಾರ್‌ಗೇಟ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಸ್‌ನವರುಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC JLSX2010 ಬಳಸಿದ್ದು ನೋಡಿ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{dmoz|Computers/Systems/Tablet_PCs|Tablet PCs}} * {{HSW|1787-jeff-han-talks-about-touch-driven-computer-screens-video|Jeff Han Talks About Touch-Driven Computer Screens}} * [http://rwservices.no-ip.info:81/biblio.html Annotated bibliography of references to handwriting recognition and pen computing] * [http://thetabletpc.net/comparison-convertibles.htm Comparison table of convertible tablets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725002142/http://thetabletpc.net/comparison-convertibles.htm |date=2010-07-25 }} * [http://www.hp.com/sbso/solutions/healthcare/hp_tablet_whitepaper.pdf The Case for the Tablet PC in Health Care] ([[HP]], [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] [[ವ್ಹೈಟ್ ಪೇಪರ್‌]]) ಆಧಾರಿತ. * [http://www.motioncomputing.com/resources/WhitePaper_HealthCare.pdf Tablet PCs in Health Care] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227110125/http://www.motioncomputing.com/resources/WhitePaper_HealthCare.pdf |date=2012-02-27 }}. * [http://www.vtnews.vt.edu/story.php?relyear=2006&amp;itemno=300 College of Engineering announces alliance with Fujitsu and Microsoft] — [[ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಟೆಕ್‌]]ನಿಂದ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳು * [http://pen.cs.brown.edu/ Microsoft Center for Research on Pen-Centric Computing] {{DEFAULTSORT:Tablet Pc}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಪಿಸಿ]] [[en:Early tablet computers]] [[ru:Планшетный персональный компьютер]] 11ctcaj50q1v6mkblhqio2nvkpwoxi4 0 23888 1378445 1372949 2026-08-06T04:28:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378445 wikitext text/x-wiki {{about|Liquid crystal display (LCD) based televisions|LCD technology|Liquid crystal display}} [[File:LCD generic tv.jpg|thumb|right|200px|ಎ ಜನರಿಕ್ LCD TV, ವಿಥ್ ಸ್ಪೀಕರ್ಸ್ ಆನ್ ಐಥರ್ ಸೈಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್.]] '''''' ದ್ರವೀಯ-ಸ್ಫಟಿಕ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಥವಾ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ ಟೆಲಿವಿಷನ್, (LCD ಟಿವಿಗಳು) ಎಂಬುದು LCD ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬಿಂಬವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿಸುವ ಸೆಟ್ಟುಗಳು. LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳು ಒಂದೇ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದರೂ [[CRT]] ಗಳಿಗಿಂತ ತೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗೂರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ದ ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. LCDಯ ಈ ಗುಣವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ CRTಗಳಿದ್ದರೂ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಒದಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕಾ ವೆಚ್ಚವು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮೇಲಂತೂ ಇವೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡವು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ, LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಮಾರಾಟವು[[CRT]]-ಆಧಾರಿತ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಮೀರಿತು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಾರಾಟದ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೇರೆ ಇತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲ್ಲೂ ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ LCD TVಗಳು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ [[ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಡಿಸ್ ಪ್ಲೇ ಪ್ಯಾನಲ್]] ಮತ್ತು [[ರೇರ್-ಪ್ರೊಜೆಕ್ಷನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ಅನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕಿಕಿದೆ. ಇವತ್ತು LCD ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವುಳ್ಳ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು, ಇದು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವುಳ್ಳದ್ದನ್ನು ಮೂಲೆಗೆ ತಳ್ಳಿದೆ. LCDಯ ಅನೇಕ ಅನುಕೂಲತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು CRT ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲೂ ನಾನಾ ವಿಧವಾದ ಅನಾನುಕೂಲತೆಗಳಿವೆ. ಈ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬೇರೆ ಇತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ನೋಡುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[OLED]]ಗಳು, [[FED]] ಮತ್ತು [[SED]] ಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಆದರೆ{{asof|2010|lc=on}} ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅಣಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ==ವಿವರಣೆ== {{Unreferenced section|date=June 2009}} ====LCDಯ ಮೂಲತತ್ವಗಳು==== [[File:Home cinema 01.jpg|thumb|LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಟ್ ಹೋಮ್ ಟುಗೆಥರ್ ವಿಥ್ ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್ 3 ಆಂಡ್ ಸಮ್ ಅಥರ್ ಎಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್]] LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಬಿಂಬವನ್ನು ಆಯ್ದ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಪರದೆಯ ಹಿಂದೆ, ಸರಣಿ [[ಕೋಳ್ಡ್ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ಫ್ಲೋರಿಸೆಂಟ್ ಲ್ಯಾಂಪ್]] ಗಳ (CCFLಗಳ) ಸಹಾಯದಿಂದ ಬೆಳಕು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಬಣ್ಣಗೊಂಡಿರುವ [[LED]]ಗಳನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಗ್ರಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿರುವ ದಶ ಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕ LCD ಕವಾಟುಗಳು, ತೆಗೆದು ಮುಚ್ಚಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಒಂದು ಅಳತೆಯಷ್ಟು ಬಿಳಿ ಬೆಳಕನ್ನು ತನ್ಮೂಲಕ ಹಾಯಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಶೋಧಕವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಇದರ ಮೂಲಕ ಕೆಂಪು, ಹಸಿರು ಅಥವಾ ನೀಲಿ (RGB) ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಮಿಕ್ಕ ಎಲ್ಲಾ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲು, ಮೂಲ ಬಿಳಿ ಭಾಗದ ಬಣ್ಣದಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕವಾಟು-ಶೋಧಕವು ಒಂದು ''ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್'' ಆಗಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳು ಎಷ್ಟು ಸಣ್ಣವು ಎಂದರೆ ಸಮೀಪದಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಕವನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಸಿದರೂ ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಣ್ಣಗಳು ಹೇಗೆ ಸಂಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಒಂಟಿ ''[[ಪಿಕ್ಸೆಲ್]]'', ಇದೊಂದು ಒಂಟಿ ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಯೇನೋ ಎನ್ನಿಸುವಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣದ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಪ್ರಖರತೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್]] ಗಳು, ಸಹಜವಾಗಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವ ಸಣ್ಣ ಎಳೆಗಳಂತಾಗುವ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ದಂಡಾಕಾರದ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆಂದರೆ ಹಾಗೆ ಅಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಸಾಧಾರಣ [[ದ್ರವ]]ವು ಇದಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ''ನಿಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ಸ್'' ಗಳು ಎಳೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಜೋಡಣೆಯನ್ನೂ ಕಾಣಿಸಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದೆಡೆಗೆ ಇರಿಸಬೇಕಾದರೆ ಇದನ್ನು ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶೀಯವಾದ ಕೊರಕಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಸಲಕರಣೆಯಾದ ''ಜೋಡಣೆ ಎಳೆ'' ಅಥವಾ ''ನಿರ್ದೇಶಕ'' ದ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದೇಶಕದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಎಳೆಗಳು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದರ್ಶೀಯ ಕೊರಕಲೊಡನೆ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಎಳೆಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಳಗಡೆ ಇರುವ ಎಳೆಗಳೊಡನೆಯೂ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಒಂದು ಮೊತ್ತವಾಗಿ ಇವು ನಿರ್ದೇಶಕಗಳ ಜೋಡಣೆಯ ರೀತಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. LCDಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು, ಎರಡು ನಿರ್ದೇಶಕಗಳನ್ನು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ತೊಂಬತ್ತು ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಒತ್ತಡ ಅಥವಾ ಬಲದಿಂದಾಗಿ ಎಳೆಗಳು ಎರಡು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸೆದ ರಚನೆಯು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಇರುತ್ತದೆ. LCD ಕವಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಘಟಕಗಳ ಕಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕವಾಟಿನ ತಳ ಮತ್ತು ತುದಿಯಲ್ಲಿ [[ಪೊಲಾರೈಜರ್]] ಪ್ಲೇಟುಗಳ ಸೆಟ್ಟನ್ನು ತೊಂಬತ್ತು ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನೊಂದು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಬೆಳಕು ಈ ರೀತಿಯ ಜೋಡಣೆಯ ಪೊಲಾರೈಜರ್ ಜೊತೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದುದರಿಂದಲ್ಲೇ ಪ್ರದರ್ಶಕವು ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುವುದು. ಪೊಲಾರೈಜರ್‌ಗಳೂ ಸಹಾ ನಿರ್ದೇಶಕಗಳನ್ನು ಹೊಸೆದ ರಚನೆಯನ್ನು ಪೊಲಾರೈಜರ್‌ನ ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕ ಇರಲು ಹೊತ್ತೊಯುತ್ತವೆ. ಬೆಳಕು ಪೊಲಾರೈಜರ್‌ನ ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಹೊರ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅದು ಸಹಜವಾಗಿ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಹೊಸೆತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಸರಿಯಾದ ಕೋನದಿಂದ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಮುಂಭಾಗವು ಹೊರಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೊಲಾರೈಜರ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. LCDಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕವಾಟನ್ನು ಮುಚ್ಚಬೇಕಾದರೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಮುಂಭಾಗದವರೆಗೂ ಹಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಆದಾಗ ದಂಡಾಕಾರದ ಕಣಗಳು, ಹೊಸೆದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತ ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾವೇ ನಿರ್ದೇಶಕಗಳ ಬದಲಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೊತೆ ಸಾಲಾಗುತ್ತಾದೆ. ಬೆಳಕು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಪೊಲಾರೈಜೇಷನ್ ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪೊಲಾರೈಜರ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾದೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗೆ ಹಾಯಿಸುವ ವೋಲ್ಟೇಜನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮುಖಾಂತರ ಉಳಿದ ಹೊಸೆತವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕವಾಟುಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಸ್ವಿಚಿಂಗ್ ಸಮಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಕಣಗಳನ್ನು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಡ್ದಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ನಿರ್ದೇಶಕಗಳ ಜೊತೆ ಬಲವು ಹೆಚ್ಚಿ ಅವಷ್ಟಕ್ಕವೇ ಪುನರ್-ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು, ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೈಖರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ಲೇನ್ ಸ್ವಿಚಿಂಗ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇಗಳು (IPS ಮತ್ತು S-IPS) ವ್ಯಾಪಕ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಮರು-ಉತ್ಪಾದನೆಗೊಳ್ಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಬೆಳೆಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ವೇಳೆ ಕಡಿಮೆಗೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತದೆ. IPS ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾನಿಟರ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ದ ಪಂಕ್ತಿಯ ಜೋಡಣೆ (VA, S-PVA ಮತ್ತು MVA) ಅಧಿಕ [[ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತ]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಮಯ ಸ್ಪಂದನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಪಾರ್ಶ್ವ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ, ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲದ ಪೊಲಾರೈಜೇಷನ್ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ====ಉಪ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗ==== [[File:TN display closeup 300X.jpg|thumb|right|ಎ ಕ್ಲೋಸ್-ಅಪ್ (300×) ವ್ಯೂ ಆಫ್ ಎ ಟಿಪಿಕಲ್ LCD ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ, ಕ್ಲೀಯರ್ಲಿ ಶೋವಿಂಗ್ ದಿ ಸಬ್-ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್. ದಿ "ನಾಚ್" ಅಟ್ ದಿ ಲೋವರ್ ಲೆಫ್ಟ್ ಆಫ್ ಈಚ್ ಸಬ್-ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಇಸ್ ದಿ ಥಿನ್-ಫಿಲ್ಮ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್. ದಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಅಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಲೈನ್ಸ್ ಆರ್ ಲೊಕೇಟೆಡ್ ಅರೌಂಡ್ ದಿ ಶಟ್ಟರ್, ಇನ್ ದಿ ಡಾರ್ಕ್ ಏರಿಯಾಸ್.]] ಒಂಟಿ ಕವಾಟನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲು ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಸರಣಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಅಡ್ಡ ಪಟ್ಟೆಗಳು ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಲಂಬ ಅಥವಾ ಉದ್ದ ಪಟ್ಟೆಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ಮತ್ತೊಂದು ಲಂಬವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ವೋಲ್ಟೇಜನ್ನು ಹಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದು ಅವು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಧಿಸಿ ಹಾಯ್ದು ಹೋಗುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಲೋಹದ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್]] ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ LCDಗಳು [[ಇಂಡೀಯಂ ಟಿನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ನಂಥ ಪಾರದರ್ಶಕ ನಿರ್ವಾಹಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕವಾಟನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪಂಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಂಬಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತನ್ನು ಹಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಸುತ್ತ-ಮುತ್ತಣದ ಕವಾಟುಗಳಿಗೆ ಸೋರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ಸ್ ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವೆಂದರೆ ಸಣ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೋರಿಕೆಯೂ ಕೆಲವು ಹಂತದ ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತ-ಮುತ್ತಣದ ಕವಾಟುಗಳ ಈ ಪಾರ್ಶ್ವ ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಚಿತ್ರವು ಮಸುಕಾಗಿ ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. LCD ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ತೊಂದರೆ ಇದ್ದದ್ದು ಎಂದರೆ, ಕವಾಟನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೊಸೆತಕ್ಕೆ ಹೊಸೆಯಲು ಬೇಕಾಗುವ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಈ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗಳ ಮರುಜೋಡಣೆಗೆ ಬಹಳ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿರುವುದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ [[ಸ್ಪಂದನದ ಸಮಯ]]ಯವು ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಮೇಲೆ ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಾಗಿ "ಅಸ್ಪಷ್ಟಾಕೃತಿಗಳು" ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೌಸ್‌ನ ಕರ್ಸರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡು ಬರುವಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತುವಂತೆ ಓಡುವ ಲಿಪಿ ಕೂಡ ಓದಲು ಆಗದಂಥೆ ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್ ವೇಗವು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಆಧುನಿಕ LCDಗಳು [[ಆಕ್ಟೀವ್ ಮೆಟ್ರ‍ಿಕ್ಸ್]] ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಹಾಯಿಸುವ ಬದಲು, ಒಂದು ಸೆಟ್‌ಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ಮುಂದಿನದನ್ನು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರೌಂಡ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕವಾಟನ್ನು [[ತೆಳು-ಫಿಲ್ಮ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್]]ನೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅದು ಆಗ 0 ಯಿಂದ +5 ವಿವಿಧ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಹಂತದವರೆಗೂ ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್ ಸ್ಪಂದನವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಹೊಸ ಲೈನ್ ''ಗೇಟ್ ಲೈನ್'' ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಕ್ತಿ ಸಾಲು ಮತ್ತು ಉದ್ದನೆಯ ಲಂಬಗಳು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅಡ್ಡ ಹಾಯುವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕವಾಟುಗಳಿರುವ ಹಾಗೆ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್‌ಗಳು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ; ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೋರಿಕೆಯೂ ಸುತ್ತ-ಮುತ್ತಣದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಿಚ್ ಹಾಕಿದ್ದಾಗ, ''ಸೋರ್ಸ್ ಲೈನ್'' ನಿಂದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್ ಮುಖಾಂತರ [[ಕ್ಯಾಪಾಸಿಟರ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಧಿಕ ಚಾರ್ಜ್‌ಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಸರಿಯಾದ ನಿಯಂತ್ರಿತ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್ ಅನ್ನು ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಆನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಾಮನ್ ಗ್ರೌಂಡ್‌ಗೆ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಮುಖಾಂತರ ಸೋರಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ತುಂಬಾ ವೇಗವಾಗಿದ್ದು ಚಾರ್ಜ್‌ನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದುದರಿಂದ [[ಪಲ್ಸ್ ಕೋಡ್ ಮಾಡ್ಯೂಲೇಷನ್]] ಅನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆ ಹರಿವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕವಾಟಿನ ಮೇಲೆ ನಿಖರವಾದ ನಿಯಂತ್ರಣವಷ್ಟೇ ಸಾಧ್ಯ ಮಾಡದೆ ಅದರ ಸ್ಪಂದನಾ ಸಮಯವನ್ನೂ ನಾಟಕೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತುಂಬ ಬಹುದು ಅಥವಾ ಖಾಲಿಯೂ ಮಾಡಬಹುದು. ====ಪ್ರದರ್ಶಕದ ನಿರ್ಮಾಣ==== ಮಾದರಿ ಕವಾಟಿನ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಎಳೆಗಳು ಪದರು ಪದರಾಗಿ ಎರಡು ತೆಳನೆಯ ಗಾಜಿನ ಶೀಟ್ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಶೇಖರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. 30 ಇಂಚುಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಗಾಜಿನ ಶೀಟುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಶೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಶೀಟು-ಪೊಲಾರೈಜಿಂಗ್ ಫಿಲ್ಮ್, ಗಾಜಿನ ಶೀಟ್, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ಸ್‌ಗಳೊಡನೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಆನಂತರ ನಿರ್ದೇಶಕದೊಡನೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಂಭಾಗದ ಶೀಟು ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅದರ ಬದಲು ಬಣ್ಣದ ಫಿಲ್ಟ್‌ರುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಶೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಜೋಡಣೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಶೀಟ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟೀಕ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದ್ರವವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕವಾಟನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಶೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಂದು ನಿಖರವಾದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕದ ವಿಷಮಾವಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವುದು. ಈ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಇವು ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಮೇಲೆ " ಸತತವಾಗಿ ಆನ್" ನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಮುರಿದ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಆಗ ಪರದೆಯನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯಾತ ತಿರಸ್ಕೃತ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳ ದರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2006 ಹಾಗೂ 2008ರಲ್ಲಿ ದರಗಳೇಕೆ ಇಳಿದವೆಂದರೆ ಅದು ಈ ತಿರಸ್ಕೃತ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡು ಬಂದವು. ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಕವಾಟಿನ್ನು ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ನೊಡನೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಡಿಫ್ಯೂಸರ್ ಅಥವಾ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಮಿರರ್‌ನ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಲ್ಯಾಂಪಿನ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ದೊಡ್ದ ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಲ್ಯಾಂಪ್ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಇದರ ಬದಲು ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಲ್ಯಾಂಪುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಬಹುದು. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೈಟಿಂಗ್ ಸಾಧಿಸುವುದು ಈಗಲೂ ಒಂದು ಸವಾಲೇ ಸರಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಅಸಾಮಾನ್ಯವೇನಲ್ಲ. ==ಹೋಲಿಕೆ== [[File:Sony KDL-S19A10.jpg|thumb|ಎ 19" ಸೋನಿ LCD TV]] ====ಪೊಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿಮಾಡುವಿಕೆ==== CRTಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬೀಮ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಲೋಹಕ್ಕೆ ಶಾಖ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಉಂಟು ಮಾಡಬಹುದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಅದರ ಹೊರಮೈಯಿಂದ ಎದ್ದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆಗ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಗಳು ವೇಗವಾಗಿ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಗನ್]] ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್]] ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. CRTಯ ಪವರ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪಾಲು ಫಿಲಾಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಕಾವು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ CRT-ಆಧಾರಿತ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಹಿಂಬದಿ ಭಾಗ ಅಷ್ಟು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ಯಾಸ್ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ವಾಲುವುದರಿಂದ ಇಡೀ ಟ್ಯೂಬನ್ನು ನಿರ್ವಾತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಇಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದ ಪರಿಸರದ ಬಲವು ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಎಂದೂ ಅಧಿಕವೆನ್ನಿಸುವಷ್ಟು ದಪ್ಪನೆಯ ಗಾಜಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಸ್ತವದಿಂದ CRTಗಳ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು 30&nbsp;ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ ; 40&nbsp;ಇಂಚುಗಳಷ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಅದು ಅನೇಕ ನೂರು ಪೌಂಡುಗಳ ತೂಕವಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳು ಬೇರೆ ಅಂದರೆ [[ರೇರ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಷನ್]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾತವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಅನುಕೂಲವೇ; CCFL ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿರ್ವಾತವಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಆದುದರಿಂದ ಇದು ಸಹಜವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಫ್ಲಾಟ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಬಲವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಭಾರವಾದ ಗಾಜಿನ ಹೊರಮೈಯಿಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಬಿಡುವುದರಿಂದ LCDಗಳು ಬೇರೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಹಗೂರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶಾರ್ಪ್ LC-42D65, ಚಂದದ ನಮೂನೆಯ 42-ಇಂಚಿನ LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್, ಇದು ಸ್ಟಾಂಡ್ ಸೇರಿಸಿ ತೂಕದಲ್ಲಿ 55&nbsp;lbs ಇರುತ್ತದೆ,<ref name="LC42D65">[http://www.sharpusa.com/products/ModelDetailedSpecs/0,1161,2036-,00.html "LC-42D65"]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''sharp.com''</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಡೆಲ್ ಸೋನಿ KV-40XBR800, 40" 4:3 CRTಯು ಸ್ಟಾಂಡಿಲ್ಲದೆ ಭಾರಿ ತೂಕ ಅಂದರೆ 304&nbsp;lbs ಇರುತ್ತದೆ, ಇದು ಆರರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕವುಳ್ಳದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="KV40XBR800">[http://esupport.sony.com/perl/model-documents.pl?mdl=KV40XBR800 "ಸೋನಿ KV-40XBR800 FD ಟ್ರಿನಿಟ್ರಾನ್ XBR Wega"]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''sony.com'', ನೋಡಿ "ಡೈಮೆನ್ಷನ್ಸ್ ಡೈಯಾಗ್ರಾಮ್ಸ್"</ref> ಬೇರೆ [[ಫ್ಲಾಟ್ ಪ್ಯಾನಲ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ]]ಗಳಂತೆ LCD ಪ್ಯಾನಲ್‌ಗಳು CRTಗಳಿಗಿಂತ ತೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತದೆ. ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿಕೊಂಡೇ CRTಯು ಮಾತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬೀಮ್ ಅನ್ನು ಬಾಗಿಸಬಲ್ಲುದು, ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಅನತಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಗನ್ ಅನ್ನು ಇಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 1950ರ ಆರಂಭಿಕ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೋನವು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಅಂದರೆ 35 ಡಿಗ್ರೀಗಳು ಆಕ್ಸಿಸ್‌ನಿಂದಾಚೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಬದಲಾಗಿದೆ ಅದೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೆಂಬಲಿತ ಅಭಿಗಮನವಾದ ಮೇಲಂತೂ ನಾಟಕೀಯ ಸುಧಾರಣೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಏನೇ ಆದರೂ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ CRTಗಳು LCDಗಳಿಗಿಂತ ಆಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ; KV-40XBR800 26&nbsp;ಇಂಚು ಆಳ,<ref name="KV40XBR800" /> ಅದೇ LC-42D65U ಎಂಬುದು 4&nbsp;ಇಂಚುಗಳ ದಪ್ಪ<ref name="LC42D65" /> – ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಅದರ ಸ್ಟಾಂಡ್ ಪರದೆಗಿಂತ ಆಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ LCDಗಳು ಯಾವುದೇ ಗಾತ್ರಕ್ಕೂ ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಇತಿಮಿತಿಯೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಷಯ. ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆಲ್ಲಾ, LCD ಪರದೆಯ ಗಾತ್ರವೂ ಬೆಳೆಯಿತು, 14 ರಿಂದ 30"ಗಳಿಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ 42"ಗಳಿಗೆ, ಆಮೇಲೆ 52"ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು 65" ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಲಭ್ಯ. ಈ LCDಗಳು, ಮನೆಯೊಳಗಡೆ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸಬಹುದಾದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡಿತು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ನೇರ-ವೀಕ್ಷಣೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ LCDಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಬಿಂಬದ ಗುಣಮಟ್ಟವಿತ್ತು. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾದ 100&nbsp;ಇಂಚುಗಳ ಸೆಟ್ಟುಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ====ಸಾಮರ್ಥ್ಯ==== ಪ್ರತಿ ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ LCDಗಳು ಸದೃಷ್ಯವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಪೇಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದ್ದು, ಕಾರಣ ಪರದೆಯ ಹಿಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೊಳಪಡುವ ಬೆಳಕನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಲುಪುವ ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಮುಂಭಾಗದ ಪೊಲಾರೈಜರ್ ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳು ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೂಲ ಬೆಳಕನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಬಿಂಬವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಪರದೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಕವಾಟುಗಳ ಸುತ್ತವಿರುವ ಕಣಗಳ ರಚನೆಯೇ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ, ಇವೇ ಅನೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದು ಬಿಡುವುದು. ಆನಂತರ ಪ್ರತಿ ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ಬಣ್ಣದ ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳು ಅಗತ್ಯವಾದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಖವನ್ನು ತೆಗೆದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ನ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು, ಕವಾಟುಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 3M ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಸರಾಸರಿ 8 ರಿಂದ 10% ಮಾತ್ರ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.<ref name="3m">3M, [http://solutions.3m.com/wps/portal/3M/en_US/Vikuiti1/BrandProducts/main/marketsweserve/displayaftermarket/ "ವಿಕ್ಯೂಟಿ: ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್‌ಸ್"]</ref> ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲ್ಲೇ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ''ವಿಪರೀತ'' ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಅನೇಕ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ CCFLಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಬದಲು, ಅನೇಕ ನೂರು ವ್ಯಾಟ್‌ಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿರುವುದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇಷ್ಟೇ ಶಕ್ತಿ ಇದೇ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಮನೆಗೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಒಂದೇ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳು CRTಯಷ್ಟೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, 245 W ಅನ್ನು KV-40XBR800 ಹೊರಬಿಡುತ್ತದೆ,<ref name="KV40XBR800" /> ಅದೇ LC-42D65-235&nbsp;W ಅನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ.<ref name="LC42D65" /> ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳದ್ದೇ ತುಂಬಾ ಹೀನಾಯ; ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವುಗಳೆಲ್ಲಾ LCDಗಳ ಪಂಕ್ತಿಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಒಂದೇ ನಮೂನೆಯ ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref>[http://reviews.cnet.com/4520-6475_7-6400401-3.html?tag=arw "ದಿ ಚಾರ್ಟ್: 139 HDTVs' ಪವರ್ ಕನ್‌ಸಂಪ್ಶನ್ ಕಂಪೇರ್ಡ್"]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''cnet''</ref> ಆಧುನಿಕ LCD ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು "ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲೈಟಿಂಘ್" ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅನ್ಯ ಕಾರಣ ಬಳಕೆಗೆ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅದರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಡೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ). ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರದ ದಟ್ಟ ಭಾಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. CCFLಗಳೆಂಬುದು ಪರದೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳು, ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪರದೆಯ ಹೊಳಪನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದರ ಅಗಲ ಬ್ಯಾಂಡುಗಳನ್ನಾದರೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಈ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಯ ಚಿತ್ರಬಿಂಬಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಚಲನಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಸೂಚಕ ಪಟ್ಟಿಯ ಹಾಗೆ. LEDಗಳು ಬಳಸುವ ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ LED ಲೈಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಒಂದು ನಮೂನೆಯೆಂದರೆ ಅದು 16 X 16 ತೇಪೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೊಳಪನ್ನು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾವೇ ಸರಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಗಲವಾದ ಚಿತ್ರಬಿಂಬಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಯೆಂದರೆ, ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೋ ಅಷ್ಟು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮರು ಬಳಸಲು ಬೆಳಕನ್ನು ಒಂದು ಪಥದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು. ಒಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೆಂದರೆ, ಬೇಡದಿರುವ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲಾಗಿ ಮೈಕ್ರೋ ಪ್ರಿಸ್ಮ್ ಅಥವಾ ಡೈಕ್ರೋಮಿಕ್ ಮಿರರ್ಸ್ ಅನ್ನು R, G ಮತ್ತು B ಯನ್ನಾಗಿ ''ಸೀಳು'' ವುದು. ಒಂದು ಯಶಸ್ವೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಘಟಕದ ಮೇಲೆ ಸಾಧಾರಣವಗಿ ಬೀಳುವ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಳಕನ್ನು ಕವಾಟಿನ ಪಾರದರ್ಶಕ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಮರಳಿ ಬೀಳಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಂಪನಿಗಳು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿವೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ 3M ಪರದೆಯ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಅನೇಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿದೆ.<ref name="3m" /> ಅನೇಕ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ OLED, FED ಮತ್ತು SEDಗಳು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಹಂತಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಸೋನಿಯು ಕೇವಲ 14 Wನಲ್ಲಿ 36" FED ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಅಧಿಕ ಹೊಳಪಿನ ಬಿಂಬವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಂತೆ ತಯಾರಿಸಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಅದೇ ಗಾತ್ರದ LCDಯ 1/10ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. OLEDಗಳು ಮತ್ತು SEDಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ FEDಗಳ ರೀತಿಯಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯಗಳ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇಂಥ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ಗಳು ಮತ್ತು [[ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಲಘು ತೂಕ ಮತ್ತು ತೆಳನೆಯ ಆಕಾರದಿಂದಾಗಿ ಈ ಉಪಕರಣಗಳೇ LCD ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸನ್ನು ಕಂಡುದುದು. ====ಬಿಂಬದ ಗುಣಮಟ್ಟ==== [[File:TVportatil.jpg|thumb|ಎ ಟ್ರಾವೆಲ್ಲರ್ ಪಾಕೆಟ್-ಸೈಜ್ LCD TV]] ಆರಂಭದ LCD ಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು, ಅವುಗಳ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಬಿಂಬಗಳಿಗಾಗಿ, ಪ್ರೇತಗಳ ಚಿತ್ರದಂತಿರುವ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ, ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ವೈರುಧ್ಯದ ಅನುಪಾತದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಸುಕು ಬಣ್ಣಗಳಿಂದಾಗಿ ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದವು. LCDಗಳನ್ನು ಇತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಹಿಂದಿಕ್ಕುತ್ತಾವೆ ಎಂಬ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯನ್ನು ಅನೇಕರು ಮಾಡಿದರೂ LCDಗಳ ಮೇಲೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಅದರ ತಯಾರಿಕೆ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಬಿಂಬಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣಕ್ಕೆ ಹೂಡಲಾಗಿದೆ. http://flatpaneldisplay.blogspot.com/2010/04/image-post-processing-in-entertainment.html{{Citation needed|date=June 2009}} =====ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯ===== {{Unreferenced section|date=June 2009}} ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ವೀಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 60 ಫ್ರೇಮ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಿಷಯ, ಪ್ರತಿ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಅನ್ನು ಮರಳಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ 17&nbsp;ms ಗೆ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಇದು 20&nbsp;ms). ಆರಂಭದಲ್ಲಿ LCD ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಒಂದು ಮಿಲ್ಲಿಸೆಕೆಂಡಿನ ನೂರರ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. 1970ದಿಂದೀಚೆಗೆ ಆಕ್ಟೀವ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಂತೆ ಅನೇಕ ಉಪಕರಣಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. 2000ದಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ, 20 msಗಳ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ LCD ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಇದು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. [[NEC]]ಯವರು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಣೆಯು ದೊಡ್ದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮೊದಲ LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. NECಯು, ದ್ರವೀಯ ಸ್ಫಟೀಕಗಳು ತಮ್ಮ ಹೊಸ ನೆಲೆಗೆ ತೆರಳಲು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದ ಚಲನೆಯ ವೇಗವನ್ನು ತ್ವರೆಗೊಳಿಸುವುದಾದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಹೆಚ್ಚಬಹುದು. NECಯ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ, ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗುವ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ "ಸ್ಪಿನ್ ಅಪ್ ಪೀರಿಯಡ್" ನ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ, ಆನಂತರ ಅಗತ್ಯ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ನ ಸಾಧಾರಣ ಹಂತಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇದು ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗ, ಪಲ್ಸ್‌ನ ಅಗಲ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಧ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಮೊತ್ತ ಮಾತ್ರ ಅಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು NECಯವರು "ಓವರ್‌ಡ್ರೈವ್" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಈಗ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಹುತೇಖ ಎಲ್ಲಾ LCDಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಾಣಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ-ಇದು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲೇನೋ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಆದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ LCD ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಕಾರಣವಾದ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾನಿಟರ್]] ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಟೀವ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಬರಿದು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಆನಂತರ ಹೊಸ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ರೀಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಕೇಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪರದೆಯ ಬಹುತೇಖ ಬಿಂಬವು ಫ್ರೇಮಿನಿಂದ ಫ್ರೇಮಿಗೆ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಮತ್ತು ಆನಂತರದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸ್ಮೃತಿ]]ಯಲ್ಲಿಡಿದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ, ಮತ್ತು ನಿಖರವಾಗಿ ಬದಲಾದ ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ರೀಸೆಟ್ ಮಾಡುವುದು, ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್‌ನ್ನು ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಕಳೆವ ಸಮಯವನ್ನು ಇಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬರಿದು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಬದಲು ಹೊಸ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಚಾರ್ಜ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಗಿನ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಪಲ್ಸ್‌ಗಳು ಬೇಕಾಗಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಡ್ರೈವರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜಾರಿ ಮಾಡಲು ಅಗ್ಗವೂ ಆಗಿತ್ತು, ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯವು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ, ದ್ರವೀಯ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಸತತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮತ್ತು ರಿಫ್ರೆಷ್ ರೇಟ್ ಅನ್ನು 60&nbsp;Hz ನಿಂದ 120 ಮತ್ತು 240 Hzಗೆ ಏರಿಸಿ, ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯವು 2000ರಲ್ಲಿ 20&nbsp;msನಿಂದ 2&nbsp;ms‌ಗೆ ಇಳಿದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದರ ವೇಗವು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಕಾರಣ ಫ್ರೇಮ್ ಪ್ರದರ್ಶಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್ ಆಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ CRTಗಳು 1&nbsp;msಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಹಾಗು OLED ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಸಮಯವನ್ನು 0.001&nbsp;msನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಮುಂದಕ್ಕೆ ''ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ'' ರಿಫ್ರೆಶ್ ರೇಟ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ "ಸೂಪರ್ ಸ್ಯಾಂಪ್ಲಿಂಗ್" ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಅತ್ಯಧಿಕ ಬೆಲೆಯ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಚಿತ್ರವು ಒಂದು ರೀತಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಮಸುಕು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು, LCD ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ನ ರಿಫ್ರೆಷ್ ರೇಟನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವದರಿಂದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ [[ಮೋಷನ್ ಕಾಂಪನ್ಸೇಷನ್]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಫ್ರೇಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇದು ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮುಗಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಿಫ್ರೆಷ್ ರೇಟ್ಸ್ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೆಟ್ಟುಗಳು 120&nbsp;Hz ಅನ್ನು ಕೊಡಮಾಡುತ್ತದೆ (ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ) ಅಥವಾ 100&nbsp;Hz (ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ). ಇನ್ನೊಂದು ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ಕವಾಟು ಪೂರ್ತಿ ಸ್ವಿಚ್ ಆದಾಗ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು. ಪ್ರದರ್ಶಕವು ಮಿಣುಕಾಟ ಮಾಡದಿರಲು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ರಿಫ್ರೆಷ್‌ಗೆ ದಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಯಾವ ರೀತಿಯೆಂದರೆ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕವಾಟು ಒಂದೊಂದು ಫ್ರೇಮಿಗೂ ತೆರೆಯುವುದು ಮುಚ್ಚುವುದು ಮಾಡಿದಂತೆ. =====ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತ===== ಸ್ವಿಚ್ ಆಫ್ ಅಂದರೆ ಪೂರ್ತಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ದ್ರವೀಯ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಕೆಲ ಬೆಳಕನ್ನು ಕವಾಟಿನ ಮೂಲಕ ಸೋರಲು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳು ಅವುಗಳ ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು 1600:1ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ANSI ನಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ (ANSI IT7.215-1992). ತಯಾರಕರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಘೋಶಿಸುವುದು "ಪೂರ್ತಿ ಆನ್/ಆಫ್" ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತ, ಅದು 25% ಯಾವುದೇ ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.practical-home-theater-guide.com/contrast-ratio.html "ವಾಟ್ ಇಸ್ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್: ಡಿಫೈನಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ಮೆಷ್ಯೂರಿಂಗ್ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112044237/http://www.practical-home-theater-guide.com/contrast-ratio.html |date=2006-01-12 }}, ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಹೋಮ್ ಥೀಯೇಟರ್ ಗೈಡ್</ref> ಈ ವೈದೃಶ್ಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ದಟ್ಟವಾದ ಕಪ್ಪು ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ; ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಾದರೆ LCD ಕವಾಟುಗಳು ಪೂರ್ತ ಅಪಾರದರ್ಶಕತೆಗೆ ತೆರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಅನ್ಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಆದಷ್ಟು ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ "ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರ" ದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಂಗಡನೆಗೊಂಡ ಬಣ್ಣಗಳು ನೆರಳಿನಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ LCD TVಗಳ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ "ನೆರಳಿನ ವಿವರ"ವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಆಲ್ ಗ್ರಿಫಿನ್, [http://www.soundandvisionmag.com/hdtvs/1836/sony-bravia-kdl-40xbr2-40-inch-lcd-hdtv.html?print_page=y "ಸೋನಿ ಬ್ರೇವಿಯಾ KDL-40XBR2 40-ಇಂಚ್ LCD HDTV"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091108132719/http://www.soundandvisionmag.com/hdtvs/1836/sony-bravia-kdl-40xbr2-40-inch-lcd-hdtv.html?print_page=y |date=2009-11-08 }}, ''ಸೌಂಡ್ ಆಂಡ್ ವಿಷನ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್'', ನವೆಂಬರ್ 2006</ref> ವೈದೃಶ್ಯದ ವಿಷಯವಾಗಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ದುಬಾರಿಯ LCD TVಗಳು ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು 5000:1ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ 50,000:1 ಕೊಡಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.catsdigital.co.za/samsung-ps-50b850-50-plasma-tv-wall-bracket-.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-06 |archive-date=2010-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100202032458/http://www.catsdigital.co.za/samsung-ps-50b850-50-plasma-tv-wall-bracket-.html |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಯಾನನ್‌ರವರ ಪ್ರೊಟೊಟೈಪ್ 55" [[SED]] ಕೂಡ 50,000:1 ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref>ರಿಚರ್ಡ್ ಲಾವ್ಲರ್, [http://www.engadget.com/2006/10/03/55-inch-sed-hdtvs-on-the-way-in-08/ "55-ಇಂಚ್ SED HDTVs ಆನ್ ದಿ ವೇ ಇನ್ '08"], ''ಎನ್‌ಗ್ಯಾಡ್ಜೆಟ್'', 3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006</ref> ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕವಾಟಿನದು ಮತ್ತು ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಬೆಳಕು ತಲುಪುತ್ತದೆ, ಆಧುನಿಕ ಸೆಟ್ಟುಗಳು "ಡೈನಾಮಿಕ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಲೈಟಿಂಗ್" ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಮತ್ತು ನೆರಳಿನ ವಿವರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪರದೆಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗವು ದಟ್ಟವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೆಟ್ಟು ಬೆಳಕನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬೇಕಾದರೆ ತನ್ನ ಕವಾಟನ್ನು ಅಪಾರದರಶಕತೆಗೆ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಏನೇ ಆದರೂ, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಕವಾಟನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಬಹುದು, ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ಕವಾಟಿನ ಹಂತಗಳು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲೈಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕೊಡಮಾಡುವುದು (ವಿದ್ಯುತ್ ಉಳಿತಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಿಂದೆ ವಿರೋಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು), ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪರದೆಯ ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. LCD ಕವಾಟುಗಳು ಸುಮಾರು 1000:1 ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ 30 ಹಂತದ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದು 30,000:1ಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಏನೇ ಆದರೂ, ಪರದೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಡೈನಾಮಿಕ್ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದು ಹಿಂಬದಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲವೇ ಕಾರಣ. CCFLಗಳು ತೆಳನೆಯ ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಪರದೆಯ ಸುತ್ತ ಅನೇಕ ಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಸಹಾ) ಹೊತ್ತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಈ ಬೆಳಕೇ ಡಿಫ್ಯೂಜರ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಹರಡುವುದು. CCFL ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬಿಂಬದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬಿಂಬದ ಒಂದು ಭಾಗ ಹೊಳಪಾಗಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ದಟ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ ಈ ತಂತ್ರವು ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ತ [[LED]]ಗಳ ವ್ಯೂಹವು ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳ ಹಿಂಬದಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಅನುಕೂಲವಿದೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿ LEDಯು ಪರದೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತ್ಯಾಪೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊತ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಾನಾ ವಿಧದ ಬಿಂಬಗಳಿಗೆ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಲೈಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಡ್ಜ್-ಲಿಟ್ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಈ ಅನುಕೂಲತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ LEDಗಳು ಕೇವಲ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು LCD ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಟರುಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಅಡ್ದ ಫೈರಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಹಿಮ್ಮಡಿಚುವ ಸಾವಿರಾರು ಕಾನ್ವೆಕ್ಸ್ ಬಂಪ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಬೆಳಕಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. LEDಗಳು ಎಡ್ಜ್-ಲಿಟ್ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಸುಕಾಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿಯೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲ್ಲೇ ಅನೇಕ ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಮೇಲೆ "ಡೈನಾಮಿಕ್ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ" ವನ್ನು ಅದರ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಶೀಟ್ ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಿರುವುದು. ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಈ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ ನಿಜವೇ ಅಲ್ಲವೇ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆಯ ಮಾತೇ ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡ ವಾಗ್ವಾದವನ್ನೇ ಉಂಟು ಮಾಡಿದೆ.<ref>ಡೇವಿಡ್ ಫೀಳ್ಡ್, [http://www.itnews.com.au/News/85948,opinion-dynamic-contrast-ratio-is-the-new-evil-in-displays.aspx "ಒಪೀನಿಯನ್: ಡೈನಾಮಿಕ್ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ ಇಸ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಈವಿಲ್ ಇನ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇಯ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621060824/http://www.itnews.com.au/News/85948,opinion-dynamic-contrast-ratio-is-the-new-evil-in-displays.aspx |date=2009-06-21 }}, ''iTನ್ಯೂಸ್'', 3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008</ref><ref>[http://www.practical-home-theater-guide.com/contrast-ratio.html "ದಿ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ ಗೇಮ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112044237/http://www.practical-home-theater-guide.com/contrast-ratio.html |date=2006-01-12 }}, ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಹೋಮ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಗೈಡ್, 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2007</ref> ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಏನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ ಹೊಂದಿದ LCD ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕೃತಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ವೀಕ್ಷಕರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋಗೆ ಹೊಂದಿಕೆ ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ದಟ್ಟ ಕಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. =====ಬಣ್ಣದ ಹರವು===== {{Unreferenced section|date=June 2009}} LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಿಳಿಯ ಮೂಲದಿಂದ ಶೋಧಿಸುವುದರಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸದೃಶವಾದ ಮೂರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು ಕವಾಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆಯು ಹಿಂಬದಿ ಬಣ್ಣದ ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಸಹಾ ಅದರ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದ LCDಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ CCFLಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗೇನೂ ಬೆಳ್ಳಗಿರಲಿಲ್ಲ ದಟ್ಟ ಹಸಿರಿನಂತೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆಧಿನಿಕ ಬ್ಯಾಕ್‌ಲೈಟಿಂಗ್ ಈಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಣ್ಣದ ಹರಹುವನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದು [[NTSC 1953 ಬಣ್ಣದ ಹರವು]] 75%ರಷ್ಟನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ LEDಗಳನ್ನು ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೋಕೋ ಗುಂಪು ತಾನು ಜಪಾನಿನ ದೊಡ್ಡ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯೊಡನೆ LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಕ್ವಾಂಟಂ ಡಾಟ್ಸ್ LED ಬ್ಯಾಕ್ ಲೈಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಕೊಡಲು ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.nanocogroup.com/content/Library/NewsandEvents/articles/Nanoco_Signs_Agreement_with_Major_Japanese_Electronics_Company/136.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-06 |archive-date=2010-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100201211554/http://www.nanocogroup.com/content/Library/NewsandEvents/articles/Nanoco_Signs_Agreement_with_Major_Japanese_Electronics_Company/136.aspx |url-status=dead }}</ref> [[ಕ್ವಾಂಟಂ ಡಾಟ್ಸ್]] ಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಿಗೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಅವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ [[ಗಾಸ್ಸೀಯನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರೀಬ್ಯೂಷನ್]] ಅನ್ವಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಕಣ್ಣು ಗ್ರಹಿಸುವ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಶೋಧಕವಾಗದ ಕಾರಣ [[ಕ್ವಾಂಟಂ ಡಾಟ್ಸ್]] ಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:2008Computex Press Center at TWTC Hall 1 time zones and LCD TV.jpg|thumb|ಆನ್ LCD TV ಹ್ಯಾಂಗಿಂಗ್ ಆನ್ ಎ ವಾಲ್ ಇನ್ ದಿ ಟಾಯ್‌ಪೇಯಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ದಿ ಕಂಪ್ಯೂಟೆಕ್ಸ್ ಟಾಯ್‌ಪೇಯಿ ಶೋ ಇನ್ 2008.]] ====ಆರಂಭಿಕ ಶ್ರಮಗಳು==== {{Unreferenced section|date=June 2009}} 1980ರಲ್ಲಿ, ನಾನಾ ವಿಧದ ಹೊತ್ತೊಯಬಲ್ಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಅಪ್ರವರ್ತಕ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ LCDಗಳಾಯಿತು. ಅದೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದವು. LCDಗಳು ಬಹಳ ನಿಧಾನದ ರಿಫ್ರೆಷ್ ರೇಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲ್ಲೇ ತಿರುಗುವ ಲಿಪಿಯೊಡನೆಯೂ ಪರದೆ ಮಸುಕು ಆಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇವುಗಳ ಲಘು ತೂಕ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯು ದೊಡ್ದ ಅನುಕೂಲವೂ ಹೌದು. ಹಿಮ್ಮಡಿಚುವುಳ್ಳ LCDಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪರದೆಗಳಿಗೆ ಆಂತರಿಕ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದುದರಿಂದಲ್ಲೇ ಇವುಗಳನ್ನು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎನ್ನುವುದು. ರಿಫ್ರೆಷ್ ರೇಟ್ಸ್‌ಗಳು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ತುಂಬಾನೆ ನಿಧಾನವೆನ್ನಿಸಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒತ್ತಡವೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪೃಥಕರಣಗಳನ್ನು [[ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿವರಣೆಗೆ]] ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದೇ ಗುಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; [[ಸೂಪರ್ VHS]] ಉತ್ತಮಗೊಂಡ ಬಣ್ಣದ ತುಂಬಿದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡಮಾಡಿದವು, ಹಾಗೂ [[DVD]]ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೃಥಕರಣಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದವು. ಈ ಪ್ರಗತಿಗಳೊಂದಿಗೂ 30" ಗಳ ಪರದೆಯ ಅಳತೆಯೂ ಅಪರೂಪದ್ದೇ ಆಗಿದ್ದವು ಕಾರಣ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ದೂರದಿಂದ ದೊಡ್ದ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವೀಕ್ಷಕರು ನೋಡುವ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. 1988ರಲ್ಲಿ, [[ಶಾರ್ಪ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] ನವರು 14" ಮಾದರಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ನಾಜೂಕು ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಗುರಿ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದವು ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಹೊಳಪು ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಿನ್ನಡೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಏನೇ ಆದರೂ, ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಯ ಸರಣಿಯೂ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವನ್ನು LCDಗಳಿಗಿಂತ ಮುನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂತಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ, 1979ರಲ್ಲಿ ಫ್ಯುಜಿಟ್ಸುವಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, 1984ರಲ್ಲಿ ಹಿಟಾಚಿಯ ಉತ್ತಮವಾದ ಫಾಸ್ಫರಸ್, ಮತ್ತು 1980ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ AT&amp;Tಯವರ ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ನಡುವಣ ಕಪ್ಪು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ವರ್ಜಿತಗಳು-ಸೇರಿತು. 1980ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು LCDಗಳಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ====ಅಧಿಕ-ಸ್ಫುಟತೆ==== {{Unreferenced section|date=June 2009}} ನಿಧಾನ ಗತಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಧಿಕ ಸ್ಫುಟತೆಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪಾದನೆಯೇ ಹೊಸ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ್ದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಅಗಲವಾದ 16:9 [[ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ]]ದ ಹೊಸ ವಸ್ತುವಿಗೆ CRTಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ; CRTಯಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ನಿರ್ವಾತ ಇರಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ ಹೆಚ್ಚು ಆಯಾತಾಸ್ರವಾಗಿ ಟ್ಯೂಬುಗಳಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಇವುಗಳು ಕೊಡಮಾಡುವ ಅಧಿಕ ಪೃಥಕರಣವನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪರದೆಯ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆದುದರಿಂದ CRTಗಳು ಅವಳಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು-ಒಂದು,ದೊಡ್ದದಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಯಾತಾಸ್ರವಾಗಿ ಆಗುವುದು. LCDಗಳ ಕಾಲವು ಇನ್ನೂ ವೇಗಾವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಬಿಂಬಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಧಿಕ ಪೃಥಕ್ಕರಣದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು 1990ರ ಮಧ್ಯದಿಂದೀಚೆಗೆ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕವೊಂದೇ ನೈಜವಾದ ಅಧಿಕ ಪೃಥಕ್ಕರಣವನ್ನು ಕೊಡಮಾಡುತ್ತಿದ್ದದ್ದು. 1990ರ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭದ 2000ಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯವಾದ HDTV ಮುಖಾಂತರ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕವೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಧಿಕ ಸ್ಫುಟತೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳ ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆ, ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೀದಿಗೆ ತರುವ ವೆಚ್ಚವೆರಡೂ, CRTಗಳಂಥ ಹಳೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆವುಳ್ಳವು ತಮ್ಮ ಅನಾನುಕೂಲತೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ತಮ್ಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡವು ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಆದಾಗ್ಯೂ, LCDಯೂ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಿಕೊಂಡಂಥ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅಧಿಕ ಸ್ಫುಟತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದಲ್ಲೇ ದೂರ ಉಳಿದು ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು. ಈ ಸಂದರ್ಭವು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಭರವಸೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕವು ದೊಡ್ದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ [[ಎಕಾನಮೀಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕೇಲ್]] ಕಾಣಲೇ ಇಲ್ಲ, ದುಬಾರಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಓವರ್ ಡ್ರೈವ್‌ನಂಥ LCD ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಆಗಲಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟಿತು, LCDಗಳು, ಎಕಾನಮೀಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕೇಲ್ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಸೋತ ಕಡೆ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟವು. 2004ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ, 32" ಮಾದರಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು, 42" ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವು, ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೋಟೈಪ್‌ಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ====ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ವಾಮ್ಯಸ್ವಾಧೀನ==== ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಚಿತ್ರದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ LCDಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಇತ್ತು, ಬೆಲೆಯು ಕೂಡ 42" ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿಯೇ ಇದೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ಇತ್ತು, LCD ಬೆಲೆಗಳು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಅದರ ಪರದೆಯ ಗಾತ್ರವು ಏರುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. 2006ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಮಾರಾಟಗಾರರು 42" LCDಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದೂ ಮಾಮೂಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಗೇ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು, ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದವರ ಏಕೈಕ ಭದ್ರ ನೆಲೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಅತೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ, LCDಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೃಥಕರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ನೈಜವಾಗಿ [[1080p]] ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದೇ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದವರು [[720p]] ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಟ್ಟು ಬೆಲೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಎದ್ದು ತೋರುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="shift">ರೀಯ್ಟರ್ಸ್, [http://www.msnbc.msn.com/id/15916808/ "ಶಿಫ್ಟ್ ಟು ಲಾರ್ಜ್ LCD TVs ಓವರ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025205528/http://www.msnbc.msn.com/id/15916808/ |date=2012-10-25 }}, ''MSNBC'', 27 ನವೆಂಬರ್ 2006</ref> LCDಗಳ ಬೆಲೆಯು ಇಳಿಯ ಬಹುದೆಂದು ಭವಿಷ್ಯತ್ ವಾಣಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಡಿತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರು "ಕಾದು ನೋಡೋಣ" ಎನ್ನುವ ಮನೋಭಾವ ತಾಳಿದರು, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟವು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು.<ref name="shift" /> 2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಮತ್ತು LCDಗಳು ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡವು, ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, LCDಯ ಅಧಿಕ ಪೃಥಕರಣವು ಅದರ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೆಲ್ಲುವ ಅಂಶವಾಯಿತು.<ref name="shift" /> 2007ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, LCDಗಳು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಾವಾಯಿತು.<ref>ಫಿಲ್ಲಿಪ್ ಸ್ವಾನ್, [http://www.tvpredictions.com/sam102907.htm "ಸ್ಯಾಮ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ CEO: LCD ವಿಲ್ ಸರ್ಪಾಸ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121133132/http://www.tvpredictions.com/sam102907.htm |date=2010-11-21 }}, TVಪ್ರೆಡಿಕ್ಷನ್ಸ್, 29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.zdnet.com/2100-9584_22-6138290.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-06 |archive-date=2007-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070304144255/http://news.zdnet.com/2100-9584_22-6138290.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಚಿತ್ರದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚನ್ನಾಗಿದ್ದಾವೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ನಡುವೆಯೂ LCDಗಳ ಮಾರಾಟ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಮೂಡಿದವು, ಆದರೆ ಚುಂಘ್ವಾ ಪಿಕ್ಚರ್ ಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ತಮ್ಮ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ತಯಾರಿಕ ಘಟಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತ, "ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು, ಅಧಿಕ ಬಂಡವಾಳಗಳು, ಅಧಿಕ ಮಂದಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಪನ್ನದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದುದರಿಂದ ಅವರು ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದನು.<ref name="shift" /> 2007ರ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಅವಧಿಯ ಮಾರಾಟದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಂಡಿತರಿಗೇ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು, LCDಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನಷ್ಟೇ ಮೀರಿಸಿಲ್ಲ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ CRTಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿದ್ದವು.<ref name="outship">ವುಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗ್ರನ್ನರ್, [http://www.tgdaily.com/content/view/36119/118/ "LCD TVs ಔಟ್‌ಶಿಪ್ TVs ಫಾರ್ ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಟೈಮ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226094529/http://www.tgdaily.com/content/view/36119/118/ |date=2008-02-26 }}, ''TG ಡೈಲಿ'', 19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008</ref> ಈ ಉಗಮವು ದೊಡ್ದ ಪರದೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಹಿಂಬದಿ-ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದವರು ಮೀರಿಸಿದ್ದರು,<ref>[http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=169300184 "ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ TV ಸೇಲ್ಸ್ ಓವರ್‌ಟೇಕ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಷನ್ ಯೂನಿಟ್ಸ್, ಸೇಯ್ಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105204008/http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=169300184 |date=2010-01-05 }}, ''EEಟೈಮ್ಸ್'', 17 ಆಗಸ್ಟ್ 2005</ref> ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ ಈ ಕೊನೆಯ ಗ್ರಾಹಕರಾದ ಹಿಂಬದಿ-ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯವರೂ ಕೂಡ ಹೋದರು. ಕೆಲ ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ CRTಗಳಿಗೂ ಇದೇ ಅಂಶ ನಿಜವಾಯಿತು ; ಸೋನಿಯವರು ತಮ್ಮ ಖ್ಯಾತ [[ಟ್ರಿನಿಟ್ರಾನ್]] ಮಾರಾಟವನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಅದರ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ವಾಚ್, [http://www.marketwatch.com/news/story/sony-stop-making-old-style-cathode/story.aspx?guid=%7B097C2A31-1395-41BC-A8B7-6A3A65B27F97%7D "ಸೋನಿ ಟು ಸ್ಟಾಪ್ ಮೇಕಿಂಗ್ ಓಳ್ಡ್-ಸ್ಟೈಲ್ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ರೇ ಟ್ಯೂಬ್ TVs"], ''ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರ‍ೀಟ್ ಜರ್ನಲ್ ', 3 ಮಾರ್ಚ್ 2008''</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ [[ಪಯನೀರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]] ನವರು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪರದೆಯ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಘೋಶಿಸಿದ್ದು ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೊನೆಯ ಮಾತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಜೋಸ್ ಫರ್ಮೋಸೋ, [http://newteevee.com/2009/02/21/pioneers-kuro-killing-a-tipping-point-in-the-plasma-era/ "ಪಯನೀರ್ಸ್ ಕುರೋ ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್: ಎ ಟಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಇನ್ ದಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಎರಾ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716015143/http://newteevee.com/2009/02/21/pioneers-kuro-killing-a-tipping-point-in-the-plasma-era/ |date=2010-07-16 }}, newteevee.com, 21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009</ref> ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ LCDಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಅತೀ ವೇಗವಾಗಿ ಏರುತ್ತಿದೆ.<ref name="shift" /> ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗಾತ್ರದ ವಿಚಾರವೊಂದರಲ್ಲೇ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಕಾಣುವುದು, ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಗ್ರಾಹಕರ ವಲಯವನ್ನೂ ಅಂದರೆ 40 ರಿಂದ 50" ಗಳ ಪರದೆಯನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರನ್ನೂ ಆವರಿಸಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಮಧ್ಯಮ ಗತಿಯ ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ಹಾಲಿ ಸಣ್ಣ CRT ಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು 14 ರಿಂದ 30"ಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನೂ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ವ್ಯಾಪಕ ಮಾರಾಟದ ಹರಹುವಿನಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳೂ ಕಡಿಮೆಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="outship" /> ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ತಯಾರಕರೆಂದರೆ-[[ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್]], [[ಸೋನಿ]], [[LG ಪ್ರದರ್ಶಕ]] ಮತ್ತು [[ಶಾರ್ಪ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]] ನವರು. ಇವರುಗಳು ಘೋಷಿಸಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಯ ಮಾಡೆಲ್‌ಗಳೆಂದರೆ: * ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004ರಲ್ಲಿ, ಶಾರ್ಪ್‌ನವರು ತಾವು ಯಶಸ್ವೀಯಾಗಿ 65" ಪ್ಯಾನಲ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. * ಮಾರ್ಚ್ 2005ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್‌ನವರು 82" LCD ಪ್ಯಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.samsung.com/PressCenter/PressRelease/PressRelease.asp?seq=20050307_0000101589 |title=ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ - ಮೇಯ್ನ್ |access-date=2010-07-06 |archive-date=2005-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050313055654/http://www.samsung.com/PressCenter/PressRelease/PressRelease.asp?seq=20050307_0000101589 |url-status=dead }}</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ 2006ರಲ್ಲಿ, LG ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ಕನ್‌ಸ್ಯೂಮರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ನವರು 100" LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು<ref>{{Cite web |url=http://www.newscenter.philips.com/About/news/article-15499.html |title=ಅಬೌಟ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ - ರಾಯಲ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ |access-date=2010-07-06 |archive-date=2007-08-11 |archive-url=https://archive.today/20070811201127/http://www.newscenter.philips.com/About/news/article-15499.html |url-status=dead }}</ref> * ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ, ಶಾರ್ಪ್‌ನವರು 108" LCD ಪ್ಯಾನಲ್ ಅನ್ನು [[AQUOS]] ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್‌ನ [[CES]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,242431,00.html FOXNews.com - ಶಾರ್ಪ್ ಅನ್ ವೇಯ್ಲ್‌ಸ್ 108-ಇಂಚ್ ಫ್ಲಾಟ್-ಪ್ಯಾನಲ್ TV - ಸೈನ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್ | ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ | ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ನ್ಯೂಸ್]</ref> ====ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ==== {{Unreferenced section|date=June 2009}} LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಬಣ್ಣಗಳ ಮರುಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಕೆಲ ಉತ್ಪಾದಕರು ಪ್ರಯೋಗ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕಿನ ಬಣ್ಣಗಳ ಸಮೂದಾಯ ಮತ್ತು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಬರ್ಸ್‌ನ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ LCD ಪ್ಯಾನಲ್‌ಗಳು ಎಲ್ಲಾ [[sRGB]] ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ತಯಾರಕರು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸ ಬೇಕೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾದಿಯ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಥವಾ ಐದು ಮತ್ತು ಆರನೆಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಬಣ್ಣದ ಶೋಧಕ ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು. ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವುಳ್ಳ ನ್ಯಾರೋಬ್ಯಾಂಡ್ [[ಹಿಂಬದಿಬೆಳಕು]]ಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[LED]]ಗಳು), ಪ್ಯಾನಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆಪ್ಟೀಕಲ್ ಫಿಲ್ಟರ್ಸ್‌ನ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಫ್ರೇಮ್‌ನ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯಿಸುವುದು. ಬಣ್ಣದ ಹರವುವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕಾ ಚಾನಲ್‌ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧ್ಯತೆ ಎಂದರೆ, TV ತಯಾರಕ ರೂಪಿಸಿರುವ ಬಣ್ಣಗಳ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಟ್ಟದಾಚೆ ನೋಡುಗನು ಬಣ್ಣಗಳ ವರ್ಧಕವನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದು, ಆದರೆ ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಯಾಚ್ಯೂರೇಟೆಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊರೆಯಲು ಆಗದೆ ಇರುವ ನಷ್ಟವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ====ಪೈಪೋಟಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು==== ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ LCDಯ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಬೇರೆ ಅನೇಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು ಆದರೆ ಅವುಗಳ ನ್ಯೂನತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಮುಂಭಾಗದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ OLED, FED ಮತ್ತು SEDಗಳಂಥ ಆಯ್ದ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕುಗಳನ್ನು LCDಗಳು ತಡೆದು ಚಿತ್ರಬಿಂಬವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. LCDಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಉತ್ತಮ ವೀಕ್ಷಕ ಕೋನವನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಳಪನ್ನು ಮತ್ತು 5,000,000:1ದಷ್ಟು ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕೊಡಮಾಡುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ತುಂಬಿದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು, ನಿಖರತೆಯನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 1/10ರಷ್ಟು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಇವು ಕಡಿಮೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದವು ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕಾ ವೆಚ್ಚವೂ ಕಡಿಮೆ ತಗಲುತ್ತದೆ. ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಈ ಪರದೆಯ ತಯಾರಿಕೆಯು ಅಷ್ಟೇನೂ ಕಷ್ಟವಲ್ಲ. ಸೋನಿ ಕಂಪನಿಯವರು ತಮ್ಮ FED ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2009ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು,<ref>[http://www.engadgethd.com/2009/03/26/sonys-field-emission-technologies-closing-its-doors/ "ಸೋನಿಸ್ ಫೀಳ್ಡ್ ಎಮಿಷನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ಇಟ್ಸ್ ಡೋರ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527030849/http://www.engadgethd.com/2009/03/26/sonys-field-emission-technologies-closing-its-doors/ |date=2009-05-27 }}, ''ಎನ್‌ಗ್ಯಾಡ್ಜೆಟ್''</ref> ಆದರೆ OLED ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಕ್ಯಾನನ್ ಕಂಪನಿಯವರು ತಮ್ಮ SED ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಭವಿಷ್ಯದವರೆಗೂ ಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸದಿರಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>ರಬಿನ್ ಹರ್ಡಿಂಗ್, [http://www.ft.com/cms/s/577ed3f0-c011-11dd-9222-0000779fd18c,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F577ed3f0-c011-11dd-9222-0000779fd18c.html&amp;_i_referer=http%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FSurface-conduction_electron-emitter_display "ಕ್ಯನನ್ ಕ್ಲೀಯರ್ ಟು ಲಾಂಚ್ ನ್ಯೂ ಟೈಪ್ ಆಫ್ TV"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019181331/http://www.ft.com/cms/s/577ed3f0-c011-11dd-9222-0000779fd18c,Authorised=false.html?_i_location=http:%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F577ed3f0-c011-11dd-9222-0000779fd18c.html&_i_referer=http:%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FSurface-conduction_electron-emitter_display |date=2012-10-19 }}, ''ಫೈನ್ಯಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್'', 2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008</ref> ಕೆಲ ಸಮಯಕ್ಕೆ 14.1, 31 ಮತ್ತು 40 ಇಂಚುಗಳ [[ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್]] OLED ಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು, [[ಸ್ಯಾನ್ ಆಂಟೋನಿಯೋ]] ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[SID 2009]] ಟ್ರೇಡ್ ಶೋನಲ್ಲಿ 14.1 ಮತ್ತು 31&nbsp;ಇಂಚುಗಳ ಸೆಟ್ಟುಗಳು "ತಯಾರಿಕೆಗೊಂಡು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.oled-display.net/smd-unveils-production-ready-oled-tvs-and-amoleds-at-sid-2009 |title="SMD ಅನ್ವೇಯ್ಲ್ಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ರೆಡಿ OLED-TVs ಆಂಡ್ AMOLEDs ಆಟ್ SID 2009" |access-date=2010-07-06 |archive-date=2010-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720094014/http://www.oled-display.net/smd-unveils-production-ready-oled-tvs-and-amoleds-at-sid-2009 |url-status=dead }}</ref> ==ಪರಿಸರೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು== {{Related|[[Electronic waste]]}} LCD ಪರದೆಯ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಟ್ರೈಫ್ಲೋರೈಡ್]] (NF₃) ಅನ್ನು ಎಚ್ಚಣೆ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿ ತೆಳುವಾದ ಫಿಲ್ಮ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. NF₃ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಬಲವಾದ [[ಹಸಿರು ಮನೆಯ ಅನಿಲ]], ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ಅರ್ಧ-ಬದುಕು]] [[ಜಾಗತಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ''ಜಿಯೋಫಿಸಿಕಲ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಲೆಟರ್ಸ್'' ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿರುವಂತೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವು ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ [[ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್]] ನಂಥ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಸಿರು ಮನೆಯ ಅನಿಲಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. NF₃ ಬಳಕೆಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲದೇ ಇದುದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು [[ಕ್ಯೋಟೋ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ದಿ ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ಗ್ರೀನ್ ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಸ್"<ref name="nf3">{{Cite web |url=http://www.alternet.org/environment/95111/your_flat_screen_has_(greenhouse)_gas/ |title="NF₃ ಯೂಸ್ಡ್ ಇನ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಆಂಡ್ LCD ಸ್ಕ್ರೀನ್ಸ್" |access-date=2010-07-06 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629164556/http://www.alternet.org/environment/95111/your_flat_screen_has_(greenhouse)_gas/ |url-status=dead }}</ref> ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕರು ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ತಯಾರಾದ ಎಲ್ಲಾ NF₃ ಗಳನ್ನು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಶುಭ್ರತೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ NF₃ ಗಳು ಮುರಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ; ಎರಡು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ 2% ರಿಂದ 3% ವರೆಗಿನ ಅನಿಲ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯ ನಂತರ ವಿನಾಶದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="natgas">ಹನ್ನಾಹ್ ಹೋಗ್, [http://www.nature.com/climate/2008/0808/full/climate.2008.72.html "ದಿ ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ಗ್ರೀನ್‌ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಸ್"], ''ನೇಚ್ಯೂರ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ಸ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚೇಂಜ್'', 10 ಜುಲೈ 2008</ref> ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ, ವರದಿಯು NF₃ನ ಬದಲಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಹಸಿರು ಮನೆಯ ಅನಿಲವಾದ [[ಪರ್‌ಫ್ಲುರೋಕಾರ್ಬನ್]] ನ ಪರಿಣಾಮದೊಡನೆ ಹೋಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಸೋತಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ 30% ರಿಂದ 70%ರವರೆಗೂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="natgas" /> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{refbegin}} *[[ಪ್ರದರ್ಶಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಹೋಲಿಕೆ]] *[[ಆಂಬೀಲೈಟ್]], ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ *[[ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಪ್ಲಸ್]], *[[ಕ್ವಾಟ್ರಾನ್]], ಎಂಬುದು ಶಾರ್ಪ್‌ನಿಂದ LCD TV ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇದು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಬಣ್ಣವಾದ ಹಳದಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ {{refend}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Refimprove|date=June 2009}} ====ಲೇಖನಗಳು==== {{reflist}} ====ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ==== {{refbegin}} {{refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|LCD TVs}} * [https://www.nytimes.com/2006/12/25/technology/25flat.html ''ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಇಸ್ ಬೆಟರ್ ದ್ಯಾನ್ LCD?'' ] 2006ರಲ್ಲಿ [[ಪ್ಯಾನಾಸೋನಿಕ್]] ಪ್ರಕಾರ {{Display Technology}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದ್ರವ ರೂಪದ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು]] m534n1rbjey1hig7pc2rwivg5fw0gv9 0 24261 1378497 1376368 2026-08-06T10:07:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378497 wikitext text/x-wiki {{Infobox VG | title = BioShock | image = | developer = [[Irrational Games]]<br />[[2K Marin]]<ref name=ps3pressrls/><br>[[Feral Interactive]] (Mac OS X)<ref>{{cite web| url=http://www.tuaw.com/2009/09/24/bioshock-for-mac-on-october-7th| title=Bioshock for Mac on October 7| accessdate=2009-11-12| date=September 24, 2009| archive-date=2009-10-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20091026163841/http://www.tuaw.com/2009/09/24/bioshock-for-mac-on-october-7th| url-status=dead}}</ref> | publisher = [[2K Games]] | designer = Paul Hellquist | writer = [[Ken Levine]] | composer = [[Garry Schyman]] | series = ''[[BioShock (series)|BioShock]]'' | engine = [[Unreal Engine#Unreal Engine 2.5|Unreal Engine 2.5]];<ref name=engine>{{cite web|url=http://www.gamebanshee.com/reviews/96980-bioshock-2.html|title=BioShock 2 Review|date=2010-02-27|accessdate=2010-03-02|publisher=GameBanshee|quote=BioShock 2 uses the same engine as BioShock, a modified version of Unreal Engine 2.5...|archive-date=2020-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217144801/http://www.gamebanshee.com/reviews/96980-bioshock-2.html|url-status=dead}}</ref> [[Havok Physics]] | version = 1.1 (December 4, 2007)<ref>{{cite web| url=http://www.2kgames.com/bioshock/support/ | title=BioShock Support&nbsp;– BioShock v1.1 PC Patch Available |accessdate=2008-02-12|date=December 4, 2007|publisher=[[2K Games]]}}</ref> | released = '''Microsoft Windows, Xbox 360'''<br />{{vgrelease|NA=August 21, 2007<ref name="IGN1">{{cite web|url=http://au.games.ign.com/articles/812/812621p1.html|title=BioShock Demo Now Available on Xbox LIVE|accessdate=2007-10-15|first=Alexis|last=Dunham|date=2007-08-13|publisher=IGN|archive-date=2011-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713004601/http://au.games.ign.com/articles/812/812621p1.html|url-status=dead}}</ref>|PAL=August 24, 2007<ref name="IGN1" /><ref>{{cite web |url=http://www.gamespot.com/xbox360/action/bioshock/similar.html?mode=versions |title=BioShock for Xbox 1080 Release Summary |accessdate=2008-03-11 |work=[[GameSpot]] |publisher=[[CNET Networks]]}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gamespot.com/pc/action/bioshock/similar.html?mode=versions |title=BioShock for PC Release Summary |accessdate=2008-03-11 |work=[[GameSpot]] |publisher=[[CNET Networks]]}}</ref>}} '''<br />{{vgrelease|PAL=October 17, 2008}} {{vgrelease|NA=October 21, 2008}} '''Mac''' <br /> {{vgrelease|NA=October 10, 2009}} | genre = [[First-person shooter]], [[Action-adventure game|action-adventure]], [[survival horror]]<ref>{{Cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/20379604/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-11 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604091319/http://www.msnbc.msn.com/id/20379604/ |url-status=dead }}</ref> | modes = [[Single-player video game|Single-player]] | ratings = {{vgratings|ESRB=M|OFLCA=MA15+<ref>{{cite web|url=http://www.classification.gov.au/special.html?n=46&p=156&sTitle=BioShock&sMediaFilm=1&sMediaPublications=1&sMediaGames=1&sDateFromM=1&sDateFromY=1970&sDateToM=11&sDateToY=2007&record=220870|title=BIOSHOCK Game (Multi Platform)&nbsp;– OFLC rating|date=2007-05-30|accessdate=2007-10-07|publisher=Australian Classification Board|archive-date=2007-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071111222127/http://www.classification.gov.au/special.html?n=46&p=156&sTitle=BioShock&sMediaFilm=1&sMediaPublications=1&sMediaGames=1&sDateFromM=1&sDateFromY=1970&sDateToM=11&sDateToY=2007&record=220870|url-status=dead}}</ref>|BBFC=18<ref>{{cite web| url=http://www.bbfc.co.uk/website/Classified.nsf/0/FDBF2382D56E446980257317005AD21D?OpenDocument | title=BBFC Rating Page |accessdate=2007-07-31|date=2007-07-13|publisher=British Board of Film Classification}}</ref>|PEGI=18+<ref>{{cite web|url=http://www.pegi.info/en/index/global_id/505/?searchString=BioShock|title=PEGI Pan European Game Information - Advanced Search|accessdate=2009-07-07|publisher=PEGI|archive-date=2013-07-13|archive-url=https://www.webcitation.org/6I50ejmlt?url=http://www.pegi.info/en/index/global_id/505/?searchString=BioShock|url-status=dead}}</ref>|OFLCZ=R15+|USK=18 (cut)}} | platforms = [[Microsoft Windows]], [[Xbox 360]],<ref name="BioFAQ">{{cite web|url=http://www.bioshock-online.com/faq/#platform|title=BioShock FAQ&nbsp;– what platforms is BioShock being released on?|accessdate=2008-07-30|publisher=Through the Looking Glass}}</ref><ref>{{cite web|last=Holt |first=Chris |url=http://www.macworld.com/article/138126/2009/01/bioshock.html |title=Expo Notes: Feral’s big secret &#124; Games &#124; Game Room |publisher=Macworld |date= |accessdate=2009-11-09}}</ref> | media = [[DVD-DL]], [[download]],<ref>{{cite web | url = http://storefront.steampowered.com/v/index.php?area=game&AppId=7670 steampowered.com | title = BioShock on Steam | accessdate = 2007-11-10 | publisher = [[Steam (content delivery)|Steam]]}}</ref> [[Blu-ray Disc]] | requirements = [[#Development|See Development section for requirements matrix]] | input = [[Keyboard (computing)|Keyboard]] and [[mouse (computing)|mouse]], [[gamepad]] }} '''''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ''' ಎಂಬುದು [[ಅಗ್ರೇಸರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಅನುಭವ ನೀಡುವ ಆಟದ]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಭೀತಿಕಾರಕ]] [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ಇರ್ಯಾಷನಲ್‌ ಗೇಮ್ಸ್‌‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ- ನಂತರದಲ್ಲಿ [[2K ಬೋಸ್ಟನ್‌/2K ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ- ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು [[ಕೆನ್‌ ಲೆವಿನ್‌]] ಎಂಬಾತನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ವಿಂಡೋಸ್‌‌]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮತ್ತು [[Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360]] ವಿಡಿಯೋ ಆಟದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ (ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ ಕನ್‌ಸೋಲ್‌) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 21ರಂದು ಇದು [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ [[ಯುರೋಪ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web| url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/updates.html | title = ''BioShock'' street date is August 21 | work = The Cult of Rapture | date = March 1, 2007 | accessdate = 2007-11-04}}</ref> [[2K ಮ್ಯಾರಿನ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಟದ ಒಂದು [[ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ 3]]ರ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 17ರಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕೆಲವೊಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು 2008ರ<ref>{{cite web | url = http://ps3.ign.com/articles/900/900066p1.html | title = IGN: ''BioShock'' Coming October 21 | publisher = IGN | date = August 19, 2008 | accessdate = 2008-08-19 | archive-date = 2008-08-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080822012655/http://ps3.ign.com/articles/900/900066p1.html | url-status = dead }}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 21ರಂದು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="ps3pressrls">{{cite press release | url=http://ir.take2games.com/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=312621 | title=2K Games Injects PlayStation 3 System Owners with Genetically Enhanced Version of BioShock | accessdate=2008-08-02 | date=May 28, 2008 | publisher=Take 2 Interactive | archive-date=2008-05-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080529181404/http://ir.take2games.com/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=312621 | url-status=dead }}</ref> 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 21ರಂದು ಇದು [[ಸ್ಟೀಮ್‌‌‌]] ಎಂಬ ವಿತರಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>http://store.steampowered.com/app/7670/</ref> 2009ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 7ರಂದು, [[ಮ್ಯಾಕ್‌‌ OS X]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆಯೂ ಈ ಆಟವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.tuaw.com/2009/09/24/bioshock-for-mac-on-october-7th/ | title = ''Bioshock for Mac on October 7th" | work = Tuaw | date = September 21, 2009 | accessdate = 2009-11-20 | archive-date = 2009-10-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091026163841/http://www.tuaw.com/2009/09/24/bioshock-for-mac-on-october-7th | url-status = dead }}</ref> ಮೊಬೈಲ್‌ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಟದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು IG ಫನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="mobilever" /> ''[[ಬಯೋಶಾಕ್‌‌ 2]]'' ಎಂಬ ಒಂದು ಉತ್ತರಭಾಗವನ್ನು 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 9ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1960ರ ಒಂದು [[ಪರ್ಯಾಯ ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುವ ಈ ಆಟವು, ವಿಮಾನ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದ ಜಾಕ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರನನ್ನು ಇರಿಸುತ್ತದೆ; [[ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ನೀರೊಳಗಿನ ನಗರ]]ವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುವುದು ಅವನ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ನಗರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವಿಕೃತಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಂಡುಜೇನುಗಳ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಸದರಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯು ಬದುಕುಳಿಯುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಪಾತ್ರ-ನಿರ್ವಹಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಉಳಿವಿನ]] ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಈ ಆಟವು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆಟದ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಮತ್ತು ಲೆವಿನ್‌‌ ಈ ಆಟವನ್ನು, ''[[ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಶಾಕ್‌]]'' ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿಗಿರುವ ಒಂದು "[[ದೈವಿಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ]]" ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://pc.gamespy.com/pc/bioshock/707256p1.html | title=GameSpy: ''BioShock'' Preview | date = 2006-05-10 | accessdate = 2007-11-04 | publisher= Gamespy | first= Li C. | last = Kuo }}</ref><ref>{{cite web | url = http://au.pc.ign.com/articles/556/556421p1.html | title = IGN ''BioShock'' Interview | publisher = IGN | date = 2004-10-04 | accessdate = 2007-10-07 | archive-date = 2009-03-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090315134513/http://au.pc.ign.com/articles/556/556421p1.html | url-status = dead }}</ref> ಈ ಆಟವು ಅಗಾಧವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗುಣಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು; ಆಟದ "[[ನೈತಿಕತೆ]]-ಆಧರಿತ" ಕಥಾವಸ್ತು, [[ತಲ್ಲೀನವಾಗಿಸುವ ವಾತಾವರಣ]] ಮತ್ತು [[ಏಯ್ನ್‌ ರ್ಯಾಂಡ್‌]]-ಪ್ರೇರಿತ ನರಕರೂಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ-ಕಥೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಮರ್ಶಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="bostonglobereview" /> ==ಆಟದ ರೀತಿ== [[File:Bioshock-hack.jpg|left|250px|thumb|ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಆಟಗಾರನು ಎರಡು ಹಂತಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೊಳವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಿರುವ, ಬಯೋಶಾಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆಯ-ಕಿರುಆಟ.]] ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ಅಗ್ರೇಸರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಅನುಭವ ನೀಡುವ ಆಟ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಹಕ ಇಚ್ಛೆಯನುಸಾರ [[ಪಾತ್ರ-ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಆಟ]]ದ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯತೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ''[[ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಶಾಕ್‌ 2]]'' ಆಟವನ್ನು ಇದು ಹೋಲುವಂತಿದೆ. ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಹೋರಾಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌‌‌‌‌]]ಗಳನ್ನು (ತಳಿ ರೂಪಾಂತರಗಳು) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಕ್‌ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಆಟಗಾರನು ಆವಾಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ಭದ್ರತಾ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ತಿರುಗು ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲೆಂದು, ರಹಸ್ಯತೆಯ ತಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಮಾಡುವುದನ್ನು ಆಟಗಾರನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{cite web | url = http://www.ic-games.co.uk/index.php?location=1&&articleid=3877 | title = ''BioShock'' (Xbox 360/PC) at ic-games.com | accessdate = 2007-11-04 | publisher = IC Games | first = James | last = Collins | date = 2007-08-22 | archive-date = 2007-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071011233114/http://ic-games.co.uk/index.php?location=1&&articleid=3877 | url-status = dead }}</ref> ರ್ಯಾಪ್ಚರ್ ನಗರವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುವಾಗ ಆಟಗಾರನು ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮದ್ದುಗುಂಡು, ಆರೋಗ್ಯ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಈ ಹಣವನ್ನು ಹಲವಾರು ಮಾರಾಟ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.bit-tech.net/gaming/2007/08/21/bioshock_gameplay_review/5 | title = ''BioShock'' Gameplay Review "The little things" | accessdate = 2007-11-04 | date = 2007-08-21 | first = Joe | last = Martin | publisher = [[Bit-tech]]}}</ref> ಹೊಸ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಬಳಸಬಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ "U-ಇನ್ವೆಂಟ್‌‌" ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳೂ ಸಹ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾಮರಾಗಳು, ತಿರುಗು ಗೋಪುರಗಳು, ತಿಜೋರಿಗಳು, ಕೆಲವೊಂದು ಬೀಗಗಳು, ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಯಂತ್ರಗಳು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಟಗಾರನು ತನ್ನ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ [[ಕತ್ತರಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ]]; ಆಟಗಾರನ ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದು, ಅವರ ಒಳವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಟಗಾರನ ಮುಂದೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಒಂದು ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಅವು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | url = http://gametz.com/Review/1654.html | title = ''BioShock'' (Xbox 360) review by Gametz | author = CenturionElite | accessdate = 2007-11-16 | date = 2007-08-29 | archive-date = 2007-11-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071112093422/http://gametz.com/Review/1654.html | url-status = dead }}</ref> ಆಟಗಾರನು ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕೈಹಾಕಬೇಕೆಂದರೆ, ಒಂದು ಸೀಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ''[[ಪೈಪ್‌ ಮೇನಿಯಾ]]'' ವನ್ನು ಹೋಲುವ ಒಂದು ಕಿರು-ಆಟವನ್ನು ಆತ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://xbox.about.com/od/xbox360reviews/fr/bioshockrev.htm | title = ''BioShock'' Review (X360) at Xbox.about.com | accessdate = 2007-11-04 | first = Eric | last = Qualls | publisher = [[About.com]] | archive-date = 2007-10-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071025041435/http://xbox.about.com/od/xbox360reviews/fr/bioshockrev.htm | url-status = dead }}</ref> ಆಟದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಒಂದು "ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಯಾಮರಾ"ವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಈ ಕ್ಯಾಮರಾವು ಜಾಕ್‌ಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವೊಬ್ಬನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ನಂತರ, ಆ ಬಗೆಯ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸುವಾಗ ನೆರವಾಗಲೆಂದು, ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಿಹಾರ ದ್ರವ್ಯ, ಜೀನ್‌‌ ಬಲವರ್ಧಕ ಔಷಧಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಆಟಗಾರನಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.gamebanshee.com/bioshock/weapons/researchcamera.php | title = Research Camera | accessdate = 2007-11-10 | publisher = GameBanshee}}</ref> ಗಾಜಿನ-ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ "ವೀಟಾ-ಕೋಣೆಗಳು" ಆಟದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಇವನ್ನು ಆಟಗಾರನು ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸುವಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, ಜಾಕ್‌ ಸಾಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂದರೆ, ಅವನ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರೋಗ್ಯದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಅತಿ ಹತ್ತಿರದ ಕೋಣೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವನ ಶರೀರವನ್ನು ಪುನಾರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://pc.ign.com/articles/795/795080p1.html | title = BioShock Hands-on | first = Charles | last = Onyett | date = 2007-06-08 | publisher = IGN | accessdate = 2007-11-04 | archive-date = 2011-06-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110613033101/http://pc.ign.com/articles/795/795080p1.html | url-status = dead }}</ref> ಆಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವ ತುಣುಕೊಂದರಲ್ಲಿ, ಈ ವೀಟಾ-ಕೋಣೆಗಳ ಬಳಕೆಯಾಗದಂತೆ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆಟಗಾರನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ; ಅಂದರೆ, ಒಂದುವೇಳೆ ಜಾಕ್‌ ಸತ್ತರೆ, ಒಂದು ಉಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಆಟದ ಹಂತದಿಂದ ಆಟಗಾರನು ಆಟವನ್ನು ಮರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜೀನ್‌‌ ಬಲವರ್ಧಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಹಾಗೂ ನಿಗದಿಮಾಡಲು ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ; ವಿಶೇಷ ದಾಳಿಗಳ ಹಿಡಿತ ಸಡಿಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಥವಾ ಸುಧಾರಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಅಥವಾ ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆಯ ಪರಿಣತಿಗಳಂಥ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಇವು ಜಾಕ್‌ಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌ಗಳಾಗಿ ಆಟಗಾರನಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ "ಸಕ್ರಿಯ" ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌ಗಳಿಗೆ, [[ಮಾಯಾ-ಬಿಂದು]]ಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ರೀತಿಯ ಒಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣದ EVE ಸೀರಮ್‌ ದ್ರವದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ; EVEನ್ನು ಪಿಚಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಭರ್ತಿಮಾಡಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.ggmania.com/full.php3?show=5856 | title = Gameguru reviews ''BioShock'' | accessdate = 2007-11-04 | date = 2007-09-17 | publisher = Game Guru Mania}}</ref> "ಓರ್ವನು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ" ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು, ಆಟಗಾರನ ಹೊರನೋಟವನ್ನೂ ಸಹ ಈ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌ಗಳು ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.gametrailers.com/player.php?id=13583&type=mov&pl=game; | title = X06 Trailer | accessdate = 2007-11-04 | publisher = [[GameTrailers]]}}</ref> "ಬಲವರ್ಧಕ ಔಷಧಗಳು" ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌‌ಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ EVEಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆಟಗಾರನು ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಲವರ್ಧಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://compactiongames.about.com/od/reviews/fr/bioshock_rev.htm | title = ''BioShock'' Review (PC) by About.com | accessdate = 2007-11-04 | publisher = [[About.com]] | first = Michael | last = Klappenbach | archive-date = 2010-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100717145435/http://compactiongames.about.com/od/reviews/fr/bioshock_rev.htm | url-status = dead }}</ref> ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌‌ಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸೃಜನಶೀಲ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಬಳಕೆ, ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಈ ಆಟವು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="bit-tech">{{cite web | url = http://www.bit-tech.net/gaming/2007/08/21/bioshock_gameplay_review/3 | title = ''BioShock'' Gameplay Review (page 2) | accessdate = 2007-11-04 | date = 2007-08-21 | first = Joe | last = Martin | publisher = [[Bit-tech]]}}</ref> [[File:Bioshock enemies.jpg|thumb|250px|ಓರ್ವ ಬಿಗ್‌ ಡ್ಯಾಡಿಯು ಇಬ್ಬರು ಸ್ಪ್ಲೈಸರ್‌‌‌ಗಳಿಂದ ಓರ್ವ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌‌ನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಾಗ ಆಟಗಾರನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.]] ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ಕೆಲವೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌‌ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ADAM [[ವಿಕೃತಿ ಜನಕ‌]]ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು "ಗ್ಯಾದರರ್‌‌'ಸ್‌ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌‌"ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಆಟಗಾರನು ಅವುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಾನೆ. ADAMನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕೆಂದರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌ನ ಜೊತೆಗಿರುವ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ "ಬಿಗ್‌ ಡ್ಯಾಡಿ"ಯನ್ನು ಆಟಗಾರನು ಮೊದಲಿಗೆ ಸೋಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಸದರಿ "ಬಿಗ್‌ ಡ್ಯಾಡಿ"ಗಳು ಒಂದು ರಕ್ಷಾಕವಚವಿರುವ [[ಜಲನಿರೋಧಕ ಉಡುಪಿಗೆ]] ಕಸಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ತಳೀಯವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾನವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಾದ ನಂತರ, ಆಟಗಾರನು ಒಂದು ನೈತಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ: ಒಂದು ಭಾರೀ ಮೊತ್ತದ ADAMನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌ನ್ನು ಸಾಯಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌‌ನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು; ಆದರೂ, ಉಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರತಿ ಮೂರು ಸೋದರಿಯರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದ ADAMನ್ನು ಆಟಗಾರನಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಆಯ್ಕೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದೆ ಇರುವ ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಈ ಅಂಶವು ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳ ಪೈಕಿ, ಸ್ವತಃ ಆಟದ ಮೇಲೆಯೂ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.gamerswithjobs.com/node/32465?from=30&comments_per_page=30 | title = ''BioShock'' morality | first=Julian | last = Murdoch | accessdate = 2007-11-04 | publisher = Gamers With Jobs | date = 2007-06-05}}</ref> ==ಸಾರಾಂಶ== ===ಸನ್ನಿವೇಶ=== {{quote box|quote=I am Andrew Ryan and I am here to ask you a question:<br />Is a man not entitled to the sweat of his brow?<br /><br />No, says the man in Washington; it belongs to the poor.<br />No, says the man in the Vatican; it belongs to God.<br />No, says the man in Moscow; it belongs to everyone.<br /><br />I rejected those answers. Instead, I chose something<br />different. I chose the impossible. I chose...<br /><br />Rapture!<br /><br />A city where the artist would not fear the censor.<br /> Where the scientist would not be bound by petty morality.<br /> Where the great would not be constrained by the small.<br /> And with the sweat of your brow,<br /> Rapture can become ''your'' city as well.|source=&nbsp; Andrew Ryan|size=250px|align=right}} 1960ರ ಅವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು [[ಕಾಲ್ಪನಿಕ]]ವಾದ, ನೀರೊಳಗಿನ [[ನರಕರೂಪದ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ನ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="bit-tech" /><ref>{{cite web|url=http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=138851|title=Xbox Preview: BioShock|publisher=CVG|date=2006-05-03|accessdate=2008-02-05}}</ref> ಆಟಗಾರನು ನಗರವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಶ್ರವ್ಯರೂಪದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನು ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌ ನಗರವು [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ರೈಯಾನ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ರ್ಯಾಂಡಿಯನ್‌‌]] [[ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮಿ]]ಯಿಂದ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ, ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟವಾದ ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ, ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು [[ತಾಟಸ್ಥ್ಯ-ನೀತಿ]]ಯ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಅವನು ಬಯಸಿದ್ದ. ಮಧ್ಯ-[[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌]] ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು [[ಸಮುದ್ರತಳದ ಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ 1946ರಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; [[ಭೂಶಾಖದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು]] ಒದಗಿಸಲು [[ಸಮುದ್ರಾಂತರ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]]ಗಳನ್ನು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.2kgames.com/cultofrapture/rapture.html|title=What is Rapture?|publisher=Cult of Rapture|accessdate = 2007-10-07}}</ref> ರ್ಯಾಪ್ಚರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಗತಿಯು ಅಭಿವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು; ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ರೈಯಾನ್‌‌ ಕರೆತಂದ ಮೇಧಾವಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು. ಇಂಥದೊಂದು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ADAM ಸೇರಿತ್ತು. ಇವು ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿವಾಗಿ [[ಸಮುದ್ರ ಗೊಂಡೆಹುಳುವಿನ]] ಒಂದು ಅಜ್ಞಾತ ಜಾತಿಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕಾಂಡಕೋಶ]]ಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಮಾನವ [[ಜೀನೋಮ್‌‌‌]]ನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಬರೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಡಾ. ಬ್ರಿಡ್ಗೆಟ್‌ ಟೆನೆನ್‌ಬೌಮ್‌ ಎಂಬಾಕೆ ಇವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಳು. ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌‌ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲೆಂದು ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಫಾಂಟೈನ್‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥ ಮತ್ತು ದರೋಡೆಕೋರನೊಂದಿಗೆ ಟೆನೆನ್‌ಬೌಮ್‌ ಸೇರಿಕೊಂಡಳು; ಈ ಉದ್ಯಮವು ತನ್ನ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅತಿಮಾನುಷ ದೈಹಿಕ ವರ್ಧನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಫಾಂಟೈನ್‌ನಿಂದ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನಾಥಾಲಯಗಳಿಂದ ಕರೆತಂದ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿಯರ ("ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌‌") ಉದರಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂಡೆಹುಳುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ರಾಶಿ ರಾಶಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ADAMನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಟೆನೆನ್‌ಬೌಮ್‌ ಕಂಡುಕೊಂಡಳು. ಕಾಲವು ಹೀಗೆಯೇ ಸಾಗಿದಂತೆ, ಶ್ರೀಮಂತರು ಮತ್ತು ಬಡವರ ನಡುವಿನ ಅಂತರವು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಸಮಾಜದ ಕೆಳವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಫಾಂಟೈನ್‌ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯದ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಅವನ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಪರೋಪಕಾರದ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರವಿದ್ದವು; ಸಮಾಜದ ಕೆಳವರ್ಗವನ್ನು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಡೆಸಲು ತನ್ನ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯದ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವನ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮಗ್ರಿಯಂಥ ನಿಷೇಧಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯತಲದಿಂದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಪೂರೈಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಒಂದು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಅವನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌‌ ಉದ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಅವನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯುತನನ್ನಾಗಿಸಿದವು. ರೈಯಾನ್‌‌ನನ್ನು ಉರುಳಿಸಲು ಅವನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ, ಆದರೆ ಬಂಡಾಯದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚಂಡವಾಗಿ ಸದೆಬಡಿಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವರದಿಯಾದ ಅನುಸಾರ ಫಾಂಟೈನ್‌ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಫಾಂಟೈನ್‌ನ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌‌ ವ್ಯವಹಾರದ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ರೈಯಾನ್‌‌ ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳ ಒಳಗಾಗಿ, ಅಟ್ಲಾಸ್‌‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ ಹೊಸ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಸಂತುಷ್ಟ ಕೆಳವರ್ಗದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ. 1959ರ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು, ಅಟ್ಲಾಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಅವನ ADAM-ಪ್ರೇರಿತ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ರೈಯಾನ್‌‌ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು; ಇದು ರ್ಯಾಪ್ಚರ್ ನಗರದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿತು.<ref name="shacknews spoiler interview" /> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ರೈಯಾನ್‌‌ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದ. ಅವನ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪವು ಯಾವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತ್ತೆಂದರೆ, ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಜನರನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮುಗ್ಧ ಜನರನ್ನು ಅವನು ನೇಣಿಗೇರಿಸುತ್ತಾ ಹೋದ. ADAM ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತಾಡಿಕೊಂಡು ಬರಲು ಹಾಗೂ ಸತ್ತವರ ದೇಹದಿಂದ ADAMನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌‌ನ್ನು [[ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು]]; ADAMನ್ನು ಸೆಳೆದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನುಂಗಿಸಿ ಅವರ ಉದರದಲ್ಲಿನ ಕಚ್ಚಾ ADAMಗಳಾಗಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ರಕ್ಷಾಕವಚದೊಂದಿಗಿನ [[ಜಲನಿರೋಧಕ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿರುವ]], ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಫಲವಂತಿಕೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ "ಬಿಗ್‌ ಡ್ಯಾಡೀಸ್‌" ಎಂಬ ಮಾನವರನ್ನು, ಅನೇಕ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌ಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಡಾ. ಸುಚೊಂಗ್‌‌ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ; ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌ನ್ನು ಅವರ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಅವನು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ.<ref name="bit-tech" /> ADAM ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ನ್ಯೂನತೆಯೆಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಬಳಸುವವ ನಿಯತವಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೊಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕಿತ್ತು, ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಅಂಗವಿಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಯುದ್ಧವು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದ ADAM ಬಳಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತೀವ್ರವಾದ ಬುದ್ಧಿಸ್ಥಿಮಿತವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ. ಆಟಗಾರನು ಆಗಮಿಸುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕೇವಲ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಕೃತಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಡದ ಮಾನವರು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟು ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಅಡಗುತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="IGN review">{{cite web | url = http://xbox360.ign.com/articles/813/813214p1.html | title = ''BioShock'' Review | publisher = IGN | last = Onyett | first = Charles | date = 2007-08-16 | accessdate= 2007-08-16}}</ref> ===ಕಥೆ=== [[File:Bioshock-rapture.jpg|250px|right|thumb|ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ ನೀರೊಳಗಿನ ನಗರ.ಬಯೋಶಾಕ್‌‌ನ ಆಟದ ವಿನ್ಯಾಸವು ತನ್ನ ಬಹುಪಾಲು ಅಲಂಕಾರಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಮ್‌‌ಪಂಕ್‌ನಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="artdecoandsteampunk‌">[52]</ref>]] ಆಟದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಆಟಗಾರ-ಪಾತ್ರವಾಗಿರುವ ಜಾಕ್‌ 1960ರಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=http://au.pc.ign.com/articles/813/813641p1.html|title=''BioShock'' Review: Welcome to Rapture; at IGN|accessdate=7 October 2007|archive-date=18 ಜುಲೈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120718131354/http://au.pc.ign.com/articles/813/813641p1.html|url-status=dead}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ಸಾಗರದೊಳಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ವಿಮಾನವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಓರ್ವ ಪ್ರಯಾಣಿಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಇದು ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಮಾಜವು ಕುಸಿದುಬಿದ್ದ ನಂತರದ ಘಟನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bioshock-online.com/faq/#about|title=''BioShock'' FAQs&nbsp;– What is the game about?|accessdate = 2007-10-08|date=2006-12-30|publisher = Through the Looking Glass}}</ref> ನೀರಿನಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಂದನಂತರ, ವಿಮಾನದ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆಯ ದುರ್ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ತಾನೊಬ್ಬನೇ ಬದುಕುಳಿದವ ಎಂಬುದನ್ನು ಜಾಕ್‌ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ದ್ವೀಪವೊಂದರ ಮೇಲಿನ ಹತ್ತಿರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದೀಪದ ಮನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಈಜಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆತ ಒಂದು [[ಮುಳುಗು ಗೋಳ]]ವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರದೊಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಲು ಹಾಗೂ ರ್ಯಾಪ್ಚರ್ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಈ ಮುಳುಗು ಗೋಳವನ್ನು ಅವನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web|url=http://au.xbox360.ign.com/objects/793/793105.html|title=''BioShock''|publisher=IGN|accessdate=2007-10-07|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012183719/http://au.xbox360.ign.com/objects/793/793105.html|url-status=dead}}</ref> ಜಾಕ್‌ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಲು, ಮುಳುಗು ಗೋಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸೇವಾ ರೇಡಿಯೋವನ್ನು ಅಟ್ಲಾಸ್‌‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ ಐರಿಷ್‌ನವ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಜಾಕ್‌ ಹೊರತಲದ ರಾಷ್ಟ್ರವೊಂದರ ಗೂಢಾಚಾರನಿರಬೇಕು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ರೈಯಾನ್, ಜಾಕ್‌ನನ್ನು ಸಾಯಿಸುವುದರ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ ನಗರದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ತನ್ನ [[ಫೆರೋಮೋನ್‌‌]]-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ಪ್ಲೈಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜಾಕ್‌ ಬದುಕುಳಿಯಬೇಕೆಂದರೆ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌ಗಳಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದೊಂದೇ ಉಳಿದಿರುವ ದಾರಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಅಟ್ಲಾಸ್‌‌ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌‌ ಹೊಂದಿರುವ ADAMನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಅವರನ್ನು ಜಾಕ್‌ ಸಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಟ್ಲಾಸ್‌ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕದ್ದುಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಡಾ. ಟೆನೆನ್‌ಬೌಮ್‌‌, ಜಾಕ್‌ನನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಸೋದರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದ್ರದ ಗೊಂಡೆಹುಳುಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚಾಟಿಸಬಲ್ಲ ಒಂದು ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌ನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಸಾಯಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌‌ನ್ನು ಉಳಿಸುವಂತೆ ಅವನನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ.<ref name="IGN water">{{cite web | url = http://blogs.ign.com/Irrational_Games/2007/05/23/55572/ | title = IGN first look at the Little Sisters | publisher = IGN | date = 2007-05-23 | accessdate = 2007-11-04 | archive-date = 2007-11-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071103135013/http://blogs.ign.com/Irrational_Games/2007/05/23/55572/ | url-status = dead }}</ref> ಒಂದು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಗು ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುವ ಅಟ್ಲಾಸ್‌‌, ಅದರೆಡೆಗೆ ಜಾಕ್‌ನನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ನಡುತಪ್ಪಲನ್ನು ಜಾಕ್‌ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಸ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ತಲುಪುವ ವೇಳೆಗೆ, ಅದನ್ನು ರೈಯಾನ್‌ ನಾಶಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ರೋಷಗೊಂಡ ಅಟ್ಲಾಸ್‌ ರೈಯಾನ್‌‌ನ್ನು ಸಾಯಿಸುವಂತೆ ಜಾಕ್‌ಗೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅಂತ್ಯವಾಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಒಂದು ಕೃತಕ ಕಾಡನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಸ್ಥಿಮಿತವಿಲ್ಲದ ಓರ್ವ ಕಲಾವಿದನು ತನ್ನ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ರೈಯಾನ್‌ನ್ನು ಜಾಕ್‌ ಅವನ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ರೈಯಾನ್‌ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಗಾಲ್ಫ್ ಆಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿರುವ ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ರೈಯಾನ್‌‌ ಹೊರಗೆಡಹುತ್ತಾನೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಜಾಕ್‌ ಕೇವಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯಷ್ಟೇ ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ತಳೀಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಜಾಸ್ಮಿನ್‌ ಜೊಲೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ ನರ್ತಕಿಯೊಂದಿಗೆ ರೈಯಾನ್ ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರೇಮ ವ್ಯವಹಾರದ ದೆಸೆಯಿಂದ, ಆತ ರೈಯಾನ್‌‌ನ ಹಾದರಕ್ಕೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಜಾಕ್‌ನನ್ನು ಜೊಲೀನ್‌ ತನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದಾಗ, ಹಣದ ತೀವ್ರ ಅಗತ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅವಳು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಭ್ರೂಣವನ್ನು ತೆಗೆಸಿಕೊಂಡು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸವಾಲನ್ನು ಕೂಗಿದ ಸವಾಲುಗಾರನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಮಾರಿರುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದು ಸ್ವತಃ ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಫಾಂಟೈನ್‌ ಎಂಬುದು ಅವಳಿಗೆ ಅರಿವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ರೋಷಗೊಂಡ ರೈಯಾನ್‌‌ನಿಂದ ಆಕೆಯ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಲು ಇದು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ರೈಯಾನ್‌‌ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹುತ್ತಾ, ಜಾಕ್‌‌ನ ಭ್ರೂಣವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ನಂತರ, ತನ್ನ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಫಾಂಟೈನ್‌ ಅವನನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು "ನೀನು ದಯವಿಟ್ಟು...." ಎಂಬ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪದಗುಚ್ಛವು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಆದೇಶಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಾಗ, ರೈಯಾನ್‌ನ ಕೈಯಳತೆಯಿಂದ ಜಾಕ್‌ನನ್ನು ಆಚೆಗಿರಿಸಲು, ಅವನು ಮೇಲ್ಮೈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಫಾಂಟೈನ್‌ ಮತ್ತು ರೈಯಾನ್‌ ನಡುವಿನ ತಿಕ್ಕಾಟವು ಒಂದು ಸಮ ಸಮನಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಒಂದು ಕಂತೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಮಾನವೊಂದನ್ನು ಏರಲು ಹಾಗೂ ಅದರ ಒಳಗಿರುವ ಒಂದು ರಿವಾಲ್ವರ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಮಾನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು, ಮತ್ತು ದೀಪದ ಮನೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಜಾಕ್‌ಗೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಫಾಂಟೈನ್‌ನ ಓರ್ವ ಕೈಗೊಂಬೆಯಾಗಿ ಅವನನ್ನು ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜಾಕ್‌, ರೈಯಾನ್‌‌ನ ಮಗನಾಗಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ನ ಮುಳುಗು ಗೋಳದ ಜಾಲವನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಅವನಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ; ರೈಯಾನ್‌‌ನ "ತಳಿ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ ಆಟದ ಮೈದಾನ"ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಇರುವವರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉಳಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಈ ಮುಳುಗು ಗೋಳದ ಜಾಲವು ಬೀಗಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತದ ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದ ಸಾಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ ರೈಯಾನ್‌, ಜಾಕ್‌ನಿಂದ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅಟ್ಲಾಸ್‌‌ ಕೂಡಾ ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬುದು, ರೈಯಾನ್‌‌ನ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಜಾಕ್‌ಗೆ ತೀರಾ ತಡವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ರೈಯಾನ್‌‌ನನ್ನು ತನ್ನ ಜಾಡಿನಿಂದ ತೊಲಗಿಸಲು ಹಾಗೂ ನಗರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಸಾವಿನ ಖೋಟಾ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದ ಫಾಂಟೈನ್ ಆಗಿ ಸ್ವತಃ ತನ್ನನ್ನು ಅಟ್ಲಾಸ್‌‌ ಹೊರಗೆಡಹಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಪುನಃ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಜಾಕ್‌ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಕಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಜಾಕ್‌ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಡಾ. ಟೆನೆನ್‌ಬೌಮ್‌‌ ಮತ್ತು ಅವಳ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌ ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆ ಕಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಜಾಕ್‌ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಜಾಕ್‌ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಾಗ, ಅವನ ಕೆಲವೊಂದು ಒಗ್ಗಿಸಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು (ಸ್ವತಃ ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಪದಗುಚ್ಛದಂಥವು) ಡಾ. ಟೆನೆನ್‌ಬೌಮ್‌‌ ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿರುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಅವನ ಹೃದಯವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬಲ್ಲುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾನು ಜಾಕ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಫಾಂಟೈನ್‌ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಾಗ, ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಅವನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ: [[IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ಮತ್ತು ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಹೋರಾಟ ಈ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಓರ್ವ ಬಲಿಪಶುವಾಗಿ ಟೆನೆನ್‌ಬೌಮ್‌ ಬದುಕುಳಿದಿದ್ದಳು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಫಾಂಟೈನ್‌, ಅವಳು ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ, ಫಾಂಟೈನ್‌ನ ಸುಳಿವು ಹಿಡಿದು ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಜಾಕ್‌ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ಫಾಂಟೈನ್, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ADAMನ್ನು ಸ್ವತಃ ಚುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಓರ್ವ ಮಾನವೇತರ ವಿಕಾರರೂಪಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಫಾಂಟೈನ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುವ ಜಾಕ್‌ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಫಾಂಟೈನ್‌ನ್ನು ಸಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅವನಿಂದ ADAMನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸೆಳೆಯಲು ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌ಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರನಾದವನು ಹೇಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಮೂರು ಮುಕ್ತಾಯಗಳು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಡಾ. ಟೆನೆನ್‌ಬೌಮ್‌‌ಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆಟಗಾರನು ಯಾವುದೇ ಸೋದರಿಯನ್ನು ಜೋಪಾನಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಒಂದು ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌ನ್ನು ಜೋಪಾನಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದಲ್ಲಿ (ತನ್ಮೂಲಕ ಅವರ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದಲ್ಲಿ), ಜಾಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಐದು ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌‌ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ಅವರು ಸಾಗಿಸುವಂತೆ ಮುಕ್ತಾಯವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುವುದು, ಮದುವೆಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ; ವಯಸ್ಸಾದ ಜಾಕ್‌ ತನ್ನ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಐದು ಮಂದಿ ವಯಸ್ಕ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ನಿಂತಿರುವ ಒಂದು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆಟಗಾರನು ''ಎಲ್ಲಾ'' ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌‌ನ್ನೂ ಅಥವಾ ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಮಂದಿಯನ್ನು ಜೋಪಾನಮಾಡಲು (ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಸಾಯಿಸಲು) ಸಾಧ್ಯವಾದಲ್ಲಿ, ಫಾಂಟೈನ್‌ನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ಸೋದರಿಯರನ್ನು ಜಾಕ್‌‌ ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಾಯಿಸಿ, ಅವರ ADAMನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಆಟವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://guides.ign.com/guides/793105/page_4.html|title=Guides: BioShock Guide (Xbox 360), BioShock Walkthrough|accessdate=2009-01-21|archive-date=2009-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206081731/http://guides.ign.com/guides/793105/page_4.html|url-status=dead}}</ref> ಜಾಕ್‌ ಮತ್ತು ಅವನು ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಏನೆಲ್ಲಾ ಸಂಭವಿಸಿತೋ ಅವನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತಾ, ಕೋಪ ಮತ್ತು ತಿರಸ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಗಡಸಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಎರಡನೇ ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ, ಪರಮಾಣು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು [[ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌-ವರ್ಗದ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ|ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌'''' -ವರ್ಗದ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ]]ಗೆ ವಿಮಾನದ ಭಗ್ನಾವಶೇಷವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಲೈಸರ್‌‌‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮುಳುಗು ಗೋಳಗಳಿಂದ ಅದು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸ್ಪ್ಲೈಸರ್‌‌‌ಗಳು ಸಾಯಿಸಿ, ಅದರ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="bioshock walkthrough">{{cite web|url=http://www.gamebanshee.com/bioshock/walkthrough/fontaineslair.php|title=BioShock&nbsp;– Fontaine's Lair Walkthrough |publisher=GameBanshee|accessdate=2007-10-07}}</ref> ಒಂದು ವೇಳೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌‌ನ್ನು ಆಟಗಾರನು ಸಾಯಿಸಿದರೂ, ಹಿಂದಿನ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅದು ಇರದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಮುಕ್ತಾಯವು ಎರಡನೆಯ ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕೆ ದೃಶ್ಯಗೋಚರವಾಗಿ ತದ್ರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಕೋಪದ ಧ್ವನಿಗೆ ಬದಲಿಗೆ ಟೆನೆನ್‌ಬೌಮ್‌ಳ ಧ್ವನಿಯ ಶೈಲಿಯು ದುಃಖದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="endings">{{cite web|url=http://guides.gamepressure.com/bioshock/guide.asp?ID=3351|title=BioShock&nbsp;– Little Sisters and Big Daddies (SPOILERS!)&nbsp;– Game Guide|publisher=GamePressure|accessdate=2007-11-09}}</ref> ==ಬೆಳವಣಿಗೆ== {{VG Requirements |useminandrec=yes |caption=Official system requirements |platform1=Windows<ref>{{cite web | url = http://forums.2kgames.com/forums/showthread.php?t=1579 | title = Finalized PC Specs are here! | publisher = 2kgames Forums | first = Elizabeth | last = Tobey | date = 2007-07-09 | accessdate = 2007-11-02 | archive-date = 2010-03-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100330035706/http://forums.2kgames.com/forums/showthread.php?t=1579 | url-status = dead }}</ref> |os1=Windows XP with Service Pack 2 or Windows Vista |cpu1=Pentium 4 2.4&nbsp;GHz (single core) |cpu1rec=[[Intel]] [[Core 2 Duo]] or [[AMD]] [[Athlon 64 X2]] |memory1=1&nbsp;GB |memory1rec=2&nbsp;GB |gpu1=DirectX 9.0c compliant card with 128&nbsp;MB RAM (NVIDIA 6600/ATI X1300 or better, excluding ATI X1550); must support Pixel Shader 3.0 |gpu1rec=DirectX 9.0c compliant card with 512&nbsp;MB RAM (NVIDIA 7900GT or better) or DirectX 10 compliant card (NVIDIA 8600 or better) |sound1=100% DirectX 9.0c compliant card |sound1rec=Sound Blaster X-Fi (optimized for EAX ADVANCED HD 4.0/5.0 compatible cards) |network1=Internet connection required for activation |hdspace1=8&nbsp;GB of free space }} ===ಮೂಲ ಕಥೆ=== ಮೂಲತಃ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಆವೃತ್ತಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಹೊಂದಿತ್ತು: ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವು ಓರ್ವ "ಧಾರ್ಮಿಕಪಂಥದ [[ನಿಷ್ಠಾಭಂಜಕ]]" ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು- [[ಧಾರ್ಮಿಕಪಂಥ]]ವೊಂದರಿಂದ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಮಾಡಿ, ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮರುಹೊಂದಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಪಾತ್ರವು ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="shacknews original story">{{cite web | url = http://www.shacknews.com/onearticle.x/48731 | title = Levine: ''BioShock'' Originally About Cult Deprogrammer (Updated) | date=2007-08-30 | accessdate = 2007-08-31 | first = Chris | last = Remo | publisher = Shacknews}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಓರ್ವ ಧಾರ್ಮಿಕಪಂಥದ ನಿಷ್ಠಾಭಂಜಕನು ಏನನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಕೆನ್‌ ಲೆವಿನ್‌ ಒಂದು ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ: "ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಸ್ತ್ರೀ ಸಲಿಂಗ ಕಾಮದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಮಗಳ ನಿಷ್ಠೆಭಂಜಿಸಲು ಜನರನ್ನು ಗೊತ್ತುಮಾಡುವ ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ಅವಳಲ್ಲಿ ಮರುನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಓರ್ವ ಅಜ್ಞಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಅದು ನೀವೇ ಆಗಿದ್ದ ಪಾತ್ರದ ಬಗೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ."<ref name="shacknews spoiler interview">{{cite web | title = Ken Levine on ''BioShock'': The Spoiler Interview | url = http://www.shacknews.com/featuredarticle.x?id=539 | date = 2007-08-20 | accessdate = 2007-08-31 | first = Chris | last = Remo | publisher = Shacknews | archive-date = 2009-10-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091016213627/http://www.shacknews.com/featuredarticle.x?id=539 | url-status = dead }}</ref> ಓರ್ವ [[ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯ]]ನನ್ನು ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಗೊತ್ತುಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಕಥೆಯು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜಕೀಯದ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಹೊರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿತ್ತು.<ref name="shacknews spoiler interview" /> 2004ರಲ್ಲಿ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಕುರಿತಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹೊರಗೆಡಹಲ್ಪಟ್ಟ ವೇಳೆಗೆ, ಕಥೆ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 21ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಹೊರಗೆಡಹಲ್ಪಟ್ಟ IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ-ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಭೂಗತ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಟವು ನಡೆಯುವಂತೆ ಈಗ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ಒಳಗಿನ ತಳಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಜೀವಿಗಳ ಮೂರು "ಜಾತಿಗಳ" ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ಒಂದು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡವು; ಸದರಿ ಮೂರು ಜಾತಿಗಳು "ಗಂಡುಜೇನುಗಳು," "ಯೋಧರು" ಮತ್ತು "ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು" ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ "ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌‌", "ಬಿಗ್‌ ಡ್ಯಾಡಿ" ಮತ್ತು "ಸ್ಪ್ಲೈಸರ್‌‌‌" ಪ್ರೇರಕಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ "AI ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ"ವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಧಾರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.<ref>{{cite web | title = BioShock First Look - Exclusive First Impressions | url = http://www.gamespot.com/pc/action/bioshock/news.html?sid=6110044 | date= 2004-10-10 | accessdate = 2008-08-02| first = Andrew | last = Park | publisher = Gamespot }}</ref> ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಆಟವಾಡುವಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪವು, ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಆಟದ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಹೋಲುವಂತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಲೆವಿನ್‌ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಆಟದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮೊದಲು ಇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದ್ದ ಅಂದಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಸುಸಂಗತವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿದ್ದವು.<ref name="shacknews original story" /> ಲೆವಿನ್‌‌ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, "ಅಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರಡು ಮುಕ್ತಾಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಎಂದಿಗೂ ನನ್ನ ಆಶಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ತಡವಾಗಿ ಬಂತು ಹಾಗೂ ನನಗಿಂತ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮನವಿಯ ಅನುಸಾರ ಇದು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು" ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ.<ref>{{cite web | url = http://uk.gamespot.com/news/6179423.html | title = Q&A: Diving deeper into ''BioShock''s story | date = 2007-09-20 | accessdate = 2007-09-20 | publisher = Gamespot | first = Brendan | last = Sinclair | archive-date = 2007-10-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071008013318/http://uk.gamespot.com/news/6179423.html | url-status = dead }}</ref> ಆಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[IGN]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾಗ, ಆಟದ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಅಂಶವು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎಂಬದರ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುತ್ತಾ ಲೆವಿನ್‌‌ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ: "ನಾನು ಒಂದು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾದ [[ಮಾನವಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ]] ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ [[ಏಯ್ನ್‌ ರ್ಯಾಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಆರ್ವೆಲ್‌‌‌]]ರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ನಾನು ಓದಿರುವೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡ 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದ, ಆದರ್ಶ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮತ್ತು ನರಕರೂಪದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಬರಹಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಓದಿರುವೆ."<ref name="ign myths">{{cite web | url = http://au.xbox360.ign.com/articles/704/704806p1.html | title = The Influence of Literature and Myth in Videogames | first = Douglass C. | last = Perry | publisher = IGN | date = 2006-05-26 | accessdate = 2007-10-07 | archive-date = 2009-01-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090104025910/http://au.xbox360.ign.com/articles/704/704806p1.html | url-status = dead }}</ref> "ಕಾಂಡಕೋಶ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ನೈತಿಕ ವಿವಾದಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ" ತನಗೆ ಒಂದು ತೆರನಾದ ಆಸಕ್ತಿಯಿರುವುದನ್ನೂ ಸಹ ಲೆವಿನ್‌ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="ign myths" /> ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ''[[ನೈನ್‌ಟೀನ್‌ ಎಯ್ಟಿ-ಫೋರ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಲೋಗನ್‌‌'ಸ್‌ ರನ್‌]]'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಲೆವಿನ್‌ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ; "ನಾವು ಜನರು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶದಿಂದ ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು" ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಮಾಜಗಳನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವನು ತಿಳಿಸಿದ.<ref>{{cite web | url = http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=77456 | title = Big Daddy speaks | publisher = [[Eurogamer]] | first = Johnny | last = Minkley | date = 2007-06-08 | accessdate = 2008-06-21 | archive-date = 2007-08-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070821030637/http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=77456 | url-status = dead }}</ref> ಇದರ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಎಂಬುದು ''[[ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಶಾಕ್‌]]'' ಆಟಗಳ ಒಂದು [[ದೈವಿಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ]]ಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಸರಣಿಯ ಹಿಂದಿನ ಅಭಿವರ್ಧಕರಿಂದ ಅದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಲೆವಿನ್‌‌ ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ''[[ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಶಾಕ್‌ 2]]'' ನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅದೇ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಆಟವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದರ ಕುರಿತು ಅವನ ತಂಡವು ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | url = http://www.rockpapershotgun.com/?p=103 | title = Ken Levine on the making of ''BioShock'' | publisher = Rock, Paper, Shotgun | date = 2007-08-20 | accessdate = 2007-11-04 | first = Kieron | last = Gillen}}</ref> [[E3]] 2006ರಲ್ಲಿನ ಪತ್ರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ವಿಡಿಯೋ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ತನ್ನ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ, ಆಟಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅನೇಕ ಹೋಲಿಕೆಗಳ ಕುರಿತು ಲೆವಿನ್‌ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದ.<ref name="multiple">{{cite web | url=http://www.gamespot.com/pc/action/bioshock/news.html?page=1&sid=6150533&tag=result;title;0 | title=E3 06: ''BioShock'' Gameplay Demo Impressions | publisher = Gamespot | date=2006-05-10|accessdate = 2007-11-04 | author = Brad Shoemaker and Andrew Park }}</ref> ಆಟವಾಡುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಅಂಶಗಳಿವೆ: "EVE ಹೈಪೋಸ್‌"ನಿಂದ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌'' ನಲ್ಲಿನ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌‌ಗಳು "PSI ಹೈಪೋಸ್‌"ನಿಂದ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ''ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಶಾಕ್‌ 2'' ನಲ್ಲಿನ "ಸಯಾನಿಕ್‌ ಎಬಿಲಿಟೀಸ್‌" ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ; ಭದ್ರತೆ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳು, ಮೆಷಿನ್‌ ಗನ್‌ ತಿರುಗು-ಗೋಪುರಗಳು, ಮತ್ತು ಶತ್ರುವಿನಂಥ ರೊಬಾಟ್‌ ಲಕ್ಷಣದ ಗಂಡುಜೇನುಗಳನ್ನು ಆಟಗಾರನು ನಿಭಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಆತ ಎರಡೂ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ; ಮದ್ದುಗುಂಡು ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ "ಆಟವಾಡುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣದ" ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒತ್ತುನೀಡಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ''ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಶಾಕ್‌'' ಆಟಗಳಲ್ಲಿ [[ಇ-ಮೇಲ್‌]] ದಾಖಲಾತಿಗಳು ಮಾಡಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರವ್ಯರೂಪದ ಟೇಪ್‌‌ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="multiple" /> ''ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಶಾಕ್‌ 2'' ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ "ಪ್ರೇತಗಳು" (ತಾವು ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮರುಚಾಲಿಸು ತೋರ್ಕೆಯ ಬಿಂಬಗಳು) ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌‌‌‌'' ನಲ್ಲಿಯೂ<ref>{{cite web|url=http://www.bit-tech.net/gaming/2007/08/21/bioshock_gameplay_review/6|title=''BioShock'' Gameplay Review&nbsp;– Overlooked details|accessdate = 2007-11-04 | date = 2007-08-21 | first= Joe | last = Martin | publisher = Bit-Tech}}</ref> ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಬಗೆಯ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ, ''ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಶಾಕ್‌ 2'' ನಲ್ಲಿ ಜಾನೀಸ್‌ ಪೊಲಿಟೊ ಮಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ, ಇಲ್ಲಿನ ಆಟದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋದ ಮೂಲಕ ಅಟ್ಲಾಸ್‌‌ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಆಟದ-ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ತಿರುವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ಆಟಗಾರಿಕೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಎರಡೂ ಆಟಗಳು ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web| url = http://www.gamebanshee.com/interviews/bioshock1.php| title = ''BioShock'' Interview| publisher = Gamebanshee| date = 2007-06-13| accessdate = 2007-11-04| first = Jon| last = Birnbaum| archive-date = 2007-10-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20071011195300/http://gamebanshee.com/interviews/bioshock1.php| url-status = dead}}</ref> ===ಆಟದ ಎಂಜಿನ್‌=== ''[[SWAT 4]]'' ಮತ್ತು SWAT 4: ದಿ ಸ್ಟೆಚ್‌ಕೊವ್‌ ಸಿಂಟಿಕೇಟ್‌‌''[[SWAT 4: The Stetchkov Syndicate]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಂದಿನ ಇರ್ಯಾಷನಲ್‌ ಗೇಮ್ಸ್‌‌ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಅನ್‌ರಿಯಲ್‌‌ ಎಂಜಿನ್‌ 2.5]]<ref name="engine" /> ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಅತೀವವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಬಳಸುತ್ತದೆ. 2006ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, E3ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, [[ಅನ್‌ರಿಯಲ್‌‌ ಎಂಜಿನ್‌ 3.0]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದಾಗಿ ಲೆವಿನ್‌‌ ಘೋಷಿಸಿದ, ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೀರಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯನೀಡುವುದರ ಕುರಿತು ಅವನು ತಿಳಿಸಿದ: "ಕೇವಲ ಈ ಆಟಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಓರ್ವ ನೀರಿನ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್‌‌ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ನಾವು ಗೊತ್ತುಮಾಡಿದ್ದೇವೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಎಷ್ಟೊಂದು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದರೆ, ನೀವು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ನೋಡಿರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ" ಎಂಬುದು ಅವನು ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | url=http://360.advancedmn.com/article.php?artid=7461&pg=3 | title=E3 06: ''BioShock'' Interview Transcript | date=2006-05-18 | accessdate=2007-05-18 | publisher=Advanced Media Network | first=Eric | last=Topf | archive-date=2009-06-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090602130229/http://360.advancedmn.com/article.php?artid=7461&pg=3 | url-status=dead }}</ref> ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿನ ಈ ವರ್ಧನೆಯು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; [[ಗೇಮ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌]] ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ, "ಅದು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ನೀರಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಒಂದು ಸ್ಫೋಟದ ನಂತರ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರ ನೀರಾಗಿರಬಹುದು, ಅದನ್ನು ನೀವು ಪ್ರತಿಬಾರಿ ನೋಡಿದಾಗಲೂ ಅದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹುಚ್ಚೆಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.gamespot.com/xbox360/action/bioshock/review.html?page=1 | title=''Bioshock'' | date=2007-08-21 | accessdate =2007-08-21 | first = Jeff | last = Gerstmann | publisher= Gamespot}}</ref> ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸೂಕ್ತವಾದ ಯಂತ್ರಾಂಶ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಾಂಶದ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು<ref name="BioFAQs 2" /> ಹೊಂದಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌'' ನ ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಡೈರೆಕ್ಟ್‌‌3D 10 (ಡೈರೆಕ್ಟ್‌‌X 10)]] ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಒಳವಿಷಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು; ಆದರೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಇದು ಡೈರೆಕ್ಟ್‌‌X 9ರ ಮೇಲೂ ಚಾಲನೆಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು.<ref>{{cite web | url=http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/dx10update | title=DX10 Update | publisher = Cult of Rapture | date= 2007-04-25|accessdate=2007-05-06 | first = Elizabeth | last = Tobey }}</ref> ಎರಡು APIಗಳ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಮೃದುವಾದ ಕಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳಂಥ,<ref>{{cite web | url = http://au.gamespot.com/features/6177688/index.html | title = BioShock Hardware Performance Guide | first = Sarju | last = Shah | date = 2007-08-26 | accessdate = 2008-03-03 | publisher = Gamespot AU | archive-date = 2007-10-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071026023845/http://au.gamespot.com/features/6177688/index.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.bit-tech.net/gaming/2007/08/30/bioshock_gameplay_graphics_and_performance/1 | title = BioShock: Graphics & Performance | date = 2007-08-30 | accessdate = 2008-03-03 | first = Tim | last = Smalley | publisher = Bit-Tech}}</ref> ಬಿಂಬದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವೊಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಆಟಗಾರನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಅವು ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಸಿಕ್ಕದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು.<ref>{{cite web | url=http://www.extremetech.com/article2/0,1558,2174758,00.asp | title=''BioShock Image Quality: DX9 Vs. DX10'' | date=2007-08-23 | publisher=ExtremeTech | access-date=2010-08-11 | archive-date=2011-06-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110607191644/http://www.extremetech.com/article2/0,1558,2174758,00.asp | url-status=dead }}</ref> [[ಹ್ಯಾವೋಕ್‌ ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌‌]]<ref name="BioFAQs 2">{{cite web|url=http://www.bioshock-online.com/faq/#engine|title=''BioShock'' FAQs&nbsp;– What engine is ''BioShock'' using?|accessdate = 2007-10-07 | date = 2006-12-30 | publisher = Through the Looking Glasee}}</ref> ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಎಂಜಿನ್‌ನ್ನೂ ಸಹ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಟದಲ್ಲಿನ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಒಂದು ವರ್ಧನೆಗೆ, ಮತ್ತು [[ರ್ಯಾಗ್‌‌ಡಾಲ್‌ ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌‌]] ಎಂಬ ಶೈಲಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಎಂಜಿನ್‌ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದ ನಿಸರ್ಗಶಕ್ತಿಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಸದೃಶ ಚಲನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಆಟದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್‌ ಆದ ಕ್ರಿಸ್‌ ಕ್ಲೈನ್‌‌ ಎಂಬಾತ, ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌'' ನ್ನು "ಅತೀವವಾಗಿ [[ಬಹು ಎಳೆಗಳನ್ನುಳ್ಳ]]" ಆಟವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕೆಳಗೆ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ಅಂಶಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ:<ref>{{cite web | url=http://www.ttlg.com/forums/showthread.php?t=109427&page=2 | title= Anyone else upgrading their pcs in anticipation of Bioshock? | date=2007-11-18|accessdate = 2007-11-18 | publisher =TTLG Forums | first = Chris | last = Kline}}</ref> {{Div col|2}} * ಅನುಕರಣ ಆಧುನಿಕೀಕರಣ (1 ಎಳೆ) * UI ಆಧುನಿಕೀಕರಣ (1 ಎಳೆ) * ಪ್ರಸ್ತುತಿ (1 ಎಳೆ) * ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌‌‌ ([[ಕ್ಸೆನಾನ್‌‌]] ಮೇಲಿನ 3 ಎಳೆಗಳು, PCಯ ಮೇಲಿನ ಕಡೇಪಕ್ಷ ಒಂದು ಎಳೆ) * ಶ್ರವ್ಯರೂಪದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಆಧುನಿಕೀಕರಣ (1 ಎಳೆ) * ಶ್ರವ್ಯರೂಪದ ಸಂಸ್ಕರಣ (1 ಎಳೆ) * ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸದ ವಿಂಗಡಿಸುವಿಕೆ (1 ಎಳೆ) * ಕಡತ ವಿಂಗಡಿಸುವಿಕೆ (1 ಎಳೆ) {{Div col end}} ===ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನ=== 2007ರ<ref>{{cite web | url = http://www.majornelson.com/archive/2007/08/12/demo-bioshock.aspx | title = Demo: BioShock | publisher = Major Nelson's Blog | first = Larry | last = Hyrb | date = 2007-08-12 | accessdate = 2007-11-04}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 12ರಂದು [[Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ ಲೈವ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಪ್ಲೇಸ್‌‌]] ಕುರಿತಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 20ರಂದು PC ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಕೆನ್‌ ಲೆವಿನ್‌ನ [[ಪಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌‌]] ಕುರಿತಾಗಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ [[ಲ್ಯಾರಿ ಹ್ರಿಬ್‌‌]] ನಡೆಸಿದ ಸಂದರ್ಶನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.majornelson.com/archive/2007/08/12/show-239-wma-the-one-about-the-bioshock-demo-with-ken-levine.aspx | title = Show #239 (WMA) The one about the BioShock demo with Ken Levine | publisher = Major Nelson's Blog | first = Larry | last = Hyrb | date = 2007-08-12 | accessdate = 2007-11-04 }}</ref> ಆಟದ ಮೊದಲ 4–5 ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು ಅವಧಿಯ ಭಾಗವನ್ನು ಈ ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆಟದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು, ಹಾಗೂ ಬೋಧಕ ಹಂತವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ ಒಂದು ಸಿನಿಮೀಯ ಆರಂಭಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="bit-tech" /> ಬಿಡುಗಡೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಈ ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಹಿಂದೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಾಜರಿಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ, ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌‌ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿರುವುದು ಇದರಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಟದ ಹಲವಾರು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. [[Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ ಲೈವ್‌]] ಕುರಿತಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇತರ ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಒಂಬತ್ತೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನವು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪುವಲ್ಲಿನ ಅತಿವೇಗದ ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.xboxworld.com.au/news/bioshock-sets-new-xbox-live-marketplace-record.htm |title= ''bioshock'' sets new Xbox live marketplace record |publisher = Xbox World Australia | accessdate = 2007-11-04 | date =2007-07-09 }}</ref> ಸ್ಟೀಮ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 20ರಂದು ಸ್ಟೀಮ್‌‌ ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನವು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2ರಂದು [[ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ ಮಳಿಗೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ 3]] ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ===ಪರಿಷ್ಕರಣಗಳು=== 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 6ರಂದು ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌'' ನ Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360 ಆವೃತ್ತಿಯು ಒಂದು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು: "ಇದು ಆಟದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಉಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುವಾಗ ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶತ್ರುಗಳು ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನೂ ಸಹ ಇದು ಸರಿಹೊಂದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾಪಟ್ಟಿಯ ತುಂಬುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೊಂಚವೇ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಶ್ರವ್ಯರೂಪದ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿಮಾಡುತ್ತದೆ."<ref name="nelsonupdate">{{cite web | url = http://www.majornelson.com/archive/2007/09/06/bioshock-title-update.aspx | title = ''BioShock'' Title update | publisher = Major Nelson's Blog | last = Hryb | first = Larry | date=2007-09-06 | accessdate = 2007-09-09}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ ಆಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಾಗ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪರಿಷ್ಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="nelsonupdate" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆಟಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ; ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು, ಕಳಪೆ ಎನ್ನಬಹುದಾದ [[ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಮಾಣ]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯ-ಸಂಬಂಧಿ ವಿವಾದಾಂಶಗಳು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="updateprobs">{{cite web | url = http://www.shacknews.com/onearticle.x/48832 | title = BioShock X360 Update Solves, Introduces Issues (Updated) | publisher = Shacknews | first = Chris | last = Faylor | date = 2007-09-07 | accessdate = 2007-11-14}}</ref> ಆಟದ [[ಕ್ಯಾಷಿಂಗ್‌‌]] ವಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರು ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.<ref name="updateprobs" /> ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ತುಣುಕು, ಮತ್ತು Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360 ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪರಿಷ್ಕರಣ ಹಾಗೂ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಉಚಿತವಾದ ಒಳವಿಷಯ ಇವು 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 4ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿನ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸದರಿ ತುಣುಕು/ಹೊಸ ಒಳವಿಷಯವು ನೋಟದ ಆಯ್ಕೆಯ ಒಂದು ಸಮತಲದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ; ಹೊಸ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌ಗಳಾಗಿರುವ ಇದು ವೀಟಾ ಚೇಂಬರ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360 ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಧನೆಯನ್ನೂ ಇದು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ; ಕ್ಲಿಷ್ಟ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವೀಟಾ ಚೇಂಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸದೆಯೇ ಆಟವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, [[ಅಂತ್ಯವಾಗುವಿಕೆ]]ಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪದೆಯೇ ಆಟಗಾರನು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಟವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಲು ವೀಟಾ ಚೇಂಬರ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಉಳಿಸುವಿಕೆಯ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/patchavailtonight | title = BioShock PC Patch, Xbox 360 Title update and Downloadable Content | date = 2007-12-03 | accessdate = 2007-12-03 | publisher = Cult of Rapture | first = Elizabeth | last = Tobey }}</ref> ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಗನದ ಅನುಭವವಾಗುವ ಮತ್ತು ಆಟದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಮರುಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗೆ ಅವರು ಒಳಗಾಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ದುರಸ್ತಿಮಾಡಲು, PS3 ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ 13ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. "ಚಾಲೆಂಜ್‌ ರೂಮ್‌‌" ಮತ್ತು "ನ್ಯೂ ಗೇಮ್‌ ಪ್ಲಸ್‌‌" ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಸಹ ಈ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.ps3news.com/PlayStation%E2%80%8C%E2%80%8C3/2k-games-bioshock%E2%80%8C%E2%80%8C-ps3-patch-coming-to-fix-texture-issues/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-11 |archive-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082911/http://www.ps3news.com/PlayStation%E2%80%8C%E2%80%8C3/2k-games-bioshock%E2%80%8C%E2%80%8C-ps3-patch-coming-to-fix-texture-issues/ |url-status=dead }}</ref> ===ಇತರ ಆವೃತ್ತಿs=== 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ನ ಒಂದು [[ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ 3]] ಆವೃತ್ತಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕೆನ್‌ ಲೆವಿನ್‌ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ<ref>{{cite web | url = http://www.joystiq.com/2007/08/24/levine-confirms-no-ps3-bioshock-and-does-mea-culpa-on-pc-issues/ | title = Levine confirms no PS3 ''BioShock'' and does mea culpa on PC issues -- success hurts | publisher = Joystiq | date=2007-08-24 | accessdate = 2007-08-24 | first = Alexander | last = Sliwinski }}</ref> "PS3 ಕುರಿತಾದ ಯಾವುದೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದಷ್ಟೇ ತಿಳಿಸಿದ; ಆದಾಗ್ಯೂ, 2008ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ 28ರಂದು, [[2K ಗೇಮ್ಸ್‌‌]] ದೃಢೀಕರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, [[2K ಮ್ಯಾರಿನ್‌‌‌‌]]ನಿಂದ ಆಟದ ಒಂದು ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ 3 ಆವೃತ್ತಿಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 17ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="ps3pressrls" /> ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ 3 ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜೋರ್ಡಾನ್‌ ಥಾಮಸ್‌‌ ನಿರ್ದೇಶಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಮೂಲ [[Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360]] ಆವೃತ್ತಿಯ<ref>{{cite web | url = http://www.joystiq.com/2008/07/22/bioshocks-ps3-graphics-identical-to-xbox-360/ | title = BioShocks PS3 Graphics Identical To Xbox 360 | publisher = Joystiq | date=2008-07-22 | accessdate = 2008-07-23 | first = Alexander | last = Sliwinski }}</ref> ಮೇಲಿನ ಆಟಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಸುಧಾರಣೆಯು ಇಲ್ಲದಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, "ಹಾರಿಜಾಂಟಲ್‌ ಪ್ಲಸ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶಾಲತೆರೆ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು 360 ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ತುಣುಕಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ 3 ಆವೃತ್ತಿಯು ನೀಡುತ್ತದೆ; DVD ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೃಶ್ಯದ ವಿಡಿಯೋಗಳು ಒಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಪೃಥಕ್ಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite video |people=Melissa Miller (Senior Producer, 2K Games) and Jake Ikten (Senior Programmer, 2K Games) |title=IGN Podcast Beyond, Episode 63 |url=http://ps3.ign.com/articles/918/918295p1.html?RSSwhen2008-10-09_133400&RSSid=918295 |format=MP3 |medium= |publisher=IGN |location=San Francisco, CA |accessdate=2008-10-10 |time=26:50 |quote=JI: "We did actually use the Blu-Ray for a few things... the movies are much higher res because they wouldn't exactly fit on the DVD" |archive-date=2011-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110921010337/http://ps3.ign.com/articles/918/918295p1.html?RSSwhen2008-10-09_133400&RSSid=918295 |url-status=dead }}</ref> ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಒಳವಿಷಯವನ್ನೂ ಸಹ PS3 ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ps3pressrls" /><ref>{{cite video |people=Melissa Miller (Senior Producer, 2K Games) and Jake Ikten (Senior Programmer, 2K Games) |title=IGN Podcast Beyond, Episode 63 |url=http://ps3.ign.com/articles/918/918295p1.html?RSSwhen2008-10-09_133400&RSSid=918295 |format=MP3 |medium= |publisher=IGN |location=San Francisco, CA |accessdate=2008-10-10 |time=15:40 |quote=JI: "We added a lot of new things to the PlayStation 3 version. The main one is the Survivor Mode and the DLC." MM:"...as far as that add-on content coming to the 360, it is PS3 exclusive" |archive-date=2011-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110921010337/http://ps3.ign.com/articles/918/918295p1.html?RSSwhen2008-10-09_133400&RSSid=918295 |url-status=dead }}</ref> "ಸರ್ವೈವರ್‌ ಮೋಡ್‌" ಎಂಬುದು ಅಂಥದೊಂದು ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವನ್ನಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ವೀಟಾ-ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ ಅವು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಆಟಗಾರನು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಟದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ-ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌‌‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಆತ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತನಾಗುವಂತೆ ಇದು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/survivormode.html | title = All About Survivor Mode | publisher = The Cult of Rapture | date = 2008-08-05 | accessdate = 2008-08-06}}</ref> [[PS3 ಟ್ರೋಫೀಸ್‌]] ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ ಹೋಮ್‌ನ್ನೂ ಸಹ ಬಯೋಶಾಕ್‌ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2ರಂದು ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 2008ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 12ರಂದು IG ಫನ್‌ ಸಂಸ್ತೆಯು ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ, ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌‌'' ನ ಒಂದು [[ಮೊಬೈಲ್‌ ಫೋನ್‌‌]] ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಾನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತು.<ref name="mobilever">{{cite web | url=http://www.igfun.com/pub/pressrelease/Bioshock.htm | title=Mobile Gamers: Welcome to Rapture&nbsp;– IG FUN TO BRING THE AWARD WINNING “BIOSHOCK” TO MOBILE | date=2008-02-11 | accessdate=2008-05-30 | publisher=IG Fun | archive-date=2009-02-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090209031211/http://www.igfun.com/pub/pressrelease/Bioshock.htm | url-status=dead }}</ref> ==ಸ್ವಾಗತ ವೈಖರಿ== {{VG Reviews |1UP = A+<ref name="1UP.com review">{{cite web | url = http://www.1up.com/do/reviewPage?cId=3162017 | title = REVIEWS: ''BIOSHOCK'' "We emerge from the deep for our ''BioShock'' review." | date = 2007-08-16 | last = Pfister | first = Andrew | publisher = [[1UP.com]] | accessdate = 2007-08-16 | archive-date = 2007-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927211249/http://www.1up.com/do/reviewPage?cId=3162017 | url-status = dead }}</ref> |EGM = 10/10<ref name="EGM review">{{cite web | url = http://egm220.1up.com/ | title = Reviews = ''BioShock'' // Xbox 360 | date = 2007-08-30 | last = Hsu | first = Dan | publisher = Electronic Gaming Monthly | accessdate = 2007-08-30 | archive-date = 2013-07-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130713235654/http://www.1up.com/ | url-status = dead }}</ref> |EuroG = 10/10<ref name="Eurogamer review" /> |GSpot = 9/10<ref name="GameSpot review">{{cite web | url = http://www.gamespot.com/xbox360/action/bioshock/review.html?sid=6176947 | title = Reviews = ''BioShock'' // Xbox 360 | date= 2007-08-20 |accessdate =2007-08-20 | last = Gerstmann | first = Jeff | publisher = Gamespot}}</ref> |GI = 10/10 (PC,X360) 9/10 (PS3) <ref name="Game Informer review"/> |GT = 9.5/10<ref name="Gametrailers Review">{{cite web | url = http://www.gametrailers.com/game/2610.html | title = Reviews = ''BioShock'' // Xbox 360 | publisher = [[Gametrailers]] | accessdate = 2007-11-04 | date = 2007-08-21}}</ref> |IGN = 9.7/10<ref name="IGN review"/> |X-PLAY = 5/5 |OXM = 10/10<ref name="xbox360magazinereview"/> |PCGUK = 95%<ref name="PC Gamer review">{{cite web | url = http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=169983 | title = Review: ''BioShock'' | publisher = [[PC Gamer|PC Gamer Magazine]] | last = Francis | first = Tom | accessdate = 2007-11-04 | date = 2007-08-21 }}</ref> |PCZone = 96%<ref name="PC Zone review">{{cite web | url = http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=169992 | title = PC Review: ''BioShock'' | publisher = [[PC Zone|PC Zone Magazine]] | last = Hogarty | first = Steve | accessdate = 2007-11-04 | date = 2007-08-21}}</ref> |GR = Xbox 360: 95% (76 reviews)<ref name="Game Rankings score (Xbox 360)">{{cite web | url = http://www.gamerankings.com/htmlpages2/931329.asp?q=bioshock | title = ''BioShock'' Reviews (Xbox 360) | publisher = [[Game Rankings]] | accessdate = 2007-08-26 | archive-date = 2013-08-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130817202320/http://www.gamerankings.com/xbox360/931329-bioshock/index.html | url-status = dead }}</ref><br />PC: 95% (35 reviews)<ref name="Game Rankings score (PC)">{{cite web | url = http://www.gamerankings.com/htmlpages2/924919.asp?q=bioshock | title = ''BioShock'' Reviews (PC) | publisher = [[Game Rankings]] | accessdate = 2007-09-10 | archive-date = 2013-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130703121905/http://www.gamerankings.com/pc/924919-bioshock/index.html | url-status = dead }}</ref><br />PS3: 94% (39 reviews)<ref name="Game Rankings score (PS3)">{{cite web | url = http://www.gamerankings.com/htmlpages2/931330.asp | title = ''BioShock'' Reviews (PS3) | publisher = [[Game Rankings]] | accessdate = 2008-10-24 | archive-date = 2013-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130717064203/http://www.gamerankings.com/ps3/931330-bioshock/index.html | url-status = dead }}</ref> |MC = Xbox 360: 96/100 (70 reviews)<ref name="Metacritic score (Xbox 360)"/><br />PC: 96/100 (38 reviews)<ref name="Metacritic score (PC)"/><br />PS3: 94/100 (49 reviews)<ref name="Metacritic score (PS3)">{{cite web | url = http://www.metacritic.com/games/platforms/ps3/bioshock | title = ''BioShock'' (ps3:2008) Reviews | publisher = [[Metacritic]] | accessdate = 2008-10-24 | archive-date = 2013-08-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130810005246/http://www.metacritic.com/game/playstation-3/bioshock | url-status = dead }}</ref> |MG = Xbox 360: 95/100<ref name="MobyGames score (Xbox 360)">{{cite web | url = http://www.mobygames.com/game/xbox360/bioshock | title = ''BioShock'' for Xbox 360 | publisher = [[MobyGames]] | accessdate = 2007-10-06 }}</ref><br />PC: 94/100<ref name="MobyGames score (PC)">{{cite web | url = http://www.mobygames.com/game/windows/bioshock | title = ''BioShock'' for Windows | publisher = [[MobyGames]] | accessdate = 2008-10-06 }}</ref> |award1 = (2007) Best Game |award1Pub = [[Spike TV]] |award2 = (2007) Best Game |award2Pub = [[British Academy of Film and Television Arts|BAFTA]] |award3 = (2007) Game of the Year |award3Pub = [[X-Play]] |award4 = (2007) PC Game of the Year |award4Pub = [[IGN]] |award5 = (2008) Art Direction, (2008) Original Music Composition, (2008) Sound Design |award5Pub = [[Interactive Achievement Award|AIAS]] |award6 = (2007)Game of the Year |award6Pub = [[Game Informer]] }} ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಆಟವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು<ref name="Metacritic score (Xbox 360)">{{cite web | url = http://www.metacritic.com/games/platforms/xbox360/bioshock?q=bioshock | title = ''BioShock'' (Xbox 360: 2007) Reviews | publisher = [[Metacritic]] | accessdate = 2007-08-30 | archive-date = 2007-09-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070914231437/http://www.metacritic.com/games/platforms/xbox360/bioshock?q=bioshock | url-status = dead }}</ref><ref name="Metacritic score (PC)">{{cite web | url = http://www.metacritic.com/games/platforms/pc/bioshock | title = ''BioShock'' (PC: 2007) Reviews | publisher = [[Metacritic]] | accessdate = 2007-09-30 | archive-date = 2012-02-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120218184224/http://www.metacritic.com/game/pc/bioshock | url-status = dead }}</ref> ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು: ಆಟದ ತಲ್ಲೀನವಾಗಿಸುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅದರ ರಾಜಕೀಯದ ಆಯಾಮವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಪತ್ರಿಕಾ ವಲಯದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಹೊಗಳಿದವು. ''[[ಬಾಸ್ಟನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌]]'' ಈ ಕುರಿತು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ, "ಇದೊಂದು ಸುಂದರ, ನಯನಾಜೂಕಿಲ್ಲದ, ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಕ್ಷೋಭೆಗೊಳಿಸುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ಆಟವಾಗಿದೆ... ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ<ref name="bostonglobereview">{{cite web | url = http://www.boston.com/ae/games/articles/2007/08/27/bioshock_lets_users_take_on_fanaticism_through_fantasy/ | title = ''BioShock'' lets users take on fanaticism through fantasy | publisher = Boston Globe | date = 2007-08-27 | first= Hiawatha | last = Bray | accessdate = 2007-11-09 }}</ref> ಬಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದೆ" ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿವರಿಸಿತು ಮತ್ತು ''[[ಅಟ್ಲಾಸ್‌‌ ಶ್ರಗ್‌ಡ್‌‌‌‌‌]]'' ಗೆ [[ವಿಟ್‌ಟೇಕರ್‌ ಚೇಂಬರ್ಸ್‌‌]] 1957ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಮಾರುತ್ತರವಾದ ''ಬಿಗ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌ ಈಸ್‌ ವಾಚಿಂಗ್‌ ಯು'' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಆಟವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿತು. ಲೆವಿನ್‌‌ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಆಟದ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಏಯ್ನ್‌ ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ (ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ರೈಯಾನ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗಶಃ ಅಕ್ಷರಪಲ್ಲಟ) ಸಹ ''[[ವೈರ್ಡ್]]'' ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url = https://www.wired.com/gaming/gamingreviews/magazine/15-09/pl_games | title = ''BioShock'' owes more to Ayn Rand than Doom | first =Kieron | last = Gillen | date = 2007-08-21 | publisher = [[Wired Magazine]] | accessdate = 2007-11-04}}</ref> ''[[ಚಿಕಾಗೊ ಸನ್‌-ಟೈಮ್ಸ್‌‌]]'' ವಿಮರ್ಶೆಯು ಈ ರೀತಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು: ಏಯ್ನ್‌ ರ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವದ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಒಂದು ತಲ್ಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾತ್ಮಕ ವಿಡಿಯೋ ಆಟವನ್ನು ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಆಲೋಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅದನ್ನೇ 2K ಆಟಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ... ಇದೊಂದು ಅಪರೂಪದ, ಪ್ರಬುದ್ಧ ವಿಡಿಯೋ ಆಟವಾಗಿದ್ದು, ನೀವು ಅದನ್ನು ಆಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದರ ಕುರಿತು ನೀವು ಆಲೋಚನಾಪರರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. {{quote|I never once thought anyone would be able to create an engaging and entertaining video game around the fiction and philosophy of Ayn Rand, but that is essentially what 2K Games has done&nbsp;... the rare, mature video game that succeeds in making you think while you play.}} ''[[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌]]'' ವಿಮರ್ಶೆಯು ಈ ರೀತಿಯ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು: "ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಆಡುವುದು ತಮಾಷೆದಾಯಕವಾಗಿದೆ, ನೋಡಲೂ ಸಹ ಇದು ನಯನ ಮನೋಹರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಸರಾಗವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದುವರೆಗೂ ಬೇರಾವ ಆಟವು ಮಾಡದಿರುವಂಥದ್ದನ್ನು ಈ ಆಟವು ಮಾಡಿದೆ: ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿಮಗೆ ಆಟದ ಅನುಭವವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ."<ref>{{cite web|url=http://www.game.co.uk/News/?lid=8845&ad=12_03_2008|title=Los Angeles Times review|accessdate=2008-06-10|publisher=Game.co.uk}}</ref> ''[[ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ವಿಮರ್ಶಕನು ಇದನ್ನು ಈ ರೀತಿ ವಿವರಿಸಿದ: "ಇದೊಂದು ಬುದ್ಧಿವಂತ, ವೈಭವದ, ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಭಯಹುಟ್ಟಿಸುವ ಆಟವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಪ್ರಚೋದಕ, ನೈತಿಕತೆ-ಆಧರಿತ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನಿಂದಾಗಿ, ಸಮೃದ್ಧಿಯಾದ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಭರ್ಜರಿಯಾದ ಧ್ವನಿ ನಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಭದ್ರವಾದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ; ಇದುವರೆಗೂ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಆಟಗಳ ಪೈಕಿ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ತನ್ನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದೆ."<ref name="nytimesreport">{{cite news | url = https://www.nytimes.com/2007/09/08/arts/television/08shoc.html?ex=1346904000&en=f4891059b252959b&ei=5124&partner=permalink&exprod=permalink | title = Genetics gone haywire and predatory children in an undersea metropolis | first = Seth | last = Schiesel | publisher = New York Times | date = 2007-09-08 | accessdate = 2007-09-27}}</ref> [[ಗೇಮ್‌ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ಸ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ, Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 95.4%ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಸರಾಸರಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಅಂಕವನ್ನು ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಹೊಂದಿದ್ದು, ತನ್ಮೂಲಕ ಇದುವರೆಗೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360 ಆಟಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಅದು ಪಡೆದಂತಾಗಿದೆ; ''[[ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಥೆಫ್ಟ್‌ ಆಟೋ IV]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅಸಾಸಿನ್‌'ಸ್‌ ಕ್ರೀಡ್‌ II]]'' ಆಟಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೊದಲ ಎರಡು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.<ref>{{cite web | url = http://www.gamerankings.com/htmlpages2/931329.asp | title = ''BioShock'' at Game Rankings | publisher = [[Game Rankings]] | accessdate = 2008-06-11 | archive-date = 2008-07-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080704122449/http://gamerankings.com/htmlpages2/931329.asp | url-status = dead }}</ref> PC ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 95.2%ನಷ್ಟು ಅಂಕವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇದುವರೆಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರುವ PC ಆಟಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಆಟ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ; ''[[ಹಾಫ್‌-ಲೈಫ್‌ 2]]'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಆರೇಂಜ್‌ ಬಾಕ್ಸ್‌‌'' ಆಟಗಳು ಮೊದಲ ಎರಡು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದಿಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಂಶ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಈ ಆಟವು ಹದಿನಾರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಆಟ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.gamerankings.com/htmlpages2/924919.asp | title = Game Rankings ''BioShock'' page | publisher = [[Game Rankings]] | accessdate = 2007-11-09 | archive-date = 2009-01-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090119041741/http://www.gamerankings.com/htmlpages2/924919.asp | url-status = dead }}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮೆಟಾಕ್ರಿಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ 96ರ ಒಂದು ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' 2007ರಲ್ಲಿನ ಅದರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360 ಆಟ ಎಂಬ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. [[ಗೇಮ್‌ಸ್ಪೈ]], ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌‌‌'''ನ "ಅನಿವಾರ್ಯ ವಾತಾವರಣ"ವನ್ನು<ref>{{cite web | url = http://xbox360.gamespy.com/xbox-360/bioshock/813243p1.html | title = ''BioShock'' (X360) | publisher = Gamespy | date = 2007-08-16 | first = Gabe | last = Granziani | accessdate = 2007-08-17}}</ref> ಹೊಗಳಿದರೆ, ''' ಅಫಿಷಿಯಲ್‌ Xಬಾಕ್ಸ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌'' ''''' ಇದರ "ಕಲ್ಪನಾತೀತವಾಗಿ ಮಹಾನ್‌‌ ಆಗಿರುವ ಕಥಾವಸ್ತು" ಮತ್ತು "ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯರೂಪದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು" ಶ್ಲಾಘಿಸಿದೆ.<ref name="xbox360magazinereview">{{cite web | url = http://www.oxm.co.uk/article.php?id=1182 | title = ''Official Xbox Magazine'' ''BioShock'' review | publisher = [[Official Xbox Magazine]]}}</ref> '' ''' '''''ಇದರ ಆಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾದಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನವಿರು ಮತ್ತು ತೆರೆದ-ತುದಿಯ<ref name="IGN review" /><ref name="Game Informer review">{{cite web | url = http://www.gameinformer.com/NR/exeres/41497688-5BCB-4C0A-B952-A1B1440E2139.htm | title = ''BioShock'' review | publisher = Game Informer | last = Reiner | first = Andrew | accessdate = 2007-08-16 | month = August | year = 2007 | archive-date = 2007-08-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070822013757/http://www.gameinformer.com/NR/exeres/41497688-5BCB-4C0A-B952-A1B1440E2139.htm | url-status = dead }}</ref> ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಗಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿನ ನೀರಿನಂಥ ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ಕಲೆಗಳ ಅಂಶಗಳು ಅವು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.<ref name="IGN water" /> '' ''' '''''ಆಟದ ಕುರಿತಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಆಟದ ಅಂಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಅನೇಕ ಮನರಂಜನಾ ಕಲಾಸ್ವರೂಪಗಳ ಮೇಲೆ "ಎಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಣತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೆಂದರೆ, ಈ ಮಾಧ್ಯವು ಇನ್ನೂ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವಾಗಿದೆ. '' ''' '''''ಇದು ಒಂದು ಸೊಗಸಾದ ಆಟದ ಎಂಜಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೋರ್ವ ಆಟಗಾರನು ಕೇವಲ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿರುವಂಥದ್ದು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲ; ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆಂದೂ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಡದಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಅತೀವವಾಗಿ ಮನವೊಪ್ಪಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಹಾಗೂ ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಆಟದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ."<ref name="Eurogamer review">{{cite web | url = http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=81479 | title = Reviews = ''BioShock'' // Xbox 360 | date = 2007-08-16 | accessdate = 2007-08-16 | last = Reed | first = Kristan | publisher = [[Eurogamer]] | archive-date = 2007-08-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070822073731/http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=81479 | url-status = dead }}</ref>'' ''' ಆದಾಗ್ಯೂ, ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಋಣಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಓರ್ವ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಟಗಾರನನ್ನು ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನಶ್ಚೈತನ್ಯಗೊಳಿಸುವ, ಆದರೆ ಶತ್ರುಗಳ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸದ "ವೀಟಾ-ಕೋಣೆಗಳನ್ನು" ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪುನರ್‌ಸಂಪಾದಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತತ ಪ್ರಯತ್ನದ ಮೂಲಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಟಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನ್ಯೂನತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=170293 | title=''BioShock'' Review | work=Computer And Video Games | publisher=Xbox World 360 Magazine | accessdate=2007-07-24 | date = 2007-08-16 | first = Alex | last = Dale}}</ref> IGN ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಅನುಸಾರ, Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360 ಆವೃತ್ತಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖಾಚಿತ್ರ ಕಲೆಗಳು, PC ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿವೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು 360ರ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರಾಪಸರಣ ವರ್ತನೆಯ ಸೇವಾಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ PCಯ ಮೌಸನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡಬಹುದು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದರಲ್ಲಿನ ರೇಖಾಚಿತ್ರ ಕಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೃಥಕ್ಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ, ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="IGN review" /> ಈ ಆಟವು ಒಂದು ಮಿಶ್ರಜಾತಿಯ [[ಅಗ್ರೇಸರ ಬಂದೂಕುಗಾರ]] [[ಪಾತ್ರ-ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಆಟ]] ಎಂಬುದಾಗಿ ಜಾಹೀರುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ, ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದ ಪ್ರಗತಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಬ್ಬರು ವಿಮರ್ಶಕರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಮುಂದಾಳುತನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಟಗಾರನು ಎದುರಿಸುವ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ನ್ಯೂನತೆ ಎದ್ದುಕಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.yaledailynews.com/articles/view/21212 | title = ''Bioshock'' review | publisher = Yale Daily News | accessdate = 2007-11-04 | date = 2007-09-07 | author = S.T. Hedgehog | archive-date = 2007-12-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071211035626/http://www.yaledailynews.com/articles/view/21212 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.escapistmagazine.com/articles/view/editorials/zeropunctuation/1394-Zero-Punctuation-BioShock | title = ''BioShock'' review | publisher = The Escapist | first = Ben | last = Croshaw | date = 2007-09-05 | accessdate = 2007-11-04 | archive-date = 2007-11-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071102132608/http://www.escapistmagazine.com/articles/view/editorials/zeropunctuation/1394-Zero-Punctuation-BioShock | url-status = dead }}</ref> ಕೆಲವೊಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಪ್ಲೈಸರ್‌ಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಕಾದಾಟದ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ (ಮತ್ತು ಅವರ A.I. ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಲ್ಲ),<ref>{{cite web|url=http://www.mygamer.com/index.php?page=gameportal&mode=reviews&id=552512|title=BioShock|publisher=mygamer.com|date=2007-08-21|quote=""Unfortunately, once the splicers become aware of the player, they almost invariably rush forward, heedless of their own mortality, right into the path of the player's plasmid powers and guns''|accessdate=2008-12-06|archive-date=2012-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831215740/http://www.mygamer.com/index.php?page=gameportal&mode=reviews&id=552512|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ತೀರಾ ಪರಸ್ಪರ ವೈರುಧ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |author=Moke Dootitle|url=http://www.gamecritics.com/bioshock-review|title=BioShock&nbsp;– Review|publisher=gamecritics.com |date=2007-07-12 | quote=""Sure, there are splicers that run around maniacally, crawl on the ceiling or teleport, but there is little to differentiate them aside from their theatrics(...)The game also presents a “moral” choice that feels promising early in the game, but ultimately falls into the cliché traps of black and white extremes''|accessdate=2008-12-06}}</ref> [[ಜೋನಾಥನ್‌ ಬ್ಲೋ]]ನಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧಕಾರರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಆಟವು ನೀಡಿದ "ನೈತಿಕ ಆಯ್ಕೆ"ಯೂ (ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌‌ನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಜೋಪಾನಮಾಡುವುದು‌‌) ಸಹ ನ್ಯೂನತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ, ಆಟದ ಮೇಲೆ ಇದು ಯಾವುದೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸೋದರಿಯರು ಕೇವಲ ಕೈಕೆಲಸಗಾರರಾಗಿದ್ದರೇ ಹೊರತು ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಟಗಾರನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಾವಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=16392 |title= MIGS 2007: Jonathan Blow On The 'WoW Drug', Meaningful Games|publisher=gamasutra.com |date=2007-11-28 | quote=""Blow turned to ''BioShock'' as his example of flawed architecture (...) The very idea of this save or kill dilemma is an architected idea imposed from the top," he explained (...) The game rules determine the actual meaning of life in the game, and it says whatever you do to the Little Sisters doesn't matter, no matter how much the game tries to convince you that it does". The "Meta-message", according to Blow, is that "the designers of this game are trying to manipulate your emotions in a clumsy way."''|accessdate=2008-12-21}}</ref> ===ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು=== [[E3 2006]]ರಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಆಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳು ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌‌‌'' ಗೆ ಹಲವಾರು "ಗೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಷೋಸ್‌" ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವು; [[ಗೇಮ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌]],<ref>{{cite web | url=http://www.gamespot.com/features/6151435/p-28.html | title=E3 2006 Editors' Choice Awards | accessdate = 2007-11-04 | date = 2006-05-20 | publisher = Gamespot | author = Gamespot Staff }}</ref> [[IGN]],<ref>{{cite web | url = http://games.ign.com/articles/709/709355p7.html | title = IGN's Overall Best of E3 2006 Awards | date = 2006-05-19 | accessdate = 2007-11-04 | publisher = IGN | author = IGN Staff | archive-date = 2012-02-27 | archive-url = https://www.webcitation.org/65lgFF5yH?url=http://games.ign.com/articles/709/709355p7.html | url-status = dead }}</ref> [[ಗೇಮ್‌ಸ್ಪೈ]]<ref>{{cite web | url=http://www.gamespy.com/articles/709/709100p16.html | title =E3 2006 Best of Show | accessdate = 2007-11-04 | date = 2006-05-18 | publisher = GameSpy | author = GameSpy Staff }}</ref> ಮತ್ತು [[ಗೇಮ್‌ಟ್ರೈಲರ್ಸ್‌‌‌‌‌‌]]ನ ಟ್ರೈಲರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಇಯರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.gametrailers.com/player/16075.html|title=GameTrailers Game of the Year 2006: Best Trailer|publisher=[[GameTrailers]]|accessdate=2008-01-27}}</ref> 2007 ಲೀಪ್‌ಜಿಗ್‌ ಗೇಮ್ಸ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360 ಆಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.dmwmedia.com/news/2007/08/27/leipzig-games-convention-best-of-awards-announced | title = Leipzig Games Convention "Best of" Awards Announced | date = 2007-08-27 | accessdate = 2007-11-04 | publisher = Digital Media Wire | first = Mark | last = Hefflinger | archive-date = 2012-02-27 | archive-url = https://www.webcitation.org/65lgQji2c?url=http://www.dmwmedia.com/news/2007/08/27/leipzig-games-convention-best-of-awards-announced | url-status = dead }}</ref> ಆಟದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, 2007ರ ''[[ಸ್ಪೈಕ್‌ TV ವಿಡಿಯೋ ಆಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]'' ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌'' ನ್ನು ''ವರ್ಷದ ಆಟ'' , ''ಅತ್ಯುತ್ತಮ Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360 ಆಟ'' , ಮತ್ತು ''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಸಂಯೋಜನೆ'' ಎಂಬ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು. ಆ ವಿಭಾಗಗಳೆಂದರೆ: ''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಂದೂಕುಗಾರ'' , ''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೇಖಾಚಿತ್ರ ಕಲೆಗಳು'' , ''ಅತ್ಯುತ್ತಮ PC ಆಟ'' , ''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವನಿಪಥ'' .<ref>{{cite web|url=http://www.gamespot.com/news/6182621.html?sid=6182621&part=rss&subj=6182621 |title=Halo 3, BioShock top Spike TV noms|author=Magrino, Tom|date=2007-11-11|accessdate=2007-11-11|work=[[GameSpot]]}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.joystiq.com/2007/12/08/bioshock-drowns-competition-at-2007-vgas/ | title = BioShock drowns competition at 2007 VGAs | publisher = Joystiq | date = 2007-12-08 | accessdate = 2007-12-08 | first = James | last = Dobson }}</ref> ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಈ ಆಟವು 2007ರ [[BAFTA]] "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟ" ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.joystiq.com/2007/10/24/bafta-bioshock-game-of-the-year-wii-sports-wins-most-awards/ | title = BAFTA: ''BioShock'' game of the year, Wii Sports wins most awards | date=2007-10-24 | accessdate = 2007-10-24 | publisher = Joystiq | first = Alexander | last = Sliwinski }}</ref> [[X-ಪ್ಲೇ]] ಕೂಡಾ ಇದನ್ನು "ವರ್ಷದ ಆಟ", "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಧ್ವನಿಪಥ", "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರಹಗಾರಿಕೆ/ಕಥೆ", ಮತ್ತು "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ" ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆರಿಸಿತು.<ref>{{cite news | url = https://www.nytimes.com/2007/12/18/arts/television/18game.html | title = BioShock Triumphs at TV Video Game Awards | publisher = New York Times | first = Seth | last = Schielsel | date = 2007-12-18 | accessdate = 2008-07-16 }}</ref> [[IGN]]ನ "2007ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ" ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 2007ರ<ref>{{cite web|url=http://bestof.ign.com/2007/overall/25.html|title=IGN Best of 2007: Overall Game of the Year|publisher=IGN|date=2008-01-11|accessdate=2008-01-27|archive-date=2008-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080113203707/http://bestof.ign.com/2007/overall/25.html|url-status=dead}}</ref> ವರ್ಷದ ಆಟವಾಗಿ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು PC ವರ್ಷದ ಆಟಕ್ಕೆ<ref>{{cite web|url=http://bestof.ign.com/2007/pc/22.html|title=IGN Best of 2007: PC Game of the Year|publisher=IGN|accessdate=2008-01-27|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129133905/http://bestof.ign.com/2007/pc/22.html|url-status=dead}}</ref> ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸ,<ref>{{cite web|url=http://bestof.ign.com/2007/overall/13.html|title=IGN Best of 2007: Best Artistic Design|publisher=IGN|date=2008-01-11|accessdate=2008-01-27|archive-date=2008-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080405014111/http://bestof.ign.com/2007/overall/13.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಇದು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://bestof.ign.com/2007/overall/16.html|title=IGN Best of 2007: Best Use of Sound|publisher=IGN|date=2008-01-11|accessdate=2008-01-27|archive-date=2008-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080405151930/http://bestof.ign.com/2007/overall/16.html|url-status=dead}}</ref> [[ಗೇಮ್‌ಸ್ಪೈ]] ಇದನ್ನು ವರ್ಷದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟವಾಗಿ<ref>{{cite web|url=http://goty.gamespy.com/2007/overall/11.html|title=GameSpy's Overall Top Ten of 2007: #3 BioShock|publisher=[[GameSpy]]|accessdate=2008-01-27|archive-date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124152845/http://goty.gamespy.com/2007/overall/11.html|url-status=dead}}</ref> ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವನಿ, ಕಥೆ ಹಾಗೂ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://goty.gamespy.com/2007/special/29.html|title=GameSpy's Game of the Year 2007: Special Awards|publisher=[[GameSpy]]|accessdate=2008-01-27|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200206/http://goty.gamespy.com/2007/special/29.html|url-status=dead}}</ref> [[ಗೇಮ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌]] ಈ ಆಟದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥೆಗಾಗಿ<ref>{{cite web|url=http://www.gamespot.com/best-of/specialachievement/index.html?page=5|title=GameSpot's Best and Worst of 2007–Special Achievements: Best Story|publisher=[[GameSpot]]|accessdate=2008-01-27|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206094000/http://www.gamespot.com/best-of/specialachievement/index.html?page=5|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, [[ಗೇಮ್‌ಪ್ರೋ]], ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌'' ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥೆ, ಮತ್ತು Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360 ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಏಕೈಕ-ಆಟಗಾರ ಬಂದೂಕುಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://gamepro.com/gamepro/domestic/games/features/154431.shtml|title=GamePro's Editor's Choice 2007|date=2007-12-27|accessdate=2008-01-27|publisher=[[GamePro]]|archive-date=2007-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20071231114627/http://www.gamepro.com/gamepro/domestic/games/features/154431.shtml|url-status=dead}}</ref> 2008ರ [[ಗೇಮ್‌ ಡೆವಲಪರ್ಸ್‌ ಚಾಯ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]] ಪೈಕಿ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಕಲೆ", "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರಹಗಾರಿಕೆ", ಮತ್ತು "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ" ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | url = http://uk.gamespot.com/news/6186460.html?action=convert&om_clk=latestnews&tag=latestnews;title;3 | title = Portal BioShocks GDC Awards | publisher = [[GameSpot]] | accessdate = 2008-02-21 | archive-date = 2012-01-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120104224043/http://uk.gamespot.com/news/6186460.html?action=convert&om_clk=latestnews&tag=latestnews%3Btitle%3B3 | url-status = dead }}</ref> ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು ತನ್ನ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು: ಆಟಗಾರರ ಆವೃತ್ತಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಈ ಆಟಕ್ಕೆ "ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ ಲೈವ್‌ ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನ" ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ''ಗೇಮ್‌ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮರ್‌‌‌‌'' ನ ದಿ ಟಾಪ್‌ 10 ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ ಓಪನಿಂಗ್ಸ್‌‌ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌'' ಗೆ ಮೊದಲನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ದೊರೆತಿದೆ‌‌.<ref>"ದಿ ಟಾಪ್‌ ಟೆನ್‌ ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ ಓಪನಿಂಗ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ವಾಸ್‌ ಅವಾರ್ಡೆಡ್‌ "ಗೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಇಯರ್‌". ''ಗೇಮ್‌ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮರ್‌‌'' 187 (ನವೆಂಬರ್‌‌ 2008): 38.</ref> ===ಮಾರಾಟಗಳು=== Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360 ಆವೃತ್ತಿಯು 490,900 ಪ್ರತಿಗಳಷ್ಟು ಮಾರಾಟವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ-ಮಾರಾಟವಾದ ಆಟ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.gamespot.com/news/6178770.html | last=Thorsen | first=Tor | title=US August game-industry haul nearly $1B | publisher=[[GameSpot]] | date=2007-09-14 | accessdate=2008-01-27}}</ref> ''[[ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್‌‌]]'' ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಅಗಾಧವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಟದ ಪರವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಬಂದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, [[ಟೇಕ್‌-ಟೂ]]ನಲ್ಲಿನ ಷೇರುಗಳು "ಸರಿಸುಮಾರು 20%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಂಡವು."<ref name="wsjpricehike">{{cite web | url = http://online.wsj.com/public/article/SB119024844874433247-EnpxM1F6fI9YZDofC7VnyPzVrGQ_20070920.html?mod=todays_free_feature | title = High Scores Matter To Game Makers, Too | first = Nick | last = Wingfield | publisher = Wall Street Journal | date = 2007-09-20 | accessdate = 2007-09-29 | archive-date = 2008-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080513133333/http://online.wsj.com/public/article/SB119024844874433247-EnpxM1F6fI9YZDofC7VnyPzVrGQ_20070920.html?mod=todays_free_feature | url-status = dead }}</ref> ಟೇಕ್‌-ಟೂ ಘೋಷಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, 2008ರ ಜೂನ್‌ 5ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ 2.2 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಪ್ರತಿಗಳು ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.<ref>{{cite press release |url=http://ir.take2games.com/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=314411 |title=Take-Two Interactive Software, Inc. Reports Strong Second Quarter Fiscal 2008 Financial Results |publisher=[[Take-Two Interactive]] |date=2008-06-05 |accessdate=2008-06-06 |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913213453/http://ir.take2games.com/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=314411 |url-status=dead }}</ref> 2008ರ ಜೂನ್‌ 10ರಂದು ನಡೆದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, [[ಎನ್‌ವಿಡಿಯಾ]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಳವಿಷಯ ವ್ಯವಹಾರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಭಾಗದ VP ಆದ ರಾಯ್‌ ಟೇಲರ್ ಎಂಬಾತ, PC ಆವೃತ್ತಿಯು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟ ಕಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.<ref>{{cite web |author=Rob Fahey |url=http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=148824&page=2 |title=NVIDIA's Roy Taylor |publisher=[[Eurogamer]] |date=2008-06-10 |accessdate=2008-09-08}}</ref> ಟೇಕ್‌-ಟೂನ ಸಭಾಪತಿ ಸ್ಟ್ರೌಸ್‌ ಜೆಲ್ನಿಕ್ ಅನುಸಾರ, 2009ರ ಜೂನ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಸರಿಸುಮಾರು ಆಟದ 3 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |author=Tom Ivan |url=http://www.edge-online.com/news/take-two-targets-five-million-bioshock-2-sales |title=Take-Two Targets Five Million BioShock 2 Sales |publisher=[[Edge (magazine)|Edge Online]] |date=2009-06-18 |accessdate=2009-12-20}}</ref> 2010ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ವೇಳೆಗೆ, 4 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳಷ್ಟು ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಮಾರಾಟವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.el33tonline.com/past/2010/3/4/original_bioshock_sells_4_million/ |title=Original Bioshock sells 4 million units, GTA IV tops 15 million |publisher=El33tonline |date=2010-03-04 |accessdate=2010-07-31 |archive-date=2011-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710175914/http://www.el33tonline.com/past/2010/3/4/original_bioshock_sells_4_million/ |url-status=dead }}</ref> ===DRM ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವಾದಾಂಶಗಳು=== ವಿಂಡೋಸ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌'' ನ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಡಿಸ್ಕ್‌‌ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಸೆಕ್ಯುROM]] [[ನಕಲು ಸಂರಕ್ಷಣೆ]]<ref name="securom">{{cite web | url = http://www.securom.com/SecuROM_PC_Technical_Facts.pdf | title = Technical Information and Features | accessdate = 2007-12-03 | format = PDF | work = | publisher = [[SecuROM]] | quote = ''SecuROM (TM) is the only copy control solution that effectively combats all three major piracy threats: digital clones, emulation, and cracks. [...] Currently, more than 90% of top games publishers and several major non-games publishers trust SecuROM (TM) copy control to protect their intellectual property. No other copy control solution offers SecuROM(tm)’s combination of strong security and excellent compatibility. [...] The SecuROM(tm) copy control mechanism employs several highly developed algorithms that detect emulation tools and prevent them from working, thereby safeguarding your intellectual property. '' | archive-date = 2011-07-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110716031810/http://www.securom.com/SecuROM_PC_Technical_Facts.pdf | url-status = dead }}</ref> ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು [[ಅಂತರ್ಜಾಲ]]ದ ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣವು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವರದಿಯಾಗಿರುವಂತೆ, 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 23ರಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಗಬೇಕಿದ್ದ ಒಂದು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಬಿಡುಗಡೆಯು ರದ್ದಾದುದಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ 2K ಗೇಮ್ಸ್‌‌ ಸರ್ವರ್‌‌ಗಳು ಅಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಅವು ಮರಳಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಆಟವನ್ನು ಆಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.gamespot.com/news/6177330.html?action=convert&om_clk=latestnews&tag=latestnews;title;0 | title=''Bioshock'' PC Launch Shortcircuts | date = 2007-08-23 | accessdate = 2007-08-23 | first= Randolph | last = Ramsey | publisher = Gamespot}}</ref> ಸೆಕ್ಯುROM ಮೂಲಕ, ಬಳಕೆದಾರರು ಆಟದ ಎರಡು ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣಗಳಿಗೆ ಮೂಲತಃ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಬಳಕೆದಾರರು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, ಮರು-ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅವರು ಆಟವನ್ನು ಅಳವಡಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೂ ಸಹ, ಆಟವನ್ನು ಮರು-ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಅವರು ಸೆಕ್ಯುROMನ್ನು ಕರೆಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಮುದ್ರಿತ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಪ್ಪಾದ ದೂರವಾಣಿ‌ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹದಗೆಟ್ಟಿತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಹೊರಗಡೆ ಇರುವ ಗ್ರಾಹಕರು U.S.ಗೆ ದುಬಾರಿಯಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದುದೂ ಸಹ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹದಗೆಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಬಳಕೆದಾರನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕರೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 2K ಗೇಮ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಯುROM ಐದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಮಾರಾಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಆಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಕ್ರಮಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕುರಿತಾಗಿ 2K ವತಿಯಿಂದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯು ಒದಗಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಆಟದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆಟಗಾರರು ಅಸಂತೃಪ್ತರಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ಯಂತ್ರದ ಆಡಲು ಬಯಸುವ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಟವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಕೆದಾರರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು; ಇದು ಗ್ರಾಹಕರ ಯಥೋಚಿತ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನೇಕರಿಂದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು.<ref name="maxconsole_user_act">{{cite web| url=http://www.maxconsole.net/?mode=news&newsid=20470| title="2K: Tell your brother to buy his own Bioshock, you didn't buy it for the whole family"| date=2007-09-04| publisher=[http://www.maxconsole.net/ maxconsole.net]| accessdate=2007-11-12| archive-date=2007-10-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20071013211034/http://maxconsole.net/?mode=news&newsid=20470| url-status=dead}}</ref><ref name="neoseeker_user_act">{{cite web| url=http://www.neoseeker.com/news/story/7091/| title=One copy of BioShock per family (member)?| publisher=Neoseeker| date=2007-09-05| accessdate=2007-11-12}}</ref> ಇದರ ಹಿಂದೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಆಶಯ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು 2K ಗೇಮ್ಸ್‌ ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ.<ref name="2kgames_user_act">{{cite web| url=http://forums.2kgames.com/forums/showpost.php?p=191631&postcount=2347| title=2K Games forum post by Jakester| publisher=[[2K Games]] forums| date=2007-09-04| accessdate=2007-11-12| archive-date=2009-02-08| archive-url=https://web.archive.org/web/20090208032823/http://forums.2kgames.com/forums/showpost.php?p=191631&postcount=2347| url-status=dead}}</ref> ಆರಂಭಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ, ಗ್ರಾಹಕ ದೂರುಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು 2K ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಇದರ ಅಂಗವಾಗಿ, ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಿಂಪಾವತಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ತೆಗೆಯುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಅದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.<ref name="revoketool">{{cite web | url=http://www.2kgames.com/cultofrapture/revoketool.html | title=2K Revocation tool download page | date = 2007-11-03 | accessdate = 2007-11-03 | publisher = Cult of Rapture | first = Elizabeth | last = Tobey }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರತಿ PCಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ (ಪ್ರತಿ ಬಳಕೆದಾರ-ಖಾತೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವ ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ), ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಒಂದು PCಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಧನವು ವಿಫಲಗೊಂಡಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಳವಡಿಸುವಿಯು ಬಳಸಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಾರ್ಡ್‌ ಡಿಸ್ಕ್‌‌ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಒಂದು ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಇದು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು; ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಇಂಥ ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣಗಳು ಕಾಯಮ್ಮಾಗಿ ಕೈತಪ್ಪಿಹೋಗುವಂತಾಯಿತು. ರದ್ದುಮಾಡು ಸಾಧನವಾದ FAQನಲ್ಲಿ<ref name="revoketool" /> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪೈಕಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ 2K ಗೇಮ್ಸ್‌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಪರಿಹಾರೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವರೆಗೆ, ಒಂದಾದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಐದು-ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣದ ಮಿತಿಯನ್ನೂ ದಾಟಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮುಂದಿನ ಯಾವುದೇ ಮನವಿಯನ್ನು ತಾನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಾಗಿ ಅದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.2kgames.com/bioshock/support/revoketool/ | title=2K Revocation tool support page | date = 2007-11-03 | accessdate = 2007-11-03 | publisher = Cult of Rapture | first = Elizabeth | last = Tobey }}</ref> 2008ರ ಜೂನ್‌ 19ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣದ ಮಿತಿಯನ್ನು 2K ಗೇಮ್ಸ್‌ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಒಂದು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಬಾರಿ ಆಟವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣವು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.shacknews.com/onearticle.x/53236 | title = 2K Games Lifts BioShock PC Install Limit, DRM | publisher = [[Shacknews]] | first = Aaron | last= Linde | date = 2008-06-19 | accessdate = 2008-06-19}}</ref> ಆಟದ PC ಆವೃತ್ತಿಯ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟಗಳು ಇನ್ನೆಂದೂ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಹಂತವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ನಂತರ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯೀಕರಣದ ಕುರಿತು 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಕೆನ್‌ ಲೆವಿನ್‌ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ.<ref>{{cite web | url = http://www.shacknews.com/onearticle.x/48641 | title = BioScandal Dwindles: Levine Promises Eventual Removal of DRM, Ends Betrayaltongate 07 | publisher = [[Shacknews]] | first = Chris | last = Faylor | date= 2007-08-24 | accessdate= 2008-06-19}}</ref> ಸೆಕ್ಯುROM ತಂತ್ರಾಂಶದಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದ, [[ವೈರಸ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್‌‌‌]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ದುರುದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಕ ತಂತ್ರಾಂಶ]]ದ ಪತ್ತೆಕಾರಕಗಳಿಂದ ಬರುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು, ಒಂದು [[ಸಾಧನ-ಸಂಗ್ರಹ]]ವು ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತೇ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಒಂದಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು; ಇದನ್ನು 2K ಗೇಮ್ಸ್ ನಿರಾಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/securombioshock | title = The Cult of Rapture FAQ | date = 2007-08-23 | accessdate = 2007-08-23 | publisher = Cult of Rapture | first = Elizabeth | last = Tobey}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.gamingbob.com/forum/viewtopic.php?f=33&t=300 | title = ''BioShock'' Demo Installs SecuROM Service | date = 2007-08-23 | accessdate = 2007-08-25 | publisher = GamingBOB.com | archive-date = 2008-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081224110509/http://www.gamingbob.com/forum/viewtopic.php?f=33&t=300 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://arstechnica.com/news.ars/post/20070826-clearing-the-air-bioshock-does-not-contain-a-rootkit.html | title = Clearing the air: ''Bioshock'' does not contain a rootkit | publisher = Ars Technica | first = Ken | last = Fisher | date = 2007-08-26 | accessdate = 2007-08-26}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ನ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದಲ್ಲಿ, ಸೆಕ್ಯುROMನಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಡತಗಳನ್ನಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿ ಕೀಲಿಗಳನ್ನಾಗಲೀ ಅದು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ಕಲೆಗಳ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳೆಂದು 2004–2005ರಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ [[ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ ಶೇಡರ್‌‌]] 2.0b ವಿಡಿಯೋ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ([[ರೇಡಿಯಾನ್‌‌]] [[X800]]/[[X850]]ನಂಥವು) ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಅದು ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲ, ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌‌‌ ಆಟಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ'' ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ವಾಲ್ವ್‌‌‌‌ನ]] ಸ್ಟೀಮ್‌‌ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ಯಂತ್ರಾಂಶದ ಪೈಕಿ, ಈ ವಿಡಿಯೋ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಸುಮಾರು 24%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.''' ''' '''''ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ ಶೇಡರ್‌‌ 2.0ಕ್ಕೆ-ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು<ref name="shadershock">{{cite web| url=http://www.paolofranchini.com/shshock/viewtopic.php?f=1&t=5| title=ShaderShock: Project Summary| accessdate=2007-09-30| archive-date=2008-07-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20080701064806/http://www.paolofranchini.com/shshock/viewtopic.php?f=1&t=5| url-status=dead}}</ref> ಸಿಕ್ಕಿತಾದರೂ, ಒಂದು ಅಧಿಕೃತ ತುಣುಕಿನ ಮೂಲಕ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ ಶೇಡರ್‌‌ 2.0 ಬೆಂಬಲವು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 2K ಗೇಮ್ಸ್‌ ಯಾವುದೇ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web | url = https://arstechnica.com/journals/hardware.ars/2007/08/23/no-bioshock-rapture-in-sight-for-ati-x800x850-users | title = No ''Bioshock'' Rapture in sight for ATI X800/X850 users | date = 2007-08-23 | accessdate = 2007-09-26 | publisher = Ars Technica | last = Hruska | first = Joel }}</ref>''' '' [[File:Bioshock widescreen.jpg|right|thumb|FOV ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ವಿಶಾಲತೆರೆ ಮತ್ತು 4:3 ತೆರೆದೃಶ್ಯಗಳ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಒಂದನ್ನು ಇರಿಸಿದ ಭಾಗ (ಛಾಯೆ ನೀಡಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕೇವಲ 4:3ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಬಹುದು).]] ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ, ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗವು ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://ejronin.newsvine.com/_news/2007/09/03/937938-bioshock-dystopian-disappointment | title = ''Bioshock'': Dystopian Disappointment | publisher = Newsvine | first = Shawn | last = Gordon | date = 2007-09-03 | accessdate = 2007-10-17 | archive-date = 2011-07-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110714174714/http://ejronin.newsvine.com/_news/2007/09/03/937938-bioshock-dystopian-disappointment | url-status = dead }}</ref> ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌‌‌'' ನ ಪ್ರದರ್ಶಕ ನಿದರ್ಶನದ ಆವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಂದಂತೆ, ವಿಶಾಲತೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ [[ನೋಟದ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು (ಫೀಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ವ್ಯೂ-FOV) ಹೇಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, 4:3 ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ<ref>{{cite web | url = http://www.shacknews.com/laryn.x?story=48555 | title = ''BioShock'' Widescreen Slices Vertical View | date = 2007-08-21 | accessdate = 2007-08-21 | publisher = Shacknews | first = Nick | last = Breckon | archive-date = 2007-09-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070926235615/http://www.shacknews.com/laryn.x?story=48555 | url-status = dead }}</ref> ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಪ್ರದರ್ಶಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗೋಚರತ್ವವು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆಟಗಾರನ ನೋಟದಲ್ಲಿನ ನೋಟ ಹೊಂದಿಸುವಿಕೆಯ (ಜೂಮಿಂಗ್‌‌) ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ, ದಿಗ್ಭ್ರಮೆ ಮತ್ತು ಓಕರಿಕೆಯ (ಬಹುಪಾಲು PC ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ತೆರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸನಿಹದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಆಡುವ ಜನರಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ) ಕೆಲವೊಂದು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು; ವಿಶಾಲತೆರೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಓರ್ವ ಅಭಿವರ್ಧಕನಿಂದ ಬಂದ ಮೂಲ ವರದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web | url = http://forums.2kgames.com/forums/showthread.php?t=659 | title = How will the widescreen image be displayed? | publisher = 2K Games Forum | accessdate = 2007-08-21 | date = 2007-05-27 | archive-date = 2007-08-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070823134331/http://forums.2kgames.com/forums/showthread.php?t=659 | url-status = dead }}</ref> ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸದ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/truthwidescreen | title = The Truth About Widescreen | first = Elizabeth | last = Tobey | publisher = 2K Games | date = 2007-08-22 | accessdate = 2007-08-22 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://kotaku.com/gaming/wider-is-better/bioshock-widescreen-+-the-sad-conclusion-292269.php | title = Wider Is Better: ''BioShock'' Widescreen | date = 2007-08-22 | accessdate = 2007-08-22 | publisher = Kotaku | first = Mike | last = Fahey | archiveurl = https://archive.today/20120716094022/http://kotaku.com/292269/bioshock-widescreen-+-the-sad-conclusion?tag=gamingwiderisbetter | archivedate = 2012-07-16 | url-status = live }}</ref> 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 4ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ತುಣುಕು 1.1ರಲ್ಲಿ, "ಹಾರಿಜಾಂಟಲ್‌ FOV ಲಾಕ್‌‌" ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಗಳ ಸೇವಾಪಟ್ಟಿಗೆ<ref name="shacknews 2k patch news">{{cite web | url = http://www.shacknews.com/onearticle.x/48621 | title = Simultaneous Installgate 07: 2K Ups ''BioShock'' Install Limit, Plans FOV Adjustment Patch | first = Chris | last = Remo | publisher = Shacknews | date = 2007-08-23 | accessdate = 2007-08-23 }}</ref> ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು; ಇದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದಾಗ, ಬಿಂಬದಿಂದ ಆಚೆಗಿನ ಯಾವುದೂ ಲಂಬವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಡದೆ ವಿಶಾಲತೆರೆಯ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ನೋಟದ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ==ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು== ===ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳು=== {{Main|BioShock 2}} ಆಟದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಟೇಕ್‌-ಟೂ ಸಭಾಪತಿಯಾದ ಸ್ಟ್ರೌಸ್‌ ಜೆಲ್ನಿಕ್‌, ಎಲ್ಲಾ ವಿಶ್ಲೇಷಕರೊಂದಿಗೂ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಸಮಾಲೋಚನಾ ಕರೆಯಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಆಟವನ್ನು ಒಂದು ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಈಗ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಿದ.<ref name="thorsen">{{cite web | url = http://www.gamespot.com/news/6178502.html | title = ''BioShock'' ships 1.5M, sequels being discussed | date= 2007-09-10 | publisher = [[GameSpot]] | first = Tor | last = Thorsen | accessdate = 2007-11-04}}</ref> ಪ್ರತಿ ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಆಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ''[[ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಥೆಫ್ಟ್‌ ಆಟೋ]]'' ವಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಕ್ರವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಮುಂಬರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಅವನು ಊಹಿಸಿದ.<ref name="Smalley">{{cite web|url=http://www.bit-tech.net/news/2007/09/11/bioshock_sequel_coming_1_5m_copies_shipped/1|title=''BioShock'' sequel coming, 1.5&nbsp;m copies shipped|accessdate = 2007-10-07 | first = Tim | last = Smalley | date = 2007-09-11 | publisher = Bit-Tech}}</ref><ref name="Keiser">{{cite web|url=http://www.next-gen.biz/index.php?option=com_content&task=view&id=6951&Itemid=2|title=Levine Talks BioShock’s Checkered Launch|accessdate = 2007-11-04 | date= 2007-08-24 | publisher = Next Generation | first = Joe | last = Keiser}}</ref> ಪ್ರತಿ ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಆಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ''[[ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಥೆಫ್ಟ್‌ ಆಟೋ]]'' ವಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಕ್ರವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಮುಂಬರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಅವನು ಊಹಿಸಿದ.<ref name="Smalley"/><ref name="Keiser"/> 2Kಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌‌ ಹಾರ್ಟ್‌ಮನ್‌‌, ಸದರಿ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ''[[ಸ್ಟಾರ್‌‌ ವಾರ್ಸ್‌‌]]'' ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾ, ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಐದು ಉತ್ತರಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ.<ref>{{cite web | url = http://www.shacknews.com/onearticle.x/56633 | title = BioShock Could Have Five Sequels, Suggests 2K | first = Chris | last = Faylor | date = 2009-01-07 | accessdate = 2009-01-07 | publisher = [[Shacknews]]}}</ref> [[2K ಮ್ಯಾರಿನ್‌‌‌]]ನಿಂದ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌ 2'' ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ 2008ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 11ರಂದು ಟೇಕ್‌ ಟೂನ ಇಂಟರಾಕ್ಟಿವ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೆನ್‌ ಲೆವಿನ್‌ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಉತ್ತಮವಾದ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡಬಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಲು" ಮತ್ತು ಒಂದು ರೀತಿಯ "ಅತ್ಯಂತ, ಅತ್ಯಂತ ವಿಭಿನ್ನ"ವಾದ ಉತ್ಪನ್ನದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಆಟದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ 2K ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ.<ref name="Interview: Ken Levine">{{cite web | url = http://www.gamesindustry.biz/articles/ken-levine-part-one | title = Interview: Ken Levine - Part One | publisher = GamesIndustry.biz | date = 2008-08-05 | accessdate = 2008-08-05 | first = Phil | last = Elliott }}</ref> ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌ 3'' ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಹೊರಬಿದ್ದಿದ್ದು, ಇದರ ಬಿಡುಗಡೆಯು ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಚಲನಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಲಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref name="Bioshock 3 Announced">{{cite web | url = http://xbox360.ign.com/articles/879/879727p1.html | title = BioShock 3 Announced | publisher = IGN | date = 2008-06-05 | accessdate = 2008-06-05 | first = Ryan | last = Geddes }}</ref> ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌‌‌‌'' {{'}}ನ ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಕುರಿತಾದ ಮೊದಲ ಮಾಹಿತಿಯು, ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ 3 ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪೀಠಿಕಾರೂಪದ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು; ಎರಡನೇ ಆಟಕ್ಕೆ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌ 2: ಸೀ ಆಫ್‌ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌‌'' <ref>{{cite web|url=http://xbox360.ign.com/dor/objects/14240341/bioshock-2/videos/bioshock2_trl.html |title=IGN Video: Bioshock 2: Sea of Dreams Xbox 360 Trailer - Off-Screen Trailer (N4G.com, "thewho") |publisher=Xbox360.ign.com |date= |accessdate=2008-10-20}}</ref><ref>{{cite web | url = http://kotaku.com/5064363/is-this-the-first-bioshock-2-trailer | title = Is This The First BioShock 2 Trailer? | date= 2008-10-16 | publisher = Kotaku | first = Luke | last = Plunkett | accessdate = 2008-10-16}}</ref> ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಇಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಈ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಸಹ, ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಈ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.primotechnology.com/2009/03/19/2k-games-its-just-bioshock-2/ | title = 2K Games: It’s Just ‘BioShock 2′ | publisher = Primotech | date = 2009-03-19 | accessdate = 2009-03-19 | first = Alex | last = Petraglia | archive-date = 2009-03-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090322044427/http://www.primotechnology.com/2009/03/19/2k-games-its-just-bioshock-2/ | url-status = dead }}</ref> ಈ ಪೀಠಿಕಾರೂಪದ ಜಾಹೀರಾತು "ಡ್ರೀಮ್‌‌"ನ [[ದಿ ಪೈಡ್‌ ಪೈಪರ್ಸ್‌‌]] ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು; ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌'''ನ ಮೊದಲ ಧ್ವನಿಪಥವು [[ಗ್ರೇಟ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಾಂಗ್‌ಬುಕ್‌‌]] ರಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಇತ್ತು. ''' '' '''''2K ಅಭಿವರ್ಧಕನೊಬ್ಬ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆಟವು "ಕೃತಿಯ ಘಟನೆಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯೊಂದರ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತರಭಾಗವೂ ಆಗಿತ್ತು."<ref>{{cite web | url = http://www.gamercenteronline.net/2008/10/17/bioshock-2-is-both-sequel-and-prequel/ | title = Bioshock 2 Is Both Sequel And Prequel | first = Kemuel | last = Stewart | date = 2008-10-17 | accessdate = 2008-10-19 | archive-date = 2008-10-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081019183234/http://www.gamercenteronline.net/2008/10/17/bioshock-2-is-both-sequel-and-prequel/ | url-status = dead }}</ref> ''' '' '''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌ 2 ಆವೃತ್ತಿಯು ''ವಿಂಡೋಸ್‌‌ PC, Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ 3ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 9ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.'' ''' ===ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ಸೀಮಿತ ಆವೃತ್ತಿ=== ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ಬಂದ ಒಂದು ಮನವಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಸದರಿ ಮನವಿಯು ಒಂದು ವೇಳೆ 5,000 ಹಸ್ತಾಕ್ಷರಗಳನ್ನು<ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/lepetition | title = Will There Be a Limited Collector's Edition? | first = Elizabeth | last = Tobey | date = 2007-03-27 | accessdate = 2007-11-04 | publisher = Cult of Rapture}}</ref> ಪಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥವಾದರೆ ಮಾತ್ರವೇ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ನ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತಾನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಾಗಿ ಟೇಕ್‌-ಟೂ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು; ಕೇವಲ ಐದು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರಗಳು ಬಂದು ತಲುಪಿದವು.<ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/bioshockleannounce | title = There Will Be A Limited Collector's Edition! | first = Elizabeth | last = Tobey | date = 2007-03-28 | accessdate = 2007-11-04 | publisher = Cult of Rapture}}</ref> ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ, 2K ಗೇಮ್ಸ್‌‌ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ ಸಮುದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕಪಂಥದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜನಮತಸಂಗ್ರಹವು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ತಾವು ಯಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ತಾಣಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡುವ ಸಂದರ್ಶಕರು ಮತನೀಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು; ಈ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/designthele | title = Design the BioShock Limited Edition Box | first = Elizabeth | last = Tobey | date = 2007-04-18 | accessdate = 2007-11-04 | publisher = Cult of Rapture}}</ref> ಸೀಮಿತ ಆವೃತ್ತಿಯ ಹೊದಿಕೆಗೆ ಯಾವ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು 2K ಗೇಮ್ಸ್‌ ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು; ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕ್ಲಿಯರ್‌ ಆರ್ಟ್‌ನ ಮಾಲೀಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫಿಕ್‌‌ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ ಆಡಂ ಮೆಯೆರ್‌‌ ವತಿಯಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರವೇಶ ಪತ್ರವು ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಯಿತು‌‌.<ref>{{cite web|url=http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/bioartbookcoverwinners|title=The ''BioShock'' Cover Art Contest Winners|accessdate=2007-10-20|date =2007-05-28|publisher=Cult of Rapture}}</ref> ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಟದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 2K ಗೇಮ್ಸ್‌‌ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಜರ್ಮನ್‌‌‌ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಂಗ್ರಾಹಕರ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಡಿಸ್ಕ್‌ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತ, ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡ ಕೆಲವೊಂದು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸುಟ್ಟುಹೋದ ದೇಹಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಶ್ರೇಯಾಂಕ ನೀಡುವ USK ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಜರ್ಮನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಆವೃತ್ತಿಗೆ "ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನವರಿಗೆ ಉಚಿತವಲ್ಲ" ಎಂಬ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಸಂಗ್ರಾಹಕರ ಸೀಮಿತ ಆವೃತ್ತಿಯು ಒಂದು {{convert|6|in|mm|sing=on}} ಬಿಗ್‌ ಡ್ಯಾಡಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರತಿಮೆ (ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿದ್ದವು; ಬದಲಿಸುವ ಒಂದು ಉಪಕ್ರಮವು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ), "ನಿರ್ಮಾಣದ ಕುರಿತಾದ" ಒಂದು DVD, ಮತ್ತು ಒಂದು ಧ್ವನಿಪಥ CDಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು 2007ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 23ರಂದು ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ ಧಾರ್ಮಿಕಪಂಥದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ದೃಢೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/latestlenews | publisher = Cult of Rapture | title = The Latest News on the BioShock LE| date = 2007-04-23 | accessdate = 2007-11-04 | first = Elizabeth | last = Tobey }}</ref> ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿಯು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಧ್ವನಿಪಥದ CDಯನ್ನು ''ದಿ ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ EP'' ಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://kotaku.com/gaming/its-free/a-bioshockep-with-period-remixes-290859.php | title = A ''BioShock''...EP? With "Period" Remixes? | date = 2007-08-17 | accessdate = 2007-08-21 | publisher = Kotaku | first = Luke | last = Plunkett | archiveurl = https://archive.today/20120714141323/http://kotaku.com/290859/a-bioshockep-with-period-remixes?tag=gamingitsfree | archivedate = 2012-07-14 | url-status = live }}</ref> ===ಕಲಾ ಪುಸ್ತಕ=== ಆಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌: ಬ್ರೇಕಿಂಗ್‌ ದಿ ಮೋಲ್ಡ್‌'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 13ರಂದು 2K ಗೇಮ್ಸ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೃಥಕ್ಕರಣಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ, [[PDF]] ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದು 2K ಗೇಮ್ಸ್‌‌ನ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಿಂದ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite web | url = https://arstechnica.com/journals/thumbs.ars/2007/08/14/bioshock-art-book-available-for-free-download | title = High-resolution ''Bioshock'' art book available for free download | publisher = Ars Technica | date = 2007-07-14 | accessdate = 2007-08-21 | first = Ben | last = Kuchera}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/artbook.html | title = ''BioShock'': Breaking the Mold | publisher = 2K Games | accessdate = 2007-08-21 | date = 2007-07-13}}</ref> ಯಾರ ಬಿಗ್‌ ಡ್ಯಾಡಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮುರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವೋ ಅಂಥ ಸಂಗ್ರಾಹಕರ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 1ರವರೆಗೂ ಪುಸ್ತಕದ ಒಂದು ಮುದ್ರಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 2K ಗೇಮ್ಸ್‌‌ ಕಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅವುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಅದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಇದು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/bustedbd | title = Big Daddy Figurine Issue | publisher = 2K Games | date = 2007-08-20 | accessdate = 2007-08-23}}</ref> "ಬ್ರೇಕಿಂಗ್‌ ದಿ ಮೋಲ್ಡ್‌: ಡೆವಲಪರ್ಸ್‌ ಎಡಿಷನ್‌ ಆರ್ಟ್‌ಬುಕ್‌ ಕವರ್‌ ಕಂಟೆಸ್ಟ್‌‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ವಿಜಯಶಾಲಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 31ರಂದು cultofrapture‌‌.comನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/developereditionartbook | title = Winners of the "Breaking the Mold: Developers Edition Artbook Cover Contest" | publisher = 2K Games | accessdate = 2008-10-31 | date = 2008-10-31}}</ref> ===ಧ್ವನಿಪಥ=== ವಾದ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಧ್ವನಿಪಥವನ್ನು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 24ರಂದು 2K ಗೇಮ್ಸ್‌‌ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. [[ಗ್ಯಾರಿ ಸ್ಕೈಮನ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಸಂಗೀತ—ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ [[MP3]] ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಈ ಧ್ವನಿಪಥವು ಆಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 22 ಗೀತೆಗಳ ಪಥಗಳ ಪೈಕಿ 12ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.2kgames.com/cultofrapture/article/orchestralscore Cult of Rapture | title = Introducing the BioShock Orchestral Score | publisher = [[2K Games]]| accessdate = 2007-11-04 | date = 2007-08-24 | first = Elizabeth | last= Tobey}}</ref> ಆಟದ ಸೀಮಿತ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಮೋಬಿ]] ಮತ್ತು ಆಸ್ಕರ್‌ ದಿ ಪಂಕ್‌‌ ವತಿಯಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ''ದಿ ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ EP'' ಮರು-ಮಿಶ್ರಣಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web | url = http://kotaku.com/gaming/its-free/a-bioshockep-with-period-remixes-290859.php | title = Limited Edition Rapture EP | publisher = Kotaku | accessdate = 2 November 2007 | date = 2007-08-17 | first = Luke | last = Plunkett | archiveurl = https://archive.today/20120714141323/http://kotaku.com/290859/a-bioshockep-with-period-remixes?tag=gamingitsfree | archivedate = 14 ಜುಲೈ 2012 | url-status = live }}</ref> CDಯಲ್ಲಿನ ಮರು-ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡ ಮೂರು ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ, "ಬಿಯಾಂಡ್‌ ದಿ ಸೀ," "[[ಗಾಡ್‌ ಬ್ಲೆಸ್‌ ದಿ ಚೈಲ್ಡ್‌]]" ಮತ್ತು "ವೈಲ್ಡ್‌ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌‌" ಹಾಡುಗಳು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಈ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ಆಟದಲ್ಲಿವೆ. ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌'' ನಲ್ಲಿ [[ಧ್ವನಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ಯಂತ್ರ]]ಗಳನ್ನು ಆಟಗಾರನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ; 1940ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1950ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವಾಗಿ ಅವು ನುಡಿಸುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದಿರುವ 30 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಆಟದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Hyrb">{{cite web | url = http://www.majornelson.com/archive/2007/10/11/bioshock-music-list.aspx | title = ''BioShock'' Music list | date = 2007-10-11 | accessdate = 2007-10-12 | publisher = Major Nelson's Blog | first = Larry | last = Hyrb }}</ref> ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌‌‌‌'''ನ ಧ್ವನಿಪಥವು ''' '' '''''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌ 2'' ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವಿನೈಲ್‌‌ LP ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ''' . ===ಚಲನಚಿತ್ರ=== ಆಟದ ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರ್ಯಾಪ್ಚರ್ ನಗರದ ವಾತಾವರಣಗಳನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲು, ''[[300]]'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ [[ಹಸಿರು ತೆರೆ]]ಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಆಟದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿದ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದವು.<ref>{{cite web | url = http://www.joystiq.com/2008/01/08/rumor-bioshock-movie-murmurs-in-hollywood/ | title =Rumor: BioShock movie murmurs in Hollywood | publisher = Joystiq | first = Ludwig | last = Keitzmann | date = 2008-01-08 | accessdate = 2008-01-10 }}</ref> ಒಂದು ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 2008ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ 9ರಂದು [[ಯೂನಿವರ್ಸಲ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌‌‌]]ನೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯವಹಾರವೊಂದನ್ನು ಟೇಕ್‌ ಟೂ ಘೋಷಿಸಿತು; ಇದರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹೊಣೆಯನ್ನು [[ಗೋರ್‌ ವರ್ಬಿನ್ಸ್ಕಿ]] ಹೊತ್ತಿದ್ದರೆ, ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ [[ಜಾನ್‌ ಲೋಗಾನ್‌‌]] ಎಂಬಾತನದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news | url = http://www.variety.com/article/VR1117985365.html?categoryId=13&cs=1 | title = Gore Verbinski to direct 'Bioshock' | date = 2008-05-09 | accessdate = 2008-05-09 | publisher = [[Variety (magazine)|Variety]] | first=Michael | last= Flemming | first2=Ben | last2=Fritz}}</ref> 2010ರಲ್ಲಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಬಂಡವಾಳ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ತಡೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news | url = http://www.variety.com/article/VR1118002851.html?categoryid=13&cs=1&nid=2854 | title = Universal halts Verbinski's 'Bioshock' | date = 2009-04-24 | accessdate = 2009-04-29 | publisher = [[Variety (magazine)|Variety]] | first=Michael | last=Fleming}}</ref> ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ವರ್ಬಿನ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 24ರಂದು ಹೊರಗೆಡಹಲಾಯಿತು; ಚಿತ್ರದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ತಳೆದ ತೀರ್ಮಾನ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕ್ರಮವು ''[[ರ್ಯಾಂಗೋ]]'' ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಬಹುದು ಎಂದು ವರ್ಬಿನ್ಸ್ಕಿ ಭಾವಿಸಿದ್ದ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ವರ್ಬಿನ್ಸ್ಕಿಯು ನಿರ್ಮಾಪಕನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಜುವಾನ್‌ ಕಾರ್ಲೋಸ್‌ ಫ್ರೆಸ್ನಾಡಿಲ್ಲೊ]] ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news | url = http://www.variety.com/article/VR1118007622.html?categoryId=13&cs=1 | title =Universal picks 'Bioshock' helmer | publisher = Variety | first = Michael | last = Flemming | date = 2009-08-23 | accessdate = 2009-08-23 }}</ref> 2010ರ ಜನವರಿ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಯೋಜನೆಯು ನಿರ್ಮಾಣ-ಪೂರ್ವ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಜುವಾನ್‌ ಕಾರ್ಲೋಸ್‌ ಫ್ರೆಸ್ನಾಡಿಲ್ಲೊ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿದ್ದರೆ, ''[[ಬಯೋಶಾಕ್‌‌ 2]]'' ರಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಧ್ವನಿ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಬ್ರೇಡನ್‌ ಲಿಂಚ್‌ ಸದರಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಕುರಿತು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web | url =http://www.bradenlynch.com/Home.html | title =Bioshock film status | date =2010-01-01 | access-date =2010-08-11 | archive-date =2012-03-03 | archive-url =https://www.webcitation.org/65tTvII9A?url=http://www.bradenlynch.com/Home.html | url-status =dead }}</ref> 2010ರ ಜುಲೈ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಂಡವಾಳದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಆ ಕುರಿತು ಗಮನಹರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಗೋರ್‌ ವರ್ಬಿನ್ಸ್ಕಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ ಒಂದು ಕ್ಲಿಷ್ಟ R ಆಗಲಿದೆ ಎಂದೂ ಸಹ ಅವನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.eurogamer.net/articles/bioshock-film-budget-extraordinarily-high | title =BioShock film bill "extraordinarily high" | publisher = Eurogamer | first = Robert | last = Purchese | date = 2010-07-01 | accessdate = 2010-07-13 }}</ref> ==ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು== {{Reflist|colwidth=30em}} {{Refbegin}} * {{cite journal |title=Bioshock: A Critical Historical Perspective |journal=Eludamos. Journal for Computer Game Culture |pages=151–155 |first=Matthew |last=Jason Weise |year=2008 |volume=2 |issue=1 |url=http://eludamos.org/index.php/eludamos/article/view/27/40 |access-date=2010-08-11 |archive-date=2011-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726024647/http://eludamos.org/index.php/eludamos/article/view/27/40 |url-status=dead }} {{Refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.bioshockgame.com ''ಬಯೋಶಾಕ್‌‌'' ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] * [http://www.cultofrapture.com ರ್ಯಾಪ್ಚರ್‌‌ನ ಧಾರ್ಮಿಕಪಂಥ ] * {{Wikia |bioshock |''BioShock'' Wiki}} * [[ಮೋಬಿಗೇಮ್ಸ್‌‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ''[http://www.mobygames.com/game/bioshock ಬಯೋಶಾಕ್‌‌]'' * {{dmoz|Games/Video_Games/Shooter/B/BioShock|''BioShock''}} * {{imdb title|id=1094581|title=BioShock}} * {{imdb title|id=1230526|title=BioShock (film)}} {{s-start}} {{s-ach}} {{s-before|before=''[[Tom Clancy's Ghost Recon Advanced Warfighter]]''}} {{s-ttl|title=[[British Academy Video Games Awards|BAVGA Award for Best Game]]|years=[[4th British Academy Video Games Awards|2007]]}} {{s-aft|after=''[[Super Mario Galaxy]]''|rows=1}} {{start box}} {{succession box | before = ''[[The Elder Scrolls IV: Oblivion]]''| title = [[Spike TV Video Game Awards]]' Game of the Year| years = 2007 | after = ''[[Grand Theft Auto IV]]''}} {{end box}} {{end}} {{BioShock series}} {{DEFAULTSORT:Bioshock}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:2007ರ ಸಾಲಿನ ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪರ್ಯಾಯ ಇತಿಹಾಸದ ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಯೋಪಂಕ್‌‌]] [[ವರ್ಗ:ನರಕರೂಪದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕುರಿತ ಕಾದಂಬರಿ]] [[ವರ್ಗ:ಅಗ್ರೇಸರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಅನುಭವ ನೀಡುವ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೀತಿಕಾರಿ ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಯ ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಟೀಮ್‌‌ಪಂಕ್‌ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅನ್‌ರಿಯಲ್‌‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್‌‌ OS X ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Xಬಾಕ್ಸ್‌‌‌ 360 ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌‌ 3 ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]] 4jnnnvt7jijnztgvsoypsfv06usrw2u 0 24526 1378404 1337171 2026-08-05T14:52:55Z A826 72368 1378404 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ಆಲಪುಳ | native_name = <!--Please do not add Malayalam or Hindi here, as per WP:NOINDICSCRIPT--> | native_name_lang = ml | other_name = ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ | settlement_type = [[ಉಪನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದ ನಗರಸಭೆಗಳು|ನಗರಸಭೆ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf|title=Grama Panchayaths|website=lsgkerala.gov.in}}</ref> | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Alappuzha Boat Beauty W.jpg{{!}}ಕೆಟ್ಟುವಳ್ಳಂ | image2 = AC Road SH-11.JPG{{!}}AC ರಸ್ತೆ SH-11 | image3 = Alleppey beach.jpg{{!}}ಆಲಪುಳ ಬೀಚ್ | image4 = Mullakkal Devi.jpg{{!}}ಮುಲ್ಲಕ್ಕಲ್ ದೇವಿ | image5 = Alappuzha loves Wikimedia IMG 7655.JPG{{!}}ದೋಣಿ ಕೇಂದ್ರ | image6 = Jain-temple-alleppey.jpg{{!}}ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿನ ಜೈನ ದೇವಾಲಯ | image7 = Our Lady of Mount Carmel Cathedral.jpg{{!}}ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಥೆಡ್ರಲ್ }} | image_alt = | image_caption = '''ಮೇಲಿನ ಎಡದಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ''': [[ಕೆಟ್ಟುವಳ್ಳಂ|ಆಲಪುಳ ಹೌಸ್ಬೋಟ್]], [[ಆಲಪುಳ ಬೀಚ್]], [[ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]], [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಫ್ ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್|ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಥೆಡ್ರಲ್]], [[ಜೈನ ದೇವಾಲಯ, ಆಲಪುಳ|ಜೈನ ದೇವಾಲಯ]], [[ಮುಲ್ಲಕ್ಕಲ್ ದೇವಾಲಯ]], [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 11 (ಕೇರಳ)]] | mapframe = yes | mapframe-zoom = 12 | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|9.49|N|76.33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Kerala Flag(INDIA).png}} [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = {{start date and age|17|08|1957}} | founder = | named_for = | governing_body = ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣ | leader_title = ನಗರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು | leader_name = ಮೊಲ್ಲಿ ಜಾಕೋಬ್ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 65.57 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 240,991 | population_as_of = 2011 | population_rank = 6ನೇ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |title=Table - 3 : Population, population in the age group 0-6 and literates by sex - Cities/Towns (in alphabetic order): 2001 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040225054758/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-02-25 |access-date=7 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/3211__alappuzha/ |title=Cities and Towns in Alappuzha (Kerala, India) - Population Statistics, Charts |website=www.citypopulation.de |access-date=7 April 2024}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್<ref>{{Cite web|url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969|access-date=3 July 2022|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420030352/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|url-status=usurped}}</ref> | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] | postal_code = 688001 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 0477 | registration_plate = *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ RTO ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ#KL-ಕೇರಳ|KL]]-04 ಆಲಪುಳ, *KL-29 ಕಾಯಂಕುಲಂ *KL-30 ಚೆಂಗನ್ನೂರು *KL-31 ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ *KL-32 ಚೇರ್ತಲ *KL-66 ಕುಟ್ಟನಾಡ್ | blank1_name_sec1 = [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]] | blank1_info_sec1 = 1079 [[ಪುರುಷ|♂]]/[[ಮಹಿಳೆ|♀]] | website = {{URL|alappuzha.gov.in}} | footnotes = | official_name = | nickname = '''"ಪೂರ್ವದ [[ವೆನಿಸ್]]"''' }} [[File:Sun rise view Alleppey backwaters , Kerala 06.jpg|thumb|ಸೂರ್ಯೋದಯ ನೋಟ ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್, ಕೇರಳ]] '''ಆಲಪುಳ''' ({{IPA|ml|aːlɐpːuɻɐ|lang|Alappuzha.ogg}}) ಅಥವಾ '''ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್''' ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ]]ವಾದ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]ದ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರಸಭೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/alappuzha-beach/60/ |title=Alappuzha - a popular backwater destination in Kerala |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dtpcalappuzha.com/ |title=DTPC Alappuzha {{!}} Alappuzha Tourist Places |website=DTPC alappuzha |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref> ಇದು [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ನಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|130|km|1|abbr=on}} ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. [[2011 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆಲಪುಳವು 240,991 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು {{convert|3675|/sqkm|abbr=on}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಲಪುಳವು [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಗಮ್ ಯುಗ]]ದ ಹಿಂದಿನದು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು [[ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಎಲ್ಡರ್]] 1ನೇ ಶತಮಾನ AD ಯಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ''ಬರಾಸೆಸ್'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India |url=https://alappuzha.nic.in/en/history/#:~:text=History%20says%20Alappuzha%20had%20trade,per%20GO(P)%20No |access-date=2024-08-16 |language=en-US}}</ref> ನಂತರ 16ನೇ ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟಣವು [[ಡಚ್ ಮಲಬಾರ್|ಡಚ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. [[ರಾಜ ಕೇಶವದಾಸ್]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಬಂದರು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣವು ವೇಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ]] ಒಳಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=History of Alappuzha |url=https://www.alappuzhaonline.in/city-guide/history-of-alappuzha |website=www.alappuzhaonline.in}}</ref> ಇಂದು, ಆಲಪುಳವು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ಅದರ [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್|ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್]]ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ತಾರ್ಷಿಶ್ ನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ<ref>{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}</ref> ಇದು [[ಓಣಂ]] ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ [[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರವೇಶ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>"Nehru Trophy Boat Race.{{cite web|url=http://nehrutrophy.nic.in/new/home.html |title=The History of NTBR |access-date=2011-06-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718024917/http://nehrutrophy.nic.in/new/home.html |archive-date=18 July 2011 |df=dmy }}"</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mapsofindia.com/maps/india/tourist-centers.htm|title=Tourist Places in India, Best Places to Visit in India|website=Maps of India}}</ref> ಆಲಪುಳವು [[ತೆಂಗಿನ ನಾರು]] ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>"coir industry {{cite web|url=http://coirboard.gov.in/aboutcoir.htm |title= About Coir |access-date=2011-06-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813201137/http://coirboard.gov.in/aboutcoir.htm |archive-date=13 August 2011 |df=dmy }}"</ref> == ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು == ಹಿಂದಿನ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವಿಲೋನ್|ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಕಡಿದು, ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯು 17 ಆಗಸ್ಟ್ 1957 ರಂದು ರಚನೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಏಳು [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಚೇರ್ತಲ]], [[ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ]], [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]], [[ತಿರುವಲ್ಲ]], [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]], [[ಕಾರ್ತಿಕಪ್ಪಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]].<ref>{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14|archive-date=18 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111118145124/http://www.alleppeyonline.com/|url-status=dead}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮತ್ತು ಕನಯನ್ನೂರು ತಾಲೂಕುಗಳು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈಕೋಮ್, ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಮತ್ತು [[ಚಂಗನಶ್ಶೇರಿ]] ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುವಲ್ಲ, [[ಕೋಝೆಂಚೇರಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಡೂರು]] ತಾಲೂಕುಗಳು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಕುನ್ನತ್ತೂರು (ಕೇರಳ)|ಕುನ್ನತ್ತೂರು]] ಮತ್ತು [[ಕರುನಾಗಪ್ಪಳ್ಳಿ]] ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=boundaries|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14|archive-date=18 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111118145124/http://www.alleppeyonline.com/|url-status=dead}}</ref> ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಆರು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಚೇರ್ತಲ, ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ, ಕುಟ್ಟನಾಡ್, ಕಾರ್ತಿಕಪ್ಪಳ್ಳಿ, ಚೆಂಗನ್ನೂರು ಮತ್ತು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ.<ref>{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14|archive-date=18 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111118145124/http://www.alleppeyonline.com/|url-status=dead}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ {{cvt|1414|km2}}.<ref>{{Cite web |title=Alappuzha district profile |url=https://alappuzha.nic.in/en/district-profile/}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{More citations needed section|date=February 2023}} [[File:Stone bridge, Alleppey 1900.jpg|thumb|left|1900 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಸೇತುವೆ.]] [[File:Alleppey canal.jpg|200px|thumb|ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲುದಾರಿ]] ಕೇರಳದ [[ಬ್ರೆಡ್ಬಾಸ್ಕೆಟ್|ಅಕ್ಕಿಯ ತಟ್ಟೆ]]ಯಾದ [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]], ಅದರ [[ಭತ್ತದ]] ಗದ್ದೆಗಳು, ಸಣ್ಣ ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳ ಕಾಲುವೆಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಸಂಗಮ್ ಯುಗ]]ದ ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿತ್ತು.<ref name="alappuzha">{{cite web|url=https://www.alappuzha.com/pages/kuttanad|title=Kuttanad|website=www.alappuzha.com}}</ref> ''[[ಉನ್ನೂನೀಲಿ ಸಂದೇಶಂ]]'' ನಂತಹ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಒಳನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಯ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಂತಹ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳು [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವು 1ನೇ ಶತಮಾನ AD ಯಿಂದಲೂ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. [[ಕೊಕ್ಕಮಂಗಲಂ]] ನಲ್ಲಿರುವ ಚರ್ಚು [[ತೋಮಾ|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಏಳು ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು,<ref name="Goswami">{{Cite news |last=Goswami |first=Arunansh B. |title=Saint Thomas the Apostle to Us Indians |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/weltanschauung/saint-thomas-the-apostle-to-us-indians/ |access-date=2025-02-27 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>{{citation needed|date=July 2012}} ಅವರು [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ]]ನ ಹನ್ನೆರಡು ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು 52 AD ಯಲ್ಲಿ [[ಮಾಲಿಯಂಕರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮುಝಿರಿಸ್]] ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿದರು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕ್ರಂಗನೋರ್]] ಅಥವಾ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು.<ref name="Goswami"/> ಜಿಲ್ಲೆಯು 9ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 12ನೇ ಶತಮಾನ AD ವರೆಗೆ ಎರಡನೇ ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು|ಚೆಂಗನ್ನೂರಿನ]] ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಶಕ್ತಿಭದ್ರನ್]] ಬರೆದ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕವಾದ `ಅಶ್ಚರ್ಯ ಚೂಡಾಮಣಿ` ಎಂಬ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯು ಅನೇಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಹಮ್ಮ ಬಳಿಯ ಮುಕ್ಕಲ್ ವಟ್ಟಂನಲ್ಲಿರುವ [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಚೀರಪ್ಪಾಂಚಿರ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ತಮ್ಮ ಸಮರ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತ ಕಳರಿಗಾಗಿ. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿಯವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆಲ್ಬಮ್ 'ಸಬರಿಮಲೈ ವಾ ಚರಣಂ ಸೊಲ್ಲಿ ವಾ' ಈ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹಿಷಿ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/%E2%80%98Swamiyae%E2%80%A6-Saranam-Aiyappa%E2%80%99/article15616424.ece|title='Swamiyae… Saranam Aiyappa'|first=S.|last=Shivpprasadh|newspaper=The Hindu |date=29 November 2012|via=thehindu.com}}</ref> 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]]ನಲ್ಲಿ ಇಳಿದ ನಂತರ, [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು]] ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹರಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಕ್ರೈಸ್ತರನ್ನು]] ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. [[ಅರ್ಥುಂಕಲ್#ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ಅರ್ಥುಂಕಲ್|ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ]]ವನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://arthunkal.bizhat.com/arthunkal_church_history.html | publisher=Arthunkal Church | title=Arthunkal Church history}}</ref> 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಜನರು|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಶಕ್ತಿಯು ಕುಸಿದಂತೆ, [[ಡಚ್ ಜನರು|ಡಚ್]]ರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು [[ಪುರಕ್ಕಡ್]], [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]] ಮತ್ತು ಕರಪ್ಪುರಂಗಳ [[ರಾಜ]]ರ ನಡುವೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ [[ಕರಿಮೆಣಸು|ಮೆಣಸು]] ಮತ್ತು [[ಶುಂಠಿ]]ಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೋದಾಮುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 'ಆಧುನಿಕ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ]] ನಿರ್ಮಾತೃ' ಆಗಿದ್ದ ಮಹಾರಾಜ [[ಮಾರ್ಥಾಂಡ ವರ್ಮ]] (1706–1758) ಆ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ [[ದಿವಾನ್]] [[ರಾಮಯ್ಯನ್ ದಳವಾಯ್]] (ಮೃತ 1756) [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾರ್ಥಾಂಡ ವರ್ಮ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ರಾಮಯ್ಯನ್ ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರದ ಎಡಸ್ಸೇರಿ ಕುಟುಂಬದ (ಪಿಜಿಎನ್ ಉನ್ನಿಥನ್, ಈ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯ, ನಂತರ 1947 ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಕೊನೆಯ ದಿವಾನ್ ಆದರು) ಒಬ್ಬ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರ ರಾಮಯ್ಯನ್ ವಂಶಸ್ಥರು ತಿರುವಾಂಕೂರನ್ನು ತೊರೆದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಪುದುಕೋಟೈ]]ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಅವರ ನಾಯರ್ ಪತ್ನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳ ಮನ್ನಣೆಯಾಗಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಉಡುಗೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಭತ್ಯೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಅವರ ಸ್ವಂತ ವಂಶಸ್ಥರಿಗೆ ದಳವಾಯ್ ಎಂಬ ಗೌರವಸೂಚಕ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಕರ್ನಲ್ [[ಜಾರ್ಜ್ ಮನ್ರೋ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿ)|ಜಾರ್ಜ್ ಮನ್ರೋ]] ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುನರ್ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಐದು ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]]ದಲ್ಲಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ತೆಂಗಿನ ನಾರು]] ಚಾಪೆಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು 1859 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1894 ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಸುಧಾರಣಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿಲ್ಲೆಯು ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1946 ರಲ್ಲಿ [[ಪುನ್ನಪ್ರ-ವಾಯಲರ್ ದಂಗೆ|ಪುನ್ನಪ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯಲರ್]] ಹೋರಾಟಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ದಿವಾನ್ ಆಗಿದ್ದ ಸರ್ [[ಸಿ. ಪಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್]] ವಿರುದ್ಧ ಜನರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು. ಇದು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರನ್ನು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1948 ರಂದು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವು ರಚನೆಯಾಯಿತು. ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ರಾಜ್ಯಗಳು 1 ಜುಲೈ 1949 ರಂದು ವಿಲೀನಗೊಂಡವು.<ref>{{Cite news |date=2016-06-30 |title=Princely states of Travancore and Cochin join the union post independence |url=https://www.thehindu.com/features/kids/Joining-hands/article14410304.ece |access-date=2025-02-27 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 1 ನವೆಂಬರ್ 1956 ರಂದು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, [[ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಕಾಯಿದೆ, 1956|ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಕಾಯಿದೆ 1956]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯು 1 ಆಗಸ್ಟ್ 1957 ರಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಘಟಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |title=Alappuzha District formation |url=https://alappuzha.nic.in/en/history/}}</ref> === ರಾಜ ಕೇಶವದಾಸ್ ಮತ್ತು ಆಲಪುಳ === [[ರಾಜ ಕೇಶವದಾಸ್]], 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಧರ್ಮ ರಾಜ|ಧರ್ಮ ರಾಜ ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ]] [[ದಿವಾನ್]] ಆಗಿದ್ದವರು ತಮ್ಮ ಯೋಜನಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದಕ್ಷತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|title=Alappuzha: A detailed Study for PSC {{!}} PSC Arivukal|url=https://www.pscarivukal.com/2020/02/alappuzha.html|access-date=2021-07-20|website=www.pscarivukal.com}}</ref> ಅವರು ಆಲಪುಳವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಉತ್ತಮ ಯೋಜಿತ ಬಂದರು ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಆಲಪುಳವು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಸರಕುಗಳನ್ನು ಬಂದರಿಗೆ ತರಲು ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ನಿಂದ ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೂರತ್, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಕಚ್ಛ್ನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸರಕು ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಆಲಪುಳವು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಹಣಕಾಸಿನ ನರ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite book |last1=Kusuman |first1=Kakkaraveettil K. |title=A history of trade & commerce in Travancore: 1600 - 1805 |date=1987 |publisher=Mittal |location=Delhi |isbn=8170990262}}</ref> ಬಂದರು 1762 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಚಾಪೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ನೂಲಿನ ರಫ್ತಿಗಾಗಿ. ಕೇಶವದಾಸ್ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸರಕುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಡಿಪೋವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://prd.kerala.gov.in/d_alappuzha.htm|title=Alappuzha - A brief history|access-date=23 April 2020|archive-date=30 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930221743/http://prd.kerala.gov.in/d_alappuzha.htm|url-status=dead}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == {{wide image|File:VembanadAlleppey.jpg|800px|[[ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]]}} ಆಲಪುಳವು {{Coord|9.54|N|76.40|E|}} ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/13/Alappuzha.html |title=Maps, Weather, Videos, and Airports for Alappuzha, India |publisher=Fallingrain.com |access-date=2013-09-25}}</ref> ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ {{convert|1|m|ft}}.<ref>[http://population.mongabay.com/population/india/1278985/alleppey elevation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116031902/http://population.mongabay.com/population/india/1278985/alleppey |date=16 November 2011 }}</ref> ಆಲಪುಳವು {{convert|1414|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು {{convert|2195|km2}} [[ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]]ದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ 80 ಕಿ.ಮೀ ಕರಾವಳಿ ರೇಖೆಯನ್ನು ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಆಲಪುಳ ನಗರವು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]] ರ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[ಕಾಲುವೆ]]ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅಡ್ಡಹಾಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.thehouseboatkerala.com/the-best-time-to-visit-alleppey.html|title=Alleppey|website=thehouseboatkerala.com}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಮರಳಿನ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಭರಣಿಕ್ಕಾವು]] ಮತ್ತು [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]] ಬ್ಲಾಕ್ಗಳ ನಡುವೆ ಕೆಲವು ಚದುರಿದ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳು ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಲ್ಲ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಿಲ್ಲ. ಆಲಪುಳವು ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ಸರೋವರಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು [[ಶುದ್ಧ ನೀರು|ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ]] ನದಿಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಆಲಪುಳ ನೀರಿನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯು 'ಚಕರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆಲಪುಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೀನು ಮತ್ತು [[ಸೀಗಡಿ]]ಗಳ ಅರಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಶೇಖರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ವಾರ್ಷಿಕ ಮರಳು ದಿಬ್ಬದ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಜನರಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯವಾಗಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿ, [[ನಳ್ಳಿ]], ಮೀನುಗಳು, ಆಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ [[ಸಸ್ಯವರ್ಗ|ಸಸ್ಯವರ್ಗ]]ದಂತಹ ಸಮುದ್ರ ಜೀವನವು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್|ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ದೂರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಸಾವಿರಾರು ವಲಸೆ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಟೀಲ್]], [[ಬಾತುಕೋಳಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ನೀರುಕಾಗೆ]]ಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕುಟ್ಟನಾಡ್ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶ, ಕೇರಳದ 'ಧಾನ್ಯದ ತೊಟ್ಟಿ'. [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]] ಕೇರಳದ ಅಕ್ಕಿಯ ತಟ್ಟೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="keralatourism.org">{{Cite web |title=Kuttanad - the Rice Bowl of Kerala in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/kuttanad-alappuzha/59/ |access-date=2025-03-11 |website=www.keralatourism.org |language=en}}</ref> ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 0.6 ರಿಂದ 2 ಮೀ ಕೆಳಗಿವೆ.<ref name="alappuzha"/> === ಹವಾಮಾನ === ಸಮುದ್ರದ ಸಾಮೀಪ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ಆಲಪುಳದ ಹವಾಮಾನವು [[ಬೇಸಿಗೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ತಂಪು ಮತ್ತು ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಮಾಸಿಕ ತಾಪಮಾನವು 27 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಆಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಂತೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯು ಎರಡು ಕಾಲಿಕ [[ಮಾನ್ಸೂನ್]]ಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣವು ದೀರ್ಘ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ [[ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್|ನೈಋತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಎರಡೂ ಆಲಪುಳದ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಜೂನ್ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಮಳೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪಡೆಯುವ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯು 2763 ಮಿ.ಮೀ.<ref>{{cite web|url=https://www.mapsofindia.com/maps/india/annualrainfall.htm|title=Annual Rainfall Map of India, Rainfall in India|website=Maps of India}}</ref> {{Weather box | location = ಆಲಪುಳ (1991–2020, ತೀವ್ರತೆಗಳು 1944–2012) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 36.7 | Feb record high C = 37.4 | Mar record high C = 37.9 | Apr record high C = 38.2 | May record high C = 36.7 | Jun record high C = 37.2 | Jul record high C = 34.0 | Aug record high C = 34.2 | Sep record high C = 34.8 | Oct record high C = 35.6 | Nov record high C = 35.4 | Dec record high C = 36.6 | year record high C = 38.2 | Jan record low C = 17.3 | Feb record low C = 18.7 | Mar record low C = 18.8 | Apr record low C = 19.2 | May record low C = 20.0 | Jun record low C = 19.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.4 | Sep record low C = 20.4 | Oct record low C = 19.3 | Nov record low C = 20.0 | Dec record low C = 17.8 | year record low C = 17.3 |Jan high C = 32.7 |Feb high C = 33.0 |Mar high C = 33.6 |Apr high C = 33.7 |May high C = 32.8 |Jun high C = 30.4 |Jul high C = 29.4 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 30.5 |Oct high C = 31.3 |Nov high C = 32.0 |Dec high C = 32.5 | year high C = 31.8 |Jan low C = 22.5 |Feb low C = 23.6 |Mar low C = 25.0 |Apr low C = 25.4 |May low C = 25.3 |Jun low C = 23.9 |Jul low C = 23.2 |Aug low C = 23.5 |Sep low C = 23.8 |Oct low C = 23.8 |Nov low C = 23.8 |Dec low C = 22.9 | year low C = 23.9 | rain colour = green | Jan rain mm = 16.3 | Feb rain mm = 42.1 | Mar rain mm = 62.7 | Apr rain mm = 131.7 | May rain mm = 274.1 | Jun rain mm = 592.0 | Jul rain mm = 485.9 | Aug rain mm = 349.8 | Sep rain mm = 296.5 | Oct rain mm = 357.4 | Nov rain mm = 175.8 | Dec rain mm = 48.2 | year rain mm = 2832.4 | Jan rain days = 1.0 | Feb rain days = 1.9 | Mar rain days = 3.3 | Apr rain days = 6.7 | May rain days = 11.6 | Jun rain days = 21.3 | Jul rain days = 21.4 | Aug rain days = 16.6 | Sep rain days = 13.8 | Oct rain days = 15.0 | Nov rain days = 8.5 | Dec rain days = 2.9 | year rain days = 123.9 |time day = 17:30 [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | Jan humidity = 68 | Feb humidity = 70 | Mar humidity = 73 | Apr humidity = 74 | May humidity = 78 | Jun humidity = 86 | Jul humidity = 88 | Aug humidity = 87 | Sep humidity = 84 | Oct humidity = 81 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 71 |year humidity = 86 |source 1 = [[ಭಾರತ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20240408025145/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 8 April 2024 | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Station: Alappuzha Climatological Table 1991–2020 | work = Climatological Normals 1991–2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 7 July 2024}}</ref><ref> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M105 | access-date = 19 February 2020}}</ref> }} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{bar box |width=250px |barwidth=100px | title = ಆಲಪುಳ ನಗರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ (2011) | left1 = | right1 = ಶೇಕಡಾವಾರು | float = right | bars = {{bar percent|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|49.85}} {{bar percent|[[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|blue|26.23}} {{bar percent|[[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]]|green|23.62}} {{bar percent|ಇತರೆ|black|0.30}} }} [[File:JainTempleAlappuzhaFrontPrd.jpg|thumb|250px|ಜೈನ ದೇವಾಲಯ, ಆಲಪುಳ]] {{Historical populations |state=collapsed |align=right |1991 | 174,666 |2001 | 239,384 |2011 | 240,991 |footnote = ಮೂಲಗಳು: * 1991-2011<ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/3211__alappuzha/|title=Cities and towns in Alappuzha district|website=citypopulation.de}}</ref> }} 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆಲಪುಳ ನಗರಸಭೆ+ಬಾಹ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು 116,439 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 124,552 ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ 240,991 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ನಗರವು ಆಲಪುಳ ನಗರಸಭೆ ಮತ್ತು [[ಪುನ್ನಪ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಕಲಾರ್ಕೋಡ್]] ಗ್ರಾಮಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ {{cvt|65.57|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 3,675 ಜನರ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆರು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ 22,361 ಜನರಿದ್ದರು. ಆಲಪುಳ ನಗರದ [[ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು 95.81% ರಷ್ಟಿದ್ದು, 209,201 ಸಾಕ್ಷರರಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ 101,927 ಪುರುಷರು (97.3%) ಮತ್ತು 107,274 ಮಹಿಳೆಯರು (94.43%). ಆಲಪುಳವು 1070 ರ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>[https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS Census India 2011]</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಹಿಂದೂಗಳು]], ಮತ್ತು ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಇದ್ದಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಆದರೂ ಅನೇಕ ಜನರು [[ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ|ಕೊಂಕಣಿ]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ನ [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಫ್ ನಿರಣಂ|ನಿರಣಂ ಡಯಾಸಿಸ್]] ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚು ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಆಲಪುಳವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್ ಕರುಣ್ಯ ಥೀರಂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=St. Thomas Church, Parish |url=https://alappuzhaorthodoxchurch.org/parish.html |website=Alappuzha Orthodox Church |access-date=31 January 2025}}</ref> ಮಾತನಾಡುವ ಮಲಯಾಳಂನ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉಪಭಾಷೆಯು ಕೇಂದ್ರ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಉಪಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.jaimalayalam.com/maladialect.htm |title=dialect |publisher=Jaimalayalam.com |date= |access-date=2021-02-14}}</ref> ಕೊಂಕಣಿ ಎಂಬುದು [[ಕೊಂಕಣ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. 16ನೇ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ [[ಕೊಂಕಣಿ]]ಗಳು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ರಾಜ್ಯದ [[ತುರವೂರು, ಚೇರ್ತಲ|ತುರವೂರು]], [[ಚೇರ್ತಲ]] ಮತ್ತು ಆಲಪುಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಾದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]], ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಲಂ]]ಗಳಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಈ ಜನರ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.gosripuram.org.in/Community4.htm |title=migration of konkanis |publisher=Gosripuram.org.in |access-date=2013-09-25 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927053619/http://www.gosripuram.org.in/Community4.htm |archive-date=27 September 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://gsbkonkani.net/OurHistory.htm |title=migration of konkanis |publisher=Gsbkonkani.net |access-date=2013-09-25 |archive-date=19 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110919072443/http://www.gsbkonkani.net/OurHistory.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|"migration of konkanis]]</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[File:Alleppey Boat houses.jpg|thumb|[[ಹೌಸ್ಬೋಟ್]]ಗಳು ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ನಲ್ಲಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಅಕ್ಕಿಯ ತಟ್ಟೆಯಾದ [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]] ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೈಗಾರಿಕಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿದ್ದರೂ, [[ತೆಂಗಿನ ನಾರು]] ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಸಮುದ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಕೈಮಗ್ಗಗಳು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ಕರಕುಶಲ]] ವಸ್ತುಗಳು, [[ಕಳ್ಳು ಹಿಂಡುವುದು]] ಆಧಾರಿತ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಉದ್ಯಮದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.scribd.com/document/56052689/Final-Body|title=Final Body|website=Scribd}}</ref> [[File:Coco Boat Allapphy Kerala.JPG|thumb|ಆಲಪುಳವು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.]] ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯ ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯತೆಯು ಈ ಉದ್ಯಮದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. [[ಅರಬ್ಬರು]] ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಾಪೆ ಮತ್ತು ಮೆತ್ತೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು 1859 ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ದುರ್ರಾಗ್ ಅವರು ಮೊದಲು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>"mats {{cite web|url=http://www.deputycollector.in/uploads/sub_sub_cont/1103151300189140KERALA%20ECONOMY.pdf |title=Archived copy |access-date=2011-06-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110409171842/http://www.deputycollector.in/uploads/sub_sub_cont/1103151300189140KERALA%20ECONOMY.pdf |archive-date=9 April 2011 |df=dmy }}"</ref> ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 1955 ರಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಉದ್ಯಮ ಕಾಯಿದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.scribd.com/doc/40081419/Coir-Board-today|title=coir board|access-date=8 September 2017|archive-date=19 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119115131/http://www.scribd.com/doc/40081419/Coir-Board-today|url-status=dead}}</ref> [[ಕಲಾವೂರು]]ನಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>"coir research {{cite web|url=http://www.ccriindia.org/Portal/web%20home%20page/CCRI%20frond%20icon%20file.htm |title=Central Coir Research Institute |access-date=2011-06-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912002921/http://www.ccriindia.org/Portal/web%20home%20page/CCRI%20frond%20icon%20file.htm |archive-date=12 September 2011 |df=dmy }}"</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತೆಂಗಿನ ನಾರು ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು 1965 ರಲ್ಲಿ ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ತೆಂಗಿನ ನಾರು]] ಆಲಪುಳ, [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]], [[ಕೊಕ್ಕೋತಮಂಗಲಂ]], [[ಕೋಮಲಪುರಂ]], [[ಮನ್ನಂಚೇರಿ]], [[ಮುಹಮ್ಮ]] ಮತ್ತು [[ವಾಯಲರ್]]ಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಸರಕು.<ref>{{cite web|url=https://www.scribd.com/doc/56052689/8/INDUSTRY-PROFILE |title=coir |publisher=Scribd.com |access-date=2013-09-25}}</ref> ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು [[ಚೇರ್ತಲ]] ಮತ್ತು [[ಮನ್ನಂಚೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಸುಣ್ಣದ ಚಿಪ್ಪು [[ಆರೂಕುಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೋಡಮ್ತುರುತ್]]ನಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಲೈವುಡ್]] [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]]ನಲ್ಲಿ, ಕೆಲ್ಟ್ರಾನ್ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು [[ಆರೂರು]]ನಲ್ಲಿ,<ref>"Keltron Controls {{cite web|url=http://www.veethi.com/Alappuzha-Computers-and-Electronics--yellowpages_list_details-list_id-156071.htm |title=Archived copy |access-date=7 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727000954/http://www.veethi.com/Alappuzha-Computers-and-Electronics--yellowpages_list_details-list_id-156071.htm |archive-date=27 July 2011 |df=dmy }}"</ref> [[ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]]ದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆ [[ತನ್ನೀರ್ಮುಕ್ಕಂ]]ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸರಕುಗಳೆಂದರೆ [[ಕೊಪ್ರಾ]], ಗಾಜು, ಚಾಪೆ ಮತ್ತು [[ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ]]ಗಳು.<ref>"coir mat {{cite web|url=http://coirboard.gov.in/dir_manufacturers_mats.htm |title=Resources|access-date=7 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813201755/http://coirboard.gov.in/dir_manufacturers_mats.htm |archive-date=13 August 2011 |df=dmy }}"</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಆದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಟ್ಟಣದ ಸುಂದರ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ಗಳ ನೋಟವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ [[ಹೌಸ್ಬೋಟ್]]ಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣವೆಂದರೆ [[ಮುನ್ನಾರ್]], [[ವರ್ಕಲ]] ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡ್]] ನಂತಹ ಇತರ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಸಾಮೀಪ್ಯ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರವಾಸಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2021 ಮತ್ತು 2020 ರ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ಗೆ ಆಗಮಿಸುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ 74.55% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿಯು 51.09% ರಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Tourism |first=Kerala |title=Kerala Statistics – 2021 - Highlights |url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_202120220530122636.pdf |access-date=12 January 2023 |website=Kerala Tourism: Official Website |language=English}}</ref> == ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ == {{More citations needed section|date=February 2023}} [[Image:Kerala Kuttanad2.jpg|thumb|ಕುಟ್ಟನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು]] ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೆಂದರೆ ಕೃಷಿ. ಕೇರಳದ ಅಕ್ಕಿಯ ತಟ್ಟೆ, ಕುಟ್ಟನಾಡು ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="keralatourism.org"/> ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಂತಗಳಿದ್ದವು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ನಡೆಸಿದರು. 1865 ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯವು ಮಾಡಿದ ''ಪಟ್ಟೋಮ್ ಪ್ರಕಟಣೆ''ಯು 1865 ಮತ್ತು 1890 ರ ನಡುವಿನ ಮರುಪಡೆಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಲ್ಡರ್ಗಳ ನೀರು-ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ನೀರಿನ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಸ್ತಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 250 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಪಡೆಯಲಾದ ವೆನಾಡು ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಮಡತಿಲ್ ಸರೋವರವನ್ನು ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರದಿಂದ ಮರುಪಡೆಯಲಾದ ಮೊದಲ ''ಕಾಯಲ್ ನಿಲಂ'' (ಸರೋವರ-ಮರುಪಡೆಯಲಾದ ಭೂಮಿ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |author=M.S. Swaminathan, FRS |title=The Kuttanadu Below Sea Level Farming System, India |newspaper=FAO Website |date=May 2013 |page=8 |url=http://www.fao.org/fileadmin/templates/giahs_assets/Information_Resources_Annexes/Japan_Forum/Kuttanad_Below_Sea_Level_Farming_System.pdf |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611175117/http://www.fao.org/fileadmin/templates/giahs_assets/Information_Resources_Annexes/Japan_Forum/Kuttanad_Below_Sea_Level_Farming_System.pdf |archive-date=11 June 2015 }}</ref> ಸರೋವರ-ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು [[ಪಲ್ಲಿತಾನಂ ಲುಕಾ ಮತ್ತಾಯಿ]] ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news |author=G S Unnikrishanan Nair |title=Kuttanad; Our Heritage Our wealth |newspaper=KERALA CALLING |date=September 2013 |pages=16–20 |url=http://www.kerala.gov.in/docs/publication/2013/kc/september_13/16.pdf |access-date=26 Sep 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927092458/http://www.kerala.gov.in/docs/publication/2013/kc/september_13/16.pdf |archive-date=27 September 2013 }}</ref> ಎರಡನೇ ಹಂತವು (1890 ರಿಂದ 1903) ಆಗಿತ್ತು.{{citation needed|date=August 2025}} 1920 ರಿಂದ 1940 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಕುಸಿತದ ಕಾರಣ, ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಿಧಾನವಾದವು, ನಂತರ 1940 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ''ಹೆಚ್ಚು ಆಹಾರ ಬೆಳೆಸಿ'' ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್ಗಳ ಆಗಮನವು ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಲಭ, ಅಗ್ಗ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವಾದ Q, S ಮತ್ತು T ಬ್ಲಾಕ್ಗಳನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|last=Studies Society|first=Thiruvananthapuram Economic|date=August 2017|title=Agricultural Development of Kerala From 1800 AD to 1980 AD: A Survey of Studies|url=http://keralaeconomy.com/admin/pdfs/A%20Survey%20of%20Studies.pdf|website=keralaeconomy.com}}</ref> === ಮುಪ್ಪಾಳಂ ಸೇತುವೆಯ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ === ಐಕಾನಿಕ್ ಮುಪ್ಪಾಳಂ,<ref>{{Cite news |last=Viswam |first=Vishak |date=March 13, 2025 |title=Can Nalpalam fill the big shoes of Alappuzha's iconic Muppalam? |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Mar/13/can-nalpalam-fill-the-big-shoes-of-alappuzhas-iconic-muppalam |work=The New Indian Express |pages=1}}</ref> ಅಥವಾ ಟ್ರಿಪಲ್ ಸೇತುವೆ, ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ನಾಲ್ಕು-ಪಂಕ್ತಿ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಪಾಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೇತುವೆಯು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲುವೆಗಳಾದ ವಡಾ ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಕಾಮರ್ಷಿಯಲ್ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಆಲಪುಳದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಗುರುತಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯು ವಿವಿಧ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಾದ ಮಲಯಾಳಂ, ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಅದರ ಸಿನಿಮೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಪ್ಪಾಳಂ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕ, ನಾಲ್ಕು-ಪಂಕ್ತಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಪಾಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೇರಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಇಲಾಖೆಯ (PWD) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == {{wide image|Pallathuruthi bridge pano small.jpg|1200px|align-cap=center| [[ಪಲ್ಲತ್ತುರುತಿ]] ಸೇತುವೆ}} === ರಸ್ತೆ === ==== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ==== [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]], [[ಪನ್ವೆಲ್]] ಅನ್ನು [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಲಪುಳ [[ನಗರ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕೊಮ್ಮಾಡಿ ಮತ್ತು [[ಕಲಾರ್ಕೋಡ್]] ನಡುವಿನ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಲು [[ಆಲಪುಳ ಬೈಪಾಸ್]] ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 ಆಲಪುಳ ನಗರವನ್ನು ಮುಂಬೈ, [[ಉಡುಪಿ]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], ಎರ್ನಾಕುಲಂ, ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ನಂತಹ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕರಾವಳಿ-ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಲಪುಳವನ್ನು [[ಕೊಡೈಕನಾಲ್]] ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 11 (ಕೇರಳ)|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 11]] ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗೆ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150809/nation-current-affairs/article/jawahar-thayankari-lifts-nehru-trophy|title=Jawahar Thayankari lifts Nehru trophy|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|date=9 August 2015}}</ref> ==== ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ==== [[File:KSRTC Bus stand Alappuzha.jpg|thumb|250px|ಆಲಪುಳ KSRTC ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] [[File:AC Road SH-11.JPG|250px|thumb|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 11]] ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 11 [[ಕಲಾರ್ಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ [[ಪೆರುನ್ನ]]ದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ AC ರಸ್ತೆ (ಆಲಪುಳ-[[ಚಂಗನಶ್ಶೇರಿ]] ರಸ್ತೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು 24.2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಯಾಗಿದೆ. [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 40 (ಕೇರಳ)|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 40]] ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ [[ಮಧುರೈ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಕೈಕ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಕೇರಳ)|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]] ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಥೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=maps&pageId=248|title=PWD Public Site|access-date=7 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20101201055331/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=maps&pageId=248|archive-date=1 December 2010|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ಆಲಪುಳವು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ]]ದ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವು (ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯ ಬಳಿ, ಬೋಟ್ ಜೆಟ್ಟಿ ರಸ್ತೆ) ಸರ್ಕಾರಿ ನಡೆಸುವ ಬಸ್ಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು V K ಸೋಮನ್ ಸ್ಮಾರಕ ನಗರಸಭಾ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವು (ವಾಝಿಚೇರಿ ಬಳಿ) ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದದ ಗಾಡಿ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. KSRTC ಬಸ್ಗಳು ಆಲಪುಳವನ್ನು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು]], [[ಕೊಲ್ಲೂರು, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲೂರು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]], [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]], ಮತ್ತು [[ತಿರುವಲ್ಲ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ [[ಸ್ಟೇಟ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ನಿಗಮ|SETC]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|TNSTC]] ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಹಲವಾರು ದೈನಂದಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ]]ವು ಆಲಪುಳದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಎರಡು ದೈನಂದಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=February 2023}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವಲವನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|KSRTC]] ಡಿಪೋ ಮತ್ತು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಜಲ === ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಭಾರತದ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ-3]] ಆಲಪುಳದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|SWTD]] ದೋಣಿ ಜೆಟ್ಟಿಯು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|KSRTC]] ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಎದುರು ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ನಗರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಜೆಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|SWTD]] ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಹೌಸ್ಬೋಟ್ಗಳಿಗೆ ಅಗ್ಗದ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. [[File:The Public Transport Through Waters in Kerala.jpg|thumb|ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ನೊಳಗೆ ದೂರ-ದೂರ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಏಜೆನ್ಸಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ]] === ರೈಲ್ವೇ === [[ಆಲಪುಳ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಆಲಪುಳ]]ವು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ-ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕರಾವಳಿ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ]]ದಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ, ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೊಚ್ಚಿ, [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ದೆಹಲಿ]], [[ಬೊಕಾರೊ ಸ್ಟೀಲ್ ಸಿಟಿ|ಬೊಕಾರೊ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬೈ]] ನಂತಹ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[ಆಲಪುಳ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗದಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|4|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>Trains from Alappuzha {{cite web|url=http://www.indiantrains.org/station-details/?code%3DALLP%26name%3DALLEPPEY |title=Indian Trains: Alleppey (ALLP) Railway Station Details |access-date=2011-06-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906084048/http://www.indiantrains.org/station-details/?code=ALLP&name=ALLEPPEY |archive-date=6 September 2011 |df=dmy }}</ref> [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಧನ್ಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ಟಾಟಾನಗರ]] ನಂತಹ ನಗರಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ರೈಲುಗಳು ಆಲಪುಳದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ದಿನವಿಡೀ ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲುಗಳು ಸಹ ಓಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಆಲಪುಳವನ್ನು ಸಮೀಪದ ಇತರ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಆಲಪುಳವು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, [[ದೆಹಲಿ]], [[ಚಂಡೀಗಢ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ಅಮೃತಸರ]] ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಂದ ರೈಲುಗಳು ಈ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ.<ref>[https://www.atdcalleppey.com/ ATDC – Alleppey Tourism Development Co-operative Society Ltd.], is the premier body in the district of Alleppey, Kerala for the promotion of tourism.</ref> ===ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ=== [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ {{convert|78|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{convert|159|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಇತರ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಇತರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಆಲಪುಳವನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾಲಿಕಟ್]] ({{convert|236|km|mi}}) ಮತ್ತು [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ({{convert|254|km|mi}}) ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಹೆಲಿಪ್ಯಾಡ್ ಅನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. == ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == {| class="wikitable" style="float:right; margin: 0 1em 0 0;" |- !colspan="2"| ಆಲಪುಳ ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು |- | [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] | ಅಲೆಕ್ಸ್ ವರ್ಗೀಸ್ IAS |- | ನಗರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು | ಮೊಲ್ಲಿ ಜಾಕೋಬ್ |- | [[ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ (ಭಾರತ)|SP & ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] |ಎಂ.ಪಿ. ಮೋಹನಚಂದ್ರನ್ IPS<ref>{{cite web|url=http://alappuzha.nic.in/ele2009_phone.htm |title=Election 2009 - Alappuzha District, Kerala State, India - Observers |access-date=2012-04-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807061530/http://alappuzha.nic.in/ele2009_phone.htm |archive-date=7 August 2011}}</ref> |} [[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|250px|ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ ಬಾರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ [[ರಾಜಸ್ವ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರ|ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರ]]. ರಾಜಸ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಎರಡು ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳು, ಆರು [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳು ಮತ್ತು 91 ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳು [[ಚೇರ್ತಲ]], [[ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]] ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು 47 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಆಲಪುಳ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ತಿಕಪ್ಪಳ್ಳಿ]], [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]] ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು 44 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]] ವಿಭಾಗ. ಜನಗಣತಿಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, [[ಆರೂರು]], [[ಆರೂಕುಟ್ಟಿ]], [[ಕೋಡಮ್ತುರುತ್]], [[ತನ್ನೀರ್ಮುಕ್ಕಂ]] ವಡಕ್ಕು, ತಾನೀರ್ಮುಕ್ಕಂ ಥೇಕ್ಕು, [[ವಾಯಲರ್]] ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು [[ಕೊಕ್ಕೋತಮಂಗಲಂ]] ಗ್ರಾಮಗಳು, ಚೇರ್ತಲ [[ನಗರಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, 1981 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೂರು ಅಂಶಗಳ ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=February 2023}} ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಐದು ವಿಧಾನಬದ್ಧ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು 71 [[ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಲಾಕ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.alappuzha.nic.in/admin.htm |title=Official Web Site of Alappuzha, Kerala, India |access-date=2011-06-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721162712/http://www.alappuzha.nic.in/admin.htm |archive-date=21 July 2011 |df=dmy }}</ref> [[2011 ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ|2011 ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ]]ಗಾಗಿ ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿದ್ದವು. ಅವು [[ಆರೂರು]], [[ಚೇರ್ತಲ]], ಆಲಪುಳ, [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]], [[ಹರಿಪಾಡ್]], [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]], [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]] ಮತ್ತು [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]].<ref>{{cite web|author=Kerala Legislature |url=http://www.niyamasabha.org/codes/members.htm |title=Niyamsabha official site |publisher=Niyamasabha.org |date= |access-date=14 February 2021}}</ref> ಆಲಪುಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಆಲಪುಳ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)ದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ [[ಲೋಕಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದರೆ [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]].<ref>{{Cite web |url=http://eci.nic.in/archive/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=constituency |access-date=9 June 2011 |archive-date=18 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718054105/http://eci.nic.in/archive/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |url-status=dead }}</ref> {| border="2" |- ! colspan="2" | '''ಸಂಸತ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು''' |- ! ಹೆಸರು ! ಲೋಕ-ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ! ವರ್ಷ ! ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ |- | ಪಿ. ಕೆ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ | ಆಲಪುಳ | 1962–1977 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ) |- | ಆರ್. ಅಚುತನ್ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1962–1967 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | ಜಿ.ಪಿ. ಮಂಗಳತ್ತುಮಡೋಮ್ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1967–1971 | ಸಮ್ಯುಕ್ತ ಸೋಷಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ |- | [[ಆರ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1971–1977 | ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | ಬಿ.ಕೆ. ನಾಯರ್ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1977–1980 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | ಸುಸೀಲಾ ಗೋಪಾಲನ್ | ಆಲಪುಳ | 1980–1984 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |- | [[ಪಿ. ಜೆ. ಕುರಿಯನ್|ಪ್ರೊ. ಪಿ.ಜೆ. ಕುರಿಯನ್]] | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1980–1984,1989-1998 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | ವಕ್ಕೊಮ್ ಪುರುಷೋತ್ತಮ್ | ಆಲಪುಳ | 1984–1991 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಥಂಪನ್ ಥಾಮಸ್]] | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1984–1989 | ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ |- | ಟಿ. ಜೆ. ಅಂಜಲೋಸ್ | ಆಲಪುಳ | 1991–1996 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |- | [[ರಮೇಶ್ ಚೆನ್ನಿತಲ]] | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1999–2004 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಸಿ. ಎಸ್. ಸುಜಾತಾ|ಸಿ.ಎಸ್. ಸುಜಾತಾ]] | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2004–2009 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |- | [[ವಿ. ಎಂ. ಸುಧೀರನ್|ವಿ.ಎಂ ಸುಧೀರನ್]] | ಆಲಪುಳ | 1977–1980, 1996–2004 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೆ. ಎಸ್. ಮನೋಜ್|ಡಾ. ಕೆ.ಎಸ್ ಮನೋಜ್]] | ಆಲಪುಳ | 2004–2009 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |- | [[ಕೆ. ಸಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್|ಕೆ.ಸಿ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಸಂಸದ]] | ಆಲಪುಳ | 2009- 2014 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೊಡಿಕುನ್ನುನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] ಸಂಸದ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2009–2014 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೆ. ಸಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್|ಕೆ.ಸಿ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಸಂಸದ]] | ಆಲಪುಳ | 2009- 2014 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೊಡಿಕುನ್ನುನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] ಸಂಸದ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2009–2014 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೆ. ಸಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್|ಕೆ.ಸಿ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಸಂಸದ]] | ಆಲಪುಳ | 2014- 2019 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೊಡಿಕುನ್ನುನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] ಸಂಸದ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2014–2019 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಎ. ಎಂ. ಅರೀಫ್]] | ಆಲಪುಳ | 2019–2024 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |- | [[ಕೊಡಿಕುನ್ನುನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] ಸಂಸದ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2019–2024 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೆ. ಸಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್|ಕೆ.ಸಿ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಸಂಸದ]] | ಆಲಪುಳ | 2024- | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೊಡಿಕುನ್ನುನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] ಸಂಸದ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2024- | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |} == ಶಿಕ್ಷಣ == [[File:St. Joseph's College for Women Alappuzha.jpg|thumb|[[ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್, ಆಲಪುಳ]]]] [[File:Alappuzha Medical College.jpg|thumb|[[ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಟಿ. ಡಿ. ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಆಲಪುಳ]]]] [[File:Leo XIII HSS, Alappuzha.jpg|thumb|ಲಿಯೋ XIII HSS, ಆಲಪುಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಶಾಲೆಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ, ಒಂಬತ್ತು ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಗಳು, 405 ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, 105 ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 87 ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು.<ref>"education in Alappuzha {{cite web |title=Official WEBSITE of Alappuzha, Kerala, India - Education Department |url=http://alappuzha.nic.in/dept.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807061328/http://alappuzha.nic.in/dept.htm |archive-date=7 August 2011 |access-date=2011-06-10 |df=dmy}}"</ref> ಆಲಪುಳದ ಮೊದಲ ಶಾಲೆ, [[ಚರ್ಚ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿ]] (CMS) ಶಾಲೆಯನ್ನು 1816 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಶಾಲೆಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮೊದಲ CMS ಮಿಷನರಿಯಾದ ರೆವ್. ಥಾಮಸ್ ನಾರ್ಟನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಶಾಲೆಯನ್ನು [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ|CSI]] ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್, ಆಲಪುಳ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯು ಲಿಯೋ XIII ನೇ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1 ಜೂನ್ 1889 ರಂದು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಬಿಷಪ್ [[ಜಾನ್ ಗೋಮೆಸ್ ಪೆರೇರಾ]] ಅವರು ತೆರೆದರು. ಆಲಪುಳದ ಮೊದಲ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಫಾ. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಪಳಕ್ಕುನೇಲ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು CMI ಸಭೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಇನ್ನೂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಆಗಿದೆ.<ref>"Leo 13 school {{cite web|url=http://alleppeydiocesanschools.org/php/schoolsDetails.php?sId%3D1%26linkid%3D21%26type%3DH |title=Higher Secondary Schools |access-date=2011-06-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426064244/http://alleppeydiocesanschools.org/php/schoolsDetails.php?sId=1&linkid=21&type=H |archive-date=26 April 2012 |df=dmy }}"</ref> [[File:Cemp2.jpg|thumb|[[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಪುನ್ನಪ್ರ]]]] ಆಲಪುಳದ ಕಾಲೇಜುಗಳು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ [[ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ|ಸ್ನಾತಕ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ]] ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref>"colleges in Alappuzha {{cite web |title=Official WEBSITE of Alappuzha, Kerala, India - Colleges of Alappuzha |url=http://alappuzha.nic.in/college.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807061232/http://alappuzha.nic.in/college.htm |archive-date=7 August 2011 |access-date=2011-06-10 |df=dmy}}"</ref> === ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲೇಜು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (UIT), ಆಲಪುಳ<ref>{{cite web|url=https://www.uitalleppey.org/ |title=University Institute of Technology (UIT), Alappuzha}}</ref> * [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಚೇರ್ತಲ]]<ref>{{cite web|url=http://www.cectl.ac.in/ |title=College of Engineering, Cherthala |publisher=Cectl.ac.in |access-date=25 September 2013}}</ref> * [[ಸನಾತನ ಧರ್ಮ ಕಾಲೇಜು]]<ref>{{cite web|url=http://www.sdcollege.in|title=Welcome - Sanatana Dharma College|accessdate=26 February 2023}}</ref> * [[ಎಸ್. ಡಿ. ವಿ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸ್]]<ref>{{cite web|url=http://www.sdvcollege.in|title=Welcome: S. D. V. College of Arts and Applied Science|accessdate=26 February 2023}}</ref> * [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಕಾಲೇಜು, ಚೇರ್ತಲ|ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಕಾಲೇಜು ಚೇರ್ತಲ-SN ಕಾಲೇಜು ಕಂಜಿಕ್ಕುಳಿ]]<ref>{{cite web|url=http://www.sncollegecherthala.in/|title=SN COLLEGE CHERTHALA|accessdate=26 February 2023|archive-date=22 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222082800/http://www.sncollegecherthala.in/|url-status=dead}}</ref> * [[ಎನ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಕಾಲೇಜು, ಚೇರ್ತಲ]]<ref>{{cite web|url=http://www.grotal.com/e/NSS-College-Alappuzha-C4791 |title=NSS Alappuzha |publisher=Grotal.com |access-date=25 September 2013}}</ref> * ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜು, ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ<ref>{{cite web|url=http://www.ambalapuzhagc.org|title=Government College, Ambalapuzha|accessdate=26 February 2023}}</ref> * [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಪುನ್ನಪ್ರ]]<ref>{{cite web|url=http://www.cempunnapra.org|title=CEM Punnapra|accessdate=26 February 2023}}</ref> * [[ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್ ಕಾಲೇಜು ಪುನ್ನಪ್ರ]]<ref>{{cite web|url=http://margregoriospunnapra.org|title=Mar Gregorios College|access-date=7 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151019133501/http://margregoriospunnapra.org/|archive-date=19 October 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> * [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಚೆಂಗನ್ನೂರು]]<ref>{{cite web|url=http://www.ceconline.edu |title=College of Engineering (Chengannur) |publisher=Ceconline.edu |access-date=25 September 2013}}</ref> * ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ<ref>{{cite web|url=http://casmvk.kerala.gov.in|title=Profile of the College - College of Applied Sciences, Mavelikkara|accessdate=26 February 2023}}</ref> * ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಆಲಪುಳ <ref>{{Cite web|url=https://www.carmelcet.in/|title=Carmel College of Engineering and Technology|website=www.carmelcet.in}}</ref> * [[ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಟಿ ಡಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಆಲಪುಳ]]<ref>{{Cite web|url=https://tdmcalappuzha.org/|title=TD Medical College – Alappuzha}}</ref> * [[ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್, ಆಲಪುಳ|ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್, ಆಲಪುಳ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.stjosephcollegeforwomen.com/ |title=SJCW |access-date=10 June 2011 |archive-date=9 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109222048/http://stjosephcollegeforwomen.com/ |url-status=dead }}</ref> * [[ಸೇಂಟ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಚೇರ್ತಲ|ಸೇಂಟ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಚೇರ್ತಲ]]<ref>SMC {{cite web|url=http://www.keralauniversity.edu/stmicheals.htm |title=St. Michael's College, Cherthala |access-date=18 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527094214/http://www.keralauniversity.edu/stmicheals.htm |archive-date=27 May 2010 }}</ref> * [[ಟಿ. ಕೆ. ಮಾಧವ ಸ್ಮಾರಕ ಕಾಲೇಜು]]<ref>{{cite web|url=http://www.keralauniversity.edu/tkmadava.htm |title=T.K. Madhava Memorial College, Nangiarkulangara |access-date=18 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926212337/http://www.keralauniversity.edu/tkmadava.htm |archive-date=26 September 2011 |df=dmy }}</ref> * ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು ಎಡತ್ತುವ<ref>{{cite web |url=http://www.aloysiuscollege.org/ |title=St Aloysius |publisher=Aloysiuscollege.org |access-date=25 September 2013 |archive-date=29 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829023214/http://www.aloysiuscollege.org/ |url-status=dead }}</ref> * [[ಬಿಷಪ್ ಮೂರ್ ಕಾಲೇಜು]] ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ * ಮಿಲಾದ್-ಇ-ಶೆರೀಫ್ ಸ್ಮಾರಕ ಕಾಲೇಜು, ಕಾಯಂಕುಲಂ (MSM) * [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು, ಚೆಂಗನ್ನೂರು]] == ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ದೇಗುಲಗಳು == [[File:Ambalappuzha Temple.JPG|thumb|ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] [[File:Our Lady of Mount Carmel Cathedral.jpg|thumb|ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಥೆಡ್ರಲ್, ಆಲಪುಳ]] [[File:St. Andrew's Forane Church of Arthunkal.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ಅರ್ಥುಂಕಲ್]] ===ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು=== * [[ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಆನಂದೇಶ್ವರಂ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಚಕ್ಕುಳತ್ತುಕಾವು ದೇವಾಲಯ]] (ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯ) * [[ಚೆಟ್ಟಿಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಹರಿಪಾಡ್ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಕಾರ್ತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ, ಚೇರ್ತಲ|ಕಾನಿಚುಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಕಂಡಿಯೂರು ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]], ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ * [[ಮನ್ನಾರಸಾಲ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಮುಲ್ಲಕ್ಕಲ್ ದೇವಾಲಯ|ಮುಲ್ಲಕ್ಕಲ್ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಪಡನಿಲಂ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ದೇವಾಲಯ]], ನೂರನಾಡ್ * [[ಪುಲಿಯೂರು ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ|ತ್ರಿಪುಲಿಯೂರು ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ]] * [[ತೃಚಿತ್ತಟ್ಟ ಮಹಾ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ]] * [[ವಲಿಯಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]], ಕಾರ್ತಿಕಪ್ಪಳ್ಳಿ ===ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಚರ್ಚುಗಳು=== * [[ಆಲಪುಳ ಡಯಾಸಿಸ್|ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಥೆಡ್ರಲ್, ಆಲಪುಳ]] * [[ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ಅರ್ಥುಂಕಲ್|ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ಅರ್ಥುಂಕಲ್]] * [[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್, ಎಡತ್ತುವ|ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್/ಪಾಲ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್]] * [[ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ, ಚಂಪಾಕುಳಂ|ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ, ಚಂಪಾಕುಳಂ]] (ಚಂಬಾಕುಳಂ ಕಲ್ಲೂರ್ಕಾಡು ಬೆಸಿಲಿಕಾ) * [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್, ಥುಂಪೋಲಿ|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್, ಥುಂಪೋಲಿ]] (ಥುಂಪೋಲಿ ಪಳ್ಳಿ) * [[ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್, ಪುಳಿಂಕುನ್ನು]] ===ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಸೀದಿಗಳು=== *[[ಮಕಾಂ ಮಸೀದಿ]], ಸಿವಿಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ವಾರ್ಡ್, ಆಲಪುಳ.<ref name="sunni">{{Cite web |last=SUNNIVOICE |date=2021-12-31 |title=ആലപ്പുഴ: കനാൽ കരകളിലെ പൈതൃകക്കാഴ്ചകൾ |url=https://sunnivoice.net/%e0%b4%86%e0%b4%b2%e0%b4%aa%e0%b5%8d%e0%b4%aa%e0%b5%81%e0%b4%b4-%e0%b4%95%e0%b4%a8%e0%b4%be%e0%b5%bd-%e0%b4%95%e0%b4%b0%e0%b4%95%e0%b4%b3%e0%b4bf%e0%b4%b2%e0%b5%86-%e0%b4%aa%e0%b5%88%e0%b4%a4/ |access-date=2024-06-27 |language=ml}}</ref> * [[ಸೌಕರ್ ಮಸೀದಿ]], 1850 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಸೀದಿ.<ref name="News18">{{cite news |title=ആലപ്പുഴ പൈതൃകപദ്ധതിയിൽ മുഖംമിനുക്കി ' സൗക്കാർ മസ്ജിദ് ' |url=https://malayalam.news18.com/news/alappuzha/sawker-masjid-timeless-beacon-of-spiritual-heritage-in-alappuzha-local18-649587.html |work=News18 മലയാളം |date=14 January 2024 |language=ml}}</ref> == ಕ್ರೀಡೆ == [[File:Nehru Trophy Boat Race 2012 7791.JPG|250px|thumb|[[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು ಆಲಪುಳದ ಬಳಿಯ ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ]] ಆಲಪುಳವು ಆಲಪುಳದ ಬಳಿಯ [[ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Nehru Trophy Boat Race |url=https://utsav.gov.in/view-event/nehru-trophy-boat-race#:~:text=The%20Nehru%20Trophy%20Boat%20Race%20is%20one,there%20is%20an%20interesting%20story%20behind%20it.}}</ref> 1952 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅತಿಥಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ನೆಹರು ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಚೋದಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಭದ್ರತಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ 'ನಾಡುಭಾಗಂ ಚುಂದನ್' (ಹಾವಿನ ದೋಣಿ) ಗೆ ಜಿಗಿದರು. ಹಾವಿನ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಈ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಅವರು ಪಂದ್ಯದ ವಿಜೇತರಿಗೆ ನೀಡಲು ತಿರುಗುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]], [[ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]], [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ರೋಯಿಂಗ್]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ, [[ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ [[ಕೆಸಿಎ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಆಲಪುಳ]]ವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿತು, ಇದು ಎ-ವರ್ಗದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.keralacricketassociation.com/Alappuzha-cg|title=SD College- KCA Cricket Ground- Alapuzha}}</ref> == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * [[ಥಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ, ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ. * [[ವಾಯಲರ್ ರಾಮವರ್ಮ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತರಚನೆಕಾರ * [[ಅರತ್ತುಪುಳ ವೇಲಾಯುಧ ಪಣಿಕ್ಕರ್]] - [[ಕೇರಳ]]ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕ * [[ಎಂ. ಕೆ. ಸಾನು]] – ಬರಹಗಾರ, ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯ * [[ಇರಯಿಮ್ಮನ್ ತಂಪಿ]] - ಕೇರಳದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಕವಾಲಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್]] - ನಿರ್ದೇಶಕ, ಕವಿ * [[ಎಸ್. ಡಿ. ಶಿಬುಲಾಲ್]] - [[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್]]ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕರುಣಾಕರ ಗುರು|ನವಜ್ಯೋತಿ ಶ್ರೀ ಕರುಣಾಕರ ಗುರು]] - [[ಸಂತಿಗಿರಿ ಆಶ್ರಮ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಗಣೇಶ್ ಪುತೂರು]] - ಬರಹಗಾರ, ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ * [[ಪಿ. ಎಸ್. ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ್]] - ಹಿಂದಿನ ಸಚಿವ, ಎಸ್. ಎನ್. ಟ್ರಸ್ಟ್, [[SNDP]] ಯೋಗದ ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಮಾಜಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (ಆರೂರು), ದಿನಮಣಿ ದೈನಿಕದ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕ * [[ಪಿ. ನಾರಾಯಣ ಕುರುಪ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ * [[ಜಾಯ್ ಜೆ. ಕೈಮಪರಂಬನ್]] - ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಲೇಖಕ * [[ಇಟ್ಟಿ ಅಚುತನ್]] - [[ಹಾರ್ಟಸ್ ಮಲಬಾರಿಕಸ್]]ನ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಜನಾಂಗೀಯ-ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆದಾರ * [[ಎಲಿಯಾನರ್ ಸಿಂಕ್ಲೇರ್ ರೋಡ್]] - ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತೋಟಗಾರ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ಬರಹಗಾರ * [[ವಿ. ಪಿ. ಶಿವಕುಮಾರ್]] - ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ * [[ಸಿ. ಟಿ. ರವಿಕುಮಾರ್|ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಿ.ಟಿ. ರವಿಕುಮಾರ್]] - ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು. * [[ಎಂ. ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] - ಸಂಗೀತಗಾರ, ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ವಾಯಲರ್ ಸಾರತ್ ಚಂದ್ರ ವರ್ಮ]] - ಕವಿ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರ * [[ಕವಾಲಂ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] - ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರ, ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕ, ಸಂಯೋಜಕ * [[ರಾಜೀವ್ ಅಲುಂಕಲ್]] - ಗೀತರಚನೆಕಾರ, ಕವಿ ಮತ್ತು ವಾಗ್ಮಿ === ಧರ್ಮ === * [[ಕರುಣಾಕರ ಗುರು]] - ಸಂತಿಗಿರಿ ಆಶ್ರಮದ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಪಾಲಕ್ಕಲ್ ಥೋಮಾ ಮಲ್ಪಾನ್]] - [[ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಇಮ್ಯಾಕ್ಯುಲೇಟ್]] ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಮಿಗ್ರ್. ಜೋಸೆಫ್ ಸಿ. ಪಂಜಿಕರನ್]] - ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಆಂಟನಿ ಥಿಯೋಡೋರ್]] - ಕ್ರೈಸ್ತ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಕವಿ, ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ * ಸಂತ [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚಾವರ]] - ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂತ === ರಾಜಕೀಯ === * [[ಎ. ಕೆ. ಆಂಟನಿ]] - [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುಡಿಎಫ್]] ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮೂರು ಬಾರಿಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ * [[ವಿ. ಎಸ್. ಅಚ್ಯುತಾನಂದನ್]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು * [[ರಮೇಶ್ ಚೆನ್ನಿತಲ]] - ಮಾಜಿ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ, ಹರಿಪಾಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ. * [[ಸುಶೀಲಾ ಗೋಪಾಲನ್|ಸುಸೀಲಾ ಗೋಪಾಲನ್]]- ಮಾಜಿ ಕೇರಳ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕ * [[ಕೆ. ಆರ್. ಗೌರಿ]] - ಮೊದಲ ಕೇರಳ [[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಎಲ್ಡಿಎಫ್]] ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ವ ಸಚಿವ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಕೇರಳ ಯುಡಿಎಫ್ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಸಚಿವ * [[ವಾಯಲರ್ ರವಿ]] - ಯುಡಿಎಫ್ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಗೃಹ ಸಚಿವ, ವಿದೇಶ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ * [[ಸಿ. ಕೆ. ಚಂದ್ರಪ್ಪನ್]] - ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸಂಸದ * [[ಎಸ್. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) ಪೊಲಿಟ್ಬ್ಯೂರೋ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಿಸಾನ್ ಸಭಾ (ರೈತರ ಒಕ್ಕೂಟ) ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ * [[ಜಿ. ಸುಧಾಕರನ್]] - [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)]] ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಚಿವ * [[ಪಿ. ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] - ಭಾರತೀಯ ವಿಚಾರ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ; ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ === ಸಿನೆಮಾ === * [[ಶ್ರೀಕುಮಾರನ್ ತಂಪಿ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾದ ಗೀತರಚನೆಕಾರ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ * [[ಜೋಮನ್ ಟಿ. ಜಾನ್]] - ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ * [[ರತೀಶ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ಕುಂಚಾಕೋ]] - ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ಫಾಜಿಲ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಫಾಜಿಲ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕುಂಚಾಕೋ ಬೋಬನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ರಿಯಾಜ್ ಎಂ ಟಿ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮ]] - ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ, ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಟ * [[ಅಶೋಕನ್ (ನಟ)|ಅಶೋಕನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ರಾಜನ್ ಪಿ. ದೇವ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ ಮತ್ತು ನಾಟಕ/ರಂಗಭೂಮಿ ವ್ಯಕ್ತಿ * [[ಎಸ್. ಎಲ್. ಪುರಂ ಸದಾನಂದನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ * [[ಚೆಲಂಗಟ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] - ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ರಾಧಿಕಾ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ * [[ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ * [[ಜಿಜೋ ಪುನ್ನೂಸ್]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಪದ್ಮರಾಜನ್]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ನರೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ * [[KPAC ಲಲಿತಾ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ * [[ಬೀಯಾರ್ ಪ್ರಸಾದ್]] - ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ * [[ಮಧು ಮುಟ್ಟೋಂ]] - [[ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಝು]], [[ಕಕ್ಕೋತಿಕ್ಕಾವಿಲೆ ಅಪ್ಪೂಪ್ಪನ್ ಥಾಡಿಕಲ್]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ * [[ಸಮಂತಾ ರುತ್ ಪ್ರಭು]]- ನಟಿ * [[ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್]] - ನಟಿ * [[ಎಂ. ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್|ಎಂಜಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] - ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕ * [[ಶಾಹಿ ಕಬೀರ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ === ಕ್ರೀಡೆ === * [[ಪ್ರಶಾಂತ್ ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] - ಕೇರಳ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ ([[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ಆಟಗಾರ) * [[ಸಾಜಿ ಥಾಮಸ್]] - ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ * [[ಕೆ. ಉದಯಕುಮಾರ್]] - [[ಭಾರತ ಪುರುಷರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಲಿಬಾಲ್ ತಂಡ|ಭಾರತ ಪುರುಷರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಲಿಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರ, [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪುರಸ್ಕೃತ == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಆಲಪುಳ ಪೂರ್ವ]] * [[ಆಲಪುಳ ಪಶ್ಚಿಮ]] * [[ಆಲಪುಳ ಲೈಟ್ಹೌಸ್]] * [[ಆಲಪುಳ ಬೀಚ್]] * [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ-ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕರಾವಳಿ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Alappuzha}} * {{Wikivoyage inline|Alappuzha}} * [https://web.archive.org/web/20100217035703/http://www.swtd.gov.in/ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [http://alappuzha.nic.in/ ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [https://alteredgoal.com/https-alteredgoal-com-backwaters-of-alappuzha/ ಆಲಪುಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219075158/https://alteredgoal.com/https-alteredgoal-com-backwaters-of-alappuzha/ |date=19 December 2019 }} * [https://www.keralatourism.org/article-venice-of-the-east.html ಪೂರ್ವದ ವೆನಿಸ್, ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025135417/https://www.keralatourism.org/article-venice-of-the-east.html |date=25 October 2021 }} {{Alappuzha district}} {{Central Travancore}} {{Kerala|h}} {{Kerala topics}} {{Municipalities of Kerala}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಆಲಪ್ಪುಳ| ]] [[ವರ್ಗ:ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] 7y4nmyz6om92vnsrd2cxttjx0y3kxiw 0 25052 1378437 1377888 2026-08-05T20:50:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378437 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = Pre-Hispanic City of Chichen-Itza | Image = [[ಚಿತ್ರ:Chichen-Itza-Castillo-Seen-From-East.JPG|250px]] | State Party = {{MEX}} | Type = Cultural | Criteria = i, ii, iii | ID = 483 | Region = [[List of World Heritage Sites in the Americas|Latin America and the Caribbean]] | Year = 1988 | Session = 12th | Link = http://whc.unesco.org/en/list/483 }} [[ಚಿತ್ರ:Karta ChichenItza.PNG|thumb|ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ ನಕ್ಷೆ.]] '''ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ''' ({{pronEng|tʃiːˈtʃɛn iːˈtsɑː}};<ref>ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ{{cite web |title=Chichén Itzá |url=http://inogolo.com/pronunciation/d1123/Chichen_Itza |work=English Pronunciation Guide to the Names of People, Places, and Stuff |publisher=Inogolo |accessdate=2007-11-21 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107001925/https://inogolo.com/pronunciation/d1123/Chichen_Itza%20 |url-status=dead }}</ref> {{lang-yua|Chi<nowiki>'</nowiki>ch<nowiki>'</nowiki>èen Ìitsha<nowiki>'</nowiki>}},<ref>ಬರೆರಾ ವಸ್ಕೆಜ್ ಎಟ್ ಆಲ್., 1980, ''ಕೊರ್ಡೆ ಮೆಕ್ಸ್'' ಡಿಕ್ಸನರಿ</ref> "ಇದು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲವೇಗದ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿದ್ದಇಟ್ಜಾ") ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಅತಿದೊಡ್ಡಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ನಪುರಾತತ್ವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಾಯಾ ನಾಗರಿಕತೆ ಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಇದು ಉತ್ತರದ ಯುಕಾಟಾನ್ ದ್ವೀಪ,ದ ಮಧ್ಯ ನೆಲೆಸಿದ್ದು ಯುಕಾಟಾನ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಇಂದಿನ-ಕಾಲದ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದಲ್ಲಿದೆ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಉತ್ತರ ಮಾಯಾದ ಇಳಿಜಾರು ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದಿನಲೇಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ನಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನ ಟೆರ್ಮಿನಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಅದರ ಪೂರ್ವ ಆರಂಭಿಕ ಪೊಸ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶದ ಹವಾಗುಣದ ಪುರಾತತ್ವದ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಕಣ್ಮುಂದೆ ತರುತ್ತದೆ.ಅದನ್ನು "ಮೆಕ್ಸಿಕನೈಸ್ಡ್ "ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೇಂದ್ರ ಮಿಕ್ಸಿಕೊ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಪೂಕ್ ವರೆಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.ಉತ್ತರ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶದ ಪೂಕ್ ಮಾಯಾ ಸ್ಥಳದ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಶೈಲಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಈ ಹಿಂದಿನ ನೇರ ವಲಸೆಯಿಂದ ಅದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲವೆ ಅದು ಕೇಂದ್ರ ಮಿಕ್ಸಿಕೊದ ವಿಜಯದ ಗುರುತಾಗಿಯೂ ಇರಬಹುದು.ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಮಕಾಲೀನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಮಾಯಾ-ರಹಿತ ಶೈಲಿಗಳು ಬಹುಶಃ ಆಗಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಭಜನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ದ ಹಾಳು ಅವಶೇಷಗಳು ಫೆಡೆರಲ ನ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿವೆ.ಇವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆ ಪುರಾತತ್ವದ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟೊ ನ್ಯಾಸಿಯೊನಿಲ್ ಡೆ ಅಂಟ್ರೊಪೊಲೊಜಿಯಾ ಹಿಸ್ಟೊರಿಯಾ (''ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್ ಆಫ್ ಅಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ '', INAH) ರಕ್ಷಿಸಿ ತನ್ನ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಭೂಮಿಯು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳ ವರೆಗೆ ಅಂದರೆ 2010 ಮಾರ್ಚ್ 29 ವರೆಗೆ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿತ್ತು.ನಂತರ ಇದನ್ನು ಯುಕಾಟಾನ್ ರಾಜ್ಯ ಖರೀದಿಸಿ ತನ್ನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref>ಚಿಚೆನ್ ಇದರ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಒಡೆತನ ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ವಲಯ ಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಬ್ರೆಗೀಯಾ (2006) ಇನ್ ಪರ್ಟಿಕ್ಯುಲರ್ ಚಾಪ್ಟರ್ 3, "ಚಿಚೆಯಿಟ್ಜ್, ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಪೈವಟೈಜೆಷನ್."ಕನ್ಸರ್ನಿಂಗ್ ದಿ ಲೀಗಲ್ ಬೇಸಿಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಒನರ್ಶಿಪ್ ಆಫ್ ಚಿಚೆನ್ ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಸೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಮೊನಿ, ಸೀ ಬ್ರೆಗಿಲಿಯಾ(2006), ಇನ್ ಪರ್ಟಿಕುಲರ್ ಚಾಪ್ಟರ್ 3, "ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಪ್ರೈವೇಟೈಜೇಶನ್ ". ಚಿಚೆಯಿಟ್ಜ್ ಒಡೆತನದ ಬಗೆಗಿನ ಘರ್ಷಣೆ ನೋಡಿ ಕಾಸ್ಟೊನೆಡಾ (2005)ರಿಗಾರ್ಡಿಂಗ್ ಆನ್ ಗೋಯಿಂಗ್ ಕಾನ್ ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ಸ್ ಒವರ್ ದಿ ಒನರ್ ಶಿಪ್ ಆಫ್ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಸೀ ಕ್ಯಾಸ್ಟೆನೆಡಾ(2005). ರಿಗಾಡಿಂಗ್ ಪರ್ಚೆಸ್, ಸಿ ಯುಕಾಟಾನ್ ಪಗ ಗೊಬಿಇರೊನೊ 220 ಅಮ್ ಡಿ ಪಿ ಪೊರ್ ಟೆರ್ರೆನೊಸ್ ದೆ ಚಿಚೆ ಇಟ್ಜ್,; ಲಾ ಜೊರ್ನಾಡ, 30 ಮಾರ್ಚ್ 2010 http://www.jornada.unam.mx/2010/03/30/index.php?section=cultura&amp;article=a06n1cul</ref> == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅದರ ಶೈಲಿಯ ಹಿರಿಮೆ == [[ಚಿತ್ರ:Serpent head at the base of El Castillo.jpg|right|thumb|ಗರಿಗಳಿರುವ ಸರ್ಪದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ El ಕ್ಯಸ್ಟಿಲ್ಲೊದ ಸ್ಟೇರ್ ಕೇಸ್]] ಈ ಮಾಯಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು "''ಚಿಚೆ'ಎನ್ ಇಟ್ಜಾ'' " ಅಂದರೆ "ಇಟ್ಜಾದ ಮುಖಭಾಗದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ." ಇಲ್ಲಿ ''ಚಿ''', ಎಂದರೆ "ಬಾವಿ" ಅಥವಾ"ಅಂಚು", ಮತ್ತು''' '' '''ಚ್'ಎ'ಎನ್'', ಅಂದರೆ"ಬಾವಿ." '' ''' '''''ಇಟ್ಜಾವೆಂಬುದು ಹಿಂದಿನ ಜನಾಂಗವೊಂದರ ಪೀಳಿಗೆಯ ಸಮೂಹ, ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಪಡೆದಿತ್ತು. '' ''' '''''ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಯಾ'' ಇಟ್ಜ್,'' ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.ಇದರರ್ಥ "ಮಾಯೆ," ಮತ್ತು'' (ಹ)ಎ'', ಅಂದರೆ"ಜಲರಾಶಿ." '' ''' '''''ಇಟ್ಜಾ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಯಾನಿಶ್ ನಲ್ಲಿ "ಬ್ರುಜಾಸ್ ಡೆಲ್ ಅಗ್ವಾ (ನೀರಿನ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಹರಿವು)"ಆದರೆ ಪೂರ್ಣಾರ್ಥವೆಂದರೆ ಜಲ ಮಾಂತ್ರಿಕರು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.{{Citation needed|date=November 2007}}'' ''' ಈ ಹೆಸರು [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್]] ನಲ್ಲಿ '''ಚಿಚೆನ್ ಇಟ್ಜಾ ''' ಅದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಅನುವಾದವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅದರ ಹೆಸರಿನ ಅಂತ್ಯದ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿ ಉಚ್ಚಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಆದ್ಯತಾ ಶಬ್ದವೆಂದರೆ ಅಕ್ಷರ ಸಂಯೋಜನೆ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಮಾಯಾ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು '''ಚಿಚೆನ್ ಇಟ್ಜಾ''' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಅದರ ಉಚ್ಚಾರ ಹೀಗಿದೆ{{IPA-myn|tʃitʃʼen itsáʔ|}}) ಈ ರಚನೆಯ ಧ್ವನಿಸ್ವರವು ''ಚ್ '' ' ಮತ್ತು ''ಚ್ '' 'ಇದು ಮೂಲ ಶಬ್ಧ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು'' ಚ್ 'ಎ'ಎನ್'' ಎಂದೂ ಪದ ಉಚ್ಛರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ 'ಇ'ಎಂಬುದು ತಟಸ್ಥವಾಗಿರದೇ ಮಾಯಾ ಶಬ್ದೋಚ್ಛಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ ದ ಭಾವಸೂಚಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ).ಇಲ್ಲಿ ಕಂಠ ಧ್ವನಿ ಬಳಕೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ, ಈ ಪದ "ಇಟ್ಜಾ'" ನಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸುವ 'ಎ'ಅಕ್ಷರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅದರ ನಂತರ ಧ್ವನಿಸ್ವರಾಚರಣೆಯ ಪೂರ್ಣವಿರಾಮ ಬರುತ್ತದೆ.(ಇದು ಅಪೊಸ್ಟ್ರೊಫಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಯ ಪದದ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ). ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಲಾಮ್ ಬಲಾಮ್ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿ ದೊರಕಿದ್ದು,ಉತ್ತರದ ಯಾಕಟಾನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಇಟ್ಜಾ ಅವರ ಜನಾಂಗೀಯ ಆಗಮನಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಈ ಜಾಗೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರಿತ್ತು. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದರ ಅಕ್ಷರ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಜಟಿಲವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಉಕ್ <ref>ಯುಯುಸಿ ಯಾಬ್ನಾಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯವ್ಫಾಗಿ “ಸೆವೆನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಹೌಸ್”, ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ರಿಚರ್ಡ್ ಎನ್. ಲಕ್ಶ್ಟನ್(ಅನುವಾದ), ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಚುಮೆಯೆಲ್: ದಿ ಕೌನ್ಸೆಲ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುಕಾಟೆಕ್ ಮಾಯಾ, 1539-1638 (ವಾಲ್ ನಟ್ ಕ್ರೀಕ್, ಕಾಲಿಫ್.: ಏಗೇಯೆನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಪ್ರೆಸ್, 1996) 141 ISBN 0-89412-244-4</ref> ಯಾಬ್ನಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,ಇಲ್ಲವೆ ಉಕ್ ಹಬ್ <ref>19ಯುಯುಸಿ ಹಾಬ್ ನಾಲ್ ಇದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದರೆ “ಸೆವೆನ್ ಬುಶಿ ಪ್ಲೇಸೆಸ್ ಎಂದು ” ಪೀಟರ್ ಒO. ಕೊಚ್, ದಿ ಆಜ್ ಟೆಕ್ಸ್, ದಿ ಕಾಂಕೆಸ್ಟ್ಡರ್ಸ್, ಅಂಡ್ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಮೇಕ್ಸಿಕನ್ ಕಲ್ಚರ್(???: ಮೆಕಫರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ &amp; ಕಂ., 2006) 19 ISBN 0-688-16894-9</ref> ನಾಲ್ ಅಥವಾ <ref>ಯುಯುಸಿ ಯಾಬ್ನಾಲ್,ಯುಸಿ ಅಬ್ನಾಲ್ ಆಗುತ್ತದೆ., ಅದರರ್ಥ “ಸೆವೆನ್ ಅಬ್ನಾಲ್ಸ್ ” ಅಥವಾ“ಸೆವೆನ್ ಲೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಬ್ನಾಲ್,” ಇಲ್ಲಿ ಅಬ್ನಾಲ್ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.ರಾಲ್ಫ್ಎಲ್. ರಾಯ್ಸ್, ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಚಿಲಾಮ್ ಬಲಾಮ್ ಆಫ್ ಚುಮಾಯೆಲ್. (ನಾರ್ಮನ್, ಒಕ್ಲಾ.: eಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್of ಒಕ್ಲಾಹಾಮ್ ಪ್ರೆಸ್,,ನಾರ್ಮನ್. 1967) 133n7</ref> ಉಕ್ ಅಬ್ನಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ”ಆದರೆ ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲ ಶಬ್ದವೆಂದರೆ ಏಳು ಎಂದರ್ಥ,ಆದರೆ ಇನ್ನುಳಿದ ಪದಗುಚ್ಛದ ಅನುವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಗಳು "ಸೆವೆನ್ ಬುಶಿಸ್ ","ಸೆವೆನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಹೌಸಿಸ್ "ಅಥವಾ ಸೆವೆನ್ ಲೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಬ್ನಾಲ್ " ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Mexico Cenotes.jpg|thumb|ಸಿನೋಟ್ ಸಾಗ್ರಡೊ. (ಜಲರಾಶಿ ಭಾಗ]] ಉತ್ತರ ಯುಕಾಟಾನ್ ರಾಜ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಶುಷ್ಕ ಭೂಮಿ ಹೊಂದಿದ್ದು,ಆಂತರಿಕ ನದಿಗಳು ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರಿನ ಹೊಂಡಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಂತರ್ಜಲರಾಶಿ ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳು ಚೆಚಿನಿಯಾಕ್ಕೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಬೇಕಾಗುವ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಜನವಸತಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಜಲಸಂಗ್ರಹಗಳ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿ "ಸೆನೊಟೆ ಸಗಾರ್ಡೊ " ಅಥವಾ ಪವಿತ್ರ ಜಲರಾಶಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಇದನ್ನೇ ಬಹುದಿನಗಳಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಬಾವಿ ಇಲ್ಲವೆ ತ್ಯಾಗದ ಬಾವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ)ಇದೀಗ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಯುದ್ದದ ಗೆಲುವಿನ ನಂತರದ ಸಂದರ್ಭದ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ (ಮಾಯಾ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ )ಆಗ ಪೂರ್ವ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಮಾಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬಲಿಕೊಟ್ಟು ಮಾಯಾ ವರುಣ ದೇವ ಚಾಕ್ ನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಮಳೆ ಬರಿಸಲಾಯಿತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಹರ್ಬೆರ್ಟ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಇದನ್ನು 1904 ರಿಂದ1910,ರ ವರೆಗೆ ಈ ಹೊಂಡದ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿನ ಸೆನೊಟೆ ಸ್ಯಾಗ್ರಾಡೊ ದ ಹೂಳೆತ್ತುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿಸಿದ.ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುರಾತನ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳಾದ ಚಿನ್ನ, ಹಳೆ ರತ್ನ, ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಮತ್ತುಸುವಾಸಿತ ವಸ್ತು,ಗಳಲ್ಲದೇ ಮಾನವ ದೇಹದ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರೆತಿವೆ.<ref>ಕೊಗ್ಗಿನ್ಸ್ (1992).</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಮನುಷ್ಯನ ದೊರೆತ ಅವಶೇಷ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅವು ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿರುವಾಗ ಉಂಟಾದ ಗಾಯಗಳಂತೆ ಗೋಚರಿಸಿವೆ.<ref>ಅಂಡಾ ಅಲಾನಿಸ್ (2007)</ref> [[ಚಿತ್ರ:Trono de Jaguar en El Castillo, Chichen Itza.jpg|left|thumb|ಕುಕಲ್ಕ್ಯಾನ್ ಜಾಗೋರ್ ಥ್ರೋನ್ "El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೋ"ದ ಆಂತರಿಕ ದೇವಾಲಯ.]] === ಮೇಲೇರಿಕೆ, ಉನ್ನತೀಕರಣ === ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆ ಪಡೆಯಿತು.ಆರಂಭಿಕ ಉನ್ನತ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತೀಕರಣ ಹೊಂದಿತು. (ಸುಮಾರು 600 AD) ಅದಲ್ಲದೇ ನಂತರದ ಉನ್ನತಿಕರಣದ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯ ಉನ್ನತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಖ್ಯಾತವಾಯಿತು.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದು ಬಹುತೇಕ ರಾಜಕೀಯ,ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮಾಯಾ ಇಳಿಜಾರು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚೆಚಿನಿಟ್ಜಾದ ಸಹಬಾಂಧ್ಯವು ಅದರ ಇಳಿಮುಖ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಭಜನೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲೂ ಅದು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಮಾಯಾ ಇಳಿಜಾರು ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟಿಕಾಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ಕೆಲವು ಜನಾಂಗ ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ 987 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಟೊಲ್ಟೆಕ್ ಆಳರಸ ಟೊಪಿಲ್ಟಜಿನ್ ಅಕಾಟಲ್ ಕ್ವಿಜಾಲ್ಕೊಟಾ ಎಂಬಾತ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಿಂದ ಸೈನ್ಯಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದು (ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಯಾ ಮಿತ್ರಕೂಟವೂ ಅವನೊಂದಿಗಿತ್ತು) ನಂತರ ಆತ ಚೆಚೆನಿಟ್ಜಾವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಟುಲಾ ಎಂಬುದನ್ನು ಎರಡನೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಸಿದ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡ ವಾಸ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಶೈಲಿಗಳು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಮಾಯಾ ಮತ್ತು ಟೊಲ್ಟೆಕ್ ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚೆಚಿನಿಟ್ಜಾದ ಮರು ದಿನಾಂಕ ಗಮನಿಸಿದರೆ (ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ)ಚೆಚಿನಿಟ್ಜಾ ಈ ಹಿಂದಿನ/ಅವಧಿಗಿಂತ ಮೊದಲ ಉನ್ನತೀಕರಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪರಿಚಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.ಅದೇ ರೀತಿ ಟುಲಾ ಆರಂಭಿಕ ಉನ್ನತೀಕರಣದ ನಂತರದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.(ಹೀಗೆ ಅದು ಅಧ್ಯಯನದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ.) ==== ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Chichen-Itza-1000-Warriors-Columns.jpg|right|thumb|ಸಾವಿರ ಯೋಧರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ವಿಭಾಗಗಳು.]] ಹಲವಾರು ಪುರಾತತ್ವಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ 1980 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಾಯಾ ರಾಜಕೀಯತೆ ಆರಂಭಿಕ ಉನ್ನತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಯಾವುದೇ ಏಕೈಕ ರಾಜನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಒಂದು ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆ ಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ.ಎಂಬುದು ಧೃಡವಾಗಿದೆ. ಬದಲಾಗಿ ನಗರದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯು "''ಮಲ್ಟೆಪಾಲ್ '' " ನಿಂದ ರಚಿತ ಪದ್ದತಿಯಾಗಿರಬೇಕಿತ್ತು.ಆದರೆ ಇದು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸದಸ್ಯರ ಸಮೂಹಯುಳ್ಳ ಜನರಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತಿತ್ತು.<ref>ಡೇವಿಡ್ ಫ್ರೆದಿಯಲ್, “ಯಾಕ್ಸಾನಾ ಆರ್ಕ್ಯಾಲಾಜಿಕಲ ಸರ್ವೆ: ಎ ರಿಪೊರ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ1988 ಫೀಲ್ಡ್ ಸೀಜನ್” (ಮರು ಪಡೆದಿದ್ದು FAMSI--ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಡ್ವಾನ್ಸ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಸೊಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್—Web site Sept. 20, 2008, www.famsi.org/research/freidel/1988Freidel.pdf) 6., ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಶರರ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾಕ್ಸ್ಲರ್ (2006:581)</ref> ಈ ಪದ್ದತಿಯು 1990 ರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತಾದರೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ "ಮಲ್ಟೆಪಲ್ " ಪದ್ದತಿಯು ಎಲ್ಲರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದೆ.ಇದರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತರಬೇಕಾದರೆ ಇದರಲ್ಲಿನ ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹಾಕಿತು. ಸದ್ಯದ ಮಾಯಾ ಕುಶಲತೆಯ ಸೂತ್ರಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.ಮಾಯಾ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟವು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆಳ ಇಳಿಜಾರು ಭಾಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ನೋಡಿ ಜೆಫ್ ಕಾರ್ಲ್ ಕೌಲಸ್ಕಿ, ಸಿಠಿಯಾ ಕ್ರಿಸ್ಟೆನ್-ಗ್ಱಾಮ್(ಸಂಪಾದಕರು), ಟ್ವಿನ್ ಟೊಲ್ಲನ್ಸ್ : ಚಿಚೆನ್ ಇಟ್ಜಾ, ಟುಲಾ, ಅಂಡ್ nd ದಿ ಇಪಿಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಟು ಅರ್ಲಿ ಪೊಸ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕನ್ ವರ್ಲ್ಡ್: ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ D.C.: ಡಂಬರ್ಟನ್ ಒಕ್ಸ್, 2007) 166-7 ISBN 0-88402-323-0</ref> ==== ಆರ್ಥಿಕತೆ ==== ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.ಉತ್ತರ ಮಾಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೂರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಅದು ನೆಲೆಯಾದರೂ ಅದು ತನ್ನ ಹೆಸರು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ನೀರು ಆವರಿಸಿರುವ ದ್ವೀಪದ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಅದು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದೆ.ಈ ಜಲಾವೃತ್ತ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇಂಬು ನೀಡಿದೆ.ಅದರ ಬಂದರು ಇಸ್ಲಾ ಕೆರಿಟೋಜ್,ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಹಾದಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ (ಆಬ್ಸಿಡಿಯನ್) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ [[ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ|ಕೇಂದ್ರ ಅಮೆರಿಕಾ]] (ಗೊಲ್ಡ್) ನಿಂದಾಗಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. === ಇಳಿಮುಖ === ಹಳೆಯ ಮಾಯಾ ಕಾಲಮಾನದ ಗತಿಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ,ಚಿಲಾಮ್ ಬಲಾಮ್ ಚುಮೆಯೆಲ್), ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅದರ ಆಡಳಿತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿವರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.ಹುನಾಕ್ ಸೀಲ್ ಎಂಬಾತನ ಮಾಯಾಪಾನ್,ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನ್ನು 13 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಹುನಾಕ್ ಸೀಲ್ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೇ ಸ್ವತಃ ಗೆದ್ದು ತನ್ನ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರವಾದಿತನದ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿದ. ಆಗಿನ ಆಚರಣೆ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿನ ಜಲರಾಶಿಯ ಬಾವಿಗೆ (ಸಿನೊಟ್ ಸಾಗ್ರಾಡೊ) ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೋ ಆತ ಬದುಕಿದರೆ ಒಬ್ಬ ಪ್ರವಾದಿಯಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆಂಬುದು ಆಗಿನ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕಾಲಮಾನದ ಗತಿ ವಿಧಿಗಳ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬದುಕುಲಿದವರೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.ಆಗ ಹುನಾಕ್ ಸೀಲ್ ಸಿನೊಟ್ ಸಾಗ್ರಾಡೊದಲ್ಲಿ ನುಸುಳಿದ,ನಂತರ ಹೊರಬಂದಾಗ ಆತ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಪ್ರವಾದಿತ್ವದ ಉನ್ನತಿ ಪಡೆದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಅದರೆ ಆಗಿನ ಪುರಾತತ್ವದ ಸರ್ವೆ ಪ್ರಕಾರ ಚೆಚಿನಿಟ್ಜ್ ವನ್ನು ದಾಳಿಮಾಡಿ ಲೂಟಿ <ref>ಜೆ. ಎರಿಕ್ ಎಸ್. ಥಾಂಪ್ಸನ್, ದಿ ರೈಸ್ ಅಂಡ್ ಫಾಲ್ ಆಫ್ ಮಾಯಾ ಸಿವಿಲೈಜೇಶನ್(ನಾರ್ಮನ್ ಒಕ್ಲಾಮ್.: ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಒಖ್ಲಾಮ್ ಒಕ್ಲಾಮ್ ಪ್ರೆಸ್, 1954, 1966) 137 ISBN 0-8061-0301-9</ref> ಮಾಡಲಾಯಿತು;ಆದರೆ ಇದು ಮಾಯಾಪಾನ್ ಆಡಳಿತದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಚೆಚಿನಿಟ್ಜ್ ಒಂದು ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಪುರಾತತ್ವದ ಸರ್ವೆ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ AD 1000,ಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡಿತೆನ್ನಬಹುದು.ಅಂದರೆ ಮಾಯಾಪಾನ್ ಆಡಳಿತದ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಇದು ತನ್ನ ಅವನತಿ ಕಂಡಿತ್ತು.<ref>ವಿವರಕ್ಕಾಗಿ ಮರು ದಿನಾಂಕದ ಸೂಚನೆ, ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷ ಆಂಡ್ಯುಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೋಡಿ,ಫಾರ್ ಸಮೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿಸ್ ರಿ-ಡೇಟಿಂಗ್ ಪ್ರೊಪೊಸಲ್, ಸೀ ಇನ್ ಪರ್ಟಿಕುಲರ್ ಆಂಡ್ರಿವ್ಸ್'''' ಎಟ್ ಆಲ್.{/1 (2003).</ref> ಸದ್ಯ ಮಾಯಾಪಾನ್ ವಲಯದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಬಹ್ದುದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. ಯಾವಾಗ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ "ಕುಸಿಯಿತೋ" (ಅಂದರೆ ನಾಗರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸ್ತಬ್ದಗೊಂಡು ಅಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ಷೀಣಿಸತೊಡಗಿತು).ಆದರೆ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದರ ವಿಜಯದ-ನಂತರದ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಾಯಾ ಮತ್ತುಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಗಳ ಅವದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿನೊಟ್ ಸಾಗ್ರಾಡೊ (ಜಲರಾಶಿ ಅಂತರ್ಕೊಳ) ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. === ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ರ ಆಗಮನ === ಆಗ 1526 ರಲ್ಲಿ[[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಡೆ ಮೊಂಟೆಜೊ (ಗ್ರಿಜೆಲ್ವಾ ಮತ್ತು ಕೊರ್ತೇಜ್ ಗಳ ದಾಳಿಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ದ ನೇತಾರ) ಇದರ ಗೆಲುವಿನ ನಂತರ ಆತ ಸ್ಪೇನ್ ರಾಜನಲ್ಲಿ ಯುಕಾಟಾನ್ ನ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊ ಎಂದು ಭಿನ್ನವಿಸಿಕೊಂಡ. ಆತನ ಮೊದಲ ಪ್ರಚಾರವು 1527,ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯುಕಾಟಾನ್ ನ ಎಲ್ಲಾ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪೂರ್ಣಒಳಗೊಳಿಸಿತ್ತು.ತನ್ನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳಿಸಿದನಾದರೂ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೋಟೆ ಕ್ಸಮಾಹಾ ',ಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.ಅದರ ಬಳಿ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶ ಅಂದರೆ ಸದ್ಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಾಂಕುನ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಮೊಂಟೊಜೊ ಯುಕಾಟಾನ್ ಗೆ 1531 ರಲ್ಲಿ ಮರಳಿದ.ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮೊದಲಿನ ಶಕ್ತಿಗಳ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಮೂಲವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಕ್ಯಾಂಪೆಚೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ.<ref>ಕ್ಲೆಂಡಿನಿಯನ್, ಇಂಗಾ; ಅಂಬಿವೇಲೆಂಟ್ ಕಾಂಕ್ವೆಸ್ಟ್ಸ್: ಮಾಯಾ ಅಂಡ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಯರ್ಡ್ ಇನ್ ಯುಕಾಟಾನ್, 1517-1570. (pg 23) ISBN 0-521-37981-4</ref> ಆತ ತನ್ನ ಪುತ್ರ, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಮೊಂಟಾಜೊ ಕಿರಿಯವನಾದವನನ್ನು 1532 ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯುಕಾಟಾನ್ ನ ಉತ್ತರದ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗಗಳ ಗೆದ್ದುಬರುವಂತೆ ಕಳುಹಿಸಿದ. ಆತನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಚಿಚೆಯಿಟ್ಜ್ ಗೆ ಹೋಗುವುದು ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಆತನ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ ಎಸ್. ಚೇಂಬರ್ಲಿಯನ್, ದಿ ಕಾಂಕೆಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಕೊಲೊನೈಜೇಶನ್ ಆಫ್ ಯುಕಾಟಾನ್ 1517-1550 (ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ D.C.: ಕಾರ್ನೆಗೆ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಆಫ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್, 1948) 19-20, 64, 97, 134-135</ref> ನಂತರ ಕಿರಿಯ ಮೊಂಟಾಜೊ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಗೆ ಬಂದು ಅದನ್ನು ಸಿಯುಡಾಡ್ ರಿಯಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ. ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಆತ ಕೆಲ ವಿರೋಧ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು,ನಂತರ ನಗರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಯಾ ವಲಯನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸೈನಿಕರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ. ಆಗ ಮಾಯಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಏಕಾಂಗಿತನ ಅನುಭವಿಸಿತು,ಬರಬರುತ್ತಾ ಅವರು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಮೇಲೆ ದಿಗ್ಬಂಧನ ವಿಧಿಸಿದರು.ಕರಾವಳಿಗೆ ಅವರ ಪೂರೈಕೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಂದ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.ಅವರನ್ನು ಹಳೆಯ ನಗರದ ಹಾಳು ಕೊಂಪೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನಿರ್ಭಂಧ ವಿಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ತಿಂಗಳುಗಳು ಕಳೆದರೂ ಮರುಉತ್ತೇಜನ ಬರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಕಿರಿಯ ಮೊಂಟೆಜೊ ಮಾಯಾದ ವಿರುದ್ದ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದಾಗ ತನ್ನ ಉಳಿದ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ 150 ನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ. ಹೀಗೆ ಆತ ಕತ್ತಲೆಯ ಕರಾಳ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನ್ನು 1534 ರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗ ಖಾಲಿ ಮಾಡಿದ. ಹೀಗೆ 1535, ರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ರನ್ನು ಯುಕಾಟಾನ್ ದ್ವೀಪದಿಂದ ಹೊರ ಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ ಎಸ್. ಚೇಂಬರ್ಲಿಯನ್, ದಿ ಕಾಂಕೆಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಕೊಲೊನೈಜೇಶನ್ ಆಫ್ ಯುಕಾಟಾನ್ 1517-1550 (ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ D.C.: ಕಾರ್ನೆಗೆ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಆಫ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್, 1948)</ref> ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಂಟೊಜೊ ಯುಕಾಟಾನ್ ಗೆ ಬಂದು ಕಾಂಪೆಚೆ ಮತ್ತು ಚಾಂಪ್ಟೊನ್ ಮಾಯಾ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಂಡಿಯೊ-ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಸೈನ್ಯಪಡಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ.<ref>ಕ್ಲೆಂದಿಯನಿಯನ್, ಇಂಗಾ; ಅಂಬಿವೆಲೆಂಟ್ ಕಾಂಕ್ವೆಸ್ಟ್ಸ್: ಮಾಯಾ ಅಂಡ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಯರ್ಡ್ ಇನ್ ಯುಕಾಟಾನ್, 1517-1570. (pg 41) ISBN 0-521-37981-4</ref> ನಂತರ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಿತಲ್ಲದೇ ಅದರ ಜೊತೆಗೇ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ವನ್ನೂ ಕೊಡಮಾಡಿತು. ಅದಲ್ಲದೇ 1588 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ದನದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref>ಲಿಸಾ ಬ್ರೆಗ್ಲಿಯಾ, ಮೊನ್ಯುಮೆಂಟಲ್ ಅಂಬಿವೆಲನ್ಸ್: ದಿ ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ (ಆಸ್ಟಿನ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್: ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಪ್ರೆಸ್, 2006) 67</ref> == ಕ್ಷೇತ್ರ ವರ್ಣನೆ == {{FixHTML|beg}} [[ಚಿತ್ರ:Chichen Itza 3.jpg|thumb|right|ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರ ತೆಗೆದ ಎಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೋ ದ ಭಾಗಗಳು.]] {{FixHTML|mid}} [[ಚಿತ್ರ:ChichenItzaElCastilloEastSide.jpg|thumb|right|ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೋ El ಪೂರ್ವ ಭಾಗ.]] {{FixHTML|mid}} [[ಚಿತ್ರ:Chichen Itza stadium.jpg|right|thumb|ಗ್ರೇಟ್ ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ.(ಒಳಗಿನ ಚಿತ್ರ)]] {{FixHTML|mid}} [[ಚಿತ್ರ:Templo de los Guerreros.jpg|thumb|ಟೆಂಪಲೊ ಡೆ ಲೊಸ್ ಗೆರೆರ್ಸ್(ಯೋಧರ ದೇವಾಲಯ )]] {{FixHTML|mid}} {{FixHTML|mid}} [[ಚಿತ್ರ:HighPriestTemple.JPG|right|thumb| ಒಸಾರೀಯೊ]] {{FixHTML|mid}} [[ಚಿತ್ರ:Chichen Itza 4.jpg|right|thumb|"El ಕ್ಯಾರಿಕೊಲ್ " ( ಯೋಧರ ದೇವಾಲಯ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ)]] {{FixHTML|mid}} [[ಚಿತ್ರ:Chichen itza la iglesia.jpg|right|thumb|ಲಾಸ್ ಮೋಜಾಸ್ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿರುವ" ಲಾ ಇಗ್ಲೆಸಿಯ."]] {{FixHTML|end}} ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರದೇಶವು<ref name="Vol 2002">ಇದರಡಿ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದ ಮಾಹಿತುಯು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ "ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಯುಕಾಟಾನಾ" ದಿಂದ by ಒಲ್ಗೊ ಕಾನೊ ದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ., ''ಆರ್ಕೊಲೊಜಿಯಾ ಮೆಕ್ಸಿಕಾನಾ'', Vol. 9 No. 53 (ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರವರಿ 2002) 80-87</ref> ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ರಾಜ್ಯದ ಹಲವೆಡೆ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿಬಿಡವಾದ ಜಾಲವನ್ನು ರಸ್ತೆ ರಹದಾರಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ''ಸಾಕ್ಬೆಒಬಿ'' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>ವೈಟ್ ವೆ ದಿಂದಯಿಂದ{{lang-myn|sakb'e}}, ಭಾವಾರ್ಥ"ಶ್ವೇತ ದಾರಿ /ರಸ್ತೆ”. ಆಧುನಿಕ ಮಾಯಾ ಉಚ್ಚಾರದ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ''ಸ್ಯಾಕ್ ಬಿಯೊಬ್'' ದ ಬಹುವಚನರೂಪ. (ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕ ಮಾಯಾ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ''ಸ್ಯಾಕೊ'ಇವೊಬ್<nowiki>'</nowiki>'' ).</ref> ಪುರಾತತಜ್ಞರು ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ 100 ''ಸಾಕ್ಬಿಯೊಬ್'' ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು.ಇಡೀ ಅಡ್ಡದಾರಿಯಡಿ ಇವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.ಇದು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ನಗರದೆಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>INAH Web site, October ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ವಿಭಾಗದವರು ಸರಣಿ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಅದು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಇನ್ನುಳಿದ ಸಣ್ಣ ಗೋಡೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಮೂರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ನಾರ್ತ್ ಪ್ಲಾಟ್ ಫಾರ್ಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳೆಂದರೆ El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೊ, ಯೋಧರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್; ದಿ ಒಸ್ಸಾರಿಯೊ ಗ್ರುಪ್ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಪಿರಾಮಿಡ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎಕ್ಸ್ಟೊಲೊಟ್ ದೇವಾಲಯ; ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಗ್ರುಪ್,ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾರಾಕೊಲ್, ಲಾಸ್ ಮೊಂಜಾಸ್, ಮತ್ತು ಅಕಬ್ ಜಿಬ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರದೇಶವು<ref name="Vol 2002"/> ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ರಾಜ್ಯದ ಹಲವೆಡೆ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿಬಿಡವಾದ ಜಾಲವನ್ನು ರಸ್ತೆ ರಹದಾರಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ''ಸಾಕ್ಬೆಒಬಿ'' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>ವೈಟ್ ವೆ ದಿಂದಯಿಂದ{{lang-myn|sakb'e}}, ಭಾವಾರ್ಥ"ಶ್ವೇತ ದಾರಿ /ರಸ್ತೆ”. ಆಧುನಿಕ ಮಾಯಾ ಉಚ್ಚಾರದ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ''ಸ್ಯಾಕ್ ಬಿಯೊಬ್'' ದ ಬಹುವಚನರೂಪ. (ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕ ಮಾಯಾ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ''ಸ್ಯಾಕೊ'ಇವೊಬ್<nowiki>'</nowiki>'' ).</ref> ಪುರಾತತಜ್ಞರು ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ 100 ''ಸಾಕ್ಬಿಯೊಬ್'' ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು.ಇಡೀ ಅಡ್ಡದಾರಿಯಡಿ ಇವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.ಇದು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ನಗರದೆಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>INAH Web site,ಗವು ಪಿರಾಮಿಡ್ ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು.ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿ ಸರ್ಪದ ತಲೆಯು ಅದಕ್ಕೆ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ವಿಶಾಲವಾದ ಪಿರಾಮಿಡ್ ಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.ಅದು ಒಂದು ಇಂತಹದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ 1930 ರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಉತ್ಖನನ El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊದ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಸೂಕ್ತ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪಿರಾಮಿಡ್ ನ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಭಾಗವೊಂದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಗೆದ ನಂತರ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಈಗಿರುವ ಜಾಗೆಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ದೇವಾಲಯ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಕ್ ಮೂಲ್ ನ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಚಿರತೆಯ ಆಕಾರದ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಮೈಮೇಲಿನ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಉತ್ತರ ಮೆಟ್ಟಿಲಿರುವ ಸ್ಥಳದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದೆ.ಇದು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರರಿಗೆ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ 2006,ರಲ್ಲಿ INAH ಯು ಸಿಂಹಾಸನವಿರುವ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ,ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿತು. ==== ಗ್ರೇಟ್ ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ==== ಹಲವಾರು ಪುರಾತತ್ವದಜ್ಞರು, ಹಲವಾರು ಆಟದ ಪ್ರಾಂಗಣ,ಮೈದಾನಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ.ಆಗ ಚೆಚಿನಿಟ್ಜ್ ದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕನ್ ಬಾಲ್ ಗೇಮ್ ಆಡುವ ಪರಿಪಾಠವಿತ್ತು.ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಅಂದರೆ ಕ್ರೀಡಾ {{convert|150|m|ft}}ಮೈದಾನದ ಪ್ರಾಂಗಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಇದಾಗಿದೆ. ಅದು ಸುಮಾರು {{convert|166|x|68|m|ft}}ಅಳತೆಯದ್ದಾಗಿದೆ. ಹೊರಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು {{convert|12|m|ft}} ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ, ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಅದರ ಉದ್ದ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.ಸರ್ಪದ ವೃತ್ತಗಳ ಕಲಾಪ್ರಾಕಾರ ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref>ಜನಪ್ರಿಯ ವಿವರ ವೆಂದರೆ ಈ ಆಟವು ಚಂಡಿನ ಮೂಲಕ ಗೋಲಾಕೃತಿ ಗಳಲ್ಲಿ ಎಸೆದು ಅದರ ಹಿಂದೆ ವೃತ್ತವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು.</ref> ಆಂತರಿಕ ಗೋಡೆಗಳ ಎತ್ತರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿತ್ ಅಂಚುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಟಗಾರರ ತಂಡದ ಸಮೂಹವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಒಂದು ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಆಟಗಾರನ ಶಿರ್ಶ್ಛೇದನ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಗಾಯದಿಂದ ಏಳು ರಕ್ತದ ಹರಿವುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಆರು ಹಾವಿನಂತೆ ನಲಿದಾಡಿದಂತೆ ಕಂಡರೆ ಮಧ್ಯದ್ದು ಕೊನೆಯಾದ ಗಿಡದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರೇಟೆ ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ '''ಉತ್ತರ ದೇವಾಲಯ''' ವಿದೆ,ಇದನ್ನು ದಿ '''ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ಬಿಯರ್ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್''' (ಗಡ್ಡವಿರುವ ಮನುಷ್ಯನ ದೇವಾಲಯ) ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಅಲ್ಲಿನ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡದ ಒಳಪಾರ್ಶ್ವದ ಗೋಡೆಗಳ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಕೆತ್ತನೆಯು ಗದ್ದದ ಮೇಲಿನ ಕೂದಲನ್ನು ಹೋಲುವ ಗಡ್ಡವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಸಿರೆರೊಲ್ ಸ್ಯಾನ್ಸೊರ್ಸ್(1948, pp.94–96)</ref> ಅದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಹಾಳು ಬಿದ್ದಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ತಾಗಿದಂತೆ ಕಟ್ಟಲಾದ ಇದು '''ಟೆಂಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಜಾಗ್ವರ್''' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. '''ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ಜಾಗ್ವರ್''' ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ನು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಿಂದ ತೋರಿಸಿದರೆ ಅದರ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಕಾವಲಿನವರಿದ್ದಾರೆ.ಅದರ ವಿಭಜಿತ ಕೋನದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಗರಿಗಳಿರುವ ಸರ್ಪದ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಒಳಗಿರುವ ಗೋಡೆ ಮೇಲಿನ ಭಿತ್ತಿಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾಳಾಗಿದ್ದು,ಅದು(ಕದನದ) ಯುದ್ದವೊಂದರ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಲೋವರ್ ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಜಾಗ್ವರ್ ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ನ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ,ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿರತೆ ಚಿತ್ರದ ಸಿಂಹಾಸನ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.ಇದು El ಕಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊದ ದೇವಾಲದಂತೆ ಇದ್ದರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಿಂದ ರೂಪರೇಷಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರಲೋಕದಿಂದ ಮಾಯವಾಗಿದೆ. ಗೋಡೆಯ ಹೊರ ವಿಭಾಗದ ಮೂಲೆಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೋಡೆಯಂತೆಯೇ ಉತ್ತಮ ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. {{wide image|Ball Court of the Chichen Itza Panoramic.JPG|950px}} ==== ಝೋಪಂಟ್ಲಿ ==== ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗಿಂತ, ಈ ಝೋಪಂಟ್ಲಿ ಯುಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥ ಭೂಮಿ ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕವು ಉಬ್ಬಿದ ಒಂದು ಸಮಪಾತಳಿಯಲ್ಲಿನ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವವ ಬುರುಡೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ==== ಗರುಡ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮತ್ತು ಚಿರತೆಯ ಹೋಲುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ವೇದಿಕೆ ==== El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊ ದ ನಂತರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ವೇದಿಕೆಗಳ ಸರಣಿಗಳು ಇವೆ. ಗರುಡ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳಿಗೆ ಮಾಯಾ ಮತ್ತು ಟೊಲ್ಟಿಕ್ ಶೈಲಿಯ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಏರಿಹೋಗಲು ಸ್ಟೇರ್ ಕೇಸ್ ಗಳಿವೆ.(ಮೇಲೇರುವ ಮೆಟ್ಟಲು) ಆಚೀಚೆ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಹೆಂಗಸಿನ ಮುಖಯುಳ್ಳ ಗರುಡ ಗಳು <ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=nFoTAAAAYAAJ |first=Alfred Marston |last=Tozzer |coauthors=Glover Morrill Allen |title=Animal figures in the Maya codices |publisher=The Museum |year=1910 |pages=334–336}}</ref> ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳು ಮಾನವನ ಹೃದಯಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ವಸ್ತುವೊಂದನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿವೆ. ==== ಪ್ರೇಮದ ಅಧಿದೇವತೆಯ ವೇದಿಕೆ ==== ಈ ಭಿತ್ತಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಗ್ರಹ [[ಶುಕ್ರ]] ನನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವಜ್ಞರು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಮೂಲೆ ಆಕೃತಿಯ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ,ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ;ಆದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಗದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊ ಮತ್ತು ದಿ ಸಿನೊಟ್ ಸಾಗ್ರಾಡೊ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾದ ಒಂದು ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ. ==== ಸಾಕ್ಬೆ ನಂಬರ್ ಒನ್ (ಪ್ರಥಮ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸ) ==== ಈ ''ಸಾಕ್ಬೆ'', ಸಿನೊಟ್ ಸಾಗ್ರಾಡೊಗೆ ಹಾದಿ ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ,ಇದು ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಈ “ಶ್ವೇತ ರಸ್ತೆ ” {{convert|270|m|ft}} ಯು ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು {{convert|9|m|ft}} ರಷ್ಟು ಉದ್ದಗಲವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಇದು ಶುಕ್ರದ ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಕೆಲವೇ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ರಸ್ತೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರಚನೆಯ ವಿಸ್ತೃತ ಕಟ್ಟಡಗಳಿದ್ದವು. ==== ಸಿನೊಟ್ ಸಾಗ್ರಾಡೊ (ನೆಲದೊಳಗಿನ ಜಲರಾಶಿಯ ಕೊಳದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರದೇಶ) ==== ಈ ಯುಕಾಟಾನ್ ದ್ವೀಪವು ಒಂದು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಸಮಪಾತಳಿಯ ನೆಲವಾಗಿದೆ,ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನದಿಗಳಾಗಲೀ ಹಳ್ಳಗಳಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ತಗ್ಗು-ಕಂದಕಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ;(ನೆಲಕುಸಿತದಿಂದುಂಟಾದ ನೀರಿನ ಕಂದಕ)ಸಿಂಕ್ ಹೋಲ್ಗಳು, ಇವುಗಳನ್ನು ನೆಲಕೊಳಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ಅಂತರ್ಜಲಮಟ್ಟ ವನ್ನು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಣವೆಂದರೆ ಸಿನೊಟ್ ಸಾಗ್ರಾಡೊ ಇದು ಸುಮಾರು {{convert|60|m|ft}}ರಷ್ಟು ವ್ಯಾಸಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ.ಇದರ ದಂಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಇದರ ಅಂತರಜಲಮಟ್ಟದ {{convert|27|m|ft}} ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಇಳಿಮುಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಿನೊಟ್ ಸಾಗ್ರಾಡೊ ಮಾಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಯಾತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.ಈ ಹಿಂದಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಕಥೆಗಳ ಆಧಾರ ನೋಡಿದರೆ ಬರಗಾಲ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾಮದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನರು ವರುಣನ ಕೃಪೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ತ್ಯಾಗ ಬಲಿದಾನ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಲರಾಶಿ ಸಿನೊಟ್ ನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಚಿನ್ನ, ರತ್ನಾಭರಣ, ಕಪ್ಪು ಖನಿಜದ ವಸ್ತು, ಚಿಪ್ಪು, ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಬಟ್ಟೆ,ಅಲ್ಲದೇ ಮಕ್ಕಳ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ತಲೆ ಬುರುಡೆಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ==== ಬಲಿಪೀಠಗಳ ದೇವಾಲಯ ==== El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸರಣಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಲಿಪೀಠಗಳ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ತರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಏಕೆ ಇಡಲಾಯಿತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಕಟ್ಟಡದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ತಮ್ಮೆರೆಡು ಕೈಯೆತ್ತಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು "ಅಟ್ಲಾಂಟಾಸ್ "ಅಥವಾ ಪುರುಷ ಸ್ಥಂಬಗಳೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Templeofwarriors.jpg|thumb|right|ಯೋಧರ ದೇವಾಲಯದ ವಿವರ ತೋರಿಸುವ ಚಾಕ್ ಮೂಲ,]] ==== ಯೋಧರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥದ ದೇವಾಲಯಗಳು ==== ಈ ಯೋಧರ ಸ್ಮಾರಕ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟಲಿನ ಪಿರಾಮಿಡ್ ಆಕಾರಗಳ ವಿಶಾಲ ಸಾಲುಗಳಿವೆ.ಈ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಯೋಧರ ಚಿತ್ರಗಲನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ದೇವಾಲಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗವಾದ ಬಿ ಯನ್ನು ಟೊಲ್ಟಿಕ್ಟುಲಾದ,ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಇದು ಇವೆರಡೂ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಪಿರಾಮಿಡ್ ನ ಮೇಲೇರಿ ಹತ್ತುವ ಮೆಟ್ಟುಲುಗಳು ಅದರ ಶೃಂಗಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.(ಇದು ಮುಂದೆ ಪಿರಾಮಿಡ್ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ವರೆಗೂ ಕೊಂಡುಯ್ಯುತ್ತದೆ ) ಅದನ್ನೇ ಚಾಕ್ ಮೂಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಹಿಂದಿನ ಕಟ್ಟಡವೊದನ್ನು ಹೂತುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ,ಅದೇ ಚಾಕ್ ಮೂಲ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ತ್ವರಿತ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಾರ್ನೆಗೆ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್ ಆಫ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಸುಮಾರು 1925-1928 ರಿಂದ ಅದರ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನೋಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಅರ್ಲ್ ಎಚ್. ಮೊರಿಸ್ ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ, ಪಯಣದ ಬಗ್ಗೆ ಆತ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಅದರ ಸಂಪುಟ ''ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ದಿ ವಾರಿಯರ್ಸ್ ''. ==== ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಥಂಬಗಳ ಸಮೂಹ ==== ಯೋಧರ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬದ ಸಾಲಿನ ಸರಣಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಇಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಡುವ ಸಾವಿರಾರು ವಿಭಾಗದ ಕಂಬಗಳಿವೆ,ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಬೆಳೆದಂತೆ ಇವು ಕಟ್ಟಡದ ಬೆಂಬಲದ ಸ್ಥಾವರಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದವು.ಇದು ಛಾವಣಿಯ ಹೊಸ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ಈ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪದ ಕಂಬಗಳು ಮೂರು ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: ಒಂದು ಪೂರ್ವ ಸಮೂಹ ಇದು ಯೋಧರ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದ ಸಾಲಿನ ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಸಮೂಹವು ಯೋಧರ ದೇವಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಡೆಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಪಿಲ್ಲರ್ ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ,ಅಲ್ಲದೇ ಯೋಧರ ಚಿತ್ರಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲದೇ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಯೋಧರ ದೇವಾಲಯದ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವು ವಾಯವ್ಯದ ಮೂಲೆಯ ದೇವಾಲಯದ ಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಜನರ ಪ್ರಾಣಿ,ಸರ್ಪಗಳ ಚಿತ್ರಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕಟ್ಟಡವು ಉತ್ತಮ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಳೆ ನೀರನ್ನು ಒಂದು ಫನ್ನೆಲ್ (ನಾಳಿಕೆ) ಮೂಲದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಈ ಎಂಜನೀಯರಿಂಗ್ ಒಂದು ಅಧ್ಭುತವಾದ ಕಲೆಗಾರಿಕೆಯೇ ಹೌದು.ಇದು ರೆಜೊಲ್ಲಾಡಾ ಅಂದರೆ ಈ ಹಿಂದಿನ ಅಂತರಜಲರಾಶಿಯ ಜಾಗಕ್ಕೆ {{convert|40|m|ft}} ರಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಸಾವಿರ ವಾಸ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಸಮೂಹವು ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೇ ಹತ್ತಿಕೊಂಡ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. ಈ '''ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ವಡ್ ಕಾಲ್ಮ್ಸ್''' ಅಂದರೆ ಕೆತ್ತನೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೇವಾಲಯವು ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದರೂ ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರಾಂಗಣ,ಒಳಭಾಗದ ಆವರಣ ಇದು ಮುಂದೆ ಚಾಕ್ ಮೂಲ್ ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ;ಹೀಗೆ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಂಬದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ ಆದ್ರೆ ಒಳಭಾಗದ ಮುಕ್ತ ಕಲೆಗೆ ಸುಮಾರು 40 ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಗಣ್ಯರ ಚಿತ್ರಣಗಳಿವೆ. ಈ '''ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಮಾಲ್ ಟೇಬಲ್ಸ್''' (ಅಂದರೆ ತ್ಯಾಗಪೀಠದ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯ)ಇದು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ x’s ಮತ್ತು o’s ಅಳತೆಯ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ '''ಅಹೌ ಬಾಲಮ್ ಕೌವಿಲ್ ನ ಅರಮನೆ ''' (ಇದನ್ನು '''ಥಾಂಪ್ಸನ್ಸ್ ಟೆಂಪಲ್’''' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ), ಇದು ಎರಡು ಹಂತದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಚಿರತೆ ಹೋಲುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅಂದರೆa (''ಬಾಲಾಮ್'' ಮಾಯಾದಲ್ಲಿ) ಅದಲ್ಲದೇ ಮಾಯಾ ಕಾಲದ ದೇವತೆ ಕೌವಿಲ್ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ==== ಸ್ಟೀಂ ಬಾಥ್ (ಹಬೆಯ ಸ್ನಾನ) ==== ಈ ಅಪರೂಪದ ಕಟ್ಟಡವು ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ: ಒಂದು ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಗ್ಯಾಲರಿ(ಆವರಣ), ಒಂದು ಸ್ನಾನ ಗೃಹ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಹಬೆ ಸ್ನಾನದ ಕೋಣೆ, ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಹಬೆಯನ್ನು ಆ ಕೊಠಡಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಗುವ ಅನನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದಾಗಿದೆ. ==== El ಮೆರ್ಕಾಡೊ (ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸ) ==== ಯೋಧರ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಈ ರಚನೆಯು ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯನ್ನು ಆಯತಾಕಾರದ ಪಂಜಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೆಸರಿಸಲು ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಈ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒತ್ತೊತ್ತಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ತೆರೆದ ಒಳಾಂಗಣದ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ವಾಸ್ತುಗಳ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಾಸ್ತುವಿನ್ಯಾಸವು ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೈಭವದ ಸಿರಿ ತೋರುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. === ಒಸ್ಸಾರಿಯೊ ಸಮೂಹ (ತಲೆ ಬುರುಡೆಗಳ ಸಾಲು-ಸಮೂಹ) === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರ ಸಮೂಹವು ಸಣ್ಣ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು,ಇದು ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಕಟ್ಟಡ ರಚನೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಇವು ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನ ಎರಡನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಎಕ್ಸ್ಟೊಲಿಕ್ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸವೆನಿಸಿದೆ. ==== ಒಸ್ಸಾರಿಯೊ ==== El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊ,ದಂತೆಯೇ ಈ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳುಳ್ಳ-ಪಿರಾಮಿಡ್ ದೇವಾಲಯಗಳು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮೆರೆಯುತ್ತವೆ. ಇದು ತನ್ನ ನೆರೆಯಂತೆಯೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು ನಾಲ್ಕೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಏರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲ ಸಾಲುಗಳುಳ್ಳ ಸ್ಟೇರ್ ಕೇಸ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲೊಂದು ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು ಇದು El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ,ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಪಿರಾಮಿಡ್ ನ ಕೆಳಗಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗವಿ {{convert|12|m|ft}}ಯ ಭಾಗವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಚ್. ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಈ ಗವಿಯನ್ನು 1800 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದ,ಆತ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತಲೆ ಬುರುಡೆಗಳು ಮತ್ತು ರತ್ನಾಭರಣದ ಮಾದರಿಗಳು,ಮುತ್ತುಗಳ ಸರ ಇತ್ಯಾದಿ ದೊರೆತವು. ಅದಕ್ಕೆ ಆತ '''ದಿ ಹೈ ಪ್ರೀಸ್ಟ್ಸ್ ಟೆಂಪಲ್''' ಎಂದು ಆ ರಚನೆಗೆ ಹೆಸರಿಟ್ಟ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ರಚನೆಯು ಯಾವುದೇ ಗೋರಿಯಲ್ಲ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿರುವವರು ಪಾದ್ರಿಗಳು ಅಥವಾ ಅರ್ಚಕರೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ==== ಎಕ್ಸ್ಟೊಲೊಕ್ ದೇವಾಲಯ ==== ಒಸ್ಸಾರಿಯೊ ವೇದಿಕೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ದೇವಾಲಯಗಳ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ.ಅಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರ್ಜಲರಾಶಿಯುಳ್ಳ ಸಿನೊಟ್ ಇದನ್ನು ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ ಭಾಷೆಯ (ದೊಡ್ಡ ಹಲ್ಲಿ ಜಾತಿ) ಇಗುನಾ "ಎಕ್ಸ್ಟೊಲೊಕ್ " ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಉದ್ದದ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಸರಣಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು,ಗಿಡಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ,ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ ಎಕ್ಸ್ಟೊಲೊಟ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಒಸ್ಸರಿಯೊ ರಚನೆಗಳು ಹಲವಾರು ಕಲಾ ಮಿಶ್ರಣದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ: '''ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹದ ವೇದಿಕೆ ''' (ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊ ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಸರಿಸಮ ರಚನೆಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ), '''ಗೋರಿ ಸಮಾಧಿಗಳ ವೇದಿಕೆ''', ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಣ್ಣ, ದುಂಡನೆಯ ರಚನಾಶಿಲ್ಪ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಯಾವುದೇ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಮೂರೂ ಕಟ್ಟಡದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಒಸ್ಸಾರಿಯೊದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಒಸ್ಸಾರಿಯೊ ವೇದಿಕೆಯು ಒಂದು ಗೋಡೆಯನ್ನಾಧರಿಸಿ ರಚನೆಗೊಂಡರೆ, ಅದು ಮುಂದೆ ಸಾಕ್ಬೆ ಮೂಲಕ ನೂರಾರು ಅಡಿಗಳಷ್ಟಿರುವ ಎಕ್ಸ್ಟೊಲೊಕ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==== ಹೌಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೆಟೇಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಮೆಸ್ಟಿಜಾಸ್ (ಕಲ್ಲುಗಣಿಗಳ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಜಾಗೆ) ==== ದಕ್ಷಿಣದ ಒಸ್ಸಾರಿಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡಗಳಿದ್ದು ಇವು ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಮಹತ್ವದ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನೆಲೆವಾಸವಾಗಿದ್ದವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. === ದಿ ಕಾಸಾ ಕೊಲೊರಾಡಾ ಗ್ರುಪ್ (ಪುರಾತತ್ವ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ತಾಣದ ಸಮೂಹದ ಪ್ರದೇಶ) === ಅದೇ ರೀತಿ ಒಸ್ಸಾರಿಯೊ ಗ್ರುಪ್ ನ ಸಣ್ಣ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡ ರಚನೆ ಶೈಲಿಗಳು ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ರಚನೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಬಹುತೇಕ ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನದ ಉತ್ತಮ ವಲಯದ ಜಾಗೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== ಕಾಸಾ ಕೊಲೊರಾಡಾ (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ರ ಕೆಂಪು ಮನೆ) ==== ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡ ರಚನೆಗಳು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಫಾರ್ ರೆಡ್ ಹೌಸ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವವುಗಳನ್ನು ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮಾಯಾ ಹೆಸರೂ ಚಿಚಂಚೊಬ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,INAH ದ ಪ್ರಕಾರ ಇದರರ್ಥ "ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಲಯದ ಚೇಂಬರ್ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಡದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳ ಪ್ರಾಕಾರಗಳಿವೆ,ಇವು ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ವನ್ನಾಳಿದ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ.ಬಹುತೇಕ ಹತ್ತಿರದ ನಗರ ಎಕ್ ಬಲಾಮ್ ಮತ್ತು ಮಾಯಾ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಅವು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿವೆ.ಇದು 869 a.d.e.,ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಮತೆಯನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ಇಂತಹ ದಿನಾಂಕಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ನಂತರ 2009,ರಲ್ಲಿ INAH ಸ್ಮಾಲ್ ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ.ಇದು ಕಾಸಾ ಕೊಲೊರಾಡಾದ ಹಿಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.<ref>ಸ್ಟೆವೆನ್ ಎಂ. ಫ್ರೈ, "ದಿ ಕಾಸಾ ಕೊಲೊರಾಡಾ ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್: INAH ಟರ್ನ್ಸ್ ಮೌಂಡ್ಸ್ ಇಂಟು ಮೊನುಮೆಂಟ್ಸ," ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು http://www.americanegypt.com/feature/casacolorada.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219143823/http://www.americanegypt.com/feature/casacolorada.htm |date=2010-12-19 }} on 3 Dec. 2009</ref> ==== ದಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೀರ್ (ಚಿಗರೆ ವಾಸದ ನೆಲೆ) ==== ಆದರೆ ಕಾಸಾ ಕೊಲೊರಾಡಾ ಹಲವಾರು ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ,ಇನ್ನುಳಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಸಹ ಈ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣಗೊಂಡ ಅಥವಾ ಸವೆದು ಹೋದರೂ ಅಪವಾದವೆಂಬಂತೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಟ್ಟಡವು ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಊರ್ಧ್ವಮುಖಿಯಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಕಾಸಾ ಡೆಲ್ ವೆನಾಡೊ (ಹೌಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೀರ್ ) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿ ಅಥವಾ ಚಿರತೆಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. === ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಗ್ರುಪ್ (ಕೇಂದ್ರ ಸಮೂಹ) === ==== ಲಾಸ್ ಮೊಂಜಾಸ್ (ಚಿತ್ರ ಸಮೂಹದ ವಿವರ) ==== ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ದಲ್ಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡುವ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೆಂದರೆ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇವುಗಳನ್ನುಪೂಕ್ ವಾಸ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ''ಲಾಸ್ ಮೊಂಜಾಸ್ '' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.("ದಿ ನನ್ಸ್ "ಕ್ರಿಸ್ಸ್ಚಿಯನ್ ದಾದಿ-ಶುಶ್ರೂಷಕಿ) ಅಥವಾ"ದಿ ನನ್ನೆರಿ ") ಆದರೆ ಇದು ನೈಜವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಆಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಅರಮನೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯ (ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ''ಲಾ ಇಗ್ಲೆಸಿಯಾ'', ದಿ ಚರ್ಚ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ)ಇದರಲ್ಲಿ ವರುಣ ದೇವತೆಗಳ ಮುಖವಾಡಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಚಾಕ್ ಇದರಲ್ಲಿದೆ. ==== El ಕಾರಾಕೊಲ್ (ಇ.ಎಲ್ ) ==== ಉತ್ತರದ ''ಲಾಸ್ ಮೊಂಜಾಸ್ '' ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸುರಿಮಳೆಯನ್ನೇ ಹೊಂದಿದೆ.ಇದರ ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಮತ್ತು ಬರಿಸುವಷ್ಟು ಇದರ ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ''El ಕಾರಾಕೊಲ್'' ("ದಿ ಸ್ನೇಲ್" (ಬಸವನ ಹುಳು) ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದರ ಸ್ಟೇರ್ ಕೇಸ್ ನ್ನು ಆ ಹುಳುವಿನ ಚಲನೆಯ ರಚನೆಯಾಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ರಚನೆಯು ತನ್ನ ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕಲ್ಲುಗಳ ಜೋಡಣೆಯು ಅದರ ದುಂಡು ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.(ಇನ್ನುಳಿದವು ಆಯತಾಕಾರದ ಅಥವಾ ಅರೆದುಂಡಗಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಆಚರಣೆ ಎದ್ದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.)ಇದರಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಯೇ ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಕಿಟಕಿಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯು ಸೌರ್ಯವ್ಯೂಹದ ಗ್ರಹಗತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಇವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿತ್ತು.ಈ ಗ್ರಹವು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಎನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.<ref>ಅವೇನಿ(1997, pp.135–138)</ref> ==== ಅಕಬ್ ಡಿಜಿಬ್ ==== ಇದು ಕಾರಾಕೊಲ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಕಬ್ ಡಿಜಬ್ ಎಂದರೆ ಮಾಯಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ "ಡಾರ್ಕ್ (ಇನ್ ದಿ "ಮಿಸ್ಟಿರಿಯಸ್ ಸೆನ್ಸ್ )ರೈಟಿಂಗ್ " ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿನ ರಹಸ್ಯದ ಅರಿವು ಎಂಬರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಹೆಸರನ್ನು ಅಕ್ಷರ ಸಂಯೋಜನೆಯಂತೆ ಅದರ ಅನುವಾದವು ವಾ(ಕ್)ವಾಕ್ ಪುಹ್ ಅಕ್ ನಾ, "ದಿ ಫ್ಲಾಟ್ ಹೌಸ್ ಅಂದರೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಕೊಠಡಿಗಳಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಯೆನ್ನಬಹುದು.ಇದರಲ್ಲಿ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ದ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿ ಕೊಕೊಮ್ ಯಾಹಾವಾಲ್ ಚೊ'ಕ' ಆಕ್ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು.<ref>ವೊಸ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಮೆರ್ (2000)</ref> INAH ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದ್ದು, ಕೇವಲ {{convert|6|m|ft}} ಹೆಚ್ಚಿನ,ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ಅದರ ಉದ್ದವು {{convert|50|m|ft}} ಇಷ್ಟಾದರೆ ಅದು {{convert|15|m|ft}} ರಷ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಉದ್ದವಾದ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖಿಯಾದ ಅದರ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಳು ಹಾದು ಹೋಗುವ ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಪೂರ್ವದ ವಿಭಾಗವು ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ.ವಿಶಾಲವಾದಸ್ಟೇರ್ ಕೇಸ್ ಕೊಂಚ ಶಿಥಿಲವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಮೇಲ್ಮಾಳಿಗೆಗೆ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಂಭಾಗದ ರಚನೆಯ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ,ಆದರೆ ಇಂದು ಅದು ಆಳವಾದ ಮೊನಚಾದ ಒಣಗಿಹೋದ ಅಂತರ್ಜಲದ ಭಾಗದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ದಕ್ಷಿಣದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿದೆ. ಈ ಬಾಗಿಲು ತೆಗೆದ ನಂತರ ಕೋಣೆಯೊದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೋರಿದರೆ ಅದರ ಎದುರಿಗಿನ ಗೋಡೆಯು ಇನ್ನೊಂದು ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಹಾದಿಯಾಗಿದೆ.ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಿದ ಅಕ್ಷರ ಜೋಡಣೆಯು "ರಹಸ್ಯ" ಅಥವಾ "ಅಸ್ಪಷ್ಟ" ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ,ಇದರ ಮೂಲಕವೇ ಇದರ ಹೆಸರನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮುಂಭಾಗದ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕೆತ್ತನೆಯ ಅಕ್ಷರ ಸಮೂಹ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ,ಇಲ್ಲಿರುವ ವಿಗ್ರಹವೊಂದು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷರ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಒಳಗಿರುವ ಕೊಠಡಿಯ ಸೀಲಿಂಗ್ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಂದ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಹಳೆಯ ಚಿಚೆನ್ === "ಹಳೆಯ ಚಿಚೆನ್ " ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಸಮೂಹ ರಚನೆಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತರೂಪದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಇನಿಶಿಯಲ್ ಸಿರೀಸ್ ಗ್ರುಪ್, ದಿ ಫಾಲಿಕ್ ಟೆಂಪಲ್ (ಶಿಶ್ನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವಾಲಯ), ದಿ ಪ್ಲಾಟ್ ಫಾರ್ಮ್ ಆಫ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಟರ್ಟಲ್,(ಆಮೆ ದೇವಾಲಯ) ದಿ ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಒವಲ್ಸ್ (ಗೂಬೆಗಳ ದೇವಾಲಯ), ಮತ್ತು ದಿ ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ಮಂಕೀಸ್ (ಮಂಗಗಳ ದೇವಾಲಯ). ==== ಇತರೆ ನಿರ್ಮಾಣ/ಕಟ್ಟಡಗಳು ==== ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಕೂಡಾ ವಿಭಿನ್ನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ನಿಬಿಡತೆಯುಳ್ಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ,ಇದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿನ ರಚನೆಗಳು ಸುಮಾರು {{convert|5|km2|mi2}} ರಷ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿದ್ದು;ಹಲವಾರು ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಕಟ್ಟಡ ಶಿಲ್ಪವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. == ಬಾಲಕಾಂಚೆ ಗುಹೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Balakanche1 cyark.jpg|thumb|right|ಲೇಸರ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಚಿತ್ರದ ಚಿಚೆನ್ನಿಟ್ಜ್ ದ ಬಾಲಕನ್ಚೆ, ಗವಿಯ ಈ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಕಾರ ಹೇಗೆ ರೂಪ ಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.ವಿಶ್ವದ ಮಾಯಾ ಮಿತೋಲಾಜಿಕಲ್ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಆಧಾರ ಪದ್ಧತಿ ಇದಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Balankanche2 cyark.jpg|thumb|right|ಬಾಲನ್ ಕಾಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಗವಿಯ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಭಾಗ. ಇದು ಟ್ಲಲೊಕ್ ಸುತ್ತುವರೆದ ಭಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರವು ಅಲ್ಲಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ]] ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ{{convert|4|km|mi|abbr=on}} ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪುರಾತತ್ವದ ವಲಯಗಳು ಪವಿತ್ರ ಗವಿಗಳ ಜಾಲತಾನವನ್ನೇ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತವೆ.ಇಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಗವಿಗಳನ್ನು ಬಾಲಂಕಾಚೆ({{lang-es|Gruta de Balankanche}})ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, '''ಬಾಲಮಾಕಾ'ಆಂಚೆ''' ' ಅಂದರೆ ಆಧುನಿಕ ಮಾಯಾ) ಯುಗದ ಪ್ರತೀಕಗಳು. ಈ ಗವಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಪಾತ್ರೆಪಗಡಿಗಳು ಕೊಲಂಬಿಯನ್ -ಪೂರ್ವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಗವಿಯ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಆಧುನಿಕರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಚಯವಿದೆ. ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಟೊಝರ್ 1905 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಎ.ಎಸ್. ಪಿಯರ್ಸೆ ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ತಂಡವು 1932 ಮತ್ತು 1936 ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಹೆಯ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿದರು. ಇ. ವಿಲ್ಲಿಸ್ ಅಂಡ್ರಿವ್ಸ್ IV ಕೂಡಾ ಈ ಗುಹೆಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು 1930 ರಲ್ಲಿ ಭೇದಿಸಿದರು. ಎಡ್ವಿನ್ ಶುಕ್ ಮತ್ತು ಆರ್.ಇ. ಸ್ಮಿತ್ ಕೂಡಾ ಇದರ ರಹಸ್ಯವನ್ನುಕಾರ್ನೆಗೆ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಪರವಾಗಿ 1954 ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಕಂದಕಗಳ ತೋಡಿ ಅದರಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರೆ ದಿನವಹಿ ಸಾಮಾನು ಮತ್ತಿತರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದರು. ಶುಕ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುದಿನಗಳ ಕಾಲ ಜನವಸತಿ ಅಂದರೆ ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಮೊದಲಯುಗಾರಂಭದಿಂದ ಇದರ ವಿಜಯದ ಅವಧಿಯ ನಂತರದ ವರೆಗೂಮ್ ಜನವಸತಿ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಆಂಡ್ರಿವ್ಸ್IV (1960, pp.28–31)</ref> ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ 15 ಸೆಪ್ಟೈಂಬರ್ 1959,ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಜೊಸೆ ಹಂಬರ್ಟೊ ಗೊಮೆಜ್ ಒಂದು ಸರಳವಾದ ಹೂತುಹೋದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ. ಈ ಗೋಡೆಯ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆತ ಪುರಾತತ್ವ ವಿಭಾಗದ ಉತ್ಖನನದ ನಂತರ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರೆ-ಪಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆತ್ತಿದ ಧೂಪ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪರಿಕರಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಆತ ಸಂಶೋಧಿಸಿದ. INAH ಅದನ್ನು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು.ಹೀಗೆ ಅದರ ಮೂಲ ದೊರಕಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗವಿಯ ಹತ್ತಿರವೇ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೇ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಅವರು ಮಾಡಿದರು.ಹೀಗೆ ಸಂದರ್ಶಕರು ಅಥವಾ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅವುಗಳನ್ನು ''ಸಿಟುವಿನಲ್ಲಿ''.<ref>ಆಂಡ್ರಿವ್ಸ್IV (1970).</ref> ನೋಡುವ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸಿತು. == ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ತನಿಖೆಗಳು == ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು1843 ರಲ್ಲಿ ಆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ''ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಇನ್ ಯುಕಾಟಾನ್ '', ಕರ್ತೃಜೊನ್ ಲೈಯ್ಡ್ ಸ್ತೆಫೆನ್ಸ್ (ಇದರ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಕ್ಯಾಥರ್ ವುಡ್ ) ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆಫೆನ್ಸ್ ಯುಕಾಟಾನ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಮಾಯಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಆತನ ಸಂದರ್ಶನ ಅಲ್ಲದೇ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಗೂ ಆತ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಮನನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ನಗರದ ಇನ್ನಿತರ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಆಗ 1860, ರಲ್ಲಿಡಿಸೈಯರ್ ಚಾರ್ನಯ್ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ವನ್ನು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ ನಡೆಸಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಿದ್ದಾನೆ.ಅವುಗಳನ್ನು ಆತ ''ಸಿಟೀಸ್ ಎಟ್ ರ್ಯುನ್ಸ್ ಅಮೆರಿಕೇಯನ್ಸ್ '' (1863) ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದೇ ರೀತಿ 1875, ರಲ್ಲಿಆಗಸ್ಟಸ್ ಲೆ ಪ್ಲೊಂಗ್ಜಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಪತ್ನಿಅಲೀಸ್ ಡಿಕ್ಸನ್ ಲೆ ಪ್ಲೊಂಗ್ಜಿಯಾನ್Le ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ ಅವರು ಅದರ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ಅದರ ಮೊಣಕಾಲು ಚಿತ್ರಿಸಿದ, ಮೇಲಿನ ಅದರ ರುಂಡ ಒಂದೆಡೆ ತೋಳಿನೆಡೆಗೆ ವಾಲಿದ್ದು ಅದರ ಉದರದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಚಪ್ಪಟೆ ಆಕಾರ ಒಡಮೂಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಹೀಗೆ ಅವರು ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆಗಸ್ಟಸ್ಸ್ ಲೆ ಪ್ಲೊಂಗಿಯನ್ ಇದನ್ನು “ಚಾಕ್ ಮೂಲ್” ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ.(ನಂತರ ಅದನ್ನು “ಚಾಕ್ ಮೂಲ್,” ಮರು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ ಆ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಎಲ್ಲಾಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಮೆಸೊಅಮೇರಿಕಾದ ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಈ ಮರುನಾಮಕರಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬಿದ್ದಿತು). ಟೊಬರ್ಟ್ ಮಲರ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಮೌಡ್ಸ್ಲೆ 1880 ರಲ್ಲಿ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಾರಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸಾಕಷ್ಟು ತೆಗೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮೌಡ್ಸ್ಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಶಾಲದೃಷ್ಟಿಯ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ವರ್ಣನೆಯ ಆತನ ಪುಸ್ತಕ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್, ''ಬಯೊಲಾಗಿಯಾ ಸೆಂಟ್ರಲಿ-ಅಮೆರಿಕಾನಾ'' ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಆತ ವಿವರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ 1894 ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಕೌನ್ಸೆಲ್ ಯುಕಾಟಾನ್,ಗೆ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಚ್. ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಅಕಿಎಂಡಾ ಚಿಚೆನ್ ನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನ ಹಾಳು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳ ಗುರುತು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 30 ವರ್ಷಗಳ,ವರೆಗೆ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಹಳೆಯ ನಗರವನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದ. ಆತನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಆರಂಭಿಕ ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರೆಹಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಆತನ ಬಹುಮುಖ್ಯ ತನಿಖೆಯೆನಿಸಿದೆ.ಆರಂಭಿಕ ಸರಣಿಗಳ ಒಸ್ಸರಿಯದಲ್ಲಿನ ಈ ಉತ್ಖನನವು ಹಲವಾರು ಗೋರಿ,ಸಮಾಧಿಗಳ ಅಗೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಷಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.(ಹೈ ಪ್ರೀಸ್ಟ್ಸ್ ಟೆಂಪಲ್ ). ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಸಿನೊಟ್ ಸಾಗ್ರಾಡೊವನ್ನು(ಬ)ಅಗೆದು (ಪವಿತ್ರ ಜಲರಾಶಿ ಆಂತರಿಕ ನೀರಿನಕೊಳ ) ಇದರ ಬಗ್ಗೆ 1904 ರಿಂದ 1910,ರವರೆಗೆ ಆತನ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಕ್ತನಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿದ್ದಾನೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ,ರತ್ನಾಭರಣ,ಕೆತ್ತಿದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಕಾಲದ ಮಾಯಾ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಆಯುಧಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಥಾಂಪ್ಸನ್ ನಂತರ ಈ ಎಲ್ಲ ಸಮಗ್ರ ಸಂಶೋಧನೆ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಪೀಬಾಡಿ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್ ಆಟ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿದ. ನಂತರ 1913,ರಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸಿಲ್ವಾನಸ್ ಜಿ. ಮೊಲೆಯ್ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಕಾರ್ನೆಗೆ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ. ಆಫ್ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಉತ್ಖನನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಣ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಆತ ಪುಸಲಾಯಿಸಿದ.ಹಾಳಾದ ನಕ್ಷೆಗಳ ರಚನೆ ಹಾಗು ಹಲವಾರು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಈ ಧನಸಹಾಯ ಬೇಕೆಂದು ಆತ ಕೇಳಿದ್ದ. ಆದರೆ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ತದನಂತರದ ವಿಫಲ ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಾರ್ನೆಗೆ 1924 ರ ವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗಿನ ಕಾರ್ನೆಗೆ ಸಂಶೋಧಕರ ಅಗೆತ ಹುಡುಕಾಟದಿಂದ ಯೋಧರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕಾರಾಕೊಲ್ ನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಹೆಕ್ಕಿ ತೆಗೆದರು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿ El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕಿತು. [[ಚಿತ್ರ:2009 excavation ChichenItza.JPG|thumb|right|2009 ರಲ್ಲಿ El ಇಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೊದ ಉತ್ಖನನ ಆರಂಭ ವಾಯಿತು.]] ಆದರೆ 1926 ರಲ್ಲಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಥಾಂಪ್ಸಮ್ ಸೆನೊಟೆ ಸಾಗ್ರಾಡೊದ ಪ್ರತಿಕೃತಿ,ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಕದ್ದು ದೇಶದಿಂದಾಚೆ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಸರ್ಕಾರ ಆತನ ಮೇಲೆ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರವು ಹಕೀಂಡಾ ಚಿಚೆನ್ ನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ನಂತರ ಆತ ಎಂದೂ ಯುಕಾಟಾನ್ ಗೆ ಮರಳಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಆತ ತನ್ನ ಮಾಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ''ಪೀಪಲ್ ಅಫ್ ದಿ ಸೆರ್ಪೆಂಟ್ '' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅದನ್ನು 1932 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಆತ ನಿವ್ ಜರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ 1935 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದ. ಆದರೆ 1944 ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿಲ್ಲ ಆತ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ ಪಡೆಯಬಹುದೆಂದು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ನಂತರ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ತನ್ನ ತನಿಖೆಯ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೆಕೆಂಡಾವನ್ನು ಪ್ರವಾಸೀ ಪ್ರವರ್ತಕ ಫೆರ್ನಾಂಡೊ ಬಾರ್ಬಾಚನೊ ಪಿಯೂನ್.<ref name="Usborne 2007">ಅಸ್ಬೊರ್ನೆ (2007).</ref> ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಸಿನೊಟ್ ಸಾಗ್ರಾಡೊದ ಮರು ತನಿಖೆಗಾಗಿ 1961 ಮತ್ತು 1967 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಜಿಯಿಗ್ರಾಫಿಕ್, ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಖಾಸಗಿ ಆಸಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇದರ ಪ್ರಾಯೋಜಕರಾದರು. ಇವೆರಡೂ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ ಆಫ್ ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿI (INAH) ಇದರ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. INAH ತನ್ನ ಸುಪರ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನದ ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮುಂದಾಗಿದೆ.ಪುರಾತತ್ವದ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಅಗೆತದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಂದರೆ ಒಸ್ಸಾರೊ, ಅಕಬ್ ಡಿಜಿಬ್, ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಳೆಯ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನ್ನುನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತವೆ.ಚಿಚೆನ್ ವೆಜೊ ಇಂದು (ಹಳೆಯ ಚಿಚೆನ್)ಎನಿಸಿದೆ. ಸುಮಾರು 2009,ರಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊ ಬಗ್ಗೆ ಮರು ತನಿಖೆ ಆರಂಭಿಸಿ,ಅದರ ಆಸು-ಪಾಸಿನ ಸ್ಥಳಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡರು. == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == [[ಚಿತ್ರ:ChichenItzaWS.ogg|ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನ ಪ್ರವಾಸದ ಸಣ್ಣ ವಿವರ ಕಥನದ ಥಂಬ್ /ವಿಡಿಯೊ ಟೂರ್,ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಭೇಟಿ.]] ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಜಾನ್ ಲೈಯ್ಡ್ ಸ್ಟೆಫೆನ್ಸ್,ಮಾಯಾ ಕಾಲದ ಯುಕಾಟಾನ್ ನನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ,ತನ್ನ ಕೃತಿ ''ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವಲ್ ಇನ್ ಯುಕಾಟಾನ್'', ಹಲವಾರು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಚಿಚೆನ್ ಇಟ್ಜಾಗೆ ಬರುವಂತೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟನೆಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ, ಬೆಂಜಾಮಿನ್ ನಾರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ ಅಂಡ್ ಬಾರೊನ್ಇಮ್ಯಾನ್ಯುವಲ್ ವೊನ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಚ್ಸ್ತಾಲ್ ಇವರುಗಳೆಲ್ಲಾ ಚಿಚೆನ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ,ಸ್ಟೆಫೆನ್ಸ್ ನ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಭೇಟಿಯ, ಹುಡುಕಾಟದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫ್ರೆಡ್ರಿಚಿಸ್ತಾಲ್ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ದ ಮೊದಲ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸಂಶೋಧಿಸಿದ ಡ್ಯಾಗೊರೊಟೈಪ್ವಿಧಾನ ಬಳಸಿ ಫೊಟೊ ಕ್ಲಿಕ್ಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಪ್ರವೇಶ ವನ್ನು ನೋಡಿ,"ಫೆಡ್ರಿಸಿಚ್ತಾಲ್ ಬಾರೊನ್ ಇಮ್ಯಾನ್ಯುವಲ್ ಒನ್", ಪಾಮ್ಕ್ವಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕೈಲ್ ಬೌರ್ನ್ (2000,ಪಿ.252.</ref> ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ನಂತರ 1894 ರಲ್ಲಿ ಚಿಚೆನ್ ನ ಮಾಹಿತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿ ಮಾಡಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ.ಇದು ಹಲವಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಕಣಜವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ 1910 ರಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಆಸ್ತಿ ಇರುವ ಜಾಗೆಫ್ಯಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲ್ ವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿದ ಆದರೆ ಬಹುಶಃ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಿಂದಾಗಿ ಈ ಆಲೋಚನೆ ಕೈ ಬಿಟ್ಟ. ಅದೇ 1920 ರ ಆರಂಭಿಕ ವರಷದಲ್ಲಿ ಯುಕಾಟೆಕಾನ್ಸ್ ನ್ ಗುಂಪೊಂದು ಬರಹಗಾರ/ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಾರ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಗೊಮೆಜ್ ರುಲ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಯುಕಾಟಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಶ್ರಮಪಟ್ಟರು. ಅವರು ಗವರ್ನರ್ (ರಾಜ್ಯಪಾಲ) ಫೆಲಿಪೆ ಕಾರಿಲ್ಲೊ ಪುರೆಟೊ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಲ್ಲದೇ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಕ್ಕೂ ಇದರ ಅಗತ್ಯ ಮನಗಾಣಿಸಿದರು. ನಂತರ 1923, ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಕಾರಿಲ್ಲೊ ಪುರೆಟೊ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಗೆ ರಹದಾರಿಯೊಂದನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಗೊಮೆಜ್ ರುಲ್ ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ,ಯುಕಾಟಾನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಾಳು ಅವಶೇಷಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಗೊಮೆಜ್ ರುಲ್ ಅವರ ಅಳಿಯ, ಫೆರ್ನಾಂಡೊ ಬಾರ್ಬಚಾನೊ ಪಿಯೂನ್ (ಯುಕಾಟಾನ್ ನ ಮಾಜಿ ಗವರ್ನರ್ ಮಿಗುಯೆಲ್ ಬಾರ್ಬಚಾನೊ), ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಯುಕಾಟಾನ್’ ನ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಕ 1920 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆತ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಅವರ ಅಗತ್ಯಗಳ ಆಲಿಸಿದ.ಪ್ರೊಗ್ರೆಸೊ ಉತ್ತರ ಬಂದರು ಮೆರಿಡಿಯಾದಿಂದ ಬಂದವರಿಗೆ ಅವರು ಯುಕಾಟಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾರ ಕಳೆಯುವಂತೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸಿದ.ಅವರ ಮುಂದಿನ ಪ್ರವಾಸದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಆತ ಗಮನ ಹರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಪುಸಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಆತನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬಚಾನೊ ಪಿಯುನ್ ಸುಮಾರು ಕೇವಲ ಏಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಹಡಗು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸದ ಜೊತೆಯಾಗುವಂತೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ ಅದೇ ನಂತರ-1920 ರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬಚಾನೊ ಪಿಯೂನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಗೆ ಹೋಟೆಲ್ ವೊಂದಕ್ಕಾಗಿ {{convert|5|acre|m2}}ಇದನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಂತೆ ಪುಸಲಾಯಿಸಿದ.ಇದು ಚಿಚೆನ್ ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ಜಾಗವಾಗಿದೆ ಹೀಗೆ 1930,ರಲ್ಲಿ ಮಾಯಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೊಟೆಲ್ ಎಂಬುದು ಹಕೆಂಡಾ ಚಿಚೆನ್ ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಕಾರ್ನೆಗೆ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್.<ref>)ಮಡೈರಾ (1931, pp. 108-9)</ref> ತಮ್ಮ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಪಡೆದರು. ನಂತರ 1944,ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬಾಚಾನೊ ಪಿಯೂನ್ ಎಲ್ಲಾ ಹಕೆಂಡಾ ಚಿಚೆನ್ ನನ್ನ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡ.<ref name="Usborne 2007" /> ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನೆಗೊ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ತನ್ನ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಿತು,ನಂತರ ಹಕೆಂಡಾ ಚಿಚೆನ್ ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು.ಇದನ್ನು ಬರ್ಬಾಚಾನೊ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಟೆಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ. ಆಗ 1972,ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಲೆಯ್ ಫೆಡೆರೆಅಲ್ ಸೊಬೆರೆ ಮೊನೊಮೆಂಟೊಸ್ ವೈ ಝೋನ್ಸ್ ಅರ್ಕೊಲೊಜಿಕಾಸ್,ಆರ್ಟ್ಸ್ಟಿಕಾಸ್ ಇ ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಾಸ್(ಫೆಡ್ರಲ್ ಲಾ ಒವರ್ ಮೊನೊಮೆಂಟ್ಸ್ವ್ ಅಂಡ್ ಅರ್ಕಲಾಜಿಕಲ್,ಆರ್ಟಿಸ್ಟಿಕ್ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಸೈಟ್ಸ್ ) ಎಂಬ ಕಾನೂನನ್ನ ರಚಿಸಿತು.ಇದರ ಮೂಲಕ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ನ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೂರ್ವ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ನ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಫೆಡ್ರಲ್ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>ಬ್ರೇಗ್ಲೇಯ(2006, pp.45–46).</ref> ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ ದೇಶದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವ ವಿಹಾರ ಧಾಮಗಳಿಗೆ (ರೆಸಾರ್ಟ್ಸ) ಸಾವಿರಾರು ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನೂರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಕ್ಯಾನ್ಕುನ್ ಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.[[ಚಿತ್ರ:Chichen Itza Temple of Kukulcan Serpent.JPG|thumb|right|ಸರ್ಪವು ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.]] ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಪ್ರದೇಶವು 1980ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ವಸಂತ ಶರತ್ಕಾಲದ ಋತು ವಿನಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕರ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಗಿಜಿ ಗುಡುವ ತಾಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸತು.. ಇಂದು ಕುಕುಲನ್ ದೇವಾಲಯದ ಗರಿಗಳ್ಳುಳ್ಳ ಸರ್ಪದೇವತೆ ಆಕಾರದ ರೂಪವು ಪಿರಮಿಡ್ ನಿಂದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತೆವಳಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾವಿರಾರು ನೆಳಲು ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>ನೋಡಿ ಕ್ವೆಟ್ಜಿಲ್ ಕಾಸ್ಟನೆಡ (1996)ಇನ್ ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಮಾಯಾ ಕಲ್ಚರ್ (ಯುನಿವರ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿನ್ನೆಸೊಟ ಪ್ರೆಸ್)(1977) ಚಿಚನ್ ಪ್ರವಾಸದ ಅದ್ಯಯನದ ವಿವರಗಳ ಪುಸ್ತಕ ಇದರಲ್ಲಿ ವಸಂತಕಾಲದ ಆಚರಣೆಯ ಒಂದು ಪದ್ದತಿ. ಸುಮಾರು 90 ನಿಮಿಷದ ಅಕ್ಷರ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವರ ನೀಡುವ ಸಾಕ್ಷ ಚಿತ್ರ. ಹೊಸ ಕಾಲದ ಆದ್ಯಾತ್ಮಕತೆ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದದ್ದು ನೋಡಿ ಜೆಫ್ಫ್ ಹಿಮ್ಪೆಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಟನೆಡ (1997)[ಚಿಚೆ ಇಟ್ಜ್ ದಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸದ ಘಟನೆಗಳು ] (ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಎಜುಕೇಷನ್ ರಿಸೊರ್ರ್ಸ್</ref> ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|UNESCO]] ದ ಒಂದು [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ]]ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ದಲ್ಲಿರುವಪುರಾತತ್ವಇಲಾಖೆಯ ಪರಿವಿಕ್ಷಣೆಗೆ ಎರಡನೇಯ ವಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>" ಕಾಂಪೆಂಡಿಯೊ ಎಸ್ಟಡಿಸ್ಟಿಕೊ ಡೆಲ್ ಟುರೀಸಮ್ ಎನ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ 2006",ಸೆಕ್ರೇಟರಿಯ ಡೆ ಟುರಿಸಮ್, ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಸಿಟಿ.</ref> ಪುರಾತತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಧಾಮ ಕಾಂಕುನ್ ನಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಬಸ್ ಪ್ರವಾಸೀ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 2007, ರಲ್ಲಿ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನ El ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊ ವನ್ನು[[ಜಗತ್ತಿನ ಹೊಸ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು|ನಿವ್ ಸೆವೆನ್ ವಂಡರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್]] ಎಂದು ವಿಶ್ವಾದದ್ಯಂತದ ಮತಾಭಿಪ್ರಾಯದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅದ್ಭುತವೆನ್ನಲಾಯಿತು. ಈ ಅಂಶವು ಮತಾಭಿಪ್ರಾಯವು ವಾಣಿಜ್ಯಕವಾಗಿ ಅದರ ಪದ್ದತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಡೆಯಿತಾದರೂ ಹಲವೆಡೆ ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ 2012 ರ ಹೊತ್ತ್ತಿಗೆ ಚಿಚೆನ್ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಲಲಿದೆ.<ref>ಚಿಚೆಯಿಟ್ಜ್ ಪೊದ್ರೀಯ ಡುಪ್ಲಿಕಾರ್ ವಿಸಿತಟನ್ಟ್ ಎನ್ 5 ಡೆಕ್ಲೆರಡ ಮರವಿಲ್ಲ ಇ ಫ್ಇ ನಿವ್ಸ ಸರ್ವಿಸ್ ಜೂನ 2007.”ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ (CPTM).ಈ ಚಿತ್ರವು ಫ್ರಾಸಿಸ್ಕೊ ಲೊಪೆಜ್ ಮೆನಾ, ಇದರ ನಿರ್ದೆಶಕ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಸೆಜೊ ಡೆ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ (ಸಿ ಪಿ ಟಿ ಎಮ್ )</ref> ಇದರ ಪ್ರಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ವಿವಾದ ಮರು ಭುಗಿಲ್ಲೆದ್ದಿತಲ್ಲದೇ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಡೆತನದ ಬಗ್ಗೆ ಯುಕಾಟಾನಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 29 ರ ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಖರೀದಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಇದರ ಒಡೆಯ ಹಾನ್ಸ್ ಜುರೆಗೆನ್ ಠೈಸ್ ಬಾರ್ಬಾಚಾನೊ ಅವರಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಯತ್ನವೂ ನಡೆಯಿತು.<ref>ಯುಎಸ್ ಬೊರ್ನ್(2007); "ಯುಕಾಟಾನ್ ಕೊಂಪ್ರಾ 80 ಹ್ಯಾಸ್ ಎನ್ ಲಾ ಝುನ್ ಡೆ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್," ಲಾ ಜೊರ್ನಾಡಾ, 30 ಮಾರ್ಚ್ 2010, ಪಡೆದದ್ದು 30 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ಇಲ್ಲಿಂದ http://www.jornada.unam.mx/2010/03/30/index.php?section=cultura&amp;article=</ref> ಆದರೆ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ INAH, ದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಮುಚ್ಚಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಂದರ್ಶಕರು ಇದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲು ತಿರುಗಾಡಬಹುದು.ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಹತ್ತಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತ್ತಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚಿನದೆಂದರೆ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೊ ಇದು ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಗೊ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ಮರಣಾನಂತರದ ಚಿತ್ರಣ2006,.<ref>ಡಿಯರೀಯೊ ಡೆ ಯುಕಾಟಾನ್ ಫಿನ್ ಎ ಎಕ್ಸಟೇಕ್ಷನ್ ಪಾರ ಲೊಸ್ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಪಾಗರನ್ ಇ ಐ ಡೈ ಡೆಲ್ ಇಕ್ವಿನೊಸಿಯ ಎನ್ ಲಾ ಜೊನ 2006,ಯುಕಾಟಾನ್</ref> == ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ == <gallery class="center"> File:Caracol_cyark.jpg|ಚಿಚನಿಟ್ಜ್ ದ ಐ ಕ್ಯಾಂಕೋಲಾದ ಮೇಲ್ಭಾಗ ತೋರಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ನೋಟದ ಲೇಸರ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಯೋಜನೆಯ ಚಿತ್ರಣ. File:Chichén_Itzá_Mayan_observatory.jpg|ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಇಲ್ ಕ್ಯಾರಾಕೊಲ್ ಭಾವ ಚಿತ್ರ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ದ ವೀಕ್ಷಣೆ File:Temple_of_the_Warriors,_Chichen_Itza1986.jpg|1986 ರ ಯೋಧರ ದೇವಾಲಯ.ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ ಕ್ಷಣವೇ ಇವು ಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. File:Chichén_Itzá_Goal.jpg|ಸ್ಟೋನ್ ರಿಂಗ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬಾಲ್ [79]ಅಂಗಳದ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ದ ಮೇಲ್ಭಾಗ ದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. File:Alfred_Percival_Maudslay_(Chichen_Itza,_1889).jpg|ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಮೌಂಡ್ಸ್ ಲೆಯ್ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ನಲ್ಲಿ 1889. File:Platform_of_Venus_Chichen_Itza_02.JPG|ವಿನಸ್ ಪ್ಲಾಟ್ ಫಾರ್ಮ್ ಇನ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲಾಜಾ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ File:Chichén Itzá pyramid.jpg| ಕುಕುಲ್ ಕ್ಯಾನ್ ಪಿರಾಮಿಡ್ </gallery> == ಇದನ್ನು ನೋಡಿ == *ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಮೆಸೊಅಮೇರಿಕನ್ ಪಿರಮಿಡ್ ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{refbegin|indent=yes}} : {{cite journal |author={{aut|Andrews, Anthony P.}} |coauthors={{aut|E. Wyllys Andrews V}}, and {{aut|Fernando Robles Castellanos}} |year=2003 |month=January |title=The Northern Maya Collapse and its Aftermath |journal=Ancient Mesoamerica |volume=14 |issue=1|pages=151–156 |location=New York |publisher=[[Cambridge University Press]] |doi=10.1017/S095653610314103X |issn=0956-5361 |oclc=88518111 }} :: {{cite book |author={{aut|Andrews, E. Wyllys, IV}} |year=1961 |chapter=Excavations at the Gruta De Balankanche, 1959 (Appendix) |title=Preliminary Report on the 1959-60 Field Season National Geographic Society &mdash; Tulane University Dzibilchaltun Program: with grants in aid from National Science Foundation and American Philosophical Society |series=Middle American Research Institute Miscellaneous Series No 11 |location=New Orleans |publisher=[[Middle American Research Institute]], [[Tulane University]] |pages=28–31|isbn=0-939238-66-7 |oclc=5628735}} ::: {{cite book |author={{aut|Andrews, E. Wyllys, IV}} |year=1970 |title=Balancanche: Throne of the Tiger Priest |series=Middle American Research Institute Publication No 32 |location=New Orleans |publisher=[[Middle American Research Institute]], [[Tulane University]] |isbn=0-939238-36-5 |oclc=639140}} :::: {{cite book |author={{aut|Anda Alanís, Guillermo de}} |year=2007 |chapter=Sacrifice and Ritual Body Mutilation in Postclassical Maya Society: Taphonomy of the Human Remains from Chichén Itzá's Cenote Sagrado |editor=Vera Tiesler and Andrea Cucina (eds.)|title=New Perspectives on Human Sacrifice and Ritual Body Treatments in Ancient Maya Society |series=Interdisciplinary Contributions to Archaeology |others=Michael Jochim (series ed.)|location=New York |publisher=[[Springer Verlag]] |pages=190&ndash;208 |isbn=978-0-387-48871-4 |id={{ISSN|1568-2722}}|oclc=81452956}} ::::: {{cite book |author={{aut|Aveni, Anthony F.}} |authorlink=Anthony Aveni |year=1997 |title=Stairways to the Stars: Skywatching in Three Great Ancient Cultures |location=New York |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=0-471-15942-5 |oclc=35559005}} ::::::{{cite book |author={{aut|Barrera Vásquez, Alfredo}} |authorlink=Alfredo Barrera Vásquez |coauthors={{aut|Juan Ramón Bastarrachea Manzano}} and {{aut|William Brito Sansores}} (eds.)|year=1980 |title= Diccionario maya Cordemex: maya-español, español-maya |others=with collaborations by Refugio Vermont Salas, David Dzul Góngora, and Domingo Dzul Poot|publisher=Ediciones Cordemex|location=Mérida, Mexico |isbn= |oclc=7550928}} {{es icon}} {{yua icon}} ::::::: {{cite book |author={{aut|Beyer, Hermann}} |authorlink=Hermann Beyer |year=1937 |title=Studies on the Inscriptions of Chichen Itza |series=Contributions to American Archaeology, No.21 |location=Washington D.C. |publisher=[[Carnegie Institution of Washington]] |url=http://www.elasticcreative.com/stream/meso/CAA21/chapter1.pdf |format=[[PDF]] Reprint |oclc=3143732 |accessdate=2007-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030311155114/http://www.elasticcreative.com/stream/meso/CAA21/chapter1.pdf |archivedate=2003-03-11 }} :::::::: {{cite book |author={{aut|Breglia, Lisa}} |year=2006 |title=Monumental Ambivalence: The Politics of Heritage |location=Austin |publisher=[[University of Texas Press]] |isbn=978-0-292-71427-4 |oclc=68416845}} ::::::::: {{cite book|author={{aut|Castañeda, Quetzil E.}} |year=1996 |title=In the Museum of Maya Culture: Touring Chichén Itzá |location=Minneapolis |publisher=[[University of Minnesota Press]] |isbn=0-816-62672-3 |oclc=34191010}} :::::::::: {{cite journal |author={{aut|Castañeda, Quetzil E.}} |year=2005 |month=May |title=On the Tourism Wars of Yucatán: Tíich’, the Maya Presentation of Heritage |url=http://www.aaanet.org/press/an/infocus/Heritage_In_Focus/Castaneda.htm |format=Reprinted online as "Tourism “Wars” in the Yucatán", ''AN'' Commentaries |journal=Anthropology News |volume=46 |issue=5 |pages=pp.8&ndash;9 |location=Arlington, VA |publisher=[[American Anthropological Association]] |issn=1541-6151 |oclc=42453678 |accessdate=2007-11-22 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011181420/http://aaanet.org/press/an/infocus/Heritage_In_Focus/Castaneda.htm |url-status=dead }} ::::::::::: {{cite book |author={{aut|Charnay, Désiré}} |authorlink=Désiré Charnay |year=1886 |chapter=Reis naar Yucatán |chapterurl=http://www.gutenberg.org/etext/13346 |title=De Aarde en haar Volken, 1886 |format=[[Project Gutenberg]] etext reproduction [#13346] |location=Haarlem, Netherlands |publisher=Kruseman & Tjeenk Willink |oclc=12339106 |accessdate=2007-11-23 }} {{nl icon}} :::::::::::: {{cite book |author={{aut|Charnay, Désiré}} |authorlink=Désiré Charnay |year=1887 |title=Ancient Cities of the New World: Being Voyages and Explorations in Mexico and Central America from 1857-1882 |location=New York |publisher=[[Harper & Brothers]] |others=J. Gonino and Helen S. Conant (trans.) |oclc=2364125}} ::::::::::::: {{cite book |author={{aut|Cirerol Sansores, Manuel}} |year=1948 |title="Chi Cheen Itsa": Archaeological Paradise of America |location=Mérida, Mexico |publisher=Talleres Graficos del Sudeste |oclc=18029834}} :::::::::::::: {{cite book |author={{aut|Coe, Michael D.}} |authorlink=Michael D. Coe |year=1987 |title=The Maya |publisher=[[Thames & Hudson]] |location=London; New York |edition=4th edition (revised) |isbn=0-500-27455-X |oclc=15895415}} ::::::::::::::: {{cite book |author={{aut|Coggins, Clemency Chase}} |year=1992 |title=Artifacts from the Cenote of Sacrifice, Chichén Itzá, Yucatán: Textiles, Basketry, Stone, Bone, Shell, Ceramics, Wood, Copal, Rubber, Other Organic Materials, and Mammalian Remains |location=Cambridge, MA |publisher=[[Peabody Museum of Archaeology and Ethnology]], Harvard University; distributed by [[Harvard University Press]] |isbn=0873656946 |oclc=26913402}} :::::::::::::::: {{cite book |author={{aut|Colas, Pierre R.}} |authorlink=Pierre Colas|coauthors=and {{aut|Alexander Voss}} |year=2006 |chapter=A Game of Life and Death &mdash; The Maya Ball Game |pages=186–191 |editor= [[Nikolai Grube]] (ed.) |others=Eva Eggebrecht and Matthias Seidel (assistant eds.) |title=Maya: Divine Kings of the Rain Forest |location=Cologne, Germany |publisher=[[Könemann]] |isbn=978-3-8331-1957-6 |oclc=71165439}} ::::::::::::::::: {{cite book |author={{aut|Cucina, Andrea}} |coauthors=and {{aut|Vera Tiesler}} |year=2007 |chapter=New perspectives on human sacrifice and postsacrifical body treatments in ancient Maya society: Introduction |editor=Vera Tiesler and Andrea Cucina (eds.)|title=New Perspectives on Human Sacrifice and Ritual Body Treatments in Ancient Maya Society |series=Interdisciplinary Contributions to Archaeology |others=Michael Jochim (series ed.)|location=New York |publisher=Springer |pages=1&ndash;13 |isbn=978-0-387-48871-4 |id={{ISSN|1568-2722}}|oclc=81452956}} :::::::::::::::::: {{cite book |author={{aut|Demarest, Arthur}} |authorlink=Arthur Demarest |year=2004 |title=Ancient Maya: The Rise and Fall of a Rainforest Civilization |series=Case Studies in Early Societies, No. 3 |location=Cambridge |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0-521-59224-0 |oclc=51438896}} ::::::::::::::::::: {{cite video |people={{aut|Himpele, Jeffrey D.}} and {{aut|Quetzil E. Castañeda}} (Filmmakers and Producers) |date=1997 |title=Incidents of Travel in Chichén Itzá: A Visual Ethnography |url=http://www2.hawaii.edu/~quetzil/uhm2001/Incidents_Equinox.html |medium=Documentary (VHS and DVD) |location=Watertown, MA |publisher=Documentary Educational Resources |oclc=38165182 |access-date=2010-09-28 |archive-date=2007-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071129225910/http://www2.hawaii.edu/~quetzil/uhm2001/Incidents_Equinox.html |url-status=dead }} :::::::::::::::::::: {{cite web |author={{aut|Jacobs, James Q.}} |year=1999 |title=Mesoamerican Archaeoastronomy: A Review of Contemporary Understandings of Prehispanic Astronomic Knowledge |url=http://www.jqjacobs.net/mesoamerica/meso_astro.html |work=Mesoamerican Web Ring |publisher=jqjacobs.net |accessdate=2007-11-23 }} ::::::::::::::::::::: {{cite web |author={{aut|Madeira, Percy}} |year=1931 |title=An Aerial Expedition to Central America |edition=Reprint|publisher=[[University of Pennsylvania]] |location=Philadelphia |isbn=0000000000 |oclc=000000000}} :::::::::::::::::::::: {{cite book |author={{aut|Masson, Marilyn}} |year=2006 |chapter=The Dynamics of Maturing Statehood in Postclassic Maya Civilization |pages=340–353 |editor= [[Nikolai Grube]] (ed.) |others=Eva Eggebrecht and Matthias Seidel (assistant eds.) |title=Maya: Divine Kings of the Rain Forest |location=Cologne, Germany |publisher=[[Könemann]] |isbn=978-3-8331-1957-6 |oclc=71165439}} ::::::::::::::::::::::: {{cite book| author={{aut|Palmquist, Peter E.}} |coauthors=and {{aut|Thomas R. Kailbourn}} |year=2000 |title=Pioneer Photographers of the Far West: A Biographical Dictionary, 1840-1865 |location=Stanford, CA |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=0-8047-3883-1 |oclc=44089346}} :::::::::::::::::::::::: {{cite web |author={{aut|Pérez de Lara, Jorge}} |year=n.d. |title=A Tour of Chichen Itza with a Brief History of the Site and its Archaeology |publisher=Mesoweb |url=http://www.mesoweb.com/chichen/features/tour/index.html |accessdate=2007-11-23 |archive-date=2007-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114234611/http://www.mesoweb.com/chichen/features/tour/index.html |url-status=dead }} ::::::::::::::::::::::::: {{cite book |author={{aut|Perry, Richard D.}} (ed.) |year=2001 |title=Exploring Yucatan: A Traveler's Anthology |location=Santa Barbara, CA |publisher=Espadaña Press |isbn=0-9620811-4-0 |oclc=48261466}} :::::::::::::::::::::::::: {{cite book |author={{aut|Schele, Linda}} |authorlink=Linda Schele |coauthors=and {{aut|David Freidel}} |year=1990 |title=A Forest of Kings: The Untold Story of the Ancient Maya |edition=Reprint|publisher=[[Harper Perennial]] |location=New York |isbn=0-688-11204-8 |oclc=145324300}} ::::::::::::::::::::::::::: {{Cite news |author={{aut|Usborne, David}} |date=2007-11-07 |title=Mexican standoff: the battle of Chichen Itza |url=http://news.independent.co.uk/world/americas/article3135400.ece |newspaper=[[The Independent]] |publisher=[[Independent News & Media]] |accessdate=2007-11-09 |archive-date=2008-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080109195945/http://news.independent.co.uk/world/americas/article3135400.ece |url-status=dead }} :::::::::::::::::::::::::::: {{cite conference |author={{aut|Voss, Alexander W.}} |coauthors=and {{aut|H. Juergen Kremer}} |year=2000 |title=K'ak'-u-pakal, Hun-pik-tok' and the Kokom: The Political Organization of Chichén Itzá |conference=3rd European Maya Conference, University of Hamburg, November 1998 |booktitle=The Sacred and the Profane: Architecture and Identity in the Maya Lowlands (proceedings of the 3rd European Maya Conference) |editor=[[Pierre Robert Colas]] (ed.) |url=http://ecoyuc.com.mx/articles.php?task=detail&aid=1 |format=[[PDF]] |location=Markt Schwaben, Germany |publisher=[[Verlag Anton Saurwein]] |id=ISBN 3-931419-04-5 {{OCLC|47871840}} |accessdate= }} {{refend}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದವರು: ಅಮೆರಿಕನ್ಜೊನ್ ಲೈಯ್ಡ್ ಸ್ಟೆಫೆನ್ಸ್ ''ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವಲ್ ಇನ್ ಯುಕಾಟಾನ್ '', (ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳು, 1843) * ಹೊಲ್ಮ್ಸ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ದ ಪುರಾತತ್ವದ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ದಲ್ಲಿರುವ ಏಷ್ಯದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ.(ಸಿಕಾಗೊ 1895)ಹೊಲ್ಮ್ಸ್, ''ಆರ್ಕ್ಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ ಎನ್ಸಿಯಂಟ್ ಸಿಟೀಸ್ ಆಫ್ ಮೇಕ್ಸಿಕೊ '', (ಶಿಕ್ಯಾಗೊ, 1895) * ''ಮಾಯಾ ಕಲೆ '', (ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್, 1912) * ಕಗ್ಗಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶೇನ್ ಅವರ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ತ್ಯಾಗದ ಟಿಪ್ಪಣಿ.&amp;, "ಸಿನೊಟ್ ಆಫ್ ಸಾಕ್ರಿಫೈಸ್ ", (U. ಆಫ್ ಟೆಕ್ಸಾಸ್, 1984) ಅಪರೂಪದ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|Chichén Itzá}} * [http://www.mesoweb.com/chichen/ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ on Mesoweb.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119055614/http://www.mesoweb.com/chichen/ |date=2010-11-19 }} * ಚಿಚೆಯಿಸ್ಜ್ [http://archive.cyark.org/chichen-itza-info ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಿಡಿಯಾ ಆರ್ಚಿವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510230017/http://archive.cyark.org/chichen-itza-info |date=2015-05-10 }} (ಕ್ರಿಯೇಟಿವ ಕಾಮನ್ಸ್-ಲೈಸನ್ಸ್ಡ್ ಫೊಟೊಸ್, ಲೇಸರ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ಸ್, ಪನೊರಮಾಸ್), El ಕಾರ್ಕೊಲ್ ಮತ್ತು el ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊದ, ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ /ಸೈಆರ್ಕ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಪಾರ್ಟನರ್ಶಿಪ್ ನಿಂದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಬಳಕೆ * [http://www.haciendachichen.com/archaeologists.htm ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು .] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204020850/http://www.haciendachichen.com/archaeologists.htm |date=2011-02-04 }} * [http://whc.unesco.org/en/list/483 UNESCO] ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸ್ಸೈಟ್ ಪುಟದಲ್ಲಿನ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ದ ವಿಶ್ವ ಪಂರಪರೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. * [http://www.americanegypt.com/index.htm ಅಮೆರಿಕನ್ ಈಜಿಪ್ತ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513205720/http://www.americanegypt.com/index.htm |date=2011-05-13 }}, ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ಲೇಖನಗಳು ಅಮೇರಿಕನ್ ಈಜಿಪ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. * [http://www.exploratorium.edu/ancientobs/chichen/index.html ಪ್ರಾಚೀನ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾಗಾರರು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101004083753/http://www.exploratorium.edu/ancientobs/chichen/index.html |date=2010-10-04 }} page on ಚಿಚೆನಿಟ್ಜ ಗೆ ರಷ್ಯನ್ ವೀಕ್ಷಕರ ಆಗಮನ. {{World Heritage Sites in Mexico}} {{coord|20|40|58.44|N|88|34|7.14|W|type:landmark|display=title}} {{New Seven Wonders of the World}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು.]] [[ವರ್ಗ:ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ.]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]] 7yizpzgn3xmloba8stmorw1mehrj96o 0 25884 1378438 1377890 2026-08-05T21:28:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378438 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Volkstelling 1925 Census.jpg|300px|thumb|ಆಗ 1925 ರಲ್ಲಿಗಣತಿದಾರನೊಬ್ಬ ನೆದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ ವಾನ್ ನಲ್ಲಿನ ಕುಟುಂಬವೊಂದಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ದೃಶ್ಯ.]] '''ಜನಗಣತಿ''' ಎಂದರೆ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ-ಪದ್ದತಿಗಳ ಅನುಸರಿಸಿ ದಾಖಲಿಸುವುದು. ಇದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಎಣಿಕೆಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | coauthors = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 334 | url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061 | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 | access-date = 2021-02-24 | archive-date = 2018-12-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181226045718/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite book | last = Shepard | first = Jon | authorlink = Jon M. Shepard | coauthors = Robert W. Greene | title = Sociology and You | publisher = Glencoe McGraw-Hill | year = 2003 | location = Ohio | pages = A–22 | url = http://www.glencoe.com/catalog/index.php/program?c=1675&s=21309&p=4213&parent=4526 | doi = | id = | isbn = 0078285763 | access-date = 2010-10-25 | archive-date = 2010-03-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100308100024/http://www.glencoe.com/catalog/index.php/program?c=1675&s=21309&p=4213&parent=4526 | url-status = dead }}</ref> ಈ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಜನವಸತಿ ಗೃಹಗಳ ಎಣಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇತರ ಗಣತಿಗಳೆಂದರೆ ಎಂದರೆ ಕೃಷಿ,ವಹಿವಾಟು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿ ವಿಭಾಗದ ಅಂಕಿಅಂಶ ಸೇರಿವೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ 'ಜನಸಂಖ್ಯೆ'ಇದರ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ಫಾರ್ಮ್ ಗಳು ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳು,ವಹಿವಾಟು-ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ,ಇದು ಜನರು ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳ ಎಣಿಕೆಗೆ ಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗಿದೆ. ದಿ[[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಗಣತಿಯನ್ನು "ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಣತಿ ಮಾಡಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಪಟ್ಟಿ,ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶ,ನಿರಂತರ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಿತ ಅವಧಿಗೆ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ತಪಶೀಲು ಎನ್ನಬಹುದು.ಈ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಮಾಡುವಂತೆ ಸಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ (2008). [http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/docs/P&R_Rev2.pdf ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ರೆಕ್ಮೆಂಡೇಶನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಸೆನ್ಸ್ಸಸ್]. ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟುಕಲ್ ಪೇಪರ್ಸ್: ಸಿರೀಸ್ M No. 67/Rev.2. p8. ISBN 0-688-16894-9</ref> ಈ ಪದವನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ಭಾಷೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ:ಆಗ ರೊಮನ್ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಎಲ್ಲಾ ಯುವಕರ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದನ್ನು ಆಗಾಗ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿ, ಸೈನ್ಯ ಸೇವೆಗೆ ಯಾರು ಯೋಗ್ಯ ಪುರುಷರಾಗಿದ್ದಾರೆಂಬುದನ್ನು ಐಣಿಕೆ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತಿತ್ತು. ಈ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾದರಿಗಳ ಕಲೆಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಜನಸಮುದಾಯದ ಉಪಗುಂಪಿನಿಂದ ಮಾದರಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇಲ್ಲವೆ ಆಂತರಿಕ ಗಣತಿಯ ಅಂದಾಜುಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗಣತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ,ವಹಿವಾಟು [[ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮ|ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯ]] ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವದಲ್ಲದೇ ಮೂಲಮಾದರಿಗಳ ತಳಹದಿಯಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಅಂಕಿಅಂಶವನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ,(ಕೆಲವು ವೇಳೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ-''e.g.'' ಉದಾ ನೋಡಿ''ಉಟಾಹ್ v. ಇವಾನ್ಸ್'' ) == ಖಾಸಗಿತನ (ರಹಸ್ಯ) == ಗಣತಿಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬಗೆಗಿನ ಉಪಯುಕ್ತ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ದುರುಪಯೋಗವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಥವಾ ಇನ್ಯಾವದಕ್ಕಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅನಾಮಧೇಯ ಗಣತಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಬೇರೆ ಇನ್ನೇನನ್ನೋ ಸೂಚಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.epic.org/privacy/census/ ದಿ ಸೆನ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರೈವಸಿ ].</ref> ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಗಣನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಅರ್ಜಿನಮೂನೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಾಹಿತಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಖಾಸಗಿತನದ ಬಹಿರಂಗಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಪರೂಪದ ಉಪಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,ದೊಡ್ಡ ನಗರವೊಂದರ ಜನರಲ್ಲಿನ 50 ಮತ್ತು 60 ವರ್ಷದ ವಯೋಮಿತಿಯ ನಡುವಿನ ಪುರುಷ ವರ್ಗದ ಬಿಳಿಯರು ಮತ್ತು ಕರಿಯರ ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಟ ಆದಾಯವನ್ನುಸರಿಯಾಗಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ,ಎಂದಾಗ ಇದರ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಆ ನಗರದ ಜನತೆಯ ಆದಾಯದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುವಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ರಹಸ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.ಒಬ್ಬನ ಆದಾಯದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಸಲೀಸಾಗಿ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಗಣತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಏಜೆನ್ಸೀಗಳು ಇಂತಹ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ತಪ್ಪುಗಳ ಮಾಡುವದರ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಗುರುತು ಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇದು ಸಣ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.abs.gov.au/websitedbs/D3110129.NSF/f61552cc746715bcca256eb000015277/2878e9589dd56b53ca257153007fe1f5!OpenDocument |title=ಮ್ಯೇನೇಜಿಂಗ್ ಕಾನ್ ಫಿಡೆನ್ಸಿಲ್ಯಾಟಿ ಅಂಡ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಅಬೌಟ್ SEIFA |access-date=2010-10-25 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524225948/http://www.abs.gov.au/websitedbs/D3110129.NSF/f61552cc746715bcca256eb000015277/2878e9589dd56b53ca257153007fe1f5!OpenDocument |url-status=dead }}</ref> ಇನ್ನಿತರರು ಈ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು. ರಹಸ್ಯ ಬಹಿರಂಗವಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಹ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಗಣತಿಯು ಎಲಾಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮೂಲಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅದರಲ್ಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಗುಟ್ಟಾಗಿಡುವುದು ಸಹ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಾಯವೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕದಿರುವುದು.ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಉಳಿದಂತೆ ಅದು ಗೌಪ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. == ಪುರಾತನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಉದಾಹರಣೆಗಳು == === ಈಜಿಪ್ಟ್ === ಈಜಿಪ್ತ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿಯು ಆರಂಭಿಕ ಫರೊನಿಕ್ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲ 3340 BC ಮತ್ತು 3050 BC.ನಲ್ಲಿ ನಡೆದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === ಇಸ್ರೇಲ್‌ === ಬೈಬಲ್ ನಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ:ಬುಕ್ ಆಫ್ ನಂಬರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಈಜಿಪ್ತ್ ನಿಂದ ಜನರು ಬಂದಾಗ ಇಸ್ರಲೈಟ್ ಜನರ ಸಂಖ್ಯಾಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ,ಇದನ್ನು ರಾಜ ಡೇವಿಡ್ ಈ ಜನಗಣತಿ ಮಾಡಿದನೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. === ಚೀನಾ === ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದೆನ್ನಲಾದ ಜನಗಣತಿ ದಾಖಲೆಗಳೆಂದರೆ [[ಚೀನಾ]]ದಿಂದ ಬಂದದ್ದಾಗಿವೆ. ಕೆನಡಿಯನ್ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ 4,000 ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 16 ದಶಲಕ್ಷವಿತ್ತೆಂದು ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0020060| title=Census - The Canadian Encyclopedia| publisher=Statistics Canada| quote=The first recorded census took place over 4000 years ago in China.| access-date=2010-10-25| archive-date=2011-06-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20110607164937/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0020060| url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಹ್ಯಾನ್ ಡ್ಯಾನಸ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಬಂದಿದ್ದು ಇದು ಚೀನಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಗಣತಿ ಇದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://factsanddetails.com/china.php?itemid=39&catid=2&subcatid=2| title=China - Facts and Details: Han Dynasty (206 B.C. - A.D. 220)| author=Jeffrey Hays| access-date=2010-10-25| archive-date=2010-11-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20101123032526/http://factsanddetails.com/china.php?itemid=39&catid=2&subcatid=2| url-status=dead}}</ref><ref>ಟ್ವಿಚೆಟ್,ಡಿ.ಲೊವೆ, M.ಅಂಡ್ ಫೇರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಜೆ.ಕೆ.<u>ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ: ದಿ ಚಿನ್ ಅಂಡ್ ಹಾನ್ ಐಂಪೈಯರ್ಸ್ 221 B.C.-A.D. 220</u>. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌,2005, ಪುಟ 19.</ref> ಆಗ 2 AD ಯಲ್ಲಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇದನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಿಖರವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref>[58] ^ ಇಬಿಡ್‌</ref> ಆ ಸಮಯ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 12.36 ದಶಲಕ್ಷ ಕುಟುಂಬಗಳ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 57.67 ದಶಲಕ್ಷ ಎಂದು ನೊಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ನಿಶಿಜಿಮಾ(1986), 595–596.</ref><ref>{{cite web| url=http://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%AD%E5%9B%BD%E3%81%AE%E6%AD%B4%E5%8F%B2| title=History of China. (Japanese Wikipedia)}}</ref><ref>ಎಚ್. ಯೂನ್(1985). "ಆನ್ ಅರ್ಲಿ ಚೀನೀಸ್ ಐಡಿಯಾ ಆಫ್ ಅ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಎನ್ವಿರಾಮೆಂಟಲ್ ಸೈಕಲ್",''ಜಿಯೊ ಜರ್ನಲ್'' '''10''' (2),pp. 211-212.</ref> ಮೂರನೆಯ ಗಣತಿ ದಾಖಲೆಯು 144 AD ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದು ದೊರಕಿದೆ,ಅಲ್ಲಿ 9.94 ಕುಟುಂಬಗಳ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 49.73 ದಶಲಕ್ಷವಾಗಿತ್ತು. === ರೋಮ್‌ === ಈ ಪದ'ಸೆನ್ಸಸ್ ' ಪುರಾತನ ರೊಮ್ ನಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ 'ಸೆನ್ಸೆರೆ' (ಅಂದರೆ ಅಂದಾಜು)ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಗಣತಿಯು ರೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.[[ತೆರಿಗೆ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಇದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.(ನೋಡಿ ಸೆನ್ಸೊರ್ (ಪುರಾತನ ರೊಮ್ ) ಕೆಲವು ಅಡತಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಲಾಗುತಿತ್ತು.<ref>ಶೆಡೆಲ್, ವಾಲ್ಟರ್. <u>ರೊಮ್ ಅಂಡ್ ಚೀನಾ:ಕಂಪೇರೇಟಿವ್ ಪ್ಸರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟೇವ್ ಆನ್ ಎನ್ಸಿಯಂಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಂಪೈಯರ್ಸ್</u>. ಆಕ್ಸಫರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್(2009), p. 28.</ref> ಇದು ನಾಗರಿಕರ ನೊಂದಣಿ ಅವರ ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿ ಅದರ ಮೂಲಕ ಅವರ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕರ್ತ್ಯವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು. === ಉಮಯಾದ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೇಟ್ === ಮಧ್ಯಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಖಲೀಫ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಖಲೀಫಾಟ್ ರಚನೆಯ ನಂತರ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಣತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.ಇದನ್ನು ಎರಡನೆಯ ರಶೀದುನ್ ಕಾಲಿಫ್ ಉಮರ್ ಗಣತಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ.<ref>{{Cite journal|title=Population Census and Land Surveys under the Umayyads (41–132/661–750)|first=Wadād|last=al-Qādī1|journal=Der Islam|volume=83|issue=2|pages=341–416|doi=10.1515/ISLAM.2006.015|date=July 2008|postscript=.}}</ref> === ಮಧ್ಯ ಯುರೋಪ್ === ಮಧ್ಯ ಯುರೊಪ್ ನಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಮಾಡಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಡೊಮ್ಸ್ ಡೇ ಬುಕ್ ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.1086 ರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯನ್ I ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ತಾವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಖರ ಕಂದಾಯ-ತೆರಿಗೆ ಹಾಕಲು ಆತ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದ. ಆಗ 1183 ರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಯುದ್ದಗಾರ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಜೆರುಲೇಮ್ ಅಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷರ ಮತ್ತು ಅವರ ಮೇಲೆ ಎಷ್ಟು ತೆರಿಗೆ ಹಾಕಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಿಸಲು ಮತ್ತು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ತ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿರಿಯಾ]]ದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಲಾದಿನ್ ನ ದಾಳಿಯ ವಿರುದ್ದ ಹಣ-ಜನಬೆಂಬಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಇದನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ಇಂಕಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಪೂರ್ವ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ನಾಗರಿಕತೆ) === ಅಂದಿನ 15 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಕಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ವಿಚಿತ್ರ ವಿಧಾನ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಇಂಕಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬರವಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಲಿಪಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ,ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಅಂಕಿಗಳ-ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇಲ್ಲದಾಗ ಅವರು ಹಗ್ಗದ ಎಳೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೂದಲಿನ ಸೂಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಅದರಲ್ಲೂ ಇಲಾಮಾ(ಒಂಟೆ ಜಾತಿ) ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಾಕಾ (ಕುರಿ ಜಾತಿ) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೂದಲುಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಹತ್ತಿ ಎಳೆಗಳ ಗಂಟು ಹುರಿ ಮಾಡಿ 10 ಗಂಟಿನ ಒಂದು ಸಮೂಹದಂತೆ ಮಾಡಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. == ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಆಧುನಿಕ ವಿಧಾನ == === ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ === ಒಂದು ಭಾಗಶಃ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]]ದಲ್ಲಿ 1980 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://afghanistan.unfpa.org/projects.html#rhs UNFPA ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404055643/http://afghanistan.unfpa.org/projects.html#rhs |date=2007-04-04 }}.</ref> === ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ === ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಲ್ಬೇನಿಯ|ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.instat.gov.al/repoba/english/default_english.htm ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ:2001 ಸೆನ್ಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721055512/http://www.instat.gov.al/repoba/english/default_english.htm |date=2012-07-21 }}, ಆಫಿಸಿಯಲ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್. ಜೂನ್ 1ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://www.unece.org/stats/census/2000/files/Albania/Eng2001.pdf ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ:2001 ಸೆನ್ಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229035424/http://www.unece.org/stats/census/2000/files/Albania/Eng2001.pdf |date=2009-12-29 }}, ಇಂಡಿಯುಜ್ವಲ್ ಕ್ವೆಸ್ಥೇನೇರ್ ಯುಜ್ಡ್ ಬೈ ಎನುಮರೇಟರ್ಸ್. ಜೂನ್ 1ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ 1989 ರಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಆಡಳಿತದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. === ಅಲ್ಜೀರಿಯಾ === ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ನೆಲೆವಾಸ ಗೃಹಗಳ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ಅಲ್ಜೀರಿಯ|ಅಲ್ಜೀರಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ 1967, 1977, 1987, 1998, ಮತ್ತು 2008 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವು 2016 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. === ಅಂಟಿಗುವಾ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡಾ === ಜನಸಂಖ್ಯೆ & ಗೃಹವಸತಿ ಗಣತಿಯನ್ನು 2001 ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. === ಅರ್ಜೈಂಟೈನಾ === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿಯನ್ನು ಅರ್ಜೈಂಟೈನಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ,ಕಳೆದ 2001 ರಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಗಣತಿ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ, ನೋಡಿ: ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಅರ್ಜೈಂಟೈನಾ. === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ದಲ್ಲಿನ ಗಣತಿಯನ್ನುಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬುರೊ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯ ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ಇತ್ತೀಚಿಗೆ 2006 ಆಗಸ್ಟ್ 8 ರಂದು ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹಿಂದೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1911, 1921, 1933, 1947, 1954, ಮತ್ತು 1961 - 2006 ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.. ಕಳೆದ 2006 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರು ತಮ್ಮ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಗಿಸಿದರು. === ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ === [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] ದಲ್ಲಿನ ಗಣತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ''ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ '' ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ;ಕಳೆದ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದಿತ್ತು. === ಅಜರ್ಬೈಜಾನ್ === [[ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್|ಅಜರ್ಬೈಜಾನ್]] ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ರಶಿಯಾ/ಸೊವಿಯತ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯ 1897, 1926, 1937, 1939, 1959, 1970, 1979, ಮತ್ತು 1989 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ 1991 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ,ಇನ್ನೆರಡು ಗಣತಿಗಳನ್ನು ಅಜರ್ಬೈಜಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು: ಒಂದು 1999 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು 2009 ರಲ್ಲಿ.<ref>[http://www.rferl.org/content/Population_Census_Gets_Under_Way_In_Azerbaijan/1608527.html ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಗೆಟ್ಸ್ ಅಂಡರ್ ನ್ವೇ ಇನ್ ಅಜರ್ಬಿಜಾನ್]. ''ರೇಡಿಯೊ ಫ್ರೀ ಯುರೊಪ್ ''. ಎಪ್ರಿಲ್1,2009 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> === ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ === ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿಯನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಬ್ಯುರೊ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ (BBS) 1974, 1981, 1991 ಮತ್ತು 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು. === ಬಾರ್ಬಾಡೋಸ್ === ಬಾರ್ಬಾಡೊಸ್ ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿಯನ್ನು ಬಾರ್ಬಾಡೊಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಸರ್ವಿಸಿಸ್ (BSS) ನಡೆಸುತ್ತದೆ.ಕೊನೆಯ ತನ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಅದು 2010 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿದೆ. === ಬೆನಿನ್ === ಜನಗಣತಿಯನ್ನು [[ಬೆನಿನ್]] ನಲ್ಲಿ 1978, 1992 ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ಬೊಲಿವಿಯಾ === ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಜನವಸತಿಗಳ ಗಣತಿಯನ್ನು [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲಿವಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ 1992 ಮತ್ತು 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ === [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲಿಯ]] ನ್ನರ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲಿಯನ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ ಆಫ್ ಜಿಯೊಗ್ರಾಫಿ ಅಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಪ್ರತಿ10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನಡೆದದ್ದು 2000 ರಲ್ಲಿ ಈ ಮೊದಲು ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1872 (ಮೊದಲನೆಯದ್ದು ), 1900, 1920, 1941, 1950, 1960, 1970, 1980 ಮತ್ತು 1991 ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲ್ ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಧಾನವಾದ ಅಧಿಕಾರ ಪದವಿಯ ಅನುಕ್ರಮ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜನಗಣತಿ ಮೂಲಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ವಿಧಾನವೆನಿಸಿದೆ. ಅದರ ಅಧಿಕಾರ ಪದವಿ ಶ್ರೇಣಿವರ್ಗ: ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲ್(ದೇಶ), ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಗಳು, ರಾಜ್ಯಗಳು, ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಗಳು, ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಗಳು, ಪುರಸಭೆಗಳು, ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಉಪ-ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಣತಿಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು. ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯ ಕಾಪಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಜಾಹೀರುಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: 1. ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯ ಗಣತಿ ಪ್ರದೇಶ,ಇದರಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಟ 300 ಮನೆಗಳಿರುತ್ತವೆ,ವಯಸ್ಸು,ಮನೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ,ಲಿಂಗ.ಆದಾಯ ಇನ್ನಿತರರ ಹೋಲಿಕೆಯ ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 2. ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿ,ವರ್ಣ, ಧರ್ಮ, ಅಂಗವಿಕಲತೆ, ಇತ್ಯಾದಿ. 3. ಪುರಸಭೆಗಳು[ನಗರಸಭೆಗಳು] (ನಗರಗಳು): ಈಗ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲದೇ ಜಿಡಿಪಿ GDP, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನ, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ,ನಗರಗಳ ನಡುವಿನ ವಲಸೆಗಳು ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯ, ಅವುಗಳ ಜೀವಂತ ವಲಸೆ,ಹಣದುಬ್ಬರ,ಉದ್ಯೋಗವಕಾಶಗಳ ದರಗಳು,ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ,ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮಾಣ ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು [[:pt:Ficheiro:Ibge em poá são paulo brasil.jpg|ನಿರ್ವಹಿತ ಆಡಳಿತದ ಕಂಪ್ಯುಟರ್ಸ್]] ಮೂಲಕ ಇವುಗಳಿಗೆ GPS ರಿಸೀವರ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ನಕ್ಷೆ,ವಿವರ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ನೋಡಿ,ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲಿಯನ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ ಆಫ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ ಅಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ (IBGE). === ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ === [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]] ದ ಗವರ್ನರ್ಸ್ ಅಂದರೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರುಗಳು ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್ ಭೂಭಾಗಗಳ ವಿಮೋಚನೆ ನಂತರ ತಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಗಣತಿಗೆ ಸಂಘಟನೆ ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗೆ 1881 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜನಗಣತಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದರ ತತ್ವಾಧಾರಿತ,ಆಗ 1884 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜನಗಣತಿಯನ್ನುಪೂರ್ವ ರುಮೆಲಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಗಣತಿಯು ಸಮಗ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1888 ರಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮೊದಲ ಪ್ರಯೋಗದ ನಂತರ ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಲವಾರು ಜನಗಣತಿಗಳನ್ನು: 1892, 1900, 1905, 1910, 1920, 1926, 1934, 1946, 1956, 1965, 1975, 1985, 1992 ಮತ್ತು 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರು. ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಅಂಕಿಅಂಶವು 1888 ರಿಂದ WW-II ದ ವರೆಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ದಾಖಲೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.ಆಗಿನ ಸಮಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರುಹಾಗಿದೆ. ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಹಕಾರ ಸಭೆ-ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ತಮ್ಮ ಆ ಕಾಲದ ಉತ್ತಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನಂತರ ದೊರೆತ ಗಣತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಂತರ ಚರ್ಚೆಗಳಾದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯು 2001 ರ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಿಂಧುವೆನಿಸಿದ ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್ ರ ಎಣಿಕೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. === ಕೆನಡಾ === [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಿಯನ್]] ಗಣತಿಯನ್ನುಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಕೆನಡಾ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ 1666 ರ ನಿವ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್]] ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಜೀನ್ ಟ್ಯಾಲೊನ್ ಅವರು ನಿವ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವವರ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಇದರ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಕೆನಡಾ ಸ್ಥಾಪಿತದ 280 ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಂತಗಳು (ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಒಂದೊಕ್ಕೊಂದು ಸೇರಿಯೂ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು)ಇದಕ್ಕಾಗಿ 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೂ ಇದರ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 1871 ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಔಪಚಾರಿಕ ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಿತು.ಅದರಲ್ಲಿ ನೊವಾ ಸ್ಕೊಟಿಯಾ,ಒಂಟಾರಿಯೊ,ನಿವ್ ಬ್ರುನ್ಸ್ವಿಕ್ ಮತ್ತು [[ಕ್ವಿಬೆಕ್|ಕ್ವೆಬೆಕ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಿತು. ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಜನಗಣತಿಗಳನ್ನು 2001 ಮತ್ತು 2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಈ ಜನಗಣತಿಯು ಮಧ್ಯ-ದಶಕದಲ್ಲಿ (1976,1986,1996,ಇತ್ಯಾದಿ)ಇವುಗಳನ್ನು ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಜನಗಣತಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇನ್ನುಳಿದವುಗಳನ್ನು ದಶಮಾನದ ಜನಗಣತಿಗಳೆನ್ನುವರು. ಮೊದಲ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಜನಗಣತಿಯು 1956 ರಲ್ಲಾಯಿತು. ಕೆನಡಾದ 2006 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ,ಪೂರ್ಣ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು.ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆನ್ ಲೈನ್ ಸಮಜಾಯಿಕೆಗೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇನ್ನುಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಇನ್ನಿತರ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.(ಪೂರ್ವಭಾವಿ ವೆಚ್ಚ ನೀಡಿದ ಲಕೋಟೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕೇಳಬಹುದು)ಅಲ್ಲದೇ [[ದೂರವಾಣಿ]] (ಈ 800 ಸಂಖ್ಯೆ ಬಳಸಬೇಕು) ==== ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ==== ಅಲ್ಬರ್ಟಾದ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 57 ರ ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್(MGA) ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.qp.alberta.ca/574.cfm?page=m26.cfm&leg_type=Acts&isbncln=9780779745739 |title=ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ (MGA) |access-date=2025-08-29 |archive-date=2012-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926002542/http://www.qp.alberta.ca/574.cfm?page=m26.cfm&leg_type=Acts&isbncln=9780779745739 |url-status=dead }}</ref> ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಗಣತಿಯು ಅದೇ ವರ್ಷದ ಏಪ್ರಿಲ್1 ಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲವೆ ಜೂನ್ 30 ರ ನಂತರ ಇರಬಾರದೆಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ.MGA ದ ನಿರ್ಧಾರದಂತೆ ಡಿಟರ್ಮಿನೇಶನ್ ಆಫ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್ ನಿಯಮ ಇದನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.qp.alberta.ca/574.cfm?page=2001_063.cfm&leg_type=Regs&isbncln=0779744829 |title=ಡೆಟರ್ಮಿನೇಶನ್ ಆಫ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಶ್ಜನ್ |access-date=2024-11-14 |archive-date=2012-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223073734/http://www.qp.alberta.ca/574.cfm?page=2001_063.cfm&leg_type=Regs&isbncln=0779744829 |url-status=dead }}</ref> ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಬೇಕಾದರೆ ಹೊಸ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ <ref>[http://www.municipalaffairs.gov.ab.ca ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಅಫೇರ್ಸ್]</ref> ಅಫೇರ್ಸ್ ಗೆ ಜನಗಣತಿ ನಡೆದ ವರ್ಷದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1 ರೊಳಗಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಅರ್ಜಿ ನೀಡಬೇಕು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ನಡೆದ ಅಲ್ಬೆರ್ಟಾದ ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿಗಳು ಈ ಜನಗಣತಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯನ್ನು ಸಚಿವಾಲಯದ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಕಟನಾ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ <ref>{{Cite web |url=http://municipalaffairs.gov.ab.ca/mc_official_populations.cfm |title=ಉದ್ಯೋಗದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಟ್ಟಿ |access-date=2010-10-25 |archive-date=2010-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115080313/http://www.municipalaffairs.gov.ab.ca/mc_official_populations.cfm |url-status=dead }}</ref> ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ''ಅಲ್ಬೆರ್ಟಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆ '' ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಂತ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿತ್ತವೆ.ಇದು ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.altapop.ca/ |title=ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ |access-date=2010-10-25 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706164528/http://www.altapop.ca/ |url-status=dead }}</ref> === ಚಿಲಿ === ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಜನಗಣತಿಗಳು [[ಚಿಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.ಇದನ್ನು INE (''ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟೊ ನ್ಯಾಸಿಯೊನಲ್ ಡೆ ಎಸ್ಟಾಡಿಸ್ಟಿಕಾಸ್'' ಅಥವಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ )ನಡೆಸುತ್ತದೆ,ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನಡೆಸಿದ್ದು 2002 ರಲ್ಲಿ. === ಚೀನಾ === ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿಯನ್ನು ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ದಿ [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ]]ದಲ್ಲಿ 1913, 1944, 1953, 1964, 1982, 1990, 2000, and 2010 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.stats.gov.cn/tjgb/rkpcgb/index.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-25 |archive-date=2011-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110309025915/http://www.stats.gov.cn/tjgb/rkpcgb/index.htm |url-status=dead }}</ref> ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.ಚೀನಾವು ತನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರು,ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಹೀಗೆ ಸಮಸ್ತ ಜನರ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 6 ದಶಲಕ್ಷ ಜನ ಎಣಿಕೆದಾರರು ಈ 2000 ನೆಯ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಮುಂದಿನ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 1,<ref>http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-05/28/c_13321827.htm</ref> 2010 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬೀಜಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಮನೆವಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕುಟುಂಬದ ನೊಂದಣಿಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಆಗಷ್ಟ 15,2010 ರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-08/16/c_13446282.htm</ref> ಇದರ ಮಧ್ಯೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿಗಳು,1% ರಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಮಾದರಿ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು 1987, 1995, 2005 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಸರ್ವೇಸ್ ಗಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅಂದರೆ 2000 ನೆಯ ಇಸ್ವಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.stats.gov.cn/tjdt/gjtjjdt/t20091221_402608717.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-25 |archive-date=2012-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401234648/http://www.stats.gov.cn/tjdt/gjtjjdt/t20091221_402608717.htm |url-status=dead }}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ,ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗಣತಿಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಆರ್ಥಿಕ ಗಣತಿಯನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.stats.gov.cn/was40/gjtjj_en_detail.jsp?channelid=4920&record=1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-28 |archive-date=2012-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401234701/http://www.stats.gov.cn/was40/gjtjj_en_detail.jsp?channelid=4920&record=1 |url-status=dead }}</ref> === ಕೊಸ್ಟಾ ರಿಕಾ === [[ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕ|ಕೊಸ್ಟಾ ರಿಕಾ]] ವು ತನ್ನ9 ನೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿ ಯನ್ನು 2000 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು. INEC,''ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟ್ಯಿಟ್ಯುಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಸ್ಟಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೆನ್ಸಸ್'' ಇದು ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ಕೊಸ್ಟಾ ರಿಕನ್ ಜನಗಣತಿಗಳು, 1864, 1883, 1892, 1927, 1950, 1963, 1973 ಮತ್ತು 1984 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. === ಜೆಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ === [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಜೆಕ್ ರಿಪ್ಬ್ಲಿಕ್]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಜೆಕ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಆಫೀಸ್ ಮೂಲಕ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಜನಗಣತಿಯು 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಮೊದಲು 1869, 1880, 1890, 1900, 1910, 1921, 1930, 1950, 1961, 1970, 1980 ಮತ್ತು 1991 ರಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ === ಮೊದಲ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡ್ಯಾನಿಶ್]] ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1700-1701 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಇದು ಯುವ ಪುರುಷರ ಸಮಗ್ರ ವಿವರದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅದರ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಆಗಿನ 1730 ರಲ್ಲಿ ಶಾಲಾಮಕ್ಕಳ ಗಣತಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಅದರ ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಲೂ ಅದು ನಾಗರಿಕರ ನಿಖರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು.(ಅದರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಇವರು ಮೊದಲು ಬರೀ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು)ಇದನ್ನು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ನಾರ್ವೆದಲ್ಲಿ 1769 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.rhd.uit.no/census/ft1769.html ಜನಗಣತಿ 1769] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722230700/http://www.rhd.uit.no/census/ft1769.html |date=2012-07-22 }}.</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 797 584 ನಾಗರಿಕರು ಆ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಒಯೆಡೆರ್ ಅವರು 1771 ರಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಗಣತಿ ಮಾಡಿದರು; ಅದರಲ್ಲಿಕೊಪನ್ ಹೆಗನ್, Sjælland, Møn, ಮತ್ತು ಬಾರ್ನ್ ಹೊಲ್ಮ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅದರ ನಂತರ ಜನಗಣತಿಯು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ 1787, 1801, ಮತ್ತು 1834, ಮತ್ತು 1840 ಮತ್ತು 1860,ರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.1890 ರ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಿಂದ ಇದು ನಡೆದುಕೌಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಕೊಪನ್ ಹೆಗೆನ್ ಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಗಣತಿಯನ್ನು 1885 ಮತ್ತು 1895 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ 1901 ರಿಂದ 1921 ರ ವರೆಗೆ ನಂತರ ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ 1930 ರಿಂದ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗಣತಿಯನ್ನು 1970 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಸೀಮಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಣತಿಯನ್ನು ದಾಖಲೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 1976 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ತರುವಾಯ 1981 ರಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಜನವಸತಿ ಕುಟುಂಬಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.ಅಲ್ಲದೇ ನೊಂದಣಿ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಗಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನೊಂದಣಿ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ಈ ಜನಗಣತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರಜಿಸ್ಟ್ರರ್ ಗಳೆಂದರೆ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ರಜಿಸ್ಟರ್ (ಡೆಟ್ ಸೆಂಟ್ರೇಲ್ ಪರ್ಸೊನ್ ರಜಿಸ್ಟರ್ ) ದಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಡ್ವೆಲಿಂಗ್ ರಜಿಸ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಜ್ ರಜಿಸ್ಟರ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ದಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಆಫೀಸ್,ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೇಲೆ ಸ್ಟಾಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.statbank.dk ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ]</ref> <ref name="arkivalieronline.dk">ಆರ್ಕಿಲೀಯರ್ ಆನ್ ಲೈನ್ [http://www.arkivalieronline.dk/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115211149/http://www.arkivalieronline.dk/ |date=2009-01-15 }}</ref> ಡ್ಯಾನಿಶ್ ನ ಭಾಗಶಃ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಡಾನ್ಸಕ್ ಡೆಮೊಗ್ರಾಫಿಸ್ಕ್ <ref>[http://ddd.dda.dk/ ] ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಡೆಮೊಗ್ರಾಫಿಸ್ಕ್ ಡೆಮೊಗ್ರಫಿಸ್ಕ್ ಡೇಟಾ [http://ddd.dda.dk/ ] ಬೇಸ್ [http://ddd.dda.dk/ ]</ref> ಡಾಟಾಬೇಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿದ ವಿವರವನ್ನು ಆರ್ಕಿವೆಲಿಯರ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೇಲೆ ನೋಡಬಹುದು.<ref name="arkivalieronline.dk"/> === ಈಜಿಪ್ಟ್ === ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಿನ್ಸಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಫೈನಾನ್ಸ್, ತನ್ನ ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1882 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು.ಇದನ್ನು ಪೂರ್ವ ಸಿದ್ದತಾ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1897 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅದರ ಅನಂತರ ಜನಗಣತಿಯು ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು-ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ 1907, 1917, 1927 ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು. === ಇಸ್ಟೊನಿಯಾ === ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿಯನ್ನು [[ಎಸ್ಟೊನಿಯ|ಇಸ್ಟೊನಿಯಾ]] ದಲ್ಲಿ 1881, 1897, 1922, 1934, 1959, 1970, 1979, 1989 ಮತ್ತು 2000 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.stat.ee/26383 ಇಸ್ಟೋನಿಯದಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029184031/http://www.stat.ee/26383 |date=2013-10-29 }}.</ref> ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಇಸ್ಟೊನಿಯಾ ಇದರ ಕಾರ್ಯಭಾರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.stat.ee/censuses |title=ಇಸ್ಟೋನಿಯಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು |access-date=2010-10-25 |archive-date=2012-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113155955/http://www.stat.ee/censuses |url-status=dead }}</ref> === ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ === ಒಟ್ಟು ಮೂರು ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೊಪಿಯಾ]] ದಲ್ಲಿ:1984, 1994 ಮತ್ತು 2007 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಗಣತಿಯನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಸೊಮಾಲಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತುಅಫಾರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಣತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಅಫಾರ್ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಪರೀತ ಉಷ್ಣತೆಯುಳ್ಳ ಮರಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ. ಸೊಮಾಲಿಯ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶವು (ಒಗಾಡೆನ) ಇದರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೊಮಾಲಿಯ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗವಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಇಥಿಯೊಪಿಯನ್ ನಿಯಮಿತ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಗಳು ಒಗೆಡೆನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಫ್ರಂಟ್(ONLF)ನೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಕಾದಾಟ ನಡೆಸಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. === ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ === ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ 1749 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು,ಆವಾಗ ಅದು ಸ್ವಿಡೆನ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಅಂದರೆ 2000 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 31 ರಂದು ಜನಗಣತಿ ನಡೆಯಿತು. === ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ === ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ INSEE ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ 2004 ರಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಜನಗಣತಿ ನಡೆದು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸರಾಸರಿ 5 ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಜರ್ಮನಿ === ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಶಿಸ್ತಿನ ವಿಧಾನದಿಂದ ಪದ್ದತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಯುರೊಪ್ ಖಂಡದಲ್ಲಿ 1719 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರುಸಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.(ಅಂದಾಜು ಇಂದಿನ ಉತ್ತರ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪೊಲಂಡ್ ನಷ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ.) ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ನಡೆದಿದ್ದು1895 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿಯ ಆರಂಭ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಿರೋಧ ಕಂಡಿತು.1980 ರಲ್ಲಾದ ಈ ಘಟನೆ ನಂತರ ಹಲವಾರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಏಳಲಾರರಂಭಿಸಿವೆ. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ ಮಾಡಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಈ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು 1980 ಮತ್ತು 1983 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಕೊನೆಯ ಜನಗಣತಿ 1987 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಜರ್ಮನಿಯು ಆವಾಗಿನಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಮಾದರಿಗಳ ನ್ನು ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಪದ್ದತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಿ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಜನಗಣತಿಗಿಂತ ಅದನ್ನೇ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದೆ. === ಗ್ರೀಸ್‌ === ಜನಗಣತಿಯು ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷ ಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಆಫ್ ಗ್ರೀಸ್ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.statistics.gr Γενικη Γραμματεια Εσυε] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227225934/http://www.statistics.gr/ |date=2011-02-27 }}.</ref> ಕೊನೆಯದಾಗಿ 2001 ರಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ === ಆಧುನಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿಗಳು ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾದಲ್ಲಿ 1930, 1950, 1964, 1973, 1981, 1994 ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಜನಗಣತಿಗಳೆಂದರೆ 1950 ಮತ್ತು 1964 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ(ಮಾಯಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ತಪ್ಪು ವರ್ಗೀಕರಣದ ಎಣಿಕೆ) ಮತ್ತು 1994 ರದ್ದನ್ನು (ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಯಿತು ). ಸುಮಾರು 14,000,000 ಜನರು ಜುಲೈ 2009 ರ ಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. '''ರಿಲೇಸಿಯನ್ಸ್ ಜಿಯಾಗ್ರಾಫಿಕಾಸ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಅಂಡ್ ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ,1577-1585'''. ಸ್ಪೇನ್ ದೇಶದ ಆಗಿನ ಕಿಂಗ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ II 1577,ಮೇ 25 ರಂದು ಒಂದು ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿ ಸ್ಪೇನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕಲೆ ಹಾಕುವಂತೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ.ಇಂಡೀಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪೇನ್ ನ ಹೊಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಅದರ ಆದಾಯ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸೂಚನಾ ಪಟ್ಟಿ,ಪ್ರಶ್ನೆಮಾಲಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕ್ರೊನಿಸ್ಟಾ ಮೇಯರ್ -ಕೊಸ್ಮೊಗ್ರಾಫೊ ಕಚೇರಿಯಿಂದ 1577 ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವ್ ಸ್ಪೇನ್ ಮತ್ತು ಪೆರುವಿನ ವೈಸ್ ರಾಯಲ್ಟಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಐವತ್ತು ಅಂಶಗಳ ವಿವರಗಳ ಕೇಳಲಾಗಿತ್ತು.ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಭೂಮಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜನಜೀವನದ ಭಾಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುವ ವಿಷಯ ಅದರಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು "ರಿಲೆಸಿಯೊನ್ಸ್ ಜಿಯಾಗ್ರಾಫಿಕಾಸ್ "ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.ಇದು 1579 ಮತ್ತು 1585 ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯಿತು.ಇವುಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿ ಸ್ಪೇನ್ ನಲ್ಲಿನ ಕ್ರೊನಿಸ್ಟಾ ಮೇಯರ್ -ಕೊಸ್ಮೊಗ್ರಾಫೊ ಅವರಿಗೆ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡೀಸ್ ಮುಖಾಂತರ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಿತ್ತು. === ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ === ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಆಗ ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಎರಡು ಜನಗಣತಿ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಸೆನ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ತನ್ನ ಕಚೇರಿಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಳ್ಳುತಿತ್ತು. ಕೊನೆಯ ಗಣತಿಯನ್ನು 2001 ರಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು,ಆದರೆ ಅದನ್ನೇ 2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ಹಂಗೇರಿ === ಹಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹತ್ತುವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಗಣತಿಯನ್ನು 1870 ರಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ;ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂದರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುರೊಪಿಯನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಕಚೇರಿ ಮೂಲಕ 2001 ರಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ನಿಖರವಾಗಿ 1880 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವು ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಾ ಪದ್ದತಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.(ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನೆ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಗಣತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.)ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಡು ಭಾಷೆ,(ಅಂದರೆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಭಾಷೆ ಮೂಲಕ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) === ಐಸ್‌ಲ್ಲ್ಯಾಂಡ್ === ಮೊದಲ [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್‌ಲ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ನ ಗಣತಿಯನ್ನು 1703 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಅದು [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡ್ಯಾನಿಶ್]] ಗಣತಿ 1700-1701 ರ ನಂತರದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದಿನ ಜನಗಣತಿಗಳು 1801, 1845 ಮತ್ತು 1865 ರಲ್ಲಾದವು. ಆಗಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯೋಗ 1703 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶವಾಸಿಗಳ ವಿವರ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಅವರ ಹೆಸರು,ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ದರ್ಜೆಯನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲಭಾಗ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದರೂ, ಇವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ಅದರ ಬಹುಭಾಗ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆವಾಗ 1952,ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ನ್ಯಾಶನಲ್ ರಜಿಸ್ಟ್ರಿ (''Þjóðskrá'' ) ಈ ಗಣತಿಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿತು. ಐಸ್‌ಲ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅಮ್ತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರವನ್ನು ಸ್ವಯಂಆಗಿ ನೊಂದಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನುನ್ಯಾಶನಲ್ ಐಡೆಂಟಿಫಿಕೇಶನ್ ನಂಬರ್ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಸಂಖ್ಯೆ)ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಇದನ್ನು ''ಕೆನ್ನಿತಲಾ '' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ)ಇದರಲ್ಲಿ ಜನನದ ದಿನಾಂಕದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ,ddmmyy( ಡೇಟ್ ಮಂತ್ ಇಯರ) ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಇನ್ನಿತರ ಅಂಕಿಗಳಿರುತ್ತವೆ.ಕೊನೆಯದು ವ್ಯಕ್ತಿ ಜನಸಿದ ಶತಮಾನ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.(9ನ್ನು1900ಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತಿಸಿದರೆ 0 ವನ್ನು 2000 ಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) ದಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ರಜಿಸ್ಟ್ರಿಯು ಮತದಾನದ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಗಿಂತ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಐಡೆಂಟಿಫಿಕೇಶನ್ ನಂಬರ್ ಗೆ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.(ಕಂಪನೀಸ್ ಮತ್ತು ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ಸ್ ಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಎಡೆಂಟಿಫಿಕೇಶನ್ ನಂಬರ್ ಇರುತ್ತದೆ,) === ಭಾರತ === ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ [[ಭಾರತ]]ದ ಜನಗಣತಿಯು ಭಾರತದ ಸಮಗ್ರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂಬರುವ 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಗಣತಿ ಎನಿಸಲಿದೆ.<ref name="dnaindia.com">[http://www.dnaindia.com/india/report_census-2011-kicks-off-today_1366020 ]</ref> ಆಧುನಿಕ ವೇಳೆಯ ಮೊದಲ ಭಾರತದ ಗಣತಿಯನ್ನು 1872 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ನಿಯಮಿತ ಗಣತಿ 1881 ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ರಿಪ್ಪನ್ ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು.ಆವಾಗಿನಿಂದ ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಜನಗಣತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಗಣತಿ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು 1 ಮೇ 2010 ರಲ್ಲಿ. ಇದು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ರಜಿಸ್ಟರ್ ನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರಹವಾಸಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಬೆರಳಚ್ಚನ್ನು ನಮೂದಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಜನಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯರು ಅವರ ಅಪರೂಪದ ID ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,ಅಲ್ಲದೇ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಐಡೆಂಟಿಟಿ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗಣತಿಯನ್ನು ರಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಅಂಡ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಕಮೀಶ್ನರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, [[ದೆಹಲಿ]],ಅವರಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು 1948 ರ ಸೆನ್ಸನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಆಕ್ಟ್ ಅಡಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಜನಗಣತಿಯ ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿ, ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನೇಮಕ ಇತ್ಯಾದಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಈ ಕಾನೂನು ನೀಡುತ್ತದೆ,ಇದರ ಕಚೇರಿಯು ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು ಇದರ ಸ್ಥಾನಿಕ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾನೂನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನು ಜನಗಣತಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದೆ. ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಇಲ್ಲವೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡದಿರುವುದನ್ನು ಈ ಕಾನೂನು ದಂಡ ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮಹತ್ವದ ಅಂಸಹ್ವೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪ್ರತಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗೌಪ್ಯವಾಗಿರಿಸುವುದು. ಗಣತಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ತನಿಖೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಲಾರವು. ಗಣತಿಯನ್ನು ಎರಡು ಅಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ:ಮೊದಲು ಮನೆ ಪಟ್ತಿ ಮಾಡುವುದು,ಮನೆ ಸಂಖ್ಯೆ ನಮೂದು ಮಾಡುವುದು,ಎರಡನೆಯದು ನಿಜವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಎಣಿಕೆ. ಗಣತಿ ಪ್ರಚಾರಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮನೆಗೂ ತೆರಳಿ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಾದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಆಯಾ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಕಿಅಂಶ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ,ನೀರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ,ಭೂಮಿ ಒಡೆತನ,ವಾಹನಗಳು,ಕಂಪ್ಯುಟರ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಆಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು.<ref name="dnaindia.com"/> === ಇಂಡೊನೇಷಿಯಾ === ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯು 1930 ರ ವಸಾಹತು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಅರ್ವಸಾಮಾನ್ಯ ಗಣತಿಯನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಂತರ ಗಣತಿ ನಿರಂತರವಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯು 1961 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು,ಅದು 1971 ರಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇದನ್ನು 1980 ರಿಂದ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಗಣತಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ,ಜನಗಣತಿ ನಂತರದ ಐದು ವರ್ಷಗಳು)ಮತ್ತು (ಕೃಷಿ ಗಣತಿ ಜನಗಣತಿಯ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ)ಕಳೆದ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಮೇ 2010 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ಇರಾನ್‌ === ''ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖನದ ಕಲಮು:'' ಡೆಮಾಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಇರಾನ್ ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಇರಾನ್ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಗಣತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೊನೆಯ ಜನಗಣತಿ 2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.(1385 AP) ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಇರಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಇರಾನ್ (SCI)ಕಾನೂನಿನಡಿ 4 ನೆಯ ಕಲಮಿನ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿ ಈ ಗಣತಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸಮ್ಮತಿ ಮೇರೆಗೆ ಇದನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ 6 ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ; 1956, 1966, 1976, 1986, 1996, ಮತ್ತು 2006; ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದ್ದತಿ ಮೇರೆಗೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. === ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ === ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿಯುಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ವತಿಯಿಂದ ನದೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/census/default.htm|title=CSO Census Home Page|accessdate=2008-10-09}}</ref> ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಗ್ಫಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗಣತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಯಾ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಹಾಕಿದ ಮಾಹಿತಿ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಕೊನೆ ಮತ್ತು 6 ನೆಯ ವರ್ಷ ಮುಗಿಯುವುದರ ಒಳಗಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಕಲೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ 1976 ರ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1979 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದು 1970 ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.irisheu-silc.net/census/Historical_Perspective.htm|title=Census: Historical perspective|publisher=CSO|accessdate=2008-10-09}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕಿದ್ದ ಗಣತಿಯನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಲು-ಮತ್ತು-ಬಾಯಿ ರೋಗದ ಪಿಡುಗಿನಿಂದಾಗಿ 2002 ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/census/Commentary.htm|title=Census 2002 Results |year=2002|publisher=CSO|accessdate=2008-10-09 |quote=The census originally planned for 29 April 2001 was postponed because of the Foot and Mouth disease situation pertaining at the time.}}</ref> ಅತ್ಯಂತ ಈಚೆಗೆ ನಡೆದ ಗಣತಿಯೆಂದರೆ 2006 ರ 23 ರಂದು.<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/census/documents/2006PreliminaryReport.pdf|title=Census 2006: Preliminary Report|date=July 2006|publisher=CSO|accessdate=2008-10-09|format=[[PDF]]}}</ref> ಅಂದರೆ 2006 ರ ನಮೂನೆ ಪ್ರಕಾರ "ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಕೊಡುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದರೆ ಆತನಿಗೆ €25,000 ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ."ಇದನ್ನು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ CSO ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಮೇಲೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡದ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಗಣತಿ ನಮೂನೆಗಳ ನಕಲುಗಳಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು/ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ತುಂಬಲಾಗದು,ಆದರೆ ಹೇಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.PCs ಗಳ ಒಡೆತನ ಮತ್ತು [[ಅಂತರ್ಜಾಲ|ಇಂಟರ್ ನೆಟ್]] ಸಂಪರ್ಕದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗಿನ 1911 ರ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲ್ಯ್ಯಾಂಡ್ ನ ಗಣತಿಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು <ref name="oldrecords">{{cite web|url=http://www.cso.ie/census/Access_to_Records.htm|title=Access to old records|publisher=CSO|accessdate=2008-10-09}}</ref> 1961 ರಲ್ಲಿ ಆನ್ ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.census.nationalarchives.ie/|title=Census of Ireland, Dublin 1911|publisher=National Archives of Ireland|accessdate=2008-10-09|archive-date=2009-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090909142652/http://www.census.nationalarchives.ie/|url-status=dead}}</ref> ಮುಂದಿನ ಗಣತಿ ದಾಖಲೆ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು 100 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು.<ref name="oldrecords"/> ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಗಣತಿ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದು ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕೊರತೆಗಳು ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಸೂಕ್ತತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಬೇಕೆಂತಲೇ ಸಲ್ಲದ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ 2006 ರ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಐರಿಶ್ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯ ಅನುಕ್ರಮಣದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ 2010 ದಲ್ಲಿ 1901 ರ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿ ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಮೇಲೆ ಬಂದಿತು.<ref>[http://www.insideireland.ie/index.cfm/section/news/ext/census001/category/1062 1901 ಐರ್ಲೆಡ್ ನ ಜನಗಣತಿಯು ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯ.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಇಸ್ರೇಲ್‌ === ಮೊದಲ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ಗಣತಿಯು ನವೆಂಬರ್ 1948 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು,ಅದರ ರಚನೆಯ ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನೊಂದಣಿ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="isr1">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/mifkad/census2008_e.pdf|title=The 2008 Israel Integrated Census of Population and Housing: Basic conception and procedure|last=Kamen|first= Charles S.|date=February, 2005|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|accessdate=2008-10-12 |format=[[PDF]] |page=1}}</ref> ನಂತರದ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಇಸ್ರೇಲ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯುರೊ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ (ICBS) 1961, 1972, 1983 ಮತ್ತು 1995 ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="isr1"/> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 20% ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿನವರ ವಿವರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ,ಉಳಿದವಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ ಮೂಲಕ ವಿವರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="isr1"/> ನಿಗದಿತ ಗಣತಿಗಾಗಿ ಕಾನೂನು ಅನುಮತಿ ಬೇಕಿಲ್ಲವಾದರೂ,ಇದಕ್ಕಾಗಿ ICBS ನ ಮನವಿಗಳು ಹಾಗು ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="isr1"/> ಮುಂದಿನ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವು 2006 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು,ಆದರೆ ಅದನ್ನು 2008 ಅಥವಾ/2009 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="isr1"/> ಕೇವಲ 20% ರಷ್ಟಾದ ವಿವರ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ ನಡೆಸಿ ವೆಚ್ಚ ಉಳಿತಾಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="isr1"/> === ಇಟಲಿ === ಗಣತಿಯನ್ನು [[ಇಟಲಿ]]ಯಲ್ಲಿISTAT ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿ10 ವರ್ಷಗಳಿ ಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು 1971, 1981, 1991, 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. === ಜಪಾನ್‌ === [[ಜಪಾನ್]] ಪ್ರತಿಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗಣತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಇಂಟರ್ ನಲ್ ಅಫೇರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ ನ ಸಚಿವಾಲಯವು ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಬ್ಯುರೊ ದ ಮೂಲಕ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2010 ಇದನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದಿನಾಚರಣೆ ಗಣತಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Population Census 2010 | publisher = Ministry of Internal Affairs and Communications | url = http://www.stat.go.jp/data/kokusei/2010/special/english/index.htm | year = 2010 | access-date = 2010-10-25 | archive-date = 2012-11-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121115193524/http://www.stat.go.jp/data//kokusei/2010/special/english/index.htm | url-status = dead }}</ref> ಈ ಗಣತಿ-ನಮೂನೆಯು ಹೆಸರು,ಲಿಂಗ,ಮನೆಯೊಡನೊಂದಿಗಿರುವ ಸಂಬಂಧ,ಹುಟ್ಟಿದ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ತಿಂಗಳು,ವಿವಾಹ,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ,ಮನೆಗಳಿರುವ ಮನೆಗಳ ವಿವರ,ವಾಸವಾಗಿರುವ ಮನೆ ಅದರ ಗುಣಲಕ್ಷಣ,ಎಷ್ಟು ಚದರು ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ,ವಾರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಗಂಟೆಗಳ ಕೆಲಸ,ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು,ಉದ್ಯೋಗದ ಸ್ವರೂಪ,ಉದ್ಯೋಗದಾತನ ಹೆಸರು,ವಹಿವಾಟಿನ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಯಾವ ರೀತಿ ಕೆಲಸ ಇವೆನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಭಂಧಗಳಿಲ್ಲದೇ ಇವೆಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳನ್ನು ಗಣತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗಣತಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬೇಕು,ಆದರೆ ಇನ್ನುಳಿದ 27 ಭಾಷೆಗಳ ಅನುವಾದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="japan.001">http://www.city.setagaya.tokyo.jp/toukei/gaikokugo/English.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜಪಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆನ್ ಲೈನ್ ಗಣತಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಗಣತಿ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರ-ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಟ್ಟು ಅದಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ತನಿಖೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗದು,ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಲಸೆ ನಿಯಂತ್ರಣ,ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹ ಇತ್ಯಾದಿ.<ref name="japan.001"/> ಗಣತಿ ನಂತರ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಜಿ ಫಾರ್ಮ್ ಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಟೋಕ್ಯೊ|ಟೊಕಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿ ಜನರು ಗಣತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಕಾಗದದಲ್ಲಿನ ಫಾರ್ಮ್ ನಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿಮಾಡುತ್ತಾರೆ,ಅಥವಾ ಅವರು ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೇಲೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ವಿರಳ ID ಮತ್ತು ಪಾಸ್ ವರ್ಡ್ ನ್ನು ಗಣತಿ ನಮೂನೆಯೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟೊಕಿಯೊ ವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಆನ್ ಲೈನ್ ಗಣತಿ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಟೊಕಿಯೊದಲ್ಲಿ ಜನರು ಅಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಕಾವಲು ಬಾಗಿಲುಗಳಿರುವ ಸಮುದಾಯ ಗೃಹಮುಚ್ಚಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ,ಇದು ಗಣತಿ ಮಾಡುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ದೊರಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. === ಜೋರ್ಡಾನ್ === ತನ್ನ 1946 ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅದು ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1952 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು. ಆಗ ಕೇವಲ ವಾಸವಿರುವ ಮನೆಗಳ ಜನಗಣತಿ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಗೃಹಗಳ ಗಣತಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ,ನಿಜವಾದ ಗಣತಿಯನ್ನು 1961 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದೆ 1979, 1994 ಮತ್ತು 2004 ರಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟೇನಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜೋರ್ಡಾನಿಯನ್ ರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೂಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.ಅದರಲ್ಲೂ 1967 ರಲ್ಲಿನ ಆರು-ದಿನಗಳ ಯುದ್ದ ಇದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗೊಳಿಸಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. === ಕೀನ್ಯಾ === [[ಕೀನ್ಯಾ|ಕೀನ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1948 ರಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ನಡೆದದ್ದು ಆಗಿನ್ನೂ ಅದು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆಗಿನ 1969 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2009 ರಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿತ್ತು. ಗಣತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುವ ಏಕೈಕ ಆಫ್ರಿಕನ್ ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.kbc.co.ke/story.asp?ID=59420 ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಾರಂಭ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಕೀನ್ಯಾ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್. ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2007</ref> === ಕೊಸೊವೊ === [[ಕೊಸೊವೊ]]ವನ್ನು UN 1999 ರಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು,ಅದು 2008 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿತು. ಕೊಸೊವೊ ಸರ್ಕಾರವು 2011 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 2011 ಕ್ಕೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.kosovotimes.net/flash-news/642-republic-of-kosovo-sets-the-date-for-its-first-census.html |title=ಕೊಸೊವೊ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ತನ್ನ ಜನಗಣತಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. |access-date=2010-10-25 |archive-date=2009-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627184551/http://www.kosovotimes.net/flash-news/642-republic-of-kosovo-sets-the-date-for-its-first-census.html |url-status=dead }}</ref> ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯನ್ನುಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಸರ್ಬ್ಸ್,ಕ್ರೋಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೊವೆನೆಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ1921 ರಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ನಡೆಯಿತು. === ಲಾಟ್ವಿಯಾ === ಇತ್ತೀಚಿನ ಲಾಟ್ವಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಗಣತಿಯು 2000 ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ 6 ಗಣತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು.ಇದರ ಬಹುತೇಕ ಗಣತಿಗಳು ಸೊವಿಯತ್ (USSR) ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಡೆದವು. ಲಾಟ್ವಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ಗಣತಿಯನ್ನುಸೆಂಟ್ರಲಾ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಾಸ್ ಪಾರವಾಲ್ಡೆ (ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಬ್ಯುರೊ) ನಡೆಸುತ್ತದೆ. === ಲೆಬೆನಾನ್ === ಲೆಬ್ನಾನ್ ನಲ್ಲಿ1932 ರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಗಣತಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ.<ref>ಅಲ್-ಇಸ್ಸಾವಿ ಒಮಾರ್(ಜೂನ್ 4, 2009).[http://english.aljazeera.net/focus/2009/05/2009527115531294628.html ][http://english.aljazeera.net/focus/2009/05/2009527115531294628.html ] ಲೆಬ್ನಾನ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ಟಿನಿಯನ್ ನಿರಾಶ್ರಿತರು/0}. ಆಲ್ ಜಜೀರಾ.</ref> ಅದರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಲೆಬ್ನಾನ್ ನಲ್ಲಿ 861,399 ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ.<ref>ರೊಲ್ಲಾಂಡ,ಜಾನ್ C. 2003). ''ಲೆಬ್ನಾನ್:ಇಂದಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ." '' ''ನೋವಾ ಪ್ರಕಾಶಕರು P65.''</ref> ಸಾಕಷ್ಟು ಅಂದಾಜುಗಳ ಮೂಲಕ ಆವಾಗಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 1956 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 1,411,416,ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ 54% ರಷ್ಟು ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ರು ಮತ್ತು 44% ರಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಗಣತಿ ನಂತರದಿಂದ 1970 ಮತ್ತು 1980 ರಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದವು.<ref>[http://countrystudies.us/lebanon/34.htm ಲೆಬ್ನಾನ್.] ದೇಶದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು.</ref> === ಮಲೇಷಿಯಾ === ಇನ್ನಿತರ ದೇಶಗಳಂತೆ [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೆಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ 1960 ರಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ;(ನಾಲ್ಕನೆಯ ಗಣತಿಯ ಅಪವಾದದಂತೆ ಅದು 1991 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.) ಮುಂದಿನ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯದ ಅವಧಿಯು ಜುಲೈ 6 ರಿಂದ ಆಗಷ್ಟ್ 22,2010 ವರೆಗಿನದಾಗಿದೆ.ಇತ್ತೀಚಿನ ಗಣತಿ ಎಂದರೆ 2000 ನಲ್ಲಿನಡೆಯಿತು. === ಮೆಸಿಡೋನಿಯಾ === ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಮೆಸಿಡೋನಿಯಾವು ಹಿಂದಿನ ಯುಗೊಸ್ಲಾವ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ನ 1991 ರಲ್ಲಿನ ವಿಭಜನೆ ನಂತರ ಇದರ ರಚನೆಗೆ ದಾರಿ ಸುಗಮವಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಮತ್ತು ಗೃಹವಸತಿಗಳ ಗಣತಿಯನ್ನು 1994 ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಗಣತಿಯನ್ನು 2002ರ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಇವೆರಡೂ ಗಣತಿಗಳನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ತಜ್ಞರು ಪರಿವೀಕ್ಷಿಸಿದರು.ಯಾಕೆಂದರೆ ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವರ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಇವು ನಡೆದವು.(ಮೆಸಿಡೋನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಬೇನಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಡುವಿನ ವಿವಾದ) === ಮಾರಿಷಸ್ === ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಸತಿಗಳ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವು ಮಾರಿಷಸ್ ನಲ್ಲಿ 1972, 1983, ಮತ್ತು 2000 ನಲ್ಲಿ ನಡೆದವು.ಆದರೆ 1972 ರ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಜನರ ಜನಾಂಗೀಯತೆ/ಸಮುದಾಯದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು "ಸರ್ಕಾರ ಇದು ವಿಭಜನಾ ವಿಚಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಳುವುದನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು."<ref>[http://www.statssa.gov.za/asc/WebsiteReports/Mauritius.pdf "2010 ರೌಂಡ್ ಆಫ್ ಸೆನ್ಸಸ:ಲರ್ನಿಂಗ್ ಫ್ರಾಮ್ ದಿ 2000 ರೌಂಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ಪೊಜಿಶನ್ ಮಾರಿಷಸ್ ಫೆಬ್ರವರಿ:2006"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610142505/http://www.statssa.gov.za/asc/WebsiteReports/Mauritius.pdf |date=2007-06-10 }} (ಪಡೆದದು 3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009).</ref> ಮಾರಿಷಸ್ ನ ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ 2000 ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ಅಧಿಕೃತ ಗಣತಿಯು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಮಾರಿಷಸ್ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವಂತೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿತು.ಇದು ಮಾಹಿತಿಯ ಕಣಜದಂತೆಯೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref>[http://www.gov.mu/portal/site/cso/menuitem.922af73ab9a84a9e965c062ca0208a0c/ "ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ :ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ 2000"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821135643/http://www.gov.mu/portal/site/cso/menuitem.922af73ab9a84a9e965c062ca0208a0c/ |date=2012-08-21 }}.</ref> === ಮೆಕ್ಸಿಕೋ === [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಗಣತಿಗಳೆಂದರೆ 1960, 1970, 1980, 1990 ಮತ್ತು 2000 (12ನೆಯ ಗಣತಿ). ಆದರೆ 1990 ರ ನಂತರ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿನ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವು ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. === ಮೊಝಾಂಬಿಕ್‌ === ಮೊದಲ ಗಣತಿಯನ್ನು 1980 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯದನ್ನು 1997 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಮೂರನೆಯದು 1–14 ಆಗಷ್ಟ 2007 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. === ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ === [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯನ್ನು 1795,ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರೆ ಕೊನೆಯದನ್ನು 1971 ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಬಗೆಗೆ ಒಂದು ಕಾನೂನನ್ನು 1879,ಏಪ್ರಿಲ್ 22 ರಂದು ರೂಪಿಸಿ ಪ್ರತಿ ಹತ್ತುವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗಣತಿ ನಡೆಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗ 1981 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಗಣತಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಲಾಗಿತ್ತು ನಂತರ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾಹಿತಿ ರಹಸ್ಯಗಳ ಕುರಿತ ವಿಚಾರದಿಂದಾಗಿ 1991 ರ ನಂತರದ ಯಾವುದೇ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಈ ಗಣತಿಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸೆಂಟ್ರಾಲ್ ಬ್ಯುರೊ ವೂರ್ ಡೆ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಇಕೆ 1899 ರಿಂದ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಇಂದಿನ ಗಣತಿಗಳು ಬಹುತೇಕ (ಜನಸಂಖ್ಯೆ,ತೆರಿಗೆ)ನೊಂದಣಿಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನವಲಂಬಿಸಿವೆ. === ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ === [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ನಲ್ಲಿಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಮೂಲಕ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಟಾತೊರಂಗಾ ಔಟೆರೊವಾ), ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ 6 ಮತ್ತು 1 ನೆಯ ದಿನಾಂಕ ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ). ಕೊನೆಯದಾಗಿ 7 ಮಾರ್ಚ್ 2006 ರಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನ 2006 ರ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವವರು ಗಣತಿ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗೆ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೇಲೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಡ್ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಸ್ನ್ನು ನೋಡಿ. === ನೇಪಾಳ === [[ನೇಪಾಳ]]ದಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಮೊದಲನೆಯದು 1911 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ 1981, 1991 ಮತ್ತು 2001 ರಲ್ಲಿ ಗನತಿ ನಡೆದವು.(10ನೆಯ ಗಣತಿ) === ನೈಜೀರಿಯಾ === [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]] ದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಯಿತು,ಅದೂ ಕೂಡಾ 1866, 1871, 1896, 1901, 1911, 1921 ಮತ್ತು 1952 ರವರೆಗೆ ಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಈ ಗಣತಿಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರ ವ್ಯಾಪಿ 1952 ರ ಗಣತಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ;ಕೇವಲ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು,ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ 1921 ರಲ್ಲಿ ಗಣತಿಯು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು,ಇಲ್ಲಿ ನೈಜ ಎಣಿಕೆಗಿಂತ ಇದೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಣತಿಗಳು 1963, 1973, 1991 ಮತ್ತು 2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. ಆವಾಗಿನ 1973 ಮತ್ತು 2006 ರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ವಾದ-ವಿವಾದ-ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ 2006 ರ ಗಣತಿಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 140,000,000 ರಷ್ಟಿತ್ತು.ಅದಕ್ಕಾಗಿ 700,000 ಎಣಿಕೆದಾರರು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. === ನಾರ್ವೆ === ಪುರುಷರಿಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಎರಡು ಗಣತಿಗಳನ್ನು 1660 ಮತ್ತು 1701 ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.rhd.uit.no/nhdc/census.html#male ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟಿಂಗ್ ದಿ ನಾರ್ವೆಯನ್ ಸೆನ್ಸಸಸ್:ದಿ ಮೇಲ್ ಸೆಸ್ನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ದಿ 1660s ಅಂಡ್ 1701]</ref> ನಂತರ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಎಣಿಕೆಯ ಗಣತಿಗಳು 1769, 1815, 1835, 1845, ಮತ್ತು 1855 ರಲ್ಲಿ ಅಯೋಜಿತವಾದವು. ನಾರ್ವೆಯ ಮೊದಲ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1801 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಆಗ ನಾರ್ವೆಯು ಇನ್ನೂ ಒಲ್ಡೆನ್ ಬರ್ಗ್ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಾಂತವಾಗಿದ್ದ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ -ನಾರ್ವೆಯ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಗಣತಿಯ ವಿಶಾಲತೆಯೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಡೆ ಜುರೆ ತತ್ವಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿಯರಾದರೂ ಅಲ್ಲಿನ ರಹವಾಸಿಗಳ ಜನಗಣತಿ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಗಣತಿಗಳನ್ನು 1865, 1875 ಮತ್ತು 1900 ರಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲೈಜ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.ಇವುಗಳನ್ನು ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.rhd.uit.no/folketellinger/folketellinger_avansert_e.aspx ಸರ್ಚಿಂಗ್ ದಿ 1865, 1875 ಅಂಡ್ 1900 ಸೆನ್ಸಸಸ್ ಫಾರ್ ನಾರ್ವೆ ]</ref> ಗಣತಿಯ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು 100 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 1900 ರಿಂದ ಗಣತಿಯನ್ನು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. (ಆದಾಗ್ಯೂ,1940 ರ ಗಣತಿಯನ್ನು 1946 ರ ವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿತ್ತು.) ಕಳೆದ 2001 ರಿಂದ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ವಸತಿಗೃಹಗಳ ಜೊತೆಗೇ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.ssb.no/fob_en/ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಸೆನ್ಸಸ್ 2001]</ref> === ಒಮನ್‌ === ಸುಲ್ತಾನೇಟ್ ಆಫ್ ಒಮನ್ ನಲ್ಲಿ 1993 ಮತ್ತು 2003ರಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದಿವೆ. === ಪಾಕಿಸ್ತಾನ === ಮೊದಲ '''ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗಣತಿ''' ಯನ್ನು ಅದರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಣೆ ನಂತರ, [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]1951 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು. ಆಗ ಗಣತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸಮ್ಮತಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಗಣತಿಯನ್ನು 1961 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮೂರನೆಯದನ್ನು 1972 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಯಾಕೆಂದರೆ ಆಗ [[ಭಾರತ]]ದೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ದ ಇದರ ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1981 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಐದನೆಯ ಗಣತಿಯು ವಿಳಂಬವಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ 1998 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆರನೆಯ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.dawn.com/2008/07/19/local15.htm ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 ರಲ್ಲಿಆರಂಭ.].</ref> === ಪೆರು === {{Main|Peru Census}} [[ಪೆರು]] ವಿನ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯನ್ನು 1836 ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನದ್ದು ಅಂದರೆ 2007 ರ ಜನಗಣತಿ.ಇದನ್ನು ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟೊ ನ್ಯಾಸಿನಲ್ ಎಸ್ಟಾಡಿಸ್ಟಿಕಾ ಇ ಇನ್ ಫಾರ್ಮೇಟಿಕಾಮುಖಾಂತರ ಆಗಷ್ಟ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌‌ === [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 5 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.(ಇದು 1960 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.2005 ರ ಗಣತಿಯನ್ನು ಹಣಕಾಸಿನ ತೊಡಕಿನಿಂದ 2007 ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿತ್ತು.)ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೀಸ್ಸಿನಯಲ್ ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಅನುಪಾತಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ)ಅಂದರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಭಿವ್ರ್ದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ನಿಧಿ ಬಳಕೆ ಪಾಲು ಒದಗಿಸಲು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ನಿಂದ ಗಣತಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಗಣತಿಯನ್ನು ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಇಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಆದೇಶದ ಸಮ್ಮತಿಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು 1877, ಡಿಸೆಂಬರ್ 31 ರಂದು ಕಲೆ ಹಾಕಲು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲು 1903 ರಲ್ಲಿ ಮನೆಯಿಂದ- ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಕ್ಟ್ 467 ಇದರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ U.S.ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಜುಲೈ 1902 ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಕೊನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಣತಿಯನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಮುಂದಿನದನ್ನು 2010 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಗಣತಿಗಳಿಗಾಗಿ NSO ವನ್ನು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಮಾದರಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಪೋಲೆಂಡ್ === [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೊಲ್ಯಾಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ GUS ಮೂಲಕ ಸಿರ್ಕಾ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು 10 ವರ್ಷಗಳಿ ಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಒಂದು ಗಣತಿಯು 2002 ರ ಮೇ 21 ಮತ್ತು ಜೂನ್ 8 ರ ಮಧ್ಯೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಣತಿ 2002 ರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವೇಳೆಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಗೃಹವಸತಿಗಳ ಗಣತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ಗಣತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ಪೋರ್ಚುಗಲ್ === ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ನಲ್ಲಿ 1864 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯು ಜನಗಣತಿಯನ್ನುಇನ್ ಸ್ಟಿಟೊ ನ್ಯಾಸಿನಲ್ ಡೆ ಎಸ್ಟೇಟಿಕಾ (INE) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರತಿ10 ವರ್ಷಗಳಿ ಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು 2001 ರಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. === ರೊಮಾನಿಯ === [[ರೊಮಾನಿಯ|ರೊಮಾನಿಯಾ]] ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯನ್ನು 1859 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸದ್ಯ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟಲ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಡೆ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಾ (INSSE) ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಗಣತಿಯನ್ನು 2002 ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ಗಣತಿಯನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.suceava-news.ro/guvern/recensamantul_populatiei_va_avea_loc_in_2011/ ಮುಂದಿನ ಜನಗಣತಿ 2011ರಲ್ಲಿ ನಿಗದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320215729/http://www.suceava-news.ro/guvern/recensamantul_populatiei_va_avea_loc_in_2011/ |date=2012-03-20 }}.</ref> === ರಶಿಯಾ ಮತ್ತು USSR === [[ರಷ್ಯಾ|ರಶಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ತೆರಿಗೆದಾರರ ಗಣತಿಯನ್ನು 1722-23 ರಲ್ಲಿ ಪೀಟರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.(ಕೇವಲ ಪುರುಷರ ಎಣಿಕೆ)ಅಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ 20 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇವಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಶಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಗಣತಿ ಯನ್ನು 1897 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ-ಯುನಿಯನ್ ಗಳ ಜನಗಣತಿಗಳನ್ನು [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|USSR]] ನಲ್ಲಿ 1920 ರಲ್ಲಿ(ಕೇವಲ ನಗರ) ನಡೆಸಲಾಯಿತು.(ಇದರಲ್ಲಿ RSFSR ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ಸ್ ) ನಂತರ 1926, 1937, 1939, 1959, 1970, 1979, and 1989ರಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಸೊವಿತ್ತೋತ್ತರ ರಶಿಯನ್ ಗಣತಿ ಯನ್ನು 2002 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ಗಣತಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14 ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25, 2010 ರ ವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸದ್ಯ ಈ ಗಣತಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನುಫೆಡರಲ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಸರ್ವಿಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ. === ಸೌದಿ ಅರಬಿಯಾ === ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1962/63 (ಅಪೂರ್ಣ),1974 (ಪೂರ್ಣ ಆದರೆ ನಿಖರವಲ್ಲ) 1992 ಮತ್ತು 2004 ರಲ್ಲಿ ಜನಗನತಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಕೃಷಿ ಗಣತಿಯನ್ನು 1999 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ಸರ್ಬಿಯಾ === ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಗಣತಿಯನ್ನು 2002 ರಲ್ಲಿ(ಇದನ್ನು 2001ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.),ಈ ಹಿಂದಿನದನ್ನು 1991 ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದಿನದನ್ನು 2011 ಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. === ಸ್ಲೊವೇನಿಯಾ === ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಲೊವೆನಿಯಾ ದ ಅಂದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ 1991 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಸ್ಲೊವೆನಿಯಾ (''ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕನಿ ಉರಾದ್ ರಿಪ್ಬ್ಲೈಕ್ ಸ್ಲೊವ್ನಿಜೆ'' ) 2002 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎರಡನೆಯ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. === ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ === ಮೊದಲ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ದ ಗಣತಿಯು 1911 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಹಲವಾರು ಎಣಿಕೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯಾ <ref>[http://countrystudies.us/south-africa/44.htm ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ-ಜನಸಂಖ್ಯೆ].</ref> ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಇತ್ತೀಚಿನ ಎರಡನ್ನು ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಸೌತ್ ಆಫ್ರಿಕಾವು 1996 ಮತ್ತು 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು. ಸೌತ್ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮುಂದಿನ ಗಣತಿಗಳನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಸ್ಪೇನ್‌ === [[ಸ್ಪೇನ್]] ನಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನುINE ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿ ಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಗಣತಿ ಪದ್ದತಿಗಳು ಸ್ಪೇನ್ ನಲ್ಲಿವೆ,ಅಂದರೆ 12 ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.(ಅಲ್ಫೊನ್ಸೊVII ಕಿಂಗಡಮ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟೈಲ್)ನ ರಾಜನಿಂದ ಆರಂಭಿಕ ಗಣತಿ ನಡೆಯಿತು.ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಗಣತಿಯನ್ನು ಕೊಂಡೆ ಡೆ ಅರಂಡ್ ನಿಂದ 1768 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲೊಸ್ IIIಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಇನ್ನು ಕೊನೆಯ ನಾಲ್ಕೆಂದರೆ 1971, 1981, 1991, ಮತ್ತು 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ಶ್ರೀಲಂಕಾ === [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗಣತಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.ಮುಂದಿನದನ್ನು 2011 ಕ್ಕೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.sundayobserver.lk/2010/05/16/new30.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-25 |archive-date=2012-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120215803/http://www.sundayobserver.lk/2010/05/16/new30.asp |url-status=dead }}</ref> ಈ 2011 ರ ಗಣತಿಯು ಯುದ್ದಾನಂತರದ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಗಣತಿಯು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಭಾಗದ ಗ್ರಾಮ ನಿಲಾಧಾರಿ(GN) ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗಣತಿಯನ್ನು 1871 ರ ಮಾರ್ಚ್ 27 ರಂದು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಯ ನಾಲ್ಕೆಂದರೆ 1963, 1971, 1981 ಮತ್ತು 2001 ಇವೆಲ್ಲವೂ 1989 ರ ಗಣತಿ ಅಂದಾಜನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ 2001 ಗಣತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ 18 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಯಾಕೆಂದರೆ ಆಗಿನ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ದ ಈ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. === ಸೂಡಾನ್‌ === ಜನಗಣತಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ಸುಡಾನ್|ಸೂಡಾನ್]] ನಲ್ಲಿ 1955/56, 1973 (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ), 1983 (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ) ಮತ್ತು 1993 (ಕೇವಲ ಉತ್ತರ ಭಾಗ)ದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕಳೆದ 2008 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಳತೆಗೆ ತೊಂದರೆದಾಯಕವಾಗಿದ್ದವು. ಉದಾ: ಡಾರ್ಫರ್, ಜುಬಾ ಮತ್ತು ಮಲಕಲ್) === ಸ್ವೀಡನ್‌‌ === [[ಸ್ವೀಡನ್]]ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು 1749 ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಯ ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಗೃಹವಸತಿಗಳ ಗಣತಿಯನ್ನು 1990 ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿ ಮತ್ತು ಗೃಹಗಣತಿಯನ್ನು ನೊಂದಾವಣಿ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಸ್ವಿಟಜರ್ಲೆಂಡ್‌ === {{Main|Swiss census}} [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಜರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]]ನ ''ಫೆಡರಲ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಸೆನ್ಸಸ್'' ನ್ನು ({{lang-de|Eidgenössische Volkszählung}}, {{lang-fr|Recensement fédéral de la population}}, {{lang-it|Censimento federale della popolazione}}, {{lang-rm|Dumbraziun federala dal pievel}}) ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು 1850 ರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಸ್ಟೆಫಾನೊ ಫ್ರಾನ್ಸಿನಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು.ಇವರು ಮೊದಲ ಗಣತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ನಡೆಸಿದರು,ಯಾವಾಗ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಅಗತ್ಯ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ನೀಡಲು ವಿಫಲವಾಯಿತೋ ಆಗ ಅವರು ಸ್ವತಃ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಲೆ ಹಾಕಿದರು.<ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/infothek/erhebungen__quellen/blank/blank/vz/geschichte.html ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ದಿ ಫೆಡರಲ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಸೆನ್ಸಸ್], ಸ್ವಿಸ್ ಫೆಡ್ರಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಆಫೀಸ್, ಆಕ್ಸೆಸ್ಡ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007.</ref> ಸದ್ಯ ಗಣತಿಯನ್ನು ಸ್ವಿಸ್ ಫೆಡರಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಆಫೀಸ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂಕಿಅಂಶದ ಮಾಹಿತಿ ಎಂದರೆ (ನಾಗರಿಕತ್ವ,ವಾಸಸ್ಥಾನ,ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳ,ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನ,ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ,ಧರ್ಮ,ಭಾಷೆಗಳು,ಶಿಕ್ಷಣ,ವೃತ್ತಿ,ಕೆಲಸದ ಜಾಗೆ,ಇತ್ಯಾದಿ.)ಮನೆಗೆ ಸಂಭಂದಿಸಿದ ಅಂಕಿಅಂಶ (ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ)ವಾಸಸ್ಥಾನದ ಅಂಕಿಅಂಶ (ನೆಲಭಾಗದ ಅಳತೆ,ನೀಡುವ ಬಾಡಿಗೆ ಮೊತ್ತ,ಇತ್ಯಾದಿ)ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು (ಭೂ ಸಹಕಾರಗಳು) ನಿರ್ಮಾಣದ ವೇಳೆ,ಮಹಡಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ)ಇದೆಲ್ಲಾ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಇದರ ಶೇಕಡಾವಾರು 2000 ರಲ್ಲಿ 99.87% ರಷ್ಟು ತಲುಪಿತ್ತು.<ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/infothek/erhebungen__quellen/blank/blank/vz/uebersicht.html ಓವರ್ ವಿವ್ ಆಫ್ ಫೆಡರಲ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಸೆನ್ಸಸ್],ಸ್ವಿಸ್ ಫೆಡರಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಆಫೀಸ್ ಆಕ್ಸೆಸೆಡ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007.</ref> ಇದು 2010 ನಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಲಿಖಿತ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿ ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬದಲಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನೊಂದಣಿಗಳನ್ನು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳ ಮೇಲೆ 200,000 ಜನರ ಮಾದರಿ ಪಡೆದು ಅದನ್ನು ಮೈಕ್ರೊಸೆನ್ಸನ್ ಎಂದು ಗಣತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಸಿರಿಯಾ === ಸಿರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮ್ಯಾಂಡೇಟರಿ ಆಡಳಿತಾವಧಿ 1921-22 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತ-ಸಿಂಧುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾತಾಂತ್ರ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.1947,1960(ಮೊದಲ ಸಮಗ್ರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಣತಿ,ತನಿಖಾ ಅಂಕಿಅಂಶ), 1970, 1976(ಒಂದು ಮಾದರಿ ಗಣತಿ ),1981,1994 ಮತ್ತು 2004 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. === ತೈವಾನ್‌ === ತೈವಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯನ್ನು 1905 ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ತೈವಾನ್ ಜಪಾನ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುವಾಗ <ref>[http://www.ind.org.tw/LIT_13/20010312.pdf ಥೈವಾನ್ ನ ಆಧುನೀಕರಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015246/http://www.ind.org.tw/LIT_13/20010312.pdf |date=2012-04-25 }}.</ref> ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. === ತುರ್ಕಿ === [[ಟರ್ಕಿ|ಟರ್ಕಿಶ್]] ಗಣತಿಯನ್ನು''ಟರ್ಕಿಶ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್'' ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ [[ಟರ್ಕಿ]]ಗಣತಿಯನ್ನು 1927 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆಗ ೧೯೩೫ ರ ತರುವಾಯ ಅದು ಪ್ರತಿ 5 ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ 1990 ರ ವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಸದ್ಯ ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗಣತಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಗಣತಿಯನ್ನು 2000 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.(ಉಳಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 1-2 ವಾರಗಳ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.) ಇದಕ್ಕಾಗಿ 2000 ರಲ್ಲಿ 900,000 ಎಣಿಕೆದಾರರ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಮುಂದಿನ 15 ನೆಯ ಸುಧಾರಿತ ಗಣತಿಯನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಪದ್ದತಿಗಳ ಅನುಸರಿಸಿ 2010 ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗಿನ [[ಆಟಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಒಟ್ಟೊಮ್ಯಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ 1831-38 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹ್ಮುದ್ II (1808–1839)ಈ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ್ವನ್ನು ತಾಂಜಿಮ್ಯಾಟ್ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿ ಅಂಗವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿದ. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತ್ತುಜಿವಿಶ್ ಪುರುಷರನ್ನು ಎಣಿಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು,ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. === ಉಗಾಂಡಾ === ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಉಗಾಂಡ|ಉಗಾಂಡಾ]] ದಲ್ಲಿ 1911, 1921 ಮತ್ತು 1931 ರಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಎಣಿಕೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶವು ಘಟಕವು 'ಗುಡಿಸಲು'ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತೇ ವಿನಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು 1948 ಮತ್ತು 1959 ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಎಣಿಕೆಯ ಘಟಕವು ಗುಡಿಸಲಾಗಿರದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಗಣತಿಯನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು,ಒಂದು ಆಫ್ರಿಕನ್ ರು ಇನ್ನೊಂದು ಆಫ್ರಿಕಾದವರಲ್ಲದವರಿಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 1969, 1980, 1991 ಅವಧಿಯ ಜಂಟಿ ಗಣತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆಗ 1980 ಮತ್ತು 1991 ರ ಗಣತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೃಹಗಳ ಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ಗಣತಿಗಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 1980 ರ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿ ಕಳೆದು ಹೋದವು ಕೇವಲ ಸರಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಈ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದವು. ಆಗ 2002 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 50,000 ಎಣಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳು:ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಾಸಗೃಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ,ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು/ಮನೆಗಳ ಮಟ್ಟದ ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು. ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಾಣಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಿಮಾಣಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದು 2006 ರ ಎರಡನೆಯ ವಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ.<ref>[http://www.statssa.gov.za/asc/WebsiteReports/Uganda.pdf "ಕಂಟ್ರಿ ಸಬ್ಮಿಶನ್ ಫಾರ್ ಉಗಾಂಡಾ: ದಿ 2010 ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಆನ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಸೆನ್ಸಸಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610142625/http://www.statssa.gov.za/asc/WebsiteReports/Uganda.pdf |date=2007-06-10 }},ಆಫ್ರಿಕಾ ಸಿಂಪೊಸಿಯಮ್ ಆನ್ ದಿ 2010 ರೌಂಡ್ ಆಫ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಸೆನ್ಸಸಸ್of (ಕೇಪ್ ಟೌನ್ ಸೌತ್ ಆಫ್ರಿಕಾ, 30 ಜನವರಿ-2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2006, ಆಕ್ಸೆಸ್ಡ್ 3 ಏಪ್ರಿಲ್;2009).</ref> === ಉಕ್ರೇನ್ === ಮೊದಲ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗಣತಿ ಸೊವಿಯತ್ ನಂತರದ ಗಣತಿಯನ್ನು ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಕಮೀಟಿ ಆಫ್ ಉಕ್ರೇನ್ 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು.ಇದು 1989 ರ ಆಲ್ -ಯುನಿಯನ್ ಸೆನ್ಸನ್ ನ ಗಣತಿಯ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/ |title=ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಸೆನ್ಸಸಸ್ |access-date=2010-10-25 |archive-date=2023-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313151315/https://www.ukrcensus.gov.ua/eng/ |url-status=dead }}</ref> === ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ === ==== ಇತಿಹಾಸ ==== ಆಗ 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಡಾಲ್ ರೈತಾ (ಈಗ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಕೌಂಟಿ ಅಂಟ್ರಿಮ್ )ಇದು ಮೊದಲ ಗಣತಿ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರದೇಸಹ್ವಾಗಿದೆ,ಸದ್ಯ ಇದಕ್ಕಾಗಿ UK ಗಣತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ,ಇದಕ್ಕೆ "ಟ್ರ್ಯಾಡಿಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೆನ್ ಆಫ್ ಅಲ್ಬನ್ "(''ಸೆಂಚುಸ್ ಫೆರ್ನ್ -ಅಲ್ಬನ್'' ) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ 1086 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಡೊಮ್ಸ್ ಡೇ ಬುಕ್ ನಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ,ಆದರೆ ಇದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿಲ್ಲ,ಇದು ಆಧುನಿಕ ಗಣತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಅದರ ಹಿಂದಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಥುಸ್ ನ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕ ''ಆನ್ ಎಸ್ಸೆ ಆನ್ ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ ಆಫ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್'' ಪ್ರಕಾರ UK ದಲ್ಲಿ ಗಣತಿಯನ್ನು 1801 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇಂದು ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಾನ್ ರಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ ಅವರಿಂದ 1831 ರ ಮೊದಲು ನಾಲ್ಕು ಗಣತಿಗಳನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗುರುತಿಸಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಇವರನ್ನು ನೆಪೊಲಿಯನ್ ಯುದ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಇವರ ಗಣತಿ ಸುರು ಆಯಿತು. ರಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ ನ 12 ಕಾರಣಗಳನ್ನು 1798 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ-ಇದನ್ನುಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿದೆ.UK ದ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ: * "ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ನಿಕಟ ಮಾಹಿತಿಯು ಆ ದೇಶದ ವಿವೇಚನಾಪೂರ್ಣ ಶಾಸಕಾಂಗ ರಚನೆಗೆ ಅನುಕೂಲ. * "ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾವಲಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಅದರ ಗಾತ್ರ ಗೊತ್ತಿರಬೇಕು." * "ಒಂದು ಸೈನಿಕ ಅಥವಾ ಭದ್ರತಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಯುವಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯವಾಗಿದೆ.ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಯುವಕರ ಪಟ್ಟಿ ಬೇಕು." * "ಸಮುದ್ರವಾಸಿಗಳ ಅಲ್ಲಿನ ಯುವಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ನೋಡಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ." * "ಜೋಳದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದನ್ನು ಅದರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವರ ಸಂಖ್ಯಾಬಲ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ." * "ಗಣತಿಯು ಸರ್ಕಾರದ ಸದುದ್ದೇಶದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ." * "ಜೀವ ವಿಮೆಯ ಉದ್ಯಮ ಕೂಡಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ನೋಡಿ ಸರಿಪಡಿಸಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ." ಗಣತಿಯನ್ನು 1801 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ಇತ್ತೀಚಿಗೆ 2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ ಮೊದಲು ನಾಲ್ಕು (1801–1831) ಕೇವಲ ತಲೆ ಎಣಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ನ ಗಣತಿಯನ್ನು "UK ಗಣತಿ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇದರಲ್ಲಿಲ್ಲ.<ref>ಫಾರ್ ಎಕ್ಸಾಂಪಲ್,ದಿಸ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ರೆಫರ್ಸ್ ಟು ದಿ ಸೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಂಡ್&amp; ವೇಲ್ಸ್ ಆಸ್"ದಿ UK 1901 ಸೆನ್ಸಸ್"[http://www.uk1901census.com/ ]</ref> ಐರಿಶ್ ಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ಇಡೀ ಐರ್ಲೆಂಡ್ UK ದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅದೇ ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಗೆ ಗಣತಿ ನಡೆಸಿ ಅದೇ ರೀತಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಸ್ಕಾಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜನರಲ್ ರಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫೀಸ್ ನಿಂದ 1841 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಣತಿಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಹೆಸರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಆದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವವರು ಆ ಮನೆಯ ಒಡೆಯನಿಗೆ ಯಾವ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ನಿಖರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ವೃತ್ತಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ನೋಡಲಾಗುತಿತ್ತು.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೇವಕ) ಯಾರು 15 ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರೋ ಅವರ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತಿತ್ತು ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನವರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಐದಾರು ವರ್ಷದ ರೌಂಡ್ ಫಿಗರ್ ಅಥವಾ ಅಂದಾಜನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.ಈ ಬಗ್ಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮವಿರಲಿಲ್ಲ. ನಿಖರ ಹುಟ್ಟಿನ ಜಾಗವನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲೋ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಜಾಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 1851 ರಲ್ಲಿ ನಿಖರ ವಯಸ್ಸು,ಮನೆಯೊಡನೊಂದಿಗಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಜನಿಸಿದ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ದೇಶದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ಕೆಲವು ವೇಳೆ B.S.ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು,ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಎನ್ನಲಾಗುತಿತ್ತು. ಗಣತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಖರತೆ ಪಡೆದವು. ಆದರೂ ಸಹ ಕೆಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಯೋಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದೆರೆಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಡಿಮೆ ಬರೆಸುವ ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳದ ಪ್ರಸಂಗಗಳೂ ಕಡಿಮೆಯಾದವು.ಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಭ್ಯಾಸವಿದ್ದರೂ ಅಂತಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳಗಳು ಒಂದು ಗಣತಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಗಣತಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪು ಸಂಭವಿಸುತಿತ್ತು.ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನ ಕೊಡದ್ದಿದ್ದೂ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.ಭೌಗೋಳಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದ ತಪ್ಪುಗಳು ಉಂಟಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದವು.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಮೀಪದ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವುದು.ಅಥವಾ ನಗರದ ಬದಲಾಗಿ ಉಪನಗರ ಸೂಚಿಸುವುದು) ಈ ಗಣತಿಗಳೂ ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪೂರ್ಣತೆ ತೋರಿದವು.ಕೆಲವು ಅನಿವಾರ್ಯ ಸಣ್ಣ-ಪುಟ್ಟ ತಪ್ಪುಗಳ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸರಿಯಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ವೇಳೆ ದಾಖಲೆಗಳು ನಶಿಸಿಹೋದರೆ ಅಥವಾ ಕಳೆದು ಹೋದರೆ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಅಡಚಣೆಯುಂಟಾಗುತಿತ್ತು.(ಸುಮಾರಾಗಿ 1861 ರಲ್ಲಿ) ಆದರೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ 1901 ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಗಣತಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಕಳೆದು ಹೋದವು ಅಥವಾ ನಾಶವಾದವು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಮಹಾಯುದ್ದ II]] ದ ಸಂದರ್ಭದಿಂದಾಗಿ 1941 ರಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಇದರ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.(1939 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5 ರಂದು)'''ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಆಕ್ಟ್''' ಮೂಲಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು 29ನ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1939 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ ಅದನ್ನು ಗಣತಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ==== ಪ್ರಸಕ್ತ ಉಪಯೋಗ ==== ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ & ವೇಲ್ಸ್ ನ ಗಣತಿಯನ್ನು ಸರಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಆಫೀಸ್ ಫಾರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ (ONS)ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನೀತಿ-ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು.ಅಗತ್ಯ ಸಂಖ್ಯಾರೂಪದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಿ ಅದರ ವರದಿಗಳನ್ನು ONS ನ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದಿ ಜನರಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫೀಸ್ ಫಾರ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ (GROS) ತನ್ನದೇ ಆದ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಗಣತಿಯನ್ನು ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಏಜೆನ್ಸಿ (NISRA)ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಗಣತಿಯ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮರುಕಳಿಕೆಗೆ 100-ವರ್ಷದ ನಿಯಮಾವಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಅದರ ಗೌಪ್ಯತೆ ಕಾಪಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂದರೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಗಳ 1911 ರ ಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ನ 1911 ರ ಗಣತಿ ವಿವರಗಳು 2011 ರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ2001 ಗಣತಿ ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಇದು ಹುಸಿ ಪತ್ರವೊಂದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು,ಸುಮಾರು 390,000 ಜನರು ''ಜೆಡಿ '' ಎಂಬ ಧರ್ಮದ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ್ದರ ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆ.(ಜೆಡಿ ಸೆನ್ಸಸ್ ಫಿನಾಮೆನಾ ನೋಡಿ) ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಗಣತಿಗಳು 1841-1911 ರಲ್ಲಿನ ಇವು ತರ್ಜುಮೆಗೊಂಡು ಸೂಚ್ಯಂಕಗೊಳಿಸಿ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೇಲೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಆದರೂ GROS ಗಳನ್ನು 2011 ರ ವರೆಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಯಮವಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಇದೆ. ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆರ್ಚಿವ್ಸ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಅಂಡ್ ಆರ್ಚಿವ್ಸ್ ಕೆನಡಾ ಇವುಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಿವೆ,ಗಣತಿ 1901 ರಿಂದ 1911 ರ ಅಂಕಿಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲೈಜ್ ಮಾಡಿ ಇಡೀ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೇಲೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.census.nationalarchives.ie/search/#searchmore ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆರ್ಚಿವ್ಸ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207075357/http://www.census.nationalarchives.ie/search/#searchmore |date=2015-02-07 }}.</ref> ಮುಂದಿನ UK ಗಣತಿಯನ್ನು 2011 ಕ್ಕೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.statistics.gov.uk/census/default.asp ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್].</ref> === ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು === [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್]] ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಜನಗಣತಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕಡ್ಡಾಯ ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರಿಪ್ರಜೆಂಟಿವ್ಸ್ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನಾ ನಿಧಿ ಪಡೆಯಲು ಇದು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಫೆಡ್ರಲ್ ಗಳ ನಿಧಿ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡುತ್ತವೆ,ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅನುಷ್ಟಾನಕ್ಕೆ ಇದು ಅಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ U.S. ಗಣತಿಯನ್ನು 1790 ರಲ್ಲಿ ಫೆಡ್ರಲ್ ಮಾರ್ಶಲ್ಸ್ ಗಳು ನಡೆಸಿದರು. ಗಣತಿದಾರರು ಮನೆಮನೆ ತೆರಳಿ ಮನೆಒಡೆಯ ಹಾಗು ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಸದಸ್ಯರ ವಿವರ ಕಲೆ ಹಾಕಿದರು. ಗುಲಾಮರನ್ನು ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕೇವಲ ಐವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮಾತ್ರಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿಪಾಲಿಗಾಗಿ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ತೆರಿಗೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ನಿಧಿಪಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡದೇ ಅವರನ್ನು ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 3.9 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಇದು ಈಗಿರುವ[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ]]ಯ 2000 ನೆಯ ಇಸ್ವಿಯಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಗಣತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಆಗ 19 ನೆಯ ಶತಮಾನ ಮತ್ತು 1940 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಣತಿಯ ಎಣಿಕೆಯು ರಾಜಕೀಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅನುಸರಿಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ವಾರ್ಡ್ ಗಣತಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಗಣತಿಯ ವಿಧಾನವು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣಾ ಪರಿಸರದ ನಾಯಕರುಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.ಅಂದರೆ ಮನೆಮನೆಗೆ ಗಣತಿದಾರರನ್ನು ಸರಂಜಾಮುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಳಿಸುವುದು. ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಅರ್ಜಿ-ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳ ನಮೂನೆ ಒದಗಿಸಿ ಗಣತಿಯನ್ನು ನಿಖರಗೊಳಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ, ಈ ಗಣತಿದಾರರು ಅವರ ಫಾರ್ಮ್ ಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ವಾರ್ಡ್ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲಿ ಪೆನ್ಸಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಇಂಕ್ ಮಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಬರೆದು ಸಂಪುಟ ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲಸಗಾರರ ಕೈಬರೆಹ ಶುದ್ದವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಪ್ಪುಗಳಾಗುತ್ತವೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಸದಸ್ಯರು ಗೈರುಹಾಜರಿದ್ದರೆ ಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ-ವಿವರ ತಪ್ಪಿಹೋಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿರಳ ಜನವಸತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು ಗಣತಿದಾರರಿಗೆ ವಿವರ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಪ್ರಯಾಸದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.ದೂರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿನ ಫಾರ್ಮ್ ಗಳು ತಪ್ಪಿಹೋಗಲು ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಆಗದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಒದಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ಸರಗಳು ಅಥವಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ತಪ್ಪಿಹೋದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಊರಾಚೆಯ ಒಂಟಿ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ಹೋಗದೇ ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಈಗ 1950 ರಿಂದ ಗಣತಿ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪೊಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ನಲ್ಲಿನ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಳಾಸಗಳ ಪಡೆದು ಅವರಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಮೇಲ್ ಮಾಡುವ ಪರಿಪಾಠ ಬೆಳೆದಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೇವಾ ಅಂಚೆ ಸೇವಾ ಪದ್ದತಿಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ಗಣತಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ನಿಖರತೆ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಇದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ 1970 ರಿಂದ ಈ ಗಣತಿ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿ ವಾಪಸು ಮಾಡದಿರುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಕಳೆದೆರೆಡು ದಶಕಗಳಿಂದ ಗಣತಿ ಅರ್ಜಿ ಫಾರ್ಮ್ ಗಳನ್ನು ಒಯ್ದವರು ವಾಪಸು ನೀಡಿಲ್ಲ. ಈ ಮನೆಮನೆ ತೆರಳಿ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ಮಾಡುವವರು ಕೇವಲ ಕೆಲ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪರಿಪಾಠ ಬೆಳೆದಿದೆ.ಹಲವಾರು ಜನರು ತಮ್ಮ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಡಿದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸದೇ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಗದಿತ ವೇಳೆಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 1970 ರ ಕಂಪ್ಯುಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಚಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರಗೊಳಿಸಿ-ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಗಣತಿ ಫಾರ್ಮ್ ಗಳನ್ನು ಸಕಾಲಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆಮನೆ ತೆರಳಿ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಮಾಡುವವರ ಲಿಯು ಅರ್ಜಿನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ರವಾನಿಸಿ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ 2000 ನೆಯ ಗಣತಿಯು ಸುಮಾರು 281 ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಗಣತಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ 1891 ರಲ್ಲಿ ಗಣತಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟ ಕಟ್ಟಡ ಬೆಂಕಿಗಾಹುತಿಗೆ ಈಡಾದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಗಣತಿ ದಾಖಲೆಗಳು ನಾಶಗೊಂಡವು.ಆದರೆ ದಶಕದ ಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಕೆಲಪುಟಗಳು ಮಾತ್ರ ದೊರೆತವು.ಕ್ಯಾನ್ವಾಸರ್ಸ್ ಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳು ಇಲ್ಲವಾದವು. ನಂತರ 1902,ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೊ ವನ್ನು ಒಂದು ಫೆಡ್ರಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿ ಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ,ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದವಾದುದು. ಉದ್ದನೆ ಫಾರ್ಮ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಪ್ರವಾಸ ಅದರ ಅವಧಿ,ಮನೆವಸತಿ ಘಟಕದ ಅಂಶಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ವಿವರ ಇರುತ್ತದೆ.ಇದೀಗ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಸರ್ವೆ (ACS)ಅದರ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಕ್ರಮಿಸಿದೆ. ಕಂಪ್ಯುಟರ್ ಅಂಕಗಣಿತಗಳ (ಇದು ಸರಳ ಸೂತ್ರಗಳ ಮಾದರಿ ಮೂಲ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ)ಯಾವ ಪದ್ದತಿಯ ಫಾರ್ಮ್ ನ್ನು ಯಾವ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಬೇಕು,ಹೇಗೆ ಅದರ ರವಾನೆ ಇರಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಆರರಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕಳಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮನೆ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ವಿವರ ಕಲೆಹಾಕುವ ಎಣಿಕೆದಾರರು ಯಾರು ನಿಗದಿತ ನಮೂನೆ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಾಪಸು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿ ಸಮಜಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೊ ವಾಸಿಗಳ ಸರಳ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ ಇದು ಹಲವು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ,ವಿವಿಧ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಜನಾಂಗೀಯ ಕುರಿತ ಮಾಹಿತಿ ಸದ್ಯದ ಒಳಭಾಗದ ನೀರಿನ ಒಳವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಟೀಕಾಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಗಣತಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಖಾಸಗಿ <ref name="sunderland2010">{{Cite news |last=Sunderland |first=Nate |title=What is the government going to do with your census data? |url=http://www.rexburgstandardjournal.com/news/article_06335cd8-37ba-11df-922a-001cc4c03286.html |newspaper=Rexburg Standard Journal |location=Rexburg, Idaho, United States |date=2010-03-25 |accessdate=2010-04-04}}</ref> ಬದುಕಿನ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳಾಗಿವೆ.ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನನ್ನು ಹೇರಲು ಇದೊಂದು ಉಪಾಯವೆಂದು ಹಲವರು ದೂರುತ್ತಾರೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ)ಅಥವಾ ಫೆಡ್ರಲ್ ನ ಕೆಲವು ಯೋಜನೆಗಳ ಕಡ್ಡಾಯಾ ಜಾರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಾದವೂ ಇದೆ. ಗಣತಿ ಮೇಲೆ ಕೇಳಿದ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೇಲೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿದ್ದರೂ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೊ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಾಗದು,ಇದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಇದಕ್ಕಾಗೆ ಪೂರಕ ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಸಿ ಉದ್ದೇಶ ಸಾರ್ಥಕಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಹೆಡ್ ಕೌಂಟ್ ನ್ನು ಸುಧಾರಣೆಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ನಿಜವಾದ ತಲೆ ಎಣಿಕೆಯು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸನಲ್ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗೆ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಬೇಕು.ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಮಹಾನಗರಗಳ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಡಿಮೆ ಸವಲತ್ತು ಒದಗಿ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೊ ವಿವಾದಗ್ರಸ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮರು ಗಣತಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅದರ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಭರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ 2000 ನೆಯ ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಗಣತಿಯನ್ನು [[ಯೂಟ|ಉತಾಹ್]] ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿತು.ಅದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರಿಪ್ರೆಜೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶದಿಂದ ವಂಚಿತವಾಗಿತ್ತು.ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ನಾರ್ತ್ ಕರೊಲಿನಾ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಸಾಗರೋತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಉತಾಹ್ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಎಣಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊರ್ಮೊನ್ ಮಿಶ್ನರೀಸ,ಉತಾಹ್ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರಬಹುದು.ಆದರೆ ಈ ಗಣತಿಯು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE5DF1E3AF934A15752C1A9679C8B63 ಜಸ್ಟೀಸಿಸ್ ಡೀಲ್ ಉಟಾಹ್ ಎ ಸೆಟ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಇನ್ ಇಟ್ಸ್ ಬಿಡ್ ಟು ಗೇನ್ ಎ ಹೌಸ್ ಸೀಟ್].</ref> ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೊರೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸುಧಾರಿತ ಅಂಕಿಅಂಶದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ಬ್ಯುರೊ ಅನೇಕ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.ಆರ್ಥಿಕ,ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಅಂದರೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಸರ್ವೆ ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲಿಂಕಿಂಗ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಇನ್ನಿತರ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲು ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೊ ಆಡಳಿತಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನುನಿಂದ, ಅದರ ಪ್ರಕಾರ (92 Stat. 915, ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲಾ 95-416, ಇದನ್ನುon ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5, 1978 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.),ಅಂದರೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು 72 ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಹೊರಗೆಡುವಲು ಪ್ರತಿಭಂಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.census.gov/history/www/legislation/010938.html U.S.ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೊ| ಹಿಸ್ಟ್ರಿ |ಲೆಜಿಸ್ಲೇಶನ್|L 1974 - 1983].</ref> ಈ ಅಂಕಿಅಂಶವು 1978 ರ ಕಾನೂನಿನ ರಚನೆ ವರೆಗೂ ಬದಲಾಗದೇ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಿತು.ಯಾವಾಗ ಆಯುರ್ಪಮಾಣವು 60 ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತೋ ಆಗ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬದುಕಿಸಲು ಹರಸಾಹಸ ಮಾಡಲಾಗುತಿತ್ತು.ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಬಹಿರಂಗಕ್ಕೆ ಅವರ ರಹಸ್ಯ ಅಂಶಗಳ ಹೊರಗೆಡುವಲು ಅವರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆಂಬ ವಾದವಿದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ 1930 ರ ಗಣತಿಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು 2002 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಲಭ್ಯವಿರುವಾಗ ಸಮಗ್ರ ಗಣತಿ ಅಂಕಿಅಂಶ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸಿದ್ದ. ==== ಸ್ಥಳೀಯ ==== ಫೆಡರಲ್ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆಯ ಗಣತಿಗಿಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಗಣತಿಗಳ ಸಹ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ,ಮ್ಯಾಸ್ಸೆಚೆಸೆಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 1985 ರ ವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಗಣತಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಸಮುದಾಯವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾಸ್ಸಾಚೆಸೆಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಗಣತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಸೀಮಿತ ಗಣತಿ ನಡೆಸಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಗಳ-ಉದ್ದೇಶಗಳ ಸಾಫಲ್ಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಈ ವಿವರ ರಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಹಾರದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಗಣತಿ ದಿನಾಚರಣೆ * ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರಣೆ * ಆರಂಭಿಕ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂಕಿಅಂಶಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗಣತಿಗಳು * ಅಂತರ್ ಗಣತಿಯ ಅಂದಾಜು *''ಲೈಬರ್ ಸೆನ್ಸುಮ್'' * ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * ಅಲ್ಟರ್ ಮ್ಯಾನ್, ಹಿಮ್ಯಾನ್. ''ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಪೀಪಲ್: ದಿ ಸೆನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ''. ಹರ್ಕೊರ್ಟ್, ಬ್ರೇಸ್ & ಕಂಪನಿ 1969. * ಬೆಲೆನ್ಸ್ಟಿಯನ್, ಹಾನ್ಸ್. "ವಾಂಗ್ ಮಾಂಗ್, ದಿ ರಿಸ್ಟೊರೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಹಾನ್ ಡ್ಯಾನಸ್ಟಿ,ಅಂಡ್ ಲೇಟರ್ ಹಾನ್." In ''ದಿ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ'', vol. 1, eds. ಡೆನಿಸ್ ಟ್ವಿಚೆಟ್ ಅಂಡ್ ಜಾನ್ ಕೆ.ಫೇರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, 223-90 (ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್: ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1978). * [http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=297 ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ UK 'ಜೆಡಿ'ಹೊಕ್ಸ್ ಆನ್ 2001 UK ಸೆನ್ಸಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ONS]. * ಕ್ರುಗರ್, ಸ್ಟೀಫೆನ್, "ದಿ ಡೆಸೆನ್ನೆಯಲ್ ಸೆನ್ಸಸ್", 19 ವೆಸ್ಟರ್ನ ಸ್ಟೇಟ್ ಲಾ ರಿವಿವ್ 1 (1981). * [http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/miscellaneous/000507.html U.S. ಸೆನ್ಸಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಜ್ ಆನ್ 1930 ಸೆನ್ಸಸ್]. * [http://www.archives.gov/publications/prologue/spring_2002_soundex_projects.html U.S.ಸೆನ್ಸಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸ್ ಆನ್ ಸೌಂಡೆಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ WPA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050227224505/http://www.archives.gov/publications/prologue/spring_2002_soundex_projects.html |date=2005-02-27 }}. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Census}} * [http://www.census.nationalarchives.ie/ ಸೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ 1911] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090909142652/http://www.census.nationalarchives.ie/ |date=2009-09-09 }}. * [http://www.histpop.org ಆನ್ ಲೈನ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ರಿಪೊರ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್(OHPR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160507023856/http://www.histpop.org/ |date=2016-05-07 }}. * [http://www.tesionline.com/intl/thesis.jsp?idt=8384 ]. * [http://census.ac.uk/ Census.ac.uk - UK ಸೆನ್ಸಸ್ ಡಾಟಾ 1971-2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19980120111500/http://census.ac.uk/ |date=1998-01-20 }}. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗಣತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಂಶಾನ್ವೇಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] [[ವರ್ಗ:ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಧ್ಯಯನ/ವಿವರ]] [[ವರ್ಗ:ಸರ್ವೆ ಮೆಥೆಡಾಲಜಿ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾದರಿ ಮಾಡುವಿಕೆ (ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್)]] [[ವರ್ಗ:ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಜ್ಞಾನ]] 2ce6fpvhcadiulspg8q0e6m4jyq48d7 0 26873 1378444 1376339 2026-08-06T04:03:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378444 wikitext text/x-wiki ಈ '''ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರಣ''' ವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಅಥವಾ [[ಧ್ವನಿ|ಧ್ವನಿಯ]] ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಕ್ರಿಯೆಯೆನಿಸಿದೆ.ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಡಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಗಳಿಂದ ಶಬ್ದದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಲಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಸುಸಾಂಗತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಧ್ವನಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳನ್ನು (ಲೌಡ್ ಸ್ಪೀಕರ್)ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ವಿವಿಧೆಡೆಯಿಂದ ಈ ಸಮ್ಮೀತಿಯ ಶಬ್ದಚಿತ್ರಣವು ಶ್ರವಣಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವೇ ಸ್ಟೀರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ಇದನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಅಥವಾ "ಮೊನೊ" ಪೂರಕ ಧ್ವನಿತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.ಈ ಆಡಿಯೊ ಒಂದು ವಾಹಕ ರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ ಧ್ವನಿಯ ವಲಯದ (ಈ ಪುರಾತನ ದೃಶ್ಯ ವಲಯದ ವಿಜಿವಲ್ ಫೀಲ್ಡ್ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.) ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ನ್ನು ಎಫ್ ಎಂ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ (DAB)ಗಳಲ್ಲಿಯಲ್ಲದೇ ವಿವಿಧ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟಿರಿಯೊಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಎಂಜನೀಯರ್ ಪರಿಣತರು ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.ಎರಡು ದಿಶೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರ ಆಡಿಯೊಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳು ಅಥವಾ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳಾದ ಮೂಲ ಬ್ರಾಡ್ವೆ ಕಾಸ್ಟ್ ನ ''ಒಕ್ಲಾಹೊಮಾ'' !ದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಇದೇ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗ (1943) ''ಕಾರೌಸೆಲ್ '' (1945) ಅಲ್ಲದೇ ''ಸೌತ್ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್'' (1949)ಇವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುವಂತೆ "ಮೋಸ"ದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವೆನ್ನುವಂತಾಗಿತ್ತು.ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊಗಳನ್ನು ಮೂಲದಲ್ಲಿಂದಲೇ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಭಾಸ ಉಂಟಾಗುತಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣವನ್ನು ಟೆಲೆಫೊನಿಕ್ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಡೆರ್ ಅವರು 1881 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನರ್ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ಈಗ ಈ BBC ಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೇಡಿಯೊದ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1925 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ನಂತರ 1930 ರಲ್ಲಿ EMI ನ ಅಲನ್ ಬ್ಲುಮ್ಲೆಯಿನ್ ಅವರು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್,ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸರ್ವದಿಕ್ಕು ಶಬ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯಪಡೆದರು.<ref>{{cite web | title = Alan Blumlein—The Man who Invented Stereo | url = http://www.abbeyroad.co.uk/news/story/?newsid=22 | publisher = AbbeyRoad | accessdate = 2009-05-18 | quote = In his short life, Blumlein devised over 120 patents and is considered one of the most significant engineers of his time. }}</ref> ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ ರೊಟೀರೀಸ್ ನ ಹಾರ್ವೆ ಫ್ಲೆಚರ್ ಅವರು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮರುಪ್ರಸಾರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೈಗೊಂಡರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಮರ್ಸಿಯಲ್ ಮೊಶನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಅಂದರೆ [[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ]]ಯ ''ಫಾಂಟಾಸಿಯಾ'' ವನ್ನು (1940)ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ 1950-ರ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಗೆ ವಿವಿಧಚಾನಲ್ ಧ್ವನಿ ಅಳವಡಿಕೆಯು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಾಲಿಯುಡ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿತು.<ref>ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಐವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಆಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಪಿಕ್ಚರ್ 1955 ರಲ್ಲಿ ಬಹುವಾಹಿನಿಯ ಧ್ವನಿ ; ಅದೇ ರೀತಿ, ಐವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು 1956 ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಗೊಂಡಿದ್ದರು.</ref> ರೆಮಿಂಗ್ಟನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ 1953 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಕೆಲವು ಸಂಗೀತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಇದರ ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಫೊನೊಗ್ರಾಫ್ ಡಿಸ್ಕ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ 1958 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. U.S.ನ ಫೆಡೆರಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಕಮೀಶನ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಎಫ್ ಎಂ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ 1961 ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.ಅದೇ ರೀತಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಎಫ್ ಎಂ ರೇಡಿಯೊಗಳಿಗಾಗಿ ಅದೇ ವರ್ಷ ಲೈಸನ್ಸ್ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ನಂತರ 1984 ರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಚಾನಲೆ ಟೆಲಿವಿಜನ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು FCCಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಯುನೈಟೈಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಗುಣದರ್ಜೆ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಪ್ರಸಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಪದ ''ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್'' ನ್ನು ಗ್ರೀಕ್ "στερεός" ನ (''ಸ್ಟಿರೊಸ್'' ),"ಗಟ್ಟಿ, ಘನ"<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dstereo%2Fs στερεός], ಹೆನ್ರಿ ಜಾರ್ಜ್ ಲಿಡ್ಡೆಲ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಏ ಗ್ರೀಕ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲೆಕ್ಸಿಕಾನ್, ಪೆರ್ಸಯುಸ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೈಬ್ರರಿಯಲ್ಲಿ</ref> + "φωνή"(''ಫೊನ್'' ),"ಶಬ್ದ, ಧ್ವನಿಗ್ರಾಹಿ, "<ref>[4] ^ μαίνομαι, ಹೆನ್ರಿ ಜಾರ್ಜ್ ಲಿಡ್ಡೆಲ್, ರಿಪೋರ್ಟ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಎ ಗ್ರಿಕ್- ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್, ಆನ್ ಪ್ರೆಶರ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ</ref> ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು 1927 ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್,ತನ್ನ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ"ಸೇರಿಸಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಸ್ಕೊಪಿಕ್"ನೊಂದಿಗೆ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದಿತು. '''ಸ್ಟಿರಿಯೊ ''' ಅಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಪುನರ್ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಒಂದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ಬಳಸಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ '''ಸ್ಟಿರಿಯೊ ''' ಅಥವಾ '''ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿ ''' ಅಂದರೆ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣದ ಮರುಮುದ್ರಣ ಇದು ಸ್ಟಿರಿಯೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಶನ್ ನನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುವಿಷಯಗಳ ಮುದ್ರಣ ದಾಖಲೆಯೇ ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ವಿಧಾನವು ಎಷ್ಟೇ ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸರೌಂಡ್ ಸೌಂಡ್ 5.1-ಅಲ್ಲದೇ 6.1 ಚಾನಲ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಲೆವಿಜನ್ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೇವಲ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನಲೆಯ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಣವನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಸ್ತ್ರ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್]] ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಇದನ್ನು "ಸ್ಟಿರಿಯೊ" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಧ್ವನಿಯ ಮೂಲ ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪಸರಿಸಲು ಸಂಭಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುದ್ರಿಸಿದ ಈ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಇವೆರಡರಲ್ಲಿನ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಗ್ರಹಣದ ಅವಧಿಯು ಶಬ್ದದ ಒತ್ತಡ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೋತೃ ತನ್ನ ಕೇಳುವ ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಅದರ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪಡೆದು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಡೆಯಿಂದ ತ್ರೀಕೋನೀಯ ಧ್ವನಿಯ ಜಾಗೆಯನ್ನು ಆತ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಒಂದೇ ಕಿವಿಗೆ ಕೇಳುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಾಗದು.ಆದರೆ ಅದರ ಶ್ರೇಣಿ ಮೂಲಕ ಅದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆನಷ್ಟವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಮುದ್ರಣಗಳು ತರಂಗಾಂತರದ ಮುಂಚೂಣಿಯನ್ನು ಅದರ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಅಲೆಗಳ ಹರಿಯು ಹಂತದಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶಬ್ದದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿನಾಶದ ಮುಖಾಮುಖಿಯು ಎರಡೂ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸ್ಪೀಕರ್ ಬಳಸಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನ ವನ್ನು ಹಂತ ರದ್ದತಿಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ವಿಧಾನಗಳು== ===X-Y ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ: ತೀವ್ರತೆಯ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿ === [[File:XY stereo.svg|thumb|right|upright=.6|X-Y ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಮೆಂಟ್.]] ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಿರ್ದೇಶಿತ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು 90° ಮತ್ತು 135°ಡಿಗ್ರಿ ಮಧ್ಯ ಒಂದೊಕ್ಕೊಂದು ಸೇರುವಂತೆ ಕೋನೀಯ ರೀತಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.(ದಿ [http://www.rycote.com/images/uploads/The_Stereophonic_Zoom.pdf "ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಝೂಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110531142452/http://www.rycote.com/images/uploads/The_Stereophonic_Zoom.pdf |date=2011-05-31 }}" ಮೈಕೆಲ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಅವರಿಂದ) ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಒತ್ತಡಗಳ ಈ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅಂತರವು 18&nbsp;dB (16 ರಿಂದ 20&nbsp;dB)ಯ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಇದು ಕೇಳಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಇವುಗಳ ಧ್ವನಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಬ್ದ ತಲುಪುವ ಅವಧಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ -ಹಂತದ ಗುರುತಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿ ಗ್ರಹಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು X-Y ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ A-B ಸ್ಥಾಪನೆ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿಮೂಲವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ವಾಹಕದ ಸುರಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ-ಎಂಟು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿ, ಅವು ±45° ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣದ ಮೂಲದಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ ಜೋಡಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿದಾಗ ಅದು ಬಹುತೇಕ "ಪೂರ್ಣಲೇಖೀ"ಅಥವಾ ಹಾಲೊಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗುತ್ತದೆ. (ಇದರೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿ ತರಂಗದ ತೀವ್ರತೆ)ನೋಡಿ. ===A-B ತಾಂತ್ರಿಕತೆ:ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಯ ತಲುಪುವ ಅವಧಿ === [[File:AB Stereo.svg|thumb|right|upright=1.3| A-B ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಮೆಂಟ್.]] ಇದು ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುಖಾಂತರ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದರ ಹಂತ (ಧ್ವನಿವರ್ಧಕತೆ)ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮೂಲ(ಗಳ)ದ ನಿಕಟತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ಒಂದು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60ಸೆಂಮೀ (23 1/2 ಇಂಚ್ ಗಳು)ಅದರ ಅವಧಿ ವಿಳಂಬತೆ (ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪುವ ವೇಳೆಯ ಅಂತರ)ಅಂದರೆ ಮೊದಲ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗೆ ಅದು ತಲುಪುವ ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗಿದೆ.ಇನ್ನೊಂದು ಅದರ ಬದಿಯಿಂದ ಬರುವ ಧ್ವನಿ ತರಂಗವಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು1.5ಮಿಸೆಂ (1ರಿಂದ2 ಮಿಸೆಂ)ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ನೀವು ಒಂದು ವೇಳೆ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಅದರ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದು 70 ಸೆಂಮೀ (27 1/2 ಇಂಚ್ ಗಳು)ಈ ಅಂತರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ORTF ನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಂಜ್ಞೆ ಕಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಹಂತವಾಗಿದ್ದ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಿತ ಏಕ ಧ್ವನಿ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ===M/S ತಾಂತ್ರಿಕತೆ: ಮಧ್ಯ/ಬದಿಯ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫ್ರಾಫಿ=== [[File:MS stereo.svg|thumb|upright=1.3|ಮಿಡ್-ಸೈಡ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್.]] ಈ ಸಮಾನಾಂತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಎರಡು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗಿರುವ ಬದಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಇನ್ನೊಂದು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ 90°ಕೋನೀಯವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಮೂಲವನ್ನು ಎದುರಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಹೃದಯಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಅಲನ್ ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ನೇರ ಧ್ವನಿ ತರಂಗ ಹಿಡಿದು ಇಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆ ಬಗೆಗಿನ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲಬದಿಯ ಚಾನಲ್ ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನದಂಡದ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ:ಎಡ=ಮಧ್ಯ+ಬದಿ; ಬಲ=ಮಧ್ಯ-ಬದಿ (ಅಂದರೆ ಧ್ವನಿ ಹುಟ್ಟುವ-ಮರುಹುಟ್ಟುವ ಬದಿ ಸಂಜ್ಞೆ) ಈ ಸಮೀಕರಣವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಏಕೈಕ ಸಂಜ್ಞಾಧಾರಕ ಧ್ವನಿ ಹೊರಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.ಒಂದು ವೇಳೆ ಮಧ್ಯ-ಬದಿ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರೆ(ಆಗ ಅದು ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ)ಅದರ ನಂತರ ಸ್ಟಿರಿಯೊದ ಅಗಲವನ್ನು ಅದರ ಮುದ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನವು ಬಹುತೇಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನಲೆ ಧ್ವನಿಗೆ-ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ ===ನಿಕಟ-ಒಂದೇ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ: ಮಿಶ್ರಿತ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿ=== [[File:ORTF-Stereo.svg|thumb|left|upright=1.6| ORTF ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್.]] ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಎರಡೂ ತತ್ವಗಳಾದ A-B ಮತ್ತು X-Y (ಸಮಬಿಂದು ಸೇರುವ ಜೋಡಿ) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ORTF ಸ್ಟಿರಿಯೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಆಫೀಸ್ ಡೆ ರೇಡಿಯೊ ಡಿಫುಜನ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಫ್ರಾಂಕೇಸ್]] ನ([[ರೇಡಿಯೊ ಫ್ರಾನ್ಸ್]]) [[ORTF ಸ್ಟಿರಿಯೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಇದನ್ನು [[ಹೃದಯಾಕಾರದ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್]] ಗಳ ಇಟ್ಟಿರುವ 17 ಸೆಂಮೀ ದೂರದ ಒಟ್ಟು ಕೋನೀಯ 110°ದ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳ ಅಂತರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು 96°ಸಂಜ್ಞಾ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳ (''[[ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಕೋನ]]'' ವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಅಥವಾ SRA)ಎನಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.sengpielaudio.com/ ಫೊರಮ್ ಫರ್ ಮೈಕ್ರೊಫೊನೊಫ್ಮಮ್ ಅಂಡ್ ಟೊನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಟೆಕ್ನಿಕ್.][http://www.sengpielaudio.com/ ಎಬರ್‌ಹಾರ್ಡ್‌ ಸೆಂಗ್‌ಪೀಲ್‌]</ref> ಅಂದರೆ ನೆದರ್ ಲೆಂಡ್ಸೆ ಒಮ್ರೆಎಪ್ ಸ್ಟಿಚಿಂಗ್ (ಹಾಲೆಂಡ್ ರೇಡಿಯೊ)ದ NOS ಸ್ಟಿರಿಯೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳ 90° ಕೋನೀಯ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಂತರ 30ಸೆಂಮೀ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಇದು ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳ ತಲುಪುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಅದರೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಹಂತದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನಾದರೂ ಅದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯರ ಶ್ರವಣ ಅಂತರ 17 ಸೆಂಮೀ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳೇ ಹೊರತು ಕಿವಿಮೂಲಕ ಒಳಸೇರುವ ಸಂಜ್ಞಾ ತರಂಗಗಳಲ್ಲ. ===ಹುಸಿಭಾಷಾ-ಸ್ಟಿರಿಯೊ=== ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಗಳ ಮುದ್ರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮರು ಶ್ರವಣಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಹಲವು "ಹುಸಿ ಭಾಷಾ-ಸ್ಟಿರಿಯೊ"ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು "ಅರೆ-ಸ್ಟಿರಿಯೊ"ಅಥವಾ ಮರುಚಾನಲ್ ಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಟಿರಿಯೊ"ಬಳಸಿ ಈ ಧ್ವನಿ ತರಂಗವನ್ನು ಮೂಲದಿಂದಲೇ ಹೊರಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾಸ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮೊದಲು ಹಾರ್ಡ್ ವೇರ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.(ನೋಡಿ ಡ್ಯುಯೊಫೊನಿಕ್)ಅಥವಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಾರ್ಡ್ ವೇರ್ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ನ ಸಮ್ಮಿಳಿತ. ಬ್ರೆಮ್ಮೆರ್ಸ್ ಆಡಿಯೊ ಡಿಸೈನ್ (ದಿ ನೆದರ್ ಲೆಂಡ್ಸ್)<ref>[http://www.multitrackstudio.com/pseudostereo.php ಸ್ಯುಡೊ -ಸ್ಟಿರಿಯೊ]</ref> ಇದರ ಮಲ್ಟಿಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಹುಸಿಭಾಷಾ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು ವಿಶೇಷ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ."ಇಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಕೋಶೀಯ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಎಡ ಚಾನಲ್ ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಬಲಬದಿಗೆ ಹೆಚ್ಕು ತರಂಗಾಂತರದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಕಿವಿ ಗಮನಿಸಲಾಗದು.(ಇಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿವಾಹಕವು ಶ್ರವಣ ಶಕ್ತಿಯು 0ದಿಂದ 100 ಮಿಲಿಸೆಕೆಂಡ್ಸ್) ಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಇದು "ಮೂಲ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ"ದ ಧ್ವನಿ ಮೂಲದ ಮೊನೊ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ "ಧೃಡತೆ" ತರುವ ಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://ecmc.rochester.edu/ecmc/docs/hyperprism1.5.5/stereo.HTM |title=ಹೈಪರ್ ಪ್ರಿಜಮ್ ಮ್ಯಾನುಪುಲೇಶನ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್—ಕ್ವಾಸಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ |access-date=2010-12-29 |archive-date=2008-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080331024716/http://ecmc.rochester.edu/ecmc/docs/hyperprism1.5.5/stereo.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://cec.concordia.ca/econtact/8_3/gauthier.html |title=ಎ ರಿವಿವ್ ಅಂಡ್ ಆನ್ ಎಕ್ಸ್ಟ್ಯೆನ್ಸನಾಫ್ ಸ್ಯುಡೊ ಸ್ಟಿರಿಯೊ... |access-date=2010-12-29 |archive-date=2007-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071206065506/http://cec.concordia.ca/econtact/8_3/gauthier.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ವಿಶೇಷ ಹುಸಿಭಾಷಾ-ಸ್ಟಿರಿಯೊವನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಕಿಶಿ ಮತ್ತು ನೊರೊ ಅವರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದು ಇದನ್ನು 2003 ರಲ್ಲಿ <ref>[http://www.freepatentsonline.com/6636608.html ಸ್ಯುಡೊ-ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸರ್ಕ್ಯುಟ್—ಪೇಟೆಂಟ್ 6636608]</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಈಗಾಗಲೇ ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆಲವರು ಪಡೆದುಕೊಂಡಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.patentstorm.us/patents/5355416/description.html |title=ಸೈಕೊ ಅಸ್ಕೊಸ್ಟಿಕ್ ಸುಡೊ-ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಫೊಲ್ಡ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ |access-date=2010-12-29 |archive-date=2008-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204103229/http://www.patentstorm.us/patents/5355416/description.html |url-status=dead }}</ref> ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಅನುಭವ ಕೇಳಿಸಲು ಕೃತಕ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಥವಾ ಇಂದಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಅಂತಹ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ವಿಧಾನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಇಂತಹ ಬಳಕೆ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,871986,00.html |title=''ಸ್ಯುಡೊ ಸ್ಟಿರಿಯೊ'', ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್, ಜ. 20, 1961 |access-date=2010-12-29 |archive-date=2011-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128152111/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,871986,00.html |url-status=dead }}</ref> ==ಉಭಯಕರ್ಣೀಯ ಶ್ರವಣೀಯ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ == {{Details|Binaural recording}} ಈ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ "ಉಭಯ ಕರ್ಣೀಯ"ಮತ್ತು "ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್"ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಎಂಜನೀಯರ್ ಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಬದಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಇದು ಮೊದಲ ತಂತ್ರವಾದಸ್ಟಿರಿಯೊಸ್ಕೊಪಿಕ್ ಫೊಟೊಗ್ರಾಫಿಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಉಭಯರೀತ್ಯಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಮಾದರಿ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳನ್ನಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಹೊರಕಿವಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಶ್ರವಣೀಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.ಪ್ರತಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಒಂದು ಕಿವಿ ಪರದೆಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವು ಹಿನ್ನಲೆಯಾಗಿ ಹೆಡ್ ಫೊನ್ ಮುಖಾಂತರ ಚಾನಲ್ ನೊಳಗಡೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮಿಶ್ರಣ ಅಥವಾ ಅಡ್ಡಶಬ್ದಗ್ರಹಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಕೇಳುಗನ ಕಿವಿಪದರೊಳಗಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅದರ ಮೂಲತಃ ಶ್ರವಣಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ಈ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅದು ಮುದ್ರಣದ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಧ್ವನಿಯ ಮರುಕಳಿಕೆಯನ್ನು ಅದರ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಕೇಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ತನ್ನ ಮೆದುಳಿನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ರವಣದ ಪರಿಣಾಮ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಹೆಡ್ ಫೊನ್ಸ್ ಗಳ ಧರಿಸುವುದರಿಂದುಂಟಾಗುವ ಅನನಕೂಲತೆಯು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ವೇಳೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿ ಉಳಿದದನ್ನು ಅದರ ಮುದ್ರಣದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ "ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ-ಸ್ಥಳೀಯತೆ"ಶ್ರವಣವು ಆಂಬಿಯೊಫೊನಿಕ್ಸ್ ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಮರುಚಾಲಿಸುವಿಕೆ == ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಧ್ವನಿಗಳ ಮೂಲ ಜಾಡನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.(ಧ್ವನಿಗಳು,ವಾದ್ಯಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ)ಅದರೊಳಗಿನ ಮೂಲ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಭಂಧಿತವಾಗಿದೆ.) ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವ ಎಂಜನೀಯರ್ ನ ಗುರಿ ಯೆಂದರೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊ "ಇಮೇಜ್"ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಯಾವಾಗ ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಮುದ್ರಣವು ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕೇಳಿ ಬಂದಾಗ ಅದು ಕಿವಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೇ(ಹೆಡ್ ಫೊನ್ ಗಿಂತ ಉತ್ತಮ) ಎರಡೂ ಸ್ಪೀಕರ್ ಗಳಿಂದ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ರವಣವಿಧಾನದ ಎಂಜನೀಯರ್ ಸುಮಾರಾಗಿ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ (ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಹಲವು) ಬಳಕೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಅವುಗಳ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಗಳ ಶಬ್ದೀಯ ಗ್ರಹಣವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ ಸ್ಪೀಕರ್ ಮೂಲಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆಯಾ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ವಾದ್ಯವನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಗುರುತಿಸುವ ಕೆಲಸ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಯಾವಾಗ ಇದನ್ನು ಕಾಳಜೀ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಆ ಧ್ವನಿ ಗುರುತನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿ ಸಂಜ್ಞಾ ರೂಪಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿತ ವಿಧಾನ" ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಈ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತದ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ-ಒಂದೆಡೆ-ಸಂಗಮಿತ ಬೂಮ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಅದರಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ 1950 ಮತ್ತು 1960 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯನು "ಶ್ರೀಮಂತ"ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ-ಧ್ವನಿಹಿಡಿದಿಡುವಿಕೆ"ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಧ್ವನಿ ಗ್ರಹಣವು ಆಯಾ ವಾದ್ಯ ಅಥವಾ ಪರಿಕರದ ಉಪಯೋಗದ ಕಾರಣವೂ ಆಗಿದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕಳಪೆಯಾಗಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಅಥವಾ ಮರುಉತ್ಪಾದಿತ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯು ಈ ಮೊದಲಿನ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಮೂಲಕ್ಕಿಂತ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಹಾಕುವಾಗ ಎರಡು ಸಮರೂಪದ ಸ್ಪೀಕರ್ ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ವಾದ್ಯದ ಎದುರು ಒಂದು ಕೇಳುಗನ ಎದುರು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳುಗರ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯನ್ನೂ ಈ ಮುದ್ರಣದ ಅಗತ್ಯತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮದ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಭಾಜಕ ತ್ರಿಕೋನದಲ್ಲಿ ರೂಪಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಇದು ಎರಡು ಸಮರೂಪೀಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸುಮಾರು 60 ಡಿಗ್ರೀ ಅಂತರದ ಕೇಳುಗನ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಇದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ==ಸಂಯುಕ್ತ ಮುದ್ರಣಗಳ ಸೌಕರ್ಯ== ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಧ್ವನಿ ಸಂಯೋಜಿತಕ್ಕೆ ಎರಡು-ಚಾನಲ್ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಸಮೂಹ 1958 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಯಿತು.USA ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಪೈಯೆನಲ್ಲಿನ ಆಡಿಯೊ ಫಿಡಿಲಿಟಿ ಬಗ್ಗೆ ವೆಸ್ಟ್ರೆಕ್ಸ್ "45/45"ಏಕೈಕ ಧ್ವನಿಸುರಳಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ವಿಧಾನ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ಗ್ರಾಮಾಫೊನ್ ನಲ್ಲಿನ ಗಾನಸೂಚಿಯ ಚಲನೆಯಂತೆ ಅದರ ಸಂಗೀತ ಮರುಪ್ರಸರಣಗೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ಆ ಗಾನಸೂಚಿ ಮುಳ್ಳು ಲಂಬವಾಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಾನಲ್ ನಲ್ಲಿನ ಮುದ್ರಣವು ನಂತರ ನ್ಡೆದರೂ ಅದರ ಬಲ ಚಾನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅದೇ ತೆರನಾದ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣದ ಮುದ್ರಿಕೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.ಅದನ್ನೇ "ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಡೇಲ್"ಆಚೀಚೆ ಓಲಾಡುವ ಈ ಲಂಬೀಯ ಚಲನೆಯು ಅದರ ದಾಖಲೆಯ ಮುದ್ರಣದ ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗಿದೆ.ಅಸ್ತಿತ್ವದಲಿನ ಫೊನೊ ಒಮ್ಮೆ ಗ್ರಹಿಕೆ ನಂತರ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ.(ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ) ಪ್ರತಿ ವೆಸ್ಟ್ರೆಕ್ಸ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚಾನಲ್ ಹೆಡ್ ನ್ನು ಮುನ್ನೂಕಿ 45-ಡಿಗ್ರೀ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಸಮಾನಾಂತರದ ಪರ್ಯಾದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನಲೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞೆ ಬರುವ ಧ್ವನಿ ಸರಳತೆಯು ಎಡ ಚಾನಲ್ ನ ಕೊಯಿಲ್ ಮೇಲೆ ಅದು ಉರುಳುತ್ತಾ ಸಾಗಿದಂತೆ ಅದರೊಳಗಿನ ಬಲ ಕೊಯಿಲ್ ಹೊರಭಾಗದ ಮುದ್ರಣ ಕೊಂಡಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.vinylrecorder.com/stereo.html|title=Stereo disc recording|accessdate=4 October 2006}}</ref> ಒಟ್ಟು ಸೇರಿದ ಈ ಚಲನೆಯು ಧ್ವನಿ ಮೊತ್ತದ ಅಂತರವನ್ನು ಎರಡು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಮೂಲಕ ಹೊರಗೆಡುವುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಈ ಲಂಬೀಯ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಕಾರದ ಹೊರಬರುವ ಚಲನೆಯು L+R ಸಂಜ್ಞೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ L−R ನ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 45/45 ವಿಧಾನ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದರೆ ಮೂಫೊನಿಕ್ ಮುದ್ರಣದ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನಲೆಯ ವಿಧಾನ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಮುದ್ರಣ ಪರಿಕರದ ಮೂಲಕ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೊರಬಂದು ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಚಾನಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹರಿದು ಒಂದೇ ವಾಹಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕಾರ್ಟ್ರಿಜ್ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ನಂತರ ಮರುಧ್ವನಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೇವಲ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಚಾನಲ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಸಹಜವಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಈ ಎರಡೂ ಚಾನಲ್ ಗಳು ಸಮಪ್ರಮಾಣದ ಧ್ವನಿಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.(ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಧ್ವನಿಶಬ್ದ ಹೊರಡಿಸುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಕಡಿಮೆ ತರಂಗಾಂತರ ಹೊರಡಿಸುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು) ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ವಿಧಾನವು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಶಬ್ದಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ "ಅಂತರ" ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಅದೇ "ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಡೇಲ್"ಗ್ರಹಣದ ಶೈಲಿಯ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು EMI ನ ಅಲನ್ ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ 1931 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿದರಲ್ಲದೇ ಅದೇ ವರ್ಷ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಈ EMI ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಈ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ 1933 ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಇದನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಸುಮಾರು ಕಾಲುಶತಮಾನ ಅವಧಿ ಬೇಕಾಯಿತು. ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಶಬ್ದಗ್ರಹಣವು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶ್ರವಣ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿನ ಈ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಣದ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯು ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಧ್ವನಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.(ಕೊನೆ ಪಕ್ಷ ಭಾಗಶಃ)ಮರುಪ್ರಸಾರವಾಗಿದ್ದು. ಆಗ 1960 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಟೇಪ್ ಮೂಲಕ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಆವೃತ್ತಿ ಬಳಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಎನ್ನುವಂತೆ "ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕಲ್ಲೀ ರಿಪ್ರೊಸೆಸ್ಡ್ "ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೆಲವೆಡೆ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಶೇಖರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ "ಹಂತ"ವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ವನಿತರಂಗಗಳ ಚತುರ್ಮಾರ್ಗಗಳ ಮುದ್ರಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು 1971 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧ್ವನಿ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇದನ್ನು ಎರಡು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಮೂಲಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಅಳತೆಯ ''ಮ್ಯಾಟ್ರಿಸ್ಕಿಂಗ್ '' ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುದ್ರಿತ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ ಚಾಲಿತಗೊಂಡಾಗ ಅದು ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಸಂಗೀತ ಸುಧೆಗೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಎರಡು ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸಿಸ್ಡ್ಡ್ ಚತುರ್ಕೋನೀಯ ಮುದ್ರಣಗಳ ಪುನುರುತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ.ಅವನ್ನು SQ (CBSಯಿಂದ) ಮತ್ತು QS (by ಸ್ಯಾನ್ ಸ್ಯುಯಿ)ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಲ್ಲ,ಆದರೆ ಅವು ಮೊದಲು ಮಹತ್ವದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಧ್ವನಿ ಪರಿಕರ ಪೂರಕಗಳಾಗಿವೆ.ಇದನ್ನು ಇಂದು ನಾವು SACD ಮತ್ತು ಹೋಮ್ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾರದ ಪ್ರತಿರೂಪದ CD-4 (ಇದನ್ನು ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಬಾರದು)ಇಲ್ಲಿ RCAನಿಂದ ಪುನರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ವಿಭಿನ್ನ ಧ್ವನಿ ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ವೈಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ಟ್ರಿಜಿಸ್ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಕ್ರಮವಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಆರ್ಮ್/ಮರುಧ್ವನಿಯ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಉನ್ನತ-ತರಂಗಾಂತರ ಮಾಹಿತಿ ಈ ಮೂಲಕ LPs ಗಳು ಆವರಿಸಿ ಕೆಲವೇ ಮರುಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಇದು CD-4 ಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಎರಡು ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಗೊಳಿಸಿದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ==ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ಕ್== ಇದರಲ್ಲಿ ರೆಡ್ ಬುಕ್ CD ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ CD ಮೇಲೆ ಮೊನೊ ಮುದ್ರಣ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದು ಚಾನಲ್ ಖಾಲಿ ಉಳಿಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದೇ ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಬಳಸಿ ಅದೇ ಚಾನಲ್ ಒಂದೇ ಸಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು. ==ಪ್ರಸರಣಾ ಕಾರ್ಯ== ===ರೇಡಿಯೊ=== ಎಫ್ ಎಂ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಝೆನಿತ್-GE ಪೈಲೆಟ್-ಟೋನ್ ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಾಂತ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ AM ವಾಹಕಗಳ ರೀಸೀವರ್ ಗಳ ಸೀಮಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಆಡಿಯೊ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬಹುತೇಕ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿರಲಾರದು.ಅದಲ್ಲದೇ ಈ AM ರಿಸೀವರ್ ಗಳು ಸಂಭಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿರಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಅದೇ ರೀತಿ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಧ್ವನಿ ಅಲೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು AM ಸ್ಟಿರಿಯೊದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವೆಂದರೆ ಮೊಟೊರೊಲಾದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ C-QUAMವಿಧಾನ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಇದೇ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣ C-QUAMವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು AM ಕೇಂದ್ರಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ HD ರೇಡಿಯೊಪದ್ದತಿಯನ್ನಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.ಇದು AM ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, MP2 ಆಡಿಯೊ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ಸ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ DAB ಕೂಡಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೊ ರೂಪಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಸ್ಥಳೀಯತೆ ಆಧರಿಸಿ ಅನುಸರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲ ತಾಣ ಅಥವಾ ಉಪಗ್ರಹ ಪ್ರಸರಣದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯ ಈ DAB ಯನ್ನು ವಿಡಿಯೊಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅದರ ಹೊಸ ರೂಪವನ್ನು DMB ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಕಿರುತೆರೆ=== ಕೆಲವು ಹೊಸ ಟೀವಿ ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ (PAL ಮತ್ತು NTSC)ಗಳಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಾಂತದ ಪ್ರಸಾರ ಟೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ದ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಮೊನೊ ಧ್ವನಿ ಚಾನಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ ಇದು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಷಾ ವಾಹಕಗಳ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುಖಾಂತರ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮಲ್ಟಿಚಾನಲ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಸೌಂಡ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. NICAM ನ್ನು ಯುರೊಪ್ ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಝೆಕಂನ್ಲ್ಟೊನ್ವಿಧಾನ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ದಿ EIAJ FM/FM ಸಬ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಉಪಸಂವಹನ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಜಪಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಡಿಜಿಟಲ್ TV,ನಲ್ಲಿ MP2 ಆಡಿಯೊ ಹರಿವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ MPEG-2 ಯೋಜನೆಯಡಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ===1881=== [[File:Theatrophone - Clement Ader 1881.JPG|thumb|left|ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಕ್ಶಿಬಿಶನ್ (1881)ರೇಖಾಚಿತ್ರ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಡೆರ್ಸ್ ಥೆಯೆಟ್ರೊಫೊನ್ ರೀತಿಯದನ್ನು ಒಪೆರಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿತ್ತು.]] ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಡೆರ್ ಇದರ ಎರಡು-ಚಾನಲ್ ಆಡಿಯೊ ವಿಧಾನವನ್ನು 1881 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಟೆಲಿಫೊನಿಕ್ ಪದ್ದತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ.ಇದು ಪ್ಯಾರಿಸ ಒಪೆರಾದಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿತರಂಗಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೊಂದಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು.ಈ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಪುಳಕ ತಂದಿತ್ತು.ಇಲ್ಲಿನ ರಿಸೀವರ್ಸ್ ಗಳ ಮೂಲಕ ಶ್ರೋತೃಗಳು ಸಂಗೀತ ಆಸ್ವಾದಿಸಿದರು. ''ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಮೆರಿಕನ್'' ಯೊಬ್ಬರು ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ, :"ಆದರೆ ಈ ಟೆಲೆಫೊನಿಕ್ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವಿಕೆ ಕೂಡ ಕೇಳುಗರಲ್ಲಿ ಕೌತುಕ ಮೂಡಿಸಿತು.ಸ್ಥಳೀಯ ಈ ಧ್ವನಿ ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ತರಂಗಾಂತರದ ಮುಖಾಂತರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗುರುತಿಸುವಂತಾಗಲು ಈ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು.ಎರಡು ದೂರವಾಣಿ ಸಂವಾಹಕಗಳ ಏಕಕಾಲದ ಧ್ವನಿ ಪಡೆಯುವಿಕೆ ಹೊಸ ರಯೋಗಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.ಅದನ್ನೇ ಶ್ರೋತೃಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಭಾಗದ ಪ್ರಗತಿ ಎನ್ನಲಾಯಿತು."<ref>ಅರ್ಲಿ ರೇಡಿಯೊ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ. ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಮೆರಿಕನ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 1881, ಪು.422–23. [http://earlyradiohistory.us/1881opr.htm ''ದಿ ಟೆಲಿಫೊನ್ ಆಟ್ ದಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪೆರಾ'' ] ಹಿಂಪಡೆದಿದ್ದು ಮಾರ್ಚ್ 27, 2009.</ref> ಈ ಟೆಲೆಫೊನಿಕ್ ಸಂಸ್ಕರಣ ವಿಧಾನವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 1890 ರಿಂದ 1932 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಥೆಯೆಟರೊಫೊನ್ ಎಂದು ವಾಣೀಜ್ಯೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.ಅದೇ ರೀತಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಫೊನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇವೆರಡೂ ನಾಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಚಾಲಿತ ಟೆಲಿಫೊನ್ ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಗೃಹಬಳಕೆಗೆ ಇವನ್ನು ಚಂದಾದಾರಿಕೆ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>"ಕೋರ್ಟ್ ಸರ್ಕ್ಯುಲರ್", ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'' (ಲಂಡನ್), ನ. 6, 1895, p. 7. "ಪೊಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಎಂಜನೀಯರ್ಸ್. ದಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಸರ್ವಿಸ್ ",''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'' (ಲಂಡನ್), ಜ.15, 1913, p. 24. "ವೈಯರ್ಡ್ ವೈಯರ್ ಲೆಸ್", ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'' (ಲಂಡನ್), ಜೂನ್ 22, 1925, p. 8.</ref> ===1930 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ=== ಆಗ EMIನಲ್ಲಿದ್ದ ಅಲನ್ ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ 1930 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದರು. ಇವೆರಡೂ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಪದ್ದತಿಗಳು ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಮುಖಾಂತರ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಮೈಕ್ರೊಫೊನಿಕ್ ತಂತ್ರಗಳ (X-Y ಜೊತೆ ಎರಡು ದಿಶಾಶ್ವನಿ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಪ್ರಸರಣಗಳ/ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ತತ್ವ /+ M/S ಸ್ಟಿರಿಯೊಗ್ರಾಫಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.)ಇದನ್ನು ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ EMIನಲ್ಲಿ 1931-1933 ರಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್ ಬಳಸಿ ಎರಡೂ ಪದರುಭಿತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳಲ್ಲಿನ ಬಲಬದಿಯ ಧ್ವನಿ ಬಲಕ್ಕೆ ಇದು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯತೆ ಒದಗಿಸಿತು.ಇದು 1933 ರಲ್ಲಿ EMI ನಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪೈತ್ತೈದು-ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಆರಂಭ ದೊರಕಿತ್ತು. ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ ರೊಟರಿಯ ಹಾರ್ವೆಯ್ ಫ್ಲೆಚರ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಮರು ಮುದ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯೆಂದರೆ "ವಾಲ್ ಆಫ್ ಸೌಂಡ್" ಅಂದರೆ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಟಿ ಎದುರಲ್ಲೇ ಸಾಲಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಈ ಉಪಕರಣವು ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80 ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು,ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಏಕರೂಪದ ಕೇಳುಗ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹಲವು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುದ್ರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವೆನ್ನುವಂತೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಮೇಣದ ಡಿಸ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಡಬಹುದಾಗಿದೆ.ಲೆಯೊಪೊಲ್ಡ್ ಸ್ಟಾಕೊವ್ಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 1932 ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ (ಮಾರ್ಚ್ 12,1932 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದು)ಸ್ಕ್ರಿಯಾಬಿನ್ಸ್ ''[[Prometheus: Poem of Fire]]'' ಎಂಬುದಾಗಿದ್ದು ಅದು ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುದ್ರಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಡ್ಯುಕೆ ಎಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಆತನ ವಾದ್ಯವೃಂದ ಕೆಲವು ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರಡಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು.(ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ "ಈಸ್ಟ್ ಸೇಂಟ್. ಲೂಯಿಸ್ ಟೂಡಲ್-o", "ಲೊಟ್ ಒ' ಫಿಂಗರ್ಸ್", "ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಅಂಡ್ ಟ್ಯಾನ್ ಫ್ಯಾಂಟ್ಸ್") ಫೆಬ್ರವರಿ 3, 1932,ರಲ್ಲಿ RCA ವಿಕ್ಟರ್ ಗಾಗಿ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಬಳಸಿ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಕ್ ಕಟ್ಟರ್ ಬಳಸಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಭಿನ್ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನೋಡಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಉತ್ತಮ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಧ್ವನಿಸುರಳಿ ದಾಖಲೆಗೆ ಏನಾದರೂ ಆಗದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಅಂಶಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ ಈ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಕೆಗಳು ಅಪರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳೆರಡರ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಗೋಚರತೆ ಪಡೆದಿವೆ.ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಧ್ವನಿ ಮಿಶ್ರಣವು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ದಿ ರಿಜಲ್ಟಿಂಗ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಈಸ್ ಅವೈಲೇಬಲ್ ಆನ್ ದಿ 22-CD ಸೆಟ್ "ದಿ ಡ್ಯುಕ್ ಎಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸೆಂಟೆನ್ನೆಯಿಯಲ್ ಎಡಿಶನ್".</ref> ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ ರೊಟರೀಸ್ ಮೂರು-ಚಾನಲ್ ನಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 27,1933 ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದಿಂದ ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾಗೆ ಕನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಹಾಲ್ ಇದು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ]] ಲೆಯೊಪೊಲ್ಡ್ ಸ್ಟೊಕೊವಸ್ಕಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಟಿಯ ಆಯೋಜನೆ ಇದರ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲೇ ನಡೆದಿದ್ದು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಣ ಸಂಗೀತದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧನಗಳ ಬಳಕೆಯು ಹೊಸ ಬಗೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು.ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿರೂಪವಾದ ಕಿವಿಗಳ ಚಿಕ್ಯಾಗೊ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಫೇರ್ ನಲ್ಲಿ 1933ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು.<ref>ಬಿ.ಬಿ. ಬಾಯುರ್, "ಸಮ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್ಸ್ ಟುವರ್ಡ್ಸ್ ಬೆಟರ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಪರೆಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್",''IEEE ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸಾಕ್ಶನ್ಸ್ ಆನ್ ಆಡಿಯೊ'', ಮೇ–ಜೂನ್ 1963, p. 89.</ref> ಎರಡು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ AMಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳಿಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>"[https://books.google.com/books?id=yS0DAAAAMBAJ&amp;pg=PA104 ರೇಡಿಯೊ ಆಡ್ಸ್ ಥರ್ಡ್ ಡೈಮೆನ್ಸನ್]", ''ಪಾಪ್ಯುಪಲರ್ ಸೈನ್ಸ್'', ಜ. 1953, p. 106.</ref> ===1940 ರಿಂದ 1970=== ====ಕಾರ್ನೆಗೆ ಹಾಲ್ ಪ್ರದರ್ಶನ 1940 ರಲ್ಲಿ ==== ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ ರೊಟರೀಸ್ ಅವರಿಂದ ಕಾರ್ನೆಗೆ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 9 ಮತ್ತು 10 ರ 1940 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಸ್ಪೀಕರ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮೂರು ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಪಥಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸೀಮಿತವಲಯಗಳು,ಧ್ವನಿ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಧ್ವನಿಪ್ರಮಾಣದ ದರವನ್ನು ನಿಗಾವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಡೊಲ್ಬೆಯ್ ಗದ್ದಲ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ 1970 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಧುನಿಕವೆನಿಸಿತ್ತು.ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಶಬ್ದಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಚ್ಚಳ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಯಂನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಕೈಯಿಂದ ಸೂಚಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಅದನ್ನು "ಹೆಚ್ಚಳ"ಅಂದರೆ ಇದು ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಅವರಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದು ಲೆಯೊಪೊಲ್ಡ್ ಸ್ಟೊಕೊವ್ಸಿಕಿ ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿತು. ಸ್ಟೊಕೊವ್ಸ್ಕಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಈ "ಹೆಚ್ಚಳ"ದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಸ್ಪೀಕರ್ ಗಳು 1,500 ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಮೂಲದ ವ್ಯಾಟ್ ಬಳಸಿದವು.ಇದರಿಂದ ಸುಮಾರು 100 ಡೆಸಿಬಲ್ಸ್ ನಷ್ಟು ಧ್ವನಿ ಹೊರಹಾಕಿದವು.ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಇಡೀ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗ "ಮೂಕವಿಸ್ಮಿತರನ್ನಾಗಿ" ಮಾಡಿತು.ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಸ್ಮಯ ಮಾಡಿತು.<ref>"ಸೌಂಡ್ ವೇವ್ಜ್ 'ರಾಕ್' ಕಾರ್ನೆಗಿ ಹಾಲ್ ಆಸ್'ಎನ್ ಹಾನ್ಸ್ಡ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್' ಈಸ್ ಪ್ಲೇಯ್ಡ್", ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಏಪ್ರಿಲ್ 10, 1940, p. 25.</ref> ಸೆರ್ಗೆಯ್ ರಾಚ್ಮನಿನೊಫ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಅತ್ಯಂತ"ರೋಮಾಂಚಕ,ಅದ್ಭುತ"ಆದರೆ "ಇದು ಸಂಗೀತಲೋಕದಿಂದ ಆಚೆ ಇತ್ತು.ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದರ ಗದ್ದಲದ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಅರಚಾಟವಾಗಿತ್ತು." "ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ''ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳ ತೆಗೆಯಿರಿ '' ", ಎಂದು ಆತ ಹೇಳಿದರು. "ಅವರು ಆ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದ ತುಣುಕಿನೊಳಗೆ ಹೋಗುವ ಮುಂಚೆ ಅದೇನೆಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾರಿರಲಿಲ್ಲ "ಬಹಳಷ್ಟು 'ಹೆಚ್ಚಳ' ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸ್ಟೊಕೊವ್ಸ್ಕಿ" ಎಂದು ಆತ ಉದ್ಘರಿಸಿದ್ದರು. ====ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಯುಗ ==== ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ ರೊಟರೀಸ್ 1937 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು-ಚಾನಲ್ ಗಳ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.ಈ ಪರಿಷ್ಕೃತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಇಂಕಾ.ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>"ನಿವ್ ಸೌಂಡ್ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಅಚಿವ್ಡ್ ಇನ್ ಫಿಲ್ಮ್", ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಅ. 12, 1937, p. 27.</ref> ಅದರ ನಿರ್ವಾಹಕ ಲೆಯೊಪೊಲ್ಡ್ ಸ್ಟೊಕೊವ್ವ್ಸಿಕಿ ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು-ಮಾರ್ಗಗಳ ಧ್ವನಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.ಆಗ 1937 ರಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಗಾಗಿ ''ಒನ್ ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಮೆನ್ ಅಂಡ್ ಎ ಗರ್ಲ್'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಿದಾಗ ಈ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಧ್ವನಿಪಥಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸಿ ಅಂತಿಮ ಧ್ವನಿಪಥ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ನೆಲ್ಸನ್ ಬಿ.ಬೆಲ್,"ರಾಪಿಡ್ ಸ್ಟ್ರೈಡ್ಸ್ ಆರ್ ಬೀಯಿಂಗ್ ಮೇಡ್ ಇನ್ ಡೆವಲ್ಪ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್",''ದಿ ವಾಶಿಂಗ್ ಟನ್ ಪೊಸ್ಟ್'',ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 1937, p. TR1.</ref><ref>''ಮೋಶನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ ಹೆರಾಲ್ಡ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 1937, p. 40.</ref> ಮೆಟ್ರೊ-ಗೊಲ್ಡ್ವಿನ್-ಮೇಯೊರ್ ಕೂಡಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಬದಲಾಗಿ ಮೂರನ್ನು ಉಪ್ಯೋಗಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.1938 ರಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ ಅವರು ನಂತರ ಸುಧಾರಿತ ನಾಲ್ಕು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಒಂದು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ,ಎರಡು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಬಹುಮಾರ್ಗೀಯ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಏಕೈಕ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವುದೇ ಆಗಿತ್ತು.ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=March 2009}} ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ MGM ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.(ಇದು ಮೊನೊದಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರೂ)ಅಲ್ಲಿ "ಇಟ್ ನೆವರ್ ರೇನ್ಸ್ ಬಟ್ ವಾಟ್ ಇಟ್ ಪೌರ್ಸ್"ಇದನ್ನು ಜುಡಿ ಗಾರ್ಲೆಂಡ್ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.ಅಲ್ಲದೇ ಜೂನ್ 21,1938 ರಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.''ಲೌ ಫೈಂಡ್ಸ್ ಆಂಡಿ ಹಾರ್ಡಿ'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಇದರ ಧ್ವನಿ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯೊಳಗೊಂಡದ್ದೆಂದರೆ [[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ]]ಯ ''ಫಾಂಟಾಸಿಯಾ '',ಇದು ನವೆಂಬರ್ 1940 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಸಂಸ್ಕರಣವನ್ನು (ಫಾಂಟಾಸೌಂಡ್)ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು. ಫಾಂಟಾಸೌಂಡ್ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚಿತ್ರದ ನಾಲ್ಕು ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ನಾಲ್ಕು ಧ್ವನಿಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಮೂರು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳು ಕೇಳಿಸಲಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡುತಿತ್ತು.<ref>ಆಂಡ್ರಿವ್ ಆರ್. ಬೂನೆ, "[https://books.google.com/books?id=NicDAAAAMBAJ&amp;pg=PA65 ಮಿಕಿ ಮೌಸ್ ಗೋಜ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್]", ''ಪಾಪ್ಯುಪಲರ್ ಸೈನ್ಸ್'', ಜನವರಿ 1941, p. 65.</ref> ಈ ಚಿತ್ರ ಹಣಕಾಸಿನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.ಇದರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನ್ನು ಮಿಶ್ರಣದ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯ ಅಲ್ಫ್ರೆಡ್ ನಿವ್ಮನ್ ರಂಗಮಂಚದ ಮೇಲಿನ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು 1940 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಫಾಕ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಇದು ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು.ಇದು ಬಹುಚಾನಲ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಯುಗದ ಹಲವಾರು ಧ್ವನಿಪಥದ ಮುದ್ರಣಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.ಮಲ್ಟಿಚಾನಲ್ ನ ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವನ್ನು ಡಿವಿಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ''ಹೌ ಗ್ರೀನ್ ವಾಜ್ ಮೈ ವ್ಯಾಲ್ಲಿ'',''ಅನ್ನಾ ಅಂಡ್ ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಸಿಯಾಮ್'',''ಸನ್ ವ್ಯಾಲ್ಲಿ ಸಿರೆನೆಯೆಡ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಡೇ ದಿ ಅರ್ಥ್ ಸ್ಟುಡ್ ಸ್ಟಿಲ್'' ಇತ್ಯಾದಿ. ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಟೇಪ್ ಮುದ್ರಣದ ಸಾಹಸ ಮಲ್ಟಿಚಾನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ನೇರವಾದ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕವೂ ಹೌದು. ಆಗ 1950 ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳು ಮಿಶ್ರಣ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ 35ಎಂಎಂ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಟೇಪ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿ ವಿಧಾನ ಪರಿಚಿತಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿಯು ಉತ್ತಮ-ಅನುಕೂಲಕರವೆಂದು ''ದಿಸ್ ಈಸ್ ಸಿನೆರಮಾ'' 1952 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗಲೇ ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಈ ಸಿನೆರಮಾವು ವಿಶಾಲ ಪರದೆ ಮೇಲೆ ಅಂದರೆ ಈಗಿನ IMAXಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು.ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಿನೆರಮಾನಿಗದಿತ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಸಿನೆರಮಾದ ಆಡಿಯೊ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನ್ನು ಏಳು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು.ಐದು ಪರದೆಯ ಹಿಂದೆ,ಇನ್ನೆರಡು ಸುತ್ತಲಿನ ದ್ವನಿಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದವು. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಧಾನ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಹಜಾರ್ಡ್ ಇ.ರೀವೆಸ್ ಅವರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಮೂಲ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ (ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಭವ ಪಡೆದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯೂ ಸೇರಿತ್ತು)ಇಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಪಥದ ಜಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಸಿನೆಮಾದ ಉತ್ತಮ ಗೋಚರತೆಗೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತಿತ್ತು. ''ದಿಸ್ ಈಸ್ ಸಿನೆರಮಾ'' ಎಂಬುದು ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 1953 ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಪಡೆದಿತ್ತು.ಹಲವು ಸಿನೆಮಾ ನೋಡುಗರು ಈ ಧ್ವನಿಪಥದ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಾರಂಟ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟರು.ಇದರಲ್ಲಿ ''ಹೌಸ್ ಆಫ್ ವ್ಯಾಕ್ಸ್'' ನ 3-ಡಿ ಫಿಲ್ಮ್ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಪ್ರೈಸ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವಿತ್ತು. ಆಗಿನ ಧ್ವನಿಪಥ ವಿಧಾನ ವಾರ್ನರ್ ಫೊನಿಕ್ 35 ಎಂಎಂ ನ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಪೂರ್ಣ ಹೊದಿಕೆಯ ಎಡ-ಕೇಂದ್ರ-ಬಲಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾದ ಈ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ವಿಧ ಎರಡು ಜೋಡಿ-ಪಟ್ಟಿ ಪೊಲರೈಡ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ ಗಳ ವಿಧಾನ ಹೊಂದಿತ್ತು.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೃಶ್ಯಗೋಚರವಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಸುತ್ತಲಿನ ಧ್ವನಿ ಪಸರಿಸಲು ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಇನ್ನೆರೆಡು ಚಿತ್ರಗಳು ವಾರ್ನೆರ್ ಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ಧ್ವನಿಯೊಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.ಅದರಲ್ಲಿ 3-ಡಿ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಾದ ''ದಿ ಚಾರ್ಜ್ ಆಟ್ ಫೀದರ್ ರಿವರ್'' ಮತ್ತು ''ಐಲೆಂಡ್ ಇನ್ ದಿ ಸ್ಕೈ''. ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್ ಗಳು ಕಳೆದುಹೋದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ 3-ಡಿ ಚಿತ್ರಗಳು ಥ್ರೀ-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಧ್ವನಿಪಥದಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿಕೆ ಕಂಡವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''ಇಟ್ ಕೇಮ್ ಫ್ರಾಮ್ ಒಟರ್ ಸ್ಪೇಸ್'' ; ''ಐ, ದಿ ಜುರಿ'' ; ''ದಿ ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್ ವೊರ್ ಎ ಗನ್'' ; ''ಇನ್ ಫೆರ್ನೊ'' ; ''ಕಿಸ್ ಮಿ, ಕೇಟ್'' ; ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರಿದ್ದವು. ಈ ಸಿನೆರಮಾದಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ವಿಶಾಲ ಪರದೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು.20 ಥ್ ಸೆಂಚುರಿ-ಫಾಕ್ಸ್ ನ ಸಿನೆಮಾಸ್ಕೋಪ್ ನಾಲ್ಕು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅದರ 35-ಎಂಎಂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿ,ಈ ಸಿನೆಮಾಸ್ಕೋಪ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಟಿರಿಯಿಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯು ಇಂದಿನ ಸಿನೆಮಾ ದ್ವನಿಪಥದ ಜಾಡನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಸಿನೆಮಾಸ್ಕೋಪ್ 55 ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.ಅದರಲ್ಲೇ ಉತ್ತಮ ಪದ್ದತಿ ಅಳವಡಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.(35 ಎಂಎಂ ಬದಲಾಗಿ 55 ಎಂಎಂ)ಇದರ ಬದಲಾಗಿ 6-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗದೇ ಈ ವಿಧಾನವು ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು 35ಎಂಎಂಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.ಆ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ''ಕರೌಸೆಲ್ '' ಮತ್ತು ''ದಿ ಕಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಐ''. ಇದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ''ಕರೌಸೆಲ್ '' ನಲ್ಲಿ ಆರು-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಬಂಧಿಯಾದ ಧ್ವನಿಪಥ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಅಲ್ಲದೇ 1961 ರಲ್ಲಿ ''ದಿ ಕಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಐ'' ನ್ನು ಮರುಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಇದನ್ನು 70 ಎಂಎಂ ಗೆ "ವಿಸ್ತರಿಸಿ"ಆರು-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೇಗೆಯಾದರೂ 1954 ರಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಟಿರಿರ್ಯೊದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.(ಸಿನೆರಮಾದಲ್ಲಿ ತೋರಿದವುಗಳ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ)ಸ್ಟಿರಿಯೊಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ದವಾಗಿರದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಿದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬಳಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://www.widescreenmuseum.com/widescreen/wingcs5.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-29 |archive-date=2011-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926212752/http://www.widescreenmuseum.com/widescreen/wingcs5.htm |url-status=dead }}</ref> ಆಗಿನ 1975,ರ ಅವಧಿಯ ವರೆಗೆ ಯಾವಾಗ ಡೊಲ್ಬಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಆಗ ಕೆಲವು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದ್ದವು.ಆಗ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅಲ್ಬಮ್ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜೆಫಿಫ್ರೆಲ್ಲಿ'ಯ ''ರೊಮಿಯೊ ಅಂಡ್ ಜುಲಿಯಟ್'' —ಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಮನೌರಲ್ ಧ್ವನಿಗಳಲ್ಲೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ,<ref name="imdb.com">[49] ^ [28] ^ http://www.imdb.com/title/tt0299537/</ref> ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಅಧಿಕ ವೆಚ್ಚದ ಸಂಗೀತಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ,ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ''ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಸ್ಟೊರಿ'',<ref name="imdb.com"/> ''ಮೈ ಫೇರ್ ಲೇಡಿ'',<ref name="imdb.com"/> ಅಥವಾ ''ಕೇಮ್ ಲೊಟ್'' ;<ref name="imdb.com"/> ಮಹಗ್ರಂಥಗಳ ಆಧಾರದ ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ''ಬೆನ್-ಹರ್'' <ref name="imdb.com"/> ಅಥವಾ ''ಕ್ಲಿಯೊಪಾತ್ರ'' ;<ref name="imdb.com"/> ಅಥವಾ ರಂಗನಾಟಕಗಳ ಪ್ರಬಲ ಧ್ವನಿ ಅವಲಂಬಿತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಗೀತ ಮೂಲದ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''ದಿ ಗ್ರಾಜುವೇಟ್'',<ref name="imdb.com"/> ಅದರ ಸೈಮೊನ್ ಅಂಡ್ ಗಾರ್ಫುಂಕೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ಪರಿಚಿತವಾದವು. ಇಂದು ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವೆನ್ನುವಂತೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ನಲ್ಲೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ನಿರ್ಮಾಪಕರು 70 ಎಂಎಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅನುಕೂಲ ಬಳಸಿ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ನಿರ್ಮಾಣಗಳು 65 ಎಂಎಂ (ಅಥವಾ 35ಎಂಎಂ ನಂತರ 70 ಎಂಎಂ ಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರ ಪಡೆದವು)ಇವುಗಳ ಮರುಮಿಶ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊಗೆ ಅಳವಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.ಆದರೆ 30ಎಂಎಂ ಗಳು ಮುದ್ರಣ-ಇಳಿಕೆ ಕಂಡರೂ ಅದು ಮೊನೊ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಧ್ವನಿಪಥ ಹೊಂದಿತ್ತು. ====ಗ್ರಾಹಕರ ಮಾಧ್ಯಮ==== ಆಗ 1940 ರಿಂದ 1970 ರ ವರೆಗೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ಹಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.ಇವುಗಳ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಮರುಮಿಶ್ರಣ ಹಲವು ಚಾನಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಾಯಿತು.ಆಗಲೇ ಹೊಸ ಆಡಿಯೊ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಪದ್ದತಿಗಿಂತ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪದ್ದತಿ ದುಬಾರಿ ವೆಚ್ಚದ್ದಾಗಿದೆ.ಆಧುನಿಕ ಗಟ್ಟಿಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ ಸಹಜವಾಗಿದೆ.ಇದು ಎರಡು ಸ್ಪೀಕರ್ ಪದ್ದತಿ ಅಳವಡಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದು ಗ್ರಾಹಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಮೊದಲ ಪದ್ದತಿಗಿಂತ ಎರಡುಪಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಇದಾಗಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ. ಎಮೊರಿ ಕುಕ್ (1913–2002)ಆಗ 1952 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಅದರ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದರು.ಟೇಪ್ ಮುದ್ರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ವಿನ್ಯಲ್ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣ) ದ "ಸ್ಥಳೀಯಧ್ವನಿ ಹಿಡಿಯುವ" ವಿಧಾನ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಈ ಮುದ್ರಣ ವಿಧಾನವು ಎರಡು ವಿಶೇಷ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪರಸ್ಪರವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಶಬ್ದಸೂಚಕವು ನೆಡುವ ಸೂಜಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಸೂಜಿಯು ವಿಸ್ತೃತ ಧ್ವನಿಮತ್ತು ಸ್ಪೀಕರಗೆ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಸಿದ್ದತೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಆಡಿಯೊ ಮೇಳದಲ್ಲಿನ ಕುಕ್ಕರ್ ಕಟ್ಟರ್ ಮೇಲ್ತುದಿಯುಳ್ಳ ಮುದ್ರಣಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.ಇಂತಹ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳು ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡಾಗ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಹೊರಬಂದವು. ಕುಕ್ ಹಲವು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿ ಸೈ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ರೈಲ್ವೆ ಶಬ್ದ ಹಿಡಿದು ಗುಡುಗುಸಿಡಿಲಿನ ಅಬ್ಬರದ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಮುದ್ರಣದ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. (ಆಗ ಕುಕ್ ಬಳಸಿದ "ಸ್ಥಳೀಯ ಧ್ವನಿ"ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಬಳಕೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಬಾರದು.ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಇಯರ್ ಫೊನ್ ಬಳಸಿ ಕೇಳುಗನಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕುಕ್ ಅನುಕೂಲಕರ ಸಂವಹನದ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಬಳಸಿದರಾದರೂ ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ "ಬೈನೌರಲ್"ಎಂದು ಕರೆದರು) ಕುಕ್ 1953 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು 25 ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದರು.ಆಗ ಆಡಿಯೊಫೈಲ್ ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಡಲಾಯಿತು.<ref>"[https://books.google.com/books?id=YgoEAAAAMBAJ&amp;pg=PA15 ಕಮರ್ಸಿಯಲ್ ಬೈನ್ಯುರಲ್ ಸೌಂಡ್ ನಾಟ್ ಫಾರ್ ಆಫ್]", ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಅ. 24, 1953, p. 15.</ref> ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಟೇಪ್ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಎರಡು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸಿ ಅಲ್ಲದೇ ಅದನ್ನು ಹಿನ್ನಲೆಯಾಗಿ 1/4 ಇಂಚುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಟೇಪ್ ಬಳಸಲಾಯಿತು.ಇದನ್ನು 1952 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref>"[https://books.google.com/books?id=jNwDAAAAMBAJ&amp;pg=PA216 ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್ ಇನ್ ಸೌಂಡ್]", ''ಪಾಪ್ಯುಪಲರ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1952, p. 216.</ref> ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೆಮಿಂಗ್ಟನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ 1953 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.ಇವುಗಳನ್ನು ಕಲಾವಿದರ ತಂಡವಾದ ಥೊರ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಸಿನಿಸಿನ್ನಾಟಿ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ದವರು ಈ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ RCA ವಿಕ್ಟರ್ಕೆಲವು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಟೇಪಿಂಗ್ ಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿತು.ಅದಕ್ಕೆ ಲೆಯೊಪೊಲ್ಡ್ ಸ್ಟೊಕೊವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಗುಂಪು ನೆರವಾಯಿತು. ಆಗ RCA 1954 ರಲ್ಲಿ ಬಾಸ್ಟನ್ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ವನ್ನು ಟೇಪ್ ಮಾಡಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮುಂಚ್ ಅವರ ತಂಡ ಬೆರ್ಲಿಯೊಜ್ ನ ''ಡ್ಯಮ್ನೇಶನ್ ಆಫ್ ಫೌಸ್ಟ್'' ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು.ಇದು ಕಂಪನಿಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡುಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇದಾದ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಆರ್ಟುರೊ ಟೊಸ್ಕ್ಯಾನಿಯನ್ ನ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಟೇಪ್ ನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಡವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳು 1987 ಮತ್ತು 2007 ರ ವರೆಗೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ UK ನಲ್ಲಿ ಡೆಕ್ಕಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊದಲ್ಲಿ 1954ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕಂಪನಿಗಳಾದ ಕನ್ಸರ್ ಟೇಪ್ಸ್ ಮತ್ತು RCA ವಿಕ್ಟರ್ ಗಳು 1954 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳ ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಧರಿತ ಮುದ್ರಣದ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಟೇಪ್ ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವು.ಪ್ರತಿ-ರೀಲ್ ನಿಂದ ರೀಲ್ ವರೆಗಿನ ಅದರ ಧ್ವನಿಪಥ ಜಾಡು ಮಾನ್ಯುರಲ್ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಕಾಣಬೇಕಾಯಿತು.<ref>"[https://books.google.com/books?id=EBsEAAAAMBAJ&amp;pg=PA34 ಟೇಪ್ ಟೃಇಡ್ ಗ್ರುಪ್ ಟು ಫಿಕ್ಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ಸ್]",''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಜುಲೈ 10, 1954, p. 34.</ref> ಗಂಭೀರ ಆಡಿಯೊಫೈಲ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಜನ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು "ಆರಂಭಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತಾದರೂ ಜನ ಅವುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು.ಹೀಗಾಗಿ ಅವು ಕೆಲವು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಾಸ ಕಂಡವು.<ref>"ಹೈ-ಫೈ: ಟು-ಚಾನಲ್ ಕಾಮೊಶನ್", ''}ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ನವೆಂಬರ್ 17, 1957, p. XX1.</ref> ನಂತರ 1957 ರ ಅವಧಿ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಸಂಗೀತ ವಹಿವಾಟಿನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿತು. [[File:Audio Fidelity first stereo LP.jpg|thumb|left|upright=1.3|ಲೇಬಲ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಲೀವ್ ಫ್ರಾಮ್ ಆಡಿಯೊ ಫಿಡೆಲಿಟಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡೆಮಾನ್ ಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್,ca. 1958.]] ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುದ್ರೆಯ ಆಡಿಯೊ ಫಿಡೆಲೆಟಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ '''ಮೊದಲ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಡಿಸ್ಕ್''' ಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 1957 ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಿತು. ಸಿಡ್ನಿ ಫ್ರೆಯ್ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವೆಸ್ಟ್ರೆಕ್ಸ್ ನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.(ಇದರ ಮಾಲೀಕರೆಂದರೆ ಎರಡು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್-ಕಟ್ಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ಪೈಪೋಟಿದಾರರಾಗಿದ್ದರು.)ತಮ್ಮ ಮುದ್ರಣ ಟೇಪ್ ಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಮೊದಲ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಬರುವ ಮುಂಚೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.jazzology.com/jazzbeat.php?id=50 |title=ಜಾಜ್ ಬೀಟ್ 2007-10-26 |access-date=2010-12-29 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927133102/http://www.jazzology.com/jazzbeat.php?id=50 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thedukesofdixieland.com/history.htm |title=ಹ್ಯಾರೆ ಆರ್. ಪೊರ್ಟರ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ |access-date=2010-12-29 |archive-date=2004-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040126224550/http://www.thedukesofdixieland.com/history.htm |url-status=dead }}</ref> ಮೊದಲ ಬದಿ 1 ರಲ್ಲಿ ಡ್ಯುಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಕ್ಸಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಬದಿ 2 ರಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಪಥದ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಣದ ಮುದ್ರಣವಿತ್ತು. ಇದರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 13,1957 ರಲ್ಲಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಡಿಟೊರಿಯಮ್ ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಮೊದಲ ಆರಂಭಿಕ <ref>"[https://books.google.com/books?id=wR0EAAAAMBAJ&amp;lpg=PA27&amp;pg=PA27#v=onepage&amp;q&amp;f=false }ಮಾಸ್ ಪ್ರೊಡ್ಯುಸ್ಡ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್ ಈಸ್ ಡೆಮಾನ್ ಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್]," ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್, ಡಿ. 16, 1957, p. 27.''</ref> 500 ನಕಲುಗಳನ್ನು ಆ ವೇಳೆಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಫ್ರೆಯ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಿಷಯದ ಪತ್ರಿಕೆ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಜಾಹಿರಾತು ನೀಡಿದ.''ಯಾರೇ ಕಂಪನಿಯವರು ತಮ್ಮ ಲೆಟರ್ ಹೆಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಉಚಿತ ನಕಲುಪ್ರತಿ'' ನೀಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ.<ref>[https://books.google.com/books?id=wR0EAAAAMBAJ&amp;pg=PA33 ಆಡಿಯೊ ಫಿಡಿಲಿಟಿ ಅಡ್ವರ್ ಟೈಜ್ ಮೆಂಟ್], ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಡಿ. 16, 1957, p. 33.''</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=wR0EAAAAMBAJ&amp;pg=PA27 ಮಾಸ್ ಪ್ರೊಡ್ಯುಸ್ಡ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್ ಈಸ್ ಡೆಮಾನನ್ ಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್]", ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಡಿ. 16, 1957, p. 27.''</ref> ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು.<ref>ಅಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಆರ್. ಜಿಪ್ಸರ್, "ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ವೇಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಎ ಬೂಮ್", ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಆ 24, 1958, p. F1.</ref> ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಫೊನೊಗ್ರಾಫ್ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಆಯ್ಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.ಆಡಿಯೊ ಫಿಡೆಲ್ಟಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಡಿಸ್ಕ್ ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ನಂತರ ಇನ್ನುಳಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್ ಗಳು ಕೊಂಚ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.ಅದರಲ್ಲೂ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಟ್ರಿಜ್ ಸ್ಟಿರೊಗಳನ್ನು ಡಿಸ್ಕ್ ಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇಳುವ ಪರಿಕರದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 1958 ರಲ್ಲಿ $250 ರಿಂದ $29.95 ವರೆಗಿನ ನಿಗದಿಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>"[https://books.google.com/books?id=txgEAAAAMBAJ&amp;pg=PA36 ಆಡಿಯೊ ಫಿಡಿಲಿಟಿ ಬಾಂಬ್ ಸೆಲ್ ಹ್ಯಾಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಅಗೊಗ್]", ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಡಿ. 22, 1962, p. 36.</ref> '''ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು'''.ಇದನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 1958 ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಯಿತು.''ಜಾನಿ ಪುಲೆಯೊ ಮತ್ತು ಆತನ ಹಾರ್ಮೊನಿಕಾ ಗ್ಯಾಂಗ್ ವ್ಯಾಲ್ಯುಮ್ 1'' (AFSD 5830)ನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.''ರೇಲ್ ರೋಡ್-ಸೌಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಎ ವ್ಯಾನಿಶಿಂಗ್ ಎರಾ'' (AFSD 5843),''ಲೈನಿಯಲ್-ಲೈನಿಯಲ್ ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಅಂಡ್ ಹೀಸ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ'' (AFSD 5849) ಮತ್ತು ''ಮಾರ್ಚಿಂಗ್ ಅಲಾಂಗ್ ಉಯಿತ್ ದಿ ಡ್ಯುಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಕ್ಸಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವ್ಯಾಲ್ಯುಮ್ 3'' (AFSD 5851)ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಂಪನಿಯು ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು LPs ಗಳನ್ನು ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>"[https://books.google.com/books?id=eyEEAAAAMBAJ&amp;lpg=PA25&amp;pg=PA9#v=onepage&amp;q&amp;f=false CBS ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಸೆಸ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸ್ಟೆಪ್]," ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಮಾರ್ಚ್ 31, 1958, p. 9.</ref> ಹೀಗೆ 1968 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ಮೊನೌರಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ಸ್ ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದವು.<ref>ಸಿಲ್ವನ್ ಫಾಕ್ಸ್,"ಡಿಸ್ಕ್ಸ್ ಟುಡೆ: ನಿವ್ ಸೌಂಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಸ್ಪಿನ್ ಲಾಂಗ್-ಪ್ಲಯಿಂಗ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಪ್ರೊಸ್ಪರಿಟಿ ", ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಆ 28, 1967, p. 35.</ref><ref>[http://ronpenndorf.com/labelography4.html RCA ವಿಕ್ಟರ್ ರೆಡ್ ಸೀಲ್ ಲೇಬಲೊಗ್ರಾಫಿ(1950–1967)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111011131/http://ronpenndorf.com/labelography4.html |date=2012-01-11 }}.</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=wAoEAAAAMBAJ&amp;pg=PA1 Mfrs. ][https://books.google.com/books?id=wAoEAAAAMBAJ&amp;pg=PA1 ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಂಗಲ್ ಮೊನೌರಲ್]", ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಜ. 6, 1968, p. 1.</ref> ====ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಸಾರ ವೈಖರಿ==== '''ರೇಡಿಯೊ''' :ಇದನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1925,ರಲ್ಲಿ BBCಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಸರಣಾ ಕೇಂದ್ರ 5XX ಮೂಲಕ ಡಾವೆಂಟ್ರಿ ನಾರ್ಥ್ ಅಂಪ್ಟೊನಿಶೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಇಲ್ಲಿ ಇದು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] ನಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸರ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಹಾರ್ಟಿ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ರೇಡಿಯೊದ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು.ಇದನ್ನು 5XX ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೂಕ್ತ ಚಾನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ದೂರತರಂಗಾಂತರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ BBC ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮಧ್ಯಮ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಾನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ BBC ಯು ಇದನ್ನು 1926 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪುನಃ ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ 2LO ಡಾವೆಂಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ 5XX ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮರುಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಇಂತಹ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಎಫ್ ಎಂ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 1958 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ನಿಯಮಿತ ಶನಿವಾರ ಬೆಳಗ್ಗೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ರೂಪದ ಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ಟೀವಿ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ತರಂಗಾಂತರ ಅಲೆ (AM) ರೇಡಿಯೊಗೆ ಬಳಸಿ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನು ಮರುಪ್ರಸಾರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ BBC ಯಲ್ಲಿ ಥರ್ಡ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಜಾಲವನ್ನು ಎಫ್ ಎಂ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳ ಬಳಸಿ ಆಗಸ್ಟ್ 28,1962 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಯಾಗೊ AM ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರ WGN (ಮತ್ತು ಅದರ ಸಹಸಂಸ್ಥೆ FM ಕೇಂದ್ರ, WGNB) ಗಳು ಒಂದು ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಮೇ 22,1952 ರಲ್ಲಿ ಮುಂದಾಗಿದ್ದವು.ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು AM ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಆಡಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಪ್ರಸಾರ ಇನ್ನೊಂದು ಆಡಿಯೊ ಚಾನಲ್ ನ್ನು ಎಫ್ ಎಂ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.<ref>W-G-N ಅಂಡ್ WGNB ಟು ಅನ್ವೆಲ್ ನಿವ್ New 'ವಿಜ್ವಲ್' ಸೌಂಡ್",''ದಿ ಚಿಕ್ಯಾಗೊ ಟ್ರಿಬೂನ್'', ಮೇ 19, 1952, p. B-6.</ref> ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯ WQXR ಅದರ ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1952 ಮತ್ತು 1954 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು.ಹೀಗೆ ಅದು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತ್ತು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ಎರಡು ಆಡಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನು ಅದರ AM ಮತ್ತು FM ಕೇಂದ್ರಗಳ ನೆರವನ್ನೂ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref>"ನಿವ್ಜ್ ಆಫ್ of TV ಅಂಡ್ ರೇಡಿಯೊ", ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಅ. 26, 1952, p. X-11. "ಬೈನ್ಯುರಲ್ ಡೈವೈಸಿಸ್", ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 21, 1954, p. XX-9.</ref> ರೆನ್ಸೆಲ್ಲೆಯರ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ ತನ್ನ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ನೇರ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 1952 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು.ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಮೂಲದ ಎರಡು AM ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರ ಪ್ರಸಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ದಾಟಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>"[https://books.google.com/books?id=3y0DAAAAMBAJ&amp;pg=PA20 ಬೈನುರಿಯಲ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್ ಆನ್ ದಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್]",''ಪಾಪ್ಯುಪಲರ್ ಸೈನ್ಸ್, ಏಪ್ರಿಲ್ 1953, p. 20.''</ref> ಆಗ ಆರು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ FM ಗಳ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್, ಪೆನ್ಸೆಲ್ವೇನಿಯಾ ದಲ್ಲಿ KDKA-FM ನ ಮೇಲೆ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ 1960 ರಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title= Commentary: Dick Burden on FM Stereo Revisited |url= http://www.rwonline.com/article/812 |date= February 1, 2007 |publisher= RADIOWORLD |accessdate= September 22, 2009 |archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2012 |archive-url= https://archive.is/20120910150332/http://www.rwonline.com/article/812 |url-status= dead }}</ref> ದಿ ಫೆಡೆರಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಕಮಿಶನ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 1961 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.ಲೈಸನ್ಸ್ ಪಡೆದ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ FM ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರವು ಆಗ ಜೂನ್ 1,1961 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು.<ref>"ಕನ್ವರ್ಜನ್ ಟು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆನ್ FM ಈಸ್ ಅಪ್ರೂವ್ಡ್ ಬೈ F.C.C.", ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 1961, p. 67.</ref> WEFM (ಚಿಕ್ಯಾಗೊ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು WGFM (ಶೆನೆಕ್ಟೆಡಿ, ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್) ನಲ್ಲಿನವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>"ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ FM ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಬಿಗನ್ ಬೈ WEFM", ''ದಿ ಚಿಕ್ಯಾಗೊ ಟ್ರಿಬೂನ್'', ಜೂನ್ 2, 1961, p. B-10.</ref> [[File:Scott350.jpg|thumb|HH ಸ್ಕಾಟ್ ಮಾಡೆಲ್ 350, ca. 1961: ಮೊದಲ FM ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಟರ್ನರ್ US ನಲ್ಲಿ]] '''ಟೆಲೆವಿಜನ್:''' ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 1952 ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವೃತ್ತ ದೂರದರ್ಶಕ ಪ್ರಸಾರವು ''ಕಾರ್ಮೆನ್'' ದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟಿನ್ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್ ದಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆದ್ಯಂತ 31 ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು RCAಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತ್ತು.<ref>"ಥಿಯೆಟರ್ ಟು ಹ್ಯಾವ್ ಸ್ಪೆಸಿಯಲ್ ಸೌಂಡ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಫಾರ್ TV", ''ಲಾಸ್ ಎಂಜಿಲ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಡಿ. 5, 1952, p. B-8.</ref> ''ದಿ ಪ್ಲಿಮೌತ್ ಶೊ'' ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಲವು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು 1958-59 ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿ (AKA ''ದಿ ಲಾರೆನ್ಸ್ ವೆಲ್ಕ್ ಶೊ'' ಇದು ABC (ಅಮೆರಿಕಾ)ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾರ ದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡಿತ್ತು.ಇವು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿ ಮೇಲೆ 75 ಮಿಡಿಯಾ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಟ್ ಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಆಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ ಕೈಗೊಂಡವು.ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ABC ರೇಡಿಯೊ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>"ಎ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಫಸ್ಟ್ ! ವೆಲ್ಕ್ ಗೋಜ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್" (ಜಾಹೀರಾತು), ''ಲಾಸ್ ಎಂಜಿಲ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 1958, p. A-7.</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=-QoEAAAAMBAJ&amp;pg=PA23 ಡೀಲರ್ಸ್: ಲಾರೆನ್ಸ್ ವೆಲ್ಕ್ ಲೀಡ್ಸ ಇನ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ!]" (ಜಾಹೀರಾತು), ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಅ. 13, 1958, p. 23.</ref> ಅದೇ ಪದ್ದತಿಯಂತೆ NBC ಟೆಲಿವಿಜನ್ ಮತ್ತು NBC ರೇಡಿಯೊ ಜಾಲಗಳು ''ದಿ ಜಾರ್ಜ್ ಗೊಬೆಲ್ ಶೊ'' ವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21 1958 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂರು ವಿಂಗಡಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿ ಮೂಲಕ ನೀಡಿದವು.<ref>"[https://books.google.com/books?id=4AoEAAAAMBAJ&amp;pg=PA37 ಎಕ್ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಜೇಂಟ್ TV ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಆಡಿಯನ್ಸ್]", ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಅ. 20, 1958, p. 12.</ref> ಅದಲ್ಲದೇ ABC ಯ'' ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನೆಯ್ ಪ್ರಜೆಂಟ್ಸ್'' ''ದಿ ಪೀಟರ್ ಚಿಕೊವಸ್ಕಿ ಸ್ಟೊರಿ'' ಯನ್ನು ಜನವರಿ 1959 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು.ಅದರೊಂದಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ನೆಯ್ ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.''ಸ್ಲೀಪಿಂಗ್ ಬ್ಯುಟಿ'' -ಇಲ್ಲಿ ABC ಯ ಅಂಗಗಳಾದ AM ಮತ್ತು FM ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಎಡಬಲ ಆಡಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 1961 ರಲ್ಲಿ FM ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದ ನಂತರ ಕೆಲವು ಸಂಗೀತ-ಆಧಾರಿತ ಟೀವಿ ಶೊಗಳ ಪ್ರಸಾರ ನಡೆಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಸೈಮಲ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಯಿಂಗ್ (ರೇಡಿಯೊ-ಟೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಾರ)ಇಲ್ಲಿ ಶೊ ನಡೆದ ಆಡಿಯೊ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ FM ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಜಾಕ್ ಗೌಲ್ಡ್, "TV: ಹ್ಯಾಪಿ ಮ್ಯಾರೇಜ್ ಉಯಿತ್ FM ಸ್ಟಿರಿಯೊ", ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಡಿ. 26, 1967, p. 67.</ref> ಇಂತಹ ಶೊಗಳನ್ನು 1960 ಮತ್ತು 1970 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಸೇರಿಸಿ ರೀಲ್-ಟು-ರೀಲ್ ಟೇಪ್ ನ್ನು ಅಂಚೆ ಮೂಲಕ FM ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಈ ಸಂಗೀತ ಅಥವಾ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಟಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಅದಾದ ಬಳಿಕ 1980 ರಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹ ವಿತರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯದ ಮೂಲಕ ಟೆಲೇಜನ್ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಈ ತರಹದ ಕೊನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸೈಮಲ್ ಕಾಸ್ಟ್ NBC ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡಿದ್ದೆಂದರೆ ''ಫ್ರೈಡೇ ನೈಟ್ ವಿಡಿಯೊಸ್'' ; ಇದನ್ನು FCC ಯಿಂದ MTS ಸ್ಟಿರಿಯೊಸಮ್ಮತಿಗೆ ಕೆಲವು ಅವಧಿ ಮುಂಚೆಯೇ ಇದರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕೇಬಲ್ ಟೀವಿ ಪ್ರಸಾರ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವಾರು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬಳಕೆಯ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.MTS ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರ್ಸ್ (ಧ್ವನಿ ಏರಿಳಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು) ಬೆಲೆಗಳು ಇಳಿಯುವ ವರೆಗೂ ಇದು ಒಂದು ಅಯೋಜಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಎನಿಸಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕೇಬಲ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದಿ ಮೂವಿ ಚಾನಲ್ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೇಬಲ್ ಟೀವಿ ಸ್ಟೇಶನ್ ಇದು ಅಧಿಕ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮಾಡ್ಯುಲೇಶನ್ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ MTVಅದು ಸೈಮಲ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನ ಬಳಸಿತ್ತು. ಜಪಾನಿಯರು ಸಹ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ (ಸ್ಟಿರಿಯೊ)ಧ್ವನಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು 1978 <ref name="Japan's Stereo TV System">"[https://www.nytimes.com/1984/06/16/business/japan-s-stereo-tv-system.html ಜಪಾನ್ಸ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ TV ಸಿಸ್ಟೆಮ್]", ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಜೂನ್ 16, 1984.</ref> ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿತು.ನಂತರ 1982 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರ ನಿಯಮಿತವಾಯಿತು.<ref>[http://www.terramedia.co.uk/Chronomedia/years/1982.htm ಕ್ರೊನೊಮಿಡಿಯಾ: 1982].</ref> ಬಳಿಕ 1984 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ 12% ರಷ್ಟು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿವಾರದ 14 ಅಥವಾ 15 ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರತಿ ಕೇಂದ್ರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಯ ದ್ವೀತೀಯ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಜಾಲ, ZDF,1984 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="Japan's Stereo TV System" /> '''MTS: ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಗಾಗಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ''' {{Main|Multichannel television sound}} ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' 1979 ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ [ಟೆಲಿವಿಜನ್]ಉದ್ಯಮವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಧ್ವನಿ ವಿಧಾನಗಳ ಆಧುನಿಕರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಪಡೆಯಿತು.ಈಗಿನ ಧ್ವನಿ [ಉನ್ನತೀಕರಣ]ದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಲ್ಲಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಗದವರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಉದ್ಯಮ ಪ್ರಗತಿ ಕಂಡಿತು.ಹೀಗೆ ದೂರದರ್ಶನವು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸವಾಲನ್ನೆದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿಡಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್ ಎನ್ನಬಹುದು.<ref>ಲೆಸ್ ಬ್ರೌನ್, "ಹೈ-ಫೈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ TV ಕಮಿಂಗ್ ಇನ್ 2 ಟು 4 ಇಯರ್ಸ್", ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್ '', ಅ. 25, 1979, p. C-18.</ref> '''ಮಲ್ಟಿಚಾನಲ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಸೌಂಡ್''',ಇದು '''MTS''' ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. (ಆಗಾಗ ಇನ್ನೂ ಅದನ್ನು'''BTSC''',ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಕಮೀಟೀ ಇದಕ್ಕೆ ಕತೃವಾಗಿದೆ.),ಇದನ್ನು ಸಂಖ್ಯಾನಿಗದಿಕರಣ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಚಾನಲ್ ಗಳು [[ಶಬ್ದ|ಆಡಿಯೊ]] ದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ|NTSC]]-ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲಿಯೂ [[ಶಬ್ದ|ಆಡಿಯೊ]] ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಗಳ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಇದು FCCಯಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಪ್ರಸಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ದರ್ಜೆಯನ್ನು 1984 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ವಿವರಿಸಲು ತಿಳಿಸಿದೆ. ವಿರಳವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರದ ಜಾಲದ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಪ್ರಸಾರದ ಆಡಿಯೊ ಸ್ಟಿರಿಯೊವನ್ನು NBC ಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 26,1984 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು.ಇದನ್ನು ''ಟುನೈಟ್ ಶೊ'' ದಿಂದ ಆರಂಭ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ WNBCಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರಸಾರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಯಿತು ಎನ್ನಬಹುದು.<ref>ಪೀಟರ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕಪ್ಲಾನ್, "TV ನೋಟ್ಸ್", ''ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಜುಲೈ 28, 1984, sec. 1, p. 46.</ref> ಬಳಿಕ 1985 ರಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ==ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ== [[File:2 0 channels (stereo) label.svg|thumb|left|upright=.4|ಲೇಬಲ್ ಫಾರ್ 2.0 ಸೌಂಡ್(ಸ್ಟಿರಿಯೊ).]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಒಂದು "ಸ್ಟಿರಿಯೊ" ಎಂದರೆ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳ ಮರುಉತ್ಪನ್ನದ(ನಿರ್ಮಾಣ) ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.ಅದೇ ರೀತಿ "ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್"ಒಂದು ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಲವು ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಐದು (ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು)-ಚಾನಲ್ ಗಳ ಹೋಮ್ ಥೆಯೆಟರ್ ಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ "ಸ್ಟಿರಿಯೊ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ ಬಹುತೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಧ್ವನಿಪಥಗಳನ್ನು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಅವು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಹಲವಾರು ಹೋಮ್ ಥೆಯೆಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಹಳಷ್ಟು ಎರಡು-ಚಾನಲ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಗಳು ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವು ನಿಕಟಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಕೃತಕ ಸಂಜ್ಞೆ-ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಹಲವು ಧ್ವನಿಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಾಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧ್ವನಿಜಾಡುಗಳು (ಅದರಲ್ಲಿ ನೂರಾರಿರಬಹುದು)ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು "ಮಿಶ್ರಣಗೊಳಿಸಿ" ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಎಡ-ಬಲ" ಸಂಕೇತ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪ್ಯಾನಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆಡಿಯೊ ಎಂಜನೀಯರ್ ಗಳು ಯಾವ ಧ್ವನಿಪಥದ ಜಾಡನ್ನು ಸ್ಟಿರಿಯೊ "ಪ್ರತಿಬಿಂಬ"ವನ್ನಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಮಾಣವು ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಯಾವುದೇ ಹೋಲಿಕೆಯಿಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಅದರ ತರಂಗದ ಸಂಭಂಧವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.ನೈಜವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಅದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಒಂದೇ ಹಾಡನ್ನು ವಿವಿಧ ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿ ವಾಣಿಜ್ಯಕವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ಅಪವಾದಗಳೆನಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕ "ನೇರ" ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ನಿಜವಾದ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಮೂಲ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮುದ್ರಣದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಸಮಸ್ಥಿತಿ.== '''ಸಮತೋಲನ ''' ಅಂದರೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊದಲ್ಲಿ ಮರುಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಆಡಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಸಂಜ್ಞೆಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾದರಿ ಎನ್ನುವಂತೆ ಸಮತೋಲನ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಅದರ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.ಅದು 0 dBಆಗಿ ಎರಡೂ ವಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸುತ್ತದೆ.ಒಂದು ವಾಹಕವು ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು 0&nbsp;dB ಗೆ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.rane.com/par-b.html#balance |title=Rane Professional Audio Reference Home |accessdate=2008-01-20 |archive-date=2013-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530031846/http://www.rane.com/par-b.html#balance |url-status=dead }}</ref> ''ನೋಡಿಪ್ಯಾನ್ನಿಂಗ್'' ನ್ನೂ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == *3D ಆಡಿಯೊ ಇಫೆಕ್ಟ್ *ಎಂಬಿಯೊಫೊನಿಕ್ಸ್ – ಬೈನ್ಯುವರಲ್ ಉಯಿತ್ ಸ್ಪೀಕರ್ಸ್, ನಾಟ್ ಹೆಡ್ ಫೊನ್ಸ್ *ಆಂಬಿಸೊನಿಕ್ಸ್–ಜನರ್ ಲೈಜಡ್ MS-ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಟು ಥ್ರೀ ಡೈಮೆನ್ ಸನ್ಸ್ *ಬೈನ್ಯುರಲ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ *ಬ್ಲುಮಿಲಿಯನ್ ಪೇರ್ *ಕ್ರಾಸ್ ಫೀಡ್ *ಹೈ-ಫೈ *ಜಂಟಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ *ಕ್ವಾಡ್ರಾಫೊನಿಕ್ *ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಫೊಟೊಗ್ರಾಫಿ *ಸ್ಟಿರಿಯೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಸನ್ *ಸಬ್ ವೂಫರ್ (ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸೆಪರೇಶನ್) *ಸರೌಂಡ್ ಸೌಂಡ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *[http://www.sengpielaudio.com/Visualization-EBS-E.htm ವಿಜ್ವಲೈಜೇಶನ್ ಆಫ್ ಆಲ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ಸ್ ಉಯಿತ್ ಟು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್] {{DEFAULTSORT:Stereophonic Sound}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಎರವಲು ಪದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] k04mk2qa48b3tdsx0j8lyq6hkfm0x78 0 27810 1378488 1377950 2026-08-06T07:35:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378488 wikitext text/x-wiki '''ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮೌಸ್‌ನಂಥ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಒಂದು ಪೆನ್ನು (ಅಥವಾ ಸ್ಟೈಲಸ್‌) ಮತ್ತು ಫಲಕವನ್ನು (ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ 'ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆದಾರ-ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ತಂತಿರಹಿತ|ನಿಸ್ತಂತು]] ಫಲಕ PCಗಳು, PDAಗಳು ಮತ್ತು GPS ಗ್ರಾಹಿಗಳಂಥ ಚಲನೀಯ ಸಾಧನಗಳ ಬಳಕೆಗೂ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಚಲನೀಯ ಸಂವಹನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಯಾವುದೇ ಉತ್ಪನ್ನದ ಬಳಕೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಂಥದೊಂದು ಸಾಧನದ ಒಂದು ಸೂಚನೆಯೇ ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಆಗಿದೆ. ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆ, ಸಂಖ್ಯಾಫಲಕ, ಮೌಸ್‌ ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶಫಲಕದಂಥ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ನಕ್ಷಾರಚನೆಯ ಫಲಕ ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶತೆರೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸಾಧನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (ಬಳಕೆದಾರರು ಒದಗಿಸುವ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ದತ್ತಮಾಹಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಧನವಾಗಿ ಒಂದು ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನ ಹಾಗೂ ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರ-ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಒಂದನ್ನು ಉದ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಇದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಬಳಕೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಒಂದು ಮೌಸ್‌ ಮತ್ತು ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಬಳಕೆಗೂ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಎರಡು ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು; 1950ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದ ಸ್ಟೈಲೇಟರ್‌ <ref>{{Citation | last= Dimond | first= T.L. | title= Devices for reading handwritten characters | publisher= Proceedings of Eastern Joint Computer Conference | pages= 232–237 | date= 1957-12-01 | url= http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | accessdate= | archive-date= 2012-01-10 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | url-status= dead }}</ref> ಮತ್ತು RAND ಫಲಕ<ref>{{Citation | last= Groner | first= G.F. | title = Real-Time Recognition of Handprinted Text, Memorandum RM-5016-ARPA | publisher=RAND Corporation | pages= | date=1966-08 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#Groner66a | accessdate = }}</ref> ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎನ್ನಬಹುದು. == ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕೌಶಲಗಳು == ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಬಹುದು. ವಾಸ್ತವಿಕ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೌಶಲಗಳ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. === ತೋರುಗಡ್ಡಿ/ಗುರುತುಕಾರಕ ದತ್ತಮಾಹಿತಿ === ಮೌಸ್‌ನಂಥ ಸಾಧನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಫಲಕ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲಸ್‌‌ಗಳು ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮೌಸ್‌ ಎಂಬುದೊಂದು ''ತತ್ಸಂಬಂಧಿಯಾದ'' ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ಗಮನಿಸಬೇಕು- ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ "ಜರುಗುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು (ಕರ್ಸರ್‌ನ್ನು) ಆಚೀಚೆಗೆ ಜರುಗಿಸಲು" ಬಳಕೆದಾರರು ಮೌಸ್‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಫಲಕ ಎಂಬುದೊಂದು ''ಪರಿಪೂರ್ಣ'' ವಾದ ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ- ಜರುಗುಪಟ್ಟಿಯು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರು ಇರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೌಸ್‌ ಒಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಮತ್ತು ಫಲಕವನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಹಲವಾರು ಮಾನವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದೇ ನಿಖರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎರಡುಬಾರಿ ಗುರಿಯಿರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ತಟ್ಟುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಸಕರವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೌಸ್‌ ಒಂದರಿಂದ "ಜೋಡಿ-ಕ್ಲಿಕ್‌‌" ದತ್ತಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಒಂದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು "ಜೋಡಿ-ಬಡಿತ"ದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಪ್ರಯಾಸಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಶತೆರೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಸ್ಪರ್ಶ-ಸಂವೇದನಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಫಲಕವೊಂದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಬೆರಳೊಂದನ್ನು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವಿಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. === ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ === ಕೀಲಿಮಣೆಯೊಂದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು, ಅಥವಾ ಒಂದು ಮೌಸ್‌ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಫಲಕ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದು ನೆರವೇರಲು ಫಲಕ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ್ನು ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ತೋರುಗಡ್ಡಿ ವಿಧಾನ: ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ್ನು ಒಂದು ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ವಿಧಾನ: ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಗೆರೆಬಡಿತಗಳು (ಸ್ಟ್ರೋಕ್ಸ್‌) ಒಂದು "ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನದ ಇಂಕ್‌" ಆಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಗೆರೆಬಡಿತಗಳು ಅಥವಾ ಗುರುತುಗಳ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಕೈಬರಹದ ಅಕ್ಷರಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವ ತಂತ್ರಾಂಶವು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆಯಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ್ದೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ಅಕ್ಷರಗಳು ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಒದಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ವಿಧಾನಗಳ ನಡುವೆ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ತೋರುಗಡ್ಡಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ) ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, * ತೋರುಗಡ್ಡಿ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹದ-ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಫಲಕದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ. * ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷ ಗುಂಡಿಯೊಂದನ್ನು ಒತ್ತುವ ಮೂಲಕ. * ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡದ ಯಾವುದೇ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ತೋರುಗಡ್ಡಿಯ ದತ್ತಮಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಮೂಲಕ. * ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಭಾವಸೂಚಕ ಗುರುತನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ. ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ನಿಜಾವಧಿಯ ಅಂಕೀಕರಿಸುವಿಕೆಯ ಫಲಕವೊಂದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಭೇದ ಅರಿಯಲು ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು "ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ವಿಧಾನದ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. "ಆಫ್‌ಲೈನ್‌ ವಿಧಾನದ ಕೈಬರಹ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಾಗದವೊಂದರಿಂದ ಪಡೆದ ಕೈಬರಹದ ಸ್ಥಿರ ಸಂಕೇತಗಳ ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಅಕ್ಷರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ. === ನೇರ ಕುಶಲ ನಿರ್ವಹಣೆ === ಅನುಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಕ್ಷ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು, ಒತ್ತಲು, ಮತ್ತು ಎಳೆಯಲು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಸಾಧನವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನೇರ ಕುಶಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ವಿಶೇಷ ವಿಕಿ ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. ವ್ಯಾಂಗ್‌ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು <ref name="WANG Freestyle demo">{{Citation | last= | first= | title = WANG Freestyle demo | publisher= Wang Laboratories | pages= | date= 1989 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/images.html#WangFreestyle | accessdate =2008-09-22 }}</ref> ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೈಬರಹದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನದ "ಇಂಕ್‌"ನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೇರ ಕುಶಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೂಲಕ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ. === ಭಾವಸೂಚಕವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ === ಇದು ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶೇಷ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರ ಕೌಶಲವಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಕೈಬರಹದ ದತ್ತಮಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವ ಬದಲು, ವಿಶೇಷ ಆದೇಶವೊಂದರ ಒಂದು ಸೂಚಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಹಂದಿ-ಬಾಲದ" ಆಕಾರವೊಂದು (ಓರ್ವ ಕರಡಚ್ಚು ತಿದ್ದುವವರ ಗುರುತಾಗಿ ಇದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) "ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರ" ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂಶವು ಗುರುತನ್ನು ಮಾಡಲಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಯವಸ್ತು ಅಥವಾ ಪಠ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಯಾವ ಅಂಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ್ನು ಒಂದು ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಂಕೀಕಾರಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇವು ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು "ಸ್ಟೈಲಸ್‌"ಗಳನ್ನು (ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಬೆರಳಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ-ಸ್ಪರ್ಶದ ಭಾವಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OS ಎಂಬುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಸೂಚಕದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹದ ದತ್ತಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇದು ಸಂಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಭಾವಸೂಚಕದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಷ್ಟನ್ನೇ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವಿಶೇಷ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೇ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದವು; CAD/CAM ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು <ref>{{Citation | last= | first= | title=Computerized Graphic Processing System: System User's Manual | publisher=Applicon Incorporated | pages= | date=1973-09-01 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio75.html#Applicon73 | accessdate= | archive-date=2011-07-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110721230218/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio75.html#Applicon73 | url-status=dead }}</ref><ref>{{Citation | last= Newman | first= W.M. | title = The Ledeen Character Recognizer | publisher=Principles of Interactive Computer Graphics, McGraw-Hill | pages= 575–582 | date=1973-09-01 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio75.html#NewmanWM73a | accessdate = }}</ref> ಅಥವಾ ಪಠ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಂಥವು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Citation | last=Coleman | first=Michael L. | title=Text editing on a graphic display device using hand-drawn proofreader's symbols, from Pertinent Concepts in Computer Graphics: Proceedings of the 2nd University of Illinois Conference on Computer Graphics | publisher=University of Illinois Press | pages= | date=1969 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Coleman69 | accessdate= | archive-date=2012-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Coleman69 | url-status=dead }}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ನಿಕಟ ಪರಿಚಯವಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಈ ಮೂಲಗಳ ಆಳವು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೈಬರಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಸಲಾದ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಫಲಕಕ್ಕಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ಒಡೆತನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು (ಪೇಟೆಂಟ್‌ನ್ನು) 1888ರಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರುಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last =Gray | first =Elisha | coauthors = | title =Telautograph | work = | pages = | language = | publisher =United States Patent 386,815 (full image) | date =1888-07-31 | url = http://www.freepatentsonline.com/386815.pdf | accessdate = }}</ref> ಕೈಬರಹದ ಚಲನೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೈಬರಹದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಮೊದಲನೆಯದು ಎನಿಸಿರುವ ಒಡೆತನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು 1915ರಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರುಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last=Goldberg | first=H.E. | title = Controller | publisher=United States Patent 1,117,184 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/1117184.pdf | accessdate = | date=1915-12-28 }}</ref> ಒಂದು ಆಧುನಿಕವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕೀಲಿಮಣೆಯೊಂದರ ಬದಲಿಗೆ ಒಂದು ಫಲಕ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹದ ಪಠ್ಯದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ, ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ-ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿದರ್ಶನವು 1956ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Dimond 232–237">{{Citation | last=Dimond | first=Tom | title=Devices for reading handwritten characters | publisher=Proceedings of Eastern Joint Computer Conference | pages=232–237 | date=1957-12-01 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | accessdate=2008-08-23 | archive-date=2012-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | url-status=dead }}</ref> ಅನೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ವಾಣಿಜ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳು 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು: ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್‌, ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌, ಮತ್ತು ಲೈನಸ್‌ ಇವೇ ಆ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿಹೋಗಿದ್ದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, GO ಕಾರ್ಪ್‌ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯು ಒಂದು ಫಲಕ PC ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OS ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊರತಂದಿತು. ಇದು GO ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಒಡೆತನದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಫಲಕ PCಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾನೂನು-ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Mintz">{{Citation | last =Mintz | first =Jessica | coauthors = | title =Microsoft to Appeal $367M Patent Ruling | work = | pages = | language = | publisher =The Associated Press | date =2008-04-04 | url = http://www.usatoday.com/tech/products/2008-04-04-2507619152_x.htm | accessdate = 2008-09-04 }}</ref> ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾಲಯೋಜನೆ ಪಟ್ಟಿಯು ಈ ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: * 1950ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ** 1888: ಕೈಬರಹವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತ ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಸಾಧನದ ಮೇಲೆ ಎಲಿಶಾ ಗ್ರೇ ಕಂಪನಿಗೆ U.S. ಪೇಟೆಂಟ್‌ನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last =Gray | coauthors = | title =Telautograph | work = | pages = | language = | publisher =United States Patent 386,815 | date =1888-07-31 | url =http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Gray1888b | accessdate = | archive-date =2012-01-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Gray1888b | url-status =dead }}</ref><ref>{{Citation | last =Gray | first =Elisha | coauthors = | title =Telautograph | work = | pages = | language = | publisher =United States Patent 386,815 (full image) | date =1888-07-31 | url = http://www.freepatentsonline.com/386815.pdf | accessdate = }}</ref> ** 1915: ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಬಳಕೆದಾರರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ U.S. ಪೇಟೆಂಟ್ ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{Citation | last=Goldberg | first=H.E. | title = Controller | publisher=United States Patent 1,117,184 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#GoldbergHE15 | accessdate = | date=1915-12-28 }}</ref><ref>{{Citation | last=Goldberg | first=H.E. | title = Controller | publisher=United States Patent 1,117,184 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/1117184.pdf | accessdate = | date=1915-12-28 }}</ref> ** 1942: ಕೈಬರಹದ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರದಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಪರ್ಶತೆರೆಯ ಮೇಲೆ U.S. ಪೇಟೆಂಟ್‌ನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last=Moodey | first=H.C. | title = Telautograph System | date =1942-12-27 | publisher=United States Patent 2,269,599 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#Moodey40 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last=Moodey | first=H.C. | title = Telautograph System | date =1942-12-27 | publisher=United States Patent 2,269,599 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/2269599.pdf | accessdate = }}</ref> ** 1945: ವ್ಯಾನೆವರ್‌ ಬುಶ್‌ ಎಂಬಾತ 'ಆಸ್‌ ವಿ ಮೇ ಥಿಂಕ್‌' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮೆಮೆಕ್ಸ್‌‌ ಎಂಬ ಸಾಧನದ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ; ಇದು ಕೈಬರಹದ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರದಾನವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last=Bush | first=Vannevar | title=As We May Think | date=1945-07-15 | publisher=The Atlantic Monthly | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#BushV45 | accessdate= | archive-date=2012-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#BushV45 | url-status=dead }}</ref> * 1950ರ ದಶಕ ** ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ದತ್ತಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ, ಪೆನ್ನನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವ ಸ್ಟೈಲೇಟರ್‌ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನದ ಫಲಕವನ್ನು ಟಾಮ್‌ ಡೈಮಂಡ್‌ ಎಂಬಾತ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ.<ref name="Dimond 232–237"/> * 1960ರ ದಶಕದ ಆರಂಭ ** RAND ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Citation | last= | first= | title = RAND Tablet | publisher= | pages= | date=1961-09-01 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#RAND61 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last= | first= | title=50 Years of Looking Forward | publisher=RAND Corporation | pages= | date=1998-09-01 | url=http://www.rand.org/publications/randreview/issues/rr.fall.98/50.html | accessdate= | archive-date=2009-05-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090507193627/http://www.rand.org/publications/randreview/issues/rr.fall.98/50.html | url-status=dead }}</ref> * 1960ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗ ** ಕ್ಸೆರಾಕ್ಸ್‌ PARC ಕಂಪನಿಯ ಅಲನ್‌ ಕೇ ಎಂಬಾತ ಪೆನ್‌ ಪ್ರದಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಡೈನಬುಕ್‌ ಎಂಬ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ ಒಂದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದೆ: ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಈ ಸಾಧನವು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ. * 1982 ** ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ವಾಲ್ಥಾಮ್‌ನ ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ-ಉದ್ದೇಶದ ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ಸಂಬಂಧಿ ಸಾಧನವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಿತು; ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಸ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ ಒಂದು ಫಲಕ ಹಾಗೂ ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last= | first= | title=Pencept Penpad (TM) 200 Product Literature | publisher=Pencept, Inc. | pages= | date=1982-08-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Pencept83 | accessdate= | archive-date=2012-01-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111152232/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Pencept83 | url-status=dead }}</ref> ** ಕೇಡರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯು ಮಾರಾಟ ತಾಣದಲ್ಲಿಡುವ ಇನ್ಫೋರೈಟ್‌ ಎಂಬ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ಸಂಬಂಧಿ ಸಾಧನವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಿತು; ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಫಲಕ ಹಾಗೂ ಪೆನ್ನನ್ನು ಇದು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last= | first= | title=Inforite Hand Character Recognition Terminal | publisher=Cadre Systems Limited, England | pages= | date=1982-08-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Inforite82 | accessdate= | archive-date=2012-01-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111152232/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Inforite82 | url-status=dead }}</ref> * 1985: ** ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್‌<ref>{{Citation | last= | first= | title = Users Manual for Penpad 320 | publisher= Pencept, Inc. | pages= | date=1984-06-15 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio85.html#Pencept84d | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last= | first= | title=Software Control at the Stroke of a Pen | publisher=Pencept, Inc. | pages= | date=1985 | url=http://www.open-video.org/details.php?videoid=8023&surrogate=storyboard | accessdate=2009-05-21 | archive-date=2007-06-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070607011443/http://open-video.org/details.php?videoid=8023&surrogate=storyboard | url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೂ CIC<ref>{{Citation | last= | first= | title = Handwriter (R) GrafText (TM) System Model GT-5000 | publisher= Communication Intelligence Corporation | pages= | date=1985-01-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio85.html#CIC85 | accessdate = }}</ref> ಎಂಬ ಕಂಪನಿಗಳೆರಡೂ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ PC ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವು; ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆ ಹಾಗೂ ಮೌಸ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ಫಲಕ ಹಾಗೂ ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. MS-DOS ಇದರ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ ಆಗಿತ್ತು. * 1989 ** GRiD ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯ ವತಿಯಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ GRiDPad<ref>{{Citation | last= | first= | title = The BYTE Awards: GRiD System's GRiDPad | publisher= BYTE Magazine, Vol 15. No 1 | pages=285 | date=1990-01-12 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#GridPad90a | accessdate = }}</ref> ಎಂಬ ಸಾಧನವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಲಭ್ಯವಾದ ಫಲಕದ-ಶೈಲಿಯ ಒಯ್ಯಬಹುದಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆಗಿತ್ತು. ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು MS-DOSನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ** ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ನ್ನು ವ್ಯಾಂಗ್ ಲ್ಯಾಬರೇಟರೀಸ್‌ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅನ್ವಯಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು MS-DOS ಅನ್ವಯಿಕೆಯೊಂದರಿಂದ ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಇದು ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿಯ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಇದು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತ್ತು. ಫಲಕದ PCಯಂತಹ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಟಿಪ್ಪಣಿ-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದೊಂದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="WANG Freestyle demo"/> MS-DOS ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. * 1991 ** ಮೊಮೆಂಟಾ ಪೆನ್‌ಟಾಪ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last =Lempesis | first =Bill | coauthors = | title =What's New in Laptops and Pen Computing | work = | pages = | language = | publisher =Flat Panel Display News | date =1990-05 | url = http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#Momenta90 | accessdate = }}</ref> ** ಪೆನ್‌‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OS ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು GO ಕಾರ್ಪ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು; ಕೈಬರಹದ ಭಾವಸೂಚಕ ಆಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last=Agulnick | first=Todd | title = Control of a computer through a position-sensed stylus | date =1994-09-13 | publisher=United States Patent 5,347,295 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio95.html#Agulnick94 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last=Agulnick | first=Todd | title = Control of a computer through a position-sensed stylus | date =1994-09-13 | publisher=United States Patent 5,347,295 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/5347295.pdf | accessdate = }}</ref> ವಿಭಿನ್ನ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿರುವ "ಫ್ಲಿಕ್‌" ಭಾವಸೂಚಕಗಳು, ತಾಳೆ-ಗುರುತುಗಳು, ಕತ್ತರಿ-ಗುರುತುಗಳು, ಹಂದಿ-ಬಾಲದ ಗುರುತುಗಳು, ಮತ್ತು ಗುಂಡಗಿರುವ ಆಕಾರಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಭಾವಸೂಚಕಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ** ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ ಕಂಪನಿಯ ಪೋರ್ಷಿಯಾ ಐಸಾಕ್‌ಸೆನ್‌ ಎಂಬಾತ ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OSನ್ನು ಚಾಲಿಸುತ್ತಿರುವಂಥ ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಟ್ಟಾರೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೌಲ್ಯವು 500 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟಿತ್ತು. ** MS-DOS, ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಅಥವಾ ಪೆನ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌ನ್ನು ಚಾಲಿಸುತ್ತಿರುವ, ಮಾದರಿ 3125ರ ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ್ನು NCR ಕಂಪನಿಯು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು.<ref>{{Citation | title = NCR announces pen-based computer press release | url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1991_June_24/ai_10957018 | accessdate = 2007-04-20 | format = {{dead link|date=April 2009}} &ndash; ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3ANCR+announces+pen-based+computer+press+release&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search Scholar search]} |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080502135338/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1991_June_24/ai_10957018 |archivedate = 2008-05-02}}</ref> ** ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವಲಯಕ್ಕೆ ಆಪಲ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದು ಒಂದು PDA ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತಾದರೂ, ಇದರ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು (ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಪರದೆ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ತರವಾದ ಚಿತ್ರಿಸುವಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಇದು ಬಯಸುತ್ತಿತ್ತು) ಒಂದು ಫಲಕ PCಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿತ್ತು. ** ಅಟಾರಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌‌ನ ಸ್ಯಾಮ್‌ ಟ್ರಾಮಿಯೆಲ್‌ ಎಂಬಾತ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಹ್ಯಾನೋವರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ CeBIT '91 ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ST-ಫಲಕ"ವನ್ನು (ಇದಕ್ಕೆ "ಸ್ಟೈಲಸ್‌" ಎಂಬ ಸಂಕೇತನಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು) ಸಾದರಪಡಿಸಿದ. ಆದರೆ ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ತಯಾರಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. * 1992 ** ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ IBM 2125 ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ್ನು ("ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ IBMನ ಮೊದಲ ಮಾದರಿ) IBM ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಮತ್ತು GO ಕಾರ್ಪ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ನ್ನು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ರವಾನಿಸಿತು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು.<ref>{{Citation | title = Penpoint OS shipping press release | url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1992_April_17/ai_12165379 | accessdate = 2007-04-20 | format = {{dead link|date=April 2009}} &ndash; ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3APenpoint+OS+shipping+press+release&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search Scholar search]} |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070830050237/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1992_April_17/ai_12165379 |archivedate = 2007-08-30}}</ref> ** ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OSಗೆ ನೀಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆಯಾಗಿ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಮೀಸಲಾದ ವಿಂಡೋಸ್‌‌ನ್ನು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌‌ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. *1993 ** ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌ನ್ನು IBM ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು; ಇದು IBM ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌ 750P ಮತ್ತು 360P ಮಾದರಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಒಯ್ಯಬಹುದಾದ ಫಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.pc.ibm.com/us/thinkpad/anniversary/history.html ಲೆನೊವೊ - ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌]</ref> ** ಆಪಲ್‌ ಮೆಸೇಜ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌ ಎಂದೂ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದ ನ್ಯೂಟನ್‌ PDAನ್ನು ಆಪಲ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು; ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ** ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ನ್ನು ನಿಸ್ತಂತು ಸಂಪರ್ಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, EO ಪರ್ಸನಲ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಟರ್‌ ಎಂಬ ಸಾಧನವನ್ನು AT&amp;T ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ** ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಶ-ತೆರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಅನಲಾಗ್‌ ಸೆಲ್‌ಫೋನ್‌ ಆಗಿರುವ IBM ಸೈಮನ್‌ ಪರ್ಸನಲ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಟರ್‌ ಸಾಧನವನ್ನು ಬೆಲ್‌ಸೌತ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಬಳಕೆದಾರರು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಬರೆದು, ಅನಲಾಗ್‌ ಸೆಲ್‌ಫೋನ್‌ ಜಾಲಬಂಧದಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಸಂದೇಶಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಕಳಿಸಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತ್ತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದು PDA ಮತ್ತು ಇ-ಮೇಲ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. *1999 ** ಆಕ್ಸೆಸ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "QBE" ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌, 'ಕಾಮ್‌ಡೆಕ್ಸ್‌ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಷೋ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Citation | title = Trends at COMDEX Event 1999 | url=http://www.guiart.fi/gobr01en.htm | accessdate = 2008-08-11}}</ref> *2000 ** ಆಕ್ಸೆಸ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "QBE Vivo" ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌, 'ಕಾಮ್‌ಡೆಕ್ಸ್‌ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಷೋ'ನಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿತು. *2001 ** ಕಾಮ್‌ಡೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಕಂಪನಿಯ ಬಿಲ್‌ಗೇಟ್ಸ್‌ ಫಲಕ PCಯೊಂದರ (ಇದಕ್ಕೆ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ನೀಡಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಹೀಗಿತ್ತು: ಇದು ಪೆನ್‌-ಸಾಧನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಯಂತ್ರಾಂಶದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಸರಿಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ವಿಂಡೋಸ್‌ XP ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ PC ಎಡಿಷನ್‌" ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಚಾಲಿಸುತ್ತದೆ)<ref>{{Citation | last=Microsoft | title = Windows XP Tablet PC Edition 2005 Hardware Requirements | date =2005 | publisher=www.microsoft.com | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio10.html#Microsoft06i | accessdate = 2009-03-14 }}</ref> ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ. *2003 ** ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್‌ [[ಐಫೋನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಸ್ಪರ್ಶ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಸ್ಪರ್ಶ ಭಾವಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಫಿಂಗರ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌<ref>{{Citation |title=iGesture Game Mode Guide |last=Fingerworks, Inc. |date=2003 |publisher=www.fingerworks.com |url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio05.html#Fingerworks03 |accessdate=2009-04-30 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202101130/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio05.html#Fingerworks03 |url-status=dead }}</ref> ಕಂಪನಿಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.<ref>{{Citation | title=Rubrik Apple: Das Lexikon der Fingersprache |last=MacEssentials |publisher=www.mac-essentials.de |date=2007-08-02 |url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio10.html#MacEssentials07a |accessdate=2009-05-16}}</ref> *2006 ** ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲಭ್ಯತೆಗಾಗಿ ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ಟಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ವಿಂಡೋಸ್‌ XPಯ ವಿಶೇಷ ಫಲಕ PC ಆವೃತ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ಟಾ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. *2008 ** 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಕೂಟ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಕರಣವೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ, ವಿಂಡೋಸ್‌/ಫಲಕ PCಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಾಂಶದ ಭಾವಸೂಚಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು GO ಕಾರ್ಪ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಒಂದನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂತು; ಇದು ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಬಳಕೆದಾರರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref name="Mintz"/> ** HP ಟಚ್‌ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ tx2z ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ಬಹುಸ್ಪರ್ಶ-ಸಮರ್ಥವಾದ ಎರಡನೇ ಫಲಕವನ್ನು HP ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು.<ref>{{Citation | last = | first = | coauthors = | title =HP TouchSmart tx2z | work = | pages = | language = | publisher =HP | date = | url = http://www.shopping.hp.com/webapp/shopping/computer_can_series.do?storeName=computer_store&category=notebooks&a1=Category&v1=Mobility&series_name=tx2z_series | accessdate = 2008-11-28 }}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * ಭಾವಸೂಚಕದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ * ರೇಖಾನಕ್ಷೆಯ ಫಲಕ * ಕೈಬರಹದ ಚಲನೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ * ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ * ಫಲಕ PC *ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ಬಿಳಿಫಲಕ * ಲೇಸರ್‌ ಪಾಯಿಂಟರ್‌‌ (ಉದಾಹರಣೆ: ಗಮನಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು) **ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಲೈಟಿಂಗ್‌ * ಬೆಳಕಿನ ಪೆನ್‌ * ರೇಖಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://users.erols.com/rwservices/pens/penhist.html ದಿ ಅನ್‌ನೋನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]- ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 1917ರಿಂದ 1992ರವರೆಗಿನ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಭಾವಸೂಚಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. * [http://rwservices.no-ip.info:81/biblio.html ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಟಿಪ್ಪಣಿಯೊಂದಿಗಿನ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ] * [http://www.compinfo-center.com/tel/pen_computing.htm ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಆಕರಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಹಲವಾರು ಕೊಂಡಿಗಳು.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108095148/http://www.compinfo-center.com/tel/pen_computing.htm |date=2019-01-08 }} * [http://www.microsoft.com/presspass/features/2002/oct02/10-29TabletInking.mspx ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಇಂಕ್‌, ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್‌ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ PC, ಬ್ರಿಂಗ್ಸ್‌ ದಿ ಪವರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪೆನ್‌ ಟು ದಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಳಕೆದಾರರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನ ಕೌಶಲಗಳು]] hbfandkacibevvnemmbx9ekb6il651b 0 36976 1378406 1343004 2026-08-05T15:11:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378406 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಕಿನ್ನಿಕಂಬಳ ಪದ್ಮನಾಭ ರಾವ್ | image = KPRao01.jpg | alt = | caption = ನಾಡೋಜ ಕೆ. ಪಿ. ರಾವ್. | birth_name = ಪದ್ಮನಾಭ | birth_date = <!-- {{Birth date and age|೧೯೪೬|೧೧|೨೯}} or {{Birth-date and age|ನವೆಂಬರ್, ೨೯, ೧೯೪೬}} --> | birth_place = ಕಿನ್ನಿಕಂಬಳ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಕಿನ್ನಿಕಂಬಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜು. ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಬಿಎಸ್ಸಿ. | alma_mater = | other_names = | occupation = [[ಮಣಿಪಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]], ಮಣಿಪಾಲ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ | known_for = ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದು }} [[File:K.P.Rao 2.JPG|thumb|ಕೆ.ಪಿ.ರಾವ್]] '''ಕಿನ್ನಿಕಂಬಳ ಪದ್ಮನಾಭ ರಾವ್''' ([[ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೯]], [[೧೯೪೦]]), ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಿತಾಮಹರೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಈಗ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಕೀಲಿಮಣೆಯ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ('ನುಡಿ' ವಿನ್ಯಾಸ) ರೂಪಿಸಿದ್ದು ಶ್ರೀ ಕೆ. ಪಿ. ರಾವ್ ಅವರ ಸಾಧನೆ. == ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ == * ಜನನ ೧೯೪೦ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೯ರಂದು, [[ಮಂಗಳೂರು]] ಬಳಿಯ ಕಿನ್ನಿಕಂಬಳದಲ್ಲಿ. * ಕಿನ್ನಿಕಂಬಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜು ವ್ಯಾಸಂಗ. * ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಬಿಎಸ್ಸಿ ಪದವಿ. === ಕುಟುಂಬ === * ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ನಿರ್ಮಲ ಉಡುಪಿಯವರು, ವಿವಾಹವಾದದ್ದು ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ. * ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ವರು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು. == ಉದ್ಯೋಗ == * ಮೊದಲಿಗೆ ಮುಂಬಯಿಯ ಟಾಟಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಂಡಮೆಂಟಲ್ ರೀಸರ್ಚ್(ಟಿಐಎಫ್‌ಆರ್)ನ ಆಣುಶಕ್ತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರು. * ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಪ್ರೆಸ್ ಸೇರಿದಾಗ ಅಕ್ಷರಗಳೊಡನೆ ಒಡನಾಟದ ಪ್ರಾರಂಭ. * ಮುಂದೆ ಮಾನೋಟೈಪ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ಕ್ವಾರ್ಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ - ಅಡೋಬಿ ಸಿಸ್ಟಂಸ್ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ, ಮಣಿಪಾಲ ಸಮೂಹದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಣೆ. ==ಸಾಧನೆಗಳು== * [[ಸಿಂಧೂ ಲಿಪಿ|ಸಿಂಧೂ ಲಿಪಿಯನ್ನು]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಸಿ ಮುದ್ರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ. * ಉಚ್ಚಾರಣಾತ್ಮಕ ತರ್ಕ ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಸೃಷ್ಟಿ. ಇದೇ ತರ್ಕ ಬಳಸಿ ಕನ್ನಡದ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ವಿನ್ಯಾಸ ತಯಾರಿಕೆ. * ಕನ್ನಡದ ಪದಸಂಸ್ಕಾರಕ ತಂತ್ರಾಂಶ 'ಸೇಡಿಯಾಪು' ರಚಿಸಿ ಮುಕ್ತ ಬಳಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ಹಿರಿಮೆ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು == * ಕನ್ನಡ ಕೀಲಿಮಣೆ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಕೀಲಿಮಣೆ ವಿನ್ಯಾಸ'ವೆಂಬ ಮಾನ್ಯತೆ. {{Citation needed}} * ತುಳು ಅಕಾಡೆಮಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಸಮರ್ಪಣೆ. {{Citation needed}} * ಆಳ್ವಾಸ್ ನುಡಿಸಿರಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ.<ref>{{Cite web |url=http://mangaloreantimes.com/news/viewers/display_news.php?news_id=1675 |title=ಮ್ಯಾಂಗಲೋರ್ ಟೈಮ್ಸ್ |access-date=2013-10-31 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201859/http://mangaloreantimes.com/news/viewers/display_news.php?news_id=1675 |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref>ದೊರೆಸ್ವಾಮಿ, ಕೆ.ಪಿ.ರಾವ್‌ ಸೇರಿ ಐವರಿಗೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - [https://kannada.yahoo.com/%E0%B2%A6-%E0%B2%B0-%E0%B2%B8-%E0%B2%B5-%E0%B2%AE-%E0%B2%95-%E0%B2%AA-%E0%B2%B0-174029895.html ಕನ್ನಡ ಯಾಹೂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927000457/http://kannada.yahoo.com/%E0%B2%A6-%E0%B2%B0-%E0%B2%B8-%E0%B2%B5-%E0%B2%AE-%E0%B2%95-%E0%B2%AA-%E0%B2%B0-174029895.html |date=2013-09-27 }}</ref> * ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%B8%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%9C-%E0%B2%B8%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B3%8A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%BF |title=ಭಾರತೀಯ ಭಾಷಾ ಗಣಕ ರೂವಾರಿ ಕೆ.ಪಿ.ರಾವ್‌ಗೆ ಸನ್ಮಾನ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೦, ೨೦೧೩ |access-date=2013-04-10 |archive-date=2022-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528201950/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%B8%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%9C-%E0%B2%B8%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B3%8A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%BF |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೩ ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಉದಯಭಾನು ಕಲಾಸಂಘದಿಂದ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಕೃತಿ "ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕನ್ನಡ ಕೆ. ಪಿ. ರಾವ್" ಪ್ರಕಟಣೆ * ೨೦೧೩ ರ ಸಾಲಿನ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>[https://kannada.gizbot.com/news/kannada-keyboard-layout-pioneer-k-p-rao-awarded-2013-karnat-005053.html ಕನ್ನಡ ಕೀ ಬೋರ್ಡ್‌ ಜನಕ ಕೆ.ಪಿ.ರಾವ್‌ಗೆ ಈ ವರ್ಷದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗರಿ], kannada.gizbot.com</ref>. * ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ 'ಕಾರಂತ ಬಾಲವನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'<ref>[https://www.prajavani.net/karnataka-news/balabhavan-award-for-kp-rao-871267.html ಬಾಲವನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಕೆ.ಪಿ.ರಾವ್ ಆಯ್ಕೆ], ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧</ref> ==ಕೃತಿಗಳು== ರಾವ್ ಅವರು 'ವರ್ಣಕ' ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಅಂಕಿತ ಪ್ರಕಾಶನದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[https://www.bookbrahma.com/book/varnaka ವರ್ಣಕ, ಕೆ.ಪಿ. ರಾವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210930060925/https://www.bookbrahma.com/book/varnaka |date=2021-09-30 }}, ಬುಕ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಜಾಲತಾಣ</ref> ==ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ== <gallery> File:VCA 2016 inagural function.JPG|thumb|[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಹದಿಮೂರನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಹದಿಮೂರನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ]] ಸಭಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಡಾ.ಕೆ.ಪಿ.ರಾವ್ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವಿಕೆ. </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://kannada.oneindia.in/news/2013/04/21/districts-tg-srinidhi-s-book-on-pioneer-kp-rao-released-bangalore-073350.html ಶ್ರೀನಿಧಿ ಬರೆದ ಕೀ ಬೋರ್ಡ್ ಜನಕನ ಕಥೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://kannada.gizbot.com/news/srinidhi-s-book-on-kp-rao-released-004116.html 'ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕೆ. ಪಿ. ರಾವ್' ಪುಸ್ತಕ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ] * [http://www.ejnana.com/2013/10/blog-post_30.html ಕಂಪ್ಯೂಟರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸಿದ ಕತೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103011359/http://www.ejnana.com/2013/10/blog-post_30.html |date=2013-11-03 }} * [http://vijaykarnataka.indiatimes.com/articleshow/45389388.cms ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ, ಡಿಸೆಂಬರ್, ೬, ೨೦೧೪, 'ಕೆ.ಪಿ.ರಾವ್ ಸಂದರ್ಶನ; ಸ್ವರ ವೈವಿಧ್ಯದ ಉಳಿವಿಗೆ ಹೊಸ ಫಾಂಟ್'] * [http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/software-expert-kp-rao-launches-new-allinone-font-apara/article6661314.ece Software expert KP Rao launches new all-in-one font 'Apara'] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೪೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿ ಕನ್ನಡಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] 3i6durb4kggsei480y1058ersttcs6d 0 38375 1378462 1346873 2026-08-06T06:13:01Z Santhosh Notagar99 82732 1378462 wikitext text/x-wiki {{Wikify}} '''ಚೌಡಿಕೆ''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಜನಪದ ವಾದ್ಯ. ಶಕ್ತಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವಾಗ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಚ್ಚಂಗಿ, [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ, ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುನೀರಾಬಾದ್ (ಹುಲಿಗಿ) ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸವದತ್ತಿ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ರೇಣುಕೆಯು ನೆಲೆಸಿರುವಂತಹ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಸವದತ್ತಿಯು ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಂತಹ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಚೌಡಿಕೆಯನ್ನು ನುಡಿಸುವಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಲ್ಲಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ದೀಕ್ಷೆ ಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವರು ಹಾಗೂ ಇವರನ್ನು ’ಜೋಗಿ’, ’ಜೋಗಿತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[File:Chowdki Performance 3.webm|thumb|ಚೌಡಿಕೆ ಕಲೆ]] [[File:Chowdki Art Group Introduction.webm|thumb|ಚೌಡಿಕೆ ಕಲೆ]] ==ಚೌಡಿಕೆ ಉಗಮದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು== ಜಮದಗ್ನಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಮಧೇನುವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಕಾರ್ತವೀರ‍್ಯನು ಋಷಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ಗೋವನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಋಷಿಯ ಪತ್ನಿಯಾದ ರೇಣುಕೆಯು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ರುವಾಗ ಮಗ ಪರಶುರಾಮ ತಾಯಿಯ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ತವೀರ‍್ಯನನ್ನು ಕೊಂದು ಮತ್ತೆ ಕಾಮಧೇನುವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕಾರ್ತವೀರ‍್ಯನ ಶರೀರದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಚೌಡಿಕೆ ಎಂಬ ವಾದ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿ,ನುಡಿಸಿ ತಾಯಿಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನಂತೆ! ಈ ಕಥೆಯಂತೆ ಕಾರ್ತವೀರ‍್ಯನ ಹೊಟ್ಟೆಯೇ ಚೌಡಿಕೆಯ ಕೊಳಗ. ಕರುಳೇ ತಂತಿ, ಕೈಯೇ ಸರಿಗೋಲು, ಬೆರಳೇ ಬಾರಿಸುವ ಕಡ್ಡಿಯಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯಂತೆ ಋಷಿಯ ಮಡದಿಯಾದ ರೇಣುಕೆಯ ದಿನನಿತ್ಯದಂತೆ ಸೂರ್ಯೊದಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಯಲು ನಂತರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸರ್ಪವನ್ನು ಸಿಂಬೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಟ್ಟು ಕೊಂಡು ಮಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಪತಿಯ ಪೂಜೆಗೆ ತರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಒಂದು ದಿನ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ ಗಂಧರ್ವರ ಜಲಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮೈ ಮರೆತಳು. ಮಡಿಕೆ ಒಡೆದು ಹೋಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಋಷಿಯ ವ್ರತಕ್ಕೆ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಪತಿಯ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ ರೇಣುಕೆಯು ರೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಚಿಕ್ಕಯ್ಯ ಮತ್ತು ಚೋಗಯ್ಯ ಎಂಬ ಶರಣರನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಅವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಶಾಪ ವಿಮುಕ್ತಳಾದಳು. ಮುಂದೆ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಆಕೆಯನ್ನು ಚಿಕ್ಕಯ್ಯ, ಜೋಗಯ್ಯಗಳ ಪರಂಪರೆ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಆ ಸಂಪ್ರದಾಯವೇ ಚೌಡಿಕೆ. == ಚೌಡಿಕೆ ವಾದ್ಯದ ತಯಾರಿಕೆ== ಈ ವಾದ್ಯವು ಮರ, ತಂತಿ, ಚರ್ಮಗಳಿಂದ ಸೇರಿದವು ಆಗಿದೆ.ಹೊನ್ನೆ, ಬೇವಿನ ದಿಮ್ಮಿಯನ್ನು ಕೊರೆದು ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕುರಿಯ ಚರ್ಮದ ಒಳಪೊರೆಯಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಮುಚ್ಚಿ ಬಿಗಿದಿರುತ್ತಾರೆ. ಕಂಚು, ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಕೊಳಗವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವುದು. ==ಚೌಡಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪ== ಕೊಳಗದ ಉದ್ದ ೧೦,೧೨ ಅಂಗುಲ. ವ್ಯಾಸ ೧೫ ಅಂಗುಲ. ಸುಮಾರು ಎರಡೂವರೆ ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಬಿದಿರು ದಂಡವೊಂದನ್ನು ಕೊಳಗದ ಒಂದು ಪಾಶ್ವಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೊಳಗಕ್ಕೆ ಬಿಗಿದ ಚರ್ಮದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಎಳೆದು ತಂದ ತಂತಿಯನ್ನು ದಂಡದ ತುದಿಗೆ ಎಳೆದು ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಿಗಿ ಸಡಿಲು ಮಾಡುವಂತಿರುವ ಈ ತಂತಿಯನ್ನು ಕೊಳಗದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಂದ ಅಥವಾ ಕಡ್ಡಿಯಿಂದ ನುಡಿಸಿದಾಗ ನಾದವು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ==ಚೌಡಿಕೆಯವರ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ== ಚೌಡಿಕೆಯ ಜೋಗಯ್ಯನ ವೇಷದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಚ್ಚೆ ಪಂಚೆ, ತಲೆಗೆ ಬಿಳಿಯ ಪೇಟ, ಅಂಗಿಯ ಮೇಲೊಂದು ಕೋಟು, ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಂಡಾರ, ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಮಣಿ, ಹೆಗಲಲ್ಲಿ ಜೋಳಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವನು. ಜೋಗಿತಿಯಾದರೆ ಕೆಂಪು, ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಸೀರೆ, ಕುಪ್ಪಸ, ಕೈತುಂಬ ಬಳೆ, ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುಂಕುಮ, ಭಂಡಾರ, ತಲೆತುಂಬ ಹೂವು,ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ, ತಲೆಯ ದೇವಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾದ ತಾಮ್ರದ ಬಿಂದಿಗೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನವಿಲುಗರಿ, ವೀಳೆಯದೆಲೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನಿಟ್ಟು. ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಯಲ್ಲಮ್ಮನ ಮೂ‌ರ್ತಿ ಇಟ್ಟು ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ==ಚೌಡಿಕೆಯವರ ಕುಣಿತ== ಜೋಗಿ, ಜೋಗಿತಿಯರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಣಿಯುವುದು ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕುಣಿಯುವ ಬಗೆಯು ಇರುವುದು. ಮೂರು ಜನ ಜೋಗಿತಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಕಥೆ ಹೇಳುವುದು ಮತ್ತಿಬ್ಬರು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆ ಹಿಮ್ಮೆಳದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದನಿಗೂಡಿಸಿ ಹಾಡುವುದುಂಟು. ದೇವಿಯ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಂತಹ ಗಂಡಸರು ಸೀರೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಚೌಡಿಕೆಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಮೇಳದವರೊಂದಿಗೆ ಭೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಚೌಡಿಕೆಯ ನಾದ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ದೇಹಶಕ್ತಿಯು ಜಾಗೃತವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪುರುಷತ್ವ ಪಡೆಯಬಹುದಂತೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯು ಇರುವುದು. ಸೀರೆ ಧರಿಸಿದಂತಹ ಗಂಡು ಜೋಗಿಗೆ ’ಗಂಡು ಜೋಗಿತಿ’ಯೆಂದು ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ==ಚೌಡಿಕೆಯವರ ಕಥಾ ಪ್ರಸಂಗ ದಾಟಿ== ಇವರು ರೇಣುಕೆಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಜನಪದ ಕಥಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಗಾಯಕನು ಚೌಡಿಕೆ ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಶೃತಿಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮೇಳಕ್ಕೆ ಇಬ್ಬರು ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಪ್ರಧಾನ ಗಾಯಕ...... <poem> "ಆದಿಯಲ್ಲಿ ರೇಣುಕೆಯಾಗಿ ತ್ರೇತದೊಳಗೆ ಜಾನಕಿಯಾಗಿ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಯಾಗಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಮ್ಮನೆನಿಸಿದೆ..... ದಂಡ ದೈತ್ಯರ ಹೊಡೆದು ರುಂಡ ಚೌಡಿಕೆ ಮಾಡಿ ಪರಶುರಾಮನ ಪಡೆದೀ ಆನಂದಾದೇವಿ, ಪರಶುರಾಮನ ಪಡೆದೀ....." </poem> ಎಂದು ಚೌಡಿಕೆಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಹಿಮ್ಮೇಳದವನು ’ಭಲಾ’ ’ಭಲಾ’ ’ಅಲ್ಲವೇ’ ಎಂದು ದನಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆಯು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ’ಉಧೋ, ಉಧೋ’ ಎಂಬ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ==ಚೌಡಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಬಗೆ== ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಸಿರು ಚಪ್ಪರದ ವೇದಿಕೆಯಿದ್ದರೆ ಸಾಕು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವನ್ನು ನಡೆಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಷದ ಕಾಲವೆಂದೆನು ಇಲ್ಲ. ಮೊದಲು ಕಲಾವಿದರು ಚೌಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚೌಡಿಕೆಯವರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಮನೆತನದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದು, ಮನೆ ದೇವತೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಹಬ್ಬ, ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಳಿಗೆ, ಚೌಡಿಕೆ ಹಿಡಿದು ಮನೆ ಮನೆಗೂ ಹೋಗಿ ಹಾಡುತ್ತ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವವರು ಒಂದು ವರ್ಗ. ಎರಡನೇಯ ವರ್ಗ ವೃತ್ತಿಗಾಯಕರು. ಇವರೂ ಸಹ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದವರೇ. ಇವರು ಒಂದು ಕಡೆ ನೆಲೆಸಿರುವಂತಹವರಲ್ಲ. ಊರೂರುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತ ಕಥಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಇವರ ಜೀವನಾಧಾರವಾಗಿರುವುದು.ಚೌಡಿಕೆಯ ನಾದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಾಡುತ್ತ, ಕುಣಿಯುವುದು ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಜೋಗಿಯೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತ, ಅಭಿನಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸುವುದು ವೀಶೇಷವಾಗಿರುವುದು. ಜೋಗಿಯ ಹಾಡಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಜೋಗಿತಿಯರು ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತ ಕುಣಿಯುವರು. ಜೋಗಿತಿಯರು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ದೇವಿಯ ಪ್ರತಿಕದಂತೆ ತಾಮ್ರದ ಕೊಡವನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುವರು. ಇವರ ಕುಣಿತವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಗಂಡಿನ ಕುಣಿತದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಲುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕಲೆಯು ಹೆಣ್ಣು ದೇವತೆಯ ಜಾತ್ರೆ, ಉತ್ಸವಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಡೆಯುವುದು. ಜೋಗಿತಿಯಾಗಿ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದಂತಹ ಹೆಣ್ಣು ಮದುವೆಯಾಗದೇ ದೇವದಾಸಿಯಾಗಿ ಇರುವ ಪದ್ದತಿಯು ಹಿಂದೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಅಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿತವಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುವುದು. ಜೋಗಿತಿಯಾಗಿ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅವರನ್ನು ದೇವದಾಸಿಯರಾಗಿ ಬಿಡದೇ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ನಂತರ ಅವರು ಸಂಸಾರಿಯಾಗಿಯೇ ದೇವಿಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಕ್ರಮವು ಉತ್ತಮ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು. ನಪುಂಸಕರಾದಂತಹ ಗಂಡಸರು ಹೆಂಗಸರ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಜೋಗಿತಿ ಅಥವಾ ಜೋಗಮ್ಮ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚೌಡಿಕೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮರಾಠಿಗಳು, ಹರಿಜನರು ಹಾಗೂ ಕುರುಬರು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು, ಸಂ.ಗೊ. ರು. ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ೧೯೭೭ {{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] d2ejxdcc9b2c4f4nwyve6kfmwc6bxs4 0 39648 1378426 1344059 2026-08-05T17:08:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378426 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Infobox University |image = |image_caption = |imagesize = 250 px |name = ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |caption = |motto = ಶ್ರೇಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆ |established = ೧೫ ಜುಲೈ ೧೯೬೯<ref>https://www.google.co.in/search?q=establishment+of+Christ+University&oq=establishment+of+Christ+University&aqs=chrome..69i57j0l3.15375j0j7&client=ms-android-lenovo&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8</ref> |vice_chancellor = ಡಾ{{!}}ವಂ{{!}} ಥೋಮಸ್ ಸಿ.ಥೋಮಸ್, ಸಿಎಂಐ<ref>{{cite web|title=CII speaker profile 2013|url=http://www.cii-iq.in/cii/events/NSQE2012/speakers_Profile.pdf|work=website|accessdate=24 March 2014|archive-date=4 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004051531/http://www.cii-iq.in/CII/events/NSQE2012/speakers_Profile.pdf|url-status=dead}}</ref> |city= [[ಬೆಂಗಳೂರು]] |state=[[ಕರ್ನಾಟಕ]]<ref>https://www.google.co.in/search?q=location+of+christ+university&oq=location+of+Christ&aqs=chrome.1.69i57j0l3.7604j0j7&client=ms-android-lenovo&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8</ref> |country = ಭಾರತ |students = 12000 |coor = {{Coord|12|56|5|N|77|36|19|E|type:edu_region:IN-KA|display=inline,title}} |type = [[ಖಾಸಗೀ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಖಾಸಗೀ]] |campus = ನಗರ |affiliations = |website= {{URL|www.christuniversity.in}} }} [[File:Christ University Hosur road Bangalore 4819.JPG|thumb|ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] [[File:Christ University Auditorium.jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಆಡಿಟೋರಿಯಂನ ಒಳಾಂಗಣ ನೋಟ]] '''ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''' ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ' ಇದು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ [[ಬೆಂಗಳೂರು]]ನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದ್ಧು,೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಲೇಜಿಗೆ 'ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ' (ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿರ್ವಸಿಟಿ) <ref>https://www.google.co.in/search?client=ms-android-lenovo&ei=_-ODW9qYD4y-rQGyp7f4BQ&q=christ+referred+as+deemed+to+be+university+&oq=christ+referred+as+deemed+to+be+university+&gs_l=mobile-gws-wiz-serp.3..35i39j33i22i29i30l4.30158.35609..39103...0.0..0.307.1995.0j4j4j1......0....1.........0i71.y9SThLZQtSA</ref> ಎಂಬ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರಕಿದೆ. ದೇಶದ ಅನೇಕ ಶೀಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉತ್ತಮವಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ-ನೀಲ್ಸನ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಲಾ, ವಾಣೀಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೨೦೧೪ರ ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ-ನೀಲ್ಸನ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಬಿ.ಬಿ.ಎ. ೧ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಕಲಾ ವಿಭಾಗ ೬ನೇ ಸ್ಥಾನ, ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ ೪ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ೪ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ೧೦ನೇ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://indiatoday.intoday.in/bestcolleges/2014/ranks.jsp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-08-31 |archive-date=2015-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907013436/http://indiatoday.intoday.in/bestcolleges/2014/ranks.jsp |url-status=dead }}</ref> [[File:Aerial view of Taverekere, shot from Christ University, Bangalore.jpg|thumb|ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಬ್ಲಾಕ್-೧, ಬ್ಲಾಕ್-೨ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಲೈಬ್ರರಿಯ ಮತ್ತು ತಾವರೆಕೆರೆ ಪ್ರದೇಶದ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂರ್ತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ ಪದವಿ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು(ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು) ತನ್ನ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಾದ ಕಾನೂನು, ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಆಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಮಾನವಿಕ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ, ಅನೇಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಕೋರ್ಸುಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಗಣಕ(ಕಂಪ್ಯೂಟರ್) ಅನ್ವಯಗಳು(ಆಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್), ಹೊಟೇಲ್ ನಿರ್ವಹಣೆ(ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್), ಸಮೂಹ ಸಂವಹನ, ಸಮಾಜ ಸೇವೆ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>http://indiatoday.intoday.in/story/india-today-best-colleges-2013-christ-university/1/280166.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.christuniversity.in/uploadimages/International%20Office%20(v1).pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-12-01 |archive-date=2015-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318163954/http://christuniversity.in/uploadimages/International%20Office%20(v1).pdf |url-status=dead }}</ref> ೧೭ ಜೂನ್ ೧೯೭೨ ರಂದು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು ಭಾರತದ [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗ]]ದ (ಯುಜಿಸಿ), ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಸ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ರಿಡಿಟೇಶನ್]] (ಎನ್ಎಎಸಿ), ಒಂದು ಯುಜಿಸಿ-ಅನುದಾನಿತ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆ, ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತ್ತು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮರು-ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಎನ್ಎಎಸಿ-ಯಿಂದ A+ ಪಡೆದಿದೆ.<ref name=UGC06>{{cite web|publisher=UGC|title=Selection of colleges under CPE scheme|url=http://www.ugc.ac.in/oldpdf/colleges/Press_release06CPE.pdf|accessdate=10 March 2014}}</ref> ==ಕ್ಯಾಂಪಸ್ (ಸಂಸ್ಥೆ ಆವರಣ)== ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿವಿಧ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗಳನ್ನು ಕೋರಮಂಗಲ, ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಸ್ತೆ, ಕೆಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಯಶವಂತಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆ ಬಳಿಯ ಲವಾಸಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯ ಎನ್ ಸಿ ಆರ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಹೊಂದಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ಆರು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆವರಣವು ಶೂನ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕಾಗದ ಹಾಗೂ ದ್ರವ ರೂಪದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮರುಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|last=PS|first=Ramya|title=It's time for Bangalore colleges to go green|url=http://www.dnaindia.com/bangalore/report-it-s-time-for-bangalore-colleges-to-go-green-1438140|accessdate=23 March 2014|newspaper=DNA|date=15 September 2010}}</ref> ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಹಾಗೂ ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್-ಗಳನ್ನು ಒಂದರಲ್ಲೇ ನಮೂದಿಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್-ನಲ್ಲಿ ದ್ರವರೂಪದ ಹಣದ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಹೊಂದಿದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಎಟಿಎಂ ಕಾರ್ಡ್-ನ್ನು ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ [[ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]]<ref>{{cite news|last=Kumar|first=Chethan|title=Christ campus goes cashless|url=http://www.deccanherald.com/content/182379/christ-campus-goes-cashless.html|accessdate=23 March 2014|newspaper=Deccan Herald|date=8 August 2013}}</ref> <gallery>[[File:Christ university during Christmas.jpg|Christ university during Christmas]]</gallery> ===ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ=== ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೋರಮಂಗಲ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನಲ್ಲಿ ೬ ಕಟ್ಟಡಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಬ್ಲಾಕ್-೧, ಬ್ಲಾಕ್-೨, ಬ್ಲಾಖ್-೩, ಬ್ಲಾಖ್-೪, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಟ್ಟಡ, ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಕಟ್ಟಡ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ಲಾಕ್-೧'ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಬಿ.ಎ. ಮತ್ತು ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ ತರಗತಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗುವಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ಲಾಕ್-೨ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ, ಬಿ.ಕಾಂ. ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಂದು ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ. ತರಗತಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಬ್ಲಾಕ್-೩'ರಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಕೋರ್ಸುಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬ್ಲಾಕ್-೪'ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಗೌರವವಾನ್ವಿತ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಕಟ್ಟಡವು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಕಛೇರಿಗಳಾದ, ಉಪ-ಕುಲಪತಿಗಳ ಕಛೇರಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಛೇರಿ ಮತ್ತು ಐಪಿಎಂ-ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಬಿತ್ತರಿಸಿದ ೧,೮೦,೦೦೦ ಪುಸ್ತಕ, ೪೦೦ ಪತ್ರಿಕೆ-ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರವೂ ಇದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://christuniversitylibrary.wordpress.com/library-statistics/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-08-31 |archive-date=2015-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150714070228/https://christuniversitylibrary.wordpress.com/library-statistics/ |url-status=dead }}</ref> ಆಡಿಟೋರಿಯಂನ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಪದವಿಫೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು ಹಾಗೂ ಇದೇ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ೪,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಸೀನವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಸಹ ಇದೆ. ===ವಸತಿ=== ಮುಖ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್-ನಲ್ಲಿ ೩೦೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ವಾಸಿಸುವ ಜೋನಾಸ್ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ೨೬೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು(ಹುಡುಗರು) ವಾಸಿಸುವ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರಮ್ಇಸಲಾಗಿದೆ. ೧೦೦೦ ಹುಡುಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯ ಒದಗಿಸುವ ದೆವಡನ್ ಸಭಾಂಣವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೆಂಗೇರಿ ಆವರಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ೨೦೦ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ವಸತಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ೫೦೦ ಹುಡುಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ವಸತಿಯನ್ನು ಆವರಣದ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೪}} ===ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ=== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರಣವು ಬೆ<ಗಳೂರಿನ ಕೇದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಬಹು ವಿಸ್ರೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. {{ಪರಿರ್ವತಿತ|೨೫|ಎಕರೆ|ha}} ಇದು {{convert|100|acre|ha|adj=on}} ಧರ್ಮರಾಂ ಕಾಲೇಜಿನ(ವಿದ್ಯಾಕ್ಷೇತ್ರಂ)ಆವರಣದ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಆವರಣದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 7 (ಭಾರತ)|ಹೊಸೂರು ರಸ್ತೆ (NH 7)]] ಬೆಂಗಳೂ ಡೈರಿ ಫ್ಲೈಓವರ್-ನ ವಿರುದ್ದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ೭೫ ಎಕರೆ ಜಮೀನನಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಆವರಣವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು-ಮೈಸೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಕೆಂಗೇರಿ]] [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 17 (ಕರ್ನಾಟಕ)|SH 17]]ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಳಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್, ಪದವಿಫೂರ್ವ ವಸತಿ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ (ಸಿಯುಐಎಂ) ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲೇಜು ಆವರಣವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಸತಿ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ತಾಣಗಳಾದ ಬಿಟಿಎಂ ವಸತಿ ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಕೆ ಬಲು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ [[ಕೋರಮಂಗಲ]], ಹಾಗೂ [[ಜಯನಗರ]].ವಿಶ್ಚವಿದ್ಯಾಲಯವು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬಂದಂತಹ ೧೨,೦೦೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವೃಂದ ಮತ್ತು ೫೦೦ ಮಂದಿಯ ಶಿಕ್ಚಕ ವರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ== ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ, ಡಿಪ್ಲೊಮಾ, ಪದವಿ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ, ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಧಿಗೊಳಪಟ್ಟ ವಿಭಾಗಗಳಾದ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳು, ವಾಣೀಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಹಾಗೂ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್-ನಲ್ಲಿ ಶೀಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref name=Admissions01>{{cite web|title=Admissions|url=http://christuniversity.in/secmenudisp.php?mid=2&subid=14|work=Website|publisher=Christ University|accessdate=14 July 2013|archive-date=17 ಜುಲೈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717040325/http://christuniversity.in/secmenudisp.php?mid=2&subid=14|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು (ಪ್ರಸ್ತುತ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಮಾನ್ಯತಾ|ಎನ್ಎಎಸಿ]]ಯಿಂದ A+ ಪಡೆದ ದಕ್ಷಿಣ ಬಾರತದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಹಾಗೂ ಏಕೈಕ ಶೀಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ===ಪದವಿ ಕೋರ್ಸುಗಳು=== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ೪೫ ಪದಿ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ಮಾನವಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ, ವಿಜ್ಞಾನ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಕಾನೂನು, ಶಿಕ್ಷಣ, ಹಾಗೂ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಅಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಪದವಿ ಕೋರ್ಸುಗಳು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ [[ಶೀಕ್ಷಣ ಪದವಿ]] (ಬಿ.ಎಡ್, ಎರಡು ವರ್ಷ), ಹೊಟೇಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಪದವಿ (ಬಿ.ಹೆಚ್.ಎಮ್, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ), [[ಕಾನೂನು ಪದವಿ]] (ಎಲ್.ಎಲ್.ಬಿ, ಐದು ವರ್ಷ), [[ತಾಂತ್ರಿಕ ಪದವಿ]] (ಬಿ.ಟೆಕ್, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ) ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಬಿ.ಟೆಕ್ / ಎಮ್.ಟೆಕ್ ಅಥವಾ ಎಂ.ಬಿ.ಎ. (ಐದು ವರ್ಷ)ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಆಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ (ಬಿ.ಬಿ.ಎ), [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಪದವಿ]] (ಬಿಕಾಂ), ಕಲಾ ಪದವಿ (ಬಿಎ) ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ (ಬಿಎಸ್ಸಿ) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ [[ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ]] ಎಲ್ಲವುದಕ್ಕೂ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ====ಪದವಿ ಕೋರ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ==== [[File:ChristUnivWikiUGProgram 03.jpg|thumb|ದ್ವಿತೀಯ ಭಾಷಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಂರ್ತಜಾಲ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸಂಸ್ಥ (ಸಿಎಸ್ಐ)ಜೊತೆಗೂಡಿ ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದ(ಎಂಒಯು)ದ ಮೇರೆಗೆ, ೧೬೦೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಯ ಅಂರ್ತಜಾಲಕ್ಕೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಿಂದಿ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಮೊದಲ ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್ಸ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ವಿಶ್ಚವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name=cis012014>{{cite web|last=Muzammiluddin|first=Syed|title=Wikipedia at Forefront in Christ University|url=http://cis-india.org/openness/blog/wikipedia-at-forefront-in-christ-university|accessdate=20 March 2014}}</ref> The [[ಹಿಂದಿ]] and [[ಕನ್ನಡ]] ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಓದಬಹುದು [[:hi:विकिपीडिया:विकिपरियोजना क्राइस्ट विश्वविद्यालय|collection of Hindi articles]] and [[:kn:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಯೋಜನೆ/ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ|ಕನ್ನಡ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ]] ===ಪದವಿ ಕೋರ್ಸುಗಳು=== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ೪೪ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ, ೧೬ ಎಂ.ಫಿಲ್ ಮತ್ತು ೧೭ ಪಿ.ಹೆಚ್.ಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮಾನವಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಾನೂನು, ಶೀಕ್ಷಣ, ವಾಣೀಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಹಾಗೂ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಎರಡು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ===ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು=== [[ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ]] ಕೆಳಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ' ವಾರ ಪ್ತ್ರಿಕೆಯು ನಡೆಸಿದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ೨೦೧೫ರವರೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ವಿವಿಧ ಶ್ರೇಣಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಕ್ರಮಾಂಕಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಬಿಬಿಎ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಎ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಗಳೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ೨೦೧೨ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ೩೧ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ೨೦೧೩ರ ಸಮೀಕ್ಷಯಲ್ಲಿ ೨೩ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇದೊಂದು ಖಾಸಗೀ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಇದನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೧೫ ರ 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ' ನಡೆಸಿದ ಖಾಸಗೀ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು <ref name=ITJuly15>{{cite news|last1=Deka|first1=Kaushik|title=Time to take the next big leap|work=Magazine|publisher=India Today|date=13 July 2015|pages=65–67}}</ref> ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. {| style="text-align:center; float:right; font-size:85%; margin-left:2em;" class="wikitable sortable " |+ ''ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ'' <ref name=ITUR>{{cite web|last=Nayyar|first=Dhiraj|title=India Today ranks India's best universities for 2013|url=http://indiatoday.intoday.in/story/india-best-universities-ranking-private-sector-survey/1/272876.html|work=Magazine|accessdate=20 March 2014|date=24 May 2013}}</ref> !Year !! Rank |- ! ೨೦೧೫ | ೧೧ |- ! ೨೦೧೪ | ೧೮ |- ! ೨೦೧೩ | ೨೩ |- ! ೨೦೧೨ | ೩೧ |} {| style="text-align:center; float:centre; font-size:80%; margin-left:2em;" class="wikitable sortable " |+ ''ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕ'' <ref name=IT13>{{cite book|title=The Best Colleges of India|date=24 June 2013|publisher=India Today}}</ref> !Course !! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೦೫ !! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೦೬ !! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೦೭ !! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೦೮ !! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೦೯ !! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೧೦ !! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೧೧ !! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೧೨ !! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೧೩ !! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೧೪ !! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೧೫ |- ! [[ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಪದವಿ]] | - | - | - | - | - | - | - | - | ೧ | ೧ | ೧ |- ! [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ]] | - | - | - | - | - | - | - | - | ೧ | ೧ | ೧ |- ! ಸಮೂಹ ಸಂವಹನ | - | - | - | - | - | - | - | - | ೩ | ೩ | ೩ |- ! ವಿಜ್ಞಾನ | ೧೦ | ೧೦ | ೧೦ | ೮ | ೧೩ | ೭ | ೬ | ೬ | ೪ | ೪ | ೩ |- ! ವಾಣಿಜ್ಯ | - | - | ೫ | ೬ | ೪ | ೫ | ೫ | ೬ | ೫ | ೪ | ೪ |- ! [[ಮಾನವವೀಯ]] | - | ೧೨ | ೮ | ೬ | ೬ | ೮ | ೫ | ೬ | ೧೦ | ೬ | ೪ |- ! ಕಾನೂನು | - | - | - | - | - | - | ೧೫ | ೧೬ | ೧೩ | ೧೨ | ೧೨ |} [[ದಿ ವೀಕ್]]ಹಂಸ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ, ದಿ ವೀಕ್-ಹಂಸ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಮೀಕ್ಷಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂದ್ದು, ಈ ಆಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ ೨೦೧೫ರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳಗಡೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. {| style="text-align:center; float:left; font-size:85%; margin-left:2em;" class="wikitable sortable " |+ ''ದಿ ವೀಕ್-ಹಂಸ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಮೀಕ್ಷೆ ೨೦೧೫''<ref>{{cite news|title=A brave new ‘blended’ world|url=http://beta.theweek.in/theweek/cover/Best-colleges-2015.html|accessdate=22 August 2015|publisher=The Week|date=21 June 2015|first=Sharmista|last=Chaudhury|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150818145237/http://beta.theweek.in/theweek/cover/Best-colleges-2015.html|url-status=dead}}</ref> !Course !! Rank 2015 |- ! ಕಲೆ | ೯ |- ! ವಾಣಿಜ್ಯ | ೬ |- ! ವಿಜ್ಞಾನ | ೮ |- ! ಕಾನೂನು | ೨೬ |- ! ಹೋಟೆಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ | ೧೫ |} ==ಸಹಯೋಗ== ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು, ವಿದೇಶೀ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ(ಯುಎಸ್ಎಸಿ) ಪ್ರಾನ್ಸ್-ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶದ ಎ.ನ್.ಹೆಚ್.ಟಿ.ವಿ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ of ಅಪ್ಲೈಡ್ ವಿಜ್ಞಾನ. ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಾ ದೇಶದ ೬ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ಭಾರತ ಗೇಟ್ವೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ== ವಿದೇಶೀ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಭಾರತ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಭಾರತ ಗೇಟ್ವೇ (ಐಜಿಪಿ)ಎಂಬ ಕಿರು-ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. (IGP).<ref>{{cite web|title=India Higher Education – Christ University|url=http://www.highereducationinindia.com/universities/christ-university.php|work=website|accessdate=25 March 2014|archive-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325091347/http://www.highereducationinindia.com/universities/christ-university.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=India Gateway Program|url=http://christuniversity.in/display_article.php?fid=74&arid=14&f=2|work=website|accessdate=25 March 2014|archive-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325090420/http://christuniversity.in/display_article.php?fid=74&arid=14&f=2|url-status=dead}}</ref> ===ಲೈಬ್ರರಿಗಳು=== ನಗರದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಲೈಬ್ರರಿಗಳು ಇವೆ: ಮುಖ್ಯ ಲೈಬ್ರರಿ ಮತ್ತು 'ಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ' ವು ಕೇಂದ್ರ ಕಟ್ಟಡದ ಆರು, ಏಳು, ಎಂಟು ಮತ್ತು ಒಂಭತ್ತನೇ ಮಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref name=ITDK /> ===ಸಂಶೋಧನೆ=== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಫಿಲೋಸಫಿ (ಎಂಫಿಲ್) ಕೋರ್ಸಿನ ಮುಖಾಂತರ ಒಂದು ವರ್ಷ‍ ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಿ.ಹೆಚ್.ಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ೫ ವರ್ಷ್ಗಳ ಅವಧಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಕಿತು ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃಂದಕ್ಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖಾಂತರ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಿಗೂ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಕಟಣೆ == ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಕನ್ನಡ ಸಂಘದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೨೦ [[ಕನ್ನಡ]]ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು, ಇದೊಂದು ಲಾಭ-ರಹಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಘವಾಗಿದ್ದು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಪಸರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ ಆರು ವಿರ್ಮಶಣಾ ಪತ್ರಿಕಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ:<ref name=ITDK>{{cite news|last=Aleem|first=Ayesha|title=Different Keystrokes|url=http://indiatoday.intoday.in/story/india-today-best-colleges-2013-christ-university/1/280166.html|accessdate=12 March 2014|newspaper=India Today|date=24 June 2013}}</ref> ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು== ===ಭಾಷಾ ಉತ್ಸವ=== ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಕಲೆಗಳ ಆಚರಣೆ-ಅನಾವರಣೇ ಭಾಷಾ ಉತ್ಸವ. ಇದರಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು-ಕುಣಿತ, ಬಯಲಾಟ ಮತ್ತು ಇತರ ನೃತ್ಯ ಪದರ್ಶನಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬ ಭಾರತ ದೇಶದ ವಿವಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Bhasha utsav|url=http://www.hindu.com/2008/09/09/stories/2008090955080500.htm|accessdate=21 March 2014|newspaper=The Hindu|date=9 September 2008|location=Chennai, India|archive-date=15 ಜೂನ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090615041511/http://www.hindu.com/2008/09/09/stories/2008090955080500.htm|url-status=dead}}</ref> ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಾರುಡಿ ಗೊಂಬೆ, ಚೆಂಡೆ ಸಿಂಗಾರ ಮೇಳ, ಕಳರಿಯಪಟ್ಟು, ವೇದ ಪಠಣ, ತಿರುವತ್ತಿರಕ್ಕಲ್, ರಬೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ, the ಕೇರಳ ನಟನಂ(ಕುಣೀತ), ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಮತ್ತು ಕಥಕ್ಕಳಿಯ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನದ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದ್ದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರರ ತಾಳಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news|title=ಸಾಂಸಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬ ಭಾಷಾ ಉತ್ಸವ|url=http://www.deccanherald.com/content/24343/content/219337/F|accessdate=21 March 2014|newspaper=Deccan Herald|date=9 September 2009}}</ref> ===ರಂಗ-ಪ್ರಯೋಗ (ಥಿಯೇಟರ್)=== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಯಾಶೀಲ ರಂಗತಂಡವಿದ್ದು, ವರ್ಷಕ್ಕೊಂದು ರಂಗಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಅಭಿಷೇಕ'(೨೦೧೪) ನಡೆಸಿದಂತಹ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಂಗಪ್ರಯೋಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|last=Philip|first=Zoya|title=Answering the curtain call |newspaper=Deccan Chronicle|date=2 March 2014}}</ref> ==ಸದಸ್ಯತ್ವ== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಭಾರತೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>http://www.aiuweb.org/Members/MembersC.asp</ref> == ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು == ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೧೧ರಂದು, ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಗಳೂರು, ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ವಿನೀತ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ 'ನೀವು ಬೀಟ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಹೇಳಬಲ್ಲಿರಾ?' -ಇದು ೨೧೩೬ ಜನರ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಲಿಮ್ಕಾ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸೇರಿತು.<ref>{{cite web | title=This world record will be a mouthful | url=http://www.mid-day.com/news/2011/jan/100111-News-Bangalore-Christ-University-beat-boxing-Vineeth-Vincent.htm| accessdate=1 June 2011}}</ref><ref>{{cite web | title=Christ College Sets National Beatboxing Record | url=http://nh7.in/indiecision/2011/01/13/christ-college-sets-national-beatboxing-record/ | accessdate=1 June 2011 | archive-date=29 ಜನವರಿ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110129050616/http://nh7.in/indiecision/2011/01/13/christ-college-sets-national-beatboxing-record/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | title=Christ University students attempt record in beatboxing | url=http://www.hindu.com/2011/01/11/stories/2011011162820400.htm | accessdate=1 June 2011 | location=Chennai, India | work=The Hindu | date=11 January 2011 | archive-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121109230229/http://www.hindu.com/2011/01/11/stories/2011011162820400.htm | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title=Christ Junior College beatboxers aim to set a new record |url=http://www.dnaindia.com/bangalore/report_christ-junior-college-beatboxers-aim-to-set-a-new-record_1492618 | accessdate=2 June 2011}}</ref> ವಿಶ್ವ ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭಅಗವಹಿಸಿದ ಬೀಟ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ<ref>{{cite web|title=Largest human beatbox ensemble |url=http://www.guinnessworldrecords.com/Search/Details/Largest-human-beatbox-ensemble/57859.htm | accessdate=31 May 2011}}</ref> ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಾಧನೆ (India) in [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ, on ೫ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೧ under ಸಮಗ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[ವಿನೀತ್ ವಿನಸ್ಎಂಟ್]] ಅವರ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ೧,೨೪೬ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ. ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ [[Shlomo (human beatbox)|ಶ್ಲೊಮೊ]] ೨,೦೮೧ ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಈ ದಾಖಲೆಯು ಮುರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|title=Largest human beatbox ensemble |url=http://www.guinnessworldrecords.com/records-2000/largest-human-beatbox-ensemble/ | accessdate=27 March 2012}}</ref> ==ವಿವಾದಗಳು== ಪ್ರಮಾನೀಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಂಬ ಪತ್ರ ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಂಬ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಪತ್ರ ಸಿಗುವ ಮೊದಲು, ಇದು([[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಟ್ಟಿದ್ದು ಇದು "ಆಕ್ಷೇಪಣಾ ರಹಿತ ಪತ್ರ" (ಎನ್ಒಸಿ)ವನ್ನು ಯುಜಿಸಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಬೇಕಿತ್ತು. ಎನ್ಒಸಿ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ತಿರಸಕರಿಸಿತು ಅಲದ್ಲೇ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅಧಿಕೃತ ಎನ್ಒಸಿ-ಯನ್ನೂ ಕಳುಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಯುಜಿಸಿ-ಯು, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಕಳುಹಿಸಿದ ಪತ್ರದ ಮೆಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿತು.<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2008/08/06/stories/2008080655780600.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Deemed status: Bangalore University breaks its own rules? | date=6 August 2008 | access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2015 | archive-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080810033125/http://www.hindu.com/2008/08/06/stories/2008080655780600.htm | url-status=dead }}</ref> ಈ ಪತ್ರವು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ೪೪ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ 'ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url= http://www.ndtv.com/news/india/centre_to_derecognise_44_deemed_universities.php |title=Centre to derecognise 44 deemed universities |work=ndtv.com|accessdate=22 January 2012}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಯುಜಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ಚವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ೪೪ ವಿಶ್ಚವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>http://www.careerindia.com/news/ugc-asks-34-blacklisted-deemed-universities-start-functioning-012255.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://courtnic.nic.in/supremecourt/temp/wc%20142rpt.txt |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-08-31 |archive-date=2014-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141219072015/http://courtnic.nic.in/supremecourt/temp/wc%20142rpt.txt |url-status=dead }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಆಧಾರಗಳು== {{commons category|Christ University, Bangalore}} * [http://www.christuniversity.in/ Christ University website] * [http://icareeradvice.com/christ-university-results-2013-christuniversity-in/ Christ University Results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130912102019/http://icareeradvice.com/christ-university-results-2013-christuniversity-in/ |date=2013-09-12 }} * [[:kn:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ|On Christ University in Kannada Wikipedia]] * [http://cis-india.org/openness/blog/wikipedia-at-forefront-in-christ-university/ Wikipedia in Education Experiment at Christ University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714080734/http://cis-india.org/openness/blog/wikipedia-at-forefront-in-christ-university |date=2015-07-14 }} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] sfvu418f8esncwkrq0teecl46lfga70 10 42777 1378401 1068234 2026-08-05T14:47:30Z A826 72368 1378401 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Central Travancore | title = [[ಕೇಂದ್ರ ತಿರುವಾಂಕೂರು|ಕೇಂದ್ರ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಪ್ರದೇಶ]] | listclass = hlist | group1 = ಜಿಲ್ಲೆಗಳು | list1 = * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] (ಭಾಗ) * [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] * [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪುಳ]] * [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] * [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] (ಭಾಗ) | group2 = ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು<br>ನಗರಗಳು | list2 = * [[ಪುನಲೂರು]] * [[ಪತ್ತನಾಪುರಂ]] * [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ]] * [[ಅಡೂರು]] * [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]] * [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] * [[ಕೋಝೆಂಚೇರಿ]] * [[ಅರನ್ಮುಳ]] * [[ಕುಂಬನಾಡ್]] * [[ರನ್ನಿ]] * [[ವಡಸ್ಸೇರಿಕ್ಕರ]] * [[ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ]] * [[ತಿರುವಲ್ಲ]] * [[ಪರುಮಲ]] * [[ಮನ್ನಾರ್ (ಭಾರತ)|ಮನ್ನಾರ್]] * [[ಎಡತ್ತುವ]] * [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]] * [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]] * [[ಚೆಟ್ಟಿಕುಳಂಗರ]] * [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]] * [[ಹರಿಪಾಡ್]] * [[ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ]] * [[ಆಲಪುಳ]] * [[ಮಂಕೊಂಬು]] * [[ಮರಾರಿಕುಳಂ]] * [[ಚೇರ್ತಲ]] * [[ಆರೂರು]] * [[ಚಂಗನಶ್ಶೇರಿ]] * [[ವಾಝೂರು]] * [[ಕರುಕಚಲ್]] * [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] * [[ಕುಮಾರಕಂ]] * [[ಪಂಬಾಡಿ]] * [[ಎಟ್ಟುಮಾನೂರು]] * [[ವೈಕೋಂ]] * [[ಕಡುತ್ತುರುತಿ]] * [[ತಲಯೋಲಪರಂಬು]] * [[ಕುರವಿಳಂಗಾಡ್]] * [[ಪಾಲೈ]] * [[ಉಳವೂರು]] * [[ಪೂಂಜಾರ್]] * [[ಎರತ್ತುಪೇಟ್ಟ]] * [[ಕಂಜಿರಪ್ಪಳ್ಳಿ]] * [[ಪೊಂಕುನ್ನಂ]] * [[ಎರುಮೇಳಿ]] * [[ಮುಂಡಕಾಯಂ]] * [[ವಗಮನ್]] * [[ಪೀರ್ಮೇಡ್]] * [[ಕುಮಿಳಿ]] * [[ಕಟ್ಟಪ್ಪನ]] * [[ಅಡಿಮಾಳಿ]] }}<noinclude> [[ವರ್ಗ:Geography of Kerala| ]] [[ವರ್ಗ:Kingdom of Travancore| ]] </noinclude> ox4tc37z0kfg8k619pqfot9e45bp0z0 10 43772 1378465 1257099 2026-04-18T03:58:26Z en>Pppery 0 Changed protection settings for "[[Template:Pending]]" ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1257098 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable" |- |</noinclude>style="background: #FFD; color:black; vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}" class="partial table-partial"|{{{1|Pending}}}<noinclude> |} {{Documentation|Template:Table cell templates/doc}} <!-- interwikis & categories --> </noinclude> j2sv7g7hmpt1ptn0pgxn7fwi5x2vgp9 1378466 1378465 2026-08-06T06:14:06Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Pending]] 1257098 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable" |- |</noinclude>style="background: #FFD; color:black; vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}" class="partial table-partial"|{{{1|Pending}}}<noinclude> |} {{Documentation|Template:Table cell templates/doc}} <!-- interwikis & categories --> </noinclude> j2sv7g7hmpt1ptn0pgxn7fwi5x2vgp9 1378473 1378466 2026-08-06T06:16:35Z A826 72368 1378473 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable" |- |</noinclude>style="background: #FFD; color:black; vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}" class="partial table-partial"|{{{1|ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದಿರುವ}}}<noinclude> |} {{Documentation|Template:Table cell templates/doc}} <!-- interwikis & categories --> </noinclude> sn3gyo6hfzu8pbatlbcsmqeyn5jt9dm 0 63779 1378471 1344925 2026-08-06T06:14:20Z Santhosh Notagar99 82732 1378471 wikitext text/x-wiki [[File:Gigi Pada 1.webm|thumb|ಗೀಗೀ ಪದ]] ಉತ್ತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಗೀಯ ಗೀಯ ಗೀಗೀ ಹರೇ ಗೀಯ ಗಾ ಎಂಬ ಪಲ್ಲವಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವ ಒಂದು ಜನಪದ ಗೀತಸಂಪ್ರದಾಯ. == ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ಆರಂಭ == ಈ ಗೀಗೀ ಪದದ ಜನನವಾದುದು 1875ರಲ್ಲಿ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯಬಾಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಂಚಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಮಾಯಾಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಾವಣಿಕಾರರೂ ಮರಾಠಿ ಲಾವಣಿಕಾರರೂ ಕೂಡಿ ವಾದದ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1875ರ ಮಾಯಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಲಾವಣಿಕಾರರು ಡಪ್ಪು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಲಾವಣಿ ಹಾಡಿದರು. ಅದೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ಡಪ್ಪು, ತುಂತುಣಿ, ತಾಳ ಬಾರಿಸಿ ಮೇಳ ಮಾಡಿದರು. ತುಂತುಣಿ, ತಾಳ ಬಾರಿಸುವವರು ಗೀಗೀ ದನಿ ಎಳೆದರು. ಈ ರಚನೆ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ ತೇರದಾಳ ಅಣ್ಣು ಯಂಕಾರಾಮ ಮುಖ್ಯನಾದವ. ಇವನೇ ಗೀಗೀ ಶ್ರುತಿ ಹಾಕಿ, ಶ್ರುತಿದೇವ (ಗಣಪತಿ) ಶ್ರುತಿದೇವಿ (ಸರಸ್ವತಿ) ಎಂದು ಹಾಡಿ ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ಜನಕನೆಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡ. ಅನಂತರ ಚಿಂಚಲಿ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಜನ ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳ (ನಾಕಾಕಟ್ಟೆ) ಗೀಗೀಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಗೀಗೀ ಮೇಳದವರಿಗೆ ಚಿಂಚಲಿ ಮೂಲಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಕನ್ನಡ ಲಾವಣಿಯೇ ಗೀಗೀ ಪದವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅನಂತರ ಕನ್ನಡ ಗೀಗೀ ಪದ ಮರಾಠಿ ಜೀಜೀ ಪದಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. == ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ರೀತಿ == ಗೀಗೀ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗೀಗೀ ಹಾಡುಗಾರ ‘ಡಪ್ಪಿಗೆ’ ಗತ್ತಿನ ಕಡಿತ (ಪೆಟ್ಟು) ಹಾಕಿ ಪದ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಹಿಂದೆ ತುಂತುಣಿ ಹಾಗೂ ತಾಳ ಹಿಡಿದ ಇಬ್ಬರು ತಾಳ ಮತ್ತು ಲಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗೀಗೀ ದನಿ ಬೀರುತ್ತಾರೆ. ಜನಾಕರ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಮ್ಯವಾಗಿ ಡಪ್ಪು, ತುಂತುಣಿ ಮತ್ತು ತಾಳನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಡಪ್ಪು ವರ್ತುಳಾಕಾರದ 5-7.5ಸೆಂಮೀ. ದಪ್ಪವಾದ, 1.20-1.5ಮೀ ಪರಿಘವಿರುವ ಗಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಣ್ಣದಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ವರ್ತುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಡಿನ ಚರ್ಮದಿಂದ ಹಲಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಬಲಗೈಯಿಂದ ಹದರು ಹಚ್ಚಿ ಬೆರಳು ಆಡಿಸಿ ಬಡಿದು ನಾದ ಹೊರಡಿಸುವ ವಾದ್ಯ. ತುಂತುಣಿ ಮರದ ತುಂಡಿನ 2.5ಸೆಂ.ಮೀ ಸಿಲಿಂಡರಿನಾಕಾರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂಬದಿಗೆ ಮೇಕೆಯ ಆಡಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿದು ಒಂದು 90ಸೆಂಮೀ. ಬಿದರಿನ ತುಂಡನ್ನು ಸಿಲಿಂಡರಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಣೆಯನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ತಂತಿಯನ್ನು ಬೆಣೆಗೂ ಹಿಂಬದಿಯ ಚರ್ಮದ ಮಧ್ಯಕ್ಕೂ ಜೋಡಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಕಡ್ಡಿಯಿಂದ ತಂತಿಯನ್ನು ಮಿಡಿದು ನಾದ ಹೊಮ್ಮಿಸುವ ವಾದ್ಯ. ಗೀಗೀ ಮೇಳದವರಿಗೆ ಚಾಲು (ಆರಂಭ) ನುಡಿತ, ಏರು ನುಡಿತಗಳೂ ಮುಖ್ಯ. ಇಳುವಿನಲ್ಲಿ ಸೌಮ್ಯ ಸಂಗೀತವಿರುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೇಳವಾಗಿ (ಸಂಗಡಿಗರು) ಹಾಡುವುದು, ಬಾರಿಸುವುದು ಸಾಗುತ್ತದೆ. == ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣಿನ ವಾದದ ಮೇಳಗಳು == ಗೀಗೀ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಹರದೇಶಿ (ತುರಾಯಿ) ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ನಾಗೇಶಿ (ಕಲ್ಕಿ) ಗೀಗೀ ಮೇಳ ಎಂದು ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣಿನ ವಾದದ ಮೇಳಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಗಂಡಸರ ಪಂಗಡ ಪುರುಷನನ್ನು (ಶಿವ) ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿ ಹಾಡುವುದು, ಹೆಂಗಸರ ಪಂಗಡ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು (ಶಕ್ತಿ) ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿ ಹಾಡುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಯಿತು. 1925ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಗೀಗೀ ಮೇಳದವರು ಲೌಕಿಕ ಹಾಡುಗಾರರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀಗೀಮೇಳಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಭಾರತದೇಶ, ದೇಶದ ಜನ, ದೇಶದ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ರೀತಿ, ನೀತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಕುರಿತು ಗೀಗೀ ಪದಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಇಂಥ ಗೀಗೀಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಕುಂದ ಗೀಗೀ ಮೇಳ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಹುಲಕುಂದದ ಭೀಮಸಿಂಗ ಕವಿ, ಶಿವಲಿಂಗ, ಪಾಂಡುರಂಗ, ಚನಬಸು, ಕಂದಭೀಮಸಿಂಗ ಇವರು ಗೀಗೀ ಗಂಗೋತ್ರಿಯನ್ನೇ ಹರಿಸಿದರು. ತಿಗಡೊಳ್ಳಿ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಹೊಸೂರು ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಹೊಸಕೋಟೆ ತಮ್ಮಣ್ಣನ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಗೋಕಾಂವಿ ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಬಿದರೆ ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ರಾಯಚೂರು ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಬೆಳಗಾಂವಿ ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಬಿಜಾಪುರ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಕಲಬುರ್ಗಿ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಬೆಂಗಳೂರು ಗೀಗೀಮೇಳ, ಇತ್ಯಾದಿ ಮೇಳಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಹೋರಾಟ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನಜಾಗೃತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಜ್ಞಾನಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡವು. ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೀಗೀ ಮೇಳಗಳಿವೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. == ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ == ಗೀಗೀ ಪದದ ಹಾಡುಗಾರರು ಸ್ತೋತ್ರ ಪದಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಪದಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪದಗಳು, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪದಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಪದಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದಗಳು, ನೈತಿಕ ಪದಗಳು, ಹಾಸ್ಯದ ಪದಗಳು, ಒಗಟಿನ ಪದಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪದಗಳ ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡು ರಚಿಸಿದ ಕವಿಯ ಊರು ಹೆಸರುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಗೀಗೀ ಪದಗಳು ಜನಮನವನ್ನು ತಿದ್ದುವ, ಜ್ಞಾನ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ನೀತಿ ತಿಳಿಸುವ, ವೈಚಾರಿಕ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಗೀತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಶಬ್ದಸಂಪತ್ತು ಬಹುವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗೀಗೀ ಮೇಳ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಗೀಗೀ ಪದ ಹಾಡುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹರಿಜನ ಮಹಿಳೆಯರು. ಸ್ತ್ರೀಪಂಗಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮುಮ್ಮೇಳ ಹಾಡುಗಾರ್ತಿಯೂ ಹಿಮ್ಮೇಳಕ್ಕೆ ಈರ್ವರು ಪುರುಷರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಲೆ ಅವರ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಹಾಡುಗಾರರು ತಮಗೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಇಷ್ಟವಾದ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೀಗೀ ಪದಗಳನ್ನು ಚೌಡಿಕೆಯವರೂ ಗೊಂದಲಿಗರೂ ಸಿದ್ಧಕ ಸಿದ್ಧಿಗಳೂ (ಜಾತಿಗಾರರು) ಕರ್ಬಲ್ ಹಾಡುಗಾರರೂ ಹಾಡತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ == ಹುಲಕುಂದ ಭೀಮಕವಿಯ ಸರ್ವೋದಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು (1962), ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಕರಡಿ ಪ್ರಕಾಶಕರ 3-4 ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ಸಣ್ಣ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಈ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ ಗೀಗೀ ಪದ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು]] 2qfy93agu7ctkful75isgps9uwgm3s2 1378472 1378471 2026-08-06T06:15:03Z Santhosh Notagar99 82732 1378472 wikitext text/x-wiki [[File:Gigi Pada 1.webm|thumb|ಗೀಗೀ ಪದ]] [[File:Gigi Pada 2.webm|thumb|ಗೀಗೀ ಪದ]] ಉತ್ತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಗೀಯ ಗೀಯ ಗೀಗೀ ಹರೇ ಗೀಯ ಗಾ ಎಂಬ ಪಲ್ಲವಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವ ಒಂದು ಜನಪದ ಗೀತಸಂಪ್ರದಾಯ. == ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ಆರಂಭ == ಈ ಗೀಗೀ ಪದದ ಜನನವಾದುದು 1875ರಲ್ಲಿ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯಬಾಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಂಚಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಮಾಯಾಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಾವಣಿಕಾರರೂ ಮರಾಠಿ ಲಾವಣಿಕಾರರೂ ಕೂಡಿ ವಾದದ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1875ರ ಮಾಯಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಲಾವಣಿಕಾರರು ಡಪ್ಪು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಲಾವಣಿ ಹಾಡಿದರು. ಅದೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ಡಪ್ಪು, ತುಂತುಣಿ, ತಾಳ ಬಾರಿಸಿ ಮೇಳ ಮಾಡಿದರು. ತುಂತುಣಿ, ತಾಳ ಬಾರಿಸುವವರು ಗೀಗೀ ದನಿ ಎಳೆದರು. ಈ ರಚನೆ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ ತೇರದಾಳ ಅಣ್ಣು ಯಂಕಾರಾಮ ಮುಖ್ಯನಾದವ. ಇವನೇ ಗೀಗೀ ಶ್ರುತಿ ಹಾಕಿ, ಶ್ರುತಿದೇವ (ಗಣಪತಿ) ಶ್ರುತಿದೇವಿ (ಸರಸ್ವತಿ) ಎಂದು ಹಾಡಿ ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ಜನಕನೆಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡ. ಅನಂತರ ಚಿಂಚಲಿ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಜನ ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳ (ನಾಕಾಕಟ್ಟೆ) ಗೀಗೀಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಗೀಗೀ ಮೇಳದವರಿಗೆ ಚಿಂಚಲಿ ಮೂಲಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಕನ್ನಡ ಲಾವಣಿಯೇ ಗೀಗೀ ಪದವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅನಂತರ ಕನ್ನಡ ಗೀಗೀ ಪದ ಮರಾಠಿ ಜೀಜೀ ಪದಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. == ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ರೀತಿ == ಗೀಗೀ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗೀಗೀ ಹಾಡುಗಾರ ‘ಡಪ್ಪಿಗೆ’ ಗತ್ತಿನ ಕಡಿತ (ಪೆಟ್ಟು) ಹಾಕಿ ಪದ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಹಿಂದೆ ತುಂತುಣಿ ಹಾಗೂ ತಾಳ ಹಿಡಿದ ಇಬ್ಬರು ತಾಳ ಮತ್ತು ಲಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗೀಗೀ ದನಿ ಬೀರುತ್ತಾರೆ. ಜನಾಕರ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಮ್ಯವಾಗಿ ಡಪ್ಪು, ತುಂತುಣಿ ಮತ್ತು ತಾಳನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಡಪ್ಪು ವರ್ತುಳಾಕಾರದ 5-7.5ಸೆಂಮೀ. ದಪ್ಪವಾದ, 1.20-1.5ಮೀ ಪರಿಘವಿರುವ ಗಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಣ್ಣದಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ವರ್ತುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಡಿನ ಚರ್ಮದಿಂದ ಹಲಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಬಲಗೈಯಿಂದ ಹದರು ಹಚ್ಚಿ ಬೆರಳು ಆಡಿಸಿ ಬಡಿದು ನಾದ ಹೊರಡಿಸುವ ವಾದ್ಯ. ತುಂತುಣಿ ಮರದ ತುಂಡಿನ 2.5ಸೆಂ.ಮೀ ಸಿಲಿಂಡರಿನಾಕಾರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂಬದಿಗೆ ಮೇಕೆಯ ಆಡಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿದು ಒಂದು 90ಸೆಂಮೀ. ಬಿದರಿನ ತುಂಡನ್ನು ಸಿಲಿಂಡರಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಣೆಯನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ತಂತಿಯನ್ನು ಬೆಣೆಗೂ ಹಿಂಬದಿಯ ಚರ್ಮದ ಮಧ್ಯಕ್ಕೂ ಜೋಡಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಕಡ್ಡಿಯಿಂದ ತಂತಿಯನ್ನು ಮಿಡಿದು ನಾದ ಹೊಮ್ಮಿಸುವ ವಾದ್ಯ. ಗೀಗೀ ಮೇಳದವರಿಗೆ ಚಾಲು (ಆರಂಭ) ನುಡಿತ, ಏರು ನುಡಿತಗಳೂ ಮುಖ್ಯ. ಇಳುವಿನಲ್ಲಿ ಸೌಮ್ಯ ಸಂಗೀತವಿರುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೇಳವಾಗಿ (ಸಂಗಡಿಗರು) ಹಾಡುವುದು, ಬಾರಿಸುವುದು ಸಾಗುತ್ತದೆ. == ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣಿನ ವಾದದ ಮೇಳಗಳು == ಗೀಗೀ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಹರದೇಶಿ (ತುರಾಯಿ) ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ನಾಗೇಶಿ (ಕಲ್ಕಿ) ಗೀಗೀ ಮೇಳ ಎಂದು ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣಿನ ವಾದದ ಮೇಳಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಗಂಡಸರ ಪಂಗಡ ಪುರುಷನನ್ನು (ಶಿವ) ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿ ಹಾಡುವುದು, ಹೆಂಗಸರ ಪಂಗಡ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು (ಶಕ್ತಿ) ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿ ಹಾಡುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಯಿತು. 1925ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಗೀಗೀ ಮೇಳದವರು ಲೌಕಿಕ ಹಾಡುಗಾರರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀಗೀಮೇಳಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಭಾರತದೇಶ, ದೇಶದ ಜನ, ದೇಶದ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ರೀತಿ, ನೀತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಕುರಿತು ಗೀಗೀ ಪದಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಇಂಥ ಗೀಗೀಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಕುಂದ ಗೀಗೀ ಮೇಳ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಹುಲಕುಂದದ ಭೀಮಸಿಂಗ ಕವಿ, ಶಿವಲಿಂಗ, ಪಾಂಡುರಂಗ, ಚನಬಸು, ಕಂದಭೀಮಸಿಂಗ ಇವರು ಗೀಗೀ ಗಂಗೋತ್ರಿಯನ್ನೇ ಹರಿಸಿದರು. ತಿಗಡೊಳ್ಳಿ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಹೊಸೂರು ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಹೊಸಕೋಟೆ ತಮ್ಮಣ್ಣನ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಗೋಕಾಂವಿ ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಬಿದರೆ ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ರಾಯಚೂರು ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಬೆಳಗಾಂವಿ ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಬಿಜಾಪುರ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಕಲಬುರ್ಗಿ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಬೆಂಗಳೂರು ಗೀಗೀಮೇಳ, ಇತ್ಯಾದಿ ಮೇಳಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಹೋರಾಟ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನಜಾಗೃತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಜ್ಞಾನಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡವು. ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೀಗೀ ಮೇಳಗಳಿವೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. == ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ == ಗೀಗೀ ಪದದ ಹಾಡುಗಾರರು ಸ್ತೋತ್ರ ಪದಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಪದಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪದಗಳು, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪದಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಪದಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದಗಳು, ನೈತಿಕ ಪದಗಳು, ಹಾಸ್ಯದ ಪದಗಳು, ಒಗಟಿನ ಪದಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪದಗಳ ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡು ರಚಿಸಿದ ಕವಿಯ ಊರು ಹೆಸರುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಗೀಗೀ ಪದಗಳು ಜನಮನವನ್ನು ತಿದ್ದುವ, ಜ್ಞಾನ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ನೀತಿ ತಿಳಿಸುವ, ವೈಚಾರಿಕ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಗೀತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಶಬ್ದಸಂಪತ್ತು ಬಹುವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗೀಗೀ ಮೇಳ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಗೀಗೀ ಪದ ಹಾಡುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹರಿಜನ ಮಹಿಳೆಯರು. ಸ್ತ್ರೀಪಂಗಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮುಮ್ಮೇಳ ಹಾಡುಗಾರ್ತಿಯೂ ಹಿಮ್ಮೇಳಕ್ಕೆ ಈರ್ವರು ಪುರುಷರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಲೆ ಅವರ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಹಾಡುಗಾರರು ತಮಗೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಇಷ್ಟವಾದ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೀಗೀ ಪದಗಳನ್ನು ಚೌಡಿಕೆಯವರೂ ಗೊಂದಲಿಗರೂ ಸಿದ್ಧಕ ಸಿದ್ಧಿಗಳೂ (ಜಾತಿಗಾರರು) ಕರ್ಬಲ್ ಹಾಡುಗಾರರೂ ಹಾಡತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ == ಹುಲಕುಂದ ಭೀಮಕವಿಯ ಸರ್ವೋದಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು (1962), ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಕರಡಿ ಪ್ರಕಾಶಕರ 3-4 ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ಸಣ್ಣ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಈ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ ಗೀಗೀ ಪದ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು]] 9x3mf3nho28rog1kwsxff0wbrq8mi1t 3 65069 1378417 635529 2026-08-05T16:26:04Z ~2026-43135-54 100956 1378417 wikitext text/x-wiki ಬೆಳಕಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಅಥವಾ ಹೊಳೆಯುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಬೆಳಕಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ, ವಿಪರೀತ ಗಳ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಮುಂಚಾಚಿದ ಕೃತಕ ಬೆಳಕು. ಮಾಲಿನ್ಯ ಸೇರಿಸುವ ಆಫ್ / ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಧ್ವನಿ, ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್, ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಇವೆ ಸದೃಶವಾಗಿತ್ತು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಬೆಳಕು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಹೀಗೆ ಹೀಗಿವೆ: ಕೃತಕ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲಕ ದ್ಯುತಿ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಅವನತಿ. ಕೃತಕ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲಗಳು ಕಾರಣದಿಂದ ಹೊರಾಂಗಣ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಳಕಿನ ಮಟ್ಟಗಳು ಬದಲಾವಣೆ. ಬೆಳಕಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಾರಣ ಬೆಳಕಿನ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಮೂಲಗಳ (ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಇರುವ ಆ) ಹೊರಾಂಗಣ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಮಟ್ಟಗಳು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಳಾಂಗಣ ಬೆಳಕಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಾರಣ ಮಾನವ ಆರೋಗ್ಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಬೆಳಕಿನ, ಮೂಲಗಳ ಒಳಾಂಗಣ ಪರಿಸರ ಬೆಳಕಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಯು ಆಗಿದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಕೃತಕ ಬೆಳಕಿನ, ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ, ಮಾನವರು ಪರಿಚಯವಾಗಿದೆ. ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಮೊದಲ ಮೂರು ಪರಿಸರದ ರಾಜ್ಯದ ವಿವರಿಸಲು. ನಾಲ್ಕನೇ (ಮತ್ತು ಹೊಸ) ಒಂದು ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಳಕಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು, ಮಾಲಿನ್ಯದ ಯಾವುದೇ ರೂಪ, ಪರಿಸರ ಭಂಗ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಲೈಟ್ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಖಾಗೋಳಿಕ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಲಘು ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ಉಳಿದಂತೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಬೆಳಕಿನ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಇಂಟ್ರೂಡ್ಸ್ ಅಹಿತಕರ ಬೆಳಕಿನ ಅತಿಯಾದ ಬೆಳಕಿನ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಬೆಳಕಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಬೆಳಕಿನ, ಜಾಹೀರಾತು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣ, ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬೀದಿದೀಪಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವಂತೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸೇರಿವೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತೀವ್ರವಾದ, ಜನನಿಬಿಡ ಇವೆ hi [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-43135-54|&#126;2026-43135-54]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-43135-54|talk]]) ೨೧:೫೬, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) i1ubqbbz4y42846vl33o8n2r9yzmslr 10 66907 1378390 1074623 2026-02-12T19:16:41Z en>Pppery 0 Rename category per CFD 1378390 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{_demospace|{{NAMESPACE}}}}}|Template|Module={{Mbox | type = delete | image = none | text = '''This {{#if:{{{module|}}}|module|template}} is currently being {{#if:{{{merge|}}}|merged with [[{{{merge}}}]]|[[Wikipedia:Deletion policy|deleted]]}}.'''<br />This {{#if:{{{module|}}}|module|template}} is being {{#if:{{{merge|}}}|merged with another {{#if:{{{module|}}}|module|template}}|removed from the pages on which it is currently used}}, after which it will be {{#if:{{{merge|}}}|redirected or deleted|deleted}}. '''Please check [[Wikipedia:Templates for discussion/Holding cell]] for any additional instructions'''. {{#if:{{{merge|}}}||Please do not use it on any additional pages, but do not remove it from pages if it is under [[Wikipedia:Deletion review|deletion review]].}} The decision to {{#if:{{{merge|}}}|merge|delete}} this template was made following [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/{{Date|{{{date|{{{1}}}}}}|ymd}}#{{#if:{{{template|{{{2|}}}}}}|{{{template|{{{2}}}}}}|{{#if:{{{module|}}}|{{{module}}}|Template:{{PAGENAME}}}}}}|this discussion initiated on {{Date|{{YMD to ISO|{{{date|{{{1}}}}}}}}|dmy}}]] at [[Wikipedia:Templates for discussion|Templates for discussion]].<small>{{#if:{{{merge|}}}|<br/>'''Note''': Please review this template's instructions at [[Wikipedia:Templates for discussion/Holding cell]] before proceeding with any type of merging.|<span class="sysop-show"><br/>'''[[Wikipedia:Administrators|Administrators]]''': Please review this {{#if:{{{module|}}}|module|template}}'s instructions at [[Wikipedia:Templates for discussion/Holding cell]] before proceeding with any action.</span>}}</small> }}{{#if:{{{nocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||[[Category:Wikipedia templates with consensus to merge or delete]]}} |{{#switch:{{lc:{{{type}}}}} <!-- Sidebar version, used if type=sidebar--> |infobox|box|sidebar= <div class="boilerplate metadata plainlinks" id="tfd" style="font-size: 85%; text-align: center; position: relative; float: right; border-bottom:1px solid #AAAAAA; width: {{if empty|{{{width|}}}|27em}}">&lsaquo; The {{#if:{{{module|}}}|[[Help:Module|module]]|[[Help:Template|template]]}} below {{#if:{{{module|{{{template|{{{2|}}}}}}}}}|([[{{{module|{{{template|{{{2}}}}}}}}}|{{PAGENAME:{{{module|{{{template|{{{2}}}}}}}}}}}]])}} is being {{#if:{{{merge|}}}|merged|deleted}}. See [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/{{Date|{{{date|{{{1}}}}}}|ymd}}#{{#if:1|{{{module|{{{template|{{{2|}}}}}}}}}}}|templates for discussion]] for the discussion that led to this result. &rsaquo;</div> <!-- Default version, used in all other cases --> |#default = <div class="boilerplate metadata plainlinks" id="tfd" style="font-size: 85%; text-align: center; border-bottom:1px solid #AAAAAA;">&lsaquo; The {{#if:{{{module|}}}|[[Help:Module|module]]|[[Help:Template|template]]}} below {{#if:{{{module|{{{template|{{{2|}}}}}}}}}|([[{{{module|{{{template|{{{2}}}}}}}}}|{{PAGENAME:{{{module|{{{template|{{{2}}}}}}}}}}}]])}} is being {{#if:{{{merge|}}}|merged|deleted}}. See [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/{{Date|{{{date|{{{1}}}}}}|ymd}}#{{#if:1|{{{module|{{{template|{{{2|}}}}}}}}}}}|templates for discussion]] for the discussion that led to this result. &rsaquo;</div> }} }}<!-- integrate with Twinkle CSD module --><span id="delete-reason" style="display:none">{{urlencode:[[Wikipedia:Templates for discussion/Log/{{Date|{{{date|{{{1}}}}}}|ymd}}#{{#if:{{{template|{{{2|}}}}}}|{{{template|{{{2}}}}}}|{{#if:{{{module|}}}|{{{module}}}|Template:{{PAGENAME}}}}}}]]}}</span><span id="delete-criterion" style="display:none">{{uc:{{{criterion}}}}}</span><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 0upa0d8x7if8f68r1be2k7utyqg6ko5 1378391 1378390 2026-08-05T14:46:34Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Being_deleted]] 1378390 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{_demospace|{{NAMESPACE}}}}}|Template|Module={{Mbox | type = delete | image = none | text = '''This {{#if:{{{module|}}}|module|template}} is currently being {{#if:{{{merge|}}}|merged with [[{{{merge}}}]]|[[Wikipedia:Deletion policy|deleted]]}}.'''<br />This {{#if:{{{module|}}}|module|template}} is being {{#if:{{{merge|}}}|merged with another {{#if:{{{module|}}}|module|template}}|removed from the pages on which it is currently used}}, after which it will be {{#if:{{{merge|}}}|redirected or deleted|deleted}}. '''Please check [[Wikipedia:Templates for discussion/Holding cell]] for any additional instructions'''. {{#if:{{{merge|}}}||Please do not use it on any additional pages, but do not remove it from pages if it is under [[Wikipedia:Deletion review|deletion review]].}} The decision to {{#if:{{{merge|}}}|merge|delete}} this template was made following [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/{{Date|{{{date|{{{1}}}}}}|ymd}}#{{#if:{{{template|{{{2|}}}}}}|{{{template|{{{2}}}}}}|{{#if:{{{module|}}}|{{{module}}}|Template:{{PAGENAME}}}}}}|this discussion initiated on {{Date|{{YMD to ISO|{{{date|{{{1}}}}}}}}|dmy}}]] at [[Wikipedia:Templates for discussion|Templates for discussion]].<small>{{#if:{{{merge|}}}|<br/>'''Note''': Please review this template's instructions at [[Wikipedia:Templates for discussion/Holding cell]] before proceeding with any type of merging.|<span class="sysop-show"><br/>'''[[Wikipedia:Administrators|Administrators]]''': Please review this {{#if:{{{module|}}}|module|template}}'s instructions at [[Wikipedia:Templates for discussion/Holding cell]] before proceeding with any action.</span>}}</small> }}{{#if:{{{nocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||[[Category:Wikipedia templates with consensus to merge or delete]]}} |{{#switch:{{lc:{{{type}}}}} <!-- Sidebar version, used if type=sidebar--> |infobox|box|sidebar= <div class="boilerplate metadata plainlinks" id="tfd" style="font-size: 85%; text-align: center; position: relative; float: right; border-bottom:1px solid #AAAAAA; width: {{if empty|{{{width|}}}|27em}}">&lsaquo; The {{#if:{{{module|}}}|[[Help:Module|module]]|[[Help:Template|template]]}} below {{#if:{{{module|{{{template|{{{2|}}}}}}}}}|([[{{{module|{{{template|{{{2}}}}}}}}}|{{PAGENAME:{{{module|{{{template|{{{2}}}}}}}}}}}]])}} is being {{#if:{{{merge|}}}|merged|deleted}}. See [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/{{Date|{{{date|{{{1}}}}}}|ymd}}#{{#if:1|{{{module|{{{template|{{{2|}}}}}}}}}}}|templates for discussion]] for the discussion that led to this result. &rsaquo;</div> <!-- Default version, used in all other cases --> |#default = <div class="boilerplate metadata plainlinks" id="tfd" style="font-size: 85%; text-align: center; border-bottom:1px solid #AAAAAA;">&lsaquo; The {{#if:{{{module|}}}|[[Help:Module|module]]|[[Help:Template|template]]}} below {{#if:{{{module|{{{template|{{{2|}}}}}}}}}|([[{{{module|{{{template|{{{2}}}}}}}}}|{{PAGENAME:{{{module|{{{template|{{{2}}}}}}}}}}}]])}} is being {{#if:{{{merge|}}}|merged|deleted}}. See [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/{{Date|{{{date|{{{1}}}}}}|ymd}}#{{#if:1|{{{module|{{{template|{{{2|}}}}}}}}}}}|templates for discussion]] for the discussion that led to this result. &rsaquo;</div> }} }}<!-- integrate with Twinkle CSD module --><span id="delete-reason" style="display:none">{{urlencode:[[Wikipedia:Templates for discussion/Log/{{Date|{{{date|{{{1}}}}}}|ymd}}#{{#if:{{{template|{{{2|}}}}}}|{{{template|{{{2}}}}}}|{{#if:{{{module|}}}|{{{module}}}|Template:{{PAGENAME}}}}}}]]}}</span><span id="delete-criterion" style="display:none">{{uc:{{{criterion}}}}}</span><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 0upa0d8x7if8f68r1be2k7utyqg6ko5 0 71672 1378486 1375510 2026-08-06T07:27:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378486 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Penguins |fossil_range = [[Paleocene]]-Recent, {{fossilrange|62|0}} |image = Pygoscelis papua.jpg |image_width = 250px |image_caption = [[Gentoo Penguin]], ''Pygoscelis papua'' |regnum = Animalia |phylum = [[Chordata]] |classis = [[Aves]] |infraclassis = [[Neognathae]] |ordo = '''Sphenisciformes''' |ordo_authority = [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1891| familia = '''Spheniscidae''' |familia_authority = [[Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte|Bonaparte]], 1831 |subdivision_ranks = Modern [[genus|genera]] |subdivision = ''[[Aptenodytes]]''<br /> ''[[Eudyptes]]''<br /> ''[[Eudyptula]]''<br /> ''[[Megadyptes]]''<br /> ''[[Pygoscelis]]''<br /> ''[[Spheniscus]]''<br /> For prehistoric genera, see [[#Systematics and evolution|Systematics]] }} '''ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು''' ([[ಗಣ]] '''ಸ್ಫೆನಿಸಿಫೋರ್ಮ್ಸ್‌‌''', [[ವಂಶ]] '''ಸ್ಫೆನಿಸಿಡೇ''' ) [[ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳ]]ದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಜಲಜೀವಿ]], [[ಹಾರಲಾರದ]] [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು, [[ವಿರುದ್ಧಛಾಯೆಯ]] ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಪುಕ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳು [[ಈಜುಗೈಗಳಾಗಿ]] ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಬಹುಪಾಲು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು [[ಪುಟ್ಟ ಕಡಲಕಳೆ ಚಿಪ್ಪುಜೀವಿಗಳು]], [[ಮೀನು]], [[ಸ್ಕ್ವಿಡ್‌]], ಮತ್ತು ನೀರೊಳಗೆ ಈಜುವಾಗ ಹಿಡಿದ [[ಕಡಲಜೀವ]]ದ ಇತರ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಅವು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಳೆದರೆ, ಉಳಿದರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ಮಹಾಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಜಾತಿಗಳೂ ಸಹ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದಂಥ ಕೇವಲ ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ ಜಾತಿಗಳು ತುಂಬಾ ದೂರದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು [[ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು [[ಗ್ಯಾಲಪಗೋಸ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ಜಾತಿಯು ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ ಸಮೀಪ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸಾಮ್ರಾಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]]ಗಳು (''ಆಪ್ಟೆನೋಡೈಟ್ಸ್‌ ಫಾರ್ಸ್ಟೆರಿ'' ) ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಜೀವಂತ ಜಾತಿಗಳಾಗಿವೆ: ವಯಸ್ಕ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ಸುಮಾರು 1.1 ಮೀ.ನಷ್ಟು (3 ಅಡಿ 7 ಇಂಚು) ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 35 ಕೆ.ಜಿ. (75 ಪೌಂಡು) ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ [[ತೂಗುತ್ತವೆ]]. [[ಪುಟ್ಟ ನೀಲಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌‌‌]]ಗಳು (''ಯೂಡಿಪ್ಟುಲಾ ಮೈನರ್‌'' ) ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಜಾತಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಪುಟಾಣಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವು ಸುಮಾರು 40 ಸೆಂ.ಮೀ.ಯಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿದ್ದು (16 ಇಂಚು) 1 ಕೆ.ಜಿ.ಯಷ್ಟು (2.2 ಪೌಂಡು) ತೂಗುತ್ತವೆ. ಉಪಲಬ್ಧ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಪೈಕಿ, ದೊಡ್ಡದಾದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ತಂಪಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೆ, ಚಿಕ್ಕಗಾತ್ರದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣದ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ (''ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ'' : [[ಬರ್ಗ್‌ಮನ್‌ನ ನಿಯಮ]]). ಕೆಲವೊಂದು [[ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವದ]] ಜಾತಿಗಳು ಅಗಾಧ ಗಾತ್ರಗಳನ್ನು ತಳೆದು ಓರ್ವ ವಯಸ್ಕ ಮಾನವನಷ್ಟೇ ಎತ್ತರ ಅಥವಾ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು (ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ). ಇವು ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, [[ಉಪ-ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌]] ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದವು, ಮತ್ತು [[ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತ]]ದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ 2,000 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟಿರದ, ಇಂದಿನ ಹವಾಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಖಚಿತವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗಿರುವ ಹವಾಮಾನವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಒಂದು ದೈತ್ಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಕಂಡುಬಂತು. == ನಿಷ್ಪತ್ತಿ == "ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌" ಎಂಬ ಪದದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯು ಅತೀವವಾಗಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪದವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ [[ಫ್ರೆಂಚ್‌‌‌‌]]ನದಾಗಲೀ<ref name="CNRTL">[http://www.cnrtl.fr/etymologie/pingouin |ಶೀರ್ಷಿಕೆ=PINGOUIN : ಎಟಿಮೊಲಗಿ ಡಿ PINGOUIN |ಮೊದಲು=ಸೆಂಟರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಡಿ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಟೆಕ್ಸ್‌ಟ್ಯುಯೆಲ್ಲೆಸ್‌ ಎಟ್‌ ಲೆಕ್ಸಿಕೇಲ್ಸ್‌] 2010-01-25ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು.</ref>, [[ಬ್ರೆಟನ್‌‌‌]]ನದಾಗಲೀ<ref name="Online Etymology Dictionary">[http://www.etymonline.com/index.php?search=penguin&amp;searchmode=term ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಎಟಿಮಾಲಜಿ ನಿಘಂಟು] 2010-01-25ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಅಥವಾ [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌‌‌]]ನದಾಗಲೀ<ref name="DRAE">[http://buscon.rae.es/draeI/SrvltConsulta?TIPO_BUS=3&amp;LEMA=pingüino Diccionario de la lengua española] Accessed on 2010-01-25.</ref> (ಎರಡೂ ಸಹ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಪದವಾದ ''ಪಿಂಗೌಯಿನ್‌'' "[[ಕಡಲಬಾತು]]" ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದೆನ್ನುತ್ತವೆ) ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಥವಾ ಡಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ‌.<ref name="CNRTL"/> [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ನಿಘಂಟು]]<ref name="OED">[http://dictionary.oed.com/cgi/entry/50174529?query_type=word&amp;queryword=penguin&amp;first=1&amp;max_to_show=10&amp;sort_type=alpha&amp;result_place=1&amp;search_id=e9qK-031OnY-14734&amp;hilite=50174529 ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ] 2007-08-09ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು</ref>, [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ನಿಘಂಟು]]<ref name="AHD">[http://www.wordnik.com/words/penguin/etymology wordnik.comನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ನಿಘಂಟು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016075523/https://www.wordnik.com/words/penguin/etymology |date=2014-10-16 }} 2010-01-25ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು</ref>, [[ಸೆಂಚುರಿ ನಿಘಂಟು]]<ref name="Century Dictionary">[http://www.wordnik.com/words/penguin/etymology wordnik.comನಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಚುರಿ ನಿಘಂಟು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016075523/https://www.wordnik.com/words/penguin/etymology |date=2014-10-16 }} 2010-01-25ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಮತ್ತು [[ಮೆರ್ರಿಯಮ್‌-ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್‌]]<ref name="MW">[http://www.merriam-webster.com/dictionary/penguin ಮೆರ್ರಿಯಮ್‌-ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್‌] 2010-01-25ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವೊಂದು ನಿಘಂಟುಗಳು [[ವೆಲ್ಷ್‌‌‌]] ಭಾಷೆಯ ''ಪೆನ್‌'' "ತಲೆ" ಹಾಗೂ ''ಗ್ವಿನ್‌'' "ಬಿಳಿ" ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಂದ ಒಂದು ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಸದರಿ ಹೆಸರನ್ನು ಮೂಲತಃ [[ದೊಡ್ಡ ಕಡಲಬಾತಿಗೆ]] ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಇದು ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಅದರ ತಲೆಯು ಕಪ್ಪಾಗಿತ್ತಾದರೂ) ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸದರಿ ನಿಘಂಟುಗಳು ಈ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ನಿಘಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯು ಸದರಿ ಪದವನ್ನು ಅದರ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಹರೆಯಿಂದ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್‌]] ಭಾಷೆಯ ''ಪಿಂಗ್ವಿಸ್‌'' "ಕೊಬ್ಬು" ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಮೂಲಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ದೊಡ್ಡ ಕಡಲಬಾತಿಗೆ "ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌"ನ್ನೂ ಮೂಲತಃ ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ, ಈ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯು ಅಸಂಭವವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Online Etymology Dictionary"/><ref name="OED"/><ref name="Century Dictionary"/> ಒಂದು ಮೂರನೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸದರಿ ಪದವು ದೊಡ್ಡ ಕಡಲಬಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳೆರಡರ ಅಪೂರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ “ಪೆನ್‌-ವಿಂಗ್‌‌” ಎಂಬ ಪದದ ಒಂದು ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿದೆ. ಪದದ ಮಾರ್ಪಾಡಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ವಿವರಣೆ ನೀಡದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ.<ref name="Century Dictionary"/> == ವರ್ಗೀಕರಣ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ವಿಕಸನ == === ಜೀವಂತ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಳಿವುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Antarctic adelie penguins (js) 21.jpg|thumb|right|ಮರಿಗೆ ಆಹಾರ ಉಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಡೆಲೀ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ (ಪೈಗೋಸೆಲಿಸ್‌ ಅಡೇಲಿಯೇ). ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಗಳಂತೆ, ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಗುರುತಿನೊಂದಿಗಿನ ಎರಡು-ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಜಾತಿ.]] [[ಚಿತ್ರ:Spheniscus magellanicus burrow 2.jpg|thumb|right|ನೆಲಗೂಡನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೆಜೆಲ್ಲಾನಿಕ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು (ಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್‌ ಮೆಜೆಲ್ಲಾನಿಕಸ್‌)ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಕೊರಳುಪಟ್ಟಿಯು ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Falkland Islands Penguins 88.jpg|thumb|right|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಬಂಡೆಕುಪ್ಪಳಿಗ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ನ (ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ಕ್ರೈಸೋಕೋಮ್‌) ಸಮೀಪಚಿತ್ರ.]] ಉಪಲಬ್ಧ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ [[ಜಾತಿಗಳ]] ಸಂಖ್ಯೆಯು ಚರ್ಚೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ. ಯಾವ ರುಜುವಾತನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ]]ಯು 17 ಮತ್ತು 20 ಜೀವಂತ ಜಾತಿಗಳ ನಡುವಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಅವೆಲ್ಲವೂ '''ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇ''' ಎಂಬ [[ಉಪಕುಟುಂಬ]]ದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಮೂಲಗಳು [[ಬಿಳಿ-ಈಜುಗೈ ಹೊಂದಿರುವ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌‌]]ನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ''[[ಯೂಡಿಪ್ಟುಲಾ]]'' ಜಾತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಇತರ ಮೂಲಗಳು ಇದನ್ನು [[ಪುಟ್ಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌‌]]ನ ಒಂದು ಉಪಜಾತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ;<ref name="Williams">ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌, (1995).</ref><ref name="Davis & Renner">ಡೇವಿಸ್‌ &amp; ರೆನ್ನರ್‌‌, (2003).</ref> ಹೀಗಾಗಿ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಹೆಚ್ಚು ಜಟಿಲಗೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.<ref name="Banks">ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (2002).</ref> ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, [[ರಾಜವೈಭವದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]] ಜಾತಿಯು [[ಠೀವಿಗಾರ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌‌]]ನ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಣ್ಣದ ಭಿನ್ನರೂಪಿಮೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. [[ಬಂಡೆಕುಪ್ಪಳಿಗ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ]] ಸ್ಥಾನಮಾನವೂ ಸಹ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಪಲ್ಸ್‌ (1962), ಅಕೋಸ್ಟಾ ಹಾಸ್ಪಿಟೇಲ್‌ಚೆ (2004), ಮತ್ತು ಕ್ಸೆಪ್ಕಾ ''ಮತ್ತು ಇತರರ ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.'' (2006). '''ಉಪಕುಟುಂಬ ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇ''' – ಆಧುನಿಕ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು * ‌''[[ಆಪ್ಟೆನೋಡೈಟ್ಸ್]]'' – ದೊಡ್ಡ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ** ‌‌[[‌‌ರಾಜ ಪೆಂಗ್ವಿನ್]], ''ಆಪ್ಟೆನೋಡೈಟ್ಸ್‌ ಪ್ಯಾಟಗೋನಿಕಸ್‌'' ** [[ಸಾಮ್ರಾಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಆಪ್ಟೆನೋಡೈಟ್ಸ್‌ ಫಾರ್ಸ್ಟೆರಿ'' * ‌''[[ಪೈಗೋಸೆಲಿಸ್]]'' – ಕುಂಚ-ಬಾಲದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ** [[ಅಡೇಲೀ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಪೈಗೋಸೆಲಿಸ್‌ ಅಡೇಲಿಯೇ'' ** [[ಗಲ್ಲಪಟ್ಟಿಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಪೈಗೋಸೆಲಿಸ್‌ ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ'' ** [[ಜೆಂಟೂ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಪೈಗೋಸೆಲಿಸ್‌ ಪಪುವಾ'' * ''[[ಯೂಡಿಪ್ಟುಲಾ]]'' – ಪುಟ್ಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ** [[ಪುಟ್ಟ ನೀಲಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಯೂಡಿಪ್ಟುಲಾ ಮೈನರ್‌'' ** [[ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಪುಟ್ಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಯೂಡಿಪ್ಟುಲಾ ಆಲ್ಬೋಸೈನೇಟಾ'' (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ) * ‌''[[ಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್]]'' – ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗಿನ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ** ‌[[ಮೆಜೆಲ್ಲಾನಿಕ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್‌ ಮೆಜೆಲ್ಲಾನಿಕಸ್‌'' ** ‌[[ಹಮ್‌ಬೋಲ್ಡ್ಟ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್‌ ಹಮ್‌ಬೋಲ್ಡ್‌ಟಿ'' ** ‌[[ಗ್ಯಾಲಪಗೋಸ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್‌ ಮೆಂಡಿಕ್ಯುಲಸ್‌'' ** [[ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್‌ ಡೆಮೆರ್ಸಸ್‌'' * ''[[ಮೆಗಾಡೈಪ್ಟೆಸ್‌]]'' ** [[ಹಳದಿ-ಕಣ್ಣಿನ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಮೆಗಾಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ಆಂಟಿಪೋಡ್ಸ್‌'' ** [[ವೈಟಾಹಾ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಮೆಗಾಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ವೈಟಾಹಾ'' (ನಿರ್ನಾಮವಾದ ಜಾತಿ) * ‌''[[ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್]]'' – ಜುಟ್ಟುಳ್ಳ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ** [[ಫಿಯೋರ್ಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ಪ್ಯಾಕಿರಿಂಕಸ್‌'' ** [[ಬಲೆಗಳ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ರೋಬಸ್ಟಸ್‌'' ** [[ನೆಟ್ಟಗಿನ-ಜುಟ್ಟುಳ್ಳ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ಸ್ಕ್ಲಾಟೆರಿ'' ** [[ಪಶ್ಚಿಮದ ಬಂಡೆಕುಪ್ಪಳಿಗ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ಕ್ರೈಸೋಕೋಮ್‌'' ** [[ಪೂರ್ವದ ಬಂಡೆಕುಪ್ಪಳಿಗ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ಫಿಲ್ಹೋಲಿ'' ** [[ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಬಂಡೆಕುಪ್ಪಳಿಗ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ಮೊಸೆಲೆಯಿ'' ** [[ರಾಜವೈಭವದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ಸ್ಕ್ಲೀಗೆಲಿ'' (ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ) ** [[ಠೀವಿಗಾರ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ಕ್ರೈಸೋಲೋಫಸ್‌'' ** [[ಚಾಥಮ್‌ ದ್ವೀಪಗಳ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]], ''ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌'' ಜಾತಿ (ನಿರ್ನಾಮವಾದ ಜಾತಿ) === ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಕುಲಗಳು === '''ಗಣ ಸ್ಫೆನಿಸಿಫೋರ್ಮ್ಸ್‌‌''' * '''[[ಆಧಾರಭೂತವಾದ]] ಮತ್ತು ಪರಿಹರಿಸಲ್ಪಡದ ವರ್ಗ''' (ಎಲ್ಲಾ [[ಪಳೆಯುಳಿಕೆ]]) ** ''[[ವೈಮಾನು]]'' – ಆಧಾರಭೂತವಾದದ್ದು (ಮಧ್ಯ-ಅಂತ್ಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಈಯಸೀನ್‌ಕಾಲ) ** ‌''[[ಪೆರುಡೈಪ್ಟೆಸ್]]'' (ಪೆರುವಿನ ಅಟಾಕಾಮಾ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲ) – ಆಧಾರಭೂತವಾದದ್ದು? ** ಸ್ಫೆನಿಸಿಡೇ (ಕುಲ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಅನಿರ್ಧಾರಿತ) CADIC P 21 (ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾದ ಪಂಟಾ ಟಾರ್ಸಿಡಾದ ಲೆಟಿಸಿಯಾ ಮಧ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು)<ref name="Clarke"/> ** ‌''[[ಡೆಲ್ಫಿನೋರ್ನಿಸ್]]'' (ಮಧ್ಯ/ಅಂತ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ? – ಸೆಮೌರ್‌ ದ್ವೀಪದ ಮುಂಚಿನ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು, ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ) – ಪ್ಯಾಲೀಯೂಡಿಪ್ಟಿನೇ, ಆಧಾರಭೂತವಾದ, ಹೊಸ ಉಪಕುಟುಂಬ 1? ** ''[[‌ಆರ್ಕಿಯೋಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್]]'' (ಮಧ್ಯ/ಅಂತ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು – ಅಂತ್ಯ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪ್ಯಾಲೀಯೂಡಿಪ್ಟಿನೇ? ಹೊಸ ಉಪಕುಟುಂಬ 2? ** ‌''[[ಮಾರಂಬಿಯೋರ್ನಿಸ್]]'' (ಅಂತ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು –? ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದ ಸೆಮೌರ್‌ ದ್ವೀಪದ ಮುಂಚಿನ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪ್ಯಾಲೀಯೂಡಿಪ್ಟಿನೇ, ಆಧಾರಭೂತವಾದ, ಹೊಸ ಉಪಕುಟುಂಬ 1? ** ''[[ಮೆಸೆಟಾವೋರ್ನಿಸ್‌]]'' (ಅಂತ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು –? ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದ ಸೆಮೌರ್‌ ದ್ವೀಪದ ಮುಂಚಿನ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪ್ಯಾಲೀಯೂಡಿಪ್ಟಿನೇ, ಆಧಾರಭೂತವಾದ, ಹೊಸ ಉಪಕುಟುಂಬ 1? ** ‌''[[ಟಾನ್ನಿಯೋರ್ನಿಸ್]]'' (ಅಂತ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು –? ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದ ಸೆಮೌರ್‌ ದ್ವೀಪದ ಮುಂಚಿನ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) ** ‌''[[ವೈಮಾನೋರ್ನಿಸ್]]'' (ಅಂತ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು –? ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದ ಸೆಮೌರ್‌ ದ್ವೀಪ ಮುಂಚಿನ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) ** ‌''[[ಡಂಟ್ರೂನೋರ್ನಿಸ್]]'' (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ಒಟಾಗೊದ ಅಂತ್ಯ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪ್ರಾಯಶಃ ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇ ** ''[[ಕೊರೊರಾ]]'' (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ S ಕ್ಯಾಂಟರ್‌ಬರಿಯ ‌ಅಂತ್ಯ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) ** ‌''[[ಪ್ಲಾಟಿಡೈಪ್ಟೆಸ್]]'' (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ಅಂತ್ಯ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪ್ರಾಯಶಃ ಏಕ ಜೈವಿಕ ಕುಲದ್ದಲ್ಲದಿರಬಹುದು; ಪ್ಯಾಲೀಯೂಡಿಪ್ಟಿನೇ, ಪ್ಯಾರಾಪ್ಟೆನೋಡಿಟಿನೇ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಉಪಕುಟುಂಬ? ** ಸ್ಫೆನಿಸಿಡೇ (ಕುಲ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಅನಿರ್ಧಾರಿತ) (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ಹಾಕಟರಾಮಿಯಾದ ಅಂತ್ಯ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು/ಮುಂಚಿನ ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು){{Verify source|date=February 2009}} ** ‌''[[ಮ್ಯಾಡ್ರಿನೋಮಿಸ್]]'' (ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾದ ಪುಯೆರ್ಟೊ ಮ್ಯಾಡ್ರಿನ್‌ ಅಂತ್ಯ ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪ್ರಾಯಶಃ ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇ ** ''[[ಸ್ಯೂಡಾಪ್ಟೆನೋಡೈಟ್ಸ್‌]]'' (ಅಂತ್ಯ ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು/ಮುಂಚಿನ ಪ್ಲಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) ** ''[[ಡೇಗಿ]]'' (ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮುಂಚಿನ ಪ್ಲಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪ್ರಾಯಶಃ ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇ ** ''[[ಮಾರ್ಪಲ್ಸೋರ್ನಿಸ್‌]]'' (ಮುಂಚಿನ ಪ್ಲಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪ್ರಾಯಶಃ ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇ ** ‌''[[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋರ್ನಿಸ್]]'' (ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಡ್ಯೂಯಿನ್‌ಫಾಂಟೇನ್‌ನ ಮುಂಚಿನ ಪ್ಲಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪ್ರಾಯಶಃ ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇ ** ''[[ಇಂಗುಝಾ]]'' (ಅಂತ್ಯ ಪ್ಲಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪ್ರಾಯಶಃ ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇ; ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ''ಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್‌ ಪ್ರಿಡೆಮೆರ್ಸಸ್‌'' [[ಚಿತ್ರ:Huxley1859.jpg|thumb|right|ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವದ ಕಿರಿದಾದ-ಈಜುಗೈ ಹೊಂದಿರುವ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ನ (ಪೇಲಿಯೇಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಸ್‌) ಒಂದು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಟಾರ್ಸೋಮೆಟಾಟಾರ್ಸಸ್‌ ಮೂಳೆ.]] * '''ವಂಶ ಸ್ಫೆನಿಸಿಡೇ''' ** '''ಉಪಕುಟುಂಬ [[ಪ್ಯಾಲೀಯೂಡಿಪ್ಟಿನೇ]]''' – ದೈತ್ಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ([[ಪಳೆಯುಳಿಕೆ]]) *** ''[[ಕ್ರಾಸ್‌ವ್ಯಾಲಿಯಾ]]'' (ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದ ಸೆಮೌರ್‌ ದ್ವೀಪದ ಅಡ್ಡ ಕಣಿವೆ ಅಂತ್ಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಈಯಸೀನ್‌ಕಾಲದ್ದು) – ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ *** ‌''[[ಆಂಥ್ರೋಪೋರ್ನಿಸ್]]'' (ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದ ಸೆಮೌರ್‌ ದ್ವೀಪದ ಮಧ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು? – ಮುಂಚಿನ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ **** ನಾರ್ಡೆನ್ಸ್ಕ್‌ಜೋಯೆಲ್ಡ್‌ನ ದೈತ್ಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌, ''[[ಆಂಥ್ರೋಪೋರ್ನಿಸ್‌ ನಾರ್ಡೆನ್ಸ್ಕ್‌ಜೋಯೆಲ್ಡಿ]]'' *** ಇಕಾಡಿಪ್ಟೆಸ್‌'''' (ಪೆರುವಿನ ಅಟಾಕಾಮಾ ಮರುಭೂಮಿಯ ಅಂತ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) *** ''[[‌ಪೇಲಿಯೇಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್]]'' (ಮಧ್ಯ/ಅಂತ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು – ಅಂತ್ಯ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಬಹು ಜೈವಿಕಕುಲದ್ದು; ಕೆಲವೊಂದು ಇತರ ಉಪಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ *** ‌''[[ಪ್ಯಾಕಿಡಿಪ್ಟೆಸ್]]'' (ಅಂತ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) *** ''[[ಆಂಥ್ರೋಪೋಡಿಪ್ಟೆಸ್‌]]'' (ಮಧ್ಯ ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ** '''ಉಪಕುಟುಂಬ [[ಪ್ಯಾರಾಪ್ಟೆನೋಡಿಟಿನೇ]]''' – ದಪ್ಪ-ಕಾಲಿನ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ([[ಪಳೆಯುಳಿಕೆ]]) *** ''[[ಆರ್ಥ್ರೊಡೈಟೆಸ್‌]]'' (ಸ್ಯಾನ್‌ ಜ್ಯೂಲಿಯನ್‌ ಅಂತ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು/ಮುಂಚಿನ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು – ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾದ ಪ್ಯಾಟಗೋನಿಯಾದ ಪ್ಯಾಟಗೋನಿಯಾ ಮುಂಚಿನ ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) *** ''[[‌ಪ್ಯಾರಾಪ್ಟೆನೋಡೈಟ್ಸ್]]'' (ಮುಂಚಿನ – ಅಂತ್ಯ ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು/ಮುಂಚಿನ ಪ್ಲಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) ** '''ಉಪಕುಟುಂಬ [[ಪ್ಯಾಲಿಯೋಸ್ಫೀನಿಸಿನೇ]]''' – ತೆಳ್ಳನೆಯ-ಕಾಲಿನ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ([[ಪಳೆಯುಳಿಕೆ]]) *** ''[[ಎರೆಟಿಸ್ಕಸ್‌]]'' (ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾದ ಪ್ಯಾಟಗೋನಿಯಾದ ಪ್ಯಾಟಗೋನಿಯಾ ಮುಂಚಿನ ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) *** ‌''[[ಪ್ಯಾಲಿಯೋಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್]]'' (ಮುಂಚಿನ? – ಅಂತ್ಯ ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು/ಮುಂಚಿನ ಪ್ಲಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ್ದು) – ''ಚುಬ್ಯೂಟೋಡೈಪ್ಟೆಸ್‌‌'' ನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ === ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ವಿಜ್ಞಾನ === ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲವೊಂದು ಮೂಲಗಳು<ref>ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (2003), ಕ್ಸೆಪ್ಕಾ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (2006)</ref> ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದಕ್ಕೆ [[ಜಾತಿ ವಿಕಸನೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರ್ಗ]]ವನ್ನು {{aut|Spheniscidae}} ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಜಾತಿವಿಕಸನೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರ್ಗವಾದ ''ಸ್ಫೆನಿಸಿಫೋರ್ಮ್ಸ್‌‌‌‌‌'' ನ್ನು ಹಾರಲಾರದ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅವು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಜಾತಿವಿಕಸನೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರ್ಗವನ್ನು {{aut|Pansphenisciformes}} [[ಲಿನ್ನಿಯನ್‌ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರ್ಗವಾದ]] ಸ್ಫೆನಿಸಿಫೋರ್ಮ್ಸ್‌‌ಗೆ‌<ref name="Clarke">ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' 2003.</ref> ಸಮಾನವಾಗಿರುವಂತೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಬಹುದಾದ ಆಧಾರಭೂತವಾದ ಯಾವುದೇ "ಮೂಲ-ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳನ್ನು" ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಉಪಕುಟುಂಬಗಳ ಪರಸ್ಪರರ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಹಕ್ಕಿಯ [[ಜೀವಿವಿಕಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಲೀ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬಗೆಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿರುವಾಗ, ಇದು ನಿಜವಾದುದಲ್ಲ{{POV-statement|date=July 2008}} ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಿನ್ನಿಯನ್‌ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ವಿಕಸನ === ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ [[ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ]] ಇತಿಹಾಸವು ಉತ್ತಮವಾಗಿ-ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ [[ಜೈವಿಕ ಭೂಗೋಳ]]ದ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಅದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೂ, ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ ಮೂಳೆಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಮಾದರಿಗಳು ಪರಿಚಿತವಾಗಿವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವದ ಅನೇಕ ನಮೂನೆಗಳ [[ಆಲ್ಫಾ ವರ್ಗೀಕರಣಶಾಸ್ತ್ರ]]ವು ಬಹಳ ಅತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿದೆ. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಪೂರ್ವೇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಕೆಲವೊಂದು ಮೂಲಭೂತ ಲೇಖನಗಳು 2005ರಿಂದಲೂ<ref name="B&G">ಬೆರ್ಟೆಲ್ಲಿ &amp; ಗಿಯಾನ್ನಿನಿ, (2005).</ref><ref name="Baker">ಬೇಕರ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (2006).</ref><ref name="Ksepka">ಕ್ಸೆಪ್ಕಾ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (2006).</ref><ref name="Slack">ಸ್ಲಾಕ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (2006).</ref> ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು, ಜೀವಂತ ಕುಲಗಳ ವಿಕಸನವು ಈ ವೇಳೆಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಾ ಅವಧಿಯ-ತೃತೀಯಕ ಅಳಿವಿನ ಘಟನೆ]]ಯ ಕಾಲದ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದ (ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ) [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬೈರ್ಡ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌‌]]ನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಆಧಾರಭೂತವಾದ]] ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಜೀವಿಸಿದ್ದವು.<ref name="Ksepka"/> [[ಫಲಕ ಸಂಚಲನ]]ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನದರ...{{km to mi|4000}}ಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ...{{km to mi|1500}}ನಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ [[ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜ]] ಮತ್ತು ಅವುಗಳ [[ಸಹಜನ್ಯ ಏಕಮೂಲ ವರ್ಗ]]ವನ್ನು ಸುಮಾರು 70–68 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ [[ಸಹವರ್ತಿ]]–[[ಮ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟಿಯನ್‌]] ಎಲ್ಲೆರೇಖೆಗೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಕಾಲನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Baker"/><ref name="Slack"/><ref>The exact divergence dates according to ಬೇಕರ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (2006) mentioned in this section are not as precisely resolved as it appears to be due to uncertainties of the [[ಆಣ್ವಿಕ clock]] used.</ref> ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದ ಪುರಾವೆಯ (ಅಂದರೆ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ) ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಖಚಿತವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಏನನ್ನು ಹೇಳಬಹುದೆಂದರೆ, [[ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಾ ಅವಧಿಯ]] ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ವಂಶಾವಳಿಯು [[ಆಕೃತಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ]] ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ವಿಕಸನೀಯವಾಗಿ ಚೆನ್ನಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು; ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಳಿವುಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ [[ಪೌಷ್ಟಿಕ ಜಾಲ]]ಗಳ ವಿಘಟನೆಗೆ ಹಾರಲಾರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳಿನ್ನೂ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಾರಲಾರದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯುಕ್ತವಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ (''ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ'' : [[ಹಾರಲಾರದ ಹೊಟ್ಟೆಬಾಕ ಕಡಲಹಕ್ಕಿ]]).{{Citation needed|date=February 2010}} ==== ಆಧಾರಭೂತವಾದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ==== ''ವೈಮಾನು ಮ್ಯಾನರಿಂಗಿ'' ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ [[ಪಳೆಯುಳಿಕೆ]]ಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿರುವ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌‌]]ನ ಮುಂಚಿನ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಯಸೀನ್‌ಕಾಲ]]ದ ವಿಶಿಷ್ಟಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸುಮಾರು 62 [[ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ]] ಇದು ಜೀವಿಸಿತ್ತು.<ref name="Slack"/> ಆಧುನಿಕ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳಂತೆ ಜಲಜೀವಿ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅವು ಚೆನ್ನಾಗಿ-ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರದಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ, ''[[ವೈಮಾನು]]'' ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ನೀರು ಮುಳುಕ]]ದ-ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಆಳವಾಗಿ ಜಿಗಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಗಿಡ್ಡ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವು ಆಗಲೇ ಹಾರಲಾರದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.{{Citation needed|date=February 2010}} ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅವು ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಈಜುತ್ತಿದ್ದವಾದರೂ, ರೆಕ್ಕೆಗಳು ನೀರೊಳಗಿನ ಚಲಿಸುವಿಕೆಗೆ ಆಗಲೇ ಹೊಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಇದು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ನಾಮವಾದ ಬಹುಪಾಲು ಇತರ ಧುಮುಕುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದಂತಿತ್ತು.{{Citation needed|date=February 2010}} ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಪೆರುವಿಗೆ ಸೇರಿದ ''ಪೆರುಡೈಪ್ಟೆಸ್‌'' ಜಾತಿಯು 42 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಾಲನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. [[ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಒಂದು ಹೆಸರಿಸದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯು ಸಾಬೀತು ಮಾಡುವ ಪ್ರಕಾರ, [[ಬಾರ್ಟೋನಿಯಾ ಅವಧಿ]]ಯ (ಮಧ್ಯ [[ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ]]) ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 39–38 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ<ref> ''ಕಾಂಟ್ರಾ'' ಬೇಕರ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (2006).</ref>, ಆದಿಮ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿದ್ದವು ಮತ್ತು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌]] ಸಾಗರದೊಳಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="Clarke"/> ==== ಪ್ಯಾಲೇಯುಡೈಪ್ಟೈನ್‌ಗಳು ==== ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ ಅಂತ್ಯ ಹಾಗೂ [[ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ]] ಆರಂಭದ (40–30 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಕೆಲವು ವಂಶಾವಳಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. [[ನಾರ್ಡೆನ್ಸ್ಕ್‌ಜೋಯೆಲ್ಡ್‌ನ ದೈತ್ಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]] ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 1.80 ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು (6 ಅಡಿ) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ದೈತ್ಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]] ಪ್ರಾಯಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಭಾರದ್ದಾಗಿದ್ದು, 80 ಕೆ.ಜಿ. ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಮೊದಲನೆಯದು ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ನ ಇನ್ನೂದೂರದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದವು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಪೈಕಿಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ನಾಮವಾದ ಜಾತಿಯು, ಅದು ದೈತ್ಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ನೇ ಇರಲಿ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕದೇ ಇರಲಿ, [[ಪ್ಯಾಲೀಯೂಡಿಪ್ಟಿನೇ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ದ್ವಿತೀಯಕ ಜೈವಿಕ ಕುಲದ]] [[ಉಪಕುಟುಂಬ]]ದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಹೊಸ ವರ್ಗವು ಪತ್ತೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಲ್ಲಿ [[ಜೀವಿವಿಕಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ನಿರ್ನಾಮವಾದ ಜಾತಿಯ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಂಶಾವಳಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಸಮ್ಮತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಅತಿನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ನಿದರ್ಶನಗಳು [[ಪ್ಯಾಟಗೋನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು, ಮತ್ತು ಕಡೇಪಕ್ಷ ಮತ್ತೊಂದು ಬಹುಪಾಲು [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಉಪ-ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌]] ಕಡಲತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂತು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯುಡೆಪ್ಟೈನ್‌ಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಇಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಅಥವಾ ಅದೇ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಾತ್ರದ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲಿಕೆಯು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ [[ಹರಡುವಿಕೆ]]ಯ ಈ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾಗಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದ [[ಸೆಮೌರ್‌ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದಿಂದ ದೈತ್ಯ ಗಾತ್ರದವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಸುಮಾರು 10 ಪರಿಚಿತ ಜಾತಿಗಳು [[ಪ್ರಯಾಬೋನಿಯಾ ಕಾಲದ]] (ಅಂತ್ಯ ಈಯಸೀನ್‌ ಕಾಲದ) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 35 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>ಜಾಡ್ವಿಸ್‌ಕ್ಜಾಕ್‌, (2006).</ref> ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಪ್ಯಾಲೇಯುಡೈಪ್ಟೈನ್‌ಗಳು ಒಂದು [[ಏಕ ಜೈವಿಕ ಕುಲದ]] ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆಯೇ, ಅಥವಾ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಪ್ಯಾಲೀಯೂಡಿಪ್ಟಿನೇ ಮತ್ತು ಆಂಥ್ರೋಪೋರ್ನಿಥಿನೇಯಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯತೆಯು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಗೊತ್ತಾಗಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವು ಕ್ರಮಬದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವೇ, ಅಥವಾ ಈಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡುವಂತೆ (ಅಂದರೆ, ''[[ಆಂಥ್ರೋಪೋರ್ನಿಸ್‌ ನಾರ್ಡೆನ್ಸ್ಕ್‌ಜೋಯೆಲ್ಡಿ]]'' ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಎಲ್ಲೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ಯಾಲೀಯೂಡಿಪ್ಟಿನೇಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಗಾತ್ರದ ಶ್ರೇಣಿಯಿತ್ತೇ ಎಂಬುದೂ ಸಹ ಇನ್ನೂ ಗೊತ್ತಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="Ksepka"/> ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿರುವ, ಚೆನ್ನಾಗಿ-ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ದೈತ್ಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಆದ, 5-ಅಡಿ-ಎತ್ತರದ ''[[ಇಕಾಡಿಪ್ಟೆಸ್‌ ಸಲಾಸಿ]]'' ಯು, ಸುಮಾರು 36 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[ಪೆರು]]ವಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ದೂರದ ಉತ್ತರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂತು. ಅದೇನೇ ಆಗಿರಲಿ, [[ಪ್ಯಾಲಿಯೋಜೀನ್‌ ಕಾಲ]]ದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 25 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವಿಕೆಯು, ಸ್ಕ್ವಾಲೋಡಾಂಟಾಯ್ಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಆದಿಮ, ಮೀನು-ತಿನ್ನುವ [[ಹಲ್ಲಿರುವ ತಿಮಿಂಗಿಲ]]ಗಳ ಹರಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಈ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು.<ref name="Baker"/> ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಆದರೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ದಪ್ಪನಾದ-ಕಾಲುಗಳನ್ನುಳ್ಳ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಪ್ಯಾರಾಪ್ಟೆನೋಡೈಟ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ಹೊಸ ವಂಶಾವಳಿಯು ಆದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಮುಂಚಿನ [[ನಿಯೋಜೀನ್‌ ಅವಧಿಯು]] ಅದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪಬದಲಾವಣೆಯ ಮಾದರಿಯ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇದು ಅದೇ-ಗಾತ್ರದ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ತೆಳುವಾದ [[ಪ್ಯಾಲಿಯೋಸ್ಫೀನಿಸಿನೇ]] ಆಗಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ]]ಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಅದು ಕಂಡಿತು. ==== ಆಧುನಿಕ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣ ವಿಧಾನ ==== ಆಧುನಿಕ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ನಿರ್ವಿವಾದವಾದ ಎರಡು [[ಏಕಮೂಲ ವರ್ಗ]]ಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂದಿಗ್ಧ ಸಂಬಂಧಗಳೊಂದಿಗಿನ ಮತ್ತೆರಡು ಆಧಾರಭೂತವಾದ ಕುಲಗಳಿಗೆ ಅಂಗಭೂತಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="B&G"/> ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇಯ ಮೂಲವು ಪ್ರಾಯಶಃ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಜೀನ್‌ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಗಣವು ವಿಕಸನಗೊಂಡ ಅದೇ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ, ಅಂದರೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ-ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ನಡುವಿನ ಮಹಾಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಕಂಡುಬಂದಿರಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Baker"/> ಸುಮಾರು 40 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ<ref name="Baker"/> ಇತರ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳಿಂದ ಚೆದುರಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾದಂತೆ, ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇಗಳು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಕಾಲ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದ್ದವು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ]] ಹಾಗೂ [[ಪ್ಯಾಟಗೋನಿಯಾ]]ದ ಚೆನ್ನಾಗಿ-ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಚಯನಗಳು ಸದರಿ ಉಪಕುಟುಂಬದ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಜೀನ್‌ ಕಾಲದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನ ಸ್ಫೆನಿಸೈನ್‌ ವಂಶಾವಳಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಹರಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಂಥವಾಗಿವೆ. ''[[ಆಪ್ಟೆನೋಡೈಟ್ಸ್‌]]'' ಕುಲವು ಜೀವಂತ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಪೈಕಿಯ<ref name="CB08">{{cite book |title=Systematics and Taxonomy of Australian Birds|author=Christidis L, Boles WE |year=2008 |publisher=CSIRO Publishing |location=Canberra |isbn=9780643065116 |page=97}}</ref><ref>{{cite journal |author=Ksepka, D. T. B., Sara; Giannini, Norberto P; |title=The phylogeny of the living and fossil Sphenisciformes (penguins) |journal=Cladistics |volume=22 |year=2006 |page=412–441 }}</ref> ಅತ್ಯಂತ ಆಧಾರಭೂತವಾದ ಚೆದುರಿಕೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಈ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಹಳದಿ-ಕಿತ್ತಳೆ ಕುತ್ತಿಗೆ, ಎದೆ, ಮತ್ತು ಕೊಕ್ಕು ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು; ತಮ್ಮ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾವುಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಅವು ಮರಿಮಾಡಿದಾಗ ಮರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಬತ್ತಲೆಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಕುಲವು ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಕಡಲತೀರಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಹರಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಕೆಲವೊಂದು ಉಪ-ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಅವು ಎಷ್ಟುಬೇಕೋ ಅಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಳವಾಗಿರುವ ಕಪ್ಪು-ಮತ್ತು-ಬಿಳಿ ತಲೆಯ ಮಾದರಿಯೊಂದಿಗಿನ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ''[[ಪೈಗೋಸೆಲಿಸ್‌]]'' ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಅವುಗಳ ಹರಡಿಕೆಯು ಮಧ್ಯಸ್ಥ ದರ್ಜೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಕಡಲತೀರಗಳ ಮೇಲೆ ಅದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತಗೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೊಂಚ ಉತ್ತರದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಅದು ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಬಾಹ್ಯ [[ಸ್ವರೂಪ]]ದಲ್ಲಿ ಇವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಸ್ಫೀನಿಸಿನೇಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜನನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ''ಆಪ್ಟೆನೋಡೈಟ್ಸ್‌‌‌'''ನ [[ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದ ಜನ್ಯ ಗುಂಪು]]ಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಕುಲದ ಪರಮಾವಧಿಯ [[ಆವಾಸಸ್ಥಾನ]]ದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ರೂಪಾಂತರ]]ಗಳನ್ನು ಯುಕ್ತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿವೆ. ''' '' '''''ಮುಂಚಿನ ಕುಲದಂತೆ,''' '' '''ಪೈಗೋಸೆಲಿಸ್‌'' ಬಾರ್ಟೋನಿಯಾ ಅವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚೆದುರಿಹೋಗಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ,<ref> In fact, it is fairly likely that during the ಬಾರ್ಟೋನಿಯಾ ಅವಧಿ, there was a near-synchronous but [[allopatric]] split between the ancestors of ''ಆಪ್ಟೆನೋಡೈಟ್ಸ್‌'', ''ಪೈಗೋಸೆಲಿಸ್‌'', and the common ancestor of all remaining ಕುಲಗಳು [ಬೇಕರ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (2006)].</ref>'' ''' '''''ಆದರೆ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ಬಹಳ ನಂತರದವರೆಗೆ ಸಂಭವಿಸಲಿಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ; ಮುಂಚಿನ [[ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ]] ಸುಮಾರು [[ಬರ್ಡಿಗೇಲಿಯಾ ಅವಧಿ]]ಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ 20–15 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref name="Baker"/>'' ''' ''[[ಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಯೂಡಿಪ್ಟುಲಾ]]'' [[ಕುಲಗಳು]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಬಹುಪಾಲು ಉಪ-ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಹರಡಿಕೆಯೊಂದಿಗಿನ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವೊಂದು ದೂರದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವೆಲ್ಲವೂ [[ಕರಾಟಿನಾಯ್ಡ್‌ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ]]ದ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮುಂಚಿನ ಕುಲವು ಒಂದು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗಿನ ತಲೆ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ನೆಲಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಅವು ಜೀವಂತ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ನಡುವೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸರಿಸುಮಾರು 28 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಶುರುವಾಗುವ, [[ಚಾಟ್ಟಿಯನ್‌ ಅವಧಿ]]ಯಾದ್ಯಂತ (ಅಂತ್ಯ ಆಲಿಗಸೀನ್‌ ಕಾಲದ) ಆಧುನಿಕ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಪೂರ್ವಜರ ಹಬ್ಬುವಿಕೆಯ ಪೈಕಿಯ [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಧ್ರುವಸಮೀಪದ ಹರಿವಿನ]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಪು ಪ್ರಾಯಶಃ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಚೆದುರಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿರಬಹುದು.<ref name="Baker"/> ಈ ಕಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕುಲಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುವ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು 4–2 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು [[ಪ್ಲಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ]] ಹರಡುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವರ್ತಮಾನ-ಕಾಲದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="Baker"/> ''ಮೆಗಾಡೈಪ್ಟೆಸ್‌'' –''ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌'' ಏಕಮೂಲ ವರ್ಗವು ಇದನ್ನೇ ಹೋಲುವ [[ಅಕ್ಷಾಂಶ]]ಗಳ ([[ಗ್ಯಾಲಪಗೋಸ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌‌‌]]ನಷ್ಟು ದೂರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ) ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದು ತನ್ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗಿನ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅವು ಕೂದಲಿನಂಥ ಹಳದಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ತಲೆಗರಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಅವುಗಳ ಕೊಕ್ಕುಗಳು ಕಡೇಪಕ್ಷ ಭಾಗಶಃ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಎರಡು ಕುಲಗಳು ಮಧ್ಯ ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ([[ಲ್ಯಾಂಘಿಯನ್‌ ಅವಧಿಯ]], ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ 15–14 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಚೆದುರಿಹೋದವು. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ''ಯೂಡೈಪ್ಟೆಸ್‌‌'' ನ ಜೀವಂತ ಜಾತಿಗಳು ನಂತರದ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಹರಡುವಿಕೆಯು ಸುಮಾರು [[ಟಾರ್ಟೋನಿಯನ್‌ ಅವಧಿಯ]] (ಅಂತ್ಯ ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ, 8 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಪ್ಲಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.<ref name="Baker"/> ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾದರಿ ಅಥವಾ ಸ್ಫೆನಿಸೈನ್‌ ವಿಕಸನವು, [[ಪ್ರಾಚೀನ ಹವಾಮಾನದ ದಾಖಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ [[ಜಾಗತಿಕ ತಂಪಾಗುವಿಕೆ]]ಯ ಎರಡು ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಗೆ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Baker"/> ಬಾರ್ಟೋನಿಯಾ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಉಪ-ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ವಂಶಾವಳಿಯ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯು, ಸುಮಾರು 35 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಹಿಮಯುಗ]]ಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ತಂಪಾಗುವಿಕೆಯ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಅವಧಿಯ ದೃಢವಾದ ಪ್ರಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಯಾಬೋನಿಯಾ ಕಾಲದಿಂದ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಕಡಲತೀರಗಳಲ್ಲಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವು ಕುಸಿಯುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಬಹುತೇಕ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಚರಿಸಬಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಸ್ವತಃ ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದಲ್ಲಿದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ<ref name="Baker, A., Pereira, SL, Haddrath, OP, Edge, KA 2006">{{cite journal |author=Baker, A., Pereira, SL, Haddrath, OP, Edge, KA |title=Multiple gene evidence for expansion of extant penguins out of Antarctica due to global cooling |journal=Proceedings of the Royal Society B-Biological Sciences |volume=273 |year=2006 }}</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪ-ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಕೇವಲ ಸುಮಾರು 30 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತಂಪಾದ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಧ್ರುವಸಮೀಪದ ಹರಿವು ಒಂದು ನಿರಂತರವಾದ ಧ್ರುವದ ಸಮೀಪದ ಹರಿವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಒಂದೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ನ ತಂಪಾಗುವಿಕೆಯು ಬಲವಂತಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ''[[ಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್‌‌]]'' ನ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನೆಡೆಗಿನ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರಿಂದಾಚೆಗೆ ಕೈಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Baker"/> ಇದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪ್ಯಾಲಿಯೋಜೀನ್‌ ಕಾಲದಲ್ಲಿ<ref name="Baker, A., Pereira, SL, Haddrath, OP, Edge, KA 2006"/> ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಖಂಡದಿಂದ ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಹರಡುವಿಕೆ ನಡೆಯಿತು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಪುರಾವೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗಿನ ಬಿಸಿಯಾಗುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಎರಚಲ್ಪಟ್ಟ ಅವಧಿಯು [[ಮಧ್ಯ ಮಯೋಸೀನ್‌ ಕಾಲದ ಹವಾಮಾನ ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಯಿಂದ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಇದು 14–12 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಸರಾಸರಿ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಕುಸಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನೇ ಹೋಲುವ ಹಠಾತ್‌ ತಂಪಾಗುವಿಕೆಯ ಘಟನೆಗಳು 8 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮತ್ತು 4 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವು; ಟಾರ್ಟೋನಿಯನ್‌ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಮಂಜಿನ ಹೊದಿಕೆ]]ಯು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಇಂದು ನಾವು ನೋಡುವ ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ಬಹುಪಾಲು ಉಪ-ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಜಾತಿಗಳ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯು, ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ನಿಯೋಜೀನ್‌ ಅವಧಿಯ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಈ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ಖಚಿತವಾಗಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ==== ಇತರ ಪಕ್ಷಿ ಗಣಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ ==== ''[[ವೈಮಾನು]]'' ವಿನಿಂದ ಆಚೆಗಿನ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಪೀಳಿಗೆಯು ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಅಥವಾ ರೂಪರಚನೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ಇದು ಉತ್ತಮವಾಗಿ-ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ರೂಪರಚನೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಸ್ಫೆನಿಸಿಫೋರ್ಮ್ಸ್‌‌ನ ದೃಢವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದ ಜನ್ಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಹಾಳಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಗ್ರೀಬ್‌ ಮುಳುಗುಹಕ್ಕಿ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ ಎಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ಯಥೋಚಿತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಕಟವಾಗಿರುವ ಸಂಬಂಧವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಒಂದು ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಗುಂಪುಗಳ [[ಸಮಾನ ಸ್ವರೂಪತೆಗಳಾದ]] ಬಲವಾದ ಧುಮುಕುವ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಭಿನ್ನವಾದ [[DNA ಸರಣಿ]]ಯ ದತ್ತಾಂಶದ ಜೋಡಿಗಳು ಪರಸ್ಪರರ ಜೊತೆಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Spheniscus humboldti -swimming -aquarium-8a.jpg|thumb|left|ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಒಂದರಲ್ಲಿರುವ ಹಮ್‌ಬೋಲ್ಡ್ಟ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಒಂದು ನೈಪುಣ್ಯ ಪಡೆದ ಈಜುಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಈಜುಗೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.]] ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ನಿಯೋಏವ್ಸ್‌‌ನ ([[ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ನಾತ್‌‌‌]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಭಾರೀಪಕ್ಷಿ]]ಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಜೀವಂತ ಪಕ್ಷಿಗಳು) ಒಂದು ಏಕಮೂಲ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ. "ಉನ್ನತವಾದ ನೀರು ಪಕ್ಷಿಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸದರಿ ನಿಯೋಏವ್ಸ್‌‌ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ [[ನೀರಿನ ಭಾರೀಪಕ್ಷಿ]]ಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಅದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚರಾಡ್ರೈಫೋರ್ಮ್ಸ್‌‌‌‌‌]]ನ ಸಂಭಾವ್ಯ ಹೊರತುಪಡಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಗುಂಪು [[ಬಕಪಕ್ಷಿ]]ಗಳು, [[ರೇಲ್‌ ಹಕ್ಕಿ]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಕಡಲಹಕ್ಕಿ]]ಗಳಂಥ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>ಫೇನ್‌ &amp; ಹೌಡ್‌, (2004).</ref> ಈ ಗೊಂಪಿನೊಳಗಡೆ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಸಂಬಂಧಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿವೆ. ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಚಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, [[ಸಿಕೋನೈಫೋರ್ಮ್ಸ್‌]]<ref name="Slack"/> ಜೊತೆಗಿನ ಅಥವಾ [[ಪ್ರೋಸೆಲ್ಲಾರೈಫೋರ್ಮ್ಸ್‌]]<ref name="Baker"/> ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌-ರೀತಿಯ [[ಪ್ಲಾಟೊಪ್ಟೆರಿಡ್‌ಗಳು]] (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಹಾವು ಹಕ್ಕಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಹೊಟ್ಟೆಬಾಕ ಕಡಲಹಕ್ಕಿ]]ಗಳ ಸಂಬಂಧಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ) ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಒಂದು ಜೊತೆಯ ಗುಂಪಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಪೆಲೆಕ್ಯಾನಿಫೋರ್ಮ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಒಂದು ಸಮಾನ ಪೂರ್ವಜನನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆ ಗಣದಲ್ಲೇ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಟೊಪ್ಟೆರಿಡ್‌ಗಳು ಇತರ ಪೆಲೆಕ್ಯಾನಿಫೋರ್ಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿರುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಇದು ಮೂರರಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೆಲೆಕ್ಯಾನಿಫೋರ್ಮ್‌ಗಳ ವಿಭಜಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಮೇಯ್ರ್‌‌, (2005).</ref> == ಅಂಗರಚನೆ ಮತ್ತು ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ == [[ಚಿತ್ರ:Orcas and penguins.jpg|thumb|250px|ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದ ರಾಸ್‌ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಡೆಲೀ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತಿಮಿಂಗಿಲದಂಥ ದೈತ್ಯಪ್ರಾಣಿಗಳು ಈಜುತ್ತಿರುವುದು.ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಡ್ರೈಗಾಲ್ಸ್ಕಿ ಮಂಜಿನ ನಾಲಿಗೆಯು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ.]] ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು [[ಜಲಜೀವಿ]] ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ. [[ಅವಶೇಷವಾಗಿರುವ]] ಅವುಗಳ [[ರೆಕ್ಕೆ]]ಗಳು ಈಜುಗೈಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಲು ಇವು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಚುರುಕುಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ನ ಈಜುವಿಕೆಯ ನೋಟಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಷಿಯ ಹಾರಾಟವನ್ನು ಅತೀವವಾಗಿ ಹೋಲುವಂತಿರುತ್ತವೆ.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=knZ6E_YV4_c&amp;feature=related ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಸ್ವಿಮ್ಮಿಂಗ್‌ ಅಂಡರ್‌ ವಾಟರ್‌, ಗ್ಯಾಲಪಗೋಸ್‌ — ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ವಿಡಿಯೋ]</ref> ನವಿರಾದ [[ಪುಕ್ಕಗಳ]] ಒಳಗಡೆ ಗಾಳಿಯ ಒಂದು ಪದರವು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ತೇಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ತಂಪಾದ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ನಿರೋಧಿಸಲೂ ಸಹ ಗಾಳಿಯ ಪದರವು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಲದ ಮೇಲಿರುವಾಗ, ತಮ್ಮ ನೆಟ್ಟಗಿನ ನಿಲುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ತಮ್ಮ [[ಬಾಲ]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ವಿರುದ್ಧಛಾಯೆಯ]] ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅಂದರೆ, [[ಕಪ್ಪು]] ಹಿಂಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಬಿಳಿ]] ಮುಂಭಾಗಗಳೊಂದಿಗಿನ [[ರೆಕ್ಕೆ]]ಗಳನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite book|last=Buskey|first=Theresa|title=The Polar Regions|editor=Alan Christopherson, M.S.|publisher=Alpha Omegan Publications, Inc|location=804 N. 2nd Ave. E., Rock Rapids, IA|series=LIFEPAC|chapter=The Antarctic Polar Region|isbn=978-1-58095-156-2|accessdate=6, April, 2010|language=English}}</ref> ಕೆಳಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಪರಭಕ್ಷಕದಂತೆ ಕಾಣಿಸುವ (ಒಂದು [[ಕಡಲಿನ ದೈತ್ಯಪ್ರಾಣಿ]] ಅಥವಾ ಒಂದು [[ಚಿರತೆ ನೀರುನಾಯಿ]]ಯಂಥ) ಲಕ್ಷಣವು, ಒಂದು ಬಿಳಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಹೊಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಲ್ಪಿಸುವುದನ್ನು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಾಢವರ್ಣದ ಪುಕ್ಕಗಳು ಮೇಲಿನಿಂದ ಅವನ್ನು ಮರೆಮಾಡುತ್ತವೆ. ಧುಮುಕುವ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಪ್ರತಿಗಂಟೆಗೆ 6ರಿಂದ 12 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು (ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ 3.7ರಿಂದ 7.5 ಮೈಲುಗಳು) ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಗಂಟೆಗೆ 27 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು (ಗಂಟೆಗೆ 17 ಮೈಲುಗಳು) ವೇಗದಲ್ಲಿ ಓಡಿರುವುದರ (ಚಕಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವು ಹೆಚ್ಚು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿವೆ) ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಪುಟ್ಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಳವಾಗಿ ಧುಮುಕುವುದಿಲ್ಲ; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು ಅವಧಿಯ, ಮೇಲ್ಮೈ ಸಮೀಪದ ಧುಮುಕುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವು ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಅಗತ್ಯ ಬಂದಾಗ ಆಳವಾಗಿ ಧುಮುಕಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ನ ಧುಮುಕುವಿಕೆಗಳು 22 ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ, 565 ಮೀ.ನಷ್ಟು (1,870 ಅಡಿ) ಆಳದವರೆಗೆ ತಲುಪಿರುವುದು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಅಡ್ಡ-ತೂಗಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾಗುತ್ತವೆ ಇಲ್ಲವೇ ಹಿಮಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನಿರಿಸಿ ಜಾರಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪರಿಯ ಚಲನೆಯನ್ನು "ಹಿಮ ಜಾರುಬಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರುವಿಕೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಡಿದಾದ ಅಥವಾ ಬಂಡೆಯಂಥ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಾಟಬೇಕೆಂದು ಅವು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಪಾದಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅವು ನೆಗೆಯುತ್ತವೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗಾಗಿರುವ [[ಕೇಳುವಿಕೆ]]ಯ ಒಂದು ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದು,<ref name="Wever">ವೆವರ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (1969).</ref> ದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ [[ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಹೆತ್ತಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮರಿಗಳಿಂದ ಈ ಲಕ್ಷಣವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="Jouventin">ಜೌವೆಂಟಿನ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (1999).</ref> ನೀರೊಳಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ ಅವುಗಳ [[ಕಣ್ಣು]]ಗಳು ಹೊಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಮತ್ತು ಬೇಟೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಈ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತವೆ; ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅವು [[ಸಮೀಪ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ]] ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯಾದರೂ, ಸಂಶೋಧನೆಯು ಈ ಊಹಾಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿಲ್ಲ.<ref name="Sivak">ಸಿವಾಕ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು.'' (1987).</ref> [[ಚಿತ್ರ:Pygoscelis papua -Nagasaki Penguin Aquarium -swimming underwater-8a.jpg|thumb|left|ನಾಗಸಾಕಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಅಕ್ವೇರಿಯಂನಲ್ಲಿ ಜೆಂಟೂ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ನೀರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಈಜುತ್ತಿರುವುದು.]] ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ನಿರೋಧಿಸುವ ಗರಿಗಳ ಒಂದು ದಪ್ಪನಾದ ಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅವನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಿರಿಸುತ್ತವೆ (ಶಾಖದ ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ). ಎಲ್ಲಾ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಸಮೂಹದ ಪೈಕಿ ಸಾಮ್ರಾಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ (ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌) ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೇಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹಾಗೂ ಶಾಖದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅವು ರಕ್ತದ ಹರಿವನ್ನು ಅವುಗಳ ಪರಮಾವಧಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಲ್ಲವಾಗಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಕ್ತದ ತಂಪಾಗುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ತಗ್ಗಿದಂತಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಪರಮಾವಧಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಅವು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಚಳಿಗಾಲದ ಪರಮಾವಧಿಯ ಶೀತದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮೀನುಹಿಡಿಯಲು ಹೆಣ್ಣು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು ಸಮುದ್ರದ ಬಳಿಯಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಗಂಡು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು ಈ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಎದುರಿಸಲು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವು ಹಲವುವೇಳೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮುದುರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಬಿಸಿಯ ಪಟ್ಟಿಸುತ್ತುವಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ನೂ ತನ್ನ ಸರದಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ [[ಕಣ್ಣಗುಳಿಯ ಮೇಲಿನ ಗ್ರಂಥಿ]]ಯು ರಕ್ತದ ಹರಿವಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲವಣವನ್ನು ಸೋಸುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು ಲವಣಜಲವನ್ನು ಕುಡಿಯಬಲ್ಲವು.<ref>{{cite web |url=http://www.zoo.org/educate/fact_sheets/penguin/penguin.htm |title=Animal Fact Sheets |accessdate=2006-07-21 |archive-date=2006-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060720223700/http://www.zoo.org/educate/fact_sheets/penguin/penguin.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.stlzoo.org/animals/abouttheanimals/birds/penguins/humboldtpenguin.htm |title=Humboldt Penguin: Saint Louis Zoo |accessdate=2006-07-21 |archive-date=2006-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060928083710/http://www.stlzoo.org/animals/abouttheanimals/birds/penguins/humboldtpenguin.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://users.iafrica.com/b/bo/boulders/Vans%20book.htm |title=African Penguins and Penguins of the World |accessdate=2006-07-21}}</ref> ಮೂಗಿನ ಸಾಗುನಾಳದಿಂದ ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ದ್ರವವೊಂದರಲ್ಲಿ ಈ ಲವಣವು ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳ]]ದ [[ಕಡಲಬಾತು]] ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿರುತ್ತವೆ: ಅವು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನೇ ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಹದವರಿತ [[ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಕಸನ]]ದ ಒಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಪನ್ನ ಇವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಕೆಲವರಿಂದ{{Who|date=February 2009}} ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>ಮಾರ್ಸೆಲ್‌ ವ್ಯಾನ್‌ ಟ್ಯುನೆನ್‌, ಡೇವ್‌ ಬ್ರಯಾನ್‌ ಬಟ್ವಿಲ್‌, ಜಾನ್‌ A. W. ಕಿರ್ಶ್‌ ಮತ್ತು S. ಬ್ಲೇರ್‌ ಹೆಜಸ್‌ ಬರೆದಿರುವ [http://evo.bio.psu.edu/hedgeslab/Publications/PDF-files/128.pdf ಕನ್ವರ್ಜೆನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಎವಲ್ಯೂಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಅಕ್ವಾಟಿಕ್‌ ಬರ್ಡ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529081926/http://evo.bio.psu.edu/hedgeslab/Publications/PDF-files/128.pdf |date=2008-05-29 }}</ref> === ಇಸಬೆಲ್ಲೈನ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Isabelline Adelie.jpg|thumb|ಗೌರ್ಡಿನ್‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಇಸಬೆಲ್ಲೈನ್‌ ಅಡೆಲೀ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌.]] ಬಹುಪಾಲು ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿಯ 50,000 ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಂದು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ ಕಪ್ಪು ಪುಕ್ಕಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಪುಕ್ಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು [[ಇಸಬೆಲ್ಲೈನ್‌]] ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳೆಂದು (ಬೂದು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು) ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಚ್‌ಡ್ಯೂಕನ ಹೆಂಡತಿ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಇಸಬೆಲ್ಲಾ]]ಳ ಕುರಿತಾದ ದಂತಕಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ಇವುಗಳಿಗೆ ಇಸಬೆಲ್ಲೈನ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಸಬೆಲ್ಲಾಳು ತನ್ನ ಗಂಡನು [[ಓಸ್ಟೆಂಡ್‌]] ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ತನಕ ತನ್ನ ಒಳ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸದಿರಲು ಶಪಥ ಮಾಡಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಇದು ಕೈಗೂಡಲು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂಬುದೇ ಆ ದಂತಕಥೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.notornis.org.nz/free_issues/Notornis_50-2003/Notornis_50_1_43.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-22 |archive-date=2007-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808182344/http://www.notornis.org.nz/free_issues/Notornis_50-2003/Notornis_50_1_43.pdf |url-status=dead }}</ref> ಬೂದುಹಳದಿ ಬಣ್ಣವಾಗುವಿಕೆಯು ಬಿಳಿಚಿಕೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇಸಬೆಲ್ಲೈನ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಮಾಮೂಲಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಬದುಕುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಆಳಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅವು ಚೆನ್ನಾಗಿ-ಮರೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅವು ಸಂಗಾತಿಗಳಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ. == ಹರಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಎಲ್ಲಾ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಜಾತಿಗಳೂ ಸಹ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ]]ದಂಥ ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನಗಳಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅವು ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ನ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಜಾತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ತುಂಬಾ ದೂರಕ್ಕೆ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಕನಿಷ್ಟ ಪಕ್ಷ 10{{Verify source|date=May 2007}} ಜಾತಿಗಳು [[ಸಮಶೀತೋಷ್ಣದ]] ವಲಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ; [[ಗ್ಯಾಲಪಗೋಸ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ಜಾತಿಯು [[ಗ್ಯಾಲಪಗೋಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್ಸ್‌]]ನಂಥ ದೂರದ ಉತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ದ್ವೀಪಗಳ ಸುತ್ತ ಹರಿಯುವ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ [[ಹಮ್‌ಬೋಲ್ಡ್ಟ್‌ ಪ್ರವಾಹ]]ದ ತಂಪಾದ, ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಜಲರಾಶಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಇದು ಕೈಗೂಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.<ref>ಪೈಪರ್‌, ರಾಸ್‌ (2007), ''ಎಕ್ಸ್‌‌ಟ್ರಾಆರ್ಡಿನರಿ ಅನಿಮಲ್ಸ್‌: ಆನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಕ್ಯೂರಿಯಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅನ್‌ಯೂಷುಯಲ್‌ ಅನಿಮಲ್ಸ್‌'', [[ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌]].</ref> ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು [[ಬರ್ಗ್‌ಮನ್‌ನ ನಿಯಮ]]ದ <ref>{{cite journal |author=Ashton, K. |title=Patterns of within-species body size variation of birds: strong evidence for Bergmann's rule |journal=Global Ecology and Biogeography |volume=11 |year=2002 |page=505–523 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Meiri S, D. T. |title=On the validity of Bergmann's rule |journal=Journal of Biogeography |volume=30 |year=2003 |page=331–351 }}</ref> ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು ಸೂಚಿಸಿದ್ದು, ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ದೇಹದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ದೇಹದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು ಉನ್ನತ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು ಇದರಲ್ಲಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವೊಂದು ಅಸಮ್ಮತಿಗಳೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಊಹಾಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಜಾತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಅಕ್ಷಾಂಶವೊಂದೇ ಅಲ್ಲದೇ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಮ್ಮುವಿಕೆಗಳು ಕೂಡಾ ಜಾತಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮಹಾನ್‌ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Clarke, J. A., Ksepka, Daniel T., Stucchie, Marcelo, Urbina, Mario, Giannini, Norberto, Bertelli, Sara, Narvez, Yanina, Boyd, Clint A. |title=Paleogene equatorial penguins challenge the proposed relationship between biogeography, diversity, and Cenozoic climate change |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=104 |year=2007 |page=11545–11550 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Gohlich, U. B. |title=The oldest fossil record of the extant penguin genus Spheniscus-- a new species from the Miocene of Peru |journal=Acta Palaeontologica Polonica |volume=52 |year=2007 |page=285–298 }}</ref> ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ: [[ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]], ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]].<ref>{{Cite web |url=http://www.siec.k12.in.us/west/proj/penguins/australia.html |title=ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು |access-date=2012-09-09 |archive-date=2012-09-09 |archive-url=https://archive.is/20120909142052/http://www.siec.k12.in.us/west/proj/penguins/australia.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |author=Jadwiszczak, P. |title=Penguin past: The current state of knowledge |journal=Polish Polar Research |volume=30 |year=2009 |page=3–28 }}</ref> == ನಡವಳಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Pygoscelis antarctica trying to get to iceberg.wmv.OGG|thumb| [[ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ಗಲ್ಲಪಟ್ಟಿಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು]].]] === ತಳಿ ಬೆಳೆಸುವಿಕೆ === ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಹಳದಿ-ಕಣ್ಣಿನ ಮತ್ತು ಫಿಯೋರ್ಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಾತಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿವೆ; ಜೆಂಟೂ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ 100 ಜೋಡಿಗಳಷ್ಟು ಅಲ್ಪಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ರಾಜ, ಠೀವಿಗಾರ ಹಾಗೂ ಗಲ್ಲಪಟ್ಟಿಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಮುದಾಯಗಳ ಗಾತ್ರವು ಹಲವಾರು ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Will17">ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ''(ದಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌)'' ಪುಟ 17</ref> ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿನ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಚಯವೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Williams57">ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ''(ದಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌)'' ಪುಟ 57</ref> ''ಪ್ರಯಾಸಕರ'' ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಇತರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಅಥವಾ ಓಡಿಸಲು, ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳೊಂದಿಗಿನ ತಿಕ್ಕಾಟವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Williams57"/> ಒಂದು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಋತುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಏಕ ಸಂಗಾತಿಯ ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಒಂದೇ ಜೋಡಿಯು ಮತ್ತೆ ಸೇರುವ ಪ್ರಮಾಣವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಏಕಕಾವಿನ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಗಳಾದ ಸಾಮ್ರಾಟ ಮತ್ತು [[ರಾಜ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌‌‌]]ಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನಿಡುತ್ತವೆ.<ref name="Will23">ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ''(ದಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌‌)'' ಪುಟ 23</ref> ಸಾಮ್ರಾಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳೂ [[ಕಾವು ಕೂರುವಿಕೆ]]ಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>ನ್ಯುಮಟಾ, M; ಡೇವಿಸ್‌, L &amp; ರೆನ್ನರ್‌‌, M (2000) "[http://www.royalsociety.org.nz/includes/download.aspx?ID=94769 ಪ್ರೊಲಾಂಗ್ಡ್‌ ಫೋರೇಜಿಂಗ್‌ ಟ್ರಿಪ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎಗ್‌ ಡೆಸೆರ್ಟೇಷನ್‌ ಇನ್‌ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌ (''ಯೂಡಿಪ್ಟುಲಾ ಮೈನರ್‌'' )]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". ''ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಜೂವಾಲಜಿ'' '''27''' : 291-298</ref> ಈ ಕಾವು ಕೂರುವಿಕೆಯ ಪಾಳಿಗಳು ಹಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಜೋಡಿಯ ಒಂದು ಸದಸ್ಯನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಹುಡುಕುತ್ತಿರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪಾಳಿಯು ವಾರಗಳವರೆಗೂ ನಡೆಯಬಹುದು. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಲದ ಮರಿಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಇಡುತ್ತವೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿರುವ ಪುಟ್ಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಒಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರುಬಾರಿ ಒಂದು ಸಲದ ಮರಿಗಳನ್ನು ಇಡಬಲ್ಲುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|author=Reilly PN, Balmford P|title=The Biology of Penguins|editor=Stonehouse, Bernard|publisher=Macmillan|location=London|date=1975|pages=161–87|chapter=A breeding study of the little penguin, ''Eudyptula minor'', in Australia |isbn=0333167910}}</ref> ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳನ್ನು‌ ಇತರ ಪಕ್ಷಿ ಜಾತಿಗಳ ಜನ್ಮದಾತ ಪಕ್ಷಿಗಳ ತೂಕದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣವಾಗಿ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ;...{{convert|52|g|oz|0|abbr=on}}ನಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಮೊಟ್ಟೆಯು ತನ್ನ ತಾಯಿಯರ ತೂಕದ 4.7%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು {{convert|450|g|lb|0|abbr=on}} ಸಾಮ್ರಾಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಮೊಟ್ಟೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು 2.3%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Will23"/> ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದಪ್ಪಗಿರುವ ಕವಚವು ಒಂದು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಮೊಟ್ಟೆಯ ತೂಕದ 10 ಮತ್ತು 16 %ನಷ್ಟರ ನಡುವಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಗೂಡುಕಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಸಂಭಾವ್ಯ ಒಡೆಯುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯ ಹಳದಿ ಲೋಳೆಯೂ ಸಹ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮೊಟ್ಟೆಯ 22–31%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಹಳದಿ ಲೋಳೆಯು, ಮರಿಯು ಹುಟ್ಟಿದ ನಂತರೂ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಜನ್ಮದಾತ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಮರಳುವುದು ಒಂದು ವೇಳೆ ತಡವಾದಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಳೆಯು ಜೀವವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟಮರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Will24">ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ''(ದಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌)'' ಪುಟ 24</ref> ತಾಯಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು ಒಂದು [[ಮರಿ]]ಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಮತ್ತೊಂದು ತಾಯಿಯ ಮರಿಯನ್ನು "ಕದಿಯಲು" ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ಮತ್ತೊಂದು ತಾಯಿಯು ತನ್ನ ಮರಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಹೆಣ್ಣು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು ನೆರವಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ಕದಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಸಾಮ್ರಾಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳಂಥ]] ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ, [[ಕೂಸುಮನೆ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಜಮಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. == ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು == ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಮಾನವರ ಕುರಿತಾಗಿ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಭಯವಿದ್ದಂತೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ತಾವಿರುವ ತಾಣಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡುವ ಪರಿಶೋಧಕರ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂದಿಗ್ಧ ಮನಸ್ಕತೆಯಿಲ್ಲದೇ ಅವು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ]]ದಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಸನಿಹದ ಕಡಲಾಚೆಯ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಯಾವುದೇ ನೆಲದ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನೂ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು ಹೊಂದದೇ ಇರುವುದು ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬೇಕು. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, [[ಚಿರತೆ ನೀರುನಾಯಿ]]ಯಂಥ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವನ್ನೆದುರಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಸುಮಾರು 3 ಮೀಟರುಗಳಿಗಿಂತ (10 ಅಡಿ) ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಅಂತರವನ್ನು ದಾಟಿ ಬಂದರೆ ಅವು ಅಸ್ಥಿರಗೊಂಡು ಧೈರ್ಯಗೆಡುತ್ತವೆ. ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳಿಂದ ಇದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಪ್ರವಾಸಿಗಳು 3 ಮೀಟರುಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಅಂತರದವರೆಗೆ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳ ಬಳಿಗೆ ಸಾಗುವಂತಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳೇ ಅವರ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹಿಂದೆಗೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ). === ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ === [[ಚಿತ್ರ:AntarcticaSummer.jpg|right|thumb|242px|ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಬೇಸಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ ಮಾನವನೋರ್ವನಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿರುವುದು.]] [[ಚಿತ್ರ:Tux.svg|thumb|100px|left|ಟಕ್ಸ್‌ ದಿ ಲೈನಕ್ಸ್‌ ಕರ್ನೆಲ್‌ ಮಸ್ಕಾಟ್‌.]] {{Main|Penguins in popular culture}} ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ನೆಟ್ಟಗಿನ ನಿಲುವು, ಅಡ್ಡಡ್ಡಲಾಗಿ ತೂಗಾಡುತ್ತಿರುವ ನಡಿಗೆ ಮತ್ತು (ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ) ಮಾನವರ ಭಯವನ್ನು ಹೊಂದದಿರುವುದು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಕಣ್ಸೆಳೆಯುವ ಅವುಗಳ ಕಪ್ಪು-ಮತ್ತು-ಬಿಳಿ ಪುಕ್ಕಗಳು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಒಂದು [[ಗಿಡ್ಡ ಅಂಗಿ]]ಯ ದಿರಿಸಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಕಲಾವಿದರು ಹಾಗೂ ಬರಹಗಾರರು ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳನ್ನು [[ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಗಳಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಗ್ಯಾಲಪಗೋಸ್‌]]ನ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, [[ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳ]]ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಯಾವುದೇ ಕಾಡು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಇಲ್ಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ''[[ಚಿಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಿ]]'' ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಯ ಸರಣಿಯು ಈ ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು ಧ್ರುವಪ್ರದೇಶದ ಬಿಳಿಕರಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಲಸಿಂಹಗಳಂಥ ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳದ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ''[[ಹ್ಯಾಪಿ ಫೀಟ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಸರ್ಫ್'ಸ್‌ ಅಪ್‌‌‌]]'' ನಂಥ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು ಆಧಾರವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳೂ [[CGI]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ; ''[[ಮಾರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌]]'' ಎಂಬುದು [[ಸಾಮ್ರಾಟ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌]]ನ [[ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ''[[ಫೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌]]'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಚಿತ್ರವು ಒಂದು ವಿಕಟಾನುಕರಣವಾಗಿದೆ. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಹಲವಾರು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನದ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ; ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದೆಂದರೆ ''[[ಪಿಂಗು]]'' ಮಾಲಿಕೆ ಎನ್ನಬಹುದು. 1986ರಲ್ಲಿ [[ಸಿಲ್ವಿಯೋ ಮಝೋಲಾ]]ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಮಾಲಿಕೆಯು 100ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಿರುಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ''[[ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ವೀಕ್ಲಿ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ತನ್ನ ದಶಕದ-ಅಂತ್ಯದ "ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಸಂಗತಿಗಳ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಾನಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. "ಅವು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜೀವಿಗಳೇ ಆಗಿರಲಿ (ಮಾರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌), ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜೀವಿಗಳಾಗಿರಲಿ (ಹ್ಯಾಪಿ ಫೀಟ್‌), ಅಥವಾ ನೇತಾಡುತ್ತಿರುವ ಹತ್ತರಂತೆಯೇ ಇದ್ದಿರಲಿ (ಸರ್ಫ್'ಸ್‌ ಅಪ್‌), ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೀಯವಾಗಿರುವ ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಹಾರಾಟವನ್ನು ದಶಕದಾದ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದವು."<ref>ಗೀಯೆರ್, ಥಾಮ್‌; ಜೆನ್ಸೆನ್‌, ಜೆಫ್‌; ಜೋರ್ಡಾನ್‌, ಟೀನಾ; ಲಯೋನ್ಸ್‌, ಮಾರ್ಗರೇಟ್‌; ಮಾರ್ಕೋವಿಟ್ಜ್‌, ಆಡಂ; ನ್ಯಾಶಾವ್ಯಾಟಿ, ಕ್ರಿಸ್‌; ಪ್ಯಾಸ್ಟೊರೆಕ್‌, ವಿಟ್ನಿ; ರೈಸ್‌, ಲಿನೆಟ್‌; ರಾಟನ್‌ಬರ್ಗ್‌, ಜೋಶ್‌; ಸ್ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್‌, ಮಿಸ್ಸಿ; ಸ್ಲೆಜೆಕ್‌, ಮೈಕೇಲ್‌; ಸ್ನಿಯರ್‌ಸನ್‌, ಡ್ಯಾನ್‌; ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌, ಟಿಮ್‌; ಸ್ಟ್ರೌಪ್‌, ಕೇಟ್‌; ಟಕರ್‌, ಕೆನ್‌; ವ್ಯಾರಿ, ಆಡಂ B.; ವೋಜಿಕ್‌-ಲೆವಿನ್ಸನ್‌, ಸೈಮನ್‌; ವಾರ್ಡ್‌, ಕೇಟ್‌ (ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 11, 2009), "ದಿ 100 ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಮೂವೀಸ್‌, TV ಷೋಸ್‌, ಆಲ್ಬಮ್ಸ್‌, ಬುಕ್ಸ್‌, ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ಸ್‌, ಸೀನ್ಸ್‌, ಎಪಿಸೋಡ್ಸ್‌, ಸಾಂಗ್ಸ್‌, ಡ್ರೆಸಸ್‌, ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ವಿಡಿಯೋಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ದಟ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್ಡ್‌ ಅಸ್‌ ಓವರ್‌ ದಿ ಪಾಸ್ಟ್‌ 10 ಇಯರ್ಸ್‌". ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ವೀಕ್ಲಿ. (1079/1080):74-84</ref> ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು, ಅವೆಲ್ಲವೂ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಎಂಬ ರೂಢಮಾದರಿಗೆ ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ಗ್ಯಾರಿ ಲಾರ್ಸನ್‌‌]]ನಂಥ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌]]'' ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಫಾಕ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ಯುದ್ಧ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಹಾಗೂ ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೀವ್‌ ಬೆಲ್‌]] ಎಂಬ UK ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರನು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳನ್ನು ನಿಯತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. 2000ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಬಹುಕಾಲದವರೆಗೆ ಸಾಗುವ [[ಸಲಿಂಗದ ಜೋಡಿಗಳನ್ನು]] ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡವು. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೃಗಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಇಂಥದೊಂದು ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಕುರಿತಾಗಿ ''[[ಅಂಡ್‌ ಟ್ಯಾಂಗೋ ಮೇಕ್ಸ್‌ ಥ್ರೀ]]'' ಎಂಬ [[ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕ]]ವೊಂದು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. == ಆಕರಗಳು == === ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು === {{reflist|2}} === ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ === {{refbegin}} * [http://news.nationalgeographic.com/news/2007/06/070625-giant-penguins.html ಟೂ ನ್ಯೂ ಫಾಸಿಲ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ ಸ್ಪೀಶೀಸ್‌ ಫೌಂಡ್‌ ಇನ್‌ ಪೆರು] * {{es icon}} ಅಕೋಸ್ಟಾ ಹಾಸ್ಪಿಟೇಲ್‌ಚೆ, ಕರೊಲಿನಾ (2004): ''ಲಾಸ್‌ ಪಿಂಗ್ವಿನೋಸ್‌ (ಏವ್ಸ್‌, ಸ್ಫೆನಿಸಿಫೋರ್ಮ್ಸ್‌‌) ಫಾಸಿಲೆಸ್‌ ಡಿ ಪ್ಯಾಟಗೋನಿಯಾ. '' ''ಸಿಸ್ಟಮ್ಯಾಟಿಕಾ, ಬಯೋಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ ವೈ ಎವಲ್ಯೂಷಿಯಾನ್‌''. ಡಾಕ್ಟರ್‌ ಪದವಿಯ ಪ್ರೌಢಪ್ರಬಂಧ, ನಿಸರ್ಗ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ವಿಭಾಗ, ಯೂನಿವಸಿಡಾಡ್‌ ನ್ಯಾಸಿಯನಲ್‌ ಡಿ ಲಾ ಪ್ಲೇಟಾ. ಲಾ ಪ್ಲೇಟಾ, ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ. [http://www.sedici.unlp.edu.ar/search/request.php?id_document=ARG-UNLP-TPG-0000000084&amp;request=request PDF ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ] * ಬೇಕರ್‌, ಅಲನ್‌ J.; ಪೆರೀರಾ, ಸೆರ್ಜಿಯೋ ಲೂಯಿಜ್‌; ಹಡ್ರಾತ್‌, ಆಲಿವರ್‌ P. & ಎಡ್ಜ್‌‌, ಕೆರ್ರಿ-ಆನ್ನೆ (2006): ಮಲ್ಟಿಪಲ್‌ ಜೀನ್‌ ಎವಿಡೆನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾನ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಎಕ್ಸ್‌‌ಟಾಂಟ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌ ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ ಡ್ಯೂ ಟು ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಕೂಲಿಂಗ್‌. [[Proc. R. Soc. B]] 273: 11-17. {{doi|10.1098/rspb.2005.3260}}[http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/pm36848701v24640/fulltext.pdf PDF ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌, ಜೋನಾಥನ್‌ C.; ಮಿಚೆಲ್‌, ಆಂಟನಿ D.; ವಾಸ್‌, ಜೋಸೆಫ್‌ R. & ಪ್ಯಾಟರ್‌ಸನ್‌, ಏಡ್ರಿಯಾನ್‌ M. (2002): ಆನ್‌ ಅನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟೆಡ್‌ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ ಆಫ್‌ ಮಾಲ್‌ಕ್ಯುಲರ್‌ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್‌ ವಿಥಿನ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ (''ಯೂಡಿಪ್ಟುಲಾ ಮೈನರ್‌'' ) ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌. ‌''ನೊಟೊರ್ನಿಸ್'' 49(1): 29–38. [http://www.notornis.org.nz/free_issues/Notornis_49-2002/Notornis_49_1_29.pdf PDF ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724203300/http://www.notornis.org.nz/free_issues/Notornis_49-2002/Notornis_49_1_29.pdf |date=2007-07-24 }} * ಬೆರ್ಟೆಲ್ಲಿ, ಸಾರಾ & ಗಿಯಾನ್ನಿನಿ, ನಾರ್ಬರ್ಟೋ P. (2005): ಎ ಫೈಲೋಜೆನಿ ಆಫ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ಯಾಂಟ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌ (ಏವ್ಸ್‌: ಸ್ಫೆನಿಸಿಫೋರ್ಮ್ಸ್‌‌) ಕಂಬೈನಿಂಗ್‌ ಮಾರ್ಫಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್‌ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸಸ್‌. ‌''ಕ್ಲಾಡಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್'' 21(3): 209–239. {{doi|10.1111/j.1096-0031.2005.00065.x}} (HTML ಸಂಗ್ರಹ) * ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌, ಜೂಲಿಯಾ A.; ಆಲಿವರೊ, ಎಡುವಾರ್ಡೊ B. & ಪುಯೆರ್ಟಾ, ಪ್ಯಾಬ್ಲೊ (2003): ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅರ್ಲಿಯೆಸ್ಟ್‌ ಫಾಸಿಲ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ ಫ್ರಂ ಸೌತ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಅಂಡ್‌ ಫಸ್ಟ್‌ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಜೀನ್‌ ವರ್ಟಿಬ್ರೇಟ್‌ ಲೊಕ್ಯಾಲಿಟಿ ಆಫ್‌ ಟಿಯೆರಾ ಡೆಲ್‌ ಫ್ಯೂಗೊ, ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ. ‌''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನೊವಿಟೇಟ್ಸ್'' 3423: 1-18. [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/2788/1/N3423.pdf PDF ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724203258/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/2788/1/N3423.pdf |date=2007-07-24 }} * ಡೇವಿಸ್‌; ಲಾಯ್ಡ್‌ S. & ರೆನ್ನರ್‌‌; M. (1995). ''ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌''. ಲಂಡನ್‌: T & A D ಪೊಯ್ಸರ್‌‌. ISBN 0-7136-6550-5 * ಫೇನ್‌, ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ G. & ಹೌಡ್‌, ಪೀಟರ್‌‌ (2004): ಪ್ಯಾರಲಲ್‌ ರೇಡಿಯೇಷನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಪ್ರೈಮರಿ ಕ್ಲೇಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಬರ್ಡ್ಸ್‌. [[ಎವಲ್ಯೂಷನ್‌]] 58(11): 2558-2573. {{DOI|10.1554/04-235}} [http://biology-web.nmsu.edu/houde/Parallel_radiations.pdf PDF ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130407204436/http://biology-web.nmsu.edu/houde/Parallel_radiations.pdf |date=2013-04-07 }} * ಜಾಡ್ವಿಸ್‌ಕ್ಜಾಕ್‌, ಪಯೋಟ್ರ್‌ (2006): ಈಯಸೀನ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೆಮೌರ್‌ ಐಲಂಡ್‌, ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ: ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿ. ‌''ಪೋಲಿಷ್‌ ಪೋಲಾರ್‌ ರಿಸರ್ಚ್'' 27(1), 3–62. [http://www.polish.polar.pan.pl/ppr27/ppr27-003.pdf PDF ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724203259/http://www.polish.polar.pan.pl/ppr27/ppr27-003.pdf |date=2007-07-24 }} * ಜೌವೆಂಟಿನ್‌, P; ಔಬಿನ್‌, T. & T ಲೆಂಗಾಗ್ನೆ (1999) "ಫೈಂಡಿಂಗ್‌ ಎ ಪೇರೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಕಿಂಗ್‌‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌‌‌ ಕಾಲನಿ: ದಿ ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿವಿಜುಯಲ್‌ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್‌" ''ಅನಿಮಲ್‌ ಬಿಹೇವಿಯರ್‌‌'' 57: 1175–1183 [http://www.cb.u-psud.fr/animbehavkp.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529081926/http://www.cb.u-psud.fr/animbehavkp.pdf |date=2008-05-29 }} * ಕ್ಸೆಪ್ಕಾ, ಡೇನಿಯೆಲ್‌ T., ಬೆರ್ಟೆಲ್ಲಿ, ಸಾರಾ & ಗಿಯಾನ್ನಿನಿ, ನಾರ್ಬರ್ಟೋ P. (2006): ದಿ ಫೈಲೋಜೆನಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಲಿವಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫಾಸಿಲ್‌ ಸ್ಫೆನಿಸಿಫೋರ್ಮ್ಸ್‌‌ (ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌). ''ಕ್ಲಾಡಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌'' 22(5): 412–441. {{doi|10.1111/j.1096-0031.2006.00116.x}} (HTML ಸಂಗ್ರಹ) * ಮಾರ್ಪಲ್ಸ್‌, B. J. (1962): ಅಬ್ಸರ್ವೇಷನ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌; ಇದನ್ನು ಲೀಪರ್‌‌, G. W. (ಸಂಪಾದಿತ), ''ದಿ ಎವಲ್ಯೂಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿವಿಂಗ್‌ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಸಮ್ಸ್‌'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌, [[ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌]]: 408-416. * ಮೇಯ್ರ್‌‌, G. (2005): ಟರ್ಷಿಯರಿ ಪ್ಲಾಟೋಪ್ಟೀರೈಡ್ಸ್‌ (ಏವ್ಸ್‌‌, ಪ್ಲಾಟೋಪ್ಟೀರೈಡೇ) ಅಂಡ್‌ ಎ ನಾವೆಲ್‌ ಹೈಪಾತಿಸಿಸ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್‌ ರಿಲೇಷನ್‌ಷಿಪ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌ (ಸ್ಫೆನಿಸಿಡೇ). ''ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಜುವಾಲಾಜಿಕಲ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎವಲ್ಯೂಷನರಿ ರಿಸರ್ಚ್‌'' 43(1): 61-71. {{doi|10.1111/j.1439-0469.2004.00291.x}} [http://www.senckenberg.de/files/content/forschung/abteilung/terrzool/ornithologie/plotopteridae.pdf PDF ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ] * ಸಿವಾಕ್‌, J.; ಹೌಲ್ಯಾಂಡ್‌, H. & ಮೆಕ್‌ಗಿಲ್‌-ಹರೆಲ್‌ಸ್ಟಾಡ್‌, P. (1987) "ವಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಹಮ್‌ಬೋಲ್ಡ್ಟ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ (ಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್‌ ಹಮ್‌ಬೋಲ್ಡ್‌ಟಿ) ಇನ್‌ ದಿ ಏರ್‌ ಅಂಡ್‌ ವಾಟರ್‌" ''ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್‌ ಲಂಡನ್‌. '' ‌''ಸೀರೀಸ್ B, ಬಯಲಾಜಿಕಲ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌''. 229(1257): 467-472 * ಸ್ಲಾಕ್‌, ಕೆರ್ರಿನ್‌ E.; ಜೋನ್ಸ್‌, ಕ್ರೇಗ್‌ M.; ಆಂಡೋ, ಟಟ್ಸುರೊ; ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ G. L. "ಅಬಿ"; ಫೋರ್ಡೈಸ್‌ R. ಎವಾನ್‌; ಆರ್ನಾಸನ್‌, ಉಲ್ಫರ್‌ & ಪೆನ್ನಿ, ಡೇವಿಡ್‌ (2006): ಅರ್ಲಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಫಾಸಿಲ್ಸ್‌, ಪ್ಲಸ್‌ ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್‌ ಜೀನೋಮ್ಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಬ್ರೇಟ್‌ ಏವಿಯನ್‌ ಎವಲ್ಯೂಷನ್‌. ‌''ಮಾಲ್‌ಕ್ಯುಲರ್‌ ಬಯಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಎವಲ್ಯೂಷನ್'' 23(6): 1144-1155. <small>{{DOI|10.1093/molbev/msj124}}</small> [http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/reprint/23/6/1144 PDF ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ] [http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/content/full/msj124/DC1 ಪೂರಕ ಸಾಮಗ್ರಿ] * ವೆವರ್‌, E.; ಹರ್ಮನ್‌, P.; ಸಿಮನ್ಸ್‌, J. & ಹರ್ಟ್‌ಜ್ಲರ್‌ D (1969) "ಹಿಯರಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಫುಟೆಡ್‌ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌, ಸ್ಫೀನಿಸ್ಕಸ್‌ ಡೆಮೆರ್ಸಸ್‌, ಆಸ್‌ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೆಡ್‌ ಬೈ ದಿ ಕಾಕ್ಲಿಯರ್‌ ಪೊಟೆನ್ಷಿಯಲ್ಸ್‌" ''PNAS'' 63(3): 676-680 [http://www.pnas.org/cgi/reprint/63/3/676 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619232756/http://www.pnas.org/cgi/reprint/63/3/676 |date=2008-06-19 }} * ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌; ಟೋನಿ D. (1995). ''ದಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್‌ - ಸ್ಫೆನಿಸಿಡೇ''. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌: [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌]]. ISBN 0-19-854667-X {{refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Spheniscidae|Penguin}} * [http://www.pinguins.info ಪಿಂಗುins.infoನಲ್ಲಿರುವ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190418040315/http://www.pinguins.info/ |date=2019-04-18 }} * [http://www.itis.usda.gov ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿಕ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060217020708/http://www.itis.usda.gov/ |date=2006-02-17 }} * [http://www.70south.com/resources/antarctic-animals/antarctic-penguins 70ಸೌತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಮಾಹಿತಿ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060315235518/http://www.70south.com/resources/antarctic-animals/antarctic-penguins |date=2006-03-15 }} * [http://www.penguinpage.net ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳು] * ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಪಕ್ಷಿ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿರುವ [http://ibc.lynxeds.com/family/penguins-spheniscidae ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ವಿಡಿಯೋಗಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151227155646/http://ibc.lynxeds.com/family/penguins-spheniscidae |date=2015-12-27 }} * [http://www.penguinworld.com ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಪ್ರಪಂಚ] * [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌‌]]ನ [[ಟೆ ಅರಾ]] ವಿಶ್ವಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ [http://www.teara.govt.nz/EarthSeaAndSky/BirdsOfSeaAndShore/Penguins/en ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905012627/http://www.teara.govt.nz/EarthSeaAndSky/BirdsOfSeaAndShore/Penguins/en |date=2008-09-05 }} * [http://www.seaworld.org/infobooks/Penguins/home.html ಸಮುದ್ರ ಪ್ರಪಂಚದ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120621072800/http://www.seaworld.org/infobooks/penguins/home.html |date=2012-06-21 }} * [http://www.nwf.org/News-and-Magazines/National-Wildlife/Birds/Archives/2010/Lessons-in-a-Land-of-Wind-and-Ice.aspx 1/15/2010ರ ''ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್‌'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿರುವ, "ಲೆಸನ್ಸ್‌ ಇನ್ ಎ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ವಿಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಐಸ್‌" ] {{Penguins}} {{Birds}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಡಿಯೊ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲೇಖನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಾರಲಾರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಮುದ್ರಪಕ್ಷಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಫೆನಿಸಿಡೇ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಫೆನಿಸಿನೇ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಫೆನಿಸಿಫೋರ್ಮ್ಸ್‌‌]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಜಲಚರಗಳು]] qg7jvx62zqa7axw5h3t37dpoig0kjgn 0 83645 1378379 1351965 2026-08-05T13:41:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378379 wikitext text/x-wiki [[ಭಾರತ]]ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸು [[ಸರ್ಕಾರ]]ದ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟದ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲೊಂದು. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯರ ಸರ್ಕಾರದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಸಿದ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾಗಿ, ಗಾಂಧಿಯವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪುನರಾಗಮಿಸಿದಾಗ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೃಹದಾಕಾರ ತಾಳಿತು.<ref>http://www.prajavani.net/news/article/2014/10/20/275509.html{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ== [[ಅಮೆರಿಕ]] ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೂಡ [[ನೀಗ್ರೋ]] ಜನರು ಬಿಳಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನ ನಾಗರಿಕ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನನುಸರಿಸಿದ್ದುಂಟು. ಅನ್ಯಾಯಕರವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಉಪಾಯಗಳೂ ಬರಿದಾದಾಗ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಗಾಂಧಿಯವರ ಭಾವನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರದ ಅನ್ಯಾಯಕರ ಹಾಗೂ ಅನಾಗರಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಮುರಿಯುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಅದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಉದ್ರೇಕಗೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ ಎಸಗುವುದಾಗಲಿ ಇದರ ಆಶಯವಲ್ಲ. ಅನ್ಯಾಯಕರವಾದ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಸಹಕಾರವನ್ನೂ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಲಬ್ಧವಾಗಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದೂ ಇದರ ಮೂಲಸೂತ್ರ. ಕಾನೂನುಭಂಗ ಚಳುವಳಿ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಅವಶ್ಯ ಅಂಗ. ಒಂದು ಕೆಟ್ಟ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆದೇಶಗಳಿಗೂ ಕಾನೂನಿನ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಿಗೂ ತಲೆಬಾಗುವುದರಿಂದ-ವಿಧೇಯತೆ ತೋರುವುದರಿಂದ-ಆ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬಗೆಯ ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ದುರಾಡಳಿತಕ್ಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಅರ್ಹತೆಯಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯತೆ ತೋರುವುದೆಂದರೆ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ವಹಿಸಿದಂತೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುತ್ಪುರುಷನಾದಾತ ಆತ್ಮಪುರಸ್ಸರವಾಗಿ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದ್ದರಿಂದ ದುಷ್ಟ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಅವಿಧೇಯತೆ ತೋರಿಸುವುದು-ಅದನ್ನು ಮುರಿಯುವುದು-ಒಂದು ಕರ್ತವ್ಯ. ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದ ಕಾನೂನುಭಂಗ ದುಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲ. ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ನಿವಾರಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೇರೆಯವರು ಬರಬಹುದು. ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯಂತೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಂತೆಯೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದುಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ತಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾದ ಕಾನೂನು ಭಂಗವೊಂದೇ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವೀ ಕ್ರಮ. ದುಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆನ್ನುವವನು ಈ ಮಾರ್ಗ ಅನುಸರಿಸುವುದು ಅವನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಇದು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರೇ ನೀಡಿರುವ ವಿವರಣೆ-ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಂಡಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ==ಕಾನುನು ಭಂಗ ಚಳವಳಿ == ಕಾನುನು ಭಂಗ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೊಂದೇ. ಇದು ಈವರೆಗೂ ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾದ ಕ್ರಮ ಮಾತ್ರ. ಹಿಂಸಾಪೂರಿತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. ಕ್ರೌರ್ಯ ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಉದ್ರೇಕ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ದೌರ್ಬಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅದು ಗುಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಲ್ಪ ನೆವ ಸಿಕ್ಕಿದರೂ ಸಾಕು. ಅದು ಅತ್ಯುಗ್ರವಾಗಿ ಸ್ಪೋಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜೀವಧ್ವಂಸಕವಾದ ಗುಪ್ತಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಖಂಡಿತ ಯಶಸ್ಸಿನ ಸಾಧನವಾದ ಜೀವಸಂಜೀವಿನೀ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಅತ್ಯುತ್ಕøಷ್ಟ ವಿಧಾನವೇ ಕಾನೂನುಭಂಗ.ಅದು ನೀಡಬಹುದಾದ ವರಪ್ರಸಾದದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ತರಂಗವಾಗಿ ಅನಭವಿಸಬೇಕಾದ ಕಷ್ಟನಷ್ಟಸಂಭವ ಏನೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಇದರ ಬಳಕೆ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಪರಿಚಿತವಾದಾಗ, ಇದರ ಯಶಸ್ವೀ ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದಾಗ, ವಿಜ್ಞಾನದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲಾದ ವಿಮಾನಸಂಚಾರದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಾನೂನುಭಂಗದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಂದು ಗಾಂಧಿಯವರು ಈ ವಿಧಾನದ ಸಾಧಕ ಭಾಧಕಗಳನ್ನೂ ಇದರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗುಣವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಅಸಹಕಾರ ಆಂದೋಲನ== 1920ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಅಸಹಕಾರ ಆಂದೋಲನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ದು. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವರ್ಷ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ (1921) ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತಲೆದೋರಿದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಕಾನೂನುಭಂಗ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕೂಡಲೆ ಆರಂಭಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಬಂದುವು. ಆ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ ಕೆಲವು ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವೂ ತನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನುಭಂಗ ಮತ್ತು ಕರನಿರಾಕರಣೆ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದೆಂದು ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ದರೂ ಅದು ಯಾವ ಸ್ವರೂಪ ತಳೆಯಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಯಾರೂ ವಿಚಾರ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವತಃ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರೇ ಆಗ ಅದರ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಕೊಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. 1922ರ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಕಲ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾರ್ಡೋಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಭಂಗ ಚಳವಳಿ ಆರಂಭಿಸುವುದಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ವೈಸ್‍ರಾಯರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದುರು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೆ ಕರನಿರಾಕರಣೆ ಚಳವಳಿ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 12ರಂದು ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಭೂ ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಕೊಡಲು ಜನ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಈ ಮಧ್ಯೆ ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರನ ಭೇಟಿಯ ಕಾರಣ ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಲಭೆಗಳು, ಬಿಹಾರದ ಚೌರಿ-ಚೌರಾದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ (1922) ಹಿಂಸಾಪ್ರಕರಣ-ಇವು ಬಾರ್ಡೋಲಿ ಚಳವಳಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟುವು. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡುದಕ್ಕೆ ಗಾಂಧಿಯವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡರೂ ದೇಶ ಇನ್ನೂ ಇಂಥ ಚಳವಳಿಗೆ ಪಕ್ವವಾಗಿಲ್ಲವೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ಗಯಾ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಕಾನೂನುಭಂಗ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅವಶ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>http://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/prajavani-epaper-praj/kaanunubhanga+chalavali+nadesalu+nirdhaara-newsid-32901127{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಪೂರ್ಣಸ್ವರಾಜ್ಯ== ಮುಂದೆ-1929ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರಂದು-ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದ ಪೂರ್ಣಸ್ವರಾಜ್ಯ ಗೊತ್ತುವಳಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಿಗೆ ಅದೇ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. 1930ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಬರ್ಮತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ತಾವು ಕೈಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದ ಚಳವಳಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಮಾನವ ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಸಾಥ್ರ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದಾದಂಥ ಅತ್ಯಂತ ಅಮಾನುಷ ತಲೆಗಂದಾಯವೆಂದು ಉಪ್ಪಿನ ಕರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ. ಆ ಕರದ ವಿರುದ್ಧ ಇಡೀ ದೇಶದ ಜನಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಮ್ಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಂಡಿಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಮುಂಚೆ-ಮಾರ್ಚಿ 11ರಂದು--ಗಾಂಧಿಯವರು ಒಂದು ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. ತಾವು ದಸ್ತಗಿರಿಯಾದರೆ ದೇಶ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೆ, ಕರವನ್ನು ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಬೇಕು- ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಮಾರ್ಚಿ 12 ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಮೋಘವಾದ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಅಂದು ಮುಂಜಾನೆ 6-30ಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದ 78 ನಿವಾಸಿಗಳೊಡನೆ ಸಬರ್ಮತಿ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಂಡಿಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ದಿನವೂ 10 ಮೈಲಿಗಳಂತೆ ನಡೆದು ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. 241 ಮೈಲಿ ಸಡೆದು ಏಪ್ರಿಲ್ 5ರಂದು ಮುಂಜಾನೆ 8-30ಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಾರದೆಂಬ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಭಂಗ ಮಾಡಿ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ==ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆ== ಇನ್ನು ಮೇಲೆ ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಬಹುದೆಂದು ಸೂಚನೆಯಿತ್ತರು. ಸ್ವತಃ ತಾವು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ದಿನವೂ ಹೋಗಿ ಚಳವಳಿಯ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಕಾಯಿದೆ ಮುರಿಯಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ದಂಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಹೇರಳ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಮಾರಲಾಯಿತು. ಜಫ್ತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಗುಜರಾತ್, ಮುಂಬಯಿ, ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಕರಾಚಿ ಕೂಡ ಹಿಂದೆ ಬೀಳದೆ ಅಕ್ರಮ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದುವು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಗಲಭೆಗಳೂ ಪೋಲೀಸರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುವು. ಏಪ್ರಿಲ್ 23ರಂದು ಖಾನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಗಫಾರ್ ಖಾನರನ್ನು ದಸ್ತಗಿರಿ ಮಾಡಲಾಗಿ ಪೆಷಾವರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯಿತು. ಪೋಲೀಸರು ಗುಂಡುಹಾರಿಸಿ ಅನೇಕರನ್ನು ಕೊಂದರು. ನವಜೀವನ ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣಾಲಯಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮುದ್ರಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಡೆಯೂ ಲಾಠಿ ಪ್ರಹಾರ, ಗುಂಡಿನ ಸುರಿಮಳೆ, ಆಸ್ತಿಗಳ ಜಫ್ತಿ, ಹಳ್ಳಿಗರನ್ನು ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ದಸ್ತಗಿರಿಗಳಾದುವು. ಅಂದಿನಿಂದ ಚಳವಳಿ ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪ ತಾಳಿತು. ಮುಂಬಯಿಯ 50,000 ಕೆಲಸಗಾರರು ಮುಷ್ಕರ ಹೂಡಿದರು. ಕಲ್ಕತ್ತ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಸೊಲ್ಲಾಪುರ ಒಂದು ವಾರದ ವರೆಗೆ ಜನರ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಮೈನನ್ ಸಿಂಗ್, ಕರಾಚಿ, ಲಖನೌ, ಮುಲ್ತಾನ್, ರಾವಲ್ಪಿಡಿ, ಪೆಷಾವರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಗಲಭೆಗಳಾದುವು. ಅವನ್ನು ಸದೆಬಡಿಯಲು ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಸೇನೆ, ವಿಮಾನ ಮತ್ತು ಟ್ಯಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಸರೋಜಿನಿ ನಾಯ್ಡು ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2000 ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ದರ್ಶಾನ್ ಉಪ್ಪಿನ ಕೇಂದ್ರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ದಾಳಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋದಿದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪತ್ರಿಕಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮಿಲ್ಲರನ ವರ್ಣನೆ ಗಮರ್ನಾಹವಾಗಿದೆ. ವಾಡ್ಲಾ ಉಪ್ಪಿನ ಕೋಠಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 1,500 ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಚೀಲ ಗಟ್ಟಲೆ ಒಯ್ದರು. ಕರ್ಣಾಟಕದಲ್ಲಿ 10,000 ಮಂದಿ ಸಾಣಿಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ದಾಳಿ ಮಾಡಿ 1,000 ಮಣ ಉಪ್ಪನ್ನು ಒಯ್ದರು. ವರ್ಷ ಮುಗಿಯುವುದರೊಳಗೆ ಸರ್ಕಾರ 12 ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಪೆಷಾವರ್ ದಿನ ಗಾಂಧಿ ದಿನ ಮೊದಲಾದ ದಿನಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಮುಂಬಯಿ ನಗರ ಇತರೆ ನಗರಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. ಲಾಠಿ ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದೊಂದು ಗೌರವವೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಯಿತು. ಅಶ್ವಾರೋಹಿ ಐರೋಪ್ಯ ಸೈನ್ಯ ಲಾಠಿಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿ ಜನರನ್ನು ಚದುರಿಸಿತು. ಖಾದಿ ಟೋಪಿ ಹಾಕುವದೇ ಒಂದು ಅಪರಾಧವಾಯಿತು. ==ನಿರಾಕರಣೆ==  ಕರ ನಿರಾಕರಣೆ ಕೂಡ ಇದರ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಗ. ಇದು ಬಾರ್ಡೋಲಿಯಲ್ಲಿ ಪಟೇಲರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಆಂಧ್ರ, ಕರ್ಣಾಟಕ, ಗುಜರಾತ್, ಬಿಹಾರ್, ಪಂಜಾಬ್, ಒರಿಸ್ಸ, ಬಂಗಾಳ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ,- ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯೂ ಈ ಚಳುವಳಿ ನಡೆದು ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು. ಕರ್ಣಾಟಕದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರ ನಿರಾಕರಣೆ ಚಳುವಳಿ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿತ್ತು. [[ಸಿರ್ಸಿ]], ಸಿದ್ಧಾಪುರ ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪಟೇಲರು ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 800 ಕುಟುಂಬಗಳು ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದುವು. ಕರ್ಣಾಟಕದ ಅನೇಕ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಕಷ್ಟನಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದವು. ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರು ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು. 15 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ಆಸ್ತಿಯ ಜಫ್ತಿ ಆಯಿತು. 1931ರಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ವೈಸ್‍ರಾಯ್ ಇರ್ವಿನ್ ನಡುವೆ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. 1931ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡನೆಯ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮ್ಮತಿಸಿತು. ==ಬ್ರಿಟಿಷರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ== ಆದರೆ ಭಾರತೀಯರ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ನೆರವೇರಬಹುದೆಂಬ ಭರವಸೆ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಗಾಂಧಿಯವರ ದಸ್ತಗಿರಿಯಾಯಿತು.ಕಾನೂನುಭಂಗ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತೆ ಆರಂಭವಾಗಲು (1932) ಕಾರಣವಾದ್ದು ಈ ಪ್ರಕರಣ. ಸರ್ಕಾರ ಉಗ್ರಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಈ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಯತ್ನಿಸಿತು.ಬ್ರಿಟಿಷರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕಟವಾದ್ದು 1910ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಬೇಕು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕಾನೂನುಭಂಗ ಚಳುವಳಿ ಆರಂಭವಾಗುವುದು-ಎಂದು ಗಾಂಧೀಜಿ ಸಾರಿದರು. 1942ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖರನ್ನೂ ಸೆರೆಯೊಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿತು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಉದ್ರೇಕ, ಉದ್ವೇಗ, ಸರ್ಕಾರದ ಉಗ್ರಕ್ರಮ_ಇವು ಸರ್ವಾತ್ರಿಕವಾದುವು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಯಕರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಕೊನೆಗೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಸಂಧಾನ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಬೇಕೆಂದು ಗಾಂಧಿಯವರು ಹೇಳಿದ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಅವರ ಮಾತು ನಿಜವಾಯಿತು. ಭಾರತಕ್ಕೆ 1947ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಬಂತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕಾನೂನುಭಂಗ ಚಳವಳಿ}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ]] 6b2xqtjr23ll2kceyzozz61pq65fh1l 0 83807 1378383 1342454 2026-08-05T14:26:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378383 wikitext text/x-wiki ಕೀಟೊ (-ಅಔ) ಮತ್ತು ಆಮ್ಲೀಯ (-ಅಔಔಊ) ಗ್ರೂಪುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಎರಡು ವರ್ಗದ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದಿವೆ. ಆಮ್ಲೀಯ ಗ್ರೂಪಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕೀಟೊ ಗ್ರೂಪೂ ಇದ್ದರೆ ಆಲ್ಫಾ ಕೀಟಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲೀಯ ಗ್ರೂಪಿನಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೀಟೊ ಗ್ರೂಪಿದ್ದರೆ ಬೀಟಾಕೀಟಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲವೆಂದೂ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದರೆ ಗ್ಯಾಮಾ ಕೀಟಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲವೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವುದು. ಇವುಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಪೈರೂವಿಕ್ ಅಸಿಟೊ ಅಸಿಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಲೆವುಲೀನಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಈ ಆಮ್ಲಗಳ ರಚನಾಸೂತ್ರಗಳು ಹೀಗಿವೆ.    ==ಪೈರೂವಿಕ್ ಆಮ್ಲ== ಅತಿ ಸರಳ ಕೀಟೊ ಆಮ್ಲವಿದು. ಶರ್ಕರ ಪಿಷ್ಟಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನುಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜೀವದ್ರವ್ಯವಾಗುವಾಗ ಪೈರೂವಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮಧ್ಯಾಂತರ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿಯೋ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಬೈ ಸಲ್ಫೇಟಿನೊಂದಿಗೋ 2100-2200 ಸೆಂ. ಉಷ್ಣತಾಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಪೈರೂವಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.ಇದಕ್ಕೆ ಪೈರೂವಿಕ್ ಆಮ್ಲವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಲು ಮೇಲ್ಕಂಡ ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಧಾನವೇ ಕಾರಣ ([[ಗ್ರೀಕ್‍]]ನಲ್ಲಿ ಠಿಥಿಡಿ ಎಂದರೆ ಬೆಂಕಿ,  ಐ. uvಚಿ ಎಂದರೆ ದ್ರಾಕ್ಷಿ),ಡೈಬ್ರೋಮೊ ಪ್ರೋಪಿಯೋನಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಜಲವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದಾಗಲೂ ಪೈರೂವಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಬರುತ್ತದೆ. ಪೈರೂವಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಬಣ್ಣವಿಲ್ಲದ ದ್ರವವಸ್ತು. 1650 ಸೆಂ. ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುತ್ತದೆ. ನೀರು, ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಈಥರುಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಗವಾಗಿ ಬೆರೆಯುವುದು. ಕೀಟೊ ಗ್ರೂಪಿರುವ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಆಕ್ಸೀಮ್ ಫೀನೈಲ್ ಹೈಡ್ರಜೊóೀನುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಹೈಡ್ರೊಸಯನಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಜಲ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ [[ಸೋಡಿಯಂ]] ಆಮಾಲ್ಗಂನಿಂದ ಅಪಕರ್ಷಿಸಿದಾಗ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ.   ==ಆಮ್ಲೀಯ ಗ್ರೂಪಿನ ದೆಸೆ== ಆಮ್ಲೀಯ ಗ್ರೂಪಿನ ದೆಸೆಯಿಂದ ಲವಣಗಳು, ಎಸ್ಟರುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಆಮ್ಲೀಯ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳು ಉಂಟಾಗುವುವು. 10% [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದೊಡನೆ ಮೊಹರಾದ ನಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು ದೊರೆಯುವುವು. ಅಊ3 -ಅಔ. ಅಔಔಊ ಅಊ3. ಅಊಔ + ಅಔ2 ಬೀಟಾ ಕೀಟಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಕೀಟೋನುಗಳು ಉಂಟಾಗುವುವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಲ್ಫಾ ಮತ್ತು ಬೀಟಾ ಕೀಟಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಈ ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರಬಲ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಡನೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್ ಬರುತ್ತವೆ.<ref>https://janabandi.wordpress.com/category/%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9E%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%BF/page/3/</ref> ಅಊ3 -ಅಔ. ಅಔಔಊ ಅಊ3. ಅಔಔಊ + ಅಔ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸಾವಯವ ಆಮ್ಲದ ಅಣುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಗಾಲದ ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ   ==ಅಸಿಟೊ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ== ಅತಿ ಸರಳಾ ಬೀಟಾ ಕೀಟಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲವಿದು. ಆರ್ಯೋಗವಂತನಾದವನ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಸಿಟೊ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸ್ಥಿರ ವಸ್ತು. ಬೀಟಾ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿ ಬ್ಯುಟಿರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಿ ಅಥವಾ ಅಸಿಟೊ ಅಸಿಟಿಕ್ ಎಸ್ಟರನ್ನು ತಣ್ಣಗಿರುವ ದುರ್ಬಲ ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣದೊಡನೆ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಇದನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೆಥಿಲೀನ್ ಗ್ರೂಪಿರುವುರಿಂದ (-ಅಊ2-) ಈ ಆಮ್ಲದ ಎಸ್ಟರು ಸಂಯೋಜನ ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪಾಕದಂತಿರುವ ದ್ರವವಸ್ತುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ಆಮ್ಲ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಹರಳುಗಳು 360 ಸೆಂ. ಉಷúತೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ನೀರಿನೊಡನೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಬೆರೆಯಬಲ್ಲದು. ಫೆರಿಕ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ದ್ರಾವಣದ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟ ಕೆಂಪು ನೇರಿಳೆ ಬಣ್ಣ ಕೊಡುವುದು. ಅಯೊಡೊಫಾರಂ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವುದು. ಉಷ್ಣ ಅಊ3. ಅಔ. ಅಊ2.ಅಔಔಊಅಊ3. ಅಔ. ಅಊ3 + ಅಔ2 ==ಅಸಿಟೋನ್== ಮಧುಮೇಹ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರುವ ಅಸಿಟೋನೂರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಿಟೋನು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದು ಹೀಗೆಯೇ, ಅಸಿಟೊ [[ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] ಬೀಟಾಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿ ಬ್ಯುಟರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಎಸ್ಟರುಗಳನ್ನು ಅಸಿಟೋನ್ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಣಿದೇಹದಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬು ಜಲವಿಶ್ಲೇಷಿತವಾಗಿ ಆಮ್ಲಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಇವು ದಹಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಇಂಗಾಲದ ಎರಡು ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬೀಟಾ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಬೀಟಾ ಕೀಟಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುವು. ಅಂತ್ಯಪೂರ್ವಹಂತದಲ್ಲಿ ಅಸಿಟೊ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವಾಗುವುದು. ಹೀಗಾಗಲು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶರ್ಕರ ಪಿಷ್ಟಾದಿಗಳ ದಹನವಾಗಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಎಂಬ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಅಗತ್ಯ. ಮಧುಮೇಹ ರೋಗಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಕೊರತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಶರ್ಕರ ಪಿಷ್ಟಾದಿಗಳು ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅಸಿಟೊ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿ ಅಸಿಟೋನಿನ ಉತ್ಪನ್ನ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/kannada+dunia-epaper-kannadad/madhumehigalige+sakkare+rahita+sihitindi-newsid-46248822{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಲೆವುಲೀನಿಕ್ ಆಮ್ಲ== ಲೆವುಲೋಸ್ (ಫ್ರಕ್ಟೋಸ್) ಅಥವಾ [[ಸುಕ್ರೋಸ್]] (ಕಬ್ಬಿನ ಸಕ್ಕರೆ) ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಪ್ರಬಲ [[ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಡನೆ]] ಕಾಯಿಸಿ ಈ ಗ್ಯಾಮಾ ಕೀಟಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು.ಅಸಿಟೊ ಅಸಿಟಿಕ್ ಎಸ್ಟರಿನಿಂದಲೂ ಈ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.ಇದೊಂದು ಹರಳುರೂಪದ ಘನವಸ್ತು. 340 ಸೆಂ. ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರವಿಸುತ್ರದೆ. ನೀರು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಈಥರಿನಲ್ಲಿ ದ್ರಾವ್ಯ. ಇದರ ಎಸ್ಟರಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೆಥಿಲೀನ್ ಗ್ರೂಪಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಿಟೊ ಅಸಿಟಿಕ್ ಎಸ್ಟರಿನಂತೆ ಪ್ರಮುಖಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲಾರದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಷúತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸದಿರುವುದು ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ]] 09m07fb6qpb48k7e3tu0oyuko8znl6e 0 84044 1378494 1354846 2026-08-06T09:45:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378494 wikitext text/x-wiki {{Infobox cave | name = ಬತು ಕೇವ್ಸ್ | other_name = | photo = Batu caves.jpg | photo_width = | photo_caption = ಬತು ಕೇವ್ಸ್ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಮುರುಗನ್ ಮೂರ್ತಿ | map = Malaysia | map_width = | map_caption = Location in Malaysia | map_alt = | location = ಗೊಂಬಾಕ್, ಸೆಲಂಗೂರ್, [[ಮಲೇಶಿಯ]] | Coords = type:landmark | lat_d = 3 | lat_m = 14 | lat_s = 14.64 | lat_NS = N | long_d = 101 | long_m = 41 | long_s = 2.06 | long_EW = E | coords_ref = | land_registry_number = | grid_ref_UK = | grid_ref_Ireland = | grid_ref = | depth = | length = | height_variation = | altitude = | discovery = | geology = Lime Stone Caves | entrance_count = | entrance_list = | difficulty = | hazards = | access = | show_cave = | show_cave_length = | lighting = | visitors = | features = | survey = | survey_format = | website = [http://www.batucaves.org/ www.batucaves.org] }} [[ಮಲೇಶಿಯ]] ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್|ಕೌಲಾಲಂಪುರ]]ದ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೩ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದ ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುಹಾದೇವಾಲಯಗಳು ''''ಬತು ಗುಹೆಗಳು'''' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಇವು ಸೆಲಂಗೂರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಗೊಂಬಾಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಹರಿಯುವ 'ಸುಂಗಾಯ್ ಬತು' (ಬತು ನದಿ) ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಆಂಪಾಂಗ್ನಿಂದ ಅರಂಭವಾಗುವ ಗಿರಿಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆಯ ಬೆಟ್ಟವಾಗಿದೆ. (ಹಾಗಾಗಿ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ತು ಮಲೈ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ). 'ಬತು' ಎನ್ನುವುದು ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಯ ಹೆಸರು ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಈ ಗುಹೆಯು ಭಾರತದ ಹೊರಗಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ಮುರುಗನ್]] ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಮಲೇಶಿಯಾದ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬ 'ತೈಪುಸಂ' ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ<ref>http://www.kuala-lumpur.ws/attractions/batu-caves.htm</ref>. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರು ಸ್ವಾಮಿ ಮುರುಗನ್ ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದು, ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಇವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು 'ಹತ್ತನೆಯ ಗುಹೆ/ಬೆಟ್ಟ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ<ref>http://murugan.org/temples/batumalai.htm</ref>. ಮಲೇಶಿಯಾದ ಇನ್ನಿತರ ಮೂರು ಮುರುಗನ್ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ: ಕಲ್ಲುಮಲೈ ಗುಡಿ (ಇಪೋ), ತಣ್ಣೀರ್‍ಮಲೈ ಗುಡಿ (ಪಿನಾಂಗ್) ಮತ್ತು ಸನ್ನಸಿಮಲೈ ಗುಡಿ (ಮೆಲಾಕ್ಕಾ). ಇಲ್ಲಿನ ಎತ್ತರದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುರುಗನ್ ಗುಡಿಯಿರುವ ಗುಹೆಯನ್ನು ಟೆಂಪಲ್ ಕೇವ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಹಿಂದೂ ಮೂರ್ತಿಗಳೂ/ಚಿಕ್ಕ ಗುಡಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಇಲ್ಲಿನ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ರಚನೆಗಳು ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯತಾಣವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೮೬೦ರ ನಂತರ ಚೀನೀ ನೆಲೆಸಿಗರು ತಮ್ಮ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಾಗಿ 'ಬಾವಲಿ ಪಿಷ್ಠ' (guano)ವನ್ನು ಹುಡುಕತೊಡಗಿದರು. ಅನಂತರ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನಿ ವಿಲಿಯಮ್ ಹೊರ್ನಾಡೇ (೧೯೭೮) ಈ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲುಮಾಡಿದರು. ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೆ. ತಂಬುಸ್ವಾಮಿ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರಿಂದ ಈ ಜಾಗವು ಒಂದು ಆರಾಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. ಅವರು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಮುರುಗನ್ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಅದು ಟೆಂಪಲ್ ಕೇವ್ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ೧೮೯೨ರಿಂದ 'ತೈಪಸಮ್' ಹಬ್ಬವು ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳು ಮಾಸ ತಾಯ್ (ಜನವರಿ ಕೊನೇ ಭಾಗ/ಫೆಬ್ರವರಿ ಮೊದಲ ಭಾಗ)ದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ತಂಬುಸ್ವಾಮಿ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರು ಕೌಲಾಲಂಪುರದಲ್ಲಿ 'ಶ್ರೀಮಾರಿಯಮ್ಮ ಗುಡಿ'ಯನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಗುಹೆಗೆ ಮರದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ೨೭೨ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ==ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ== ನೆಲಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ನೂರು ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬತು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಗುಹೆಗಳು ಇವೆ. ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗುಹೆಯಾದ 'ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಕೇವ್' ಅಥವಾ 'ಟೆಂಪಲ್ ಕೇವ್' ಎತ್ತರದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ. ಗುಹೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ೨೭೨ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೆರಡು ಗುಹೆಗಳಿವೆ; ಅವೆಂದರೆ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಗುಹೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಗುಹೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿವೆ. ಅನೇಕ ಮೂರ್ತಿಗಳು ರಾಕ್ಷಸ ಶೂರಪದ್ಮನ ಮೇಲೆ ಮುರುಗನ್ ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಜಯದ ಕುರಿತದ್ದಾಗಿವೆ. ಎಡತುದಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ರಾಮಾಯಣ ಗುಹೆ' ಇದೆ. ಆ ಗುಹೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ೧೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಹನುಮಾನ್ ಮೂರ್ತಿ ಹಾಗೂ ಗುಡಿ ಇದೆ. ರಾಮಾಯಣ ಗುಹೆಯ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕತೆಯು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮವಾಗಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಜನವರಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ೧೪೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮುರುಗನ್ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಬತುಗುಹೆಗಳ ಮುಂದೆ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮೂರು ವರ್ಷ ಬೇಕಾಯಿತು. ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಮುರುಗನ್ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ===ಆಡಳಿತ=== ಬತು ಮಲೈ ಶ್ರೀ ಮುರುಗನ್ ದೇವಾಲಯವು ಕೌಲಾಲಂಪುರದ ಶ್ರೀ ಮಹಾಮಾರಿಯಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ವಾಹಕ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮಂಡಳಿಯು 'ಕೊರ್ತುಮಲೈ ಪಿಳ್ಳೆಯಾರ್' ದೇವಾಲಯವನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಲೇಶಿಯಾ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಂಡಳಿಯು ಸಲಹಾಕಾರನಾಗಿದೆ. ==ನಿಸರ್ಗ, ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳು== ಬತು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳಿದ್ದು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಜೀವರಾಶಿಗಳಿವೆ. ಬಾವಲಿಗಳು, ಜೇಡ, ಮಂಗಗಳು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ. ದೇವಾಲಯವಿರುವ ಗುಹೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ಡಾರ್ಕ್ ಕೇವ್'<ref>{{Cite web |url=http://www.darkcavemalaysia.com/next/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-11-08 |archive-date=2016-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161031142236/http://www.darkcavemalaysia.com/next/ |url-status=dead }}</ref> ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕತ್ತಲ ಗುಹೆ ಇದ್ದು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಗುಹಾಜಾಲವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ನಿಷೇದವಿದ್ದು 'ಮಲೇಶಿಯನ್ ನೇಚರ್ ಸೊಸೈಟಿ'ಯು ಇಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರವಾಸ ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬತು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗಗಳ ಹಾವಳಿ ಇದ್ದು ಮುರುಗನ್ ಗುಡಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಹತ್ತುವಾಗ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ತಮ್ಮ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜೋಪಾನವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ==ಚಾರಣ, ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬಿಂಗ್ == ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿರುವ ಈ ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬಿಂಗ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಚಾರಣಕ್ಕೆ, ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬಿಂಗ್‍ಗೆ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಿಂದ ಹಲವು ಕಡೆಗಳಿಂದ ದಾರಿಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾರಿಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದ ದಮಾಯ್ ಕೇವ್ಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ಮುರುಗನ್ ದೇವಾಲಯದ ಗುಹೆಯ ದ್ವಾರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ಬತು ಗುಹೆಗಳಿವೆ ಕೌಲಾಲಂಪುರ ನಗರದಿಂದ ಟ್ರೇನ್, ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆ ಇದೆ. ಕಾರು ಮುಂತಾದ ವಾಹನಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಹೋಗಬಹುದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://vijaykarnataka.indiatimes.com/lavalavk/tourism/batu-caves/articleshow/51472474.cms ಗುಹಾಲೋಕ ಬತುಕೇವ್ಸ್], ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ ಲವಲವಿಕೆ * [http://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/suvarnanews+tv-epaper-suvarna/bettadha+tappalina+batu+guhegalu+kanmana+seleyuva+140+adiyapratime-newsid-49406063 ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನ ಬತು ಗುಹೆಗಳು, ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುವ 140 ಅಡಿಯಪ್ರತಿಮೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250819181536/http://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/suvarnanews+tv-epaper-suvarna/bettadha+tappalina+batu+guhegalu+kanmana+seleyuva+140+adiyapratime-newsid-49406063 |date=2025-08-19 }} {{ಪ್ರಸಿದ್ದ ಮುರುಗನ್ ದೇವಾಲಯಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲೇಶಿಯಾದ ಪ್ರವಾಸಿತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] dnlmzutelk92v7xhd4937msxnaixc3n 0 85854 1378381 1342347 2026-08-05T14:16:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378381 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ಕಿದ್ವಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಗಂಥಿ ಸಂಸ್ಥೆ | Org/Group = <!-- optional --> | Image = | image alt = <!-- optional --> | Caption = <!-- optional --> | map_type = | latitude = <!-- used only for adding a map, with map_type --> | longitude = <!-- used only for adding a map, with map_type --> | Logo = | Logo Size = | Location = | Region = [[ಬೆಂಗಳೂರು]] | State = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | Country = [[ಭಾರತ]] | Coordinates = {{Coord|12.9375|77.5981}} | HealthCare = <!-- UK:NHS. AU/CA: Medicare. ELSE freetext, eg Private --> | Funding = ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವಾಯತ್ತತ ಸಂಸ್ಥೆ | Type = <!-- Community, District, General, District General, Teaching, Specialist --> | Speciality = <!-- if devoted to a speciality (ie not a broad spectrum of specialities) and Type=Specialist/Teaching --> | Standards = <!-- optional if no national standards --> | Emergency = <!-- UK/IR/HK/SG: Yes/No, CA/US: I/II/III for Trauma certification level --> | Affiliation = ಸಂಶೋಧನ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರ | Patron = <!-- 'None' or the individual who acts as the hospital patron --> | Network = <!-- optional --> | Beds = | Founded = 26 ಜೂನ್ 1973<ref>{{Cite web |url=http://www.kidwai.kar.nic.in/aboutus.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-02-17 |archive-date=2016-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161206202238/http://kidwai.kar.nic.in/aboutus.htm |url-status=dead }}</ref> | Closed = <!-- optional --> | Website = [https://kmio.karnataka.gov.in/ kmio.karnataka.gov.in] | Wiki-Links = <!-- optional --> }} '''ಕಿದ್ವಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಗಂಥಿ ಸಂಸ್ಥೆ''' (ಕಿದ್ವಾಯಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ) (Kidwai Memorial Institute of Oncology) [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವಾಯತ್ತತ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸರಕಾರದ '''[[:en:Regional Cancer Centre|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅರ್ಬುದ ಸಂಶೋಧನ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರ]]''' ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/123251/kidwai-hospital-is-no-state-cancer-institute |title=ಕಿದ್ವಾಯಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಇನ್ನು'ರಾಜ್ಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ' |access-date=2017-02-17 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701153135/http://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/123251/kidwai-hospital-is-no-state-cancer-institute |url-status=dead }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120426005109/http://www.whoindia.org/LinkFiles/Cancer_resource_pg281to282.pdf Addresses of Regional Cancer Centres]</ref><ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Cancer_hospitals Cancer_hospitals]</ref><ref>{{Cite web |url=http://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/prajavani-epaper-praj/kidvaayiyalli+robotik+yantra-newsid-55489974 |title=ಕಿದ್ವಾಯಿಯಲ್ಲಿ ರೋಬೊಟಿಕ್ ಯಂತ್ರ |access-date=2017-02-19 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225111814/http://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/prajavani-epaper-praj/kidvaayiyalli+robotik+yantra-newsid-55489974 |url-status=dead }}</ref> ಕಿದ್ವಾಯಿ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆನ್ಕಾಲಜಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬಡ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಡ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿ, ಬಡ ರೋಗಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣ ನಿಧಿ, ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ನಿಧಿ, ಕಿದ್ವಾಯಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಡ್ರಗ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ 26 ಜೂನ್ 1973 ರಂದು 50 ಹಾಸಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.ಜನವರಿ 1980 ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ವಾಯತ್ತತಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು,ನವೆಂಬರ್ ೧ ೧೯೮೦ ರಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿತು. ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಡೈಜಿನೊಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ,ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ,ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಜನಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=ಕಿದ್ವಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಆಂಕೊಲಾಜಿ ಸಂಸ್ಥೆ, ಬೆಂಗಳೂರು |url=https://kmio.karnataka.gov.in/english |access-date=18 August 2023 |website=ಕಿದ್ವಾಯಿ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆಂಕೊಲಾಜಿ (https://kmio.karnataka.gov.in) |archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818071837/https://kmio.karnataka.gov.in/english |url-status=dead }}</ref>,<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/16/445295.html ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸುವ ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರ ಕಿದ್ವಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಗಂಥಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಕೆ]</ref>,<ref>[http://uccindia.org/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95-%E0%B2%AC%E0%B2%9C%E0%B3%86%E0%B2%9F%E0%B3%8D-2016-17/ 120 ಕೋಟಿ ರೂ. ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕಿದ್ವಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಗ್ರಂಥಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉನ್ನತೀಕರಣ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ವಿಭಾಗಗಳು== {{colbegin|2}} * ಸರ್ಜರಿ *ರೇಡಿಯೋಥೆರಪಿ * ಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಆನ್ಕಾಲಜಿ * ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆನ್ಕಾಲಜಿ * ಹೆಡ್ & ನೆಕ್ ಸರ್ಜರಿ * ಒರಲ್ ಸರ್ಜರಿ * Gynaecologic ಆನ್ಕಾಲಜಿ * Anaesthetic & ನೋವು ಪರಿಹಾರ * ರೇಡಿಯೋ ರೋಗನಿರ್ಣಯ * ಪೆಥಾಲಜಿ * ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ. {{colend|2}} ==ಪರೀಕ್ಷೆ ಸೌಲಭ್ಯ== ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಮೋಗ್ರಾಂ ಪರೀಕ್ಷೆ ಉಚಿತ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೂರರಿಂದ ಏಳು ಲಕ್ಷ ರೂ. ವೆಚ್ಚ ತಗಲುವ ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕಿದ್ವಾಯಿಯಿಂದ ಉಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಮ್ಯಾಮೋಗಾಂ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/330539/kidwai-memorial-institute-of-oncology-is-a-cancer-care-hospital |title=3.7 ಲಕ್ಷ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಕಿದ್ವಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಇ-ಸೌಲಭ್ಯ |access-date=2018-10-20 |archive-date=2018-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181011052218/https://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/330539/kidwai-memorial-institute-of-oncology-is-a-cancer-care-hospital |url-status=dead }}</ref> ==ಕಿದ್ವಾಯಿ ಕಲಬುರಗಿ ಘಟಕ== ಕಿದ್ವಾಯಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ [[ಕಲಬುರಗಿ]] ಘಟಕ (ಪೆರಿಫೆರಲ್‌) ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಇದೆ. 1990ರಿಂದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದೀಗ ಹೊಸ ಲೀನಿಯರ್‌ ಆಕ್ಸಲರೇಟರ್‌, ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌, ಹಾಗೂ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಘಟಕ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜತೆಗೆ, ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರದ ವಿವಿಧ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಪೀಡಿತರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುವದು.<ref>[http://m.vijaykarnataka.com/district/kalaburagi/kidvyi-kalaburagi-ghaaka-27randu-lkrpae/articleshow/58618343.cms ಕಿದ್ವಾಯಿ ಕಲಬುರಗಿ ಘಟಕ 27ರಂದು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ]</ref> ==ಆನ್ಕಾಲಜಿ ಕಾಲೇಜ್== ಈ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು,ಇಂಟರ್ನೀಗಳು (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ), ರಾಜ್ಯ,ದೇಶ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್ನ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ದಾದಿಯರು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಆನ್ಕಾಲಜಿಯ ವಿವಿಧ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.admissionnews.com/admission_in_Kidwai-Memorial-Institute-of-Oncology-KMIO-Bangalore_17529.aspx |title=College admission |access-date=2017-02-18 |archive-date=2017-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327012428/http://www.admissionnews.com/admission_in_Kidwai-Memorial-Institute-of-Oncology-KMIO-Bangalore_17529.aspx |url-status=dead }}</ref>. ==ಇದನ್ನು ನೋಡಿ== *[http://www.sast.gov.in/home/ ಸುವರ್ಣ ಆರೋಗ್ಯ ಸುರಕ್ಷಾ ಟ್ರಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170301155305/http://www.sast.gov.in/home/ |date=2017-03-01 }} *[http://cancerindia.org.in/cp/index.php/know-about-cancer/financial-aid ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಕೇಂದ್ರ,ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170221110234/http://cancerindia.org.in/cp/index.php/know-about-cancer/financial-aid |date=2017-02-21 }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು]] 351tvsxsqrrwwux1kspfb1hispzxymr 0 87920 1378487 1353711 2026-08-06T07:31:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378487 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> |name = ಪೆನೆಲೋಪ್ ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್ |image = Penelope Fitzgerald.jpg |imagesize = |caption = |pseudonym = |birth_name = ಪೆನೆಲೋಪ್ ಮೇರಿ ನಾಕ್ಸ್ |birth_date = {{birth date|1916|12|17|df=y}} |birth_place = ಲಿಂಕನ್, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] |death_date = ೨೮ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೦(ವಯಸ್ಸು ೮೩) |death_place = [[ಲಂಡನ್]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] |occupation = ಬರಹಗಾರ್ತಿ |period = ೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನ |genre = |subject = |spouse = {{marriage|ಡೆಸ್ಮಂಡ್ ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್|1941|1976|end=died}} |relatives = {{ubl|[[:en:Wilfred Knox|ವಿಲ್ಫ್ರೆಡ್ ನಾಕ್ಸ್]] (ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ)|[[:en:Ronald Knox|ರೊನಾಲ್ಡ್ ನಾಕ್ಸ್]] (ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ)|[[:en:Dilly Knox|ಡಿಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸ್]] (ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ)|[[:en:Winifred Peck|ವಿನಿಫ್ರೆಡ್ ಪೆಕ್]] (ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ)}} |parents = [[:en:E. V. Knox]] (father)<br/>[[:en:Mary Shepard|ಮೇರಿ ಶೆಪರ್ಡ್]] (ಮಲತಾಯಿ) |movement = |notableworks = {{ubl |''[[:en:Offshore (novel)|ಆಫ್‍ಶೋರ್]]'' (೧೯೭೯) |''[[:en:The Blue Flower|ದಿ ಬ್ಲೂ ಪ್ಲವರ್]]'' (೧೯೯೫)}} |awards = {{ubl |class=nowrap|[[:en:Booker Prize|ಬೂಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೧೯೭೯) |[[:en:National Book Critics Circle Award| ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ವಿಮರ್ಶಕರ ವಲಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೧೯೯೭)}} |influences = |influenced = |signature = |website = }} '''ಪೆನೆಲೋಪ್ ಮೇರಿ ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್'''(೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೬- ೨೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೦) ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಲಿಂಕನ್‌ನಿಂದ ಬೂಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಇವರು ಕವಿ, ಪ್ರಬಂಧಕಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಕಾರರು.<ref name=nyb>{{Cite journal |author1= Hollinghurst, Alan |author-link1= Alan Hollinghurst |title=The Victory of Penelope Fitzgerald |volume=61 |issue=19 |url= http://www.nybooks.com/articles/archives/2014/dec/04/victory-penelope-fitzgerald/ |journal=[[The New York Review of Books]] |date=4 December 2014 |access-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204205522/http://www.nybooks.com/articles/2014/12/04/victory-penelope-fitzgerald/ |archive-date=4 February 2016 |url-status=live}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ "ದಿ ಟೈಮ್ಸ್", ಪೆನೆಲೋಪ್‍ರನ್ನು "೧೯೪೫ ರ ೫೦ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬರಹಗಾರತಿ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3127837.ece "The 50 greatest British writers since 1945"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425050801/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3127837.ece |date=2011-04-25 }}. ''The Times'' (London). 5 January 2008. Retrieved 1 February 2010.</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ "ದಿ ಅಬ್ಸರ್ವರ್" ಪೆನೆಲೋಪ್‍ರ ಕೊನೆಯ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. "ದಿ ಬ್ಲೂ ಫ್ಲವರ್" ಅನ್ನು, "ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿ"ಯ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |first=William |last=Skidelsky |url=https://www.theguardian.com/culture/gallery/2012/may/13/ten-best-historical-novels#/?picture=389920307&index=6 |title=The 10 best historical novels |work=The Observer |location=London |date=13 May 2012 |access-date=13 May 2012}}</ref> ಎ.ಎಸ್. ಬಯಾಟ್ ಪೆನೆಲೋಪ್‍ರನ್ನು "ಜೇನ್ ಆಸ್ಟೆನ್ ಅವರ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>‘Penelope Fitzgerald’, Telegraph, 3 May 2000, p. 27</ref> ==ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ== ಪೆನೆಲೋಪ್ ಫಿಟ್ಜ್ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಲಿಂಕನ್ನಲ್ಲಿ ೧೭ [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೧೯೧೬ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಎಡ್ಮಂಡ್ ನಾಕ್ಸ್, ೧೯೩೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಂಚ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪದಕರಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ರೋನಾಲ್ಡ್ ಬೈಬಲ್ ಅನುವಾದಿಸಿ ಪತ್ತೆದಾರಿ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ಬರಹಗಾರ ರೊನಾಲ್ಡ್ ನಾಕ್ಸ್, ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗ್ರಾಫರ್ ಡಿಲ್ವಿನ್ ನಾಕ್ಸ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸೊಸೆಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite journal |author=Jenny Turner |url=http://www.lrb.co.uk/v35/n24/jenny-turner/in-the-potato-patch |title=In the Potato Patch: Review of ''Penelope Fitzgerald: A Life'' by Hermione Lee |journal=[[London Review of Books]] |date=19 December 2013 |volume=35 |issue=24 |access-date=1 January 2024}}</ref> ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಾಲಕಿಯರ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಶಾಲೆಯಾದ ವೈಕೊಂಬ್ ಅಬ್ಬೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೋಮರ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪತ್ರಿಕೆ "ಐಸಿಸ್" ನಲ್ಲಿ "ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆ" ಎಂದು ಇವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=nyb/> ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಡೆಸ್ಮಂಡ್ ಫಿಟ್ಜ್ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಅವರನ್ನು [[ಮದುವೆ]]ಯಾದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಕಾಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ಜರ್ನಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿವ್ಯೂ ಅನ್ನು ಸಂಪದಿಸಿದರು. ಇವರಿಗೆ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳು, [[ಮಗ]] ವಾಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರ ಪುತ್ರಿಯರ ಟೀನಾ ಮತ್ತು [[:en:Maria Fitzgerald|ಮರಿಯ]]. <ref name=nyb/> ಪೆನೆಲೋಪ್ ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್ ೨೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೦ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ==ಪರಂಪರೆ== ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್‌ನ ಆರ್ಕೈವ್ ಅನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಲೈಬ್ರರ್ ಜೂನ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಅವಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ೧೭೦ ಫೈಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವಳ ತಂದೆ, ಇ.ವಿ. ನಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್‌ನ ಲಿಟರರಿ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಪೇಪರ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://searcharchives.bl.uk/IAMS_VU2:IAMS032-003441246 Penelope Fitzgerald Archive]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, archives and manuscripts catalogue, the British Library. Retrieved 7 May 2020.</ref> ಸಂಶೋಧನಾ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು, ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಕರಡು ಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅವರ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಹ್ಯಾರಿ ರಾನ್ಸಮ್ ಸೆಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಫಿಟ್ಜ್ಗೆರಾಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ತಮ್ಮ ೫೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 'ದಿ ನೊಕ್ಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್' ಅವರ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪರ ಜಂಟಿ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಕಾದಂಬರಿ]]ಯಾದ "ದಿ ಗೊಲ್ಡನ್ ಚೈಲ್ಡ್" ಕೊಲೆ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಮಿಕನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿಧನರಾದ ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ವಿನೋದಪಡಿಸಲು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.<ref>Virginia Blain, Patricia Clements and Isobel Grundy (eds): ''The Feminist Companion to Literature in English'' (London: Batsford, 1990), pp. 377–378.</ref> ನಂತರದ ಐದು [[ವರ್ಷ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅನುಭವಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿವೆ. ಬೂಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಶಾರ್ಟ್‌ಲಿಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾದ "ದಿ ಬುಕ್‌ಶಾಪ್" (೧೯೭೮), ಇದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪೂರ್ವ ಆಂಗ್ಲಿಯನ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಹೋರಾಟದ ಅಂಗಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. <ref>Mark Bostridge (23 August 2008). [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/so-i-have-thought-of-you-the-letters-of-penelope-fitzgerald-ed-terence-dooley-5470807.html "So I Have Thought of You: The letters of Penelope Fitzgerald, ed Terence Dooley"]. ''The Independent'' (London).</ref> ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಫಿಟ್ಜ್ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಅವರಿಗೆ "ಲೈಫ್ಟೈಮ್ ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಟು ಲಿಟರೇಚರ್" ಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪೆನ್ ರವರು "ಗೋಲ್ಡನ್ ಪೆನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ"ಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.englishpen.org/prizes/golden-pen-award-for-a-lifetimes-distinguished-service-to-literature |title=Golden Pen Award, official website |publisher=[[English PEN]] |access-date=3 December 2012 |archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121121020544/http://www.englishpen.org/prizes/golden-pen-award-for-a-lifetimes-distinguished-service-to-literature/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=Pc1UA3uhUlYC&pg=PA349 |page=349 |title=A Historical Dictionary of British Women |author=Hartley, Cathy |publisher=[[Psychology Press]] |year=2003|isbn=9780203403907}}</ref> ==ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು== ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್ "ಅಟ್ ಫ್ರೆಡೀಸ್" ನಂತರ "ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಬರೆಯಲು ಬಯಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದು ಮುಗಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>Harvey-Wood, Harriet (3 May 2000).[http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,6109,216535,00.html "Penelope Fitzgerald"]. ''The Guardian'' (London).</ref> ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ಕವಿ ಚಾರ್ಲೊಟ್ ಮೆವ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದು ''ಇನ್ನೋಸೆನ್ಸ್'' (೧೯೮೬), ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಕ್ಷಿಣ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಕುಟುಂಬದ ಒಬ್ಬ ಬಡ ಶ್ರೀಮಂತನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರ ನಡುವಿನ ಪ್ರಣಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದರು. ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ ಆಂಟೋನಿಯೊ ಗ್ರಾಮ್ಸ್ಕಿ ಚಿಕ್ಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್ ಆಫ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ (೧೯೮೮) ಮತ್ತು ದಿ ಗೇಟ್ ಆಫ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ (೧೯೯೦) ಇಬ್ಬರೂ ಫಿಕ್ಷನ್ಗಾಗಿ ಬೂಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ [[ಆಯ್ಕೆ]]ಯಾದರು. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬೂಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ "ದಿ ಬುಕ್ ಶ್ಯಾಪ್" (೧೯೭೮), ಕಾಲ್ಪನಿಕ 'ಈಸ್ಟ್ ಆಂಗ್ಲಿಯನ್' ಪಟ್ಟಣದ ಹಾರ್ಡ್ಬೊರೊದಲ್ಲಿ ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿರುವ ಪುಸ್ತಕದಂಗಡಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ಲೊಲಿಟಾವನ್ನು ಸ್ಟಾಕ್ ಮಾಡುವ ಅಂಗಡಿಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎಮಿಲಿ ಮಾರ್ಟಿಮರ್ ನ ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಗ್ರೀನ್ ಆಗಿ ನಟಿಸಿರುವ ಮತ್ತು ಇಸಾಬೆಲ್ ಕೊಕ್ಸೆಟ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ದಿ ಬುಕ್ಶಾಪ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಾಂತರವು ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಕಾದಂಬರಿ, "ದಿ ಬ್ಲೂ ಫ್ಲವರ್" (೧೯೯೫), ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಜರ್ಮನ್ ಕವಿ ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ನೊವಾಲಿಸ್‍ರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಗುವಿನಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಅವನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾದ ಕವಿ ಗೋಥೆ ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಕಾರ್ಲ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ವಾನ್ ಶ್ಲೆಗೆಲ್ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ೧೯೯೭ ರ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಸರ್ಕಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅವರ ಮೇರುಕೃತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last1=Hofmann |first1=Michael |title=Nonsense Is Only Another Language |url= https://www.nytimes.com/books/97/04/13/reviews/970413.13hofmant.html |work=The New York Times |date=13 April 1997}}</ref><ref>Harriet Harvey-Wood (3 May 2000)[https://www.theguardian.com/news/2000/may/03/guardianobituaries.books "Penelope Fitzgerald (obituary)"]. ''The Guardian'' (London).</ref> ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೀಟರ್ ವುಲ್ಫ್ ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೊಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ನಾಟಕೀಯಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.radiolistings.co.uk/programmes/b/bl/blue_flower__the.html |title=Blue Flower, The |website=www.radiolistings.co.uk |access-date=12 April 2018 |archive-date=29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033934/http://radiolistings.co.uk/programmes/b/bl/blue_flower__the.html |url-status=dead }}</ref> ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, "ದಿ ಮೀನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಸ್ಕೇಪ್" ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಬಂಧಗಳು, ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ಸಂಪುಟ "ಎ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಏರ್" ಅನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ "ಪೆನೆಲೋಪ್ ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್: ಎ ಲೈಫ್"ಯನ್ನು ಹರ್ಮಿಯೋನ್ ಲೀಯವರು ಬರೆದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಜೇಮ್ಸ್ ಟೈಟ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ== ===ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು=== *''ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬರ್ನ್-ಜೋನ್ಸ್'' (೧೯೭೫) *'ದಿ ನಾಕ್ಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್' (೧೯೭೭) *''ಷಾರ್ಲೆಟ್ ಮಿವ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು: ವಿತ್ ಅ ಸೆಲೆಕ್ಷನ್ ಅಫ್ ಹರ್ ಚಾಯ್ಸ್'' (೧೯೮೪) ===ಕಾದಂಬರಿಗಳು=== *"ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಚೈಲ್ಡ್" (೧೯೭೭) *''ದಿ ಬುಕ್ ಶಾಪ್'' (೧೯೭೮) *''ಆಫ್‌ಶೋರ್'' (೧೯೭೯) *''ಹ್ಯೂಮನ್ ವಾಯ್ಸ್'' (೧೯೮೦) *''ಫ್ರೆಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ'' (೧೯೮೨) *''ಮುಗ್ಧತೆ'' (೧೯೮೬) *''ದ ಬಿಗಿನಿಂಗ್ ಆಫ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್'' (೧೯೮೮) *"ದ ಗೇಟ್ ಆಫ್ ಏಂಜಲ್ಸ್" (೧೯೯೦) *''ದಿ ಬ್ಲೂ ಫ್ಲವರ್'' (ಯುಕೆ ೧೯೯೫, ಯು.ಎಸ್. ೧೯೯೭) ===ಸಣ್ಣ ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳು=== *''ದಿ ಮೀನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಸ್ಕೇಪ್'' (೨೦೦೦). ** ಪೇಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಎಡಿಷನ್(೨೦೦೧) ೨ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆಗಳು=== *''ಎ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಏರ್: ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್'' (ಯುಎಸ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ''ದಿ ಆಫ್ಟರ್ ಲೈಫ್'') ಟೆರೆನ್ಸ್ ಡೂಲಿ ಅವರು ಮ್ಯಾಂಡಿ ಕಿರ್ಕ್‌ಬಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ ಕಾರ್ಡಫ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಮಿಯೋನ್ ಲೀಯವರ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ (೨೦೦೩). ===ಪತ್ರಗಳು=== *''ಸೊ ಐ ಹಾವ್ ತೋಟ್ ಆಫ್ ಯು. ದಿ ಲೆಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಪೆನೆಲೋಪ್ ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್'' ಅನ್ನು ಟೆರೆನ್ಸ್ ಡೂಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಎ. ಎಸ್. ಬ್ಯಾಟ್ ಅವರ ಮುನ್ನುಡಿಯೊಂದಿಗೆ (೨೦೦೮). ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[https://www.nytimes.com/2000/05/03/books/penelope-fitzgerald-novelist-is-dead-at-83.html Obituary, The New York Times, May 3, 2000] *[[Julian Barnes]], [https://www.theguardian.com/books/2008/jul/26/fiction "How did she do it?"], ''The Guardian'', 26 July 2008 *Edmund Gordon, [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/article7157313.ece "The Unknown Penelope Fitzgerald"]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''TLS'', 30 June 2010 *Courtney Cook, [http://lareviewofbooks.org/essay/penelope-fitzgerald-appreciation/ "Penelope Fitzgerald Was Here: An Appreciation"], ''Los Angeles Review of Books'', 23 January 2015 *[http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00037.xml&query=fitzgerald,penelope&query-join=and Penelope Fitzgerald Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116083430/http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead%2F00037.xml&query=fitzgerald%2Cpenelope&query-join=and |date=2013-01-16 }} *[https://web.archive.org/web/20080516011805/http://www.hrc.utexas.edu/research/fa/fitzgerald.addition.html Additional Papers] at the [[Harry Ransom Center]] at the University of Texas at Austin *[https://blogs.bl.uk/english-and-drama/2019/07/penelope-fitzgeralds-archive-a-human-connection.html Penelope Fitzgerald archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240519015217/https://blogs.bl.uk/english-and-drama/2019/07/penelope-fitzgeralds-archive-a-human-connection.html |date=2024-05-19 }} at the British Library {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಬರಹಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ]] li5wx8opy3uinaww2r2yozs96oy2yui 0 88247 1378418 1343831 2026-08-05T16:44:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378418 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=ಜುಲೈ ೨೦೧೭}} {{Orphan|date=ಜುಲೈ ೨೦೧೭}} '''''ಕೌಮಿ ತರಾನಾ''''' ({{Lang-ur|{{Nq|قومی ترانہ}}}} [ˈqɔː.mi ˈt̪ə.rɑː.nɑ], ಅರ್ಥಾತ್ ''"''ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ''"'') ಅಥವಾ '''''ಪಾಕ್ ಸರ್‍ಜ಼ಮೀ''''' ({{Lang-ur|{{nq|پاک سرزمین}}}} [ˈpɑːk ˈsər.zə.miːn], ಅರ್ಥಾತ್ ''"''ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ''"''), [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾಗಿದೆ. ೧೯೪೯ರಲ್ಲಿ ಅಹ್ಮದ್ ಘುಲಾಮ್ ಅಲಿ ಛಾಗ್ಲಾ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದು, ಹಫೀಜ಼್ ಝಾಲಂಧರಿ ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ<ref name="infopak1">{{Cite web|url=http://www.infopak.gov.pk/Anthem.aspx|title=Information of Pakistan|publisher=Infopak.gov.pk|access-date=2013-01-31|archive-date=2007-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026111141/http://www.infopak.gov.pk/Anthem.aspx|url-status=dead}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;access-date=</code> ([[ಸಹಾಯ:CS1 errors#bad date|help]])</ref> ರಚನೆಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಅಧಿಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಅದೇ ವರ್ಷ ಅಹ್ಮದ್ ರಷ್ದಿ, ಕೌಕಾಬ್ ಜಹಾನ್, ರಷೀದಾ ಬೇಗಮ್, ನಜಾಮ್ ಅರಾ, ನಸೀಮಾ ಷಹೀನ್, ಜ಼ವರ್ ಹುಸೇನ್, ಅಖ್ತರ್ ಅಬ್ಬಾಸ್, ಘುಲಾಮ್ ದಸ್ತಗೀರ್, ಅನ್ವರ್ ಜ಼ಹೀರ್ ಹಾಗೂ ಅಖ್ತರ್ ವಸೀ ಅಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಗಾಯಕರು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://dunyanews.tv/print_news_eng.php?nid=105193&catid=6&flag=d/2011-04-11/|title=Death Anniversary of Ahmed Rushdi|publisher=[[Duniya News]]|access-date=1 September 2016|archive-date=2016-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114050419/http://dunyanews.tv/print_news_eng.php?nid=105193&catid=6&flag=d%2F2011-04-11%2F|url-status=dead}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;access-date=</code> ([[ಸಹಾಯ:CS1 errors#bad date|help]])</ref><ref>National Anthem.http://anisshakur.tripod.com/id129.html</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಸಮಿತಿಯನ್ನು (ಎನ್‍ಎಸಿ) ೧೯೪೮ರ ಡಿಸಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಶೇಖ್‍ ಮುಹಮ್ಮದ್‍ ಇಕ್ರಮ್‍ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದು, ಅಬ್ದುರ್‍ ರಬ್‍ ನಿಶ್ತಾರ್‍, ಅಹ್ಮದ್ ಛಾಗ್ಲಾ ಮತ್ತು ಹಫೀ‍ಜ಼್‍ ಝಾಲಂಧರಿ ಅವರೊಡನೆ ಇತರೆ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಸಂಗೀತಕಾರರು ಹಾಗೂ ಕವಿಗಳು ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಮಿತಿಯು ಹಲವು ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ೧೯೫೦ರ ಜನವರಿ ೩೦ರಲ್ಲಿ ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದ ಆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಸುಕಾರ್ನೋ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಇರಾನಿನ ಷಾಹ, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಜ಼ಾ ಫೆಹಲ್ವಿ ಅವರ ದಿಢೀರ್ ಭೇಟಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಸಲುವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಒತ್ತಡ ಹೇರಿತು. ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ರಚನಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರೂ ಆಗಿದ್ದ ಫ಼ಜ಼್ಲೂರ್‍ ರಹಮಾನ್‍ ಹಲವಾರು ಕವಿಗಳು, ಸಂಯೋಜಕರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಅಲ್ಲಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ರಚನಾ ಸಮಿತಿಯು ಹತ್ತುಹಲವು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಹ್ಮದ್ ಜಿ ಛಾಗ್ಲಾ ಅವರು ಮಂಡಿಸಿದ ರಾಗವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕ ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೯ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಛಾಗ್ಲಾರವರ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೫೦ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧ರಂದು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ವಿದೇಶಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನೌಕಾಪಡೆಯಿಂದ ಇರಾನಿನ ಷಾಹ ಅವರ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ನುಡಿಸಲಾಯಿತು. == ಸಂಗೀತ == ಕೌಮಿ ತರಾನಾ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‍ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ನುಡಿಸುವಂಥಹುದ್ದಾಗಿದೆ. ರ‍ಚನೆಯ ಸಂಗೀತವು ಅದರ ಸಂಯೋಜಕ ಛಾಗ್ಲಾ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ೮೦ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ನುಡಿಸಿದ್ದು, ೨೧ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ೩೮ ವಿವಿಧ ಸ್ವರಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="eighty">{{Cite web|url=http://www.infopak.gov.pk/public/govt/basic_facts.html|title=Basic Facts|last=Information Ministry, Government of Pakistan|access-date=2006-04-12|archive-date=2006-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20060413082452/http://www.infopak.gov.pk/public/govt/basic_facts.html|url-status=dead}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;access-date=</code> ([[ಸಹಾಯ:CS1 errors#bad date|help]])</ref> == ಸಾಹಿತ್ಯ == ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಕವಿ ಹಫ಼ೀಜ಼್ ಝಾಲಂಧರಿ ಬರೆದಿರುವ ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಮ್ಯತೆಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಭಾಷಿಕರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತಿದೆ. ಗೀತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಚರಣವು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಗೀತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಶಬ್ದಗಳು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯದ್ದಾಗಿದ್ದು, 'کا' (ಕಾ, /'kɑː/) ಏಕೈಕ ಉರ್ದು ಪದವಾಗಿದೆ.<ref>[http://nativepakistan.com/national-anthem-of-pakistan/#] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702170213/http://nativepakistan.com/national-anthem-of-pakistan/ |date=2017-07-02 }}, National Anthem of Pakistan</ref><ref>[http://www.dawn.com/news/651435/the-national-anthem-of-pakistan], The National Anthem of Pakistan</ref><ref>[http://triblive.com/usworld/world/9211928-74/urdu-language-pakistan], Switch to Urdu from English as official language a hurdle for Pakistan</ref><ref>[http://iqballatif.newsvine.com/_news/2014/05/28/24048753-history-cannot-be-falsely-written-and-manufactured] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201033848/http://iqballatif.newsvine.com/_news/2014/05/28/24048753-history-cannot-be-falsely-written-and-manufactured |date=2017-12-01 }}, History cannot be falsely written and manufactured</ref><ref>[http://mazhar.dk/pakistan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170127162457/http://mazhar.dk/pakistan/ |date=2017-01-27 }}, Pakistan Basic Facts</ref> {| class="wikitable sortable _" ! rowspan="2" |ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ ! colspan="2" |ಲಿಪ್ಯಂತರಣ !ಭಾಷಾಂತರ |- |'''ಕನ್ನಡ''' !ಇಂಗ್ಲೀಷ್ |'''ಇಂಗ್ಲೀಷ್'''<ref>{{cite book|title=English Composition (Part II)|last=Pasha|first=Muhammad A.|publisher=Command Publications|location=Lahore}}</ref> |- |style="text-align:center; margin: 15px" |{{lang|ur|{{nq|پاک سرزمین شاد باد}}}} |ಪಾಕ್ ಸರ್‍ಜ಼ಮೀನ್ ಷಾದ್‍ ಬಾದ್ |''<span class="nowrap">Pāk sarzamīn <u>sh</u>ād bād</span>'' |May the holy land, stay glad; |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|كشورِ حسين شاد باد}}}} |ಕಿಶ್ವರ್-ಎ-ಹಸೀನ್ ಷಾದ್‍ ಬಾದ್ |<span class="nowrap">Ki<u>sh</u>war-i ḥasīn <u>sh</u>ād bād</span> |Beauteous realm, stay glad. |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|تُو نشانِ عزمِ عالی شان}}}} |ತೂ ನಿಷಾನ್-ಎ-ಅಜ಼್ಮ್-ಎ-ಆಲೀ ಶಾನ್ |<span class="nowrap">Tū ni<u>sh</u>ān-i ʿazm-i ʿālī <u>sh</u>ān</span> |Thou, the sign of high resolve |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|ارضِ پاکستان!}}}} |ಅರ್ಜ಼್-ಎ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್! |<span class="nowrap">Arẓ-i Pākistān!</span> |O Land of Pakistan! |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|مرکزِ یقین شاد باد}}}} |ಮರ್ಕಜ಼್-ಎ-ಯಕೀನ್ ಷಾದ್‍ಬಾದ್ |<span class="nowrap">Markaz-i yaqīn <u>sh</u>ād bād</span> |Citadel of faith, stay glad. |- | | | | |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|پاک سرزمین کا نظام}}}} |ಪಾಕ್ ಸರ್‍ಜ಼ಮೀನ್ ಕಾ ನಿಜ಼ಾಮ್ |Pāk sarzamīn kā niz̤ām |Order of the holy land, |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|قوّتِ اُخوّتِ عوام}}}} |ಕುವ್ವತ್-ಎ-ಉಖುವ್ವತ್-ಎ-ಅವಾಮ್ |Quwwat-i Ukhuwwat-i ʿawām |Power of fraternity of the populace; |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|قوم، ملک، سلطنت}}}} |ಕೌಮ್, ಮುಲ್ಕ್, ಸಲ್ತನತ್ |Qaum, mulk, salt̤anat |The nation, country, and domain; |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|پائنده تابنده باد!}}}} |ಪಾಯಿಂದಾ ತಾಬಿಂದಾ ಬಾದ್! |Pāyindah tābindah bād! |Ever luminous remain! |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|شاد باد منزلِ مراد}}}} |ಷಾದ್ ಬಾದ್ ಮನ್‍ಜ಼ಿಲ್-ಎ-ಮುರಾದ್ |Shād bād manzil-i murād |The cherished goal, stay glad. |- | | | | |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|پرچمِ ستاره و ہلال}}}} |ಪರ್ಚ್ಚಿಮ್-ಎ-ಸಿತಾರಾ-ಒ-ಹಿಲಾಲ್ |Parcam-i sitārah o-hilāl |Flag with the star and crescent, |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|رہبرِ ترقّی و کمال}}}} |ರೆಹ್‍ಬರ್-ಎ-ತರಕ್ಕೀ-ಒ-ಕಮಾಲ್ |Rahbar-i taraqqī o-kamāl |The leader of progress and ascent, |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|ترجمانِ ماضی، شانِ حال}}}} |ತರ್ಜುಮಾನ್-ಎ-ಮಾಜ಼ೀ, ಶಾನ್-ಎ-ಹಾಲ್ |Tarjumān-i māẓī, shān-i ḥāl |Dragoman of past, the pride of present; |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|جانِ استقبال!}}}} |ಜಾನ್-ಎ-ಇಸ್ತಖ್‍ಬಾಲ್! |Jān-i istiqbāl! |Soul of the future! |- |style="text-align:center;" |{{lang|ur|{{nq|سایۂ خدائے ذوالجلال}}}} |ಸಾಯಾಃ-ಇ-ಖುದಾ-ಇ-ಜ಼ೂ-ಇ-ಜಲಾಲ್ |Sāyah-yi Khudā-yi Ẕū l-jalāl |Shadow of the God of grandeur. |} <!-- {| style="margin-bottom: 10px;" | width="316px" | {| style="width:100%;" ! colspan="2" style="padding-right: 2em" | [[ಉರ್ದೂ|Urdu]] lyrics |- | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|كشورِ حسين شاد باد}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|پاک سرزمین شاد باد}}}}}}</big> |- | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|ارضِ پاکستان!{{rlm}}}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|تُو نشانِ عزمِ عالی شان}}}}}}</big> |- | colspan="2" style="text-align:center;padding-right: 2em" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|مرکزِ یقین شاد باد}}}}}}</big> |- | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|قوّتِ اُخوّتِ عوام}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|پاک سرزمین کا نظام}}}}}}</big> |- | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|پائنده تابنده باد!{{rlm}}}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|قوم، ملک، سلطنت}}}}}}</big> |- | colspan="2" style="text-align:center;padding-right: 2.125em" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|شاد باد منزلِ مراد}}}}}}</big> |- | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|رہبرِ ترقّی و کمال}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|پرچمِ ستاره و ہلال}}}}}}</big> |- | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|جانِ استقبال!{{rlm}}}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|ترجمانِ ماضی، شانِ حال}}}}}}</big> |- | colspan="2" style="text-align:center;padding-right: 2.25em" |<big>{{Nowrap|{{lang|ur|{{nq|سایۂ خدائے ذوالجلال}}}}}}</big> |} | <div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Prevents word wraps (line breaks) within text or inside a link which contains spaces or hyphens (-).">Nowrap</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="1" class="cx-template-editor-param-key">Text</span><span data-key="1" title="Text or link to be protected." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="1" style="position: relative;">The cherished goal, stay glad.</div></div></div></div> {| ! width="167px" | Transliteration (ALA-LC) ! Translation<ref>{{cite book|title=English Composition (Part II)|last=Pasha|first=Muhammad A.|publisher=Command Publications|location=Lahore}}</ref> (poetical) !Translation (literal) |- | ''<span class="nowrap">Pāk sarzamīn <u>sh</u>ād bād</span><br>'' <span class="nowrap">Ki<u>sh</u>war-i ḥasīn <u>sh</u>ād bād</span><br> <span class="nowrap">Tū ni<u>sh</u>ān-i ʿazm-i ʿālī <u>sh</u>ān</span><br> <span class="nowrap">Arẓ-i Pākistān!</span><br> <span class="nowrap">Markaz-i yaqīn <u>sh</u>ād bād</span> | style="padding-left: 1em" | {{Nowrap|May the holy land, stay glad;}} {{Nowrap|Beautious realm, stay glad.}} {{Nowrap|Thou, the sign of high resolve—}} {{Nowrap|O Land of Pakistan!}} {{Nowrap|Citadel of faith, stay glad.}}<div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Prevents word wraps (line breaks) within text or inside a link which contains spaces or hyphens (-).">Nowrap</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="1" class="cx-template-editor-param-key">Text</span><span data-key="1" title="Text or link to be protected." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="1" style="position: relative;">Citadel of faith, stay glad.</div></div></div></div> |{{Nowrap|Blessed be the sacred land,}}<br> {{Nowrap|Happy be the bounteous realm.}} {{Nowrap|Thou symbol of high resolve,}} {{Nowrap|O Land of Pakistan!}} {{Nowrap|Blessed be the citadel of faith.}}<div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Prevents word wraps (line breaks) within text or inside a link which contains spaces or hyphens (-).">Nowrap</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="1" class="cx-template-editor-param-key">Text</span><span data-key="1" title="Text or link to be protected." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="1" style="position: relative;"> Blessed be the citadel of faith.</div></div></div></div><div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Prevents word wraps (line breaks) within text or inside a link which contains spaces or hyphens (-).">Nowrap</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="1" class="cx-template-editor-param-key">Text</span><span data-key="1" title="Text or link to be protected." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="1" style="position: relative;"> Blessed be the citadel of faith.</div></div></div></div> |- | ''<span class="nowrap">Pāk sarzamīn kā niz&#x324;ām</span><br>'' <span class="nowrap">Quwwat-i U<u>kh</u>uwwat-i ʿawām</span><br> <span class="nowrap">Qaum, mulk, salt&#x324;anat</span><br> <span class="nowrap">Pāyindah tābindah bād!</span><br> <span class="nowrap"><u>Sh</u>ād bād manzil-i murād</span> | style="padding-left: 1em" | {{Nowrap|Order of the holy land,}}<br> {{Nowrap|Power of fraternity of the populace;}}<br> {{Nowrap|The nation, country, and domain;}}<br> {{Nowrap|Ever luminous remain!}}<br> {{Nowrap|The cherished goal, stay glad.}} |{{Nowrap|The order of this sacred land,}}<br> {{Nowrap|The might of the brotherhood of the people,}} {{Nowrap|May the nation, the country, and the state,}} {{Nowrap|Shine in glory everlasting!}} {{Nowrap|Blessed be the goal of our ambition.}}<div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Prevents word wraps (line breaks) within text or inside a link which contains spaces or hyphens (-).">Nowrap</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="1" class="cx-template-editor-param-key">Text</span><span data-key="1" title="Text or link to be protected." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="1" style="position: relative;"> Blessed be the goal of our ambition.</div></div></div></div><div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Prevents word wraps (line breaks) within text or inside a link which contains spaces or hyphens (-).">Nowrap</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="1" class="cx-template-editor-param-key">Text</span><span data-key="1" title="Text or link to be protected." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="1" style="position: relative;"> Blessed be the goal of our ambition.</div></div></div></div> |- | ''<span class="nowrap">Parcam-i sitārah o-hilāl</span><br>'' <span class="nowrap">Rahbar-i taraqqī o-kamāl</span><br> <span class="nowrap">Tarjumān-i māẓī, <u>sh</u>ān-i ḥāl</span><br> <span class="nowrap">Jān-i istiqbāl!</span><br> <span class="nowrap">Sāyah-yi <u>Kh</u>udā-yi Ẕū l-jalāl</span> | style="padding-left: 1em" | {{Nowrap|[[Flag of Pakistan|Flag with the star and crescent]],}}<br> {{Nowrap|The leader of progress and ascent,}}<br> {{Nowrap|Dragoman of past, the pride of present;}} {{Nowrap|Soul of the future!}} {{Nowrap|Shadow of the [[God]] of grandeur.}}<div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Prevents word wraps (line breaks) within text or inside a link which contains spaces or hyphens (-).">Nowrap</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="1" class="cx-template-editor-param-key">Text</span><span data-key="1" title="Text or link to be protected." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="1" style="position: relative;">Shadow of the God of grandeur.</div></div></div></div> |{{Nowrap|The flag of the crescent and star,}}<br> {{Nowrap|Leads the way to progress and perfection,}} {{Nowrap|Interpreter of our past, glory of our present,}} {{Nowrap|inspiration for our future!}} {{Nowrap|Shade of God, the Glorious and Mighty.}}<div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Prevents word wraps (line breaks) within text or inside a link which contains spaces or hyphens (-).">Nowrap</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="1" class="cx-template-editor-param-key">Text</span><span data-key="1" title="Text or link to be protected." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="1" style="position: relative;"> Shade of God, the Glorious and Mighty.</div></div></div></div><div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Prevents word wraps (line breaks) within text or inside a link which contains spaces or hyphens (-).">Nowrap</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="1" class="cx-template-editor-param-key">Text</span><span data-key="1" title="Text or link to be protected." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="1" style="position: relative;"> Shade of God, the Glorious and Mighty.</div></div></div></div> |} |}--> {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.islamiclyrics.net/pakistani-national-anthem/pak-sar-zameen-shad-bad/ ಪಾಕ್ ಸರ್‍ಜ಼ಮೀ ಶಾದ್‍ಬಾದ್] * [http://nationalanthems.me/pakistan-qaumi-tarana/ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180527090240/http://nationalanthems.me/pakistan-qaumi-tarana |date=2018-05-27 }} * {{Cite web|url=http://www.infopak.gov.pk/Anthem.aspx|title=ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ|last=ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಇಲಾಖೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರ|access-date=2017-06-28|archive-date=2007-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026111141/http://www.infopak.gov.pk/Anthem.aspx|url-status=dead}} * [https://web.archive.org/web/20080912015541/http://www.navyband.navy.mil/anthems/ANTHEMS/Pakistan.mp3 ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ (ಎಮ್‍ಪಿ೩)] * [http://www.nationalsongs.net/ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718062309/http://www.nationalsongs.net/ |date=2011-07-18 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:CS1 errors: dates]] [[ವರ್ಗ:ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಅಗತ್ಯ ಇರುವ ಲೇಖನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕೇತಗಳು]] qbcl13zsy2mii663o69eqv2u5i2z0gm 0 102135 1378492 1354315 2026-08-06T08:52:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378492 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ಪ್ರೇಮ್ ನಾಥ್ | image = | image_size = <!-- only when absolutely necessary --> | alt = | caption = | birth_name = <!-- Premnath --> | full_name = <!-- if different than name/birth_name --> | nickname = | nationality = ಭಾರತೀಯ | national_team = <!-- only for the country represented in international competition --> | ethnicity = | citizenship = [[ಭಾರತ]] | birth_date = ೧ ಜುಲೈ ೧೯೫೧ | birth_place = | death_date = {{death date and age|2015|6|1|1951|7|1|df=yes}} | death_place = [[ನವ ದೆಹಲಿ]] | monuments = | residence = ದೆಹಲಿ | education = | alma_mater = ಹಂಸರಾಜ್ ಕಾಲೇಜು, ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | occupation = [[ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] | years_active = ೧೯೬೦-೨೦೧೦ | employer = | spouse = | life_partner = | other_interests = ಕುಸ್ತಿ | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | country = [[ಭಾರತ]] | sport = ಕುಸ್ತಿ | position = | disability = | disability_class = | weight_class = ೫೭ | weight_class_type = | rank = | event = ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ | universityteam = | collegeteam = | league = | league_type = | club = | team = ಭಾರತೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಒಕ್ಕೂಟ | turnedpro = | partner = | former_partner = | coach = ಗುರು ಹನುಮಾನ್ | retired = ದೆಹಲಿ ಪೋಲಿಸ್ | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | commonwealth = ೧೯೭೪ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತ. | highestranking = | pb = <!-- Medal record --> | medaltemplates = | show-medals = Gold | module = <!-- Sport --> | module2 = <!-- Achievements and titles --> | module3 = | textcolor = <!-- Personal information --> | event_type = | turnedpro_type = | medaltemplates-title = }} [[ಚಿತ್ರ:U.S. Army Sgt. Kevin Ahearn wrestles Atakishiyev Eldar, from Azerbaijan, wrestling in India.jpg|thumb]] '''ಪ್ರೇಮ್ ನಾಥ್''' ಅವರು ಒಬ್ಬ [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಒಲಿಂಪಿಕ್]] ಕುಸ್ತಿಪಟು, ನಿರ್ವಾಹಕ, ತೀರ್ಪುಗಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ. ಇವರು ಜುಲೈ ೧, ೧೯೫೧ ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಪ್ರೇಮ್ ನಾಥ್ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ [[:en:Freestyle wrestling|ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್]] ಕುಸ್ತಿಪಟು.<ref>{{cite web|url=https://www.olympedia.org/athletes/58714 |title=Prem Nath |work=Olympedia |access-date=13 March 2022}}</ref> ಅವರು ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ [[:en:Christchurch|ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[:en:Commonwealth Wrestling Championships|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾದ [[ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್‌|ದೆಹಲಿಯ]] ನಿವೃತ್ತ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಪ್ರೇಮ್ ನಾಥ್ ಅವರು, ತರಬೇತುದಾರರಾದ [[:en:Guru Hanuman|ಗುರು ಹನುಮಾನ್]] ಅವರಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಜೂನ್ ೧, ೨೦೧೫ ರಂದು ೬೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ತನೆ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು. ಅಂತೆಯೇ ಪತ್ನಿ, ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಹಾಗೂ ಓರ್ವ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/wrestler-prem-nath-passed-away-1433567122-1|title=Wrestler Prem Nath passed away|date=6 June 2015|work=Jagranjosh.com|access-date=24 March 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/olympian-prem-nath-passes-away/article7275986.ece|title=Olympian Prem Nath passes away|date=3 June 2015|work=The Hindu|access-date=24 March 2018|language=en-IN}}</ref> == ಸಾಧನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Olimpicos.png|thumb]] ಪ್ರೇಮ್ ನಾಥ್ ಅವರು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಗೇಮ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಗೇಮ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಟರ್ - ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ ಶಿಪ್‍ನಲ್ಲಿ (೧೯೭೧) ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದರು. ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಕೋ ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗೇಮ್ (ಯೂನಿವರ್ಸಿಡ್ಯಾಡ್) ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮ್ ನಾಥ್ ಅವರು, ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿನ ಬಾಂಟಮ್ ವೇಟ್‍ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು. [[ಟೋಕ್ಯೊ|ಟೊಕಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿನ ವರ್ಲ್ಡ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ ಶಿಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಸ್ಥಾನ ಸಾಧಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯೂನಿಕ್]] ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಗೇಮ್ಸ್ (ಜರ್ಮನಿ) ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು, ಬಾಂಟಮ್ ವೇಟ್‍ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ಚರ್ಚ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೦ ನೇ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಾಂಟಮ್ ವೇಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಪೋಲಿಸ್ ಮೆಡಲ್‍ನ ಗೌರವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಲಾಯಿತು. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ತರಬೇತುದಾರರಾದ ಪ್ರೇಮನಾಥ್ ರವರು, ೧೯೮೦-೮೧ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್, ಡಿಪ್ಲೊಮಾವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಯು.ಎಸ್.ಎ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕೋಚಿಂಗ್ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ೬ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಭಾರತದ ತಂಡಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಮ್ ನಾಥ್ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. ಇವರು ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ IX ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಟಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕುಸ್ತಿ ತಂಡವು ತಂಡದ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದಿತು. ಆಗ ಇವರು ಆ ತಂಡದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಹಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಲ್ಡ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‍ಗೆ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿ ಹೋದರು. ದೆಹಲಿಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸಹಾಯಕ ಕಮೀಷನರ್ ಆಗಿರುವ ಪ್ರೇಮ್ ನಾಥ್ ರವರು, ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಯ ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಇವರು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೮೨ ರ IX [[ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಏಷ್ಯನ್]] ಗೇಮ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಡ್ಯೂಟಿ (ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್) ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಖಜಾಂಚಿಯಾಗಿದ್ದರು. * ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಮಲಾ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಖಾಡಾ|ಅಖಾರಾವನ್ನು]] (೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಗುರು ಬೈಜನಾಥ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು) ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿರುವ ಅವರ ಮಗ ವಿಕ್ರಮ್ ಕುಮಾರ್ ಸೋಂಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಈಗ ಗುರು ಪ್ರೇಮ್ ನಾಥ್ ಅಖಾರಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/hindi/diler+samachar-epaper-dilsam/guru+premanath+akhade+ki+kahani+arjun+avardi+kripashankar+bishnoi+ki+jubani-newsid-78351330|title=गुरु प्रेमनाथ अखाड़े की कहानी अर्जुन अवार्डी कृपाशंकर बिश्नोई की जुबानी - Diler Samachar {{!}} DailyHunt|work=DailyHunt|access-date=24 March 2018|language=en|archive-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325045046/https://m.dailyhunt.in/news/india/hindi/diler+samachar-epaper-dilsam/guru+premanath+akhade+ki+kahani+arjun+avardi+kripashankar+bishnoi+ki+jubani-newsid-78351330|url-status=dead}}</ref> * ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[:en:1974 British Commonwealth Games|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ]] ೫೭ ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ [[:en:Gold medal|ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು]] ಗೆದ್ದರು. * ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ]] [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಲಾಯಿತು. * ಅವರು ೧೯೭೨ ರ [[:en:Summer Olympic Games|ಸಮ್ಮರ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ [[:en:Bantamweight|ಬಾಂಟಮ್‌ವೇಟ್]] ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20150710033000/http://newschoupal.com/2010/08/06/arjuna-awardees-list/ List of Arjun Award Winner] * [http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/downfile.asp?link_temp_id=560 Arjuna Awards - Sports Authority Of India - pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070024/http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/downfile.asp?link_temp_id=560 |date=2016-03-04 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]] [[ವರ್ಗ:ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು]] cxpx1lh38fnzz08bm4hperhzn2mpm0i 0 106057 1378432 1344243 2026-08-05T17:29:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378432 wikitext text/x-wiki '''ಖಲೀಲ್ ಅಹ್ಮದ್''', ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ. ಇವರು ಎಡಗೈ ವೇಗದ ಬೌಲರ್ ಹಾಗು ಬಲಗೈ ಕೆಳ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಬ್ಯಾಟ್ಸಮಾನ್. [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫೀ]]‌‌ಯಲ್ಲಿ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ ಸನ್ ರೈಸರ್ಸ್ ಹೈದೆರಾಬಾದ್ ತಂಡದ ಪರ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.iplt20.com/teams/sunrisers-hyderabad/squad/2964/khaleel-ahmed |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-29 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423093311/https://www.iplt20.com/teams/sunrisers-hyderabad/squad/2964/khaleel-ahmed |url-status=dead }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಖಲೀಲ್ ಅಹ್ಮದ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೦೫, ೧೯೯೭ ರಂದು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ೨೦೧೬-೧೭ರ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನ ಮೂಲಕ ದೇಶೀ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೬ರ ೧೯ರ ವಯ್ಯೋಮಿತಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು. ೦೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ರಂದು ೨೦೧೭-೧೮ರ [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫೀ]]‌‌ಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೦೫ ೨೦೧೮ರಂದು [[ವಿಜಯ್ ಹಜಾರೆ ಟ್ರೋಫಿ|ವಿಜಯ್ ಹಜಾರೆ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ]] ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.ಇವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ದ್ರಾವಿಡ್ ಭಾರೀ ಪ್ರಭಾವಬೀರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]]ನಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದಗ ಇವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.<ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/10952/k-khaleel-ahmed#/profile</ref><ref>https://publictv.in/rahul-dravid-turned-my-career-around-khaleel-ahmed/amp{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://kannada.mykhel.com/cricket/khaleel-ahmed-pacer-from-tonk-team-india-odi-squad-006073.html</ref><ref>https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/varthabharathi-epaper-varthabh/draavid+nanna+vruttibadukige+tiruvu+nididaru+khalil+ahmadh-newsid-95954830{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.hindustantimes.com/cricket/asia-cup-2018-khaleel-ahmed-5-things-to-know-about-india-s-222nd-odi-player/story-oEfpotIT2ckF0MyCTXDViI.html</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == === ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಖಲೀಲ್​ ಅವರನ್ನು ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್​ಡೆವಿಲ್ಸ್​ ತಂಡ ೧೦ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಮೂಲ ಬೆಲೆಗೆ ಖರೀದಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ಆ ಐಪಿಎಲ್​ನಲ್ಲಿ ಒಂದೂ ಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಮೇ ೨೫, ೨೦೧೮ರಂದು [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೊಲ್ಕತ್ತದ]] [[ಈಡನ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್|ಈಡನ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌‌‍ನಲ್ಲಿ]] [[ಕೋಲ್ಕತ್ತ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಕ್ವಾಲಿಫೈಯರ್ ೨ನೇ [http://www.iplt20.com ಐಪಿಎಲ್] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸನ್ ರೈಸರ್ಸ್ ಹೈದೆರಾಬಾದ್ ತಂಡದಿಂದ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ೦೩ ಕೋಟಿ ರೂ. ನೀಡಿ ಸನ್​ರೈಸರ್ಸ್​ ಹೈದರಾಬಾದ್​ ತಂಡ ಖಲೀಲ್​ರನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತ್ತು.<ref>http://vijayavani.net/5-things-to-know-about-team-india-player-khaleel-ahmed/</ref><ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/20119/sunrisers-hyderabad-vs-kolkata-knight-riders-qualifier-2-indian-premier-league-2018</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.sunrisershyderabad.in/orange-army-access/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-29 |archive-date=2018-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004075915/http://www.sunrisershyderabad.in/orange-army-access/ |url-status=dead }}</ref> === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೮, ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್‌ನ ನಾಲ್ಕನೇ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಖಲೀಲ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೦೩ ವಿಕೇಟ್‌‌ಗಳ‍ನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/20742/india-vs-hong-kong-4th-match-group-a-asia-cup-2018</ref><ref>https://vijaykarnataka.indiatimes.com/sportshome/cricket/khaleel-ahmed-becomes-222nd-player-to-represent-india-in-odis/articleshow/65857678.cms{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kannadaprabha.com/cricket/asia-cup-2018-all-you-need-to-know-about-indias-left-arm-fast-bowling-sensation-khaleel-ahmed/324616.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-29 |archive-date=2018-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920121741/http://www.kannadaprabha.com/cricket/asia-cup-2018-all-you-need-to-know-about-indias-left-arm-fast-bowling-sensation-khaleel-ahmed/324616.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://indianexpress.com/article/sports/cricket/young-fast-and-in-a-hurry-khaleel-ahmed-breaks-into-indian-team-5335560/</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೦೨''' ಪಂದ್ಯಗಳು.<ref>https://www.news18.com/cricketnext/profile/khaleel-ahmed/65867.html</ref><ref>http://www.espncricinfo.com/india/content/player/942645.html</ref> *ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೧''' ಪಂದ್ಯಗಳು. === ವಿಕೇಟ್‍ಗಳು === *ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೪''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಆಸೋಸಿಯೇಶನ್]] 1xwfs9mgf160zthlstp1xhgx1jqisfo 0 106245 1378476 1352744 2026-08-06T06:19:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378476 wikitext text/x-wiki '''ಪಡ್ಡಾಯಿ''' ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಒಂದು [[ತುಳು]] ಚಲನಚಿತ್ರ. ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಭಯಸಿಂಹರ ಚೊಚ್ಚಲ ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಇದಾಗಿದೆ. ==ಪಾತ್ರ ವರ್ಗ== ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಶೇಣಿ, ಬಿಂದು ರಕ್ಷಿಧಿ, ಚಂದ್ರಹಾಸ ಉಳ್ಳಾಲ, ಗೋಪಿನಾಥ್ ಭಟ್, ಅವಿನಾಶ್ ರೈ, ಸದಾಶಿವ ನಿನಾಸಂ, ಶ್ರೀನಿಧಿ ಆಚಾರ್, ಪ್ರಭಾಕರ ಕಾಪಿಕಾಡ್, ವಾಣಿ ಪೆರಿಯೋಡಿ, ರವಿ ಭಟ್, ಮಲ್ಲಿಕಾ ಜ್ಯೋತಿಗುಡ್ಡೆ, ಸಂತೋಷ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತಿತರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಕಥಾ ತಿರುಳು== [[ಯಕ್ಷಗಾನ]], [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]]ಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿ ಕಡಲ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದಿದೆ ''ಪಡ್ಡಾಯಿ'' ಚಿತ್ರ. ಮುಖಂಡರೊಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸದಾಳು ದನಿಯ, ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಮೂಲಕ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಕಥಾ ಹಂದರ. "ಅತಿ ಆಸೆ ಗತಿ ಕೇಡು" ಎಂಬ ನೀತಿ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.udayavani.com/kannada/news/nri-news/289582/paddayi-tulu-film{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ನ ''[[ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್]]'' ನಾಟಕದ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರಾವಳಿಯ ಮೊಗವೀರರ ಬದುಕನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಚಿತ್ರ ಇದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/prajavani-epaper-praj/nyuyaark+sinimotsavakke+paddaayi-newsid-84183152 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-10-02 |archive-date=2025-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905023704/https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/prajavani-epaper-praj/nyuyaark+sinimotsavakke+paddaayi-newsid-84183152 |url-status=dead }}</ref> ==ಚಿತ್ರ ತಂಡ== * ನಿರ್ದೇಶಕ : ಅಭಯ ಸಿಂಹ, [[ಮಂಗಳೂರು]] * ನಿರ್ಮಾಪಕ : ನಿತ್ಯಾನಂದ ಪೈ, [[ಕಾರ್ಕಳ]] * ಸಂಗೀತ : ಮಣಿಕಾಂತ್ [[ಕದ್ರಿ]] * ಸಂಕಲನ : ಪ್ರಶಾಂತ್ * ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ : ವಿಷ್ಣುಪ್ರಸಾದ್, [[ಪುತ್ತೂರು]] * ಚಿತ್ರಕಥೆ : ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಂಡಿತ್ * ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವರ್ಷ : ೨೦೧೮ * ಭಾಷೆ : ತುಳು ==ಪದದ ಅರ್ಥ== ತುಳುವಿನ ''ಪಡ್ಡಾಯಿ'' ಅಂದರೆ ಕನ್ನಡದ ''ಪಶ್ಚಿಮ'' ದಿಕ್ಕು ಎಂದರ್ಥ. ತುಳುನಾಡಿನ ಮೊಗವೀರರು ಕಡಲನ್ನು ''ಪಡ್ಡಾಯಿ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುವ ಕ್ರಮವಿದೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ== ೬೫ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿತ್ರ'' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡ್ಡಾಯಿ - ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ದೊರಕಿದೆ.<ref>https://vijaykarnataka.indiatimes.com/entertainment/gossip/paddayi-wins-before-release-says-abhaya-simha/articleshow/63857040.cms</ref> <ref>https://www.udayavani.com/english/news/mangaluru/286050/tulu-movie-%E2%80%98paddayi%E2%80%99-receives-national-honour{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಇತರೆ ತುಳು ಚಿತ್ರಗಳು== * ಬಂಗಾರ್ ಪಟ್ಲೇರ್ (೧೯೯೩) * ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ (೨೦೦೭) * ಗಗ್ಗರ (೨೦೧೦) * ಮದಿಪು (೨೦೧೭) <ref>https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/paddayi-tulus-own-macbeth/article24226763.ece</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] 58y4lihyoi4r98pej0mjcidd7dyvp51 0 108443 1378499 1355621 2026-08-06T11:26:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378499 wikitext text/x-wiki ಬಿ ಸುರೇಂದ್ರ ರಾವ್ ಜನನ 19 [[ನವಂಬರ್]] 1948.[[ಇತಿಹಾಸ]] [[ಸಂಶೋಧಕ]], ಪ್ರಾಧ‍್ಯಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 9 [[ದಶಂಬರ]] 2019ರಂದು ನಿಧನರಾದರು == ಶಿಕ್ಷಣ == ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ 1968 ಸೆಂಟ್ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಕಾಲೇಜು ಪುತ್ತೂರು<ref>https://www.udayavani.com/kannada/news/80771/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%8A-%E0%B2%AC%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0-%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%97%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A6-%E0%B2%AA%E0%B3%88-%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%95-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] 1970. ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ 1976 ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಷೇಕ್ ಅಲಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿದರು. ಜೂನಿಯರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೆಟ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಮಾನಸಗಂಗೋತ್ರಿ [[ಮೈಸೂರು]] 1970 -1972 ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರು ಯೋಜನೆಯ ಸಂಶೋಧನ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ [[ಜವಾಹರ್ ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಫಂಡ್ 1973 [[ವಿವೇಕಾನಂದ]] ಕಾಲೇಜ್ [[ಪುತ್ತೂರು]] ಇಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ 1973 ನಂತರ [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದ ಇತಿಹಾಸ ವಿಭಾಗದ ಲೀಡರ್ ಆಗಿ 19೮2 1993 ನಂತರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು 1993 ರಿಂದ 2008 ಇವರ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯ ಆಧುನಿಕ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಮತ್ತು [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಹಾಗೂ ಇತಿಹಾಸ ಹಿಸ್ಟರಿಒಗ್ರಫಿ ಇವರು 12 ಮಂದಿಗೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಆರು ಮಂದಿಗೆ ಎಂಫಿಲ್ ಪದವಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ==ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು== #ಅಪೂರ್ವ ಕೊಡಗಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆ #ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು [[ಸಮಾಜ]] #ಬಿ ರಿಟ್ರೈವರ್ ಆರ್ಚ್ #ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಫ್ ಸ್ಟೀರಿಯೋ ಗ್ರಫಿ #ಬಂಟರ [[ಇತಿಹಾಸ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ===ಅನುವಾದಗಳು=== #ಇತಿಹಾಸ<ref>https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/udayavani-epaper-udayavani/da+bi+e+viveka+rai+avara+muru+pustakagala+bidugade-newsid-75168278{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಟರು #[[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕೆಲವು ನೆಲೆಗಳು ===ಸಂಪಾದನೆ ಕೃತಿಗಳು=== #ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇನ್ ಎ ಗೋಲ್ಡನ್ ಬೌಲ್ #ಡಿ ರೈನ್ ಬಾಯ್ #ಮಿತ್ತಬೈಲು ಯಮುನಕ್ಕ == ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳು== *ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯರು *ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯರು ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಸದಸ್ಯರು ಆಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ *ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ವೆಲ್ಫೇರ್ ಆಫೀಸರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಕಮಿಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ *ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಕೇರಳ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು]] [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ಗೋವಾ]] ರಾಜ್ಯದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ *ಇಂಡಿಯನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಇದರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ *ಆಧುನಿಕ [[ಭಾರತ]]ದ ಇತಿಹಾಸ [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಭಾಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. *ಇಂಡಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ [[ದೆಹಲಿ]] ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== #[[ಪೊಳಲಿ ಶೀನಪ್ಪ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] #ಮಂಜೇಶ್ವರ [[ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಶೋಧಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] 4ob7nmwapghqggz4z6xux09a1vabrls 4 112271 1378493 1378354 2026-08-06T09:40:56Z Santhosh Notagar99 82732 /* Documenting the Folk Arts of North Karnataka – Phase 2 (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ – ಹಂತ 2) */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1378493 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]] {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} __NEWSECTIONLINK__ * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below. * Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]] {{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} {{clear}} == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ == [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == {{t|databox}} == ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, # ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು # ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ== ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. # ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ದನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ. ::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ == ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ೧೮:೫೯, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. == ಆತ್ಮೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೇ, ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ 6ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿ, ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ (Theme) '''“ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ: ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ”''' ಆಗಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ವೇಗವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ, ಜ್ಞಾನ ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. '''ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದ ನೋಂದಣಿ (Self-Funded Registration)''' ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈಗ '''Pretix''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. * '''ನೋಂದಣಿ ಫಾರ್ಮ್:''' [https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/<nowiki>] </nowiki> * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:''' '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions)''' ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಈಗ '''Eventyay''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು (Workshops), ಚರ್ಚೆಗಳು (Discussions), ಪ್ಯಾನಲ್ ಚರ್ಚೆಗಳು (Panels), ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು (Interactive Sessions), ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಟಾಕ್ಸ್ (Lightning Talks) ಹಾಗೂ ಪೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು (Poster Presentations)ಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಅನುಭವಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗಳು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು. * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme<nowiki>] </nowiki> * '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ:''' '''ಜುಲೈ 8, 2026''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ''', ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನದ ನವೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ. * '''ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ:''' [https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/<nowiki>] </nowiki> ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ. '''ಧನ್ಯವಾದಗಳು,''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ತಂಡ''' [[ಸದಸ್ಯ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrit Sufi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೮, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗರ, ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಒಳನಾಡಿನ ಜನರ, ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಠದ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷ ಕಪ್ಪೆಗಳಾದ ಕುಂಬಾರ, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಮುಂಗಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಜೀವ ಸಂತತಿಯೇ ನಾಶದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳು ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ (ಪಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟ್‌) ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ]. ಇದಕ್ಕೆ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project#Please_share_your_feedback_and_endorsements ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿ] ವಿನಂತಿ. ನಿಮಗೇನೇ ಸಲಹೆ, ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚಾಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿಯೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. -- [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) :ಓಳ್ಳೆಯ ಯೋಜನೆ. ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳ ಉಳಿವಿನ ಕಾಳಜಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಕಪ್ಪೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರೆ ವಿವಿಧ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೩೮, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೪, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಸದಸ್ಯ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kuldeepburjbhalaike|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೧೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) *[[Project:ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]]--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೩೩, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> == Documenting the Folk Arts of North Karnataka – Phase 2 (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ – ಹಂತ 2) == ನಮಸ್ಕಾರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ನಾನು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಅನುದಾನದ ಸಹಾಯದಿಂದ "ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ" (Documenting the Folk Arts of North Karnataka) ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಚೌಡ್ಕಿ ಪದ, ಗಿಗಿ ಪದ, ಧುರುಂ ಮುರುಗೇರು ಮತ್ತು ಸುಡುಗಾಡು ಸಿದ್ಧರು ಸೇರಿದಂತೆ ಐದು ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಡಿಯೊಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಓದುಗರಿಗೆ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 2025ರ ಯೋಜನೆಯ ಲಿಂಕ್: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka ಈ ಯೋಜೆಯ ಎರಡನೇ ಹಂತಕ್ಕಾಗಿ (Phase 2) ನಾನು ಮತ್ತೆ ಅನುದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಬಾರಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗದ ಹಂತಿ ಪದ, ಪುರವಂತರು, ಗೊಂಡಳಗೇರಿ ಪದ, ವೇಷಗಾರರು, ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ, ಹೇಳುವವರು ಹಾಗೂ ಜೋಗಮ್ಮ ಪದಗಳು ಎಂಬ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಂದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ನಾನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇವುಗಳು ನಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿಸುವುದು ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.<br> ಈ ಯೋಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು, ಕಲಾವಿದರ ಸಂಪರ್ಕ ವಿವರಗಳು ಯಾರಿಗಾದರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವು ಈ ಯೋಜೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. <br> ಧನ್ಯವಾದಗಳು. Hello everyone, Last year, with the support of a Wikimedia Foundation grant, I successfully completed the "Documenting the Folk Arts of North Karnataka" project. The primary objective of the project was to preserve and promote the rich folk traditions of North Karnataka by documenting them and making the knowledge freely available through Wikimedia projects. During Phase 1, we documented five folk art forms—Dollu Kunitha, Chowdki Pada, Gigi pada, Dhuurum murugeru, Sudugadu Siddharu, We conducted field visits, photographed and recorded live performances, and uploaded the media to Wikimedia Commons. We also improved the related Wikipedia articles and embedded videos into relevant pages to help readers better understand these traditional art forms. <br> 2025 Project Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka <br> I have now applied for Phase 2 of the project. This phase aims to document six endangered folk art forms: Puravantharu, Gondhalageri Pada, Veshagararu, Hanthi Pada, Krishna Parijatha, Heluvavaru and Jogamma Padagalu. I chose these six folk arts because only a small number of artists continue to practice them today, and there is a real risk that they may disappear if they are not documented now. Since I belong to North Karnataka, I understand the cultural importance of these traditions and feel a personal responsibility to preserve them for future generations. At present, these folk-art forms do not have dedicated documentation on Wikimedia projects, making this initiative even more important. <br> I would greatly appreciate the support of the Wikimedia community. If anyone has reliable sources, books, photographs, historical information, or contacts with artists related to these folk art forms, please feel free to share them. Your suggestions and contributions will help make this project more comprehensive and ensure that this valuable cultural heritage is preserved as free knowledge for everyone. Thank you for your continued support. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೦, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) tuwy5j6ttjfpp8r2jxts4t9vz52cp9h 1378495 1378493 2026-08-06T09:51:35Z Gopala Krishna A 23266 /* ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ */ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ 1378495 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]] {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} __NEWSECTIONLINK__ * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below. * Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]] {{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} {{clear}} == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ == [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == {{t|databox}} == ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, # ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು # ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ== ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. # ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ದನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ. ::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ == ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ೧೮:೫೯, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. == ಆತ್ಮೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೇ, ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ 6ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿ, ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ (Theme) '''“ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ: ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ”''' ಆಗಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ವೇಗವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ, ಜ್ಞಾನ ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. '''ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದ ನೋಂದಣಿ (Self-Funded Registration)''' ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈಗ '''Pretix''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. * '''ನೋಂದಣಿ ಫಾರ್ಮ್:''' [https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/<nowiki>] </nowiki> * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:''' '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions)''' ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಈಗ '''Eventyay''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು (Workshops), ಚರ್ಚೆಗಳು (Discussions), ಪ್ಯಾನಲ್ ಚರ್ಚೆಗಳು (Panels), ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು (Interactive Sessions), ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಟಾಕ್ಸ್ (Lightning Talks) ಹಾಗೂ ಪೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು (Poster Presentations)ಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಅನುಭವಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗಳು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು. * '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme<nowiki>] </nowiki> * '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ:''' '''ಜುಲೈ 8, 2026''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ''', ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನದ ನವೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ. * '''ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ:''' [https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/<nowiki>] </nowiki> ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ. '''ಧನ್ಯವಾದಗಳು,''' '''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ತಂಡ''' [[ಸದಸ್ಯ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrit Sufi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೮, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗರ, ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಒಳನಾಡಿನ ಜನರ, ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಠದ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷ ಕಪ್ಪೆಗಳಾದ ಕುಂಬಾರ, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಮುಂಗಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಜೀವ ಸಂತತಿಯೇ ನಾಶದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳು ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ (ಪಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟ್‌) ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ]. ಇದಕ್ಕೆ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project#Please_share_your_feedback_and_endorsements ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿ] ವಿನಂತಿ. ನಿಮಗೇನೇ ಸಲಹೆ, ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚಾಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿಯೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. -- [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) :ಓಳ್ಳೆಯ ಯೋಜನೆ. ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳ ಉಳಿವಿನ ಕಾಳಜಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಕಪ್ಪೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರೆ ವಿವಿಧ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೩೮, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) :ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ajIpMnxDNIdZt5_F9jEM0YFX3BJhCE9wkBFOb_vo4Xc/edit?gid=1955526827#gid=1955526827 ಇಲ್ಲಿದೆ]. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಪುಟ ತಯಾರು ಮಾಡಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಕೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೧, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೪, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಸದಸ್ಯ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kuldeepburjbhalaike|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೧೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) *[[Project:ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]]--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೩೩, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> == Documenting the Folk Arts of North Karnataka – Phase 2 (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ – ಹಂತ 2) == ನಮಸ್ಕಾರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ನಾನು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಅನುದಾನದ ಸಹಾಯದಿಂದ "ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ" (Documenting the Folk Arts of North Karnataka) ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಚೌಡ್ಕಿ ಪದ, ಗಿಗಿ ಪದ, ಧುರುಂ ಮುರುಗೇರು ಮತ್ತು ಸುಡುಗಾಡು ಸಿದ್ಧರು ಸೇರಿದಂತೆ ಐದು ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಡಿಯೊಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಓದುಗರಿಗೆ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 2025ರ ಯೋಜನೆಯ ಲಿಂಕ್: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka ಈ ಯೋಜೆಯ ಎರಡನೇ ಹಂತಕ್ಕಾಗಿ (Phase 2) ನಾನು ಮತ್ತೆ ಅನುದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಬಾರಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗದ ಹಂತಿ ಪದ, ಪುರವಂತರು, ಗೊಂಡಳಗೇರಿ ಪದ, ವೇಷಗಾರರು, ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ, ಹೇಳುವವರು ಹಾಗೂ ಜೋಗಮ್ಮ ಪದಗಳು ಎಂಬ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಂದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ನಾನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇವುಗಳು ನಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿಸುವುದು ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.<br> ಈ ಯೋಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು, ಕಲಾವಿದರ ಸಂಪರ್ಕ ವಿವರಗಳು ಯಾರಿಗಾದರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವು ಈ ಯೋಜೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. <br> ಧನ್ಯವಾದಗಳು. Hello everyone, Last year, with the support of a Wikimedia Foundation grant, I successfully completed the "Documenting the Folk Arts of North Karnataka" project. The primary objective of the project was to preserve and promote the rich folk traditions of North Karnataka by documenting them and making the knowledge freely available through Wikimedia projects. During Phase 1, we documented five folk art forms—Dollu Kunitha, Chowdki Pada, Gigi pada, Dhuurum murugeru, Sudugadu Siddharu, We conducted field visits, photographed and recorded live performances, and uploaded the media to Wikimedia Commons. We also improved the related Wikipedia articles and embedded videos into relevant pages to help readers better understand these traditional art forms. <br> 2025 Project Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka <br> I have now applied for Phase 2 of the project. This phase aims to document six endangered folk art forms: Puravantharu, Gondhalageri Pada, Veshagararu, Hanthi Pada, Krishna Parijatha, Heluvavaru and Jogamma Padagalu. I chose these six folk arts because only a small number of artists continue to practice them today, and there is a real risk that they may disappear if they are not documented now. Since I belong to North Karnataka, I understand the cultural importance of these traditions and feel a personal responsibility to preserve them for future generations. At present, these folk-art forms do not have dedicated documentation on Wikimedia projects, making this initiative even more important. <br> I would greatly appreciate the support of the Wikimedia community. If anyone has reliable sources, books, photographs, historical information, or contacts with artists related to these folk art forms, please feel free to share them. Your suggestions and contributions will help make this project more comprehensive and ensure that this valuable cultural heritage is preserved as free knowledge for everyone. Thank you for your continued support. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೦, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 3or4djduf249khfxg42czl2bslxpxe7 0 113542 1378458 1351901 2026-08-06T05:26:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378458 wikitext text/x-wiki ನಿಡ್ಪಳ್ಳಿಯು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಪುತ್ತೂರು]] ತಾಲೂಕಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮ<ref>. http://www.onefivenine.com/india/villages/Dakshin-Kannad/Puttur/Nidpalli </ref>. ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾದ ಪುತ್ತೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೮ ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ. ನಿಡ್ಪಳ್ಳಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೂ ಹೌದು. ==ಕೃಷಿ== ಕೃಷಿಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಪ್ರಧಾನ ವೃತ್ತಿ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಡಿಕೆ]], [[ತೆಂಗು]], [[ಬಾಳೆ]], [[ಭತ್ತ]], [[ಕಾಳುಮೆಣಸು]], [[ಕೊಕ್ಕೊ]], [[ರಬ್ಬರ್]], [[ಗೇರು]] ಬೀಜಗಳ ಬೆಳೆ ಹಾಗೂ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಜೀವನಾಧಾರ. ==ಭಾಷೆ== [[ತುಳು]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], [[ಬ್ಯಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ಹವ್ಯಕ]] ಭಾಷೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೊಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೨೫೭. ಸರ್ವ ಧರ್ಮದವರೂ ಶಾಂತಿ ಸಮನ್ವಯತೆಯಿಂದ ಜೀವಿಸುವ ಇಲ್ಲಿ, ಶಾಂತಾದುರ್ಗಾ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕಿನ್ನಿಮಾಣಿ-ಪೂಮಾಣಿ-ಮಲರಾಯ-ಧೂಮವತೀ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಬದ್ರಿಯಾ ಮಸೀದಿ ತಂಬುತ್ತಡ್ಕ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರೊಜರಿ ಚರ್ಚ್ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಶೇಷತೆಗಳು== ಶಾಂತಾದುರ್ಗಾ ದೇವಸ್ಥಾನವು ನಿಡ್ಪಳ್ಳಿಯ ಗ್ರಾಮದೇವಸ್ಥಾನ. ಕಿನ್ನಿಮಾಣಿ-ಪೂಮಾಣಿ (ಉಳ್ಳಾಕುಲು) ಇಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮ ದೈವಗಳು. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಆರಿಗ ಮನೆತನದ [[ಜೈನ]] ಅರಸರ ಮುಂದಾಳುತ್ವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದೈವಾರಾಧನೆ, ಜಾತ್ರೊತ್ಸವಗಳು ಕ್ರಿ. ಶ ೧೯೭೨ ರ ಆಸುಪಾಸಿನ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತೇ ಹೊದವು. ದೇವ-ದೈವಸ್ಥಾನಗಳೂ<ref>https://www.nikharanews.com/%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%B3%E0%B3%8D%E0%B2%B3%E0%B2%BF-%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%A6-%E0%B2%9C%E0%B2%A8%E0%B2%A4%E0%B3%86-%E0%B2%AC%E0%B2%82/{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕಾಲನ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕು ಜೀರ್ಣವಾದವು. ಈಗ ಇರುವ ದೈವಸ್ಥಾನಗಳ ಅನತಿ ದೂರದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದೇ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಹಿಂದೆ ದುರ್ಗಾ ಮಂದಿರವೂ ಇತ್ತೆನ್ನುವುದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಮತ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹವೋಂದರ ಪಾಣಿಪೀಠ ಮತ್ತು ದೇವ ಗುಡಿಯೊಂದರ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ದೊರಕಿತ್ತು. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಆದಿಯಿಂದಲೂ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖರು ದೈವಸ್ಥಾನಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟರೂ, ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಷ್ಟೇ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ದೈವಸ್ಥಾನಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಶಾಂತಾದುರ್ಗಾ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಿನ್ನಿಮಾಣಿ-ಪೂಮಾಣಿ-ಹುಲಿಭೂತ-ಮಲರಾಯ ಮತ್ತು [[ಧೂಮಾವತೀ ದೈವ]]ಗಳ ದೈವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ೨೦೧೯ನೇ ಇಸವಿಯ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಕಲಶೊತ್ಸವ ಮತ್ತು ನೇಮೊತ್ಸವಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಡ್ಪಳ್ಳಿಯ ಗ್ರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ದೈವಸ್ಥಾನಗಳು ಪುನರೂರ್ಜಿತಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ ಶಾಂತ ರೂಪಿಣಿಯಾದ ದುರ್ಗೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕರಿ ಕಲ್ಲಿನ ಸುಂದರವಾದ ದುರ್ಗೆಯ ವಿಗ್ರಹ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಗಣಪತಿಯ ಗುಡಿಯೂ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಂದು ಭಾಗ.<ref>[https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/udayavani-epaper-udayavani/nidpalli+matte+tale+ettitu+kaalagarbhadalli+mareyaagiddha+degula-newsid-110420154] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919055602/https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/udayavani-epaper-udayavani/nidpalli+matte+tale+ettitu+kaalagarbhadalli+mareyaagiddha+degula-newsid-110420154 |date=2020-09-19 }}<ref> ==ಪ್ರಯಾಣ== ನಿಡ್ಪಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವು ಸಮೀಪದ ಪಟ್ಟಣಗಳಾದ ಪುತ್ತೂರು, ಸುಳ್ಯ, ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಕಾಸರಗೊಡುಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಕಬಕ-ಪುತ್ತೂರು. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮಂಗಳೂರು. [[ಚಿತ್ರ:Remainings of Old Shiva temple Nidpalli.jpg|thumb|ಶಿವಲಿಂಗದ ಪೀಠ]][[ಚಿತ್ರ:ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಡ್ಪಳ್ಳಿಯ ಪುರಾತನ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ.jpg|frameless|ನಿಡ್ಪಳ್ಳಿಯ ಶಿಥಿಲ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಾಮಗಳು]] b3w9d2nd2knm1vv6dsvxdde285dlwxb 0 116500 1378500 1355856 2026-08-06T11:47:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378500 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಎಸ್.ಎ.ಎಸ್. | logo = 2022 Bugatti wordmark.svg | logo_caption = ೨೦೨೨ ರಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಲೋಗೋ. | image = Bugatti Molsheim 109.jpg | image_caption = ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ [[:en:Molsheim|ಮೊಲ್ಶೈಮ್]], | type = [[ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ]] | predecessor = [[:en:Bugatti Automobili SpA|ಬುಗಾಟಿ ಆಟೋಮೊಬಿಲಿ ಎಸ್.ಪಿ.ಎ.]]{{Sfn|Volkswagen AG|2012|p=68}} | key_people = [[:en:Mate Rimac|ಮೇಟ್ ರಿಮಾಕ್]]<br/>([[:en:Bugatti Rimac|ಬುಗಾಟಿ ರಿಮಾಕ್]] ನ ಸಿಇಒ) | industry = [[:en:Automotive industry|ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಉದ್ಯಮ]] | products = [[:en:Sports car|ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾರು]] | production = {{increase}} ೭೬ ವಾಹನಗಳು <small>(೨೦೧೮)</small><ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/463285/bugatti-worldwide-deliveries/|title=Worldwide deliveries of Bugatti from FY 2013 to FY 2018 (in units)|last=Wagner|first=I|date=2019-03-25|website=Statistica}}</ref> | num_employees = ೨೯೭ (೨೦೧೬) | parent = [[:en:Bugatti Rimac|ಬುಗಾಟಿ ರಿಮಾಕ್]] [[:en:d.o.o.|ಡಿ.ಒ.ಒ.]] ಮತ್ತು [[:en:Volkswagen Group|ಫೋಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಗನ್ ಗ್ರೂಪ್]] | subsid = {{unbulleted list|{{nowrap|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಜಿಎಂಬಿಎಚ್}}|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಸ್.ಎ.{{Sfn|Volkswagen AG|2012|p=50}}}} | founded = {{Start date and age|1998|12 |22}}{{Sfn|Volkswagen AG|2012|p=68}} | location_city = [[:en:Molsheim|ಮೊಲ್ಶೈಮ್]] | location_country = [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]{{Sfn|Volkswagen AG|2012|p=50}} | homepage = {{URL|https://www.bugatti.com}} }} '''ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಎಸ್.ಎ.ಎಸ್''' (ಫ್ರೆಂಚ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ: [[:en:bygati|ಬೈಗಾಟಿ]])ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ಐಷಾರಾಮಿ [[:en:sports car|ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾರು]] ತಯಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ [[:en:Volkswagen Group|ವೋಕ್ಸ್‌ವ್ಯಾಗನ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ]] [[:en:Molsheim, Alsace|ಅಲ್ಸೇಸ್‌ನ ಮೊಲ್ಶೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಮೊಲ್ಶೈಮ್ನಲ್ಲಿ [[:en:Ettore Bugatti|''ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯವರು'']] (೧೮೮೧-೧೯೪೭) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ನಂತರ [[ಕ್ರೀಡೆಗಳು|ಕ್ರೀಡೆ]], ರೇಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಐಷಾರಾಮಿ ಕಾರುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. <ref>{{Cite web |title=Bugatti and Rimac begin cooperation |url=https://www.bugatti.com/media/news/2021/bugatti-and-rimac-begin-cooperation/ |access-date=2022-01-27 |website=www.bugatti.com |language=en |archive-date=6 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106160616/https://www.bugatti.com/media/news/2021/bugatti-and-rimac-begin-cooperation/ |url-status=dead }}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು [[:en:Rimac Group|ರಿಮಾಕ್ ಗ್ರೂಪ್]] ಮತ್ತು [[:en:Porsche AG|ಪೋರ್ಷೆ‌ಎಜಿ]] ನಡುವಿನ [[:en:joint venture|ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾದ]] [[:en:Bugatti Rimac|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ರಿಮ್ಯಾಕ್‌ನ]] ಭಾಗವಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೨೧ ರಿಂದ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ರಿಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ [[:en:Mate Rimac|''ಮೇಟ್ ರಿಮಾಕ್‌ರವರು'']] ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೨, ೧೯೯೮ ರಂದು, [[:en:Volkswagen AG|ವೋಕ್ಸ್‌ವ್ಯಾಗನ್ ಎಜಿಯು]], ಈಗ [[:en:Porsche SE|ಪೋರ್ಷೆ‌ಎಸ್‌ಇ]] ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ [[ಜರ್ಮನ್]] ವಾಹನ ತಯಾರಕರಾದ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಎಸ್‌ಎಎಸ್ ಅನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್-ನೋಂದಾಯಿತ, [[:en:wholly-owned subsidiary|ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿಲಾಯಿತು. ಅದೇ ದಿನ, ಕಂಪನಿಯು ೧೯೮೭ ಮತ್ತು ೧೯೯೮ ರ ನಡುವೆ [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಎಸ್‌ಪಿಎಯೊಂದಿಗೆ ಸೂಪರ್ ಕಾರುಗಳನ್ನು (ಇಬಿ ೧೦ ಮತ್ತು ಇಬಿ ೧೧೨ ನಂತಹ) ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] ಉದ್ಯಮಿಯಾದ [[:en: Romano Artioli|ರೊಮಾನೊ ಆರ್ಟಿಯೋಲಿ]] ಅವರಿಂದ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೨೦೦೦ ವರ್ಷದಿಂದ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಎಸ್ಎಎಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೨, ೨೦೦೦ ರಂದು, ವೋಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಗನ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಎಸ್‌ಎಎಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ಮಾಜಿ ವಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಡ್ರೈವ್‌ಟ್ರೇನ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ''ಕಾರ್ಲ್-ಹೈಂಜ್ ನ್ಯೂಮನ್''ರವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಕಂಪನಿಯು ೧೮೫೬ ರ [[:en:Château Saint-Jean|ಚಾಟೌ ಸೇಂಟ್-ಜೀನ್]] ಎಂಬ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಇದು ಹಿಂದೆ ಮೊಲ್ಶೈಮ್ ಬಳಿಯ ಡೊರ್ಲಿಶೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ [[:en:Ettore Bugatti|ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯ]] ಅತಿಥಿ ಗೃಹವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದರ ಮೂಲ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಇನ್ನೂ [[:en:Snecma|ಸ್ನೆಕ್ಮಾ]] ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವರು ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ [[:en:Pebble Beach Concours d'Elegance|ಪೆಬಲ್ ಬೀಚ್ ಕಾನ್ಕೋರ್ಸ್ ಡಿ ಎಲಿಗನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ವಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ಅವರ ಚಾಟೌನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ|ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ]] ಹೊಸ ಆಧುನಿಕ ''ಅಟೆಲಿಯರ್'' ([[ಕಾರ್ಖಾನೆ]]) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ೨೦೦೫ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩ ರಂದು ಅಟೆಲಿಯರ್‌ ಎಂಬ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|title=BUGATTI to form part of a new joint company|url=https://www.bugatti.com/media/news/2021/bugatti-to-form-part-of-a-new-joint-company/|access-date=2021-07-07|website=www.bugatti.com|language=en|archive-date=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210706190707/https://www.bugatti.com/media/news/2021/bugatti-to-form-part-of-a-new-joint-company/|url-status=dead}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ವೋಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಗನ್ ತನ್ನ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[:en:Croatian|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯನ್]] ಕಂಪನಿ [[:en:Rimac Automobili|ರಿಮಾಕ್ ಆಟೋಮೊಬಿಲಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಮಾತುಕತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|date=2020-09-27|title=VW will weltbekannte Marke verkaufen - weil sie nicht zum neuen Elektro-Image passt?|url=https://www.merkur.de/wirtschaft/bugatti-vw-volkswagen-vw-cristiano-ronaldo-cr7-auto-verkauf-rimac-kunden-kroatien-90046929.html|url-status=live|access-date=2021-05-02|website=Merkur|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927161921/https://www.merkur.de/wirtschaft/bugatti-vw-volkswagen-vw-cristiano-ronaldo-cr7-auto-verkauf-rimac-kunden-kroatien-90046929.html |archive-date=27 September 2020 }}</ref> ೨೦೦೫ ರಿಂದ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಕಾರುಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, ವೋಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಗನ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಸಿಇಒ ಆದ [[:en:Herbert Diess|ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಡೈಸ್‌ರವರು]] ''ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲದ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಭರಾವಣಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ'' ಎಂದು ಈ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯು ತಿಳಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|last=magazin|first=manager|title=Volkswagen: Herbert Diess will Bugatti an Rimac verkaufen|url=https://www.manager-magazin.de/unternehmen/autoindustrie/wie-volkswagen-wieder-durchstarten-will-a-49f3f9ef-28cd-4c81-b246-869db49a039c|access-date=2021-05-02|website=www.manager-magazin.de|date=16 March 2021 |language=de}}</ref> ==ಕಲ್ಪನೆಯ ಕಾರುಗಳು== ===ಇಟಾಲ್ ಡಿಸೈನ್ ಗಿಯುಗಿಯಾರೊ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು=== ವೋಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಗನ್ [[:en:Italdesign|ಇಟಾಲ್ ಡಿಸೈನ್‌ನ]] [[:en:Giorgetto Giugiaro|ಜಾರ್ಗೆಟ್ಟೊ ಗಿಯುಗಿಯಾರೊ]] ಅವರನ್ನು ಕಲ್ಪನೆಯ ಕಾರುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ನಿಯೋಜಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|title=Vergessene Studien: Bugatti ID 90, EB 112, EB 118 und EB 218|url=https://de.motor1.com/news/270045/bugatti-id90-eb-designstudien/|access-date=2021-05-02|website=Motor1.com|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|title=EB 118 by Italdesign with typical Art Deco Style interior|url=https://www.italdesign.it/project/eb-118/|access-date=2021-05-02|website=Italdesign|language=en}}</ref> ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಯಾದ ಇಬಿ ೧೧೮, ಎರಡು-ಬಾಗಿಲುಗಳ ವಾಹನವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ [[:en:Paris Motor Show|ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ]] ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|title=Vergessene Studien: Bugatti 18.3 Chiron (1999)|url=https://www.motorsport-total.com/oldtimer/news/vergessene-studien-bugatti-183-chiron-1999-18112601|access-date=2021-05-02|website=Motorsport-Total.com|language=de}}</ref> ಇದರ ನಂತರ, ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ [[:en:Geneva Motor Show|ಜಿನೀವಾ ಮೋಟಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ]] ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು-ಬಾಗಿಲುಗಳ [[:en:EB 218|ಇಬಿ ೨೧೮]] ಟೂರಿಂಗ್ [[:en:sedan|ಸೆಡಾನ್]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಫರ್ಟ್‌ನ [[:en:IAA|ಐಎಎಯಲ್ಲಿ]], [[:en:18/3 Chiron|೧೮/೩ ಚಿರಾನ್]] ಅನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|title=Bugatti Veyron: Fast hätte der Veyron einen W18-Motor bekommen|url=https://www.autobild.de/artikel/bugatti-veyron-motor-w18-16326637.html|access-date=2021-05-02|website=autobild.de|date=5 February 2020 }}</ref> ===ವೋಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಗನ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು=== ವೋಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಗನ್ ಅಂತಿಮ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ [[:en:EB 18/4|ಇಬಿ ೧೮/೪]] ಜಿಟಿಯನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದೆ. ಬುಗಾಟ್ಟಿ [[:en:1999 Tokyo Motor Show|೧೯೯೯ ರ ಟೋಕಿಯೊ ಮೋಟಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ]] ಇಬಿ ೧೮/೪ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ===ಡಬ್ಲ್ಯೂ೧೮ ಎಂಜಿನ್=== ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆರಂಭಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ೫೫೫ ಪಿಎಸ್ (೪೦೮ ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್, ೫೪೭ ಎಚ್ ಪಿ) [[:en:18-cylinder engine|೧೮-ಸಿಲಿಂಡರ್ ಎಂಜಿನ್]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[:en:W-configuration|ಡಬ್ಲ್ಯೂ-ಕಾನ್ಫಿಗರೇಶನ್]] ಎಂಜಿನ್ ಆಗಿದ್ದು, ತಲಾ ೬ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳ ಮೂರು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವೋಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಗನ್ ನ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಎಂಜಿನ್ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ===೧೬ಸಿ ಗ್ಯಾಲಿಬಿಯರ್=== ಮೊಲ್ಶೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ಯೂನ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೧೬ ಸಿ ಗ್ಯಾಲಿಬಿಯರ್ ಅನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಮೊಲ್ಶೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ ಕಾರನ್ನು ನೀಲಿ [[:en:carbon fibre|ಕಾರ್ಬನ್ ಫೈಬರ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]] ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಬುಗಾಟ್ಟಿ [[:en:Geneva Auto Show|ಜಿನೀವಾ ಆಟೋ ಶೋನಲ್ಲಿ]] "ವಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಗ್ರೂಪ್ ನೈಟ್" ನಲ್ಲಿ ೧೬ ಸಿ ಗ್ಯಾಲಿಬಿಯರ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ [[ಕಪ್ಪು]] ಮತ್ತು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಬಣ್ಣದ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೋರಿಸಿತು. ==ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರುಗಳು== [[File:Bugatti EB110 GT 1991.jpg|thumb|[[:en:Bugatti EB 110|ಬುಗಾಟಿ ಇಬಿ ೧೧೦]]]] ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬಿಲಿ ಎಸ್.ಪಿ.ಎ ಎಂದು [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಮರಳಿ ತರಲಾಯಿತು. ಹಾಗೂ ಕಂಪನಿಯು ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಇಬಿ ೧೧೦ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[:en:Bugatti EB 110|ಇಬಿ ೧೧೦]] ಹೆಸರಿನ ಕಾರು ಬುಗಾಟ್ಟಿಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಸೂಪರ್-ಕಾರ್ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ತಂದಿತು. ನಂತರ ಈ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವೋಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಗನ್ ಖರೀದಿಸಿತು. ==ವೆಯ್ರಾನ್== [[File:Bugatti Veyron 16.4 – Frontansicht (2), 5. April 2012, Düsseldorf.jpg|thumb|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ವೆಯ್ರಾನ್]] ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಹೊಸ ಎಂಜಿನ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]], [[ಜಿನಿವಾ]] ಮತ್ತು [[:en: Detroit auto shows|ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಆಟೋ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ]], ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಇಬಿ ೧೬/೪ ವೆಯ್ರಾನ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಕಾರು, ಆಲ್-ವೀಲ್ ಡ್ರೈವ್ [[:en:16-cylinder|೧೬-ಸಿಲಿಂಡರ್]] ಕಾರು, ೧,೦೦೧ ಪಿಎಸ್ (೭೩೬ ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್, ೯೮೭ ಎಚ್‌ಪಿ) ಎಂಜಿನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಆಲ್-ವೀಲ್ ಡ್ರೈವ್ ೧೬-ಸಿಲಿಂಡರ್ ಕಾರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|last=Autosieger.de|title=Bugatti auf der Shanghai Motor Show|url=https://www.autosieger.de/bugatti-auf-der-shanghai-motor-show-article26369.html|access-date=2021-05-02|website=Autosieger.de - Das Automagazin|language=de}}</ref> ಇಬಿ ೧೬/೪ ವೆಯ್ರಾನ್ ನಾಲ್ಕು [[:en:turbochargers|ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ]] ೮.೦-ಲೀಟರ್ ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಗಂಟೆಗೆ ೪೦೭ ಕಿ.ಮೀ (೨೫೩ ಮೈಲಿ) ಗರಿಷ್ಠ ವೇಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವೆಯ್ರಾನ್ ಇದುವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಸೂಪರ್ ಕಾರ್ ಆಗಿತ್ತು. [[ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ]] ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ೨.೫ ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ನಂತರ ೧೦೦ ಕಿಮೀ. ಗಂ. (೬೨ ಮೈಲಿ), ೭.೩ ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ನಂತರ ೨೦೦ ಕಿಮೀ. ಗಂ. (೧೨೪ ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ೧೬.೮ ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ನಂತರ, ೩೦೦ ಕಿಮೀ. ಗಂ. (೧೮೬ ಮೈಲಿ) ವೇಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|title=Special Edition Bugatti Veyron Grand Sport Vitesse At Pebble Beach|url=https://www.motorauthority.com/news/1078586_special-edition-bugatti-veyron-grand-sport-vitesse-at-pebble-beach|access-date=2021-05-02|website=Motor Authority|language=en}}</ref> ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೨೦೦೧ ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇಬಿ ೧೬/೪ ವೆಯ್ರಾನ್‌ಗೆ [[ಜಾಹೀರಾತು|ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ]] "ಸುಧಾರಿತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ" ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ೨೦೦೧ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಈ ಕಾರನ್ನು ಈಗ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ವೆಯ್ರಾನ್ ೧೬.೪ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|title=Bugatti Chiron: Gran-Turismo-Modell verkauft|url=https://www.autozeitung.de/bugatti-chiron-vision-gran-turismo-132644.html|access-date=2021-05-02|website=autozeitung.de|language=de}}</ref> ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಎಂದರೆ ೧೬ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ವಿನ್ಯಾಸ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಡ್ಯುಯಲ್-ಕ್ಲಚ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಷನ್ನೊಂದಿಗಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗೆ ೩೦೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ, ವಿಪರೀತ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಹಲವಾರು ವಿಳಂಬಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಪಾದನೆ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ಕಾಯುವಿಕೆಯ ಸಮಯದಿಂದಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ೭೦ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|title=Bugatti Veyron 16.4|url=https://www.autobild.de/bilder/bugatti-veyron-16.4-27841.html|access-date=2021-05-02|website=autobild.de|language=de|archive-date=28 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428130507/https://www.autobild.de/bilder/bugatti-veyron-16.4-27841.html|url-status=dead}}</ref> ==ಚಿರಾನ್== [[File:Bugatti Chiron (36559710091).jpg|thumb|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಚಿರಾನ್]] ನವೆಂಬರ್ ೩೦, ೨೦೧೫ ರಂದು, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ವೆಯ್ರಾನ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ''ಚಿರಾನ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೩೫ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರೇಸಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು [[:en:Grand Prix races|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು]] ಗೆದ್ದ [[:en:Monegasque racing driver Louis Chiron|ಮೊನೆಗಾಸ್ಕ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಚಾಲಕ ಲೂಯಿಸ್ ಚಿರಾನ್‌ರವರಿಗೆ]] ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|date=2021-04-16|title=Louis Chiron beim Grand Prix Monaco 1931|url=https://www.secret-classics.com/louis-chiron-beim-grand-prix-monaco-1931/|access-date=2021-05-02|website=Secret Classics|language=de-DE}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೯, ೨೦೧೬ ರಂದು, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಚಿರಾನ್ ಹೈಪರ್ ಕಾರ್ ಅನ್ನು ಜಿನೀವಾ ಮೋಟಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ನಾಲ್ಕು ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜರ್ ಗಳೊಂದಿಗೆ ೮.೦-ಲೀಟರ್, ೧೬-ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈಗ ೧,೫೦೦ ಪಿಎಸ್ (೧,೧೦೩ ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್, ೧,೪೭೯ ಎಚ್‌ಪಿ) ಮತ್ತು ೧,೬೦೦ [[ನ್ಯೂಟನ್]] ಮೀಟರ್ ಟಾರ್ಕ್ ನೊಂದಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿರಾನ್ ೨.೪ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಕಿಮೀ. ಗಂ. (೬೨ ಮೈಲಿ) ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ೬.೧ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೦ ಕಿಮೀ. ಗಂ. (೧೨೪ ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ೧೩.೧ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಕಿಮೀ. ಗಂ. (೧೮೬ ಮೈಲಿ) ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಇದರ ಟಾಪ್ ಸ್ಪೀಡ್ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ ೪೨೦ ಕಿ.ಮೀ. ಬುಗಾಟ್ಟಿ ೧,೫೦೦ ಬಿಹೆಚ್‌ಪಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ೧೬ ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಏಕೈಕ ವಾಹನ ತಯಾರಕ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ೨೦೧೬ ರಿಂದ, ಚಿರಾನ್ ಮೊದಲ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ [[:en:3-D printed|೩-ಡಿ ಮುದ್ರಿತ]] ಘಟಕಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಸರಣ ತೈಲ ನಾಳದ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಆಧಾರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|date=2020-11-16|title=Bugatti Bolide: Titanlegierungen aus dem 3D-Drucker|url=https://additive.industrie.de/3d-druck-anwendungen/1850-ps-aggregat-und-die-karosserie-ein-hauch-von-nichts/|access-date=2021-05-02|website=additive|language=de-DE}}</ref> ==ಡಿವೊ== [[File:Bugatti Divo, Paris Motor Show 2018, IMG 0708.jpg|thumb|[[:en:2018 Paris Motor Show|೨೦೧೮ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಶೋ]]]] ಜುಲೈ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಚಿರಾನ್ ಆಧಾರಿತ ಟ್ರ್ಯಾಕ್-ಕೇಂದ್ರಿತ ವಾಹನವಾದ ಡಿವೊ ಹೈಪರ್ಕಾರ್ನ ೪೦ ಘಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ೫ ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವ್ವಳ ಯೂನಿಟ್ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರುಗಳು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾದವು. <ref>{{Cite web|title=Bugatti Divo: So großartig sehen die ersten Fahrzeuge aus|url=https://www.motorsport-total.com/auto/news/bugatti-divo-so-grossartig-sehen-die-ersten-fahrzeuge-aus-20080804|access-date=2021-05-02|website=Motorsport-Total.com|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bugatti Divo: Die agile Schwester des Hypersportwagens Chiron|url=https://www.waz-online.de/Wolfsburg/Volkswagen/Bugatti-Divo-Die-agile-Schwester-des-Hypersportwagens-Chiron|access-date=2021-05-02|website=WAZ/AZ-online.de|language=de}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Monterey Car Week|ಮಾಂಟೆರೆ ಕಾರ್ ವೀಕ್‌ನ]] ಭಾಗವಾಗಿ "ದಿ ಕ್ವಿಲ್: ಎ ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕೂಟ" ದಲ್ಲಿ ಡಿವೊವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|title=Neue Hypercars (2019 und 2020)|url=https://www.autobild.de/bilder/neue-hypercars-2019-und-2020--10576375.html|access-date=2021-05-02|website=autobild.de|language=de|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430104826/https://www.autobild.de/bilder/neue-hypercars-2019-und-2020--10576375.html|url-status=dead}}</ref> ಡಿವೊದೊಂದಿಗೆ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಧುನಿಕ ಕೋಚ್ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref>{{cite web | url=https://www.bugatti.com/media/news/2018/world-premiere-for-the-divo-bugatti/ | title=World Premiere For The Divo | publisher=Bugatti Automobiles S.A.S. | date=24 August 2018 | access-date=20 ಮಾರ್ಚ್ 2024 | archive-date=4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230404030636/https://www.bugatti.com/media/news/2018/world-premiere-for-the-divo-bugatti/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|title=Bugatti to unveil new special edition during 2019 Monterey Car Week|url=https://www.motorauthority.com/news/1123662_bugatti-to-unveil-new-special-edition-during-2019-monterey-car-week|access-date=2021-05-02|website=Motor Authority|language=en}}</ref> ==ಲಾ ವೊಯಿಚರ್ ನೊಯಿರ್== [[File:Bugatti La Voiture Noire, GIMS 2019, Le Grand-Saconnex (GIMS0950).jpg|thumb|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಲಾ ವೊಯಿಚರ್ ನೊಯಿರ್]] ಲಾ ವೊಯಿಚರ್ ನೊಯಿರ್ (ಕಪ್ಪು ಕಾರು) ಇದು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕಾರಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೨೦೧೯ ರ ಜಿನೀವಾ ಮೋಟಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರು ಜೀನ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಕಾಣೆಯಾದ' ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೫೭ ಎಸ್‌ಸಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|title=La Voiture Noire|url=https://www.bugatti.com/la-voiture-noire/|access-date=2021-01-01|website=www.bugatti.com|language=en|archive-date=3 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803033456/https://www.bugatti.com/la-voiture-noire/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Les Légendes de Bugatti - Magazine {{!}} Classic Driver|url=https://www.classicdriver.com/en/magazine/tag/les-legendes-de-bugatti|access-date=2021-01-01|website=www.classicdriver.com|language=en-US}}</ref> ==ಬೊಲೈಡ್== [[File:Bugatti Bolide Milano.jpg|thumb|ಮಿಲನೊ ಮೋಟಾರ್ ಶೋ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಬೊಲೈಡ್]] ಬೊಲೈಡ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯ ಮೊದಲ ಟ್ರ್ಯಾಕ್-ಮಾತ್ರ ಹೈಪರ್-ಕಾರ್ ಆಗಿದ್ದು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, [[ಡಿಜಿಟಲ್]] ಆಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿತು. ಬುಗಾಟ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ೮.೦-ಲೀಟರ್ [[:en:Bugatti W16 engine|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ೧೬ ಎಂಜಿನ್]] ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು [[ಕನಿಷ್ಠ ವೆಚ್ಚ|ಕನಿಷ್ಠ]] ಬಾಡಿವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಶೆಲ್ ಆಗಿದೆ. ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಆವೃತ್ತಿಯು ೧,೩೬೧ ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್ (೧,೮೨೫ ಎಚ್ ಪಿ, ೧,೮೫೦ ಪಿಎಸ್) ಪವರ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ೧೧೦-ಆಕ್ಟೇನ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಇಂಧನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|date=2020-10-28|title=Bugatti Bolide: Von null auf 300 km/h in dieser unfassbaren Zeit|url=https://www.ruhr24.de/magazin/auto-verkehr/bugatti-bolide-beschleunigung-0-auf-300-aerodynamik-abtrieb-1850-ps-molsheim-zr-90082970.html|url-status=live|access-date=2021-05-02|website=Ruhr24|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103210215/https://www.ruhr24.de/magazin/auto-verkehr/bugatti-bolide-beschleunigung-0-auf-300-aerodynamik-abtrieb-1850-ps-molsheim-zr-90082970.html |archive-date=3 November 2020 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Bugatti Bolide Hypersportler: Gleicht dem Ritt auf einer Kanonenkugel!|url=https://www.focus.de/auto/neuheiten/faszination-bugatti-bolide-hypersportler-bugatti_id_12592133.html|access-date=2021-05-02|website=FOCUS Online|language=de}}</ref> ಇದರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಆವೃತ್ತಿಯು ೧,೧೭೭ ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್ (೧,೫೭೮ ಎಚ್‌ಪಿ, ೧,೬೦೦ ಪಿಎಸ್) ಪವರ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೯೮ ರಾನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ೨,೨೫೦ ಆರ್‌ಪಿಎಂನಲ್ಲಿ ೧,೬೦೦ ಎನ್ಎಂ (೧,೧೮೦) ಟಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಗರಿಷ್ಠ ವೇಗವು ಗಂಟೆಗೆ ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ (೩೧೧ ಮೈಲಿ) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|title=BUGATTI Developing Production Version of the Bolide|url=https://www.bugatti.com/media/news/2021/bugatti-developing-production-version-of-the-bolide-experimental-hyper-sports-car/|access-date=2022-01-07|website=www.bugatti.com|language=en|archive-date=16 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516141919/https://www.bugatti.com/media/news/2021/bugatti-developing-production-version-of-the-bolide-experimental-hyper-sports-car/|url-status=dead}}</ref> ಮಾಂಟೆರೆ ಕಾರ್ ವೀಕ್ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಬುಗಾಟ್ಟಿಯು ೪೦ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್-ಸ್ಪೆಕ್ ಬೊಲೈಡ್ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಹೈಪರ್‌ಕಾರ್ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂತಿಮ ಹಂತಗಳ ಮೂಲಕ ತಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಬೆಲೆಗಳು €೪ [[ಮಿಲಿಯನ್]] (ಸುಮಾರು £೩.೩ ಮಿಲಿಯನ್) ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು== ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ತಯಾರಕರಾದ ಟೈಟಾನಿಯಂ [[:en:brake caliper|ಬ್ರೇಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಪರ್]] ಅನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮುದ್ರಿತ [[:en:titanium|ಟೈಟಾನಿಯಂ]] ಘಟಕವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|title=Bugatti-Bremssattel aus dem 3D-Drucker entwickelt vom Laser Zentrum Nord|url=https://www.hamburg.de/bwfgb/10398388/bugatti-bremssattel-aus-dem-3d-drucker-entwickelt-vom-laser-zentrum-nord/|access-date=2021-05-02|website=hamburg.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|last=Baumann,uba|first=Uli|date=2018-01-23|title=Bugatti druckt Bremssattel: XXL-Titanbremse aus dem 3D-Drucker|url=https://www.auto-motor-und-sport.de/news/bugatti-druckt-bremssattel-xxl-titanbremse-aus-dem-3d-drucker/|access-date=2021-05-02|website=auto motor und sport|language=de}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|last=Pfeiffer|first=Juliana|title=Bugatti lässt Titan-Bremssattel 3D-drucken|url=https://www.konstruktionspraxis.vogel.de/bugatti-laesst-titan-bremssattel-3d-drucken-a-680136/|access-date=2021-05-02|website=www.konstruktionspraxis.vogel.de|date=7 January 2019 |language=de}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಬುಗಾಟ್ಟಿಯು ೨೦೧೯ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜಿನಿವಾ|ಜಿನೀವಾದಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಮೂರು ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು: ''ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಐಕಾನಿಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು.'' [[:en:German Design Award|ಜರ್ಮನ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ]], ಬುಗಾಟ್ಟಿ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ - ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ" ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಜೇತ ಆಯಿತು. <ref>{{Cite web|title=Automotive Brand Contest: Bugatti-Händlerdesign ausgezeichnet|url=https://www.autohaus.de/nachrichten/autohandel/automotive-brand-contest-bugatti-haendlerdesign-ausgezeichnet-2727525|access-date=2021-05-02|website=autohaus.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bugatti: Three design awards for Bugatti's Exhibition Stand at GIMS 2019|url=https://www.gims.swiss/news/bugatti-three-design-awards-bugattis-exhibition-stand-gims-2019|access-date=2021-05-02|website=Geneva International Motor Show|language=en|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428130507/https://www.gims.swiss/news/bugatti-three-design-awards-bugattis-exhibition-stand-gims-2019|url-status=dead}}</ref> [[:en:Top Gear Award|ಟಾಪ್ ಗೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ]], ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಸೂಪರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ೩೦೦+ ೨೦೧೯ ರ ''ವರ್ಷದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾಠ'' ವಿಭಾಗವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite web|last=Migliozzi|first=MIGZ-Christopher|date=2019-12-13|title=Top Gear awards Bugatti for Speed Record|url=https://drivetribe.com/p/top-gear-awards-bugatti-for-speed-EEtbjYg3QMuu7AmBCPpPfw|access-date=2021-05-02|website=DriveTribe|language=en|archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513005712/https://drivetribe.com/p/top-gear-awards-bugatti-for-speed-EEtbjYg3QMuu7AmBCPpPfw|url-status=dead}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಆಟೋ ಬಿಲ್ಡ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಕಾರನ್ನು "ಸೂಪರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾರ್ ಆಮದು" ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ''ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾರು'' ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|title=Bugatti awards – hyper sports car wins readers' polls|url=https://www.bugatti.com/media/news/2019/bugatti-awards-hyper-sports-car-wins-readers-polls/|access-date=2021-05-02|website=www.bugatti.com|language=en|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430104531/https://www.bugatti.com/media/news/2019/bugatti-awards-hyper-sports-car-wins-readers-polls/|url-status=dead}}</ref> ಬುಗಾಟ್ಟಿಯು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಹೊಸ ನೋಟದೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಶೋರೂಂ ಅನ್ನು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|title=Bugatti eröffnet Showroom in Paris - Auto|url=https://www.fnweb.de/wirtschaft/auto_artikel,-auto-bugatti-eroeffnet-showroom-in-paris-_arid,1600253.html|access-date=2021-05-02|website=www.fnweb.de|date=10 February 2020 |language=de}}</ref> ಇದರ ಪಾಲುದಾರರಾದ ಗ್ರೂಪ್ ಶೂಮಾಕರ್, ಇದನ್ನು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು [[:en:supercars|ಸೂಪರ್‌ಕಾರುಗಳು]] ಮತ್ತು ಹೈಪರ್‌ಕಾರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಚಿರಾನ್‌ನ ೨೫೦ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಈಗ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬುಗಾಟ್ಟಿ ವರದಿ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite journal|date=2020-02-06|title=Edouard Schumacher inaugure Bugatti Paris|url=https://www.auto-infos.fr/Edouard-Schumacher-inaugure,13459|access-date=2021-05-02|website=www.auto-infos.fr|last1=Infos|first1=Auto|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430071003/https://www.auto-infos.fr/Edouard-Schumacher-inaugure,13459|url-status=dead}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:List of car brands|ಕಾರು ಬ್ರಾಂಡ್ ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 2r09dltdtawdhlkq8xx4rhpqbtpt5vf 0 126335 1378490 1353919 2026-08-06T08:05:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378490 wikitext text/x-wiki '''ಪ್ರಕಾಶ ಕಡಮೆ''' <ref>https://vijaykarnataka.com/news/dharawada/stoma-storytelling/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} articleshow/72318944.cms</ref> ಕವಿ, ಬರಹಗಾರ. ವರ್ತಮಾನದ. ಹೆಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವಗಳಿಗೆ ಕಾವ್ಯದ ಸ್ಪರ್ಶನೀಡುವುದೇ ಇವರ ಕವನದ ಮೂಲ ಮಂತ್ರ. ಇವರ ಕೃತಿ ಜನಪರ ಕಾಳಜಿಯದ್ದಾಗಿದೆ. ಮೂಲತಃ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯವರಾದ ಕಡಮೆಯವರು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡವರು. ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ನಡೆಸಿದವರು. ನಾಗರಿಕ, ನುಡಿಜೇನು, ಜನಧ್ವನಿ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ಸಂಕ್ರಮಣ, ವಿಶ್ವವಾಣಿ, ನವೀನಚಂದ್ರ, ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮಲ್ಲ ಮೊದಲಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಕವಿತೆಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ==ಪರಿಚಯ== * ಪತ್ನಿ ಸುನಂದಾ ಕಡಮೆ, ಮಕ್ಕಳು-ಕಾವ್ಯ ಕಡಮೆ, ನವ್ಯ ಕಡಮೆ, ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಡಮೆ<ref>{{Cite web |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/avadi-epaper-avadi/bangude+khyaatigenu+kadame-newsid-97926691 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-03-29 |archive-date=2020-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329065158/https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/avadi-epaper-avadi/bangude+khyaatigenu+kadame-newsid-97926691 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kannadasahithyaparishattu.in/wp-content/uploads/2018/12/84th-Sammelana_Ahvana_Pathrike_Final.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-03-29 |archive-date=2020-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329065339/http://kannadasahithyaparishattu.in/wp-content/uploads/2018/12/84th-Sammelana_Ahvana_Pathrike_Final.pdf |url-status=dead }}</ref> ಯವರು ಕವಿಗಳಾಗಿ ಆಪ್ತವಲಯದಲ್ಲಿ ಜನಜನಿತರು. ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಸದಾ ಬೆನ್ನು ತಟ್ಟುವ ತಮ್ಮ ಪರಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಿತರು. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಓದುಗರೂ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕರೂ ಆಗಿರುವ ಕವಿಹೃದಯದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಡಮೆಯವರು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಸದಾ ಬೆರಗಿನಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದವರು. * ಹುಟ್ಟೂರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಹಿಡಿ ಹೆಚ್ಚೇ ಪ್ರೀತಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡವರು. ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾ "ನಾಗಸುಧೆ ಜಗಲಿ"ಯನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಂಗಳವನ್ನಾಗಿಸಿರುವ ಕಡಮೆ ದಂಪತಿಗಳು ಈ ಬಾರಿ ನಮ್ಮೊಡನೆ ಇರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರಿಗೂ ಹೆಮ್ಮೆ ತಂದಿದೆ. * 1958 ಗೋಕರ್ಣ ಸಮೀಪದ ಬಂಕಿಕೊಡ್ಲ ಹತ್ತಿರದ ಕಡಮೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನನ. ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಹಂತದಿಂದಲೇ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ. ಅವರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದವರು ಕವಿ ಸು. ರಂ. ಎಕ್ಕುಂಡಿ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅಕ್ಷರ ಲೋಕದ ಮೂಲಕ ತಾನು ಬದುಕಬೇಕು ಎಂದು ಕನಸು ಕಂಡವರು. * ’ಗಾಣದೆತ್ತು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಮರ (1987), ಆ ಹುಡುಗಿ (1997) ಹಾಗೂ ಅಮ್ಮನಿಗೊಂದು ಕವಿತೆ’ ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರ ಇಲಾಖೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ ನೀರಾವರಿ ನಿಗಮದಲ್ಲಿಯೂ ನೌಕರಿ ಮಾಡಿ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ==ನಾಗಸುಧೆ ಜಗುಲಿ== ಇದರ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ಓದು, ಚರ್ಚೆ, ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ, ಸಂವಾದ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜಗಲಿಯಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾರರಾದ ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ವಿವೇಕ ಶಾನುಭೋಗ, ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ, ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ, ಬಸು ಬೇವಿನಗಿಡ ಮುಂತಾದವರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ವಿವಿಧ ಸಂಘಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವ== # ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ # ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಸಂಘ # ಡಾ.ಡಿ.ಎಸ್.ಕರ್ಕಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆ # ವಿಭಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸಂಚಾಲಕರು ==ಕೃತಿಗಳು== ===ಕವಿತೆಗಳು=== # ಗಾಣದೆತ್ತು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಮರ # ಆ ಹುಡುಗಿ # ಅಮ್ಮನಿಗೊಂದು ಕವಿತೆ ===ಅಭಿನಂದನಾ ಕೃತಿ=== ಪರಿಮಳದಂಗಳ( ವಿಷ್ಣುನಾಯ್ಕರ ಅರವತ್ತರ ಅಭಿನಂದನೆ) ===ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿ=== ದಾಂಪತ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ ===ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಚಯ/ವಿಮರ್ಶೆ=== ಕಡಲಲಿ ಕಡಮೆ ==ಗೌರವ/ಪುಸ್ಕಾರ/ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== # ಸಖಿಗೀತೆ ಪುರಸ್ಕಾರ-ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ ಟ್ರಸ್ಟ್ # ನಾಗರಿಕ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಡಾ.ಡಿ.ಎಸ್.ಕರ್ಕಿ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} 6xfahbd0si4004oe3szk1lsslkipf02 0 131223 1378435 1346014 2026-08-05T20:20:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378435 wikitext text/x-wiki {{short description|ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಪದ ಗಾಯಕ}} {{Infobox musical artist |name = ಚಂದಗಾಲು ಬೋರಪ್ಪ |image = Chandagalu Borappa.jpg |caption = ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ, ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ 'ತತ್ತ್ವಪದಕಾರರ ಸಮ್ಮೇಳನ'ದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಬೋರಪ್ಪನವರು |birth_place = ಚಂದಗಾಲು, [[ಮಂಡ್ಯ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] |birth_date = ೧೫ ಜೂನ್, ೧೯೫೪ |alias = |genre = ತತ್ತ್ವಪದ, ಜನಪದ, ರಂಗಗೀತೆ |spouse = |occupation = ತತ್ತ್ವಪದ ಗಾಯಕ |background = |death_date = |years_active = |- }} '''ಚಂದಗಾಲು ಬೋರಪ್ಪ''' (೧೯೫೪–೨೦೨೦), ನಾಡಿನ ತತ್ತ್ವಪದ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು. ತತ್ತ್ವಪದದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು, [[ಭಾವಗೀತೆ]], ಭಕ್ತಿಗೀತೆ ಮತ್ತು ರಂಗಗೀತೆಗಳ ಹಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾದವರು. ಮಂಡ್ಯ ತಾಲೂಕಿನ ಚಂದಗಾಲು ಗ್ರಾಮ ಹುಟ್ಟೂರಾದ್ದರಿಂದ ''‘ಚಂದಗಾಲು ಬೋರಪ್ಪ’'' ಎಂದೇ ಪರಿಚಿತರು. ==ತತ್ತ್ವಪದ ಗಾಯಕರಾಗಿ== ತಮ್ಮದೇ ಒಂದು ತಂಡ ಕಟ್ಟಿ, ಊರೂರು ತಿರುಗಿ, ತತ್ತ್ವಪದಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಅಹರ್ನಿಶಿ ದುಡಿದವರು ಬೋರಪ್ಪ. ಸಂತ ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫ, ಗುರು ಮಹಾಂತೇಶ, ಕನಕದಾಸ ಮೊದಲಾದವರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಮಂಡ್ಯ, ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಬೋರಪ್ಪನವರು ಪ್ರಮುಖರು. ಅವರು ಕೊಟ್ಟ ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ<ref>{{Cite web|url=https://vijaykarnataka.com/news/mandya/folk-importance-should-be-understood-for-the-next-generation/articleshow/61227525.cms|title=ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ:ಚಂದಗಾಲು ಬೋರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಇತರರು|website=Vijayakarnataka.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/udayavani-epaper-udayavani/mundina+piligegu+jaanapadha+kale+mahatva+tilisi-newsid-75291958?listname=topicsList&index=0&topicIndex=0&mode=pwa|title=ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ:ಜನಪದ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ|publisher=Udayavani.com|access-date=2020-08-23|archive-date=2023-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507120731/https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/udayavani-epaper-udayavani/mundina+piligegu+jaanapadha+kale+mahatva+tilisi-newsid-75291958?listname=topicsList&index=0&topicIndex=0&mode=pwa|url-status=dead}}</ref>. ಬೋರಪ್ಪನವರು ತಾವು ಕಲಿತ ತತ್ತ್ವಪದಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, '''"ಶರಣ ತತ್ತ್ವಪದ ಸಾರ"''' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ, 2012ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು<ref>{{Cite web|url=https://vijaykarnataka.com/news/mandya/-/articleshow/14471351.cms|title=ತತ್ತ್ವಪದಕಾರರ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ 'ಶರಣ ತತ್ತ್ವಪದ ಸಾರ' ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆ|website=Vijayakarnataka.com|author=Chandrashekar S.|date=28 Jun 2012|access-date=2 Dec 2020|archive-date=7 ಮೇ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507120732/https://vijaykarnataka.com/news/mandya/-/articleshow/14471351.cms|url-status=dead}}</ref>. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ''"ಅಕ್ಕ ನೋಡಕ್ಕ"'' ಮತ್ತು ''"ಗಂಡಗಂಜಿ ಬದುಕು ಮಾಡಮ್ಮ"'' ಎಂಬ ತತ್ತ್ವಪದಗಳ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಹಲವಾರು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಬೋರಪ್ಪ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಇಲ್ಲಿವೆ. * 2015 - ಮಂಡ್ಯ ''ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' * 2014 - ''ಜಾನಪದ ಲೋಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''<ref>{{Cite web|url=https://www.prajavani.net/article/11-%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A6-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B3%87%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%A1-%E0%B2%9C%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%B6%E0%B2%A4%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8B%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B2%B5|title=ಜಾನಪದ ಲೋಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಕಟ|website=Prajavani.com|date=9 Feb 2014|access-date=2 Dec 2020}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/John-S-Ryan-Folklore-Dr-HL-Nagegowda-Lokothsava-Janapada-Loka/articleshow/30408549.cms?|title=Jaanapada loka awards announced|publisher=Bangalore Mirror.com|author=Prathibha Nandakumar|date=14 Feb 2014|access-date=2 Dec 2020}}</ref> * ''ತತ್ತ್ವಪದ ಗಾರುಡಿಗ'' ಬಿರುದು ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:1954]] [[ವರ್ಗ:ಜನಪದ_ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೦ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೫೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ : ತತ್ವ್ತಪದಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ : ಜನಪದ ಗಾಯಕರು]] ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] bizn5lvcvwkko07kjxwo2aug4vaymjh 0 131490 1378491 1376837 2026-08-06T08:46:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378491 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name       = ಪ್ರೀತಿ ನಾಗರಾಜ್ | image = | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_date = | birth_place = [[ದಾವಣಗೆರೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | death_date = | death_place = | resting_place = | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]<br>[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = | children = | relatives = | occupation = ಲೇಖಕಿ, ರಂಗಕರ್ಮಿ, ಅಂಕಣ ಬರಹಗಾರ್ತಿ, ಪತ್ರಕರ್ತೆ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = | genre = | subject = | movement = | debut_works = | awards = | influences = [[ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತ]], [[ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್]] | influenced = | signature = |website = | footnotes = }} '''ಪ್ರೀತಿ ನಾಗರಾಜ್''' ({{lang-en|links=no|Preethi Nagaraj}}), [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್|ಇಂಗ್ಲೀಷಿ]]ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಲೇಖಕಿ, ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ಅಂಕಣ ಬರಹಗಾರ್ತಿ. ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳುಳ್ಳ ಅವರ ಬರಹಗಳು ನಾಡಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. '[[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]]' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಅವರ [https://www.prajavani.net/amp/meerchi-mandakki| ‛ಮಿರ್ಚಿ ಮಂಡಕ್ಕಿ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}’ ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳು ಅಪಾರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿ, ಪುಸ್ತಕವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.prajavani.net/amp/meerchi-mandakki|title=Mirchi Mandakki - Prajavani|publisher=Prajavani.net}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ರಂಗಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದ ಪ್ರೀತಿ, ರಂಗಚಟುವಟಿಕೆಗಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಪತ್ರಕರ್ತೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದ ಪ್ರೀತಿಯವರು ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್'ಪ್ರೆಸ್, CNBC ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಪಿ.ಶೇಷಾದ್ರಿ]] ನಿರ್ದೇಶನದ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ '''ಡಿಸೆಂಬರ್ 1''' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರಕತೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಪ್ರೀತಿ, ಅದೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.bangalorefirst.in/?p=10550|title=Interview of Preethi Nagaraj|publisher=Bangalore first.in|date= May 3, 2014}}</ref> ರಂಗಕರ್ಮಿ, ನಟಿ [[ಬಿ.ಜಯಶ್ರೀ]] ಅವರ ಆತ್ಮಕಥೆ "ಕಣ್ಣಾಮುಚ್ಚೆ ಕಾಡೇಗೂಡೇ" ಕೃತಿಯ ನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು.<ref>{{Cite web|url=https://pustakapremi.wordpress.com/category/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D/|title=‛ಕಣ್ಣಾಮುಚ್ಚೆ ಕಾಡೇ ಗೂಡೇ’ - ಪ್ರೀತಿ ನಾಗರಾಜ|publisher=pustakapremi.com|date=Feb 29, 2020}}</ref> == ಕೃತಿಗಳು == * "''ಮಿರ್ಚಿ ಮಂಡಕ್ಕಿ''" - ಭಾಗ ೧, ೨<ref>{{Cite web|url=http://www.navakarnatakaonline.com/mirchi-mandakki-a-collection-of-articles-by-preeti-nagaraja|title=ಪ್ರೀತಿ ನಾಗರಾಜ್ ಅವರ 'ಮಿರ್ಚಿ ಮಂಡಕ್ಕಿ'|publisher=www.navakarnatakaonline.com|access-date=2020-09-06|archive-date=2020-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810182934/http://www.navakarnatakaonline.com/mirchi-mandakki-a-collection-of-articles-by-preeti-nagaraja|url-status=dead}}</ref> * "''ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರ''" ಇತ್ಯಾದಿ == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== * 2016 - ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ("''ಕಣ್ಣಾಮುಚ್ಚೆ ಕಾಡೇಗೂಡೇ''" ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗೆ)<ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/avadi-epaper-avadi/breaking+news+biligere+bhaarati+priti+chaitrika+shaanti+appanna+seridante+halavarige+saahitya+akaademi+pustaka+bahumaana+ghoshane-newsid-82807766?listname=topicsList&index=0&topicIndex=0&mode=pwa|title=ಪ್ರೀತಿ ನಾಗರಾಜ್, ಶಾಂತಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವರಿಗೆ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಘೋಷಣೆ|publisher=dailyhunt.com|date=March 1, 2018}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mysuruliteraturefestival.com/lit-fest-2019/preethi-nagaraj/|title=Preethi Nagaraj at Mysore Literature Festival|website=www.mysoreliteraturefestival.com}}</ref> * 2010 - ಸರೋಜಿನಿ ನಾಯ್ಡು ಬಹುಮಾನ ( "''ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರ''" ಲೇಖನಕ್ಕೆ)<ref>{{Cite web|url=https://www.bookbrahma.com/author/preethi-nagaraj|title=ಲೇಖಕಿ ಪ್ರೀತಿ ನಾಗರಾಜ್|website=Bookbrahma.com}}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿಯರು]] ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[https://www.quora.com/profile/Preethi-Nagaraj] b1kfn16y1g4gymvuz7oog1rcgtor9r7 3 132834 1378422 1013949 2026-08-05T17:03:22Z Aqurs1 60146 Aqurs1 [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Cypp0847]] ಪುಟವನ್ನು [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Seewhyso]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Cypp0847|Cypp0847]]" to "[[Special:CentralAuth/Seewhyso|Seewhyso]]" 1013949 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Cypp0847}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೭, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ (UTC) aj37u66yiwcg67kvuw10o9dlzgqlr52 0 136252 1378498 1376846 2026-08-06T11:17:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378498 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name=ಬಿ. ಪಿ. ಆಶಾಕುಮಾರಿ |image=Dr. B. P. Ashakumari.jpg |image_size=200px |birth_date= ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೦ |birth_place=[[ಕೊಡಗು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] |language=[[ಕನ್ನಡ]], [[ಕೊಡವ]] |occupation= {{hlist|ಲೇಖಕಿ|ವಿಮರ್ಶಕಿ|}} |subject= {{hlist|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಜಾನಪದ|ಮಹಿಳಾಸಾಹಿತ್ಯ}} }} '''ಬಡುವಂಡ್ರ ಪೂವಯ್ಯ ಆಶಾಕುಮಾರಿ''' ({{lang-en|B. P. Asha Kumari}}) (ಜನನ: ೧೯೭೦), [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖಕಿ.<ref name="ASHA">{{cite web|url=https://www.bookbrahma.com/author/b-p-aashakumari|title=Writer BP Ashakumari|website=Bookbrahma.com|access-date=15 April 2021|archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415141057/https://www.bookbrahma.com/author/b-p-aashakumari|url-status=dead}}</ref> ವರ್ತಮಾನದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, [[ಜಾನಪದ]] ಮತ್ತು [[ಐತಿಹ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ನೋಡುವ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು ಮಹಿಳಾವಾದದ ಒಳದನಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಆಶಾಕುಮಾರಿ, [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ]] ಬಡುವಂಡ್ರ ಪೂವಯ್ಯ ಮತ್ತು ಸೀತಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗಳಾಗಿ ೧೯೭೦ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೩ರಂದು ಹುಟ್ಟಿದರು.<ref name="ASHA"/> [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪದವಿ ಓದಿದ ಅವರು, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಅಂಧ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಆಶಾ, ರಾಜ್ಯದ ಅಂತಹ ಮೂರನೇ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{cite news|url=https://vijaykarnataka.com/news/mysuru/nigerian-girl-bags-20-gold-medals/articleshow/68454471.cms|title=ನೈಜೀರಿಯಾ ಹುಡುಗಿಗೆ 20 ಚಿನ್ನದ ಪದಕ!|work=Vijaya Karnataka|date= 18 March 2019|access-date=15 April 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.kannadaprabha.com/karnataka/2019/mar/18/nigerian-emerges-university-of-mysores-golden-girl-334725.html|title=ಮೈಸೂರು ವಿವಿ ಘಟಿಕೋತ್ಸವ: ನೈಜೀರಿಯಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ 'ಗೋಲ್ಡನ್ ಗರ್ಲ್', ಅಂಧನಿಗೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್!|work=Kannada Prabha|date=18 March 2019|access-date=15 April 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/prajavani-epaper-praj/kannadadalle+taipisi+piech+di+padedha+andha-newsid-111395927?listname=topicsList&index=0&topicIndex=0&mode=pwa|title=ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಟೈಪಿಸಿ ಪಿಎಚ್. ಡಿ. ಪಡೆದ ಅಂಧ|work=Prajavani|date=18 March 2019|access-date=15 April 2021|archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415141056/https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/prajavani-epaper-praj/kannadadalle+taipisi+piech+di+padedha+andha-newsid-111395927?listname=topicsList&index=0&topicIndex=0&mode=pwa|url-status=dead}}</ref> [[File:Manjamma Jogathi with other folklorists.jpg|thumb|centre|[[ಮಂಜಮ್ಮ ಜೋಗತಿ]] ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಆಶಾಕುಮಾರಿ.]] == ಕೃತಿಗಳು == * ''ಮಹಿಳಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ'' (೨೦೦೩)<ref>'ಮಹಿಳಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ', [[ISBN]]:81-7877024-5, ಅಭಿರುಚಿ ಪ್ರಕಾಶನ</ref> * ''ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು?'' (೨೦೦೩) * ''ಹೊನ್ನ ಹೊಂಗೆ'' (೨೦೦೪) * ''ಉಳ್ಳವರು ಶಿವಾಲಯ ಮಾಡುವರು'' (೨೦೦೪) * ''ನಂಬಿಕೆಗಳು'' (೨೦೦೪) * ''ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಉದ್ಯೋಗ'' (೨೦೦೪) * ''ಸ್ಪಂದನ'' (೨೦೦೫) * ''ಕಾಸ್ತಾಳಿ'' (೨೦೦೫) * ''ಬಿ. ಎಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ'' (೨೦೦೬) * ''ಸುವರ್ಣ ಚೇತನ: ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ'' (೨೦೦೭)<ref>{{cite web|url=https://www.sapnaonline.com/books/shivarudrappa-gs-rashtrakavi-chethana-suvarna-bp-ashakumari-1234567102097|title=Rashtrakavi G. S. Shivarudrappa - Chetana Suvarna|website=Sapna Online|access-date=15 April 2021}}</ref> * ''ಕೊಡಗಿನ ಗೌರಮ್ಮ'' (೨೦೦೭) * ''ಜಿ. ಎಸ್. ಭಟ್'' (೨೦೦೭) * ''ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ'' (೨೦೧೧)<ref>{{cite web|url=http://libcatmysore-koha.informindia.co.in/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=ccl=(su%3A%7B%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81%20%7D)&offset=60|title=ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ|website=Library catalog|publisher=Chetana Book house|access-date=15 April 2021}}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sapnaonline.com/books/kannada-sahitya-modala-hejje-chetana-bp-ashakumari-1234567102099|title=Kannada Sahitya Modala Hejje|website=Sapna Online|access-date=15 April 2021}}</ref> * ''ತೀ. ನಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ'' (೨೦೧೩) * ''ಹೊಳವು'' (೨೦೧೬) ಕೊಡಗಿನ ಜಾನಪದ ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಆಶಾಕುಮಾರಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳನಾಮ, ಹಬ್ಬಗಳು, ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯುಳ್ಳ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಕೊಡಗಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು''<ref>South Indian Folklore Dictionary, [[ISBN]]:978-93-80-994-90-1, Volume I, p. 271, Year-2011</ref> * ''ಬೇಡರ ಕುಣಿತ'' * ''ಕೃಷಿ ಆಚಾರಣೆಗಳು'' * ''ಆಡು ಸೋಗೆ'' ಮುಂತಾದವು. == ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಡವರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಶೋಧಕರು]] 8ai2nlhkqo6deix7i5b9lfb69gmtqkx 0 136282 1378442 1376331 2026-08-06T01:37:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378442 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಟಿ. ಸತೀಶ್ ಜವರೇಗೌಡ | image = Satish Javaregowda.jpg | birth_date = | birth_place = ಮಂಗಲ, [[ಮಂಡ್ಯ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | occupation = {{hlist|ಕವಿ|ಶಿಕ್ಷಕ|}} | language = [[ಕನ್ನಡ]] | genre = ಕವಿತೆ, ಲೇಖನ, ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ }} '''ತಿಮ್ಮೇಗೌಡ ಸತೀಶ್ ಜವರೇಗೌಡ''', [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಪರಿಚಿತ ಕವಿ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕ.<ref name="T">{{Cite news|url=https://www.vijayavani.net/awarding-of-sahitya-t-satish-javaregowda-on-30th/|title=30ರಂದು ಸಾಹಿತಿ ಟಿ. ಸತೀಶ್ ಜವರೇಗೌಡಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ|work=Vijayavani|access-date=17 April 2021}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="SATISH">{{cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/varthabharathi-epaper-varthabh/saahiti+ti+satish+javaregoudage+es+ke+karinkhaan+prashasti-newsid-121897772?listname=topicsList&index=0&topicIndex=0&mode=pwa|title=ಸಾಹಿತಿ ಟಿ. ಸತೀಶ್ ಜವರೇಗೌಡಗೆ ಎಸ್. ಕೆ. ಕರೀಂಖಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|work=Varthabharati|date=25 June 2019|access-date=17 April 2021|archive-date=17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417180326/https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/varthabharathi-epaper-varthabh/saahiti+ti+satish+javaregoudage+es+ke+karinkhaan+prashasti-newsid-121897772?listname=topicsList&index=0&topicIndex=0&mode=pwa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://pandavanews.com/social-adept-yangsters/|title=ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ಯುವಪೀಳಿಗೆ ಸಮಾಜದಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ: ಸಾಹಿತಿ ಸತೀಶ್ ಜವರೇಗೌಡ|work=Pandava News|date=12 April 2019|access-date=17 April 2021|archive-date=17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417180328/http://pandavanews.com/social-adept-yangsters/|url-status=dead}}</ref> ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಲೇ, ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಸತೀಶರು, ಹಲವಾರು ಕವನಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ಗಳ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಸರಾ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಕವನಗಳನ್ನು ವಾಚಿಸಿರುವ ಸತೀಶ್ ಅವರು [[ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ದ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="KANNADA">{{cite web|url= http://kannadapustakapradhikara.com/page.php?q=protsaha-dhana-2007|title=Kannada Pustaka Pradhikara official website|access-date=17 April 2021}}</ref> == ಜೀವನ - ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಂಡ್ಯ ತಾಲೂಕಿನ ಮಂಗಲ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ತಿಮ್ಮೇಗೌಡ ಮತ್ತು ಮಂಚಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸತೀಶ್ ಅವರು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವೀಧರ.<ref name="BOOK">{{cite web|url=https://www.bookbrahma.com/author/sathish-javaregowda|title=ಸಾಹಿತಿ ಸತೀಶ್ ಜವರೇಗೌಡ|website=Book Brahma|access-date=17 April 2021|archive-date=17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417180327/https://www.bookbrahma.com/author/sathish-javaregowda|url-status=dead}}</ref> ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಇವರು, ಯುವಬರಹಗಾರರ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಸಮಕಾಲೀನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ಕವಿತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಪಂದಿಸುವಿಕೆಗೆ ಗುರುತಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://publicstory.in/%e0%b2%af%e0%b2%be%e0%b2%b0%e0%b2%a8%e0%b3%8d%e0%b2%a8%e0%b3%81-%e0%b2%a6%e0%b3%82%e0%b2%b0%e0%b3%81%e0%b2%b5%e0%b3%81%e0%b2%a6%e0%b3%81/|title=ಯಾರನ್ನು ದೂರುವುದು?|work= Publicstory Digital News TV|date=28 April 2020|access-date=17 April 2021}}</ref> [[File:Satish Javaregowda at 87th Kannada Sahitya Sammelana.jpg|thumb|ಸತೀಶ್ ಜವರೇಗೌಡ (ಬಲಗಡೆ), ೮೭ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ.]] == ಕೃತಿಗಳು == === ಕವನಸಂಕಲನಗಳು === * ''ಜೀವನ್ಮುಖಿ'' <ref name="BOOK"/> * ''ಹೊಳೆ ಜಂಗಮನ ಜೋಳಿಗೆ'' * ''ಸಂಜೆಮಳೆ'' * ''ಗಾಳಿಪಟ'' * ''ಕುಹೂ ಕುಹೂ ಕೋಗಿಲೆ'' <ref name="KANNADA"/> * ''ದಿವ್ಯ ದೀವಿಗೆ'' * ''ಬಯಲ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಾಗಿ'' === ಸಂಪಾದನೆ === * ''ಕಾವ್ಯಸಿರಿ'' <ref name="BOOK"/> * ''ಸೇವಾಚೇತನ'' * ''ವಿಜ್ಞಾನ ಪಥಿಕ'' == ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == * ಶಿಕ್ಷಣ ಚೇತನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{cite news|url=https://starofmysore.com/tag/t-satish-javaregowda/|title= T. Satish Javaregowda selected for 'Shikshana Chetana Award'|work=Star of Mysore|date=22 September 2020|access-date=18 April 2021}}</ref> * ಕುವೆಂಪು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಜಿ. ಪಿ. ರಾಜರತ್ನಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು - ಅರಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{cite news|url=https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%AF%E0%B3%81%E0%B2%B5-%E0%B2%B2%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A6-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%B8%E0%B3%8D|title=ಯುವ ಲೇಖಕರಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಾಪಸ್|work=Prajavani|access-date=17 April 2021|archive-date=17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417180329/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%AF%E0%B3%81%E0%B2%B5-%E0%B2%B2%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A6-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%B8%E0%B3%8D|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://kannada.oneindia.com/news/dharwad/mm-kalburgi-murder-writers-to-return-aralu-saahitya-award-097323.html|title=ಕಲಬುರ್ಗಿ ಹತ್ಯೆಗೆ ಖಂಡನೆ, ಸಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಾಪಸ್|work=Kannada One India|date=2 October 2015|access-date=17 April 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2015/oct/04/Six-Kannada-Writers-Return-Awards-Over-Kalaburgi-Probe-Delay-824286.html|title=Six Kannada Writers Return Awards Over Kalaburgi Probe Delay |work=The New Indian Express|date=4 October 2015|access-date=18 April 2021}}</ref> * ಎಸ್. ಕೆ. ಕರೀಂಖಾನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref name="SATISH"/><ref name="T"/> * ರೋಟರಿ ಆದರ್ಶ ಶಿಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಗಾಂಧಿ-ವಿವೇಕಾನಂದ ಸದ್ಭಾವನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{cite news|url=https://m.varthabharati.in/article/2019_03_08/181337|title=ಗಾಂಧೀ ವಿವೇಕಾನಂದ ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಟಿ. ಸತೀಶ್ ಆಯ್ಕೆ|work=Vaarthabharathi|date=8 March 2019|access-date=17 April 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://mysurumithra.com/t-satish-javaregowder-selected-for-vivekananda-sadbhavana-award/|title=ವಿವೇಕಾನಂದ ಸದ್ಭಾವನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಟಿ.ಸತೀಶ್ ಜವರೇಗೌಡರ ಆಯ್ಕೆ|work=Mysuru Mithra|date=10 January 2020|access-date=17 April 2021}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು]] sysffmh7dz2832e84ffqxb42h3w46ua 10 136367 1378396 1257416 2026-03-09T22:12:11Z en>Izno 0 useformat=mobile 1378396 wikitext text/x-wiki Templates using the classes <code>class=navbox</code> ({{Template link|navbox}}) or <code>class=nomobile</code> ({{Template link|sidebar}}) are not displayed in article space on the [https://en.wikipedia.org/?useformat=mobile mobile web site] of English Wikipedia. Mobile page views accounted for 60% to 70% of all page views from 2020 through 2025. Briefly, these templates are not included in articles because 1) they are not well designed for mobile, and 2) they significantly increase page sizes&mdash;bad for mobile downloads&mdash;in a way that is not useful for the mobile use case. You can review/watch [[phab:T124168]] for further discussion.<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 77id5neuep3ydyn5grroo8zp33rs1gn 1378397 1378396 2026-08-05T14:46:34Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Navbox_visibility]] 1378396 wikitext text/x-wiki Templates using the classes <code>class=navbox</code> ({{Template link|navbox}}) or <code>class=nomobile</code> ({{Template link|sidebar}}) are not displayed in article space on the [https://en.wikipedia.org/?useformat=mobile mobile web site] of English Wikipedia. Mobile page views accounted for 60% to 70% of all page views from 2020 through 2025. Briefly, these templates are not included in articles because 1) they are not well designed for mobile, and 2) they significantly increase page sizes&mdash;bad for mobile downloads&mdash;in a way that is not useful for the mobile use case. You can review/watch [[phab:T124168]] for further discussion.<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 77id5neuep3ydyn5grroo8zp33rs1gn 0 141058 1378461 1352591 2026-08-06T06:11:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378461 wikitext text/x-wiki '''''ಪಂಚತಂತ್ರವು''''' [[ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್|ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ 2019 ರ [[ಕನ್ನಡ]] ಪ್ರಣಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು JASP ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಪಲ್ ಪ್ಯಾಚ್ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಯೋಗರಾಜ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/-yogaraj-bhat-film-is-panchatantra-kannada-news-204701|title=Yogaraj Bhat film is Panchatantra|date=10 January 2018|publisher=Indiaglitz.com|access-date=12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-date=31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231194303/https://www.indiaglitz.com/-yogaraj-bhat-film-is-panchatantra-kannada-news-204701|url-status=dead}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಹಾನ್ ಗೌಡ, [[ಅಕ್ಷರ ಗೌಡ]] ಮತ್ತು [[ಸೋನಾಲ್ ಮೊಂತೇರೊ]] ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/actors-undergo-a-test-look-for-yogaraj-bhatts-panchatantra/articleshow/62752635.cms|title=Actors undergo a test look for Yogaraj Bhatt's Panchatantra|date=2 February 2018|website=[[The Times of India]]}}</ref> ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು [[ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ನನ್ ಅವರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವಿದೆ. == ಕಥಾವಸ್ತು == ಚಿತ್ರದ ಕಥಾವಸ್ತುವು ಎರಡು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಗುಂಪುಗಳ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ, ಅವರು ಸಿಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅವಕಾಶದಲ್ಲೂ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಅವಮಾನಿಸಲು, ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿಳಿಸಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅರವತ್ತು ವರ್ಷದ ರಂಗಪ್ಪ, ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 24 ವರ್ಷದ ಕಾರ್ತಿಕ್ ಒಬ್ಬ ಅನಾಥ, ಅವನು ತನ್ನ ಮೂವರು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ, ಕಾರ್ ರೇಸ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಲವು ಹೊಂದಿರುವ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಬಾಂಡ್ ಒಡೆತನದ ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ರಂಗಪ್ಪ ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಜೊತೆ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಇದೆಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಅವನ ಮಗಳು ಕಾರ್ತಿಕ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ರಂಗಪ್ಪ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರಾ? ರಂಗಪ್ಪ ಮತ್ತು ಅಪ್ಪಯ್ಯ ತಮ್ಮ ವಿವಾದವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ? ಈ ಚಿತ್ರವು ದೇಶದ ಯುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]] ನಡುವೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾದ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ ರ್ಯಾಲಿ ರೇಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/vihan-gets-ready-for-the-race-of-his-life/articleshow/64234516.cms|title=Vihan gets ready for the race of his life|date=20 May 2018|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/team-panchatantra-races-through-mysuru/articleshow/64415778.cms|title=Team Panchatantra races through Mysuru|date=2 June 2018|website=The Times of India}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಟೀಸರ್ 15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://sandalwoodcinema.com/first-look/panchatantra-teaser-shot-very-well-but-thumbs-down/|title=Panchatantra Teaser: Shot very well, but Thumbs Down|date=16 October 2018|publisher=Sandalwood Cinema.com|access-date=12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-date=8 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200208064925/http://sandalwoodcinema.com/first-look/panchatantra-teaser-shot-very-well-but-thumbs-down/|url-status=dead}}</ref> [[ತೆಲುಗು|ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಭಟ್ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/oct/10/yogaraj-bhat-to-helm-remake-of-panchatantra-in-telugu-hindi-1883288.html|title=Yogaraj Bhat to helm remake of Panchatantra in Telugu, Hindi|date=10 October 2018|publisher=The New Indian Express}}</ref> ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರಾದ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿತು. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಕಾರ್ತಿಕ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಹಾನ್ ಗೌಡ * ಅರ್ಥಾ ಆಗಿ [[ಅಕ್ಷರ ಗೌಡ]] * [[ಸೋನಾಲ್ ಮಾಂಟೇರೊ]] ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿ * ರಂಗಣ್ಣನಾಗಿ [[ರಂಗಾಯಣ ರಘು]] * [[ದೀಪಕ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] * [[ಬಾಲ ರಾಜವಾಡಿ]] * ಅರ್ಥಾಳ ತಂದೆಯಾಗಿ ರಾಮಮೂರ್ತಿ * ಶೀಬಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ರಾನ್ ಮಿಶ್ರಿಕೋಟಿ == ಹಿನ್ನೆಲೆಸಂಗೀತ == [[ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ|ವಿ. ಹರಿಕೃಷ್ಣ]] ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್|ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] ಅವರ ಜತೆ ಏಳನೇ ಸಹಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಮೇ 2018 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, ೨೦೧೮|2018 ರ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ]] ಮತದಾನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಯುವ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೀತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಚಲನಚಿತ್ರದ ತಂಡವನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದು ಹರಿಕೃಷ್ಣ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು [[ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] ಗಾಯನವಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/deccan+herald-epaper-deccan/election+anthem+grooves+to+yogaraj+bhat+s+wit-newsid-85294222|title=Election anthem grooves to Yogaraj Bhat's wit|date=8 April 2018|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-date=12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212140610/https://m.dailyhunt.in/news/india/english/deccan+herald-epaper-deccan/election+anthem+grooves+to+yogaraj+bhat+s+wit-newsid-85294222|url-status=dead}}</ref> "ಶೃಂಗಾರದ ಹೊಂಗೆ ಮರ" ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲ ಸಿಂಗಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು 25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭಟ್ ಮತ್ತು [[ಇಮ್ರಾನ್ ಸರ್ಧಾರಿಯಾ]] ಅವರ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/24/panchatantras-first-single-to-release-today-9348.html|title=Panchatantra's first single out tomorrow|date=24 December 2018|publisher=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/the-tree-of-romance-blossoms-in-panchatantra/articleshow/65782932.cms|title=The tree of romance blossoms in Panchatantra|date=13 September 2018|website=[[The Times of India]]}}</ref> {{tracklist | headline = ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ | extra_column = ಹಾಡುಗಾರರು | total_length = | title1 = ಶೃಂಗಾರದ ಹೊಂಗೆ ಮರ | lyrics1 = [[ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್]] | extra1 = [[ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] | length1 = 04:16 | title2 = ಈ ವಯಸಲ್ಲಿ | lyrics2 = ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್ | extra2 = ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್, [[ಶಶಾಂಕ್ ಶೇಷಗಿರಿ]], ವ್ಯಾಸರಾಜ ಸೋಸಲೆ | length2 = | title3 = ನೀನೇ ಹೇಳು ಮಂಕುತಿಮ್ಮ | lyrics3 = ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್ | extra3 = [[ರಘು ದೀಕ್ಷಿತ್]] | length3 = | title4 = ಬೇಡ ಹೋಗು ಅಂದುಬಿಟ್ಳು | lyrics4 = ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್ | extra4 = ವಾಸುಕಿ ವೈಭವ್ | length4 = | title5 = ಪಂಚತಂತ್ರ ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಸಾಂಗ್ | lyrics5 = ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್ | extra5 = [[ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ]], ಶಶಾಂಕ್ ಶೇಷಗಿರಿ | length5 = }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|8490534}} * [https://www.filmibeat.com/kannada/movies/panchatantra.html ಪಂಚತಂತ್ರ (2018)] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] rtf5lqhsbxpjicayvy0dgry1dzrm0c3 0 141330 1378455 1372955 2026-08-06T05:07:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378455 wikitext text/x-wiki [[File:Nagarekha Gavankar.jpg|thumb|ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರ್ತಿ ನಾಗರೇಖಾ ಗಾಂವಕರ]] '''ನಾಗರೇಖಾ ಗಾಂವಕರ''' ಮೂಲತಃ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ|ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯವರು. [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಸೃಜನಶೀಲ ಬರಗಾರ್ತಿ, ಅನುವಾದಕಿ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ್ತಿ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರು, ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರರು. ==ಹುಟ್ಟು== ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಡ್ಲೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಂ ಎ ಪದವಿ. ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಉಪನ್ಯಾಸಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸರಕಾರಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು [[ದಾಂಡೇಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ==ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳು== # ಏಣ, ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು, ಬರ್ಫದ ಬೆಂಕಿ [ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು,] # ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕ, ಆಂಗ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕ [ಅಂಕಣ ಬರಹ ಕೃತಿ] # ಕವಾಟ- ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಚಯ ಕೃತಿ # ಸ್ತ್ರೀ- ಸಮಾನತೆಯ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ - ಮಹಿಳಾ ಅಸ್ಮಿತೆ ಕುರಿತ [ಅಂಕಣ ಬರಹ] ಕೃತಿ. # ದಿ ಡೈರಿ ಆಫ್ ಎ ಯಂಗ್ ಗರ್ಲ್ – ಆನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ [ಅನುವಾದಿತ ಕೃತಿ] ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. # ಮೌನದೊಳಗೊಂದು ಅಂತರ್ಧಾನ - ಕಥಾ ಸಂಕಲನ # ಬಣ್ಣದ ಕೊಡೆ- ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಲೋಕ - ಅನುಭವ ಕಥನ # ಕನ್ನಡಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ - ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿ # ಡಾ.ಗೀತಾ ಡಿ.ಸಿ. ಜೊತೆಗೂಡಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಕೃತಿ ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== # '''ಏಣ''' ಕವನ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ “ಶ್ರೀಮತಿ ಶಾರದಾರಾಮಲಿಂಗಪ್ಪ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-2015”<ref>{{cite web |title=Story and Poem By ನಾಗರೇಖಾ ಗಾಂವಕರ {{!}} BookBrahma |url=https://www.bookbrahma.com/story-poem/nagarekha-gavankara |website=www.bookbrahma.com |access-date=2021-12-27 |archive-date=2021-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211227144727/https://www.bookbrahma.com/story-poem/nagarekha-gavankara |url-status=dead }}</ref> # ಕರಾವಳಿ ಮುಂಜಾವು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯ ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳ ಗುರುತಿಸಿ ಬೆಳಗಾವಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನೀಡುವ ಪತ್ರಕರ್ತ ಪುರಸ್ಕಾರ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾ. ಎಸ್‌ಆರ್‌ಜೋಗ್ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-2019. # '''ಬರ್ಫದ ಬೆಂ'''ಕಿ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಬೆಳಗಾವಿಯ ಡಾ. ಬೆಟಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ ಸ್ಮಾರಕ ಟ್ರಸ್ಟ ವತಿಯಿಂದ ನೀಡುವ “ಡಾ. ಬೆಟಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-2019 ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡುವ “ಗೀತಾ ದೇಸಾಯಿ ದತ್ತಿ ಬಹುಮಾನ-2018-19 # '''ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತೆಯ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ'''-ಕೃತಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ನೀಡುವ ಲೀಲಾದೇವಿ ಗುರುಸಿದ್ದಪ್ಪ ಸಿಂಧೂರ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-2020<ref>https://www.shauryadigital.life/2021/07/2020.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211227152357/https://www.shauryadigital.life/2021/07/2020.html |date=2021-12-27 }} |website=SHAURYA DIGITAL LIFE</ref> # 2019ರಲ್ಲಿ “ಮೌನದೊಳಗೊಂದು ಅಂತರ್ಧಾನ” ಕಥಾ ಸಂಕಲನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗೆ ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಕಲಾವೃಂದ ಡೊಂಬಿವಿಲಿ, ಮುಂಬೈ ಇವರು ಕೊಡಮಾಡುವ ಶ್ರೀಮತಿ ಸುಶೀಲಾ ಸೀತಾರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ದಿ ಡೈರಿ ಆಫ್ ಎ ಯಂಗ್ ಗರ್ಲ್]] - ಮೂಲ : [[ಅನ್ನಿ ಫ್ರಾಂಕ್]] - ಕೃತಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘ ಭಾಷಾಂತರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಶ್ರೀ ಲೇಖಾ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ.<ref>https://www.huffpost.com/entry/anne-frank-diary-anniversary_n_3430185</ref> == ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿ== # [https://www.kendasampige.com/author/nagarekha-gaonkar ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗರೇಖಾ ಅವರು ಬರೆದ ಬರಹಗಳ ವಿವರ] # [https://vishvadhwani.com/author/nagarekha-gaonakar/ ವಿಶ್ವಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರೇಖಾ ಗಾಂವಕರರ ಬರಹಗಳು]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # [https://tv9kannada.com/specials/year-end-special-2020-prominent-kannada-writer-nagarekha-gaonkar-summarises-her-favorite-books-writers-short-story-literature-poetry-155862.html ವರ್ಷಾಂತ್ಯ ವಿಶೇಷ 2020: ‘ಓದಿನಂಗಳ’ದಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಕಿ ನಾಗರೇಖಾ ಗಾಂವಕರ] # [http://chilume.com/?author=82 ಚಿಲುಮೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಾಣ] == ಉಲ್ಲೇಖ== <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಬರಹಗಾರ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿಯರು]] tignfnd2irv06ik50dv5p3m7zvwli9m 0 144085 1378384 1349933 2026-08-05T14:27:17Z KAMEAHA A 100955 /* ದೇವಾಲಯಗಳು */ 1378384 wikitext text/x-wiki '''ತೆಕ್ಕಲಕೋಟ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಪಂಚಾಯತ್ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯದ]] [[ಬಳ್ಳಾರಿ|ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಶಿರಗುಪ್ಪ|ಸಿರುಗುಪ್ಪ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವ-ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ನವಶಿಲಾಯುಗ|ನವಶಿಲಾಯುಗದ]] ತಾಣವಾಗಿದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ, ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ೨೩,೫೩೬ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು<ref>[https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 ಜನಗಣತಿ ವರದಿ]</ref>. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ೫೨% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ೪೮% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ಸರಾಸರಿ ೩೦% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ೫೯.೫% ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೪೧% ಮತ್ತು ೨೫% ರಷ್ಟಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. == ಕೃಷಿ == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭತ್ತ ಬೆಳೆಯುವ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೂರು ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು [[ಅಕ್ಕಿ|ಭತ್ತ]] ಮತ್ತು [[ಹತ್ತಿ]], ನವಣೆ, [[ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ]], [[ಸಜ್ಜೆ|ಬಾಜರ]], ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಜೋಳವನ್ನು]] ಸಣ್ಣ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳು ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಮಳೆಯಾಶ್ರಿತವಾಗಿವೆ. == ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ಪೂರ್ವ-ಐತಿಹಾಸಿಕ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ತಾಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಚಿನ್ನದ ಕಿವಿಯ ಆಭರಣಗಳ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟವು ಕುಪ್ಗಲ್, ಪಿಕ್ಲಿಹಾಲ್, ಲಖುಡಿಯಾರ್, [[ಭೀಮ್‌ಬೇಟ್ಕಾದ ಶಿಲಾಶ್ರಯಗಳು|ಭೀಮೇಟ್ಕಾ]] ಮತ್ತು ಜೋಗಿಮಾರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ-ಐತಿಹಾಸಿಕ (ನವಶಿಲಾಯುಗ) ಶಿಲಾ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕಲ್ಲಿನ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ವಿವಿಧ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕೋಟೆ ಎಂದೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮೌರ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ ಸಣ್ಣ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ನಿಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮವು ಈ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ಸಿರುಗುಪ್ಪ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ಮತ್ತು ಸಿರುಗುಪ್ಪ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದು ಬಳ್ಳಾರಿಯಿಂದ ೪೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಮತ್ತು ಸಿರುಗುಪ್ಪದಿಂದ ೧೧ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೯ ರಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕಲಬುರಗಿ|ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಬಳ್ಳಾರಿಯ ವಿದ್ಯಾನಗರದಲ್ಲಿದೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. === ದೂರದ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳು === [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ಟಿ.ಸಿ) ಇತರ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಖಾಸಗಿ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. === ರೈಲ್ವೆಗಳು === ಈ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೪೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] ಜಂಕ್ಷನ್ ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ&nbsp; == ಭಾಷೆಗಳು == [[ಕನ್ನಡ]], [[ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳು. == ದೇವಾಲಯಗಳು == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ [[ಶಿರಗುಪ್ಪ|ಸಿರುಗುಪ್ಪ]] ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವು ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಾಲಯಗಳು]] ( [[ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಸ್ಥಾನ]] ). '''ವರವಿನ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' (ಮಲ್ಲಯ್ಯನ '''ಗುಡಿ''' ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ) '''ಶ್ರೀ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಕಾಡಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ನೆಲ ಅಮರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಜಡೆ ಶಂಕರಲಿಂಗ ದೇವಸ್ತಾನ''' '''ನಗರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ನೀಲಕಂಠೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಕಾಳಮ್ಮ ದೇವಸ್ತಾನ''' '''ದ್ಯಾವಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಪೇಟೆ ಬಸವೇಶ್ವರ ಗುಡಿ''' '''ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ''' '''ಬೀರಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಕೋಟೆ ಈಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಹುಚ್ಚಿರಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ''' == ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟ ಮುಖ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಇದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಪಡೆದ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು == ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳೆಂದರೆ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] (ಬಿಜೆಪಿ), [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] (ಕಾಂಗ್ರೆಸ್) ಮತ್ತು [[ಜನತಾ ದಳ]]. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ನಿಟ್ಟೂರು, ಸಿರುಗುಪ್ಪ * ಉಡೆಗೋಳಂ * ನಡಿವಿ * [[ಶಿರಗುಪ್ಪ|ಸಿರುಗುಪ್ಪ]] * [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] * [[ಹುಣಸಗಿ]] * ಪಿಕ್ಲಿಹಾಲ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಟೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] gwokn1nk6pg3t0ldb9ql9sf3j8h6nyj 1378385 1378384 2026-08-05T14:29:01Z KAMEAHA A 100955 /* */ 1378385 wikitext text/x-wiki '''ತೆಕ್ಕಲಕೋಟ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಪಂಚಾಯತ್ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯದ]] [[ಬಳ್ಳಾರಿ|ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಶಿರಗುಪ್ಪ|ಸಿರುಗುಪ್ಪ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವ-ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ನವಶಿಲಾಯುಗ|ನವಶಿಲಾಯುಗದ]] ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ, ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ೨೩,೫೩೬ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು<ref>[https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 ಜನಗಣತಿ ವರದಿ]</ref>. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ೫೨% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ೪೮% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ಸರಾಸರಿ ೩೦% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ೫೯.೫% ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೪೧% ಮತ್ತು ೨೫% ರಷ್ಟಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. == ಕೃಷಿ == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭತ್ತ ಬೆಳೆಯುವ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೂರು ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು [[ಅಕ್ಕಿ|ಭತ್ತ]] ಮತ್ತು [[ಹತ್ತಿ]], ನವಣೆ, [[ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ]], [[ಸಜ್ಜೆ|ಬಾಜರ]], ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಜೋಳವನ್ನು]] ಸಣ್ಣ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳು ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಮಳೆಯಾಶ್ರಿತವಾಗಿವೆ. == ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ಪೂರ್ವ-ಐತಿಹಾಸಿಕ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ತಾಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಚಿನ್ನದ ಕಿವಿಯ ಆಭರಣಗಳ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟವು ಕುಪ್ಗಲ್, ಪಿಕ್ಲಿಹಾಲ್, ಲಖುಡಿಯಾರ್, [[ಭೀಮ್‌ಬೇಟ್ಕಾದ ಶಿಲಾಶ್ರಯಗಳು|ಭೀಮೇಟ್ಕಾ]] ಮತ್ತು ಜೋಗಿಮಾರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ-ಐತಿಹಾಸಿಕ (ನವಶಿಲಾಯುಗ) ಶಿಲಾ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕಲ್ಲಿನ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ವಿವಿಧ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕೋಟೆ ಎಂದೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮೌರ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ ಸಣ್ಣ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ನಿಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮವು ಈ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ಸಿರುಗುಪ್ಪ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ಮತ್ತು ಸಿರುಗುಪ್ಪ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದು ಬಳ್ಳಾರಿಯಿಂದ ೪೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಮತ್ತು ಸಿರುಗುಪ್ಪದಿಂದ ೧೧ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೯ ರಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕಲಬುರಗಿ|ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಬಳ್ಳಾರಿಯ ವಿದ್ಯಾನಗರದಲ್ಲಿದೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. === ದೂರದ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳು === [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ಟಿ.ಸಿ) ಇತರ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಖಾಸಗಿ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. === ರೈಲ್ವೆಗಳು === ಈ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೪೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] ಜಂಕ್ಷನ್ ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ&nbsp; == ಭಾಷೆಗಳು == [[ಕನ್ನಡ]], [[ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳು. == ದೇವಾಲಯಗಳು == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ [[ಶಿರಗುಪ್ಪ|ಸಿರುಗುಪ್ಪ]] ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವು ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಾಲಯಗಳು]] ( [[ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಸ್ಥಾನ]] ). '''ವರವಿನ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' (ಮಲ್ಲಯ್ಯನ '''ಗುಡಿ''' ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ) '''ಶ್ರೀ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಕಾಡಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ನೆಲ ಅಮರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಜಡೆ ಶಂಕರಲಿಂಗ ದೇವಸ್ತಾನ''' '''ನಗರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ನೀಲಕಂಠೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಕಾಳಮ್ಮ ದೇವಸ್ತಾನ''' '''ದ್ಯಾವಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಪೇಟೆ ಬಸವೇಶ್ವರ ಗುಡಿ''' '''ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ''' '''ಬೀರಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಕೋಟೆ ಈಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' '''ಹುಚ್ಚಿರಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ''' == ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು == ತೆಕ್ಕಲಕೋಟ ಮುಖ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಇದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆಯು ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಪಡೆದ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು == ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳೆಂದರೆ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] (ಬಿಜೆಪಿ), [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] (ಕಾಂಗ್ರೆಸ್) ಮತ್ತು [[ಜನತಾ ದಳ]]. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ನಿಟ್ಟೂರು, ಸಿರುಗುಪ್ಪ * ಉಡೆಗೋಳಂ * ನಡಿವಿ * [[ಶಿರಗುಪ್ಪ|ಸಿರುಗುಪ್ಪ]] * [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] * [[ಹುಣಸಗಿ]] * ಪಿಕ್ಲಿಹಾಲ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಟೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] gvq8lffqn0vkr06oe943yftckju79qf 0 146012 1378405 1342988 2026-08-05T15:06:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378405 wikitext text/x-wiki {{infobox officeholder | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | image = File:K. Kumarji, days before his death 3.jpg | caption = ೮೦ರಲ್ಲಿ ಕೆ.ಕುಮಾರ್ | alma_mater = [[ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]<br />[[ಅಧ್ಯಕ್ಷನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಕಾಲೇಜು, ಚೆನ್ನೈ ]], ಮಧುರೈ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಾಲೇಜು | spouse = ದಿವಂಗತ ಟಿ.ಎಸ್.ಭದ್ರಕುಮಾರಿ ಸರ್ಕಾರ ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮರುನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ }} '''ಕೆ. ಕುಮಾರ್''' (೧೮೯೪-೧೯೭೩) ಭಾರತೀಯ ವಾಗ್ಮಿ, ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವ ಯುಗದ ಬರಹಗಾರ. ಅವರು ಹಿಂದಿನ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸಂದೇಶ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯ]] ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತಂದ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಅನುವಾದಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧಿಯವರೊಂದಿಗೆ]] ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು, ಅವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರು. [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ನೆಹರೂ]] ಸರ್ಕಾರದ ಸಲಹೆಗಾರರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಕುಮಾರಜಿಯವರು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಪ್ರವಾಸದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನೂ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಎಐಸಿಸಿ ( ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ ) ಮತ್ತು ಎಐಸಿಸಿ(ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿ ಅಥವಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ ), ಟಿಸಿ-ಪಿಸಿಸಿ/ಕೆಪಿಸಿಸಿ ( ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ ) ಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ರಚನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯ ಸಮಿತಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. (ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ ಕುಮಾರ್, ಎಳಂತೂರ್ ಕುಮಾರ್ಜಿ; ಕುಮಾರ್ಜಿ, ಎಳಂತೂರ್ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಕುಝಿಕಲ ಕುಮಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.) == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == "ಕುಮಾರನ್" ಅಥವಾ "ಕುಮಾರ್" ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, ಕೆ. ಕುಮಾರ್ ಅವರ [[ಅಂಕಿತನಾಮ|ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಹೆಸರು]] (ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು: ಕೆ. ಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್). 'ಕೆ' ಎಂದರೆ ಅವನ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, 'ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್'. ಮಾತೃಪ್ರಧಾನತೆಯು ಕೇರಳದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಮೊದಲ ಹೆಸರಿಗೆ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಹೆಸರನ್ನು 'ಪೋಷಕ' ಎಂದು ಜೋಡಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೆ ಕುಮಾರ್ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಹಳೆಯ ಕ್ವಿಲೋನ್/ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]) ಎಳಂತೂರ್ ಗ್ರಾಮದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ನಾಯರ್]] ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಮಗ, (ಕಡುವಿನಾಲ್-ತಜಯಮನ್ನಿಲ್ ತರವಾಡ). ಅವರ ತಂದೆ ಶ್ರೀ ಕೆ. ಪದ್ಮನಾಭನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಪ್ರಬಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತರಾದ ಹಿರಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ-ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಚಂಗನಾಶ್ಸೆರಿ ಪರಮೇಶ್ವರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ (೧೮೭೭-೧೯೪೦), ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತರಾದ ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ಶಂಕರವೇಲಿಲ್ ಪರಮೇಶ್ವರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಮತ್ತು ವೈಕಂ ನಾರಾಯಣ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ, ಅವರು ಸಮತೋಲಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಚಾಲಿತ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ವಾಸ್ತವಗಳು. ಅವರ ತಾಯಿ ಕುಂಜು ಪೆನ್ನಮ್ಮ. 'ಕುಮಾರ' ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಅವರನ್ನು 'ಕುಮಾರ್', 'ಕುಮಾರಜಿ' ಅಥವಾ ನಂತರ 'ಬಾಪು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಮನ್ನಾತು ಪದ್ಮನಾಭ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರೂ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಾಯರ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸಹ ಪಂಥೀಯವಾಗದೆ ವಾಸ್ತವಿಕಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಕೂಡ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಕೆ. ಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಸರಳವಾಗಿ "ಕುಮಾರ್" ಅಥವಾ "ಕುಮಾರಜಿ" ಎಂದು ಕಾಣಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಪರೂಪವಾಗಿ 'ಕುಮಾರನ್' ಅಥವಾ 'ಕೆ ಎಂದು ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್'. ಯುವಕ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಹರಿಜನ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರಿಗೆ ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ ಕುಟುಂಬ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ರೂಢಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು! ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯವು ಇನ್ನೂ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು 'ತೀಂಡಾಲ್' ( [[ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ]] ) <ref>{{Cite web|url=http://www.mkgandhi.org/momgandhi/chap20.htm|title=The curse of Untouchability &#124; Mind of Mahatma Gandhi}}</ref> ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸದ್ಗುಣವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಕುಮಾರ್‌ನ ಸಮಾನತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಅವನ ಸಂಪ್ರದಾಯ-ಬೌಂಡ್ ತಾಯಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ತನ್ನ ಮಗ ಮನೆಗೆ ತಂದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಣಬಡಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವಳು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ಹೇಗಾದರೂ, ಅವಳು ತನ್ನ ಮಗ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಹೊಸ ಜೋಡಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದಳು..... ಕುಟುಂಬದ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಕುಲೀನ ಮಹಿಳೆಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಕುಮಾರ್ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೇರಳದ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರವೂರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಮನ್ನಾರ್ ನಾಯರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮಧ್ಯಂತರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಧುರೈ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ತೆರಳಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೆಜ್, ಚೆನ್ನೈ|ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ]] ತೆರಳಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಜ್ಯದ ಆರಂಭಿಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ದೇಶಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಅಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕರೆಯು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು 'ಸಾಮಾಜಿಕ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ'ಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಂಧಿಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಗಳು == ಕೆ. ಕುಮಾರ್ ೧೯೧೨ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಐಎನ್‌ಸಿ ಸೀಮಿತ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಗಾಂಧೀಜಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ನಂತರ ಅವರು [[ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೆಜ್, ಚೆನ್ನೈ|ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ತಿರುವನಂತಪುರದಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿ. ಅಚ್ಯುತ ಮೆನನ್, ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿದ್ದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಅನುಭವಿ. (ಕುಮಾರ್ಜಿಯಂತೆಯೇ, ಅಚ್ಯುತ ಮೆನನ್ ಕೂಡ ಜನರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಂದ ಮರೆತುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ). ಕುಮಾರಜಿಯವರ ಭಾಷಣಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರು ಮತ್ತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದವು'. ಡಾ. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್, ಖಾದಿ ಆಯೋಗದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿಗ್ರಾಮ್ ಗ್ರಾಮಾಂತರದ ಸ್ಥಾಪಕ ಉಪಕುಲಪತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಹೇಳುತ್ತದೆ: "ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆಂದೋಲನದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕುಮಾರ್ಜಿಯವರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಿರರ್ಗಳವಾದ ಮತ್ತು ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಧ್ವನಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಅಣ್ಣನಂತೆ ನೋಡಿದೆ. ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಕೆಎ ದಾಮೋದರ ಮೆನನ್ ಅವರು ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್ಕೈವ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಕೆ.ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಯತ್ ಕುಂಜುನ್ನಿ ಅಚ್ಚನ್ ಅವರ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು "ತ್ರಿವೇಂಡ್ರಂ ಬೀಚ್" ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ರೂಪಾಂತರದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. "ಕುಮಾರಜಿ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆಗದೆ" ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ "ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಭೆ ಇರಲಿಲ್ಲ". ಇಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕುಮಾರಜಿಯವರು ' ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ '( ವಕ್ಕಂ ಮೌಲವಿಯವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ೧೯೧೦ ರವರೆಗೆ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದ ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ/ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ) ಅನ್ನು ಪುರ್ನರ್‌‍ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು. ರಾಜಕೀಯ ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಗೆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿತು. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೆಯವರ ನಂತರ ಅವರು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾಶಕ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾದರು. ಇದು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸರ್ಕಾರವು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆ. ನಾರಾಯಣ ಕುರುಕ್ಕಲ್ ("ಪರಪ್ಪುರಂ" ಮತ್ತು "ಉದಯಭಾನು" ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಲೇಖಕ) ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಎ.ಕೆ.ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರು ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಕುರುಕ್ಕಲ್ ಅವರು ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೆಯವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ನಾರಾಯಣ ಕುರುಕ್ಕಲ್, ಆರ್. ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ಹೆಸರಾಂತ ರಾಜಕೀಯ ವಿಮರ್ಶಕ ರಾಮನ್ ಮೆನನ್, ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಬಿ. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಅಮ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರು ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುಮಾರ್ ಕೂಡ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆ. ನಾರಾಯಣ ಕುರುಕ್ಕಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಎ.ಕೆ. ಪಿಳ್ಳೈ ^{°(ಟಿಪ್ಪಣಿ ೨ ನೋಡಿ)} ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಡಿಪಿಐ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕಛೇರಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ) ತಿರುವನಂತಪುರದ ಥೈಕಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಕೆ.ಸಿ. ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು ^{°(ಟಿಪ್ಪಣಿ ೧ ನೋಡಿ)} ಕುಮಾರಜಿಗೆ ಹಿಂಬದಿಯ ಕಛೇರಿ-ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪತ್ರಿಕೆ-ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ರಮಾನಂದ ಚಟರ್ಜಿಯವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ " ಮಾಡರ್ನ್ ರಿವ್ಯೂ " ದ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕುಮಾರ್ ಅವರೇ ಬರೆದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ತೂಕದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆ.ಸಿ.ಪಿಳ್ಳೈ ^{°(ಟಿಪ್ಪಣಿ ೧ ನೋಡಿ)} ಮತ್ತು ಈವೂರ್ ಎಸ್.ಗೋಪಾಲನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಕುಮಾರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ "ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ" ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೩೨ರ ವೇಳೆಗೆ 'ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ'ಯ ಸಂಪಾದಕತ್ವವು ಎ.ಕೆ.ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರಿಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ಕೆ.ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಯುಗದ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಪ್ರಭಾವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು - ಎ.ಕೆ.ಪಿಳ್ಳೈ ^{°(ಟಿಪ್ಪಣಿ ೨ ನೋಡಿ)} ಸ್ವತಃ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ 'ಸ್ವರತ್' ಮತ್ತು ಅಮ್ಸಿ ಸಹೋದರರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ 'ಮಹಾತ್ಮ'. ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಕೆಲಸವು ಕುಮಾರಜಿಯವರ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಉಪ್ಪಿನ ಕಾನೂನನ್ನು ಮುರಿಯಲು ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಕನ್ನನೂರ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬರುವ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು. == ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ದಟ್ಟವಾಗಿ == ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕುಮಾರ್ಜಿ ಅವರು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಟ್ರಾವಕೋರ್ ಪ್ರವಾಸದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಎಐಸಿಸಿ ಮತ್ತು ಟಿಸಿ-ಪಿಸಿಸಿ/ಕೆಪಿಸಿಸಿಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ರಚನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯ ಸಮಿತಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಯವರಲ್ಲದೆ, ಕುಮಾರಜಿಯವರು ರಾಜಾಜಿ, ಪಂಡಿತ್ ನೆಹರು, ಸಿಆರ್‌ಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ ಕುರೂರ್ ನೀಲಕಂಠನ್ ನಂಬೂತಿರಿಪಾಡು (ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಗಾಂಧಿವಾದಿ) ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ: "ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಆಂದೋಲನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಕುಮಾರ್ಜಿ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರಮದಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು" ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ನಾಯಕತ್ವ (ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್, ಟೆಲ್ಲಿಚೇರಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನನೋರ್, ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರ ಅಥವಾ ಅಲೆಪ್ಪಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಬಟ್ಟೆ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪಿಕೆಟಿಂಗ್ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು 'ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ' ನಿರ್ಮೂಲನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ವೈಕಮ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ನಾಗ್ಪುರ ಧ್ವಜ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ" ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹತ್ವದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕತೆಯ ಚಲನೆಗಳು. ಇವುಗಳು ಅವರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ೨೧ ತಿಂಗಳ ಸೆರೆವಾಸ ಜೊತೆಗೆ ೯ ತಿಂಗಳ ಕಠಿಣ ಸೆರೆವಾಸವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವು.<ref>Copies of the records maintained at the office of the Supdt. Of Jails of Cannanore, Vellore and Bellary (showing RI from 27-5-1930 to 26-2-1931){{Cite web|url=http://www.pathanamthitta.nic.in/History2.htm|title=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20090729035512/http://pathanamthitta.nic.in/History2.htm|archive-date=29 July 2009|access-date=2009-08-27}}</ref> ಅಲೆಪ್ಪಿ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರ್ಷವಿಡೀ ನಡೆದ ಆಂದೋಲನವು ಗಾಂಧಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಖಾದಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಮತಾಂತರಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳವಳಿಯ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಬಟ್ಟೆ ಬಹಿಷ್ಕಾರವು ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬರಲು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಬಲ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಕೊನೆಯ ದಿವಾನ್ ಮತ್ತು ಕುಮಾರಜಿಯವರ ಸಹಪಾಠಿ ಪಿಜಿಎನ್ ಉನ್ನಿಥಾನ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಜಿ.ಗೋವಿದ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಪುತ್ರಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ಲೀಡರ್, ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ಟಿ.ಕೆ.ಮಾಧವನ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಎಂ. ಕಾರ್ತ್ಯಾಯನಿ ಅಮ್ಮನ ಪಾತ್ರವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref>Women's Movements in Kerala – Challenges and Prospects – Majula Devi's thesis work – (http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/7172/10/10_chapter%203.pdf)</ref> == ಖಾದಿ, ಹರಿಜನ ಕಲ್ಯಾಣ, ಸರ್ವೋದಯ ಮತ್ತು ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದತೆ == ಮೂವತ್ತರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಕುಮಾರಜಿಯವರು ಹರಿಜನ ಕಲ್ಯಾಣ, ಸರ್ವೋದಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಕಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಹರಿಸಿದರು ಅವರು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಹರಿಜನ ಮತ್ತು ಸರ್ವೋದಯ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು (೯೬ ರಿಂದ ೧೧೦ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅರವತ್ತರ ಮತ್ತು ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಅಥವಾ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು ಹರಿಜನರಿಗಾಗಿ "ಕುಂಬಳ ಪ್ರವರ್ತಿ ಪಲ್ಲಿಕುಡಮ್" ಎಂಬ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸರ್ಕಾರಿ ವಿಹೆಚ್ಎಸ್ಎಸ್ ಎಳಂತೂರ್ಗೆ ಜೀವ ನೀಡುವ ಉಪನದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://schoolwiki.in/%E0%B4%97%E0%B4%B5.%E0%B4%B5%E0%B4%BF.%E0%B4%8E%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%8D.%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D.%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%87%E0%B4%B2%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-10-16 |archive-date=2022-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020193353/https://schoolwiki.in/%E0%B4%97%E0%B4%B5.%E0%B4%B5%E0%B4%BF.%E0%B4%8E%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%8D.%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D.%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%87%E0%B4%B2%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D |url-status=dead }}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಖಾದಿಯ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಜೀವನ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಖಾದಿ ಆಯೋಗದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗಾಂಧೀವಾದಿ ಡಾ. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಅವರ (ಕುಮಾರಜಿ) ದ್ವಿಗುಣ ಉತ್ಸಾಹವು ಖಾದಿ ಮತ್ತು ನಿಷೇಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು... ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕುಮಾರ್ಜಿ ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಕುಮಾರ್ಜಿ... ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಆತನಿಗೆ ಸೇರಿರಬೇಕು, ನಮ್ಮ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಖಾದಿಯ ಅದಮ್ಯ ಮನವಿ.... ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣಗಳ ಮೂಲಕ ಕುಮಾರ್‌ಜಿಯತ್ತ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ತ್ರಿವೇಂಡ್ರಂನಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತ್ರಿವೇಂಡ್ರಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಮಾರಜಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಖದರ್ ಹ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. == ಮರೆವು ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ == ಇಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳು ಅವರು ಕನಸು ಕಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಉಪಯುಕ್ತವೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸದಿದ್ದರೂ, ಕೆ.ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದರು. ಕೆ.ಕೇಳಪ್ಪನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ, ಕೆ.ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಕುಮಾರ್ "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯವು ನಂಬುವ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕೋಮುವಿರೋಧಿ ಶಕ್ತಿ" ಆದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಜಕೀಯ ಮತಾಂಧತೆ ಮತ್ತು ಕುಶಲ ತಂತ್ರಗಳು (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ) ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಜಾತ್ಯತೀತ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಯವಾದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಿತು, ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಮದಾಯಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕುಮಾರ್ಜಿ ಅವರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ದೃಢತೆಗೆ ಬಲಿಯಾದರು. ಅವರು ಟಿಎಮ್ ವರ್ಗೀಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು <ref>https://www.zorbabooks.com/store/general-fiction/history/politicisation-of-caste-relations-in-a-princely-state/</ref> ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಮದುವೆಯಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಹಣದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಕೋಮು ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಆಡಿದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋತರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಟ್ಟೋಮ್ ಥಾನು ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರು ಟಿಎಂ ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಪಟ್ಟಮ್ ಥಾನು ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರನ್ನು ಗೃಹ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕುಮಾರ್ಜಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತವು ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಸಾಧಾರಣ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅವರು ಉತ್ತಮ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾದರು. ಅವರು "ಸಮುದಾಯ ಹಬ್ಬಗಳು", "ತೊಪ್ಪಿಪ್ಪಲ ಅಜಿಟಟೈನ್", ಅಖಿಲ ತಿರುವಿತ್ತಂಕೂರ್ ಪರಯಾರ್ ಮಹಾಸಭಾ ಮತ್ತು ಕುರವರ್ ಮಹಾ ಸಭಾ <ref>{{Cite web|url=http://kuravarmahasabha.com/about_us.php|title=Akhila kerala kuravar Mahasabha|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630213554/http://kuravarmahasabha.com/about_us.php|archive-date=30 June 2016|access-date=13 June 2016}}</ref><ref>Major Dalit Movements in Pre Independence Era - Pages 138and 139 (pdf copy at : http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/15828/12/12_chapter%204.pdf)</ref> ನಂತಹ ಚಳುವಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.{{Fact|date=November 2020}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == ೧. ಕೆ.ಸಿ.ಪಿಳ್ಳೈ: ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್ ಶಿಷ್ಯ, ಟ್ಯಾಗೋರ್‌ರ ಕೃತಿಗಳ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಅನುವಾದಕ (ಲಿಪ್ಯಂತಕ) ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗೆ. ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಹತ್ವದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೂಟಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯೂ (ತ್ರಿವೇಂಡ್ರಮ್) ನಲ್ಲಿರುವ ದಿ ಟ್ರಿವೆಂಡ್ರಮ್ ಹೋಟೆಲ್ (೧೯೩೪ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು) ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆ.ಸಿ.ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಡಿಸಿ ಬುಕ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಲಭ್ಯವಿರಬಹುದು:<ref>http://www.sbcollege.org/library/authcat.php?idauth=K%20C%20Pillai{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨. ಎಕೆ ಪಿಳ್ಳೈ: ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಎಕೆ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರು ೧೯೨೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡ "ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ" ಯನ್ನು ಉಪ-ಸಂಪಾದಿಸಲು ಕೆ.ಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಕೆ.ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ "ಸ್ವರತ್" (ಸ್ವರದ್) ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿ. (ಉಲ್ಲೇಖ: ಕುಮಾರ್ಜಿ ಸ್ಮಾರಕ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಮತ್ತು ಕೆ.ಸಿ. ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಲೇಖನಗಳು; ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಮೂಲಗಳು :<ref>http://www.kamat.com/database/biographies/a_k_pillai{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> . ಹಿಂದುಳಿದವರ ಬಗೆಗಿನ ಸಹಾನುಭೂತಿಯು ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಹರಿಜನ ಸೇವೆ, ಹರಿಜನ ಶಿಕ್ಷಣ, ಹರಿಜನ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಎಳಂತೂರಿನಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹರಿಜನ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾಲೋನಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲು ಕೆ. ವಸಾಹತು ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನದ ನಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಶಾಲೆಗೆ ಇದು ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿನ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಸಾಬೂನು ಮತ್ತು ಮೇಣದಬತ್ತಿಯಂತಹ ನಿಯಮಿತ ಬಳಕೆಯ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸಿತು. ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಲಿಯುವವರಿಗೆ ಪೂರಕ ಆದಾಯವನ್ನು ತರಬಹುದು. ಇದು "ವೃತ್ತಿಪರ" ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಚಿಂತನಶೀಲ ಆಯಾಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು***. ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ವಿಶೇಷ ಸಂಸದೀಯ ನಿಯೋಗವು ಎಳಂತೂರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ನಿಯೋಗವು "ಲುಕ್ ಅಟ್ ಎಳಂತೂರ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಕಾಗದ ಅಥವಾ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ಎಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು. ಹೇಳಿದ ಶಾಲೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಹರಿಜನ ಕಾಲೋನಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಎಳಂತೂರಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವಸಾಹತು ಕುಮಾರಜಿಯ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. (***ದ್ವಿತೀಯ ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಅರವತ್ತರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಶಾಲಾ-ಕಟ್ಟಡವು ಹತ್ತಿರದ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಂತರ, ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಉಳಿದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಬಳಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು) ೪. ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರನ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (೧೯೨೧), ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು "ಹರ್ತಾಲ್"ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ತಿರುವನಂತಪುರಂ, ಕೊಲ್ಲಂ, ಆಲಪ್ಪುಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಜನಾಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದವು. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಮುಸ್ಲಿಂ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಖಂಡರಾದ ಕೆ.ಕುಮಾರ್, ಎ.ಕೆ.ಪಿಳ್ಳೈ ಮತ್ತು ತೊಪ್ಪಿಲ್ ಪದ್ಮನಾಭ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕೆ.ಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] ioylkhuy29usu17a1gn6931s5ne4tae 10 148837 1378463 1154160 2026-02-10T18:00:12Z en>MusikBot II 0 Changed protection settings for "[[Template:Pending film]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 2505 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require extended confirmed access] (indefinite) [Move=Require extended confirmed access] (indefinite)) 1378463 wikitext text/x-wiki {{Pending|align={{{align|left}}}|{{#ifeq:{{If empty|{{{italic|}}}|{{{2|}}}|yes}}|no|{{{1}}}|''{{{1}}}''}}}} {{abbr|{{Dagger}}|Film has not yet been released}}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> eu7sfx6uz5xrmce454vkraa69ztydi9 1378464 1378463 2026-08-06T06:14:06Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Pending_film]] 1378463 wikitext text/x-wiki {{Pending|align={{{align|left}}}|{{#ifeq:{{If empty|{{{italic|}}}|{{{2|}}}|yes}}|no|{{{1}}}|''{{{1}}}''}}}} {{abbr|{{Dagger}}|Film has not yet been released}}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> eu7sfx6uz5xrmce454vkraa69ztydi9 1378475 1378464 2026-08-06T06:17:22Z A826 72368 1378475 wikitext text/x-wiki {{Pending|align={{{align|left}}}|{{#ifeq:{{If empty|{{{italic|}}}|{{{2|}}}|yes}}|no|{{{1}}}|''{{{1}}}''}}}} {{abbr|{{Dagger}}|ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರ}}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> 2k7zgsfpo3y7hz21k8fcv4mrwjmbkcc 0 149580 1378364 1378328 2026-08-05T12:07:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378364 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = ಕನ್ನನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | nickname = ಕೇರಳದ ಕಿರೀಟ | settlement_type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image = {{Photomontage | photo1a = Vpra floating park boat walking path.jpg | photo2a = Ptb kannur.jpg | photo2b = Muzhappilangad beach6.jpg | photo3a = St. Angelo Fort, Kannur.JPG | photo3b = Mappila bay.JPG | spacing = 1 | color_border = ಕಪ್ಪು | color = ಬಿಳಿ | size = 225 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />ವಯಲಾಪ್ರ ಸರೋವರ, [[ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಾಡ್ ಬೀಚ್]], [[ಮಾಪ್ಪಿಲಾ ಕೊಲ್ಲಿ]], [[ಸೇಂಟ್ ಏಂಜೆಲೋ ಕೋಟೆ]], [[ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]. }} | image_map = India Kerala Kannur district.svg | mapframe = yes | mapframe-point = none | map_caption = ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|11.8689|N|75.35546|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = {{seal|ಕೇರಳ}} | established_title = ಸ್ಥಾಪಿತ | established_date = 1957 | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = [[ಕಣ್ಣೂರು]] | parts_type = ಉಪವಿಭಾಗಗಳು | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು: 2 | 1 = [[ತಾಳಿಪರಂಬ]] | 2 = [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] }} {{Collapsible list | title = ತಾಲೂಕುಗಳು: 5 | 1 = [[ಕಣ್ಣೂರು ತಾಲೂಕು|ಕಣ್ಣೂರು]] | 2 = [[ಪಯ್ಯಾನೂರು ತಾಲೂಕು|ಪಯ್ಯಾನೂರು]] | 3 = [[ತಾಳಿಪರಂಬ ತಾಲೂಕು|ತಾಳಿಪರಂಬ]] | 4 = [[ಇರಿಟ್ಟಿ ತಾಲೂಕು|ಇರಿಟ್ಟಿ]] | 5 = [[ತಲಶ್ಶೇರಿ ತಾಲೂಕು|ತಲಶ್ಶೇರಿ]] }} | government_type = | governing_body = ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ | leader_title = ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವರು | leader_name = [[ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-govt-announces-ministers-in-charge-of-districts/article71044861.ece|title=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವರನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ|date=31 May 2026|via=www.thehindu.com}}</ref> | leader_title1 = ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್ | leader_name1 = ಅರುಣ್ ಕೆ ವಿಜಯನ್. IAS | leader_title2 = ನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಆಯುಕ್ತ | leader_title3 = ಗ್ರಾಮೀಣ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ | leader_name2 = R ಇಲಂಗೋ, IPS<ref>{{cite web |title=ಯಾರು ಯಾರು |url=https://kannur.keralapolice.gov.in/kannur-police/about-us/who-is-who |website=kannur.keralapolice.gov.in |access-date=21 February 2021 |archive-date=12 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112143557/https://kannur.keralapolice.gov.in/kannur-police/about-us/who-is-who |url-status=dead }}</ref> | leader_name3 = ನವನೀತ್ ಶರ್ಮಾ, IPS<ref>{{cite news |title=ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮರುಜೋಡಣೆ, S ಶ್ರೀಜಿತ್ ಕ್ರೈಮ್ ಬ್ರಾಂಚ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಲಿದ್ದಾರೆ |url=https://www.thenewsminute.com/article/major-reshuffle-top-posts-kerala-police-s-sreejith-be-crime-branch-chief-140635 |access-date=21 February 2021 |work=ದ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್ |date=1 January 2021 |language=en}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|5ನೇ]] | area_total_km2 = 2966 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2,615,266 | population_as_of = 2018 | population_rank = | population_density_km2 = 882 | population_demonym = [[wikt:Kannurian|ಕಣ್ಣೂರಿಯನ್]] | population_footnotes = <ref name="knrdemo_2018">{{Cite book|title=ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ವರದಿ – 2018|publisher=ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ|year=2020|location=ತಿರುವನಂತಪುರಂ|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|archive-date=2 November 2021|access-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL-KNR]], IN-KL | registration_plate = *KL-13 ಕಣ್ಣೂರು *KL-58 ತಲಶ್ಶೇರಿ *KL-59 ತಾಳಿಪರಂಬ *KL-78 ಇರಿಟ್ಟಿ *KL-86 ಪಯ್ಯಾನೂರು | custom_label_sec1 = [[ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ|ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ]] | custom_data_sec1 = 1090 [[ಪುರುಷ|♂]]/[[ಸ್ತ್ರೀ|♀]] | custom_label2_sec1 = ಸಾಕ್ಷರತೆ | custom_data2_sec1 = 95.10% | custom_label_sec1 = ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ {{nobold|(2005)}} | custom_data_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.783<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=ಕೇರಳ &#124; UNDP ಭಾರತದಲ್ಲಿ|website=UNDP|access-date=2023-03-30|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref> ({{color|Green| ಉತ್ತಮ}})}} | website = {{URL|https://kannur.nic.in}} | footnotes = }} '''ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ''' ({{IPA|ml|kɐɳ.ɳuːr|pron|Kannur_R1.ogg}}) [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ 14 [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕಣ್ಣೂರು]] ನಗರವು ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಹೆಸರು, ಕನ್ನನೋರ್, ಇದು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಹೆಸರು "ಕಣ್ಣೂರು"ನ ಇಂಗ್ಲೀಷೀಕೃತ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ [[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ([[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ]]) ಗಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ]] ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ವಿದೆ. [[ಪೈತಲ್ಮಲ]] ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ (1,372ಮೀ). ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]] [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 1957 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ಕಣ್ಣೂರು ನಗರಸಭೆ]] ರಾಜ್ಯದ ಆರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್]] ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಗಿದೆ. [[ಎಳಿಮಲ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೌಕಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last1=ರೇ |first1=ಕಲ್ಯಾಣ್ |title=ನೌಕಾ-ತರಬೇತಿ ಅಕಾಡೆಮಿ-ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ವಿಸ್ತರಣೆ |url=https://www.deccanherald.com/content/627521/navy-training-academy-proposed-expansion.html |access-date=24 March 2022 |work=ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ |date=11 August 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೌಕಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಉದ್ಘಾಟನೆ |url=http://www.arabnews.com/node/319812 |access-date=24 March 2022 |work=ಅರಬ್ ನ್ಯೂಸ್ |date=10 January 2009}}</ref> [[ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಾಡ್ ಬೀಚ್]] ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಡ್ರೈವ್-ಇನ್ ಬೀಚ್ ಆಗಿದ್ದು, BBC ಆಟೋಸ್ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ 6 ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಬೀಚ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/autos/story/20160617-the-worlds-best-beaches-for-driving|title=ಡ್ರೈವಿಂಗ್ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೀಚ್ಗಳು|last=ಗಿಬ್ಸನ್|first=ಡೇವಿಡ್ ಕೆ|access-date=26 June 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=ಹರಿಗೋವಿಂದ್ |title=ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಾಡ್ BBC ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/240616/muzhappilangad-wins-bbc-favour.html |access-date=24 March 2022 |work=ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ |date=24 June 2016 }}</ref> ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೆಲವು ಕೋಟೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೇಂಟ್ ಏಂಜೆಲೋ ಕೋಟೆ]], ಮತ್ತು [[ಟೆಲ್ಲಿಚೇರಿ ಕೋಟೆ]] ಸೇರಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಪಟ್ಟಣವು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ತಲಶ್ಶೇರಿ ಮೆಣಸಿನ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು [[ಕೇರಳ]]ದ ಆರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಣ್ಣೂರು 1,640,986 ರ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ನಂತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://urbanindia.nic.in/theministry/subordinateoff/tcpo/pop_name/ANNEX-CONCEPTS_DEFINITIONS.pdf |title=ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ - 2001 |access-date=24 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128022116/http://www.urbanindia.nic.in/theministry/subordinateoff/tcpo/pop_name/ANNEX-CONCEPTS_DEFINITIONS.pdf |archive-date=28 November 2010 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://dic.kerala.gov.in/web/distknr.php|title=ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ದಾಖಲೆ|access-date=26 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725013220/http://www.dic.kerala.gov.in/web/distknr.php|archive-date=25 July 2014|url-status=dead}}</ref> ಇದು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಮದ್ರಾಸ್]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ==ಸ್ಥಾಪನೆ== 1956 ರಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಯ ನಂತರ, ಹಿಂದಿನ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು: ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]. 1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರಂದು, ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ [[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ 1984 ರಲ್ಲಿ, [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಹೊಸದುರ್ಗ್]] ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ==ಇತಿಹಾಸ== {{Main|ಕಣ್ಣೂರು ಇತಿಹಾಸ}} {{See also|ಮುಷಿಕ ವಂಶ|ಕೊಲತ್ತುನಾಡು}} [[File:Kannur Lighthouse.jpg|left|thumbnail|[[ಕಣ್ಣೂರು ಲೈಟ್ಹೌಸ್]]]] [[File:Nalanda complex.jpg|left|thumbnail|[[ಎಳಿಮಲ (ಬೆಟ್ಟ, ಕಣ್ಣೂರು)|ಎಳಿಮಲ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]]] ===ಪ್ರಾಕ್-ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗ=== ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಾನವ]] ವಾಸದ ಆರಂಭಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ಕಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಶಿಲಾ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. [[ತಾಳಿಪರಂಬ]]-[[ಕಣ್ಣೂರು]]-[[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಪ್ರದೇಶವು ಕಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು, [[ಡಾಲ್ಮೆನ್]]ಗಳು, ಸಮಾಧಿ ವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು [[ಮೆನ್ಹಿರ್]]ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ [[ಮಹಾಶಿಲಾ]] ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಕಣ್ಣೂರು [[ಸಂಗಮ್ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ (1ನೇ–5ನೇ ಶತಮಾನ ಕ್ರಿ.ಶ.) [[ಎಳಿಮಲ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಸನವಾಗಿತ್ತು. ''[[ಪೆರಿಪ್ಲಸ್ ಆಫ್ ದ ಎರಿತ್ರಿಯನ್ ಸೀ]]''ನಲ್ಲಿ [[ಮುಜಿರಿಸ್]]ನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಬಂದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂದರು ''ನೌರಾ''ವನ್ನು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Ente_Kannur">{{cite book|author=ಮೇನನ್, A. ಶ್ರೀಧರ |title=ಕೇರಳ ಇತಿಹಾಸದ ಸಮೀಕ್ಷೆ|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}</ref> [[ಎಳಿಮಲ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಎರಡು ''ನಾಡು''ಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು - ಕರಾವಳಿ ''ಪೂಳಿನಾಡು'' ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ಪೂರ್ವ ''ಕರ್ಕನಾಡು''. [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ''ಪೂಳಿನಾಡು'' [[ಮಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಡುವಿನ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="Census_Handbook">{{Cite book|title=ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ, ಕಾಸರಗೋಡು (2011)|publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ|location=ತಿರುವನಂತಪುರಂ|pages=9|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf}}</ref> ''ಕರ್ಕನಾಡು'' [[ವಯನಾಡ್]]-[[ಗುದಲೂರು, ನೀಲಗಿರಿ|ಗುದಲೂರು]] ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಕೊಡಗು]] (ಕೂರ್ಗ್) ನ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="wnd">{{cite book | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ – ವಯನಾಡ್ (ಭಾಗ-ಬಿ) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3203_PART_B_WAYANAD.pdf }}</ref> [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಗಮ್ ಕೃತಿಗಳ]] ಪ್ರಕಾರ, [[ಎಳಿಮಲ]] ರಾಜವಂಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಡಳಿತಗಾರ ನನ್ನನ್, ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಚೇರ ವಂಶ|ಚೇರರು]] ವಿರುದ್ಧ ಸೋತಾಗ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮರಣದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು [[ವಯನಾಡ್]] ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="wnd"/> ===ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗ=== ಎಳಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ [[ಮುಷಿಕ ವಂಶ]]ದಿಂದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ತುಳುನಾಡು]]ನಿಂದ [[ತುಳುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ವಲಸೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿರಬಹುದು. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಅಥುಲ]] ಬರೆದ ''[[ಮುಷಿಕ-ವಂಶ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯ''ವು ಆ ಹಂತದವರೆಗಿನ [[ಮುಷಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮುಷಿಕ ರಾಜಮನೆತನ]]ದ ದಾಖಲಿತ ಭೂತಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref name="Kola Swaroopam"/> ಭಾರತೀಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[A. ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್|ಅಯಿನಪಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್]] ಅವರು [[ತುಳುನಾಡು]]ನ [[ಬಂಟ್ (ಸಮುದಾಯ)|ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯ]]ದ ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧೋಚಿತ ಕುಲವನ್ನು ''ಕೋಲ ಬಾರಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೊಲತ್ತುನಾಡಿನ ಕೊಲತ್ತಿರಿ ರಾಜನು ಈ ಕುಲದ ವಂಶಸ್ಥನಾಗಿದ್ದನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="Aiyappan">{{cite book |last1=ಅಯಿನಪಲ್ಲಿ |first1=ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ |title=ಕೇರಳದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ |date=1982 |publisher=ಪ್ರಕಟಣಾ ವಿಭಾಗ, [[ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |page=162 |url=https://books.google.com/books?id=SXFuAAAAMAAJ |access-date=27 July 2018 |quote=ತುಳುನಾಡಿನ ಬಂಟರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧೋಚಿತ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಕೋಲ ಬಾರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೋಲ ರಾಜವಂಶವು ತುಳುನಾಡಿನ ಕೋಲ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವುದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ.}}</ref> ಕೊಲತ್ತುನಾಡು ([[ಕಣ್ಣೂರು]]) ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ]] ([[ಮಂಗಳೂರು]]) ಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಕೊರಪುಳ]] ([[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]]) ವರೆಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಡಗು]] ಬೆಟ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]ದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Kola Swaroopam">{{cite book |last1=ಶ್ರೀಧರ ಮೇನನ್ |first1=A. |title=''ಕೇರಳ ಚರಿತ್ರಂ'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=ಕೊಟ್ಟಾಯಂ |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |page=175 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=19 July 2020}}</ref> 1075 ಕ್ರಿ.ಶ.ದ ಹಳೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಶಾಸನವನ್ನು ([[ರಾಮಂತಲಿ ಶಾಸನಗಳು]]), [[ಮಂಗಳೂರು]]ನ [[ಅಳುಪ ವಂಶ]]ದ ಆಡಳಿತಗಾರ ರಾಜ ಕುಂದ ಅಳುಪನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಬಳಿಯ [[ಎಳಿಮಲ]]ದಲ್ಲಿ ([[ಮುಷಿಕ ವಂಶ]]ದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ) ಕಾಣಬಹುದು.<ref>ನಾರಾಯಣನ್, M. G. S. ''ಕೇರಳದ ಪೆರುಮಾಳ್ಗಳು.'' ತ್ರಿಶೂರ್ (ಕೇರಳ): ಕಾಸ್ಮೊಬುಕ್ಸ್, 2013. 483.</ref> [[ಕಣ್ಣೂರು]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮಾದಾಯಿ ಪಲ್ಲಿ|ಮಾದಾಯಿ ಮಸೀದಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ತಾಮ್ರದ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲಿನ [[ಅರೇಬಿಕ್]] ಶಾಸನವು ಅದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವರ್ಷವನ್ನು 1124 ಕ್ರಿ.ಶ. ಎಂದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Madayi">{{cite book | author = ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಇನ್ನೆಸ್ | year=1908 | title= ಮದ್ರಾಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಸ್ ಮಲಬಾರ್ (ಸಂಪುಟ-I) | publisher=ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ |pages=423–424 | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }}</ref> ಅವರ ಪ್ರಯಾಣ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ (''[[ಇಲ್ ಮಿಲಿಯೋನ್]]''), [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೊಲೊ]] 1290ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಭೇಟಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಸಂದರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಿಕ [[ಫಾಕ್ಸಿಯಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ಯಾಂಜಿಯರ್ಸ್]]ನ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಇಬ್ನ್ ಬತೂತಾ]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ===ಕೊನೆಯ ಮಧ್ಯಯುಗ=== [[File:Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg|thumbnail|1804 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮಾತ್ರ ನಗರಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ]] ಕ್ರಿ.ಶ. 16ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ, [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಪಟ್ಟಣವು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನಲ್ಲಿ ''ಕನ್ಹಿರಕೋಡ್'' (ಬಹುಶಃ, 'ಕನ್ಹಿರ ಮರಗಳ ನಾಡು' ಎಂಬ ಅರ್ಥದಿಂದ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Kanhirakode">{{cite book | author = S. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ನೈನಾರ್ | year=1942 | title= ತುಹ್ಫತ್-ಅಲ್-ಮುಜಾಹಿದಿನ್: ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೃತಿ | publisher=ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }}</ref> [[ಕುಂಬಳ]]ದ ''ಮೈಪಾಡಿ ಅರಮನೆ''ಯಿಂದ [[ಪಯಸ್ವಿನಿ|ಚಂದ್ರಗಿರಿ ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ]] (ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಮಂಜೇಶ್ವರ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ತಾಲೂಕುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ) ನಡುವಿನ ದಕ್ಷಿಣ [[ತುಳುನಾಡು]] ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಿದ [[ಕುಂಬಳ]] ರಾಜವಂಶವು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಕನ್ನಡ|ಕರ್ನಾಟಕ]] ವಿಜಯಗಳ ಮೊದಲು [[ಕೊಲತ್ತುನಾಡು]]ಕ್ಕೆ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite book | author = M. ವಿಜಯಾನುನ್ನಿ | title= 1981 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5757/1/51134_1981_KAS.pdf }}</ref> ಕುಂಬಳ ರಾಜವಂಶವು [[ಮಲಯಾಳಿ]] [[ನಾಯರ್]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ತುಳುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಮಿಶ್ರ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="askh">{{cite book |last1=ಶ್ರೀಧರ ಮೇನನ್ |first1=A. |title=''ಕೇರಳ ಚರಿತ್ರಂ'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |location=ಕೊಟ್ಟಾಯಂ |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=19 July 2020}}</ref> ಅವರು ಕೇರಳದ [[ಚೇರಮನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ಳ ದಂತಕಥೆ|ಚೇರಮನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ಳ]]ರಿಂದ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref name="askh"/> [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಕಾನನ್-ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್]] ಕುಂಬಳ ರಾಜವಂಶದ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ [[ಮಲಯಾಳಿ]] ರಾಜರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೂ ಕುಂಬಳವು [[ತುಳುನಾಡು]]ನ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="askh"/> ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಇತರ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜರಂತೆ, ಪ್ರಬಲ ಕೊಲತ್ತು ರಾಜನು ನಂತರ [[ಜಾಮೋರಿನ್]]ನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು. ಕೊನೆಯ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲತ್ತುನಾಡು]] ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಕಡತನಾಡು]] ([[ವಡಕರ]]), [[ಧರ್ಮಡೋಂ|ರಂಡತರ]] ಅಥವಾ ಪೊಯನಾಡ್ ([[ಧರ್ಮಡೋಂ]]), [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ([[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]), [[ನಿಲೇಶ್ವರಂ]], ಇರುವಾಳಿನಾಡು ([[ಪನೂರು (ಪುರಸಭೆ)|ಪನೂರು]], [[ಕುರುಂಬ್ರನಾಡ್]] ಇತ್ಯಾದಿ) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ 10 ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref name="DhTlc">{{Cite book|title=ಮಲಬಾರ್ ಕೈಪಿಡಿ (ಸಂಪುಟ-I)|last=ಲೋಗನ್|first=ವಿಲಿಯಮ್|publisher=ಏಷ್ಯನ್ ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್|year=2010|isbn=9788120604476|location=ನವ ದೆಹಲಿ|pages=631–666}}</ref> [[ಕೊಲತ್ತಿರಿ]] ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ನಿಲೇಶ್ವರಂ]] ರಾಜವಂಶವು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೊಲತ್ತುನಾಡು ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್]]ನ [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತು.<ref name="Neeleswaram fete">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/neeleswaram-fete-to-showcase-its-heritage/article2645520.ece | title=ನಿಲೇಶ್ವರಂ ಉತ್ಸವವು ಅದರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಿದೆ | author=ದ ಹಿಂದೂ ಸ್ಟಾಫ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್ | website=ದ ಹಿಂದೂ | date=21 November 2011 | access-date=24 November 2016 }}</ref> [[File:Minister Kuruppu's Arabic letter to da Gama (1524).jpg|left|thumb|[[ಕೊಲತ್ತಿರಿ|ಕೊಲತ್ತಿರಿ ರಾಜ]]ನ ಮಂತ್ರಿ ಕುರುಪ್ಪು ಅವರ [[ವಾಸ್ಕೋ ಡಿ ಗಾಮಾ]]ಗೆ ಬರೆದ [[ಅರೇಬಿಕ್]] ಪತ್ರ (1524)|235x235px]] ===ವಸಾಹತು ಯುಗ=== ಕಣ್ಣೂರು 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪರ್ಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಅರೇಬಿಯಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಬಂದರು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸೇರುವ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವಿತೀಯ ಬಂದರುಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Malekandathil">''ದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಓಷನ್ ಅಂಡ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬ್ರಿಜ್ಹೆಡ್ಸ್ 1500–1800''. ಪ್ರೊ. K. S. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಗೌರವಾರ್ಥ ಸಂಪುಟ (2001). ಸಂಪಾದಕರು: ಪಿಯಸ್ ಮಾಲೆಕಂಡತಿಲ್ ಮತ್ತು T. ಜಮಾಲ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್. ಫಂಡಕೋನ್ ಒರಿಯೆಂಟ್. MESHAR (ಕೇರಳ) ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ</ref> ಕಣ್ಣೂರು 1887 ರವರೆಗೆ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ನಗರವಾದ [[ಟೆಲ್ಲಿಚೇರಿ]] ಯೊಂದಿಗೆ, ಇದು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಬಾಂಬೆ]] ಮತ್ತು [[ಕರಾಚಿ]] ನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]]ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಕೊನೆಯ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೂರು ನಗರ ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ದ್ವೀಪಗಳ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>ಲೋಗನ್, ವಿಲಿಯಮ್ (2006). ಮಲಬಾರ್ ಕೈಪಿಡಿ, ಮಾತೃಭೂಮಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್. {{ISBN|978-81-8264-046-7}}</ref> ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು [[ಶೋಧನೆಯ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕಪ್ಪಾಡ್]] [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]]ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ [[ಯುರೋಪ್]] ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆದರು.<ref>DC Books, ಕೊಟ್ಟಾಯಂ (2007), A. ಶ್ರೀಧರ ಮೇನನ್, ಕೇರಳ ಇತಿಹಾಸದ ಸಮೀಕ್ಷೆ</ref> [[ಕಣ್ಣೂರು]]ನ [[ಸೇಂಟ್ ಏಂಜೆಲೋ ಕೋಟೆ]]ಯನ್ನು 1505 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವೈಸ್ರಾಯ್ ಡೊಮ್ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಡಿ ಅಲ್ಮೇಡಾ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಡಚ್ಚರು 1663 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಾಲೆಂಡಿಯಾ, ಜೀಲ್ಯಾಂಡಿಯಾ, ಮತ್ತು ಫ್ರೀಸ್ಲ್ಯಾಂಡಿಯಾ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಇವು ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಮೂಲ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಂತರ ಕೆಡವಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ದೋಣಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ರಿಜ್ಕ್ಸ್ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಡಚ್ಚರು 1772 ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು [[ಅರಕ್ಕಲ್]]ನ ರಾಜ [[ಅಲಿ ರಾಜ]]ರಿಗೆ ಮಾರಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು 1790 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[ಕಣ್ಣೂರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ|ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು]] ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣೂರು ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣದ ಏಕೈಕ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಗಿತ್ತು – [[ಅರಕ್ಕಲ್]] – ಇದು ಕಣ್ಣೂರು ನಗರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ದ್ವೀಪಗಳನ್ನೂ ಆಳಿತು.<ref name=anathapuri>{{Cite web|url=http://www.ananthapuri.com/kerala-history.asp?page=muslim|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605222957/http://ananthapuri.com/kerala-history.asp?page=muslim|url-status=dead|title=ಅರಕ್ಕಲ್ ರಾಜಮನೆತನ|archive-date=5 June 2012}}</ref> [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಚಿರಕ್ಕಲ್ ರಾಜ|ಚಿರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಕಣ್ಣೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಎರಡು ಸಾಮಂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಬಳಿಯ [[ಧರ್ಮಡೋಂ]] ದ್ವೀಪವು, [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಯೊಂದಿಗೆ, 1734 ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಕೊನೆಯ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ [[ಕೊಲತ್ತಿರಿ|''ಕೊಲತ್ತು ರಾಜರು'']], [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|''ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ರಾಜರು'']], ''[[ಮನ್ನನಾರ್]]''<ref>{{cite book|last=P.J ರಾಜೇಂದ್ರನ್|title=ಕ್ಷೇತ್ರವಿಜ್ಞಾನಕೋಶಂ|year=2000|publisher= D.C.Books publishing, Google books|page=103|isbn=9788126402540}}</ref> ಮತ್ತು [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|'' ಅರಕ್ಕಲ್ ಬೀಬಿ'']] ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು [[ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವಿಕೆ]]ಯ ನಂತರ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಸಾಹತು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Eng_cession">{{cite book | author = ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಇನ್ನೆಸ್ | year=1908 | title= ಮದ್ರಾಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಸ್ ಮಲಬಾರ್ (ಸಂಪುಟ-I) |page=451 | publisher=ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }}</ref><ref name="DhTlc"/> 1761 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]]ಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ವಸಾಹತುವನ್ನು [[ಕಡತನಾಡು]]ನ ಆಡಳಿತಗಾರನಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Mahé"/> ಬ್ರಿಟಿಷರು 1763 ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]]ಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು.<ref name="Mahé"/> 1779 ರಲ್ಲಿ, ಆಂಗ್ಲೋ-ಫ್ರೆಂಚ್ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚರು [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]]ಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="Mahé"/> 1783 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]]ಯನ್ನು 1785 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Mahé">{{cite web|url=http://mahe.gov.in/mws/leftmenupages/history.html|title=ಮಾಹೆಯ ಇತಿಹಾಸ|access-date=19 April 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230232052/http://mahe.gov.in/mws/leftmenupages/history.html|archive-date=30 December 2013}}</ref> [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣೂರು [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]]ಯ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]-[[ವಯನಾಡ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ|ಕೇರಳ ವರ್ಮ ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="Ente_Kannur"/> [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ 1865 ರ ಮದ್ರಾಸ್ ಕಾಯ್ದೆ 10 (1850 ರ ಪಟ್ಟಣ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಪ್ರಕಾರ 1 ನವೆಂಬರ್ 1866 ರಂದು ರಚಿಸಲಾಯಿತು,<ref name="Ref1">{{cite web |url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |title=ಕೇಂದ್ರ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದ ಪಟ್ಟಿ (17-10-2014 ರವರೆಗೆ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ) |website=Lawmin.nic.in |access-date=7 August 2016 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=dead }}</ref><ref name="c1881">{{cite book |last1=ಲೆವಿಸ್ ಮೆಕೈವರ್ |first1=G. ಸ್ಟೋಕ್ಸ್ |title=1881 ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಜನಗಣತಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು |date=1883 |publisher=E.Keys at the Government Press |location=ಮದ್ರಾಸ್ |page=444 |edition=(ಸಂಪುಟ II) |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |access-date=5 December 2020}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book |last1=ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ |first1=ಮದ್ರಾಸ್ (ಭಾರತ |title=ಮದ್ರಾಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಸ್, ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುಬಂಧ. |date=1915 |publisher=ದ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್, ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೆಸ್ |location=ಮದ್ರಾಸ್ |page=20 |edition=ಸಂಪುಟ 2 |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |access-date=2 December 2020 |language=en}}</ref><ref name="frowde">{{cite book |last1=ಹೆನ್ರಿ ಫ್ರೌಡ್, M.A. |first1=ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ |title=ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ |date=1908–1909 |publisher=ಕ್ಲಾರೆಂಡನ್ ಪ್ರೆಸ್ |location=ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ |edition=ಹೊಸ |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |access-date=2 December 2020}}</ref> [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], ಮತ್ತು [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] ಪುರಸಭೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಆಧುನಿಕ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ==ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ== {{Main|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಾಗಗಳು}} [[File:Local Self Governance in Kannur District.svg|400px|thumbnail|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] {| cellpadding="2" cellspacing="0" border="1" align="right" style="background-color:#FFFFFF; border-collapse: collapse; border: 2px #DEE8F1 solid" |- |style="background-color:#A1C2CF; color:#FFFFFF "|{{center|'''ಪುರಸಭೆಗಳು'''}} {| cellpadding="2" cellspacing="0" border="1" style="background-color:#FFFFFF; border-collapse: collapse; border:2px #DEE8F1 solid" |{{center|[[ಅಂತೂರ್]]}} |---- |{{center|[[ಇರಿಟ್ಟಿ]]}} |---- |{{center|[[ಕುತುಪರಂಬ]]}} |---- |{{center|[[ಮಟ್ಟಾನೂರು]]}} |---- |{{center|[[ಪನೂರು]]}} |---- |{{center|[[ಪಯ್ಯಾನೂರು]]}} |---- |{{center|[[ಶ್ರೀಕಂಡಪುರಂ]]}} |---- |{{center|[[ತಾಳಿಪರಂಬ]]}} |---- |{{center|[[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]}}<ref name="Kannur_municipalities">{{cite web|title=ಕಣ್ಣೂರಿನ ಪುರಸಭೆಗಳು|url= https://kannur.nic.in/muncipalities/|website= ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್}}</ref> |} |} ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಎರಡು ಆದಾಯ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ - ತಾಳಿಪರಂಬ ಮತ್ತು ತಲಶ್ಶೇರಿ.<ref name="Kannur_revenue_divisions">{{cite web|title=ಕಣ್ಣೂರಿನ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು|url= https://kannur.nic.in/subdivision-blocks/|website= ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್}}</ref> ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತದ ಸಲುವಾಗಿ, 71 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳನ್ನು 11 ಬ್ಲಾಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Kannur_panchayats">{{cite web|title=ಕಣ್ಣೂರಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತ|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|publisher= ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಕೇರಳ}}</ref> ನಗರ ಆಡಳಿತದ ಸಲುವಾಗಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ನಗರಸಭೆ]] ಮತ್ತು 9 ಪುರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಿವೆ.<ref name="Kannur_municipalities"/> [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೂರಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, 11 ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ, [[ಕಾಸರಗೋಡು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು]], [[ಕಣ್ಣೂರು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಣ್ಣೂರು]], ಮತ್ತು [[ವಟಕರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಟಕರ]].<ref>{{cite web |title=ಕಣ್ಣೂರಿನ ನಿಯಮಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |website=ceo.kerala.gov.in |access-date=31 May 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423160037/http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |url-status=dead }}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು 132 ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ 5 ಉಪಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url = https://kannur.nic.in/village-panchayats/ |website = ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್ |title = ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು }}</ref> === ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಾಗಗಳು === ==== ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ==== {{transcluded section|source=16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ}} <!-- ಇದು ಪುಟವನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಕಾಮೆಂಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ {{#section:16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|MLA Header}} {{#section:16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ}} --> ==== ಸಂಸತ್ತು ==== {| align="left" class="toccolours" cellspacing="1" cellpadding="1" style="margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%" |- |- bgcolor="#cccccc" valign="top" !ಸಂಸದೀಯ <br />ಕ್ಷೇತ್ರ !ರಾಜಕೀಯ <br />ಪಕ್ಷ !ರಾಜಕೀಯ <br />ಮೈತ್ರಿ !ನಿರ್ವಾಚಿತ <br />ಪ್ರತಿನಿಧಿ |- | [[ಕಾಸರಗೋಡು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಾಸರಗೋಡು]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}};"|[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|<span style="color:white;">INC</span>]] | {{legend2|{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} | [[ರಾಜ್ಮೋಹನ್ ಉನ್ನಿತಾನ್]] |- | [[ಕಣ್ಣೂರು (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕಣ್ಣೂರು]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}};"|[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|<span style="color:white;">INC</span>]] | {{legend2|{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} | [[K. ಸುಧಾಕರನ್]] |- | [[ವಟಕರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಟಕರ]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}};"|[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|<span style="color:white;">INC</span>]] | {{legend2|{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} | [[ಶಾಫಿ ಪರಂಬಿಲ್]] |} {{Clear}} ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== [[File:Mattul Kannur.jpg|left|thumbnail|[[ಮಟ್ಟೂಲ್]] ದೋಣಿ]] [[File:Subdistricts of Kannur.png|thumbnail|ಕಣ್ಣೂರಿನ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[File:Payyambalam Beach Back Water.jpg|left|thumbnail|ಪಯ್ಯಂಬಲಂ ಬೀಚ್]] [[File:Estuary of River Anjarakkandy.jpg|thumb|[[ಅಂಜರಕ್ಕಂಡಿ ನದಿ]]ಯ ಅಳಿವೆ]] {{historical populations|11=1901|12=5,29,623|13=1911|14=5,65,261|15=1921|16=5,78,680|17=1931|18=6,62,715|19=1941|20=7,43,322|21=1951|22=9,04,470|23=1961|24=11,77,948|25=1971|26=15,52,809|27=1981|28=19,30,726|29=1991|30=22,51,727|31=2001|32=24,08,956|33=2011|34=25,23,003|35=2018|36=26,15,266|percentages=pagr|footnote=ಮೂಲ:<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html|title=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್ : ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ, ಭಾರತ|website=www.censusindia.gov.in}}</ref>|align=center}} 2018 ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು 2,615,266 [[ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="knrdemo_2018"/> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|882|PD/sqkm|PD/sqmi}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=districtcensus>{{cite web |title=ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ: ಕಣ್ಣೂರು |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/648/download/2240/DH_2011_3202_PART_A_DCHB_KANNUR.pdf |website=[[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> 2001–2011 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ]] 4.84% ಆಗಿತ್ತು.<ref name=districtcensus/> 2011 ರ [[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 170 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|640]] ರಲ್ಲಿ).<ref name=districtcensus/> ಕಣ್ಣೂರು ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1133 [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು|ಮಹಿಳೆಯರ]] [[ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref name=districtcensus/> ಇದು ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು, ಮತ್ತು 95.10% [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ|ಸಾಕ್ಷರತಾ]] ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.30% ಮತ್ತು 1.64% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name=districtcensus/> [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 98.88% ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]], [[ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]]ವನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="languages">{{Cite web |title=ಟೇಬಲ್ C-16 ಮಾತೃಭಾಷೆಯಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಕೇರಳ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು 2,412,365 (2001 ಜನಗಣತಿ) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 2001 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ 2011 ರಲ್ಲಿ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]], [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಂತರ 4 ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು.<ref name="Indian Census">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/ |title=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್ : ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ, ಭಾರತ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070514045222/http://www.censusindia.gov.in/ |archive-date=14 May 2007 }}</ref> ಸುಮಾರು 50.35% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,640,986. ಇದು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ನಂತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |title=ಜನಗಣತಿ GIS ಭಾರತ |access-date=27 August 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111052456/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |archive-date=11 January 2010 }}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ 45 ಪಟ್ಟಣಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿದೆ, ಇದು 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯು [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶೂರ್]] 135 ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು 67 ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=ನಗರೀಕರಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |access-date=12 March 2022}}</ref> ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಒಂದು ನಗರಸಭೆ [[ಕಣ್ಣೂರು]], ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]], [[ಪಯ್ಯಾನೂರು]], [[ತಾಳಿಪರಂಬ]], [[ಕುತುಪರಂಬ]] ಮತ್ತು [[ಮಟ್ಟಾನೂರು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಅಂಚರಕ್ಕಂಡಿ]], [[ಅಝಿಕೋಡ್ ಉತ್ತರ]], [[ಅಝಿಕೋಡ್ ದಕ್ಷಿಣ]], [[ಚಾಲ, ಕಣ್ಣೂರು|ಚಾಲ]], [[ಚೇಲೋರ]], [[ಚೇರುಕುನ್ನು]], [[ಚೇರುತಾಝಂ]], [[ಚಿರಕ್ಕಲ್, ಕಣ್ಣೂರು|ಚಿರಕ್ಕಲ್]], [[ಚೊಕ್ಕಲಿ]], [[ಧರ್ಮಡೋಂ]], [[ಎಲಯಾವೂರ್]], [[ಎರನ್ಹೋಲಿ]], [[ಇರಿವೇರಿ]], [[ಕಡಚಿರ]], [[ಕದಿರೂರ್]], [[ಕಳ್ಳಿಯಾಸ್ಸೇರಿ]], [[ಕನ್ಹಿರೋಡ್]], [[ಕಣ್ಣಾಡಿಪರಂಬ]], [[ಕಣ್ಣಾಪುರಂ]], [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ-ಮಲಬಾರ್]], [[ಮಯ್ಯಿಲ್]], [[ಮಾವಿಲಾಯಿ]], [[ಮುಂಡೇರಿ (ಕಣ್ಣೂರು)|ಮುಂಡೇರಿ]], [[ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಾಡ್]], [[ನಾರತ್]], [[ನ್ಯೂ ಮಾಹೆ]], [[ಪಡುವಿಲಾಯಿ]], [[ಪಳ್ಳಿಕ್ಕುನ್ನು]], [[ಪನ್ನಿಯನ್ನೂರು]], [[ಪನೂರು]], [[ಪಪ್ಪಿನಿಸ್ಸೇರಿ]], [[ಪತಿರಿಯಾಡ್]], [[ಪತ್ತಿಯೋಂ]], [[ಇರಿಟ್ಟಿ]], [[ಪೆರಳಸ್ಸೇರಿ]], [[ಪೆರಿಂಗತೂರು]], [[ಪಿನರಾಯಿ]], [[ಪುಳತಿ]], [[ಥೊಟ್ಟಾಡ]], [[ವಲಪಟ್ಟಣಂ]], [[ವರಾಂ]] ಸೇರಿದಂತೆ 60 ಇವೆ.<ref name="Indian Census"/> ===ಧರ್ಮ=== {{bar box |title = ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾ |float=left |bars= {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|59.83}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|29.43}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|dodgerblue|10.41}} {{bar percent|ಇತರೆ ಅಥವಾ ಹೇಳದಿರುವುದು|black|0.33}} }} [[File:Parassini.jpg|thumb|[[ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯ|ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯ]]]] [[File:Salafi Mosque, Vellur (4601238430).jpg|thumb|[[ಪಯ್ಯಾನೂರು]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ''ಮಸ್ಜಿದ್'']] [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ವು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುಮತ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 59.83% ರಷ್ಟಿದೆ. ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಕ್ರಮವಾಗಿ 29.43% ಮತ್ತು 10.41% ರಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=ಟೇಬಲ್ C-01: ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಕೇರಳ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೈಸ್ತರು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಮಲಬಾರ್ ವಲಸೆ|ಮಲಬಾರ್ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ]] ಕ್ರೈಸ್ತರ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಮಲಬಾರ್ ವಲಸೆ. [http://www.kottayamad.org/malabar_migration.htm "ಮಲಬಾರ್ ವಲಸೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721075644/http://www.kottayamad.org/malabar_migration.htm |date=21 July 2011}}, '' '',</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== [[File:Kannur University.JPG|thumbnail|[[ಕಣ್ಣೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]|left]] * [[ಸರ್ಕಾರಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಕಣ್ಣೂರು]] * [[ಸರ್ಕಾರಿ ಬ್ರೆನ್ನನ್ ಕಾಲೇಜು, ತಲಶ್ಶೇರಿ]] * [[S. N. ಕಾಲೇಜು, ಕಣ್ಣೂರು]] {{Further|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಾಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[ಕೇರಳ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ]], [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೇಂದ್ರವು [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಜಾನಪದ ಕಲೆ|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು]] ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು [[ಚಿರಕ್ಕಲ್, ಕಣ್ಣೂರು]]ನಲ್ಲಿದೆ.<ref name='kfa'>{{Cite web |title=ಕೇರಳ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಬಗ್ಗೆ |url=https://keralafolklore.org/en/about.html |access-date=12 November 2020 |website=KFA |archive-date=24 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424070701/http://keralafolklore.org/en/about.html |url-status=live }}</ref><ref name="kc">{{Cite web |title=ಕೇರಳ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ |url=http://www.keralaculture.org/kerala-folklore-academy/9 |access-date=12 November 2020 |website=[[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ (ಕೇರಳ)]] |archive-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117133022/http://www.keralaculture.org/kerala-folklore-academy/9 |url-status=live }}</ref> ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರಿಗೆ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಫೆಲೋಶಿಪ್ಗಳು ತಲಾ {{INR}}15000 ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಜಾನಪದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ''ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''ಯು {{INR}}7500 ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ''ಗುರುಪೂಜ'' ಮತ್ತು ''ಯುವಪ್ರತಿಭಾ'' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು ತಲಾ {{INR}}5000 ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |last=P. |first=ಸುಧಾಕರನ್ |date=29 September 2018 |title=ಕೇರಳ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್ಗಳು, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಘೋಷಣೆ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-folklore-akademi-fellowships-awards-announced/articleshow/66003983.cms |access-date=12 November 2020 |website=[[ದ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112201128/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-folklore-akademi-fellowships-awards-announced/articleshow/66003983.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 July 2017 |title=ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಘೋಷಣೆ |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/folklore-akademi-awards-announced/article19242266.ece |access-date=12 November 2020 |website=[[ದ ಹಿಂದೂ]] |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112205013/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/folklore-akademi-awards-announced/article19242266.ece |url-status=live }}</ref> ===ತೆಯ್ಯಂ=== {{main|ತೆಯ್ಯಂ}} [[File:Theyyam of Kerala 3.jpg|thumb|ಕೇರಳದ ತೆಯ್ಯಂ]] [[File:Puliyoor Kali Theyyam at Mathamangalam.jpg|thumb|ಮಠಮಂಗಲಂನಲ್ಲಿ ಪುಳಿಯೂರ್ ಕಾಳಿ ತೆಯ್ಯಂ]] ತೆಯ್ಯಂ ಕೇರಳದ ಕಣ್ಣೂರು-ಕಾಸರಗೋಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಚರಣಾ ನೃತ್ಯ ಆರಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ನಂಬೂದಿರಿ|ನಂಬೂದಿರಿ]] ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಾತಿ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಳ ಜಾತಿಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತೆಯ್ಯಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book |title=ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ: ಪ್ರೊಫೆಸರ್ A. ಶ್ರೀಧರ ಮೇನನ್ ಅಭಿನಂದನಾ ಸಂಪುಟ |editor-first=K. K. |editor-last=ಕುಸುಮನ್ |publisher=ಮಿತ್ತಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ |year=1990 |page=130 |chapter=ತೆಯ್ಯಂ – ಕೇರಳದ ಒಂದು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಆಚರಣಾ ನೃತ್ಯ |first=K. K. N. |last=ಕುರುಪ್ |isbn=9788170992141 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=z4JqgSUSXDsC&pg=PA130}}</ref> ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, [[ದೇವಕೂತು]] ತೆಯ್ಯಂ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ. ದೇವಕೂತು ಮಹಿಳೆಯರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಏಕೈಕ ತೆಯ್ಯಂ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಥೆಕ್ಕುಂಬಾಡ್ ಕುಲೋಂ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/This-year-Devakoothu-gets-a-new-face/articleshow/17735370.cms|title=ದೇವಕೂತು: ಈ ವರ್ಷ, ದೇವಕೂತು ಹೊಸ ಮುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ |website=ದ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ}}</ref> [[ವೆಟ್ಟಕ್ಕೋರುಮಕ್ಕನ್]], [[ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ತೆಯ್ಯಂ]], [[ಮುಚಿಲೋಟ್ ಭಗವತಿ]] ಮತ್ತು [[ಮುತ್ತಪ್ಪನ್|ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ 456 ವಿಧದ ತೆಯ್ಯಂಗಳಿವೆ.<ref name="auto">{{cite web|title=ತೆಯ್ಯಂಗಳ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು|url=https://www.keralatourism.org/bekal/theyyam-various-types.php|access-date=2 March 2019}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕಳ್ಳಿಯಾಸ್ಸೇರಿ]]ಯ ಚಾಂತಪ್ಪುರದಲ್ಲಿ ತೆಯ್ಯಂ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|title=ಕಣ್ಣೂರು: ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತೆಯ್ಯಂ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/290819/kannur-sophisticated-theyyam-museum-coming-up.html|access-date=4 March 2020}}</ref> ===ಕಣ್ಣೂರು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ=== {{See also|ತಲಶ್ಶೇರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ}} ಕಣ್ಣೂರು ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ ಬಿರಿಯಾನಿ]]ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು [[ಹಲ್ವಾ#ಭಾರತ|ಹಲುವಾ]]ಕ್ಕೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್#ಭಾರತ|ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್]], ಇವುಗಳನ್ನು ಗರಿಗರಿಯಾದ ಮತ್ತು ತೆಳುವಾದ ಹೋಳುಗಳಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಗಳು (ಸೀಗಡಿ, ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್, ಕೊಳೆಗ) ಸೇರಿವೆ. ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಸದ್ಯ]] ಸೇರಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಕೇರಳ]], [[ಇರಾನಿನ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಪರ್ಷಿಯನ್]], [[ಯೆಮೆನಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಯೆಮೆನಿ]] ಮತ್ತು [[ಅರಬ್]] ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="MC">{{Cite news|title=ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|last=ಸಬ್ನಾನಿ|first=ಧಾರಾ ವೋರಾ|date=14 June 2019|access-date=26 January 2021|work=ದ ಹಿಂದೂ}}</ref> ಈ ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂಗಮವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಾದ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref name="MC"/> ''ಕಲ್ಲುಮ್ಮಕ್ಕಾಯ'' ([[ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್]]) [[ಮೇಲೋಗರ]], ''ಇರಚಿ ಪುಟ್ಟು'' (''ಇರಚಿ'' ಎಂದರೆ ಮಾಂಸ), ''ಪರೊಟ್ಟಾಗಳು'' (ಮೃದುವಾದ ಚಪಾತಿ),<ref name="MC"/> ''[[ಪತಿರಿ]]'' (ಒಂದು ವಿಧದ ಅಕ್ಕಿ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್)<ref name="MC"/> ಮತ್ತು ''[[ತುಪ್ಪ]]'' ಅನ್ನ ಇತರ ವಿಶೇಷತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಸಾಲೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಳಕೆಯು ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಮುದ್ರೆಯಾಗಿದೆ—[[ಕರಿಮೆಣಸು]], [[ಏಲಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಲವಂಗ]]ವನ್ನು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ''ಕುಳಿ ಮಂದಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಿರಿಯಾನಿಯ ಕೇರಳ ಆವೃತ್ತಿಯು ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಯೆಮೆನ್]]ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ತಲಶ್ಶೇರಿ ಬಿರಿಯಾನಿ|ತಲಶ್ಶೇರಿ ''ಬಿರಿಯಾನಿ'']], ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ''ಬಿರಿಯಾನಿ''<ref>{{Cite web|date=23 June 2017|title=ತಲಶ್ಶೇರಿ ಚಿಕನ್ ಬಿರಿಯಾನಿ|url=https://www.thetakeiteasychef.com/thalassery-chicken-biriyani-recipe|access-date=13 May 2021|website=ದ ಟೇಕ್ ಇಟ್ ಈಸಿ ಚೆಫ್|language=en-GB}}</ref> ನಂತಹ ವಿವಿಧ ಬಿರಿಯಾನಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="MC"/> ತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಉನ್ನಕಾಯ|ಉನ್ನಕ್ಕಾಯ]]'' (ಕಡಲೆಕಾಯಿ, [[ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದ ಬೇಯಿಸಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ರಸವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಕರಿದುದು),<ref name="MC_2">{{Cite news|title=ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಅಪರಿಮಿತ ರುಚಿಗಳು|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|last=ಕುರಿಯನ್|first=ಶಿಜೋ|date=2 July 2014|access-date=26 January 2021|work=ದ ಹಿಂದೂ}}</ref> ''[[ಪಝಂ ಪೊರಿ|ಪಝಂ ನಿರಚತು]]'' ([[ತೆಂಗಿನ]] ತುರಿ, [[ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು]] ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು),<ref name="MC_2"/> [[ಮೊಟ್ಟೆ|ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ]] ತಯಾರಿಸಿದ ''[[ಫಿಯೋಸ್ ಡಿ ಓವೋಸ್|ಮುತ್ತಮಾಲ]]'',<ref name="MC"/> ''[[ಚಟ್ಟಿ ಪತಿರಿ]]'', ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ, ಪದರಗಳಿಂದ ಬೇಯಿಸಿದ ''ಚಪಾತಿ'' ಯಂತೆ, ಶ್ರೀಮಂತ ತುಂಬುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ''ಅರಿಕ್ಕಡುಕ್ಕ'',<ref>{{Cite web|date=30 June 2020|title=ಅರಿಕ್ಕಡುಕ್ಕ – ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ತುಂಬಿದ ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್|url=https://www.facesplacesandplates.com/arikkadukka-spicy-stuffed-mussels/|access-date=13 May 2021|website=ಮುಖಗಳು ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ತಟ್ಟೆಗಳು|language=en-US}}</ref> ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೇರಿವೆ.<ref name="MC"/> {{Multiple image |align= ಕೇಂದ್ರ |direction = ಸಮತಲ |width= 150 |header_background = |footer_background = |image1 = Pathiri.jpg |caption1 = ''[[ಪತಿರಿ]]'', [[ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು|ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ]] ತಯಾರಿಸಿದ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್, ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪಾಹಾರ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ |image2 = KallummakkayaNirachath.jpg |caption2 = ''ಕಲ್ಲುಮ್ಮಕ್ಕಾಯ ನಿರಚತು'' ಅಥವಾ ''ಅರಿಕ್ಕಡುಕ್ಕ'' (ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್) |image3 = Chicken Biriyani with Raita.jpg |caption3 = ''[[ರೈತ]]'' ನೊಂದಿಗೆ ತಲಶ್ಶೇರಿ ''ಬಿರಿಯಾನಿ'' |image4 = Calicut Halwa.jpg |caption4 = [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ವಾಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ |image5 = Chatti pathiri.JPG |caption5 = [[ಚಟ್ಟಿ ಪತಿರಿ]]ಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್]] ಮದುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಗತ ಪಾರ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.}} ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== {{Main|ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು}} [[File:Madayi para in feb.JPG|thumb|ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಾದಾಯಿ]] ಬಂಡೆ]] ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಟ್ಯಾಗ್ಗಳು== ===ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ=== [[ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ|ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಮೋತಿರಂ]], GI-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವು, ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ನಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪಯ್ಯಾನೂರಿನ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ [[ಪಿತೃಪಕ್ಷ|ಪಿತೃ ಬಲಿ]] ಆಚರಣೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ ದರ್ಭಾ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಈಗ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಪವಿತ್ರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://oaklores.com/2024/09/27/payyanur-pavithra-mothiram-a-timeless-ornament-made-a-with-divine-touch/|title=ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಮೋತಿರಂ- ದೈವಿಕ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಲಾತೀತ ಆಭರಣ}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/shopping-options/shop-payyannur-pavithra-mothiram-kerala/1/ |title=ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಮೋತಿರಂ |website=keralatourism.org}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/payyannur-pavithra-mothiram-in-a-geographical-indication-tag-ownership-tussle/articleshow/40549595.cms |title=ಪಯ್ಯಾನೂರು ಪವಿತ್ರ ಮೋತಿರಂ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಜಗಳದಲ್ಲಿ |work=[[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]}}</ref> ===ಕನ್ನನೋರ್ ಮನೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು=== ಕನ್ನನೋರ್ ಮನೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು GI-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪರದೆಗಳು, ಲಿನೆನ್ಗಳು, ಅಪ್ಹೋಲ್ಸ್ಟರಿ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪರಿಕರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಫ್ಲೈ ಶಟಲ್ ಮಗ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/cannanore-home-furnishings |title=ಮಲಬಾರ್ನ ದಾರಗಳು: ಕನ್ನನೋರ್ ಮನೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು |website=www.incredibleindia.gov.in}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/photo-gallery/cannanore-home-furnishings/2774/ |title=ಕನ್ನನೋರ್ ಮನೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು |website=www.keralatourism.org}}</ref> ===ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು=== [[ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು|ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು]] ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು]] ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು ಚೆನ್ನೈನ GI ನೋಂದಣಿಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಟ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಅದರ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಸರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ತಳಿ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಇದನ್ನು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 'ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾಂಗ', 'ಕಣ್ಣಾಪುರಂ ಮಾಂಗ', 'ಕುಂಜಿಮಂಗಲಂ ಮಾಂಗ' ಮತ್ತು 'ವಡಕ್ಕುಂಭಗಂ ಮಾಂಗ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |title=ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು ಮತ್ತು ಎಡಯೂರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ GI ಟ್ಯಾಗ್ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ |work=[[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/edayur-chilli-and-kuttiattoor-mango-gets-gi-tag/article36790519.ece |title=ಎಡಯೂರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಿಯತ್ತೂರು ಮಾವು G.I. ಟ್ಯಾಗ್ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ |work=[[ದ ಹಿಂದೂ]]}}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== <!---♦♦♦♦ ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಯಾರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬೇಡಿ, ಅವರು ಲೇಖನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ + ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ♦♦♦♦---> <!---♦♦♦♦ ದಯವಿಟ್ಟು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊನೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ♦♦♦♦---> {{div col|colwidth=30em}} * [[ಇ. ಅಹಮದ್]] – ಮಾಜಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು, * [[ಸಲೀಮ್ ಅಹಮದ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಅಯತನ್ ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಾಳ್]] – ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವೈದ್ಯರು * [[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಾಳ್]] – ಸಸ್ಯ ತಡೆ * [[ಸುಕುಮಾರ್ ಅಳಿಕೋಡ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಸಿ. ವಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಅಜಿತ್ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – Rediff.com ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ CEO * [[ಎನ್. ಇ. ಬಾಲರಾಮ್]] – [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು * [[ಜಾನ್ ಬ್ರಿಟಾಸ್]] – ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಕೈರಳಿ ಟಿವಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ದೀಪಕ್ ದೇವ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಎಂ. ವಿ. ದೇವನ್]] – ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ಶಿಲ್ಪಿ, ಬರಹಗಾರ, ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ವಾಗ್ಮಿ * [[ಜಿಮ್ಮಿ ಜಾರ್ಜ್]] – ವಾಲಿಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ * [[ಎ. ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ, [[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)]] ದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕ * [[ಅಯತನ್ ಗೋಪಾಲನ್]] – ವೈದ್ಯರು, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಲೋಕೋಪಕಾರಿ * [[ಗೀತಾ ಗೋಪಿನಾಥ್]] – ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿಯ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥ * [[ಟಿ. ಗೋವಿಂದನ್]] – ಮಾಜಿ ಸಂಸದ * [[ಇಫ್ತಿ]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಇ. P. ಜಯರಾಜನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವರು * [[ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ * [[ಶನ್ನಾ ಕಾಸಿಂ]] – ನಟಿ * [[ಸಂತೋಷ್ ಕೀಝತ್ತೂರ್]] – ನಟ * [[ಶಜಿತ್ ಕೊಯೇರಿ]] – ಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸಕ * [[ಪಿ. ಸಂತೋಷ್ ಕುಮಾರ್]] - ಸಂಸದ. ಎಐವೈಎಫ್ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ * [[ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್]] – ನಟ * [[ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಸಿ. ಕೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್]] – ಮೊದಲ ಮಲೆಯಾಳಿ ಒಲಿಂಪಿಯನ್ * [[ಶೃತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] – ನಟಿ * [[ತಿಂತು ಲುಕಾ]] – ಅಥ್ಲೀಟ್ * [[ವಿ. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಮೇನನ್]] – ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ, ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಕೆ. ಯು. ಮೋಹನನ್]] - ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಮಾಲವಿಕಾ ಮೋಹನನ್]] – ನಟಿ * [[ಗೀತು ಮೋಹನ್ದಾಸ್]] – ನಟಿ * [[ಮಮ್ತಾ ಮೋಹನ್ದಾಸ್]] – ನಟಿ * [[ವಿ. ಮುರಳೀಧರನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇಂದ್ರ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು * [[ಸಿ. ಪಿ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಲೀಲಾ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಬೇಜಾಯ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] - ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ * [[ಕೆ. P. P. ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ * [[ಎಂ. ಎನ್. ನಂಬಿಯಾರ್]] – ನಟ * [[ಪಾರ್ವತಿ ನಂಬಿಯಾರ್]] – ನಟಿ * [[ಕೈತಪ್ರಂ ದಾಮೋದರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ಗೀತರಚನೆಕಾರ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಟ, ಗಾಯಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]ದ ಪ್ರದರ್ಶಕ * [[ಉಣ್ಣಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ನಟ * [[ಮಧುಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ್]] – ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ರಮೇಶ್ ನಾರಾಯಣ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಇ. ಕೆ. ನಾಯನಾರ್]] – [[ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]]ಯಾಗಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮಾಜಿ * [[ಟಿ. ಪದ್ಮನಾಭನ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ದೀಪಕ್ ಪರಂಬೋಲ್]] – ನಟ * [[ಸಾಯನೋರ ಫಿಲಿಪ್]]- ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕಿ * [[ಎನ್. ಪ್ರಭಾಕರನ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಅಳಿಕೋಡನ್ ರಾಘವನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಕೆ. ರಾಘವನ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಎಂ. ವಿ. ರಾಘವನ್]] – ಮಾಜಿ ಸಚಿವ * [[ಶಾನ್ ರಹಮಾನ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ]] – ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಪಳಸ್ಸಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಗಾರ * [[ಅನಸ್ವರ ರಾಜನ್]] – ನಟಿ * [[ಆತ್ಮಿಯಾ ರಾಜನ್]] – ನಟಿ * [[ಕಣ್ಣೂರು ರಾಜನ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಟಿ. ವಿ. ರಾಜೇಶ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಕಡನ್ನಪಲ್ಲಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] – ಕೇರಳದ ಬಂದರು ಸಚಿವರು * [[ಮೂರ್ಕೋತ್ ರಾಮುನ್ನಿ]] – ಹೋರಾಟಗಾರ ಪೈಲಟ್ * [[ನೇಹಾ ರತ್ನಾಕರನ್]] – ನಟಿ * [[ಬೈಜು ರವೀಂದ್ರನ್]] – ಉದ್ಯಮಿ, ಬೈಜುಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಶ್ರೀಜಾ ರವಿ]] – ಧ್ವನಿ-ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದೆ * [[ಸಹಲ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್]] – ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ * [[ಸಂಜಯನ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಮಟ್ಟಾನೂರು ಶಂಕರನ್ಕುಟ್ಟಿ]] – ತಾಳವಾದ್ಯ ವಾದಕ * [[ಸನೂಪ್ ಸಂತೋಷ್]] – ನಟ * [[ಸನೂಶ]] – ನಟಿ * [[ಎ. ಕೆ. ಸಸೀಂದ್ರನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಸಾರಿಗೆ ಸಚಿವರು * [[ಮಾಫಿಯಾ ಶಶಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, ಸ್ಟಂಟ್ಮ್ಯಾನ್ * [[ವಿ. P. ಸತ್ಯನ್]] – ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ * [[ರೋಶನ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಕೆ. ಕೆ. ಶೈಲಜ]] – ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವರು * [[ಶುಶಿನ್ ಶ್ಯಾಮ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಪಿ. ಕೆ. ಶ್ರೀಮತಿ]] – ಸಂಸದ * [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] – ನಟ * [[ಧ್ಯಾನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] – ನಟ * [[ವಿನೀತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] – ನಟ, ಗಾಯಕ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕೆ. ಸುಧಾಕರನ್]] – ಸಂಸದ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ (ಕೆಪಿಸಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಾಯಕ) * [[ಅಟ್ಟಿಯೇಲ ಶ್ರೀಧರನ್] – ನಿಘಂಟುಕಾರ * [[ಸಮ್ವೃತ ಸುನಿಲ್]] – ನಟಿ * [[ನಿವೇದ ಥಾಮಸ್]] – ನಟಿ * [[ಅಶೀಶ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ]] – ನಟ * [[ಪಿನರಾಯಿ ವಿಜಯನ್]] – ಮಾಜಿ ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] * [[ನಿಖಿಲಾ ವಿಮಲ್]] – ನಟಿ * [[ವಿನೀತ್]] – ನಟ * [[ಸಿ. ಕೆ. ವಿನೀತ್]] – ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ * [[ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್]] – ನಟಿ (ಮೂಲತಃ [[ತ್ರಿಶೂರ್]]ನವರು, ಅವರ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು) {{div col end}} <!---♦♦♦♦ ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಯಾರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬೇಡಿ, ಅವರು ಲೇಖನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ + ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ♦♦♦♦---> <!---♦♦♦♦ ದಯವಿಟ್ಟು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊನೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ♦♦♦♦---> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{cmn| * [[ಚಕ್ಕರಕ್ಕಲ್]] * [[ಚೆಪ್ಪನೂಲ್]] * [[ಕೈಥೇರಿ]]<ref>{{Cite web |title=ಕೈಥೇರಿ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ನಕ್ಷೆ, ಎತ್ತರ, ಭೂಪ್ರದೇಶ |url=https://en-gb.topographic-map.com/map-4p2hgp/Kaitheri/ |access-date=2023-06-07 |website=ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ನಕ್ಷೆಗಳು |language=en}}</ref> * [[ಕನಾಯಿ]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ಪೂರ್ವ]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ಉತ್ತರ]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ದಕ್ಷಿಣ]] * [[ಕುಣಿಯನ್ ನದಿ]] * [[ಮಾತಿಪರಂಬ]] * [[ಮುಝಪ್ಪಲ]] * [[ಒನಕ್ಕುನ್ನು]] * [[ಪದಪೆಂಗಡ್]] * [[ಪಡಿಯೊಟ್ಚಲ್]] * [[ಪೆರುಮನ್ನು]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] * [[ವೇಲಿಮನಂ]] }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== * ''ಮನೋರಮಾ ಇಯರ್ಬುಕ್ 1995'' (ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿ) {{ISSN|0970-9096}}. * ''ಮನೋರಮಾ ಇಯರ್ಬುಕ್ 2003'' (ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆವೃತ್ತಿ) {{ISBN|81-900461-8-7}}. * {{Citation | author = S. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ನೈನಾರ್ | year=1942 | title= ತುಹ್ಫತ್-ಅಲ್-ಮುಜಾಹಿದಿನ್: ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೃತಿ | publisher=ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} * {{Citation | author = ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರ | year=1953 | title= 1951 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = M. K. ದೇವಸ್ಸಿ | year=1965 | title= 1961 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕನ್ನನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ, ಮಿನಿಕಾಯ್, ಮತ್ತು ಅಮಿಂದಿವಿ ದ್ವೀಪಗಳ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5668/1/22055_1961_CAN.pdf }} * {{Citation | author = K. ನಾರಾಯಣನ್ | year=1973 | title= 1971 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕನ್ನನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-A&B) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5695/1/25255_1971_CAN.pdf }} * {{Citation | author = K. ನಾರಾಯಣನ್ | year=1973 | title= 1971 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕನ್ನನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-C) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5711/1/28874_1971_CAN.pdf }} * {{Citation | author = M. ವಿಜಯಾನುನ್ನಿ | year=1983 | title= 1981 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕನ್ನನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-A&B) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5747/1/27978_1981_CAN.pdf }} * {{Citation | author = N. M. ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ | year=1993 | title= 1991 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-A&B) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5781/1/51559_1991_KAN.pdf }} * {{Citation | author = ಶೀಲಾ ಥಾಮಸ್ | year=2003 | title= 2001 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-A&B) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5807/1/37438_2001_KAN.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ – ಕಣ್ಣೂರು (ಭಾಗ-A) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_A_KANNUR.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ – ಕಣ್ಣೂರು (ಭಾಗ-B) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ}} {{Wikivoyage|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ}} * [https://kannur.nic.in/ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [https://web.archive.org/web/20050309133729/http://www.kerala.gov.in/knowkerala/knr.htm ಕಣ್ಣೂರು ಪುಟ – ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [https://web.archive.org/web/20080701153126/http://kannur.entegramam.gov.in/ ಕಣ್ಣೂರು ಸಮುದಾಯ ಪೋರ್ಟಲ್] {{ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ}} {{DEFAULTSORT:ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ}} {{ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{ಕೇರಳ}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:1957 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1957 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] q1rk4higjrn68w56avkmola870hi8rj 0 149632 1378411 1341583 2026-08-05T15:40:26Z A826 72368 1378411 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | caption = | mapframe = yes | mapframe-point = none | map_caption = '''[[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ''' | pushpin_map = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|11.25|N|75.77|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}} | image = {{Photomontage | photo2a = View point of Thamarassery Churam.jpg | photo2b = | photo3a = Calicut mini bypass.jpg | photo3b = HiLITE City - Mixed Use Development Project in Calicut.jpg | photo4a = IIM Kozhikode Aerial View s.jpg | photo4b = Chaliyam Harbour, Calicut.jpg | photo5a = NITC AB.jpg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 225 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br/>, [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|KSRTC]] ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಸಂಕೀರ್ಣ, [[ಹಿಲೈಟ್ ಮಾಲ್ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|ಹಿಲೈಟ್ ಮಾಲ್]],<br/> [[ಚಾಲಿಯಂ]] ಬಂದರು, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|NIT ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]]ಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಟ್ಟಡ, [[IIM ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಮಿನಿ ಬೈಪಾಸ್, ಮತ್ತು [[ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ ಚುರಂ]]. }} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] | parts_type = ಉಪವಿಭಾಗಗಳು | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳು: 2 | 1 = [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] | 2 = [[ವಟಕರ]] }} {{Collapsible list | title = ತಾಲೂಕುಗಳು: 4 | 1 = [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] | 2 = [[ವಟಕರ]] | 3 = [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]] | 4 = [[ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ]] }} | leader_title1 = ಕಲೆಕ್ಟರ್ | leader_name1 = ಸ್ನೇಹಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ಸಿಂಗ್<ref>{{cite web |title=Who's Who|url=https://kozhikode.nic.in/about-district/whos-who/|website=District Kozhikode |access-date=5 June 2023}}</ref> | leader_title2 = ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು | leader_name2 = ಶೀಜಾ ಶಶಿ [[CPI (M)]]<ref>{{Cite web|url=http://kozhikodejillapanchayath.in/index.html|title=District Panchayath Kozhikode|website=kozhikodejillapanchayath.in|access-date=15 February 2020|archive-date=19 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219021157/http://kozhikodejillapanchayath.in/index.html|url-status=dead}}</ref> | leader_title3 = ಸಂಸದರು | leader_name3 = * [[ಎಂ. ಕೆ. ರಾಘವನ್]] * [[ಶಫಿ ಪರಂಬಿಲ್]] * [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಗಾಂಧಿ]] | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_total_km2 = 2,344 | area_rank = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|9ನೇ]] | elevation_footnotes = | elevation_max_m = 2339 | elevation_max_point = <!-- for denoting the measurement point --> [[ವಾವುಲ್ ಮಲ]] | population_total = 3,249,761 | population_as_of = 2018 | population_footnotes = <ref name="kkddemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report – 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=2 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_density_km2 = 1386 | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 673--- | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | registration_plate = '''KL-11''' [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ನಗರ]],<br /> '''KL-18''' [[ವಟಕರ]],<br /> '''KL-56''' [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]],<br /> '''KL-57''' [[ಕೊಡುವಳ್ಳಿ]],<br /> '''KL-76''' [[ನನ್ಮಂಡ]],<br /> '''KL-77''' [[ಪೆರಾಂಬ್ರ]],<br /> '''KL-85''' [[ರಾಮನಟ್ಟುಕರ]] ([[ಫೆರೋಕೆ]]) | unemployment_rate = | website = {{URL|kozhikode.nic.in}} | custom_label_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.781<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &#124; UNDP in India|website=UNDP}}</ref> ({{color|Green| ಹೆಚ್ಚು}})}} | custom_label_sec1 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] {{nobold|(2005)}} | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | official_name = | custom_data_sec2 = {{unbulleted list| [[ಹೋಪಿಯಾ ಎರೋಸಾ|ಥೆಯ್ಯಕಂ]]| [[ಮೆಲಸ್ಟೋಮ ಮಲಬಾತ್ರಿಕಮ್|ಅತಿರಾಣಿ]]| [[ಮ್ಯಾನಿಸ್ ಕ್ರಾಸಿಕೌಡಾಟಾ|ಭಾರತೀಯ ಪ್ಯಾಂಗೊಲಿನ್]]| [[ಸೆಯಾಕ್ಸ್ ಎರಿಥಾಕಾ|ಮೇನಿಪೋನ್ಮನ್]]| [[ಪ್ಯಾಚ್ಲಿಯೋಪ್ಟಾ ಪಾಂಡಿಯಾನಾ|ಮಲಬಾರ್ ಗುಲಾಬಿ]]| [[ಸೈಕಾಸ್ ಸರ್ಸಿನಾಲಿಸ್|ಈಂತು]]| [[ಲುಟ್ರೋಗೇಲ್ ಪರ್ಸ್ಪಿಸಿಲ್ಲಾಟಾ|ನೀರುನಾಯಿ]]| [[ಪಾಂಗಿಯೋ ಭುಜಿಯಾ|ಪಾತಾಳ ಪೂಂತರಕನ್]] }} | custom_label_sec2 = {{unbulleted list| ಅಧಿಕೃತ ಮರ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kozhikode-gets-official-flower-bird-animal-and-tree/article69614425.ece|title=Kozhikode gets official flower, bird, animal and tree|access-date=25 May 2025}}</ref>| ಅಧಿಕೃತ ಹೂವು| ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಾಣಿ| ಅಧಿಕೃತ ಪಕ್ಷಿ| ಅಧಿಕೃತ ಚಿಟ್ಟೆ| ಅಧಿಕೃತ ಪರಂಪರೆ ಮರ| ಅಧಿಕೃತ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿ| ಅಧಿಕೃತ ಮೀನು }} }} '''ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ''' ({{IPA|ml|koːɻikːoːɖɨ̆|pron|Kozhikode_mal.ogg}}), [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಅದರ ನೈಋತ್ಯ [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಗರವನ್ನು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="up">{{cite news |last=Govind |first=Biju |date=18 April 2018 |title=Kozhikode emerges fastest growing urban district |url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/kozhikode-emerges-fastest-growing-urban-district/article23581284.ece/ |work=The Hindu |location=Kozhikode |access-date=22 June 2022}}</ref> [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಗರಸಭಾ ನಿಗಮ]]ವು 609,224<ref name="Census2011cities"/> ರಷ್ಟು ನಿಗಮದ ಮಿತಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 2 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಾನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ವನ್ನು [[ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಯನ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರ ಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ 19ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ]] ನಗರ ಸಮೂಹವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="ma">{{cite web|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215163132/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|archive-date=15 December 2011}}</ref> ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಟಿಯರ್ 2 ನಗರವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mapsofindia.com/maps/india/tier-1-and-2-cities.html|title=Tier I and Tier II Cities of India, Classification of Indian Cities|website=Mapsofindia.com|access-date=1 March 2022}}</ref> [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|NIT ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]], [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ & ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|NIEIT]] ಮತ್ತು [[IIM ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಹಿಂದಿನ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name="feudal states in early 18th century Kerala"/> ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ, [[ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರ|ಭಾರತೀಯ ಮಸಾಲೆಗಳ]] ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು ''ಮಸಾಲೆಗಳ ನಗರ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="purdue1">{{cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/history/lecture26/lec26.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090716191222/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/history/lecture26/lec26.html|url-status=dead|archive-date=16 July 2009|title=Lectures 26–27|date=16 July 2009|access-date=22 June 2019}}</ref> ಇದು [[ಸಾಮೂತಿರಿ]]ಗಳು (ಜಾಮೋರಿನ್ಗಳು) ಆಳಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು 18ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="feudal states in early 18th century Kerala">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=22 June 2022|language=ml}}</ref> ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಬಂದರು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಕರಾವಳಿಗೆ ಚೀನೀಯರು, [[ಅರಬ್ಬರು]], ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು, [[ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ|ಡಚ್]] ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದ್ವಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name="feudal states in early 18th century Kerala"/> ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]] ([[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]]) ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ವಯನಾಡ್]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ವು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. [[ವಾವುಲ್ ಮಲ]], ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ, [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]], ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ತ್ರಿಸಂಧಿಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ 2,339 ಮೀ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಇದು 11° 08'N ಮತ್ತು 11° 50'N ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು 75° 30'E ಮತ್ತು 76° 8'E ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. [[ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ ಚುರಂ]] [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಗರವನ್ನು [[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="feudal states in early 18th century Kerala"/> ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್, [[ವಟಕರ]], [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]] ಮತ್ತು [[ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ]]. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 12 ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳಿವೆ: ಬಾಲುಸ್ಸೇರಿ, ಚೆಳನ್ನೂರು, ಕೊಡುವಳ್ಳಿ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್, ಕುನ್ನಮಂಗಲಂ, ಕುನ್ನುಮ್ಮಲ್, ಮೇಲಾಡಿ, ಪಂತಲಾಯನಿ, ಪೆರಾಂಬ್ರ, ತೊಡನ್ನೂರು, ತುನೇರಿ ಮತ್ತು ವಟಕರ.<ref>{{Cite web|title=Reports of National Panchayat Directory: Block Panchayats of Kozhikode, Kerala|publisher=Ministry of Panchayati Raj, Government of India|url=http://panchayatdirectory.gov.in/adminreps/viewpansumSQL.asp?selstate=561&parenttype=D&ptype=B|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113204450/http://panchayatdirectory.gov.in/adminreps/viewpansumSQL.asp?selstate=561&parenttype=D&ptype=B|archive-date=13 November 2011|url-status=dead|access-date=22 April 2013}}</ref> [[NITI Aayog]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2015–16 ಆಧಾರಿತ [[ಬಹುಆಯಾಮದ ಬಡತನ ಸೂಚ್ಯಂಕ]] ವರದಿಯು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ-ಕಡಿಮೆ ಬಡ [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ, ಇದು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಬಹುಆಯಾಮದ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 0.26% ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="mpi">{{cite news |last=News Bureau |first=ABP |date=27 November 2021 |title=Kottayam Only District With Zero Poverty: NITI Aayog's Poverty Index Report |url=https://news.abplive.com/states/kottayam-only-district-with-zero-poverty-niti-aayog-s-poverty-index-report-1496078/amp |work=ABP News |location=Chennai |access-date=22 June 2022}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಹೆಸರಿನ ನಿಖರವಾದ ಮೂಲವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಹೆಸರು ''ಕೊಯಿಲ್-ಕೋಟ'' (ಕೋಟೆ) ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ ''ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆ''.<ref>{{Cite book|title=Kerala District Gazetteers: Kozhikode – Gazetteer of India, ''Volume 5 of Kerala District Gazetteers, Kerala (India)'' |first= A. Sreedhara |last= Menon| publisher= Superintendent of Govt. Presses| year= 1965|url=https://books.google.com/books?id=BsO1AAAAIAAJ}}</ref> ''ಕೊಯಿಲ್'' ಅಥವಾ ''ಕೊಯಿಲ್'' ಅಥವಾ ''ಕೋವಿಲ್'' ಎಂಬುದು [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ [[ಮಲಯಾಳಂ]]/[[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ತಾಳಿ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ]]ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="a-s-menon-1">{{cite book |last1=Menon |first1=A. Sreedhara |title=Kerala History and Its Makers |date=2011 |publisher=DC Books |isbn=9788126437825 |pages=252}}</ref> ''ಕೋಯಿಲ್'' ಮತ್ತು ''ಕೋವಿಲ್'' ಎರಡೂ ಪದಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರು ''ಕೋಲಿಕೋಡ್'' ಎಂದು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಂಡಿದೆ, ಅಥವಾ ಅದರ ಅರೇಬಿಕ್ ಆವೃತ್ತಿ ''ಕಾಲಿಕೂಟ್'' ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದರ ಆಂಗ್ಲೀಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ.<ref name="Krishna-iyer">{{Cite book|title=The Zamorins of Calicut: From the Earliest Times Down to A.D. 1806 |first=K. V. Krishna| last=Ayyar|publisher=Publication Division, University of Calicut; University of Michigan| year=1938|url=https://books.google.com/books?id=BsO1AAAAIAAJ}}</ref> [[ಅರಬ್ ಜನರು|ಅರಬ್]] ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇದನ್ನು ''ಕಾಲಿಕೂಟ್'' ಎಂದು ಕರೆದರು ([[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವನ್ಯಾತ್ಮಕ ವರ್ಣಮಾಲೆ|IPA]]: qˠaːliqˠːuːtˤ).<ref name=Battuta1>{{Cite book |title=A History of India |author=Hermann Kulke, Dietmar Rothermund |chapter=18. Ibn Battuta: International Trade at the Malabar Coast |publisher=Routledge |isbn=9780415485432 |chapter-url=http://cw.routledge.com/textbooks/9780415485432/18.asp |quote=Thence we travelled to the town of Qāliqūṭ. [Calicut], which is one of the chief ports in Mulaibār. |year=2010 |access-date=4 September 2015 |archive-date=27 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027035017/http://cw.routledge.com/textbooks/9780415485432/18.asp |url-status=dead }}</ref> ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇದನ್ನು ''ಕೂಲಿಫೋ'' ಎಂದು ಕರೆದರು. ತಮಿಳರು ಇದನ್ನು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೈ ಎಂದು ಕರೆದರು.{{sfn|Chandran|2018|p=366}} ಈ ನಗರವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಇದು ಅದರ ಆಂಗ್ಲೀಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ''ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ'' ಯಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="Narayanan.M.G.S. 2006">M.G.S. Narayanan, ''Calicut: The City of Truth'' (2006) Calicut University Press, Kozhikode.</ref> ''[[ಕ್ಯಾಲಿಕೋ (ಜವಳಿ)|ಕ್ಯಾಲಿಕೋ]]'' ಎಂಬ ಪದವು, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಬಂದರಿನಿಂದ ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೈ-ನೇಯ್ದ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ''ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ'' ಎಂಬುದರಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=eb-calico>Encyclopædia Britannica (2008). ''calico''</ref> ಕ್ಯಾಲಿಕೋ ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೂರು ಬಣ್ಣದ ಬೆಕ್ಕುಗಳ ಪದವೂ ಸಹ ಬಟ್ಟೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name=dreamstress>{{Cite web|url=http://thedreamstress.com/search/calico%2C+Muslin%2C+gauze/|title=You searched for calico, Muslin, gauze|access-date=11 June 2023|archive-date=10 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410075034/https://thedreamstress.com/search/calico,+Muslin,+gauze/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calico|title=Calico definition and meaning|work=Collins English Dictionary|access-date=10 February 2023|archive-date=1 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210501193908/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calico|url-status=live}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Uru.jpg|thumbnail|left|''[[ಉರು (ದೋಣಿ)|ಉರು]]'', [[ಬೇಪೂರು]], [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹಡಗು]] 1956 ರಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]] ರಚನೆಯ ನಂತರ, ಹಿಂದಿನ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು: [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]].<ref name="1961_kkd">{{Cite book|title=District Census Handbook (2) – Kozhikode (1961)|last=Devassy|first=M. K.|publisher=Government of Kerala|year=1965|location=Ernakulam|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf}}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಎರಡು [[ಕೇರಳದ ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳು|ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿತ್ತು: ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಮಲಪ್ಪುರಂ ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗ.<ref name="1961_kkd"/> ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗವು ನಾಲ್ಕು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: ವಟಕರ, ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡ್.<ref name="1961_kkd"/> ಮಲಪ್ಪುರಂ ವಿಭಾಗವು ಎರಡು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: [[ಎರನಾಡ್ ತಾಲೂಕು|ಎರನಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ತಿರೂರು ತಾಲೂಕು|ತಿರೂರು]].<ref name="1961_kkd"/> [[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|1498 ರಲ್ಲಿ [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ]] ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮಾರ್ಗ (ಕಪ್ಪು ರೇಖೆ), ಇದು ಯುರೋಪ್ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ [[ಭೌಗೋಳಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಯುಗ|ಶೋಧನೆಯಾಗಿದೆ]], ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಭಾರತ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗೆ]] ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.]] 16 ಜೂನ್ 1969 ರಂದು, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಲಪ್ಪುರಂ ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗವು, ಮೂರು ರಾಜಸ್ವ ಗ್ರಾಮಗಳಾದ [[ಫೆರೋಕೆ]], [[ರಾಮನಟ್ಟುಕರ]], ಮತ್ತು [[ಕಡಲುಂಡಿ]]ಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="c1971">{{Cite book|title=District Census Handbook – Malappuram (Part-C) – 1971|last=K. Narayanan|publisher=Directorate of Census Operations, Kerala|year=1972|location=Thiruvananthapuram|pages=3|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5714/1/51172_1971_MAL.pdf}}</ref> ಮತ್ತೆ 1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರಂದು, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕನ್ನು [[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== {{historical populations|11=1901|12=6,10,058|13=1911|14=6,54,846|15=1921|16=6,78,122|17=1931|18=7,96,881|19=1941|20=8,92,078|21=1951|22=11,16,391|23=1961|24=14,03,413|25=1971|26=18,21,734|27=1981|28=22,45,265|29=1991|30=26,19,941|31=2001|32=28,79,131|33=2011|34=30,86,293|35=2018|36=32,49,761|percentages=pagr|footnote=source:<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html|title=Decadal Variation In Population Since 1901|access-date=15 February 2020}}</ref>|align=left}} ('ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಅರ್ಬನ್' ಗಾಗಿ ವಿವರಗಳು ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm |title=Census GIS HouseHold |access-date=23 May 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103061419/http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm |archive-date=3 January 2009 }}</ref>) [[ಜನನ ಮರಣ ವರ್ಗೀಕರಣ (ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು)|2018 ರ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ವರದಿ]] ಪ್ರಕಾರ, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯು 3,249,761 [[ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="kkddemo_2018"/> ಇದು [[ಮಂಗೋಲಿಯಾ]]<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = 13 June 2007 | access-date = 1 October 2011 | quote =Mongolia 3,133,318 July 2011 est. }}</ref> ಅಥವಾ US ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಅಯೋವಾ]]ಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |access-date=30 September 2011 |quote=Iowa 3,046,355 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=19 October 2013 }}</ref> [[2011 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 115 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|640]] ರಲ್ಲಿ).<ref name=districtcensus>{{cite web |title=District Census Hand Book: Kozhikode |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/656/download/2272/DH_2011_3204_PART_A_DCHB_KOZHIKODE.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> 2001–2011 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ]]ವು 7.31% ಆಗಿತ್ತು.<ref name=districtcensus/> ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯು ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1097 [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು|ಮಹಿಳೆಯರ]] [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref name=districtcensus/> ಮತ್ತು 95.24% [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ|ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. 67.15% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 6.45% ಮತ್ತು 0.49% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name=districtcensus/> [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ವು 2 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಯನ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರ ಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ 19ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ]] ನಗರ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.<ref name="ma"/> [[2011 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 67.15% ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಇದು ನಗರಸಭಾ ನಿಗಮಗಳು, ನಗರಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ) ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="up"/> [[NITI Aayog]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2015–16 ಆಧಾರಿತ [[ಬಹುಆಯಾಮದ ಬಡತನ ಸೂಚ್ಯಂಕ]] ವರದಿಯು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ-ಕಡಿಮೆ ಬಡ [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ, ಇದು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಬಹುಆಯಾಮದ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 0.26% ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="mpi"/> [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಪ್ರಬಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, 99.05% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ===ಧರ್ಮ=== {{Pie chart | thumb = | radius = 101 | caption= ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು (2011)<ref name="religion"/> | footer = | label1 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] | value1 = 56.21 | color1 = orange | label2 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]] | value2 = 39.24 | color2 = green | label3 =[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] | color3 = dodgerblue | value3 = 4.26 | label4 = ಇತರೆ ಅಥವಾ ಹೇಳದಿರುವುದು | color4 = silver | value4 = 0.29% }} 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಹಿಂದೂ]]ಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ನಂತರ [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರು. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವು 56.21% ಹಿಂದೂಗಳು; 39.24% ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು 4.26% ಕ್ರೈಸ್ತರು.<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಜೈನರು (601), ಸಿಖ್ಖರು (297), ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧರು (235) ರ ಸಣ್ಣ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ.<ref name=census2011>{{cite web |title=Religion – Kerala, Districts and Sub-districts |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General}}</ref> ==ಹವಾಮಾನ== ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರ್ದ್ರ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಾರ್ಚ್ನಿಂದ ಮೇ ವರೆಗೆ ಬಹಳ ಬಿಸಿಯಾದ ಋತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲವು ನೈಋತ್ಯ [[ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಜೂನ್ನ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯು {{convert|3266|mm|inch|0|disp=or}} ಆಗಿದೆ. ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಹವಾಮಾನವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ – ಆಕಾಶವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಧಿಕ ತಾಪಮಾನವು ಮಾರ್ಚ್ 1975 ರಲ್ಲಿ {{convert|39.4|°C|°F|1|disp=or}} ಆಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ {{convert|14|°C|°F|1|disp=or}} ಅನ್ನು 26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1975 ರಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Weather box|width = auto | location = ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ | metric first = Yes | single line = Yes | temperature colour = pastel | Jan high C = 31.6 | Feb high C = 32.0 | Mar high C = 32.7 | Apr high C = 33.1 | May high C = 32.4 | Jun high C = 29.4 | Jul high C = 28.4 | Aug high C = 28.3 | Sep high C = 29.5 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 31.3 | Dec high C = 31.6 | year high C = 30.9 | Jan low C = 22 | Feb low C = 23.4 | Mar low C = 25 | Apr low C = 26.1 | May low C = 25.8 | Jun low C = 24 | Jul low C = 23.5 | Aug low C = 23.5 | Sep low C = 24 | Oct low C = 24 | Nov low C = 23.6 | Dec low C = 22.7 | year low C = 23.8 | Jan rain mm = 2.7 | Feb rain mm = 3.4 | Mar rain mm = 21.4 | Apr rain mm = 90.2 | May rain mm = 310.9 | Jun rain mm = 818.2 | Jul rain mm = 902.5 | Aug rain mm = 447.3 | Sep rain mm = 233.4 | Oct rain mm = 263.5 | Nov rain mm = 136.6 | Dec rain mm = 35 | rain colour = green | source 1 =<ref>{{cite web|url=http://www.imd.gov.in/section/climate/kozhikode2.htm|title=Kozhikode weather|publisher=India Meteorological Department|access-date=14 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100505121941/http://www.imd.gov.in/section/climate/kozhikode2.htm|archive-date=5 May 2010}}</ref> | date = March 2011}} ==ಆಡಳಿತ== ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ವೆಸ್ಟ್ ಹಿಲ್ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಸಿವಿಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಆಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]]ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಭೂ ಸ್ವಾಧೀನ, ರಾಜಸ್ವ ವಸೂಲಿ, ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್ಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.kerala.gov.in/knowkerala/tvm.htm Administration] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090207004457/http://www.kerala.gov.in/knowkerala/tvm.htm |date=7 February 2009 }}</ref> ###ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು=== {{Main|List of cities and towns in Kerala}} ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಗರಸಭಾ ನಿಗಮ]]ದ ಜೊತೆಗೆ ಏಳು ನಗರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಿವೆ, ಇದನ್ನು 1962 ರಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ನಂತರ ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ನಗರಸಭಾ ನಿಗಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20080209134539/http://www.hindu.com/2008/02/05/stories/2008020561140500.htm Kozhikode Lok Sabha constituency redrawn Delimitation impact], ''The Hindu'' 5 February 2008</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣಗಳು:<ref name="Census2011cities">{{cite web|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|url=http://urbanaffairskerala.org/images/downloads/ulb_population2011.pdf|work= Population of the urban local bodies in Kerala (2011)|publisher=Government of Kerala|access-date=4 December 2020}}</ref> {| class="wikitable" |+ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು !ನಗರಸಭೆ !ಜನಸಂಖ್ಯೆ (2011) !ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಕಿಮೀ²) !ಜನಸಾಂದ್ರತೆ (/ಕಿಮೀ²) ! ತಾಲೂಕು |- ! span="row" | [[ವಟಕರ]] | 75,295 || 21.32 || 3,532 || ವಟಕರ |- ! span="row" | [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]] | 71,873 || 29.05 || 2,474 || ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ |- ! span="row" | [[ಫೆರೋಕೆ]] | 54,074 || 15.54 || 3,480 || [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] |- ! span="row" | [[ಪಾಯ್ಯೋಳಿ]] | 49,470 || 22.34 || 2,214 || [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]] |- ! span="row" | [[ಕೊಡುವಳ್ಳಿ ನಗರಸಭೆ|ಕೊಡುವಳ್ಳಿ]] | 48,687 || 23.85 || 2,041 || [[ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ]] |- ! span="row" | [[ಮುಕ್ಕಂ]] | 40,670 || 31.20 || 1,304 || [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] |- ! span="row" | [[ರಾಮನಟ್ಟುಕರ]] | 35,937 || 11.70 || 3,072 || [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] |} ===ಶಾಸಕಾಂಗ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ=== {{See also|Kerala Legislative Assembly|Lok Sabha}} [[File:Kozhikode-district-map-en.svg|thumbnail|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ 13 [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಕ್ಷೆ ಅವುಗಳ ಮಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಲೋಕಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ: [[ವಟಕರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಟಕರ]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡ್ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಯನಾಡ್]]. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 13 [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]] ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ.<ref>[http://www.niyamasabha.org/codes/members.htm Niyamsabha official site]</ref> {| class="sortable wikitable" |+ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ! ಕ್ಷೇತ್ರ ! ಸದಸ್ಯ !ಪಕ್ಷ !ಮೈತ್ರಿ |- |[[ವಟಕರ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಟಕರ]] ||[[ಕೆ. ಕೆ. ರೇಮಾ]] ||style="background:{{party color|Revolutionary Marxist Party of India}}; color:white;"|RMPI||{{legend2|{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ]] ||ಕೆ. ಪಿ. ಕುಂಹಾಹಮ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ||style="background-color:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}; color:white;"|CPI(M)||{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ನಡಪುರಂ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ನಡಪುರಂ]] ||[[ಇ. ಕೆ. ವಿಜಯನ್]]||style="background:{{party color|Communist Party of India}}; color:white;"|CPI||{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]] ||[[ಕನಾಥಿಲ್ ಜಮೀಲಾ]] ||style="background:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}; color:white;"|CPI(M)||{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ಪೆರಾಂಬ್ರ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಪೆರಾಂಬ್ರ]] ||[[ಟಿ. ಪಿ. ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]] ||style="background:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}; color:white;"|CPI(M)||{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ಬಾಲುಸ್ಸೇರಿ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಬಾಲುಸ್ಸೇರಿ]] ||[[ಕೆ. ಎಂ. ಸಚಿನ್ ದೇವ್]] ||style="background:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}; color:white;"|CPI(M)||{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ಎಳತ್ತೂರು (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಎಳತ್ತೂರು]] ||[[ಎ. ಕೆ. ಶಶೀಂದ್ರನ್]] ||style="background:{{party color|Nationalist Congress Party}}; color:white;"|NCP||{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಉತ್ತರ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಉತ್ತರ]]||[[ತೊಟ್ಟತ್ತಿಲ್ ರವೀಂದ್ರನ್]]||style="background:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}; color:white;"|CPI(M)||{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ದಕ್ಷಿಣ]] ||[[ಅಹಮದ್ ದೇವರ್ಕೋವಿಲ್]]||style="background-color:{{party color|Indian National League}}; color:white;"|INL||{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ಬೇಪೂರು (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಬೇಪೂರು]] ||[[ಪಿ. ಎ. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಿಯಾಸ್]] ||style="background:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}; color:white;"|CPI(M)||{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ಕುನ್ನಮಂಗಲಂ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕುನ್ನಮಂಗಲಂ]] ||[[ಪಿ. ಟಿ. ಎ. ರಹೀಮ್]] ||style="background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}; color:white;"|LDF Ind.||{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ಕೊಡುವಳ್ಳಿ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕೊಡುವಳ್ಳಿ]] ||[[ಎಂ. ಕೆ. ಮುನೀರ್]]||style="background:{{party color|Indian Union Muslim League}}; color:white;"|IUML||{{legend2|{{party color|United Democratic Front (Kerala)}}|[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |- |[[ತಿರುವಂಬಾಡಿ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ತಿರುವಂಬಾಡಿ]] ||[[ಲಿಂಟೋ ಜೋಸೆಫ್]]||style="background:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}; color:white;"|CPI(M)||{{legend2|{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}}|[[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]]|border=solid 1px #AAAAAA}} |} ===ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು=== {{See also|List of taluks of Kerala}} {| align="left" class="wikitable" |- !ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗ<ref name="kkdrvn">{{cite web |url=https://kozhikode.nic.in/revenue-divisions/ |title=Revenue divisions in Kozhikode district |last=District Administration, Kozhikode |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=22 June 2022}}</ref> !ತಾಲೂಕು !ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಕಿಮೀ²) !ಜನಸಂಖ್ಯೆ (2011)<ref name="democalicut">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3204_PART_B_KOZHIKODE.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Kozhikode |access-date= 19 April 2020 |publisher= Directorate of Census Operations, Kerala |pages=161–193}}</ref> !ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ<ref name ="kkdvlg">{{cite web |title = Revenue Villages in Kozhikode |url = https://kozhikode.nic.in/villages/ |website = kozhikode.nic.in |last=District Administration, Kozhikode |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date = 17 August 2020 }}</ref> !ಪಟ್ಟಣಗಳು !ರಾಜಸ್ವ ಗ್ರಾಮಗಳು<ref name ="kkdvlg"/> |- ! rowspan="2" scope="row" | ವಟಕರ | [[ವಟಕರ]] || 576 || 687,726 || 28 | {{startflatlist}} *[[ವಡಕರ]] *[[ನಡಪುರಂ]] *[[ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ]] *[[ಚೋರೋಡೆ]] *[[ಎರಮಾಲ]] *[[ವನಿಮಲ್]] *[[ಅಳಿಯೂರು]] {{endflatlist}} |{{startflatlist}} * [[ಆಯಂಚೇರಿ|ಆಯಂಚೇರಿ]]<ref name ="kkdvlg"/> * [[ಅಳಿಯೂರು]] * [[ಚೆಕ್ಕಿಯಾಡ್]] * [[ಚೋರೋಡೆ]] * [[ಎಡಚೇರಿ|ಎಡಚೇರಿ]] * [[ಎರಮಾಲ]] * [[ಕವಿಲುಂಪರ]] * [[ಕಾಯಕ್ಕೋಡಿ|ಕಾಯಕೋಡಿ]] * [[ಕೊಟ್ಟಪ್ಪಳ್ಳಿ]] * [[ಕುನ್ನುಮ್ಮಲ್]] * [[ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ]] * [[ಮಣಿಯೂರು]] * [[ಮರುತೋಂಕರ]] * ನಡಕ್ಕುತಾಳ * [[ನಡಪುರಂ]] * [[ನರಿಪ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್|ನರಿಪ್ಪಟ್ಟ]] * [[ಒಂಚಿಯಂ]] * ಪಾಲಾಯಡ್ * [[ಪುರಮೇರಿ]] * [[ತಿನೂರು]] * ತಿರುವಳ್ಳೂರು * [[ತುನೇರಿ]] * [[ವಟಕರ]] * [[ವಳಾಯಂ]] * [[ವನಿಮಲ್|ವನಿಮೇಲ್]] * [[ವೇಲೋಂ]] * [[ವಿಳಂಗಾಡ್]] * [[ವಿಳ್ಳಿಯಪ್ಪಳ್ಳಿ]] {{endflatlist}} |- | [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]] || 642 || 645,879 || 31 | {{startflatlist}} *[[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]] *[[ಚೆಮಂಚೇರಿ]] *[[ಉಳ್ಳಿಯೇರಿ]] *[[ಬಾಲುಸ್ಸೇರಿ]] *[[ಪೆರಾಂಬ್ರ]] {{endflatlist}} |{{startflatlist}} * [[ಅರಿಕ್ಕುಳಂ]]<ref name ="kkdvlg"/> * [[ಅತೋಳಿ, ಕೇರಳ|ಅತೋಳಿ]] * [[ಅವಿಟನಲ್ಲೂರು]] * [[ಬಾಲುಸ್ಸೇರಿ]] * [[ಚಕ್ಕಿಟ್ಟಪರ]] * [[ಚಂಗರೋತ್]] * [[ಚೆಮಂಚೇರಿ]] * [[ಚೆಂಪನೋಡ]] * [[ಚೆಂಗೊಟ್ಟುಕಾವು]] * [[ಚೆರುವನ್ನೂರು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್|ಚೆರುವನ್ನೂರು]] * [[ಎರವಟ್ಟೂರು]] * [[ಇರಿಂಗಾಲ್]] * [[ಕಾಯನ್ನ]] * [[ಕೀಳರಿಯೂರು]] * [[ಕೂರಚುಂಡು]] * [[ಕೂತಾಳಿ]] * [[ಕೊಟ್ಟೂರು, ಕೇರಳ|ಕೊಟ್ಟೂರು]] * [[ಕೋಳುಕ್ಕಲ್ಲೂರು]] * ಮೆನ್ನಹನ್ನ್ಯಂ * [[ಮೆಪ್ಪಾಯೂರು]] * [[ಮೂಡಾಡಿ]] * [[ನಡುವನ್ನೂರು]] * [[ನೋಚಾಡ್]] * [[ಪಾಲೇರಿ]] * ಪಂತಲಾಯನಿ * [[ಪಾಯ್ಯೋಳಿ]] * [[ಪೆರಾಂಬ್ರ]] * [[ತಿಕ್ಕೋಡಿ]] * [[ತುರಾಯೂರು]] * [[ಉಳ್ಳಿಯೇರಿ]] * [[ವಿಯ್ಯೂರು (ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ ತಾಲೂಕು)|ವಿಯ್ಯೂರು]] {{endflatlist}} |- ! rowspan="2" scope="row" | ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ | [[ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ]] || 574 || 401,831 || 20 | {{startflatlist}} *[[ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ]] *[[ತಿರುವಂಬಾಡಿ]] *[[ಕೂಡರಂಜಿ]] *[[ಕೊಡುವಳ್ಳಿ]] *[[ಕೊಡೆಂಚೇರಿ]] *[[ಒಮಸ್ಸೇರಿ]] *[[ಪೂನೂರು]] {{endflatlist}} |{{startflatlist}} * [[ಎಂಗಪುಳ]] * [[ಕಂಥಲಾಡ್]] * [[ಕಟ್ಟಿಪ್ಪರ]] * [[ಕಿನಾಲೂರು]] * [[ಕಿ಴ಕ್ಕೋತ್]] * [[ಕೊಡೆಂಚೇರಿ]] * [[ಕೊಡುವಳ್ಳಿ ನಗರಸಭೆ|ಕೊಡುವಳ್ಳಿ]] * [[ಕೇಡವೂರು]] * [[ಕೂಡರಂಜಿ]] * [[ಕೂಡತಾಯಿ]] * [[ನರಿಕ್ಕುಣಿ]] * [[ನೆಲ್ಲಿಪೊಯಿಲ್]] * [[ಪನಂಗಾಡ್, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|ಪನಂಗಾಡ್]] * [[ಪುತ್ತುಪ್ಪಾಡಿ]] * ಪುತ್ತೂರು * [[ರಾರೋತ್]] * ಶಿವಪುರಂ * [[ತಿರುವಂಬಾಡಿ]] * [[ಉಣ್ಣಿಕುಳಂ]] * [[ವಾವಾಡ್, ಭಾರತ|ವಾವಾಡ್]] {{endflatlist}} |- | [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] || 547 || 1,354,107 || 39 | {{startflatlist}} *[[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] *[[ಕಡಲುಂಡಿ]] *[[ಫೆರೋಕೆ]] *[[ರಾಮನಟ್ಟುಕರ]] *[[ಮುಕ್ಕಂ]] *[[ಕುನ್ನಮಂಗಲಂ]] *[[ಬೇಪೂರು]] {{endflatlist}} |{{startflatlist}} * [[ಬೇಪೂರು]] * [[ಚತ್ತಮಂಗಲಂ]] * [[ಚೆಳನ್ನೂರು]] * ಸೆಲಾವೂರು * [[ಚೆರುವನ್ನೂರು ನಲ್ಲಾಳಂ|ಚೆರುವನ್ನೂರು]] * ಚೆವಾಯೂರು * [[ಎಳತ್ತೂರು, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|ಎಳತ್ತೂರು]] * [[ಫೆರೋಕೆ]] * ಕಚೇರಿ * [[ಕಡಲುಂಡಿ]] * [[ಎನ್. ಎನ್. ಕಕ್ಕಾಡ್]] * [[ಕಕ್ಕೋಡಿ]] * [[ಕಕ್ಕೂರು]] * [[ಕರುವಂತುರುತಿ]] * ಕಸಬ * [[ಕೊಡಿಯತ್ತೂರು]] * [[ಕೊಟ್ಟೂಳಿ ಮತ್ತು ಪೊತ್ತಮ್ಮಲ್|ಕೊಟ್ಟೂಳಿ]] * ಕುಮಾರನಲ್ಲೂರು * [[ಕುನ್ನಮಂಗಲಂ]] * [[ಪರಂಬಿಲ್ ಬಜಾರ್]] * [[ಕುಟ್ಟಿಕ್ಕಟ್ಟೂರು ಮತ್ತು ವೆಳ್ಳಿಪರಂಬ]] * [[ಮಡವೂರು, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|ಮಡವೂರು]] * [[ಮಾವೂರು]] * ನಗರಂ * [[ನನ್ಮಂಡ]] * ನೀಲೇಶ್ವರಂ * [[ನೆಲ್ಲಿಕೋಡ್ ಭಾಸ್ಕರನ್]] * [[ಒಳವನ್ನ]] * [[ಪನ್ನಿಯಂಕರ]] * [[ಪಂತೀರಂಕಾವು]] * [[ಪೆರುಮನ್ನ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|ಪೆರುಮನ್ನ]] * [[ಪೆರುವಾಯಲ್]] * [[ಪೂಲಕೋಡ್]] * [[ಪುತಿಯಂಗಾಡಿ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|ಪುತಿಯಂಗಾಡಿ]] * [[ರಾಮನಟ್ಟುಕರ]] * [[ತಾಳಕ್ಕುಳತ್ತೂರು]] * [[ತಾಳೆಕೋಡ್, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಾಳೆಕೋಡ್]] * [[ವಳಯನಾಡ್]] * ವೆಂಗೇರಿ {{endflatlist}} |} {{clear}} == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {{Main|Economy of Kozhikode district}} [[File:Malabar District (1951 Census).svg|thumbnail|[[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಹಿಂದಿನ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಗಿತ್ತು]] [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 8% ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ 12% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದ ನೆಡುಂಗಡಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು 1899 ರಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಅಪ್ಪು ನೆಡುಂಗಡಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.{{sfn|Chandran|2018|p=386}} [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿನ ಸೈಬರ್ಪಾರ್ಕ್ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|IT]] ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]]ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಅದರ ಸೇವಾ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg|left|thumbnail|1804 ರ ಭಾರತದ ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮಾತ್ರ ನಗರಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ]] ===ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ=== [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ]] ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅನೇಕ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಶ್ರೀ ಸಾಮೂತಿರಿ ಮನವೇದನ್ ಮಹಾರಾಜರು ಎಂಟು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''ಕೃಷ್ಣಾಟ್ಟಂ'' ಎಂಬ [[ಮಣಿಪ್ರವಾಳಂ]] ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ''[[ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಳ್]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಅಥವಾ ಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಥಾಚೋಳಿ ಒತೇನನ್ ಮತ್ತು [[ಉಣ್ಣಿಯಾರ್ಚ]]ರ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ. ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗಾಗಿ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಿಜೇತರು ''ಪತ್ತನಂ'' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ತುಲಾಂ]] ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ತಾಳಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ [[ಘಝಲ್]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]]ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಬಲ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ=== [[File:Pottekkatt 1 choosetocount.JPG|thumbnail|150px|right|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ S.M. ರಸ್ತೆಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ S. K. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಬರಹಗಾರರು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. ಅವರಲ್ಲಿ [[ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್]], [[ಥಿಕ್ಕೋಡಿಯನ್]], [[ಪುನತ್ತಿಲ್ ಕುಂಜಬ್ದುಲ್ಲಾ]], [[ಯು. ಎ. ಖಾದರ್]], [[ಅಕ್ಬರ್ ಕಕ್ಕಟ್ಟಿಲ್]], [[ಎನ್. ಎನ್. ಕಕ್ಕಾಡ್]], [[ಪಿ. ವಲ್ಸಲ]] ಮತ್ತು ಎಂ. ಎನ್. ಕರಸ್ಸೇರಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್ ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕೃತಿ ''[[ಒರು ತೆರುವಿಂತೆ ಕಥ]]'' [[ಎಸ್. ಎಂ. ರಸ್ತೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಂ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ, [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]], [[ಮಲ್ಬೆರಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್|ಮಲ್ಬೆರಿ]], ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಆಲಿವ್ ಸೇರಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಲವಾರು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಿವೆ. [[ಮಾನಂಚಿರ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Krishnadas Rajagopal (10 December 2013). [http://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/a-library-in-its-last-chapter/article5443268.ece "A library in its last chapter"]. ''The Hindu''. Retrieved 4 September 2015.</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಭಾರತದ ಮೊದಲ UNESCO ಸಾಹಿತ್ಯ ನಗರವಾಯಿತು.<ref>[https://indianexpress.com/article/india/gwalior-kozhikode-unesco-creative-cities-network-9009592/ "Gwalior, Kozhikode join UNESCO Creative Cities Network"]. 1 November 2023. ''Indian Express''. Retrieved 13 March 2024.</ref> ===ಸಂಗೀತ=== ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವವಾದ ಮಲಬಾರ್ ಮಹೋತ್ಸವದ ಜೊತೆಗೆ,<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/malabar-mahotsavam-set-for-a-comeback/article674648.ece "Malabar Mahotsavam set for a comeback"]. ''The Hindu''. 1 January 2010. Retrieved 4 September 2015.</ref> ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ 1981 ರಿಂದ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಆರಾಧನಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ]]ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಉತ್ಸವವು ಉಂಚ್ಛವೃತ್ತಿ, ದಿವ್ಯನಾಮ ಕೃತಿಗಳ ಪಠಣ, [[ಪಂಚರತ್ನ ಕೃತಿ]]ಗಳು, ವೃತ್ತಿಪರ ಕಲಾವಿದರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ಸಂಜೆಯವರೆಗಿನ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://tyagaraja-aradhana-calicut.org/ "Paying tribute to Sathguru Sri Tyagaraja"]. Tyagaraja Aradhana Trust. Retrieved 4 September 2015.</ref> ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯು [[ಘಝಲ್]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ]] ಸಂಗೀತದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಮಲಯಾಳಂ ಘಝಲ್ಗಳಿವೆ. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ನಿವಾಸಿಯಾದ ದಿವಂಗತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕ [[ಎಂ. ಎಸ್. ಬಾಬುರಾಜ್]] ಘಝಲ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>Ramin Raveendran (20 October 2013). [https://web.archive.org/web/20151222130004/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Keeping-the-harmonium-close-to-his-heart/2013/10/20/article1844055.ece "Keeping the harmonium close to his heart"]. ''The New Indian Express''. Retrieved 4 September 2015.</ref> ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಹೋಟೆಲ್ಗಳು, ಮಾಲ್ಗಳು, ಪಬ್ಗಳು ಮತ್ತು IT ಪಾರ್ಕ್ಗಳಲ್ಲಿ DJ ಪಾರ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. NITC ನಲ್ಲಿ ರಾಗಂ ಮತ್ತು ಧಾತ್ವಾ ಫೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು IIM ನಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಉತ್ಸವಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಡ್ಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | url=https://unstop.com/festival/ragam-22-national-institute-of-technology-nit-calicut-23169 | title=Unstop – Competitions, Quizzes, Hackathons, Scholarships and Internships for Students and Corporates }}</ref><ref>{{cite web | url=https://unstop.com/festival/echoes21-indian-institute-of-management-iim-kozhikode-10112 | title=Unstop – Competitions, Quizzes, Hackathons, Scholarships and Internships for Students and Corporates }}</ref> ===ಪಾಕಪದ್ಧತಿ=== {{See also|S. M. Street}} ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ]], [[ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ]], [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಯುರೋಪಿಯನ್]], [[ಚೀನೀ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಚೀನೀ]], [[ಅರಬ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಅರಬ್]], ಗುಜರಾತಿ ಮತ್ತು ಜೈನ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್, ಅರಬ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ಗಳು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯು ಚೀನೀ, ಅರಬ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರದ ಹೊಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಗರವು [[ಹಲ್ವಾ#ಭಾರತ|ಹಲುವಾ]]ಗೆ ಸಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಸಿಹಿಯ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ''ಸ್ವೀಟ್ ಮೀಟ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ [[ಎಸ್. ಎಂ. ರಸ್ತೆ]] (''ಮಿಟ್ಟಾಯಿ ತೆರುವು'') ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದ ಹಲವಾರು ''ಹಲ್ವಾ'' ಅಂಗಡಿಗಳಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ರಸ್ತೆಯ ಇತಿಹಾಸವು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಜಾಮೋರಿನ್]]ರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಆಗ ಆಡಳಿತಗಾರನು [[ಗುಜರಾತಿ ಜನರು|ಗುಜರಾತಿ]] ಸಿಹಿ ತಯಾರಕರನ್ನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಅರಮನೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಗೆ ಇರಿಸಿದನು.<ref>{{cite news |title=Story of the streets|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/kozhikode-street-names/article6621905.ece|work=The Hindu}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್#ಭಾರತ|ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್]], ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ತೆಳುವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಗಳು (ಸೀಗಡಿ, ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್, ಕೊಳೆಚೆ) ಸೇರಿವೆ. ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಾಧ್ಯ]] ಸೇರಿದೆ. ===ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು=== ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸವು 1950 ರ ದಶಕದ ಹಿಂದಿನದು. ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್, ಕಲ್ಪಕ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಚಿತ್ರದಂತಹ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. [[ಐ. ವಿ. ಶಶಿ]] ಮತ್ತು [[ಟಿ. ದಾಮೋದರನ್]] ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವೂ ಈ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯು [[ಕೆ. ಪಿ. ಉಮ್ಮರ್]], [[ಮಮ್ಮುಕೊಯ]], [[ಬಾಲನ್ ಕೆ. ನಾಯರ್]], [[ಶಾಂತಾ ದೇವಿ]] ಮತ್ತು [[ಕುತಿರವಟ್ಟಂ ಪಪ್ಪು]] ನಂತಹ ಗಮನಾರ್ಹ ನಟರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಶಾಶ್ವತ ಸಂಗೀತಗಾರ [[ಬಾಬುರಾಜ್]], ಗೀತರಚನೆಕಾರ [[ಗಿರೀಶ್ ಪುತೆಂಚೇರಿ]], ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು [[ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ರಂಜಿತ್]], [[ವಿ. ಎಂ. ವಿನು]], [[ಎ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್]], [[ಶಜೂನ್ ಕರಿಯಲ್]] ಮತ್ತು [[ಅಂಜಲಿ ಮೇನನ್]], ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ [[ಪಿ. ಎಸ್. ನಿವಾಸ್]] ಸಹ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. [[ನೆಲ್ಲಿಕೋಡ್ ಭಾಸ್ಕರನ್]], [[ಅಗಸ್ಟೀನ್]], [[ಮಧುಪಾಲ್]], [[ಅನೂಪ್ ಮೇನನ್]], [[ನೀರಜ್ ಮಾಧವ್]] ಮತ್ತು ವಿಜಯನ್ ಮಲಪರಂಬ ಇತರ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. 1947 ರ [[ಡೌಗ್ಲಸ್ ಫೇರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಜೂನಿಯರ್]] ಹಾಲಿವುಡ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್, ''[[ಸಿನ್ಬಾದ್ ದಿ ಸೈಲರ್ (1947 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಿನ್ಬಾದ್ ದಿ ಸೈಲರ್]]'', ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯು ಮನರಂಜನಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಮೊದಲ ಥಿಯೇಟರ್, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಕ್ರೌನ್, 1925 ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನಗರವು 10 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಥಿಯೇಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, PVS ಫಿಲ್ಮ್ ಸಿಟಿ (ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್) ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಥಿಯೇಟರ್.<ref>{{cite web|url=http://www.pvsfilmcity.in/events.php |title=PVS film city |publisher=Pvsfilmcity.in |access-date=21 March 2013}}</ref> ===ಕ್ರೀಡೆಗಳು=== [[File:Kozhikode EMS Stadium.jpg|thumbnail|[[EMS ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]]] ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು ([[ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]] ನಂತರ) ಎರಡನೇ ಮಕ್ಕಾ [[ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://kozhikode.com/importance.htm|title=football in Calicut}}</ref> ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಟಗಳೆಂದರೆ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]],<ref name="Sports and Games">{{cite web |title=Games in Kerala |publisher=Information and Public relations office of Kerala |url=http://www.prd.kerala.gov.in/sportsmain.htm |quote=Football and Cricket – the Most Popular Games |access-date=12 June 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060428081830/http://www.prd.kerala.gov.in/sportsmain.htm |archive-date=28 April 2006 |url-status=dead }}</ref> ಫುಟ್ಬಾಲ್, ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್, ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ವಾಲಿಬಾಲ್. [[ನಗರಸಭಾ ನಿಗಮ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|EMS ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]] ಹಿಂದೆ ಪ್ರಮುಖ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳ ಅನೇಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ನಗರವು ಅನೇಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು [[ಟಿ. ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್|ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಅಬ್ದುರಹ್ಮಾನ್]], ಅವರು ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿದರು. ಕೆ.ಪಿ. ಸೇತು ಮಾಧವನ್, ಪ್ರೇಮ್ನಾಥ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್, ಮುಹಮದ್ ನಜೀಬ್, ಎಂ ಪ್ರಸನ್ನನ್, ಸುಧೀರ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಕೆಲವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು. [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸೆವೆನ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್|ಏಳು-ಆಟಗಾರರ ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ರೂಪವೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. [[ಪಿ. ಟಿ. ಉಷಾ]], ಭಾರತವು ಎಂದಾದರೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಭಾರತೀಯ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ನ ರಾಣಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. ಅವರನ್ನು [[ಪಾಯ್ಯೋಳಿ]] ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಕೇರಳದ ಕೊಯಿಲಾಂಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಉಷಾ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್]] ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. [[ಟಿ. ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್]], ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ರಹಮಾನ್ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಭಾರತೀಯ ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ರಹಮಾನ್ 1956 ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದ ಭಾರತೀಯ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇತರ ಕ್ರೀಡಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಮಿ ಜಾರ್ಜ್, ಟಾಮ್ ಜೋಸೆಫ್ (ಭಾರತೀಯ ವಾಲಿಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವಾಲಿಬಾಲ್ ತಂಡದ ನಾಯಕ) ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮ್ನಾಥ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. [[ಜಸೀಲ್ ಪಿ. ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್]], [[ವಾಲಿಯವೀಟಿಲ್ ದಿಜು|ವಿ. ದಿಜು]], [[ಅಪರ್ಣ ಬಾಲನ್]] ಮತ್ತು [[ಅರುಣ್ ವಿಷ್ಣು]] ನಗರದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಆಟಗಾರರು. ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ & ಎಜುಕೇಷನ್ ಪ್ರಮೋಷನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ (SEPT) ಅನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ನತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. 2004 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಟ್ರಸ್ಟ್ ಕೇರಳದ ಹದಿಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ "ಫುಟ್ಬಾಲ್ ನರ್ಸರಿಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 52 ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.sept.in/|title=SEPT Calicut}}</ref> 2010 ರಿಂದ, [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಮಿನಿ ಮ್ಯಾರಥಾನ್]] ಓಟಗಳನ್ನು IIM ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಸುಮಾರು 7000 ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ===ರೇಡಿಯೋ=== [[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]]ದ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವು ಎರಡು ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ AM (100 ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್) ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ FM [ವಿವಿಧ್ ಭಾರತಿ] (10 ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್). ಖಾಸಗಿ FM ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು: ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುವ [[ರೇಡಿಯೋ ಮ್ಯಾಂಗೊ 91.9]] ಮತ್ತು SUN ನೆಟ್ವರ್ಕ್ನ [[ರೆಡ್ FM (ಭಾರತ)|ರೆಡ್ FM 93.5]]. AIR FM ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರ: ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ – 103.6 MHz; AIR MW ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರ: ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ – 684 kHz. ===ದೂರದರ್ಶನ=== [[File:MediaOne TV Headquarters And Studio.jpg|thumbnail|ವೆಳ್ಳಿಪರಂಬ, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಮೀಡಿಯಾ ವನ್ ಟಿವಿ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೋ]] ದೂರದರ್ಶನ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಟರ್ 3 ಜುಲೈ 1984 ರಿಂದ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದು ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] [[ದೂರದರ್ಶನ]]ದಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೂರದರ್ಶನವು ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಾನೆಲ್ಗಳು [[ಶಾಲೋಮ್ (ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್)|ಶಾಲೋಮ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್]], ದರ್ಶನ ಟಿವಿ ಮತ್ತು [[ಮೀಡಿಯಾ ವನ್ ಟಿವಿ]]. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಚಾನೆಲ್ಗಳು viz. [[ಮನೋರಮ ನ್ಯೂಸ್]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ (ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]], [[ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ]], [[ಕೈರಳಿ ಟಿವಿ]], [[ಅಮೃತ ಟಿವಿ]], [[ಜೀವನ್ ಟಿವಿ]], [[ಇಂಡಿಯಾವಿಷನ್]] ಮತ್ತು [[ಜೈಹಿಂದ್]] ತಮ್ಮ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಸ್ ಬ್ಯೂರೋಗಳನ್ನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವೆಗಳು [[DD ಡೈರೆಕ್ಟ್+]], [[ಡಿಶ್ ಟಿವಿ]], [[ಸನ್ ಡೈರೆಕ್ಟ್ DTH]] ಮತ್ತು [[ಟಾಟಾ ಸ್ಕೈ]] ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಕೇಬಲ್ ವಿಷನ್ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ACV ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ದೈನಂದಿನ ನಗರ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಪೈಡರ್ನೆಟ್ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಚಾನೆಲ್. ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ವಾಹಕರಲ್ಲಿ KCL ಮತ್ತು ಸಿಟಿನೆಟ್ ಸೇರಿವೆ. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ 1970 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಮಾಧ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಎರಡೂ. ಸುಮಾರು 70 ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್, ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು, ಪ್ರಸ್ತುತ 280 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="calicut press club">{{cite web|url=http://www.calicutpressclub.com/aboutus.htm|title=Calicut press club|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030623175252/http://www.calicutpressclub.com/aboutus.htm|archive-date=23 June 2003}}</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== ===ವಾಯು=== [[File:Flights Parked at Calicut Airport.jpg|thumb|[[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ವಿಮಾನಗಳು]] ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಕರಿಪುರ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ {{Airport codes|CCJ|VOCL}}, ಇದು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|28|km|0|abbr=off}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಏಪ್ರಿಲ್ 1988 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಎರಡು ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಂದು ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Silver-jubilee-does-not-bring-cheer-to-Karipur-airport-users/articleshow/12498757.cms|title=Silver jubilee does not bring cheer to Karipur airport users &#124; Kozhikode News – Times of India|website=The Times of India|date=2 April 2012 |access-date=15 February 2020}}</ref> ===ರಸ್ತೆ=== ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯು ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. NH 66 ಮತ್ತು NH 766 ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/national-highway-766 |title = National Highway-766 – Drishti IAS}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.aspireias.com/daily-news-analysis-current-affairs/NH-66-to-be-redeveloped-as-an-economic-corridor |title = NH 66 to be redeveloped as an economic corridor – AspireIAS}}</ref> ಇದು ಕೇರಳ, ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬೈ]] ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{citation needed|date=December 2020}}. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/nhai-starts-dpr-for-new-mysuru-kerala-nh-project/articleshow/89812643.cms | title=NHAI starts DPR for new Mysuru-Kerala NH project | newspaper=The Times of India | date=25 February 2022 }}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== {{Main|List of people from Kozhikode}} {{columns-list|colwidth=22em| ;ಸಾಹಿತ್ಯ * [[ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್]] * [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] * [[ಥಿಕ್ಕೋಡಿಯನ್]] * [[ಎನ್. ಪಿ. ಮೊಹಮ್ಮದ್]] * [[ಪುನತ್ತಿಲ್ ಕುಂಜಬ್ದುಲ್ಲಾ]] * [[ಯು. ಎ. ಖಾದರ್]] * [[ಅಕ್ಬರ್ ಕಕ್ಕಟ್ಟಿಲ್]] * [[ಎನ್. ಎನ್. ಕಕ್ಕಾಡ್]] * [[ಪಿ. ವಲ್ಸಲ]] * [[ಎನ್. ಪಿ. ಹಫೀಜ್ ಮೊಹಮದ್]] * [[ಎಂ. ಎನ್. ಕರಸ್ಸೇರಿ]] ;ರಾಜಕೀಯ * [[ವಿ. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಮೇನನ್]] * [[ಜಾನ್ ಮತ್ತಾಯಿ]] * [[ಕೆ. ಪಿ. ಉಣ್ಣಿಕೃಷ್ಣನ್]] ;ಉದ್ಯಮ * [[ವರ್ಘೀಸ್ ಕುರಿಯನ್]] ;ಸಂಗೀತ * [[ಎಂ. ಎಸ್. ಬಾಬುರಾಜ್]] * [[ಗಿರೀಶ್ ಪುತೆಂಚೇರಿ]] ;ಚಲನಚಿತ್ರ * [[ಸುರಭಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] * [[ಐ. ವಿ. ಶಶಿ]] * [[ಟಿ. ದಾಮೋದರನ್]] * [[ಉಮ್ಮರ್]] * [[ಮಮ್ಮುಕೊಯ]] * [[ಬಾಲನ್ ಕೆ. ನಾಯರ್]] * [[ಶಾಂತಾ ದೇವಿ]] * [[ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೊತ್ತು]] * [[ಕುತಿರವಟ್ಟಂ ಪಪ್ಪು]] * [[ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ರಂಜಿತ್]] * [[ವಿ. ಎಂ. ವಿನು]] * [[ಎ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್]] * [[ಶಜೂನ್ ಕರಿಯಲ್]] * [[ಅಂಜಲಿ ಮೇನನ್]] * [[ಪಿ. ಎಸ್. ನಿವಾಸ್]] * [[ನೀರಜ್ ಮಾಧವ್]] * [[ಮಧುಪಾಲ್]] * [[ಅನೂಪ್ ಮೇನನ್]] * [[ನೆಲ್ಲಿಕೋಡ್ ಭಾಸ್ಕರನ್]] * [[ಅಗಸ್ಟೀನ್]] ;ಕ್ರೀಡೆ * [[ಟಿ. ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್]] * [[ಪಿ. ಟಿ. ಉಷಾ]] * [[ಜಸೀಲ್ ಪಿ. ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್]] * [[ವಾಲಿಯವೀಟಿಲ್ ದಿಜು|ವಿ. ದಿಜು]] * [[ಅಪರ್ಣ ಬಾಲನ್]] * [[ಅರುಣ್ ವಿಷ್ಣು]] * [[ಟಾಮ್ ಜೋಸೆಫ್]] * [[ರಾಯ್ ಜೋಸೆಫ್]] * [[ಮಯೂಖ ಜಾನಿ]] * [[ಪ್ರಶಾಂತ್ ಕರುತದತ್ಕುನಿ]] * [[ಜಿನ್ಸನ್ ಜಾನ್ಸನ್]] * [[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]] * [[ರೆಹೆನೇಶ್ TP]] * [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ನೆಮಿಲ್]] * [[ಗನಿ ನಿಗಮ್]] * [[ಲಿಯೋನ್ ಅಗಸ್ಟೀನ್]] ;ಇತರರು *[[ಅಲಿ ಮಣಿಕ್ಫಾನ್]] *[[ಎಂ. ಪಿ. ಅಹಮ್ಮದ್]] }} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] (ನಗರ) * [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಬಾರ್]] * [[ಜಾಮೋರಿನ್]] * [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{refbegin}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP|edition=Malayalam}} {{refend}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = M. K. Devassy | year=1965 | title= 1961 Census Handbook- Kozhikode District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf }} * {{Citation | author = Government of India | year=2014–15 | title= District Census Handbook – Kozhikode (Part-A) 2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3204_PART_A_KOZHIKODE.pdf }} * {{Citation | author = Government of India | year=2014–15 | title= District Census Handbook – Kozhikode (Part-B) 2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3204_PART_B_KOZHIKODE.pdf }} {{Commons category|Kozhikode district}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{commons-inline}} * {{Wikivoyage inline|Kozhikode District}} * [https://kozhikode.nic.in/ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{Geographic Location | Centre = ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ | North = | Northeast = [[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] | East = | Southeast = [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] | South = | Southwest = | West = ''[[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]'' | Northwest = [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] }} {{Kerala}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kozhikode District}} [[Category:Kozhikode district| ]] [[Category:Districts of Kerala]] 3w2jkzvcitmd7lkvmjfqphig28298cy 0 149638 1378479 1378332 2026-08-06T06:21:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378479 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ | type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image = {{Photomontage | photo1a = Thiruvallakkar.jpg | photo2a = KonniBoard.jpg | photo2b = Aranmula Palace.jpg | photo3a = Gavi, Kerala.jpg | photo3b = Aranmula mirror.jpg | photo4a = 33kVsubstationperunad.jpeg | spacing = 1 | color_border = ಕಪ್ಪು | color = ಬಿಳಿ | size = 210 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] ಪಟ್ಟಣ, ''[[ಅರನ್ಮುಳ ಕೊಟ್ಟಾರಂ]]'', ''[[ಅರನ್ಮುಳ ಕನ್ನಡಿ]]'', [[ಪೆರುನಾಡ್|ರನ್ನಿ-ಪೆರುನಾಡ್]]ನಲ್ಲಿ 33 ಕಿಲೋ[[ವೋಲ್ಟ್]] ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕೇಂದ್ರ, [[ಗವಿ, ಕೇರಳ|ಗವಿ]], ಮತ್ತು [[ಆನೆ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಕೊನ್ನಿ]]. }} | image_map = India Kerala Pathanamthitta district.svg | image_map1 = {{maplink |frame=yes |frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center |text= '''ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ''' |type=shape |id=Q634935 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= ಕೇರಳದ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ಕೇರಳ }} | map_caption = '''[[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ''' | pushpin_map = | coordinates = {{coord|9.28068|N|76.86967|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{Flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = {{seal|ಕೇರಳ}} | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪಿತ --> | established_date = | founder = [[ಕೆ. ಕೆ. ನಾಯರ್]]<ref>{{cite news|title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಿತಾಮಹ ಕೆ.ಕೆ. ನಾಯರ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು ಕಲೆಗಾಗಿ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ತನ್ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/collectorate-opens-its-walls-for-art/article7691415.ece|access-date=29 April 2017|work=[[ದ ಹಿಂದೂ]]}}</ref> | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = [[ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | parts_type = ಉಪವಿಭಾಗಗಳು | parts_style = para | parts = | p1 = {{Collapsible list | title = ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು: 2 | 1 = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | 2 = [[ಅದೂರ್]] }} {{Collapsible list | title = ತಾಲೂಕುಗಳು: 5 | 1 = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ತಾಲೂಕು|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | 2 = [[ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕು|ಅದೂರ್]] | 3 = [[ರನ್ನಿ ತಾಲೂಕು|ರನ್ನಿ]] | 4 = [[ಕೊನ್ನಿ ತಾಲೂಕು|ಕೊನ್ನಿ]] | 5 = [[ಮಲ್ಲಪ್ಪಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕು|ಮಲ್ಲಪ್ಪಳ್ಳಿ]] }} | leader_title = [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] | leader_name = ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ಎ, [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ|IAS]]<ref>{{Cite web|url=https://pathanamthitta.nic.in/en/district-collector/|title=ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್ &#124; ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ, ಭಾರತ|website=Pathanamthitta.nic.in|access-date=22 July 2026}}</ref> | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 2642 | area_rank = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|6ನೇ]] | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 1,197,412 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 452 | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] | leader_name2 = R. ಆನಂದ್. IPS<ref>{{Cite web|url=https://pathanamthitta.keralapolice.gov.in/who-is-who-pathanamthitta|title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾರು?|website=Pathanamthitta.keralapolice.gov.in|access-date=22 July 2026}}</ref> | leader_title2 = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ|ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | registration_plate = '''KL-03''' [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]],<br /> '''KL-26''' [[ಅದೂರ್]],<br /> '''KL-27''' [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]],<br /> '''KL-28''' [[ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ]],<br /> '''KL-62''' [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]],<br /> '''KL-83''' [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]] | custom_label_sec1 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] {{nobold|(2005)}} | custom_data_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.795<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=ಕೇರಳ &#124; UNDP ಭಾರತದಲ್ಲಿ|website=UNDP|access-date=2026-08-04|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref> ({{color|Green| ಉತ್ತಮ}})}} | website = {{URL|https://pathanamthitta.nic.in/en/}} | official_name = }} '''ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ''' ({{IPA|ml|pɐt̪ːɐnɐn̪d̪iʈːɐ|IPA}}), [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪುರಸಭೆಗಳಿವೆ: [[ಅದೂರ್]], [[ಪಂಡಾಲಂ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಮತ್ತು [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]], [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]], [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]], ಮತ್ತು [[ಮಲ್ಲಪ್ಪಳ್ಳಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಾಗಿವೆ. 2011 ರ [[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1,197,412 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು [[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] ನಂತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ([[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14]] ರಲ್ಲಿ) ಮೂರನೇ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="districtcensus">{{cite web |title=ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ: ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/662/download/2296/DH_2011_3212_PART_A_DCHB_PATHANAMTHITTA.pdf |website=[[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟವನ್ನು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪೋಲಿಯೋ-ಮುಕ್ತ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| title=ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೊಫೈಲ್-ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ| url=http://dic.kerala.gov.in/web/distpta.php| publisher=ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ| access-date=2009-08-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20100407061054/http://dic.kerala.gov.in/web/distpta.php| archive-date=7 April 2010| url-status=dead| df=dmy-all}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು 10.03% ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |publisher=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |access-date=2009-08-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111052456/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |archive-date=2010-01-11 }}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು 2,652&nbsp;ಕಿಮೀ² ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=ವಿಜ್ಜುಯಾಲಿಟಿ |title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ, ಭಾರತ, ಕೇರಳ ಅರಣ್ಯನಾಶ ದರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು {{!}} GFW |url=https://www.globalforestwatch.org/country/IND/17/11/ |access-date=2025-08-25 |website=Globalforestwatch.org |language=en}}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಸರು ಎರಡು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಪದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ, {{Transliteration|ml|pathanam}}(ಪತ್ತನಂ) ಮತ್ತು {{Transliteration|ml|thitta}}(ತಿಟ್ಟ), ಇವು ಒಟ್ಟಾಗಿ 'ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳ ಸಾಲು' ಎಂದರ್ಥ.<ref name="ptahistory">{{cite web| title=ಇತಿಹಾಸ| url=http://www.pathanamthitta.nic.in/History2.htm| publisher=ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ| access-date=2009-08-27| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20090729035512/http://pathanamthitta.nic.in/History2.htm| archive-date=29 July 2009| df=dmy-all}}</ref> ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವು [[ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್]] ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆ== {{Main|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ}} [[File:Travancore 1871.JPG|left|thumbnail|1871 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] [[ರಾಜ್ಯ|ಸಂಸ್ಥಾನ]] [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನ ನಕ್ಷೆ]] ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಿಂದೆ [[ಪಂಡಾಲಂ#ಇತಿಹಾಸ|ಪಂಡಾಲಂ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web| title=ಇತಿಹಾಸ&nbsp;— ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ| url=http://www.kerala.gov.in/pathanamthittanew/history.htm| archive-url=https://web.archive.org/web/20241219214536/https://www.kerala.gov.in/pathanamthittanew/history.htm| url-status=dead| archive-date=19 December 2024| publisher=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ| access-date=2009-08-27}}</ref> 1820 ರಲ್ಲಿ [[ಪಂಡಾಲಂ]] ಅನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಸಂಸ್ಥಾನ]] [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ಗೆ ಸೇರಿಸಿದಾಗ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು. [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] ಬಳಿಯ [[ನೆಡುಂಪ್ರಂ ಅರಮನೆ]] [[ವಲ್ಲುವನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಲ್ಲುವನಾಡು ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದೆ. [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ 1949 ರವರೆಗೆ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕ್ವಿಲಾನ್ ವಿಭಾಗ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book |last=ಶುಂಗೂನ್ನಿ ಮೇನನ್ |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದಿಂದ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ |date=1878 |publisher=ಮದ್ರಾಸ್, ಹಿಗ್ಗಿನ್ಬೋಥಮ್ |others=ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು 1 ನವೆಂಬರ್ 1982 ರಂದು ಆಗಿನ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದ [[ಕುಲಪ್ಪುರಕ್ಕಲ್ ಕರುಣಾಕರನ್ ನಾಯರ್|ಕೆ. ಕೆ. ನಾಯರ್]] ಅವರಿಗೆ [[ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್]] ಅವರು ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪ್ಪುಝಾ]] ಮತ್ತು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಅದೂರ್]], [[ಕೊನ್ನಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ|ಕೊನ್ನಿ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]], [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]] ಮತ್ತು [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]] [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳನ್ನು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು; [[ಪಂಡಾಲಂ]], [[ಕುಲನಾಡ]], [[ಅರನ್ಮುಳ]], [[ಕುಂಬನಾಡ್]], [[ಪರುಮಲ]], [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ]]ಗಳನ್ನು [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು; ಮತ್ತು [[ಶಬರಿಮಲೆ]]ಯನ್ನು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="ptahistory"/> === ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ === ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ನಾಡಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ''ದೇಶಾತುತಿ: ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಕವಿತಗಳು'' ಎಂಬ ಒಂದೇ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ತರಬಹುದು. ಉಣ್ಣಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪೂಳಿಕ್ಕಾಡ್ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ವಿವಿಧ ಕವಿಗಳಿಂದ 184 ಕವನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು.<ref>ಉಣ್ಣಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪೂಳಿಕ್ಕಾಡ್, ″ದೇಶಾತುತಿ: ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಕವಿತಗಳು″, ಲೆನ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್, ಅದೂರ್, 2012</ref>{{page needed|date=ಜೂನ್ 2017}} ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟವು [[ಭೂಕುಸಿತ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದ್ದು, {{coord|9.27|N|76.78|E |region:IN-KL|format=dms }} ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು {{convert|2637|km2|sqmi|2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="ptadb06">{{cite web|publisher=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ |url=http://www.kilaonline.org/documents/Disrict%20level%20database%202006/Pathanamthitta.pdf |title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಡೇಟಾಬೇಸ್ |year=2006 |access-date=2009-08-25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122144317/http://www.kilaonline.org/documents/Disrict%20level%20database%202006/Pathanamthitta.pdf |archive-date=2008-11-22 }}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇದು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ [[ತೆಂಕಾಸಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ದೇವರ್ ಮಲೈ]] ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| publisher=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ| url=http://www.keralatourism.info/infobin/ptm.html| title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿ| access-date=2009-08-25}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] ಸುಮಾರು 800&nbsp;ಮೀ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವು [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪೂರ್ವ ಗಡಿಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇದೆ.<ref>{{cite web| publisher=ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ| url=http://www.pathanamthitta.nic.in/physiography1.htm| title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ- ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಳ| access-date=2009-08-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20090729035553/http://pathanamthitta.nic.in/physiography1.htm| archive-date=29 July 2009| url-status=dead| df=dmy-all}}</ref> (ತಿರುವಲ್ಲಾ ತಾಲೂಕಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ) === ಅರಣ್ಯ === ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|1385.27|km2|sqmi|2}} ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="indiacensus">{{cite web|title=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|url=http://www.censusindia.gov.in/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070514045222/http://www.censusindia.gov.in/|archive-date=2007-05-14|access-date=2009-08-24|publisher=ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ}}</ref> ಇದು ಒಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಸರಿಸುಮಾರು 50% ಆಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ, ಅರೆ-ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶಯುಕ್ತ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. ಅರಣ್ಯವು ಮರ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. [[ಮರ]]ವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2022}} === ನದಿಗಳು === ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ನದಿಗಳು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿವಿಧ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]] ({{convert|176|km|mi|abbr=on|disp=or}}), ಇದು ಕೇರಳದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪುಲಚಿಮಲದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್|ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ನದಿ]] ({{convert|128|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ಪಶುಕಿಡ ಮೆಟ್ಟುವಿನಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ]] ({{convert|90|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ಥಟ್ಟಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಲ್ಲಡ ನದಿ]]ಯ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]], [[ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ|ಮಣಿಮಲಾ]] ನದಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ 70% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಚರಂಡಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="pampapollution">{{cite web| title=ಪಂಪಾ ಮಾಲಿನ್ಯ| url=http://www.savepampa.org/pps/Pampa_Pollution.htm| publisher=ಪಂಪಾ ಪರಿರಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿ, N.G.O.| access-date=2009-08-27| archive-date=2009-05-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20090506003537/http://www.savepampa.org/pps/Pampa_Pollution.htm| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| title=ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು&nbsp;— ಕೇರಳ| url=http://www.kerala.gov.in/knowkerala/generalfeatures.htm| publisher=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ| access-date=2009-08-27| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20061102072030/http://www.kerala.gov.in/knowkerala/generalfeatures.htm| archive-date=2 November 2006| df=dmy-all}}</ref> == ಆಡಳಿತ == {{Main|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ}} ===ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ=== ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳು, ಆದಾಯ ವಸೂಲಿ, ಭೂಸ್ವಾಧೀನ, ಭೂಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐವರು ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್ಗಳು ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣವು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ಭೂ ಆದಾಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಎರಡು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ—ತಿರುವಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಅದೂರ್. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗವು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧಿಕಾರಿ (RDO) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಅವರು ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್ (IAS) ಅಥವಾ ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಹುದ್ದೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="ptnrvn"/> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗವು ಹಲವಾರು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಾಲೂಕು [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಾಲೂಕು ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ===ತಾಲೂಕುಗಳು=== {{Main|ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಎರಡು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆರು [[ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="ptnrvn"/> *'''ತಿರುವಲ್ಲಾ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿನ ತಾಲೂಕುಗಳು:<ref name="ptnrvn"/> {| class="wikitable" |- | [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] | [[ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ]] | [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]]<ref name="ptnrvn">{{cite web |url=https://pathanamthitta.nic.in/en/subdivisions-taluks-and-villages/ |title=ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳು, ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು |last=ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |website= |publisher=ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ |access-date=16 June 2022}}</ref> |} *'''ಅದೂರ್ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿನ ತಾಲೂಕುಗಳು:<ref name="ptnrvn"/> {| class="wikitable" |- | [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]] | [[ಅದೂರ್]] | [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]]<ref name="ptnrvn"/> |} ===ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳು=== ಅದರ ಆದಾಯ ಆಡಳಿತದ ಸುಲಭತೆ ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 70 ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="ptnrvn"/> ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ 6 [[ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="ptnrvn"/> ====ತಿರುವಲ್ಲಾ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ತಿರುವಲ್ಲಾ}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಇರವಿಪೇರೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕಡಪ್ರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕವಿಯೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕವುಂಭಗೋಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊಯಿಪುರಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕುಟ್ಟಪ್ಪುಳ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕುಟ್ಟೂರ್ (ತಿರುವಲ್ಲಾ)|ಕುಟ್ಟೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ನೆಡುಂಪ್ರಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ನಿರಣಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪೆರಿಂಗರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಥೊಟ್ಟಪುಳಸ್ಸೇರಿ]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ====ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಅನಿಕಾಡು]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಎಳುಮತ್ತೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕಲ್ಲೂಪ್ಪಾರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊಟ್ಟಂಗಲ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕುನ್ನಂತನಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪೆರುಂಪೆಟ್ಟಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪುರಮಟ್ಟಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಥೆಲ್ಲಿಯೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ====ರನ್ನಿ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಅತಿಕ್ಕಾಯಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಅಯಿರೂರ್, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ|ಅಯಿರೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಚೇರುಕೋಲೆ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಚೇತಕ್ಕಲ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊಲ್ಲಮುಳ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪೆರುನಾಡ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]]-[[ಅಂಗಡಿ (ಕೇರಳ)|ಅಂಗಡಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]]-[[ಪಝವಂಗಡಿ (ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ)|ಪಝವಂಗಡಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ವಡಸ್ಸೇರಿಕರ]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ====ಕೋಳಂಚೇರಿ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ಕೋಳಂಚೇರಿ}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಅರನ್ಮುಳ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಚೆನ್ನೀರ್ಕರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಎಳಂತೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕಿಡಂಗನ್ನೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕುಲನಾಡ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಮೆಳುವೇಲಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ನರಂಗನಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಓಮಲ್ಲೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ====ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ಅದೂರ್}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಅದೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಅಂಗಡಿಕ್ಕಲ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಎನಾದಿಮಂಗಲಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಎನಾತು]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಇರಾತು]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಎಳಾಂಕುಲಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕಡಂಪನಾಡ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊಡುಮೋನ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕುರಂಪಾಲ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನೂರನಾಡು|ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪಂಡಾಲಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪಂಡಾಲಂ ಥೆಕ್ಕೇಕರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪೆರಿಂಗನಾಡು]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ತುಂಪಮೋನ್]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ====ಕೊನ್ನಿ ತಾಲೂಕು==== {{See also|ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ}} {{div col|colwidth=20em}} * [[ಇರವೋನ್|ಅಯಿರವೋನ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಅರುವಾಪ್ಪುಳಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಚಿಟ್ಟಾರ್, ಕೇರಳ|ಚಿಟ್ಟಾರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕಳಂಜೂರ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ಕೊನ್ನಿ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೊನ್ನಿತಾಳಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಕೂಡಲ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಮಲಯಾಳಪ್ಪುಳ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಮೈಲಾಪ್ರ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಪ್ರಮಾಡೋಂ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ಸೀತಾತೋಡು]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ತನ್ನಿತೋಡೆ]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ವಳ್ಳಿಕೋಡ್]]<ref name="ptnrvn"/> * [[ವಳ್ಳಿಕೋಡ್-ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]]<ref name="ptnrvn"/> {{div col end}} ===ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು=== ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್|ಪಂಚಾಯತ್]]ನ ಮೂರು ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟವು ಒಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್, 9 ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು 57 [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್|ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಏಕ-ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 4 ಪುರಸಭೆಗಳಿವೆ. ====ಪುರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣಗಳು==== {{Main|ಕೇರಳದ ಪುರಸಭೆಗಳು}} * [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] * [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] * [[ಅದೂರ್]] * [[ಪಂಡಾಲಂ]] ===ಶಾಸಕಾಂಗ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ=== {{See also|ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆ}} 2008 ರ ಸಂಸದೀಯ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟವು ಎಂಟರಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಐದು [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಏಕೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಹೀಗಾಗಿ [[ಲೋಕಸಭೆ]]ಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು. [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಐದು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೆರೆಯ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಇತರ ಎರಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.<ref> {{cite web |title = ಕೇರಳದ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು - 2008 |url = http://kerala.gov.in/deli_cons_2009.htm#17 |publisher = ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ |access-date = 2009-08-27 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090903222311/http://www.kerala.gov.in/deli_cons_2009.htm#17 |archive-date = 3 September 2009 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |author = ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಕುಟ್ಟೂರ್ |title = ಕಿರಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮನ್ನಣೆ |work = ದ ಹಿಂದೂ |date = 2008-01-31 }}</ref> ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ: [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]]. {{transcluded section|source=16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ}} {{#section:16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|MLA Header}} {{#section:16ನೇ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ}} |} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{historical populations|11=1901|12=2,76,251|13=1911|14=3,17,072|15=1921|16=3,75,935|17=1931|18=4,78,345|19=1941|20=5,76,436|21=1951|22=7,19,272|23=1961|24=8,88,272|25=1971|26=10,28,208|27=1981|28=11,25,345|29=1991|30=11,88,332|31=2001|32=12,34,016|33=2011|34=11,97,412|percentages=pagr|footnote=ಮೂಲ:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html 1901 ರಿಂದ ದಶಕಾಂತರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆ]</ref>|align=center}} [[2011 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯು 1,197,412 [[ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="districtcensus"/> ಇದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ [[ಟಿಮೋರ್-ಲೆಸ್ಟೆ]] ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ<ref name="cia">{{cite web | author = US ಡೈರೆಕ್ಟರೇಟ್ ಆಫ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ | title = ದೇಶದ ಹೋಲಿಕೆ: ಜನಸಂಖ್ಯೆ | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = 13 June 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote = ಟಿಮೋರ್-ಲೆಸ್ಟೆ 1,177,834 ಜುಲೈ 2011 ಅಂದಾಜು. }}</ref> ಅಥವಾ US ರಾಜ್ಯ [[ರೋಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]]ಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 ರ ನಿವಾಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಡೇಟಾ |publisher=U. S. ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೋ |access-date=2011-09-30 |quote=ರೋಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ 1,052,567 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=2013-10-19 }}</ref> ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 399 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|640]] ರಲ್ಲಿ).<ref name=districtcensus/> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|453|PD/sqkm|PD/sqmi}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=districtcensus/> 2001–2011 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ]] −3.12% ಆಗಿತ್ತು.<ref name=districtcensus/> ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟವು ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1129 [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು|ಮಹಿಳೆಯರ]] [[ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref name=districtcensus/> ಮತ್ತು 96.93% [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ|ಸಾಕ್ಷರತಾ]] ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 10.99% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13.74% ಮತ್ತು 0.68% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name=districtcensus/> [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 99.13% ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಮಾತನಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="languages">{{Cite web |title=ಟೇಬಲ್ C-16 ಮಾತೃಭಾಷೆಯಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಕೇರಳ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=Censusindia.gov.in |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> [[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] 2001 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಲ್ಲೆಯು 1,234,016 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 467 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref> {{cite web | title=ಡೇಟಾ ಶೀಟ್&nbsp;— ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ | url=http://www.censusindia.gov.in/Dist_File/datasheet-3212.pdf | publisher=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ | access-date=2009-08-27 }}</ref> ಇದು [[ಇಡುಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡ್]] ನಂತರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯಾಗಿದೆ.<ref> {{cite web |title=ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೊಫೈಲ್&nbsp;— ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |url=http://www.kerala.gov.in/dept_health/srcell/disprofile.pdf |publisher=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ |access-date=2009-08-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030625175335/http://kerala.gov.in/dept_health/srcell/disprofile.pdf |archive-date=25 June 2003 }}</ref> ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತಿಗಳು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಅನುಪಾತವು 1094:1000 ಆಗಿದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref> {{cite web | title=ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ&nbsp;— ಕೇರಳ | url=http://india.gov.in/knowindia/demography_kerala.php | publisher=ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | access-date=2009-08-27 }}</ref> === ಧರ್ಮ === {{bar box |title = ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾ |float=left |bars= {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|56.93}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|dodgerblue|38.12}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|4.60}} {{bar percent|ಇತರೆ ಅಥವಾ ಹೇಳದಿರುವುದು|black|0.35}} }} [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ವು (57%) ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಬಹುಮತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]] ([[ಮಲಂಕರ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್]], [[ಮಾರ್ಥೋಮ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್]]) (38%) ಗಮನಾರ್ಹ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=ಟೇಬಲ್ C-01: ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಕೇರಳ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] |publisher=[[ಭಾರತದ ನೋಂದಣಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಕಾರ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವಾರು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಶೇಕಡಾವಾರು (2011 ಜನಗಣತಿ) ! ತಾಲೂಕು !! ಹಿಂದೂಗಳು (%) !! ಮುಸ್ಲಿಮರು (%) !! ಕ್ರೈಸ್ತರು (%) !! ಇತರೆ / ಹೇಳದಿರುವುದು (%) |- | ಅದೂರ್ | style="background-color:#FF9933;" | 66.68 | 6.52 | 26.54 | 0.26 |- | ಕೋಳಂಚೇರಿ | style="background-color:#FF9933;" | 61.01 | 4.95 | 33.63 | 0.41 |- | ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ | 43.69 | 4.61 | style="background-color:#1E90FF;" | 51.30 | 0.40 |- | ರನ್ನಿ | style="background-color:#FF9933;" | 50.27 | 3.99 | 45.27 | 0.47 |- | ತಿರುವಲ್ಲಾ | style="background-color:#FF9933;" | 51.39 | 1.99 | 46.35 | 0.27 |} <!-- ಬಣ್ಣದ ಕೋಡ್ / ಬಹುಮತ ಹೈಲೈಟ್: ಹಿಂದೂಗಳು – #FF9933 (ಕೇಸರಿ) ಮುಸ್ಲಿಮರು – #138808 (ಹಸಿರು) ಕ್ರೈಸ್ತರು – #1E90FF (ಡಾಜರ್ ನೀಲಿ) ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕು ಮಾತ್ರ ಕ್ರೈಸ್ತ ಬಹುಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇತರರು ಹಿಂದೂ ಬಹುಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. --> == ಸಾರಿಗೆ == '''ವಿಮಾನ ಸಾರಿಗೆ''' ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]. ಅರನ್ಮುಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ 2018 ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಶಬರಿಮಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಎರುಮೇಲಿ ಬಳಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. '''ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ''' ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ 2 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183]] ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183A (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 183A]]. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 1 (ಕೇರಳ)|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 1]], [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 7 (ಕೇರಳ)|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 7]], [[ಮುಖ್ಯ ಪೂರ್ವ ಹೆದ್ದಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 9 (ಕೇರಳ)]]. '''ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ''' [[File:Railway Track.jpg|ರೈಲು ಹಳಿ|thumb]] ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ತಿರುವಲ್ಲಾ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ]]. ಇತರ ಹತ್ತಿರದ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಚಂಗನಸ್ಸೇರಿ, ಚೆಂಗನ್ನೂರ್ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== {{main|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ}} ==ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು== [[File:Christmas Decoration Thiruvalla.jpg|thumb|ತಿರುವಲ್ಲಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಿಲ್ಕ್ಸ್ನ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಅಲಂಕಾರ.]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸೇರಿವೆ: *'''ತಿರುವಲ್ಲಾ ತಾಲೂಕು:''' [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]], ಇರವಿಪೇರೂರ್, ಕಡಪ್ರ, [[ಕುಂಬನಾಡ್]], ಪುಳ್ಳಾಡ್, ಕುಟ್ಟೂರ್, ಕವಿಯೂರ್, ನೆಡುಪ್ರಂ *'''ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕು:''' ವೆನ್ನಿಕುಲಂ, ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ, ಎಳುಮತ್ತೂರ್, ಕಲ್ಲೂಪ್ಪಾರ *'''[[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ ತಾಲೂಕು]]:''' [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ]], ವಡಸ್ಸೇರಿಕರ, ಅತಿಕ್ಕಾಯಂ, [[ವೆಚೂಚಿರ]], [[ಥಡಿಯೂರ್]] *'''ಕೋಳಂಚೇರಿ ತಾಲೂಕು:''' [[ಅರನ್ಮುಳ]], [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]], ಕಿಡಂಗನ್ನೂರ್, [[ಕುಂಬಾಝ]], [[ಕುಲನಾಡ]], ಎಳಂತೂರ್ *'''ಅದೂರ್ ತಾಲೂಕು:''' [[ಅದೂರ್]], [[ಪಂಡಾಲಂ]], ಕಳಂಜೂರ್, ಕೊಡುಮೋನ್, ಎನಾದಿಮಂಗಲಂ *'''ಕೊನ್ನಿ ತಾಲೂಕು:''' ಕೊನ್ನಿ, ಕೂಡಲ್, ಚಿಟ್ಟಾರ್, ಸೀತಾತೋಡ್, ತನ್ನಿತೋಡೆ, ಅರುವಾಪುಳಂ == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == [[File:Sabarimala 2.jpg|center|thumb|'''ಶಬರಿಮಲೆ''']] ಹಲವಾರು ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು "ಯಾತ್ರಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title = ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು |url = http://www.pathanamthitta.nic.in/Places%20of%20Interest.htm |publisher = ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್&nbsp;— ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |access-date = 2009-08-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090927210401/http://pathanamthitta.nic.in/Places%20of%20Interest.htm |archive-date = 27 September 2009 |url-status = dead |df = dmy-all }}</ref> [[ಶಬರಿಮಲೆ]] ದೇವಾಲಯದ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅಂದಾಜು 3 ರಿಂದ 4&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.pathanamthitta.nic.in/Sabarimala.htm |title = ಶಬರಿಮಲೆ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ |publisher = ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್&nbsp;— ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ |access-date = 2009-08-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090818162859/http://pathanamthitta.nic.in/Sabarimala.htm |archive-date = 18 August 2009 |url-status = dead |df = dmy-all }}</ref> ಈ ದೇವಾಲಯವು [[ಹಿಂದೂ]] ದೇವತೆಯಾದ [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]]ನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಚೇರುಕೊಲ್ಪುಳ ಹಿಂದೂ ಸಮ್ಮೇಳನ, [[ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ]] ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ, 10ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಕವಿಯೂರ್ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]], [[ಅರನ್ಮುಳ]]ದಲ್ಲಿನ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು [[ಅನಿಕ್ಕಟ್ಟಿಲಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]]<ref name="anikkattilamma">{{cite web|url=http://www.anikkattilamma.com|publisher=anikkattilamma.com|title=ಅನಿಕ್ಕಟ್ಟಿಲಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ ಮಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ :: ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಾಲಯ :: ಅನಿಕಾಡು::ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ|access-date=2017-01-03}}</ref> ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. [[File:Anikkattilammakshjethram.jpg|thumb|[[ಅನಿಕ್ಕಟ್ಟಿಲಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]]]] ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯು ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪಂಡಾಲಂ]]ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ವಲಿಯಕೊಯಿಕಲ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ, [[ಮನ್ನಾಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ವೇಳು ತಂಪಿ ದಳವ]]ರ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು [[ಮುಲೂರ್ S. ಪದ್ಮನಾಭ ಪಣಿಕ್ಕರ್|ಮುಲೂರ್]] ಸ್ಮಾರಕ (ಮುಲೂರ್ ಸ್ಮಾರಕ) ಸೇರಿವೆ. ಪಂಡಾಲಂ ಪ್ರಾಚೀನ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ಚೇರುಕೊಲ್ಪುಳ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ವು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಪಂಬಾ ನದಿ]]ಯ ಮರಳು ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ [[ಚೇರುಕೋಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಯಿರೂರ್-ಚೇರುಕೊಲ್ಪುಳ ಹಿಂದೂಮಥ ಮಹಾ ಮಂಡಲಂ ಅವರು ಅಯಿರೂರ್ ಗ್ರಾಮದ ವಿದ್ಯಾಧಿರಾಜ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[https://www.keralatourism.org/destination/cherukolpuzha-pathanamthitta/52 ಚೇರುಕೊಲ್ಪುಳ], ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮ್ಮೇಳನವಾದ [[ಮಾರಮೋನ್ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ಕ್ಕೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=ಮಾರಮೋನ್|url=http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=159|publisher=ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ|access-date=2010-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110103123432/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=159|archive-date=3 January 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ಇದು [[ಮಲಂಕರ ಮಾರ್ಥೋಮ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]] ನಡೆಸುವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಷನರಿಗಳಿಂದ ಸುವಾರ್ತೆ ಬೋಧನೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮ್ಮೇಳನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಪಂಬಾ ನದಿ]]ಯ ಮರಳು ತಳದಲ್ಲಿ [[ಮಾರಮೋನ್]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ಮಲಂಕರ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]] ನಡೆಸುವ [[ಮಕ್ಕಂಕುನ್ನು ಸಮ್ಮೇಳನ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಮಕ್ಕಂಕುನ್ನುನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. {{wide image|MaramonConvention 2009.JPG|500px|[[ಮಾರಮೋನ್ ಸಮ್ಮೇಳನ]]: ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮ್ಮೇಳನ}} ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರೈಸ್ತ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ಪರುಮಲ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್, ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ (http://parumalachurch.org) ಇದು ಸಂತ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್ (ಪರುಮಲ ತಿರುಮೇನಿ) ಅವರ ಸಮಾಧಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ಚರ್ಚ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಚಂದನಪಲ್ಲಿ]] ಅಥವಾ ಚಂದನಪಲ್ಲಿ ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಂದನಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. [[File:Chandanappally Valiyapally.jpg|thumb|right|[[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಚಂದನಪಲ್ಲಿ]] ಅಥವಾ ಚಂದನಪಲ್ಲಿ ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಂದನಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ.]] [[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಮೈಲಾಪ್ರ]] ಅಥವಾ ಮೈಲಾಪ್ರ ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚಕ್ಕಿಟ್ಟೇಲ್ ಪಲ್ಲಿ (ചക്കിട്ടേൽ പള്ളി) ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[File:Mylapra Valiyapalli.png|thumb|left|[[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಮೈಲಾಪ್ರ]]]] ಕೆಲವು ಇತರ ಕ್ರೈಸ್ತ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ [[ನಿರಣಂ]]ನಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, [[ನಿಲಕ್ಕಲ್]]ನಲ್ಲಿ [[ನಿಲಕ್ಕಲ್ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಎಕ್ಯುಮೆನಿಕಲ್ ಚರ್ಚ್]], ಭಾರತದ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ನ [[ಮೋರ್ ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್ ಡೇರೋ ಮಂಜಿನಿಕ್ಕರ]], ಸೇಂಟ್ ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಚರ್ಚ್, [[ಪರುಮಲ ಸೆಮಿನರಿ]] ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್, [[ತುಂಪಮೋನ್]] ಇದನ್ನು [[ತುಂಪಮೋನ್ ವಲಿಯ ಪಲ್ಲಿ]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಮಲಂಕರ ಓರ್ತೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ತುಂಪಮೋನ್ ಡಯಾಸಿಸ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ನಿರಣಂ ಮತ್ತು [[ನಿಲಕ್ಕಲ್ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್|ನಿಲಕ್ಕಲ್ (ಚಾಯಲ್)]] ನಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚುಗಳು [[ಥಾಮಸ್ ಅಪೊಸ್ತಲ|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಅಪೊಸ್ತಲ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಏಳು ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://stthomaschurch-sa.org/santhome.aspx |title = ಭಾರತದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಅಪೊಸ್ತಲ |publisher = ಸೇಂಟ್.ಥಾಮಸ್ ಸಿರೋ ಮಲಬಾರ್ ಮಿಷನ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾನ್ ಆಂಟೋನಿಯೊ |access-date = 2009-09-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100913040738/http://stthomaschurch-sa.org/santhome.aspx |archive-date = 13 September 2010 |url-status = dead |df = dmy-all }}</ref><ref> {{cite web |url=http://www.syromalabarqatar.org/syro_church_history_pg1.html |title=ಸಿರೋ ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್ ಇತಿಹಾಸ |archive-url = https://web.archive.org/web/20080604031512/http://www.syromalabarqatar.org/syro_church_history_pg1.html |archive-date = 2008-06-04 |publisher=ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್ |access-date=2009-09-15 }}</ref> [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಜಮಾ — ಅಲ್ ಮಸೀದಿಯ ಬಣ್ಣದ ಚಂದನಕ್ಕುಡಮ್ ಹಬ್ಬವು ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅವು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. [[File:perunthenaruvi01.jpg|thumbnail|ಪೆರುಂತೇನರುವಿ ಜಲಪಾತ]] [[ಮಾರಮೋನ್ ಸಮ್ಮೇಳನ]], ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೈಸ್ತ [[ಸಮ್ಮೇಳನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]]ದ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ [[ಮಾರಮೋನ್]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೋಳಂಚೇರಿ]] ಸೇತುವೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ [[ಪಂಪಾ ನದಿ]]ಯ ವಿಶಾಲವಾದ ಮರಳು-ತಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮಾರ್ ಥೋಮ ಚರ್ಚ್ನ ಮಿಷನರಿ ವಿಂಗ್ ಆಗಿರುವ ಮಾರ್ ಥೋಮ ಸುವಾರ್ತಾ ಸಂಘವು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ (ಫುಲ್ ಗಾಸ್ಪೆಲ್)]], ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ, ತಿರುವಲ್ಲಾ ಪಟ್ಟಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಕ್ರೈಸ್ತರ ದೊಡ್ಡ ಸಮ್ಮೇಳನವಾಗಿದೆ. [[File:Aranmula-palace-pathanamthitta-1-20230506121817418593.webp|thumb|ಅರನ್ಮುಳ ಅರಮನೆ]] ಜಿಲ್ಲೆಯು ಇತರ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಅರನ್ಮುಳ]] ಅದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಅರನ್ಮುಳ ಕನ್ನಡಿ|ಲೋಹದ ಕನ್ನಡಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಅರನ್ಮುಳ ದೋಣಿ ಓಟ|ಹಾವು ದೋಣಿ ಓಟ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಗಳ ಶಾಲೆಯು ವಿದೇಶಿ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಲಾವಿದ ಲೂಬಾ ಶಿಲ್ಡ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಈ ಶಾಲೆಯು [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]], ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು [[ಕಳರಿಪ್ಪಯಟ್ಟು]] ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅರನ್ಮುಳದಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆ [[ಅರನ್ಮುಳ ಮಂಗಟ್ಟು ಅರಮನೆ|ಅರನ್ಮುಳ ಅರಮನೆ]] 100 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://exploreruralindia.org/Aranmula.php?site=Aranmula |title=ಅರನ್ಮುಳ |publisher=ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ |access-date=2010-10-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100531034143/http://www.exploreruralindia.org/Aranmula.php?site=Aranmula |archive-date=2010-05-31 }}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅದರ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. [[ಪೆರುಂತೇನರುವಿ ಜಲಪಾತ|ಪೆರುಂತೇನರುವಿ ಜಲಪಾತ]], ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ [[ಕಕ್ಕಿ ಜಲಾಶಯ|ಕಕ್ಕಿ ಜಲಾಶಯ]], ಮೂಳಿಯಾರ್ ಮತ್ತು [[ಮಣಿಯಾರ್, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ|ಮಣಿಯಾರ್]]ನಲ್ಲಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸ್ಥಳಗಳು, [[ಕೊನ್ನಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ|ಕೊನ್ನಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಆನೆ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಚರಲ್ಕುನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ತಾಣಗಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ವರೆಗೆ ಶಬರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ [[ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪ್ರಚಾರ ಮಂಡಳಿಗಳು (DTPC)]] ಸಹ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. == ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ == ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರಣ್ಯಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವನ್ಯಜೀವಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. [[ಬಂಗಾಳಿ ಹುಲಿ|ಹುಲಿಗಳು]], [[ಭಾರತೀಯ ಆನೆ|ಆನೆಗಳು]], [[ಗೌರ್]], [[ಜಿಂಕೆ]], ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[ದೈತ್ಯ ಅಳಿಲು]], [[ಸಿಂಹ-ಬಾಲದ ಮಕಾಕ್]], [[ಬೊಗಳುವ ಜಿಂಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಕರಡಿ]]ಗಳನ್ನು ಸಹ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. [[ಮಲಬಾರ್ ಬೂದು ಮುಖವಾಡ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾನ್ ಭಾರತೀಯ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್]] ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[ಸೂರ್ಯಪಕ್ಷಿ]], [[ಮರಕುಟಿಗ]] ಮತ್ತು [[ಮೀನುಗಾರ ಹಕ್ಕಿ]]ಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು.<!-- blocked reference http://travel.sulekha.com/india/kerala/pathanamthitta/travelogue/roads-less-travelled-on-the-other-side-of-sabarimala/3017.htm --> ವನ್ಯಜೀವಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಗೊಬ್ಬರ]] ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಂದ [[ಮಾಲಿನ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಅಕ್ರಮ ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. [[ಶಬರಿಮಲೆ]] ಯಾತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು ಸಹ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ.<ref name=pampapollution /><ref> {{cite news | title=TDB ಇಂದು ನಿಲಕ್ಕಲ್ನಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿದೆ | url=http://www.hindu.com/2005/06/16/stories/2005061608210300.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20121106020106/http://www.hindu.com/2005/06/16/stories/2005061608210300.htm | url-status=dead | archive-date=2012-11-06 | date=2005-06-16 | work=[[ದ ಹಿಂದೂ]] | access-date=2009-08-27 }}</ref> ==ಕ್ರೀಡೆಗಳು== [[File:Kerala boatrace.jpg|thumb|ಅರನ್ಮುಳ ಉತ್ತ್ರತ್ತಾತಿ ದೋಣಿ ಓಟ]] [[ಅರನ್ಮುಳ ದೋಣಿ ಓಟ]]ವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹಾವು ದೋಣಿ ಓಟವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, [[ಅರನ್ಮುಳ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಓಟವು ದೋಣಿಗಳ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮರಮಡಿಮತ್ಸರಂ (ಎತ್ತು ಓಟ) ಮತ್ತೊಂದು ಅಂತಹ ಕಾಲೋಚಿತ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಪ್ರದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾನುವಾರು ಜಾತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಓಟವನ್ನು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| title=ಮರಮಡಿಮತ್ಸರಂ| url=http://www.keralatourism.org/event/festival/maramadimatsaram-6187776.php| publisher=ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ| access-date=2009-08-27| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120301004610/http://www.keralatourism.org/event/festival/maramadimatsaram-6187776.php| archive-date=1 March 2012| df=dmy-all}}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== {{Main|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ}} <!---♦♦♦♦ ಈಗಾಗಲೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಲೇಖನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ♦♦♦♦---> <!---♦♦♦♦ ದಯವಿಟ್ಟು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊನೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ♦♦♦♦---> {{columns-list|colwidth=22em| * [[ಥಾಮಸ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್]] * [[ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ]] * [[ಬೆನ್ಯಾಮಿನ್ (ಬರಹಗಾರ)|ಬೆನ್ಯಾಮಿನ್]] * [[ಅದೂರ್ ಭಾಸಿ]] * [[ಅದೂರ್ ಭವಾನಿ]] * [[ಬ್ಲೆಸ್ಸಿ]] * [[ಬಸೇಲಿಯೋಸ್ ಕ್ಲೀಮಿಸ್]] * [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಕ್ಲೀಮಿಸ್]] * [[ಬಸೇಲಿಯೋಸ್ ಮಾರ್ಥೋಮ ದಿದಿಮೋಸ್ I]] * [[ಕೆ. ಜಿ. ಜಾರ್ಜ್]] * [[ಟಿ. ಜೆ. ಎಸ್. ಜಾರ್ಜ್]] * [[ಅದೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] * [[ಪಿ. ಕೆ. ಗೋಪಿ]] * [[ಗೀವರ್ಗೀಸ್ ಇವಾನಿಯೋಸ್]] * [[ಮೀರಾ ಜಾಸ್ಮಿನ್]] * [[ಪಾರ್ವತಿ ಜಯರಾಂ]] * [[ಎಸ್. ಜಿತೇಶ್]] * [[ಕೈಲಾಶ್ (ನಟ)|ಕೈಲಾಶ್]] * [[ಕೆ. ಕುಮಾರ್]] * [[ವೆಣ್ಣಿಕುಲಂ ಗೋಪಾಲ ಕುರುಪ್]] * [[ಸಿ. ಜೆ. ಕುಟ್ಟಪ್ಪನ್]] * [[ಪಿ. ಕೆ. ಮಂತ್ರಿ]] * [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] * [[ಜಾರ್ಜ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮುತ್ತೂಟ್]] * [[ಮಥಾಯಿ ಜಾರ್ಜ್ ಮುತ್ತೂಟ್]] * [[ಮೈಥಿಲಿ]] * [[ಕೆ. ಕೆ. ನಾಯರ್]] * [[ನಯನ್ ತಾರಾ]] * [[ಮುಲೂರ್ ಎಸ್. ಪದ್ಮನಾಭ ಪಣಿಕ್ಕರ್]] * [[ಅದೂರ್ ಪಂಕಜಂ]] * [[ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ವಾಸುದೇವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ರಾಜೀವ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ಅರನ್ಮುಳ ಪೊನ್ನುಮ್ಮ]] * [[ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನುಮ್ಮ]] * [[ಅದೂರ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] * [[ಪ್ರತಾಪಚಂದ್ರನ್]] * [[ಸಿ. ಕೆ. ರಾ]] * [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು]] * [[ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]] * [[ವಿ. ಸಿ. ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್]] * [[ಕೆ. ವಿ. ಸೈಮನ್]] * [[ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಶಿವ]] * [[ಕವಿಯೂರ್ ಶಿವಪ್ರಸಾದ್]] * [[ಎಂ. ಜಿ. ಸೋಮನ್]] * [[ಸುಗತಕುಮಾರಿ]] * [[ಪಂಡಾಲಂ ಸುಧಾಕರನ್]] * [[ತಿಲಕನ್]] * [[ಅಬ್ರಹಾಂ ಮಾರ್ ಥೋಮ]] * [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮಾರ್ ಥೋಮ]] * [[ಜೋಸೆಫ್ ಮಾರ್ ಥೋಮ]] * [[ಜುಹಾನೋನ್ ಮಾರ್ ಥೋಮ]] * [[ಫಿಲಿಪೋಸ್ ಮಾರ್ ಕ್ರಿಸೋಸ್ಟಮ್ ಮಾರ್ ಥೋಮ]] * [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಟಿ. ಥಾಮಸ್]] * [[ಉರ್ಮಿಳಾ ಉನ್ನಿ]] * [[ಬಿ. ಉಣ್ಣಿಕೃಷ್ಣನ್]] * [[ಸಾಧು ಕೊಚೂಂಜು ಉಪದೇಶಿ]] * [[ವಿ. ಎಸ್. ವಾಲಿಯಥನ್]] * [[ಅಜು ವರ್ಗೀಸ್]] * [[ಜಾರ್ಜ್ ವರ್ಗೀಸ್]] * [[ಪಂಡಾಲಂ ಕೇರಳ ವರ್ಮ]] * [[ಸಮ್ಯುಕ್ತ ವರ್ಮ]] * [[ನಿತ್ಯ ಚೈತನ್ಯ ಯತಿ]] * [[ಪೊಯ್ಕಾಯಿಲ್ ಯೋಹನ್ನನ್]] * [[ಮಿಲಿಟೋಸ್ ಯುಹಾನೋನ್]] }} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== * {{Citation | author = U. ಶಿವರಾಮನ್ ನಾಯರ್ | year=1952 | title= 1951 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕ್ವಿಲಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ | location = ತಿರುವನಂತಪುರಂ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5607/1/20626_1951_QUI.pdf }} * {{Citation | author = M. K. ದೇವಸ್ಸಿ | year=1965 | title= 1961 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಕ್ವಿಲಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ, ಮಿನಿಕಾಯ್, ಮತ್ತು ಅಮಿಂದಿವಿ ದ್ವೀಪಗಳ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5666/1/22613_1961_SQI.pdf }} * {{Citation | author = ಶೀಲಾ ಥಾಮಸ್ | year=2003 | title= 2001 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ (ಭಾಗ-A&B) | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5815/1/46628_2001_PAT.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ - ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ (ಭಾಗ-A) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3212_PART_A_PATHANAMTHITTA.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ - ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ (ಭಾಗ-B) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3212_PART_B_PATHANAMTHITTA.pdf }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Pathanamthitta district}} * {{wikivoyage|Pathanamthitta}} * [https://pathanamthitta.nic.in/ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [http://www.pta.kerala.gov.in ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710015546/http://www.pta.kerala.gov.in/ |date=10 July 2013 }} {{Geographic Location | Centre = ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ | North = [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] | Northeast = | East = [[ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] | Southeast = | South = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] | Southwest = | West = [[ಆಲಪ್ಪುಝಾ ಜಿಲ್ಲೆ]] | Northwest = [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] }} {{ಕೇರಳ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ}} [[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ| ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1982 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] 9ektuz9kyfgoyqcfau4l02cws2pm055 0 149643 1378386 1363028 2026-08-05T14:29:30Z A826 72368 1378386 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ವಯನಾಡ್ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = {{Photomontage |photo1a = Blue, Green & White.jpg |photo2a = Cave at Edakkal(Inside).JPG |photo2b = Wayanad wildlife sanctuary.jpg |photo3a = Karapuzha_project.jpg |photo3b = Mint mall Sulthan bathery.jpg |photo4a = Sulthan Bathery Ricefarm2.jpg |size = 250 |spacing = 1 |color = |border = 0 |foot_montage = ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:<br />[[ಚೆಂಬ್ರಾ ಶಿಖರ]], [[ವಯನಾಡ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], <br /> [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಮಾಲ್, [[ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು]], [[ಕಾರಾಪುಜಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು]]ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ, [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು]] }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = ವಾಯಲ್ ನಾಡು: ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳ ನಾಡು<ref>{{cite web |title=About District Wayanad |url=https://wayanad.gov.in/about-district/ |website=wayanad.gov.in}}</ref> | nickname = | motto = "ವೇ ಬಿಯಾಂಡ್"<ref>{{cite web |title=ABOUT WAYANAD |url=https://wayanadtourism.org/about/about-wayanad |website=wayanadtourism.org |access-date=31 May 2019 |archive-date=17 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817044241/http://wayanadtourism.org/about/about-wayanad |url-status=usurped}}</ref> | image_map = India Kerala Wayanad district.svg | image_map1 = <!--{{maplink |frame=yes |frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center |text= '''ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ''' |type=shape |id=Q1364427 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= ಕೇರಳದ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ಕೇರಳ }} --> | map_alt = | map_caption = ಕೇರಳದೊಳಗಿನ ಸ್ಥಾನ | pushpin_map = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದೊಳಗಿನ ಸ್ಥಾನ##ಕೇರಳದೊಳಗಿನ ಸ್ಥಾನ | pushpin_label_position = | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | established_title = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲಾ ರಚನೆ]] | established_date = {{start date and age|df=yes|1|11|1980}} | founder = | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]] | government_footnotes = | leader_title = ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವರು | leader_name = [[ಟಿ. ಸಿದ್ದೀಕ್]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-govt-announces-ministers-in-charge-of-districts/article71044861.ece|title=Kerala govt. announces Ministers in charge of districts|website=Thehindu.com|date=31 May 2026|access-date=8 July 2026}}</ref> | leader_title1 = [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] | leader_name1 = ಡಿ.ಆರ್. ಮೇಘಶ್ರೀ ([[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ|IAS]]) | leader_title2 = [[ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ (ಭಾರತ)|ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] | leader_name2 = ಅರುಣ್ ಕೆ.ಪಿ [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆ|IPS]] | leader_title3 = [[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ]] | leader_name3 = [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಗಾಂಧಿ ವಾದ್ರ]] | leader_title4 = | leader_name4 = | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_total_km2 = 2132 | area_rank = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|12ನೇ]] | elevation_footnotes = <ref>{{cite book |last1=Poddar |first1=Rakesh |title=Perspectives on tourism & biodiversity |date=2007 |publisher=Cyber Tech Publications |isbn=9788178842967 |url=https://books.google.com/books?id=YgVFAQAAIAAJ&q=wayanad+elevation |language=en}}</ref> | elevation_min_m = 108 | elevation_min_point = ಚಾಲಿ ಪುಝಾ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಗಡಿ | elevation_max_m = 2240 | elevation_max_point = ವೆಲ್ಲರಿಮಲ | population_as_of = 2018 | population_footnotes = <ref name="wnddemo_2018">{{Cite book |title=Annual Vital Statistics Report – 2018 |publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala |year=2020 |location=Thiruvananthapuram |pages=55 |url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf |access-date=4 April 2024 |archive-date=2 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf |url-status=dead}}</ref> | population_total = 846,637 | population_density_km2 = 397 | population_note = | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | registration_plate = KL-12 [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]],<br /> KL-72 [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]],<br /> KL-73 [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]],<br /> KLW (1980–1989)<ref>{{Cite web |date=8 April 2020 |title=കെഎല്‍ഒ, കെല്‍ടി, കെആര്‍ഒ... കേരളത്തിലെ പഴയ ട്രാന്‍സ്‌പോര്‍ട്ട് റജിസ്‌ട്രേഷനുകളും അവയുടെ ജില്ലകളും... |url=https://www.manoramaonline.com/fasttrack/features/2020/04/07/old-registration-numbers-kerala.html |website=Manorama Online}}</ref> | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[ಸಬ್ಸ್ಕ್ರೈಬರ್ ಟ್ರಂಕ್ ಡಯಲಿಂಗ್|STD ಕೋಡ್]] | area_code = 4936, 4935 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.753<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web |url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html |title=Kerala &#124; UNDP in India |website=UNDP}}</ref> ({{color|Green| ಹೆಚ್ಚು}})}} | blank_name_sec1 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] {{nobold|(2005)}} | website = {{URL|https://wayanad.gov.in}} | subdivision_type2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name2 = | subdivision_name3 = | parts_type = [[ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗ|ಉಪ-ವಿಭಾಗಗಳು]] | parts = | governing_body = ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ | p1 = '''ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳು:''' (1) *[[ಮಾನಂತವಾಡಿ]] '''ತಾಲೂಕುಗಳು:''' (3) *[[ವೈತಿರಿ]] *[[ಮಾನಂತವಾಡಿ]] *[[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]] }} '''ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ''' ({{IPA|ml|ʋɐjɐnaːɖɨ̆|lang}}), ಅಥವಾ '''ವೈನಾಡ್''', [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಾಗಿದೆ, ಇದರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವು [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]] ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |author=William Logan |year=1887 |title=Malabar Manual (Volume-II) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up}}</ref> ವಯನಾಡ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯು [[ಮೈಸೂರು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]]ಲ್ಲಿ 700 ರಿಂದ 2,100 ಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೊಲಗಪಾರ, ಕುರುಂಬಲಕೋಟ ಮತ್ತು ವಡಕ್ಕನಾಡು ಮತ್ತು ಚೆಕಾಡಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು]] ಹೋಲುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/wayanad/wayanad-topography.php |title=Topography, Western Ghats, Wayanad, Green Paradise, District, Kerala, India &#124; Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |access-date=7 January 2020}}</ref> ವಯನಾಡ್, [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]], ಮತ್ತು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ತ್ರಿಸಂಧಿಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ {{cvt|2240|m|0}} ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾದ ವೆಲ್ಲಾರಿ ಮಲವು ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Vellarimala – trek to Vavul Mala {{!}} Trekking Programmes Kozhikode {{!}}Eco Tourism in Kerala |url=https://www.keralatourism.org/ecotourism/destinations/vellarimala |access-date=26 February 2025 |website=Ecotourism |language=en}}</ref> ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು 1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರಂದು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಕೇರಳದ 12ನೇ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಜಿಲ್ಲೆಯ 885.92&nbsp;ಕಿಮೀ² ಪ್ರದೇಶವು ಅರಣ್ಯಾವೃತವಾಗಿದೆ.<ref name="auto">{{Cite web |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-wayanad.html |title=District Profile |website=spb.kerala.gov.in |access-date=7 January 2020 |archive-date=27 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227095504/http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-wayanad.html |url-status=dead}}</ref> ವಯನಾಡ್ನಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ನಗರಸಭೆ|ನಗರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಿವೆ]]—[[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]], [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಬುಡಕಟ್ಟು]]ಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |title=Kerala Tourism |url=http://www.keralatourismdevelopmentcorporation.com/Kerala-Tourism.html |access-date=21 June 2012 |archive-date=20 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020004545/http://www.keralatourismdevelopmentcorporation.com/Kerala-Tourism.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.wayanad.com/pages/tribes-in-wayanad |title=Tribes in Wayanad |website=www.wayanad.com |access-date=7 January 2020}}</ref> [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]ಯ ಉಪನದಿಯಾದ [[ಕಬಿನಿ ನದಿ]]ಯು ವಯನಾಡ್ನಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನೈಸರ್ಗಿಕ [[ಚಿನ್ನ]]ದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]]ನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು, ಇದು ನೆರೆಯ [[ನಿಲಂಬೂರು]] (ಪೂರ್ವ [[ಎರನಾಡು]] ಪ್ರದೇಶ) ನಲ್ಲಿನ [[ಚಾಲಿಯಾರ್]] ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://dmg.kerala.gov.in/cgi-sys/suspendedpage.cgi?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=61|title=Under Maintenance|website=Dmg.kerala.gov.in|access-date=8 July 2026}}</ref> ಕೇರಳದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾದ [[ಚಾಲಿಯಾರ್]] ನದಿಯು ವಯನಾಡ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು]] ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ. ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ([[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]], [[ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಾಮರಾಜನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು), ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ([[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]), ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]], ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಣ್ಣೂರು]] ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.mapsofindia.com/maps/kerala/districts/wayanad.htm |title=Wayanad District Map |website=Maps of India |access-date=7 January 2020}}</ref> ವಯನಾಡ್ನ [[ಪುಲ್ಪಲ್ಲಿ]]ಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ [[ಲವ (ರಾಮಾಯಣ)|ಲವ]]-[[ಕುಶ (ರಾಮಾಯಣ)|ಕುಶ]] ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ವೈತಿರಿ]]ಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಕನ್ನಡಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಜೈನ]] ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ವರಂಬೆಟ್ಟ ಮಸೀದಿಯು ವಯನಾಡ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಸೀದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Varambetta Mosque, Kalpetta, Wayanad, District, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/wayanad/varambetta-mosque-kalpetta.php |access-date=26 February 2025 |website=Kerala Tourism - Wayanad |language=en}}</ref> ವಯನಾಡ್ [[ಕೋಟಿಯೋಟ್ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web|url=https://indianculture.gov.in/node/2820466|title=Indian Culture Portal|website=Indianculture.gov.in|access-date=8 July 2026}}</ref> ಅಲ್ಲಿ [[ಪಾಳಶ್ಶಿ ರಾಜ]] ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ [[ಕುರಿಚ್ಯ]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದರು. ಕಣಿಯಂಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿಲ್ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ವಯನಾಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ [[ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್|ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಾಗಿವೆ]], ಆದರೆ ತವಿಂಜಲ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಈಶಾನ್ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಅಂಬುಕುತಿ ಮಲ]]ದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಸನಗಳು ಹೊಸ ಯುಗದ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ವಸತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.nativeplanet.com/travel-guide/interesting-facts-about-wayanad-002956.html |title=Interesting Facts About Wayanad |date=23 December 2016}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== 'ವಯನಾಡ್' ಎಂಬ ಹೆಸರು 'ವಾಯಲ್ ನಾಡ್' ([[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] / [[ಮಲಯಾಳಂ]]) ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ 'ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳ ನಾಡು' ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="auto"/> ==ರಚನೆ== [[File:Topography of Kerala.png|left|thumbnail|[[ಮೈಸೂರು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ವಯನಾಡ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ]] ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]]ನ [[ಬಯಲು ಸೀಮೆ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಇದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ನೆರೆಯ [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನೀಲಗಿರಿ]]ಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ವಯನಾಡ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯು [[ಮೈಸೂರು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="wnd"/> [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಯನಾಡ್ ಹಿಂದಿನ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್|ತಾಲೂಕು]] ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |author=Government of Madras |year=1953 |title=1951 Census Handbook- Malabar District |publisher=Madras Government Press |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗುಡಲೂರು, ನೀಲಗಿರಿ|ಗುಡಲೂರು]] ಮತ್ತು [[ಪಾಂಡಲೂರು]] ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಇದನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ವಯನಾಡ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಿಂದಿನ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Logan_2">{{cite book |last1=Logan |first1=William |title=Malabar Manual (Volume-2) |date=1887 |publisher=PRINTED BY R. HILL, AT THE GOVERNMENT PRESS. |location=Madras |url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/page/n7/mode/2up}}</ref> ಆಗ್ನೇಯ ವಯನಾಡ್ 31 ಮಾರ್ಚ್ 1877 ರವರೆಗೆ ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಮಲಬಾರ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿಯ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶದಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ನೆರೆಯ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ]] ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Logan_2"/> ವಯನಾಡ್ 1924 ರವರೆಗೆ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯೊಳಗಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=10}}</ref> ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ 1956 ರ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]] (ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]) ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ವಯನಾಡ್ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ 1951 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯನಾಡ್ನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 87.5% ರಷ್ಟು ಜನರು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ 6.2% ರಷ್ಟು ಜನರು [[ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ|ಕನ್ನಡ]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name="census1951">{{cite book |author=J. I. Arputhanathan |year=1955 |title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) |publisher=Madras Government Press |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf}}</ref> 1 ಜನವರಿ 1957 ರಂದು, ಹಿಂದಿನ ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು: [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]].<ref name="1961_kkd">{{Cite book |title=District Census Handbook (2) – Kozhikode (1961) |last=Devassy |first=M. K. |publisher=Government of Kerala |year=1965 |location=Ernakulam |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf}}</ref> ಅದೇ ದಿನ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕನ್ನು ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡ್ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="1961_cnr">{{cite book |author=M. K. Devassy |year=1965 |title=1961 Census Handbook- Cannanore District |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5668/1/22055_1961_CAN.pdf}}</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಯನಾಡ್ನ ಎರಡೂ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="1961_cnr"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ 15 ಮಾರ್ಚ್ 1957 ರಂದು, ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕನ್ನು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ]] ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="1961_kkd"/> ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕನ್ನು 1 ಜನವರಿ 1979 ರಂದು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="w1981">{{cite book |author=M. Vijayanunni |year=1983 |title=1981 Census Handbook- Wayanad District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5755/1/29610_1981_WAY.pdf}}</ref> ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು 1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರಂದು ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡ್ನ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ]] 12ನೇ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://wayanad.gov.in/history/ |title=History of Wayanad |website=wayanad.gov.in}}</ref> ಅದೇ ದಿನ, ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕನ್ನು [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]] ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡನ್ನು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]] ಮತ್ತು [[ವೈತಿರಿ]] ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="w1981"/> [[ವೈತಿರಿ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]ವು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಯಿತು.<ref name="w1981"/> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Veera Kerala Varma Pazhassi Raja.jpg|thumb|upright|''ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ [[ಪಾಳಶ್ಶಿ ರಾಜ]]'', [[ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ]]ರವರ ಚಿತ್ರಕಲೆ]] ===ಪೂರ್ವ-ಇತಿಹಾಸ=== ಕನಿಷ್ಠ 1,000 BCE ಯಿಂದಲೂ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ವಸತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೊಸ ಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಹಲವು ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು]] [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]ದಿಂದ 6000 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯದಾದ ಬಂಡೆಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವು 18ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ನಾಡನ್ನು ವೇದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ರಾಜರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://anandbharat.com/2017/11/27/wayanad/ |title=Wayanad- A section of Western Ghats |date=27 November 2017 |website=Anand Bharat |access-date=7 January 2020 |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603001827/http://anandbharat.com/2017/11/27/wayanad/ |url-status=dead }}</ref> ===ಎಝಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಸರಗೋಡು-ಕಣ್ಣೂರು-ವಯನಾಡ್-ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ನಂತರ [[ಕೋಲತ್ತಿರಿ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನನ್ನರು ([[ಮುಷಿಕಾ ರಾಜವಂಶ]]) ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite book |title=Census of India, 2001: Wayanad |year=2004 |publisher=Controller of Publications |page=4 |url=https://books.google.com/books?id=s3AfkDDN5vYC |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=Census of India, 1991: pt. 2A. General population tables |year=1995 |publisher=Controller of Publications |page=13 |url=https://books.google.com/books?id=Bze2EMoZ4GEC |language=en}}</ref> ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಎಝಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಝಿಮಲದಲ್ಲಿತ್ತು. ಎಝಿಮಲದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನು ನನ್ನನ್, ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು [[ಗುಡಲೂರು, ನೀಲಗಿರಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]]ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು. [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಗಮ್ ಕೃತಿಗಳ]] ಪ್ರಕಾರ, ನನ್ನನ್ 5ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರರಿಗೆ]] ಸೋತಾಗ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವ ಮೊದಲು ವಯನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="wnd"/> ವಯನಾಡ್ ಕರ್ಕನಾಡಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಎಝಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು (ವಯನಾಡ್-[[ಗುಡಲೂರು, ನೀಲಗಿರಿ|ಗುಡಲೂರು]] ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಕೊಡಗು]] (ಕೂರ್ಗ್) ನ ಭಾಗ ಸೇರಿದಂತೆ) ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="wnd"/> ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಡುವಿನ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಪೂಝಿನಾಡು ಜೊತೆಗೆ ಕರ್ಕನಾಡು ಎಝಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಎಝಿಮಲದಲ್ಲಿತ್ತು. ವಯನಾಡ್ನ [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ]] 3ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯ (ಸುಮಾರು 1,800 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ) ಶಾಸನವು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ''ಈ'' (ಇದು) ಮತ್ತು ''ಪಝಮ'' (ಹಳೆಯ) ಎಂಬ ಎರಡು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಯ ಶಾಸನಗಳ ಪರಿಣಿತರಾದ ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಎಂ. ಆರ್. ರಾಘವ ವರಿಯರ್]], ಇದು ಲಿಪಿಯ 'ಅಪಾಯಕಾರಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ' ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="anitquity">{{Cite news |last=Sasibhoosan |first=Gayathri |date=10 July 2012 |title=Historians contest antiquity of Edakkal inscriptions |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/historians-contest-antiquity-of-edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=9 June 2021}}</ref> ಶಾಸನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ವರಿಯರ್ ಅದನ್ನು 'ಶ್ರೀ ವಾಝುಮಿ' ಎಂದು ಓದಿದರು, ಇದರರ್ಥ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ 'ಶ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮ' ಎಂದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು 3ನೇ–4ನೇ ಶತಮಾನ CE ಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಆದರೆ ವೇದಾಚಲಂ ಅದನ್ನು 'ವಾಝುಮಿ' ಎಂದು ಓದಿ 5ನೇ–6ನೇ ಶತಮಾನ CE ಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=T. S. |first=Subramanian |date=9 February 2012 |title=Edakal cave yields one more Tamil-Brahmi inscription |pages=1–3 |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/edakal-cave-yields-one-more-tamilbrahmi-inscription/article2872568.ece |access-date=5 February 2022}}</ref> ===ಕೋಲತ್ತುನಾಡು=== [[ಮುಷಿಕಾ ರಾಜವಂಶ|ಮೂಷಕ ರಾಜರು]] ನನ್ನನ್ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 14ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, [[ಮೂಷಿಕಾ ರಾಜವಂಶ|ಮೂಷಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು]] ಕೋಲತ್ತಿರಿನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನು [[ಕೋಲತ್ತಿರಿ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಕೋಲತ್ತುನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ]] (ಮಂಗಳೂರು)<ref name="Kola Swaroopam">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |page=175 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |access-date=19 July 2020}}</ref> ರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕೋರಾಪುಝಾ (ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್) ವರೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಡಗು]] ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದ್ವೀಪಗಳಾದ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]ವೂ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Census_Handbook">{{Cite book |title=District Census Handbook, Kasaragod (2011) |publisher=Directorate of Census Operation, Kerala |location=Thiruvananthapuram |pages=9 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf}}</ref> ===ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== [[ಕೋಲತ್ತಿರಿ]] ಪ್ರಭುತ್ವವು ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧಿಪತಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 10 ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಕಡತ್ತನಾಡು]] ([[ವಡಕರ]]), [[ಧರ್ಮಡೋಮ್|ರಂಡತ್ತರ]] ಅಥವಾ ಪೊಯನಾಡ್ ([[ಧರ್ಮಡೋಮ್]]), [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ([[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]), [[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]], ಇರುವಾಝಿನಾಡು ([[ಪನೂರು (ನಗರಸಭೆ)|ಪನೂರು]]), [[ಕುರುಂಬ್ರನಾಡ್]] ಇತ್ಯಾದಿ.<ref name="wnd"/><ref name="Logan">{{Cite book |title=Malabar Manual (Volume-I) |last=Logan |first=William |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi |pages=631–666}}</ref> [[ಕೋಲತ್ತುನಾಡು]] ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]] ರಾಜವಂಶವು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ [[ಕೋಲತ್ತುನಾಡು]] ಹಾಗೂ [[ಕೊಯಿಕ್ಕೋಡ್|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ನ]] [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Neeleswaram fete">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/neeleswaram-fete-to-showcase-its-heritage/article2645520.ece |title=Neeleswaram fete to showcase its heritage |author=The Hindu staff reporter |website=The Hindu |date=21 November 2011 |access-date=24 November 2016}}</ref> [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ರಾಜಮನೆತನದ]] (ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಬಳಿಯ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ-ಮಲಬಾರ್]] ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ನೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬಾರದು) ಮೂಲವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ರಾಜನು ಕೋಲತ್ತಿರಿಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅರೆ-ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. 10ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಂದಿನ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ, ವಯನಾಡ್ ಮತ್ತು ಗುಡಲ್ಲೂರು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ''ಪುರೈಕಿಝಾನಾಡ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭು ''ಪುರೈಕಿಝಾರ್ಸ್''. [[ತಿರುನೆಲ್ಲಿ]] ಶಾಸನಗಳು 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪುರೈಕಿಝಾರ್ ಕುಟುಂಬದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಹಿರಿಯ (''ಮುತ್ತುಕೂರ್'') ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ (''ಎಲಾಂಕೂರ್'') ಎಂಬ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ-ಮಲಬಾರ್]] ಪುರೈಕಿಝಾನಾಡ್ (ಪುರನತ್ತುಕರ) ರಾಜರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಮೂತ, ಇಲಯ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಾರ್ಕುರ್ ರಾಜರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗಣ್ಯರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಎಂದು ಮೂರು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು [[ಕೊಡಗು]] ಗಡಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇರುವಾಝಿನಾಡು ನಂಬಿಯಾರ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಡಕರ, ಕ್ವಿಲಾಂಡಿ ಮತ್ತು ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ಮತ್ತು [[ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ]]ಯ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="wnd">{{cite book |author=Government of India |year=2014–2015 |title=District Census Handbook – Wayanad (Part-B) 2011 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3203_PART_B_WAYANAD.pdf}}</ref> ವಯನಾಡನ್ನು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೈಸೂರಿನ]] ಆಡಳಿತಗಾರ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕ್ರಿ.ಶ. 930 ರಲ್ಲಿ, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶ|ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎರಯಪ್ಪ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅದನ್ನು ''ಬಯಲ್ನಾಡು'' ಎಂದು ಕರೆದನು, ಇದರರ್ಥ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಾಡು. ಎರಯಪ್ಪನ ನಂತರ, ಅವನ ಪುತ್ರರಾದ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬತ್ತುಂಗ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಿದರು. ರಾಚಮಲ್ಲ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಬತ್ತುಂಗ ಬಯಲ್ನಾಡಿನ ನಿರ್ವಿವಾದ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದನು. 12ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ]]ವು ಬಯಲ್ನಾಡಿನಿಂದ ಗಂಗರನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿತು.<ref>The Kadamba kula A history of ancient and medieval Karnatak, By George M. Moraces BX furtado &sons Bombay, 1931</ref><ref>{{Cite web |year=1931 |title=The Kadamba Kula |url=https://archive.org/details/kadambakula035210mbp |publisher=Bombay B X Furtado And Sons}}</ref> 1104 CE ಯಲ್ಲಿ, [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳನ]] ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ಬಯಲ್ನಾಡಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು, ನಂತರ 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು. 1610 CE ಯಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರಿನ ಉದಯ್ಯರ್ ರಾಜ ವಡಿಯಾರ್ ವಿಜಯನಗರದ ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದನು ಮತ್ತು ಬಯಲ್ನಾಡು ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿಯ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದನು. ಈ ಬಯಲ್ನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರಾದ ವಯನಾಡ್, ಅದರ ಮಲಯಾಳಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕನ್ನಡ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ===ಆರಂಭಿಕ ಕದಂಬರು=== ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸಾನು ಕೈನಿಕರ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಸಂಗಮ್ ಯುಗ]]ದ ಅಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ, 4ನೇ ಮತ್ತು 5ನೇ ಶತಮಾನಗಳು [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರರಿಗೆ]] (ಇಡೀ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಳಿದ) ತೊಂದರೆ ತಂದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಕದಂಬರ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯು ಬೆಳೆದ ಕಾರಣ ಚೇರರು ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ಸೇರಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಯನಾಡ್ನ [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು|ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳ]] ಕದಂಬ ಶಾಸನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸಮಕಾಲೀನ [[ಬೌದ್ಧ]] ಕೃತಿಯು [[ಕಲಭ್ರ ರಾಜವಂಶ|ಕಲಭ್ರ]] ರಾಜ ಅಚುತ ವಿಕ್ಕಂತನು 3 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜವಂಶಗಳನ್ನು - ಪಾಂಡ್ಯ, ಚೇರ ಮತ್ತು ಚೋಳರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೂವರು ರಾಜರನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟನು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಐದು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ, 5ನೇ–10ನೇ ಶತಮಾನ CE ವರೆಗೆ, ವಿದೇಶಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥತೆಯಿಂದಾಗಿ ಚೇರರು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇಳಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಉತ್ತರದ ಪ್ರಬಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ|ಕದಂಬರು]], [[ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು]], [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜವಂಶ|ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ಅವರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿದಾಗ ಅವರು ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಬದುಕಬೇಕಾಯಿತು.<ref name=":2">{{Cite book |last=Kainikara |first=Sanu |url=https://books.google.com/books?id=cc9qCwAAQBAJ |title=From Indus to Independence – A Trek Through Indian History: Vol III The Disintegration of Empires |date=1 March 2016 |publisher=Vij Books India Pvt Ltd |isbn=978-93-85563-18-8 |language=en}}</ref> ===ಕುತುಂಬಿಯರು (ಕುಡುಂಬಿಯರು)=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ ಚುರಂ]] [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಅಂಪುಕುತಿಮಲದ (ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು) ಎರಡು ಗುಹೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಾತ್ಮಕ ಬರಹಗಳು, ಕಳೆದುಹೋದ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಎಡಕ್ಕಲ್ ಮಲೆ (ಬೆಟ್ಟ) ಗುಹೆಗಳ ತಳದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 5ನೇ ಶತಮಾನ CE ಗೆ ಸೇರಿದ ಮೈಸೂರಿನ ಕುತುಂಬಿಯ (ಕುಡುಂಬಿಯ) ವಂಶದ ಕನ್ನಡ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವಿಷ್ಣು ವರ್ಮನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದವು, ಅವು ''– ಪಲಪುಲಿತಾನಾಂತಕಾರಿ'' (ಅಥವಾ ''ಪಲ ಪುಲಿನಾಂನಂ ತ-ಕಾರಿ''), ''ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ವರ್ಮ ಕುತುಂಬಿಯ ಕುಲವರ್ಧನಸ್ಯ ಲಿ..ಇತ್..ಎ..'' ಎಂದು ಓದುತ್ತವೆ. ಹುಲ್ಟ್ಜ್ಚ್ ಪ್ರಕಾರ, ಚೆನ್ನೈನ ಶಾಸನತಜ್ಞ, ಇದು ಕುತುಂಬಿಯ ವಂಶದ ಕನ್ನಡ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವಿಷ್ಣು ವರ್ಮನ ವೈಭವಯುತ ವಂಶಸ್ಥನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅವನು ಅನೇಕ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದವನು.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XAhuAAAAMAAJ&q=kudumbiya |title=The Paniyas: An Ex-slave Tribe of South India |last=Aiyappan |first=A. |publisher=Institute of Social Research and Applied Anthropology |year=1992 |location=The University of Michigan |pages=20, 28–29, 80}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ignca.nic.in/rockart_2015/Field_Documentation_Report_Kerala_2015.pdf |title=Multidisciplinary Documentation of Rock Art and its Allied Subjects in Kerala |last=Peter |first=Jenee |date=24 October 2015 |website=INDIRA GANDHI NATIONAL CENTRE FOR THE ARTS |publisher=IGNCA |page=2}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=xbbpAAAAMAAJ&q=Sri+Vishnu+Varma+Kutumbiya+Kulavardhanasya |title=Rock Art in Kerala |last=Mathpal |first=Yashodhar |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |year=1998 |isbn=9788173051302 |location=The University of Michigan |pages=28}}</ref> ===ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು=== ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾಪಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಪುಲಕೇಶಿನ್ I]] (ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿ.ಶ. 540-567) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ]] ಶಾಸನಗಳು ಚೇರರು ಮತ್ತು [[ಎಝಿಮಲ (ಬೆಟ್ಟ, ಕಣ್ಣೂರು)|ಎಝಿಲ್ ಮಲೈ]] ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇದು [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರಬಹುದು, ಮತ್ತು ಇಡೀ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಬಾರ್]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಂಡ್ಯ]], [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ಮತ್ತು [[ಚೋಳ ರಾಜವಂಶ|ಚೋಳ]] ಶಕ್ತಿಗಳು ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಸೋಲುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮೈತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇರಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದವು.{{citation needed|date=July 2023}} ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೈತ್ರಿಕೂಟವು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಚೇರ ರಾಜನು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಿತ್ರರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಪ್ಪ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಏಕೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮೈತ್ರಿಕೂಟವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.{{citation needed|date=July 2023}} ===ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರು=== {{Main|Western Ganga dynasty}} ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವು 10ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. 930 CE ಯಲ್ಲಿ, ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎರಯಪ್ಪ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅದನ್ನು ಬಯಲ್ನಾಡು ಎಂದು ಕರೆದನು, ಇದರರ್ಥ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಾಡು. ಎರಯಪ್ಪನ ನಂತರ, ಅವನ ಪುತ್ರರಾದ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬತ್ತುಂಗ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಿದರು. ರಾಚಮಲ್ಲ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಬತ್ತುಂಗ ಬಯಲ್ನಾಡಿನ ನಿರ್ವಿವಾದ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದನು.<ref name=":1">{{Cite book |last=Kainiraka |first=Sanu |url=https://books.google.com/books?id=cc9qCwAAQBAJ&dq=Historians+contest+antiquity+of+Edakkal+inscriptions&pg=PT246 |title=From Indus to Independence – A Trek Through Indian History, Vol III The Disintegration of Empires · Volume 3 |publisher=Vij Books India Private Limited |year=2016 |isbn=9789385563188 |language=English}}</ref> ===ನಂತರದ ಕದಂಬರು=== {{Main|Kadamba dynasty}} 11ನೇ ಶತಮಾನ AD ಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ]]ವು ಬಯಲ್ನಾಡಿನಿಂದ ಗಂಗರನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿತು.<ref>The Kadamba Kula, A History of Ancient and Mediaeval [[Karnataka]], By [[George M. Moraes]], BX Furtado & sons, Bombay, 1931.</ref><ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/kadambakula035210mbp |title=The Kadamba Kula |work=Internet Archive |publisher=Bombay B X Furtado And Sons |year=1931}}</ref> ವಯನಾಡ್, ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಬಯಲ್ನಾಡು (ಕನ್ನಡ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು - ಬಿರಾ ಬಯಲ್ನಾಡು ಮತ್ತು ಚಾಗಿ ಬಯಲ್ನಾಡು. ಮೈಸೂರಿನ ಶಾಸನವೊಂದು (ಬಹುಶಃ ದೇಶದ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೆಡವಿತು) ''"ಕರ್ರೆತಿರುಗುವ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿ, ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನ ಮುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪಕ್ಕದ ನೋಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿ, ಅಲಂಕೃತ ತೆಳ್ಳಗಿನ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿ ಈ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮಹಲು, ಎರಡು ಬಯಲ್ನಾಡು"'' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |title=Madras District Gazetteers: The Nilgiris |last=Francis |first=Walter |publisher=Asian Educational Services |year=1908 |isbn=978-81-2060-546-6 |volume=1 |location=New Delhi |pages=90–94, 102–105}}</ref> ಕದಂಬ ಬಯಲ್ನಾಡ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯು 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರವಿಯಮ್ಮರಸನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಿರ್ತಿಪುರ, ಪುನ್ನಾಡ್, ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಕಾಂಥಿರವ (1090 CE) ಚಾಗಿ-ಬಯಲ್ನಾಡ್ ಅನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇರವಿ-ಚಲ್ಲಮ್ಮ (1108 CE) ಬಿರಾ-ಬಯಲ್ನಾಡ್ನ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿದ್ದನು.<ref name=":10">{{Cite web |url=http://historyofindia-madhunimkar.blogspot.in/2009/09/introduction-kadamba-dynasty-345-525-ce.html |title=Kingdom of Kadambas |last=Nimkar |first=Madhu |date=18 September 2009 |website=History of India |publisher=Atom}}</ref> ===ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರು (ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು)=== {{Main|Western Chalukya Empire}} ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ತೈಲಪ II]] (973–997 CE) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯನಾಡಿನ ಜೈನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಗ್ರಾಮಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಹಲವು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite book |last=Kurup |first=Dr. K K N |title=Jain society of Wayanad, Sri Ananthanatha Swami Kshetram, Kalpetta, Platinum Jubilee souvenir |year=2008 |pages=45}}</ref> ===ಹೊಯ್ಸಳರು=== {{Main|Hoysala Empire}} 1104 CE ಯಲ್ಲಿ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳನ]] ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ಬಯಲ್ನಾಡು ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು, ನಂತರ 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕದಂಬ ರಾಜ ಮುಕ್ಕನ್ನ-ಕದಂಬರು ಸುಮಾರು 1138 CE ಯಲ್ಲಿ ಬಯಲ್-ನಾಡ್ ಅನ್ನು ಆಳಿದರು.<ref>{{Cite book |url=http://scans.library.utoronto.ca/pdf/5/22/epigraphiacarnat05mysouoft/epigraphiacarnat05mysouoft_bw.pdf |title=Epigraphica Carnatica |last=Rice |first=B. Lewis |publisher=Government of India |year=1902 |location=Mangalore |pages=24, 28, 32}}</ref> ===ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== {{Main|Vijayanagara Empire}} ವಿಜಯನಗರದ ಸಂಗಮ ರಾಜವಂಶದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಬಯಲ್ನಾಡ್ ಕದಂಬರ ಇಮ್ಮಡಿ ಕದಂಬ ರಾಯ ವೊಡೆಯ್ಯಯ್ಯ ಬಯಲ್ನಾಡ್ ಅನ್ನು ಆಳಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":10" /> ===ಮೈಸೂರು ವೊಡೆಯಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನರು=== {{Main|Kingdom of Mysore}} 1610 CE ಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಉದಯ್ಯರ್ ರಾಜ ವಡಿಯಾರ್ ವಿಜಯನಗರದ ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದನು ಮತ್ತು ಬಯಲ್ನಾಡು ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿಯ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದನು. ಬಯಲ್ನಾಡು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಯನಾಡು. ಶಕೆ 1606 (1684 CE) ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪನಾಮರಂ ಬಳಿಯ ವರಾಡೂರಿನ ಜೈನ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಶಾಸನವು 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಸನತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎಂ. ಆರ್. ರಾಘವ ವರಿಯರ್ ಗಮನಿಸಿದ ಈ ಶಾಸನವು ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜೈನ ವಸಾಹತುಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವರಾಡೂರ್ ಅನಂತನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕಾರಂಜಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ತಾಮ್ರದ ಫಲಕ ಶಾಸನವು ಕಾರ್ಕಲ ಅರೇಮನೆ ಬಸದಿಯ ಬೊಮ್ಮರಸನ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ ಲಲಿತಪ್ಪನು ವಯನಾಡಿನ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಆಚರಣಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಕವರ್ಷ 1606 (ಅಂದರೆ 1684 CE) ರಕ್ತಾಕ್ಷಿ ಸಂವತ್ಸರ ಜೇಷ್ಟಬಹುಳ ಶುಕ್ರವಾರದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವು ಹೀಗೆ ಓದುತ್ತದೆ:ಕಾರ್ಕಲ ಅರೇಮನೆ ಬಸದಿಯ ಬೊಮ್ಮರಸನು ಮೊಮ್ಮಗ ಲಲಿತಪ್ಪನು ದೇವಪೂಜೆ ಚಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿ ತಾಮ್ರ ಕಂಚು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ಬಿಬರ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಜೈನ ಚೈತ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅರೇಪಾತ್ರ, ಬೆನ್ನೆಗೊಡು, ಪಲಗೊಂಡು, ಹನ್ನೆರಡುಬೀದಿ, ಪುಥಂಗಡಿ (ಮುಥಂಗಡಿ) ಮತ್ತು ಹೊಸಂಗಡಿ. ಅರೇಪಾತ್ರ ಚೈತ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಪನಾಮರಂ ನದಿಯ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇತರ ಕನ್ನಡ ಸ್ಪರ್ಶದ ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿಯ ಹೆಸರುಗಳಾದ ವೆಣ್ಣಿಯೋಡೆ, ಪಾಲುಕುನ್ನು, ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ, ಪುಥಂಗಡಿ ಮತ್ತು ಮಾನಂತವಾಡಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=M V |first=Sreyamskumar |title=Article on Jain influence on wayanad, Sri Ananthanatha swami Kshetram, Kalpetta, Platinum Jubilee souvenir |year=2008 |pages=55}}</ref><ref>{{Cite book |last=O K |first=Johny |title=Wayanad Rekhakal |pages=56}}</ref> ವಯನಾಡ್ನಲ್ಲಿ ಏಳು ಜೈನ ಕೇಂದ್ರಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ರಾಘವ ವರಿಯರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಮಣಿಕ್ಯಪುರಿ, ಕ್ಷೀರಪುರಿ, ಕಲ್ಪಾತಿ, ವೆಣ್ಣಾಯೋಡೆ, ಪಾಲಗೊಂಡು, ಹೊಸಂಗಡಿ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡುಬೀದಿ. ಮಣಿಕ್ಯಪುರಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಣಿಚಿರದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಷೀರಪುರಿಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕಲ್ಪಾತಿ ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ಆಗಿರಬಹುದು, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ, ಅಂಜುಕನ್ನು ಆಗ ಹಂಜುಗೊಂಡು, ಇತ್ಯಾದಿ.<ref>{{Cite book |last=M. R. |first=Dr. Raghava Varriar |title=Jainamatham Keralathil, Kottayam |year=2012 |pages=45}}</ref> ವಯನಾಡು [[ಹೈದರ್ ಅಲಿ]]ಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ವೈತಿರಿಯಿಂದ ತಾಮರಶ್ಶೇರಿಗೆ ಘಾಟ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="ReferenceA">Madrass District Gazetteeers, The Nilgiris. By W. Francic. Madras 1908 Pages 90–104</ref> ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಾರ್ಟರ್ ರಸ್ತೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref name="ReferenceB">Report of the Administration of Mysore 1863–64. British Parliament Library</ref> ವಯನಾಡು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಕ್ರಮಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಪರಸ್ಪರ ಘರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಸಮಯಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು. ವಯನಾಡು ಮಲಬಾರ್ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ 1792 ರ [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]] ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಯನಾಡ್ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿದರು. [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಮುಂದೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ಅವನ ವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ವಯನಾಡ್ನಲ್ಲಿ ಸತತ ಕರ್ನಾಟಕ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, 1798 ರಲ್ಲಿ, ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ [[ಲಾರ್ಡ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ಟನ್]] ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಮೂಲಕ<ref>Proclamation No:CLXXXLL, A. Collection of treaties and engagements, By W.Logan, Calicut 1879</ref> 1792 ರ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ವಯನಾಡು [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ವಯನಾಡಿನಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಂಡು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದವು. ===ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರು== {{See also|Kingdom of Mysore}} ವಯನಾಡು [[ಹೈದರ್ ಅಲಿ]]ಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, [[ವೈತಿರಿ]]ಯಿಂದ [[ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ]]ಗೆ ಘಾಟ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref name="ReferenceA"/> ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಾರ್ಟರ್ ರಸ್ತೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref name="ReferenceB"/> ಹೈದರ್ ಅಲಿ ನಂತರ, ಅವನ ಮಗ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಪ್ರದೇಶದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ===ವಸಾಹತು ಯುಗ=== {{See also|Malabar District}} [[File:Malabar 1854.jpg|left|thumbnail|ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆ (1854). ಪ್ರಸ್ತುತ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಪಾಂಡಲೂರು ತಾಲೂಕು|ಪಾಂಡಲೂರು]], [[ಗುಡಲೂರು ತಾಲೂಕು|ಗುಡಲೂರು]], ಮತ್ತು [[ಕುಂದಾ ತಾಲೂಕು|ಕುಂದಾ]] ತಾಲೂಕುಗಳು 1854 ರಲ್ಲಿ [[ವಯನಾಡ್]] ತಾಲೂಕಿನ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಮಲಬಾರ್ನ [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್|ತಾಲೂಕು]]ಗಳನ್ನು 1860 ಮತ್ತು 1877 ರಲ್ಲಿ ಮರುಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="w1981"/>]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು [[ಪಾಳಶ್ಶಿ ರಾಜ|ಕೇರಳ ವರ್ಮ ಪಾಳಶ್ಶಿ ರಾಜ]]ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು, ಅವರು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]-ವಯನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="Pazhassi">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ರಾಜನ ಶವ ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿತು, ಅವನು ಕಾಡಿನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆ, ವಯನಾಡು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಗೆ ಬಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿರುವು ಬಂದಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಯನಾಡಿನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ಮೂಲಕ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]ಗೆ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯನ್ನು ಚಹಾ ಮತ್ತು ಇತರ ನಗದು ಬೆಳೆಗಳ ಕೃಷಿಗೆ ತೆರೆದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಈ ಹೊಸ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಗುಡಲೂರು ಮೂಲಕ [[ಮೈಸೂರು]] ಮತ್ತು [[ಊಟಿ]] ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ವಸಾಹತುಗಾರರು ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಗಳು ನಗದು ಬೆಳೆಗಳ ಅದ್ಭುತ ಇಳುವರಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಕೃಷಿ ಕೃಷಿಯು ಕ್ರಿ.ಶ. 1900 ರ ನಂತರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ===ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ=== ವಯನಾಡು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1956 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಕೇರಳದ ಭಾಗವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} Welcome to Wayanad {{!}} India |url=https://wayanad.gov.in/en/history/ |access-date=26 February 2025 |language=en-US}}</ref> ಇಂದಿಗೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನೆನಪುಗಳು ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿವೆ. ಕೃಷಿ ಕೃಷಿಯು ಕ್ರಿ.ಶ. 1900 ರ ನಂತರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಯನಾಡಿನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ಮೂಲಕ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]ಗೆ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯನ್ನು ಚಹಾ ಮತ್ತು ಇತರ ನಗದು ಬೆಳೆಗಳ ಕೃಷಿಗೆ ತೆರೆದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಈ ಹೊಸ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಗುಡಲೂರು ಮೂಲಕ [[ಮೈಸೂರು]] ಮತ್ತು [[ಊಟಿ]] ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ವಸಾಹತುಗಾರರು ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಗಳು ನಗದು ಬೆಳೆಗಳ ಅದ್ಭುತ ಇಳುವರಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವು ನವೆಂಬರ್ 1956 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ವಯನಾಡು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡನ್ನು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ವಯನಾಡ್ ಜನರ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ಉತ್ತರ ವಯನಾಡು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡನ್ನು ಕಡಿದು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು 1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರಂದು ಕೇರಳದ ಹನ್ನೆರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು,<ref name="wayanad">{{cite web |url=http://wayanad.nic.in/history.htm |title=Official Web Site of Wayanad District |publisher=ayanad.nic.in |access-date=29 January 2014}}</ref> ಇದು ಮೂರು [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; [[ವೈತಿರಿ]], [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]], ಮತ್ತು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]. 2024 ರಲ್ಲಿ, [[2024 ವಯನಾಡ್ ಭೂಕುಸಿತಗಳು|ವಯನಾಡ್ನಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತಗಳು]] ಕನಿಷ್ಠ 336 ಜನರನ್ನು ಕೊಂದವು ಮತ್ತು 78 ಮಂದಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Wayanad landslide claims 231 lives |url=http://www.uniindia.com/news/south/landslide-wayanad-death-toll/3272326.html |work=[[United News of India]] |date=29 August 2024 |access-date=30 August 2024}}</ref><ref>{{Cite news |title=Wayanad Landslides: Advanced DNA Sequencing Technology May Be Used To Identify Victims |url=https://www.etvbharat.com/en/!state/wayanad-landslides-advanced-dna-sequencing-technology-may-be-used-to-identify-victims-enn24082005103 |work=ETV Bharat News |date=20 August 2024 |access-date=30 August 2024 |quote=Notably, 437 body parts were recovered form the landslide-hit areas of which, DNA tests of 401 parts were completed last week. Of which, 349 body parts belonging to 248 persons, including 121 men and 127 women were identified.}}</ref><ref>{{Cite news |title=Wayanad landslides: 36 bodies identified via DNA analysis |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/dna-test-identifies-36-bodies-in-wayanad-landslides/article68576983.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |date=28 August 2024 |access-date=29 August 2024 |quote=In one case, multiple body parts were identified as belonging to a single individual.}}</ref>{{efn|<ref name="Death toll">{{Cite news |title=Post-mortems have been conducted on 420 bodies |url=https://www.business-standard.com/india-news/wayanad-landslides-fire-force-ndrf-volunteers-continue-search-operations-124080900226_1.html |work=Business Standard |agency=ANI |date=9 August 2024 |access-date=15 August 2024 |quote=Post-mortems have been conducted on 420 bodies, 178 bodies have been handed over to relatives, and 233 burials have taken place}}</ref><ref name="Missing people">{{Cite web| title=231 dead and recovered 211 body parts |url=https://ndmindia.mha.gov.in/ndmi/viewUploadedDocument?uid=NEW2157 |website=[[National Disaster Management Authority (India)]] |access-date=14 August 2024 |quote= 231 dead and recovered 211 body parts}}</ref><ref name="Discharged from the hospitals-01">{{Cite news |title=Discharged from the hospitals-01 |url=https://ndmindia.mha.gov.in/ndmi/viewUploadedDocument?uid=NEW2155 |website=National Disaster Management Authority (India) |access-date=12 August 2024|quote=322 residents out of total 397 were discharged from hospitals till 12 August.}}</ref>}} ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಗಾರರು ಅಥವಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |last=Qureshi |first=Imran |date=30 July 2024 |title=Wayanad: Massive landslides kill 123, trap dozens in Kerala |url=https://www.bbc.com/news/articles/c51y7k2y7v1o |work=BBC |access-date=13 August 2024}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== [[File:Waynad Bamboo Road.jpg|thumb|right|NH 766 ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್-ಕೊಲ್ಲೆಗಲ್ ನಲ್ಲಿನ ವಯನಾಡ್ ನೋಟ]] [[File:Pozhuthana Wayanad.jpg|thumb|[[ಪೊಝುತ್ತನ]]]] [[File:Misty Wayanad Wildlife Sanctuary, Muthanga Range - panoramio (3).jpg|thumbnail|[[ವಯನಾಡ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]]] ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ನೈಋತ್ಯ [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ]]ಗಳ ನಿರಂತರ ಮತ್ತು ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದ ಶೋಷಣೆಯು ಸನ್ನಿಹಿತವಾದ<ref name="ingentaconnect">{{cite journal |url=http://www.ingentaconnect.com/content/bpl/dech/2012/00000043/00000001/art00009 |title=ingentaconnect Consuming the Forest in an Environment of Crisis: Nature Tourism,... |journal=Development and Change |publisher=ingentaconnect.com |access-date=29 January 2014 |date=January 2012 |volume=43 |issue=1 |pages=205–227 |doi=10.1111/j.1467-7660.2012.01754.x |last1=Münster |first1=Daniel |last2=Münster |first2=Ursula |pmid=22616125|url-access=subscription }}</ref> [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ|ಪರಿಸರ]] ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕಡೆಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಚೆಂಬ್ರಾ ಶಿಖರ (2,100ಮೀ) ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. [[ಪಡಿಂಜರತ್ತರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಬನಾಸುರ ಬೆಟ್ಟ]] (2,079ಮೀ) [[ಚೆಂಬ್ರಾ ಶಿಖರ|ಚೆಂಬ್ರಾ ಬೆಟ್ಟದ]] ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟವು ವಯನಾಡಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ]], ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಬಂಡಿಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ]], ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ [[ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ]], ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]] ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಅರಳಂ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ದಂತಹ ವಿವಿಧ ಜೈವಿಕ ಮೀಸಲುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಜಾಲದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ, ಇದು [[ವಯನಾಡ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಶ್ರೀಮಂತ ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಕಬಿನಿ ನದಿ]], ಇದು [[ಕಾವೇರಿ]] ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ; ಇದು ಕೇರಳದ ಮೂರು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಬನಿಯು ತಿರುನೆಲ್ಲಿ ನದಿ, ಪನಾಮರಂ ನದಿ ಮತ್ತು ಮಾನಂತವಾಡಿ ನದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಉಪನದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ತೊರೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪನಾಮರಂ ತೊರೆಯು ಪರ್ವತ ಕಮರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ ವಿವಿಧ ತೊರೆಗಳು ಅದರೊಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನದಿಯು ಪನಾಮರಂ ಕಣಿವೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೂರದವರೆಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿದ ನಂತರ, ಪನಾಮರಂ ನದಿಯು 'ತೊಂಡರ್ಮುಡಿ' ಎಂಬ ಶಿಖರದ ಕೆಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಉಗಮಿಸುವ ಮಾನಂತವಾಡಿ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/wayanad/rivers-kabani.php |title=Rivers, Kabani, Wayanad, District, Kerala, India &#124; Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |access-date=7 January 2020}}</ref> ===ಬನಾಸುರ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು=== [[ಪಡಿಂಜರತ್ತರ]]ದಲ್ಲಿನ ಕರಮನತೋಡು ನದಿಯ (ಕಬಿನಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿ) ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ [[ಬನಾಸುರ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು 'ಬನಾಸುರ'ನಿಂದ ಪಡೆದ ಬನಾಸುರ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಅವನು ಕೇರಳದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದ ಮಹಾಬಲಿ ರಾಜನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಇಲ್ಲಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು 1979 ರಲ್ಲಿ ಬನಾಸುರಸಾಗರ ಯೋಜನೆಯ ಪರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕಾಕ್ಕಾಯಂ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನೀರಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು. ಪಡಿಂಜರತ್ತರದಿಂದ ಸುಮಾರು 2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಅಣೆಕಟ್ಟು ವಯನಾಡಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಬನಾಸುರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ರಾಶಿಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.wayanad.com/pages/banasura-sagar-dam |title=Banasura Sagar Dam, wayanad, Kerala - Wayanad.com |website=www.wayanad.com |access-date=7 January 2020}}</ref> ===ಕಾರಾಪುಜಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು=== [[ಕಾರಾಪುಜಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಕಾರಾಪುಜಾ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು]] ಕಬಿನಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಕಾರಾಪುಜಾ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ವೈನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈತಿರಿ ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ 5580 ಹೆ (ಸಿಸಿಎ) ಸುಮಾರು 5600 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಲು ವೈತಿರಿ ತಾಲೂಕಿನ ವಾಝವತ್ತ. ಜಲಾಶಯವು 76.50 ಮೀ. ಘನ. ಒಟ್ಟು ಶೇಖರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು 72.00 ಮೀ. ಘನ. ಜೀವಂತ ಶೇಖರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Karapuzha Medium Irrigation Project JI02692 |url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php}}</ref> === ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ವೈವಿಧ್ಯ === ವಯನಾಡಿನ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ವಾಯುಗುಣವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತರಕಾರಿಗಳ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಕೇರಳ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅಂಬಲವಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನೆರೆಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಿಂದ ಆನೆ, ಕರಡಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 20 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರು ಅರಣ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಂಗದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತವೆ. [[ಫ್ರಾಂಕಿಯ ಕಿರಿದಾದ-ಬಾಯಿಯ ಕಪ್ಪೆ]]ಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/delhi-university-researchers-discover-new-species-of-frogs-in-western-ghats/articleshow/67976666.cms |title=Delhi University researchers discover new species of frogs in Western Ghats – Times of India |website=The Times of India |date=13 February 2019 |access-date=13 February 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-47208169 |title=New 'mystery' frog discovered in India |date=13 February 2019 |access-date=13 February 2019 |language=en-GB}}</ref> [[ವಯನಾಡ್ ನಗುವುದುರುವ]] ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಗುವುದುರುವಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಕ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== {{historical populations|11=1901|12=75,149|13=1911|14=82,549|15=1921|16=84,771|17=1931|18=91,769|19=1941|20=1,06,350|21=1951|22=1,69,280|23=1961|24=2,75,255|25=1971|26=4,13,850|27=1981|28=5,54,026|29=1991|30=6,72,128|31=2001|32=7,80,619|33=2011|34=8,17,420|percentages=pagr|footnote=source:<ref>{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html |title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |website=www.censusindia.gov.in |access-date=7 January 2020}}</ref>|align=left}} {{bar box |title = ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು (2011)<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |bars= {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|49.48}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]]|green|28.65}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|dodgerblue|21.34}} {{bar percent|ಇತರೆ ಅಥವಾ ಹೇಳದಿರುವುದು|black|0.53}} }} {| class="wikitable sortable" |+ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು !ತಾಲೂಕುಗಳು !style="background-color: darkorange;" |ಹಿಂದೂಗಳು !style="background-color: dodgerblue;" |ಕ್ರೈಸ್ತರು !style="background-color: green;" |ಮುಸ್ಲಿಮರು |- |ಮಾನಂತವಾಡಿ |style="background:darkorange" |46.31 |23.6 |29.52 |- |ವೈತಿರಿ (ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ) |style="background:darkorange" |42.69 |15.34 |41.36 |- |ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ |style="background:darkorange" |58.19 |24.65 |16.74 |} ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಟ್ಟಣ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ (ಅಂದರೆ, "ವಯನಾಡ್ ಪಟ್ಟಣ"ವಿಲ್ಲ). ವಯನಾಡು ಹಿಂದೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ತೀಯ್ಯ]], [[ನಾಯರ್]] ಮತ್ತು ವಿವಿಧ [[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು|ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು]] ಇದ್ದಾರೆ. [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] [ಮಪ್ಪಿಳ] ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಕ್ರೈಸ್ತ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ. [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]], [[ಮಲಬಾರ್ ವಲಸೆ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ತ್ರಾವಣ್ಕೋರ್ನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಪ್ರಬಲ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ವಯನಾಡು [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೈಸ್ತರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಜನನ ಮರಣ ವರ್ಗೀಕರಣ (ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು)|2018 ರ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ವರದಿ]] ಪ್ರಕಾರ, ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು 846,637 [[ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿತ್ತು,<ref name="wnddemo_2018"/> ಇದು [[ಕೊಮೊರೊಸ್]] ದೇಶಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="cia">{{cite web |author=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison: Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-date=13 June 2007 |access-date=1 October 2011 |quote=Comoros 794,683 July 2011 est.}}</ref> [[2011 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 482 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು 640 ರಲ್ಲಿ). ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|397|PD/sqkm|PD/sqmi}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.86% ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.87% ಮತ್ತು 18.86% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name=districtcensus>{{cite web |title=District Census Hand Book: Wayanad |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/668/download/2320/DH_2011_3203_PART_A_DCHB_WAYANAD.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ SC/ST ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="eco">{{Cite book |title=Economic Review 2020 – Volume I |last=Government of Kerala |publisher=Kerala State Planning Board |year=2021 |location=Thiruvananthapuram |url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2021-01/English-Vol-1_0.pdf}}</ref> [[ಪಣಿಯ ಜನರು|ಪಣಿಯರು]], ಉರಾಳಿ ಕುರುಮರು, ಮತ್ತು [[ಕುರಿಚ್ಯ]]ನ್ಗಳು ವಯನಾಡಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=a74HA_RX3rIC&q=wayanad+badaga&pg=PA514 |title=A Badaga-English Dictionary |last1=Hockings |first1=Paul |last2=Pilot-Raichoor |first2=Christiane |publisher=Walter de Gruyter |year=1992 |isbn=9783110126778 |pages=514}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/text.html?objectid=DS405.1.I34_V09_307.gif |title=Imperial Gazetteer of India, v. 9, p. 301. |publisher=DSAL |pages=301}}</ref><ref>{{Cite book |last=Francis |first=W. |url=https://books.google.com/books?id=_RG2x2xDQ5UC |title=Gazetteer of South India |publisher=Mittal Publications |year=1988 |pages=183 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC |title=Hyderabad State |publisher=Atlantic Publishers & Distri |year=1937 |pages=100 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=http://archive.org/details/dli.ministry.03018 |title=Imperial gazetteer of India provincial series Madras |publisher=Superintendent Government, Calcutta |year=1908 |pages=183 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Frowde |first=Henry |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.61194 |title=The Imperial Gazetteer Of India Vol Ix Bomjur-central India |year=1908 |pages=301 |language=en}}</ref> {{Pie chart |caption = ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011)<ref name="languages"/> |label1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] |value1 = 93.88 |color1 = cornflowerblue |label2 = [[ಪಣಿಯ ಭಾಷೆ|ಪಣಿಯ]] |value2 = 1.89 |color2 = mediumblue |label3 = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] |value3 = 1.14 |color3 = royalblue |label4 = [[ಕನ್ನಡ]] |value4 = 0.94 |color4 = darkslateblue |label5 = ಇತರೆ |value5 = 2.13 |color5 = grey }} 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 93.88% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಮಲಯಾಳಂ]], 1.89% [[ಪಣಿಯ ಭಾಷೆ|ಪಣಿಯ]], 1.14% [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು 0.94% [[ಕನ್ನಡ]]ವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> === ವಯನಾಡಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು === ವಯನಾಡು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆದಿಯನ್, ಪಣಿಯನ್, ಮುಲ್ಲುಕ್ಕುರ್ಮನ್, ಕುರಿಚ್ಯನ್, ವೆಟ್ಟಕ್ಕುರುಮನ್, ವಯನಾಡ್ ಕದರ್, ಕಟ್ಟುನಿಯಕ್ಕನ್ ಮತ್ತು ತಚ್ಚಾನಾಡನ್ ಮೂಪ್ಪನ್ ಸೇರಿದಂತೆ 8 ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹಲವಾರು ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ಮೌಖಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ<ref name="tribals">{{cite journal |last1=Menon |first1=Indu V. |title=Etymology and Etiologic Tales of Tribes of Wayanad |journal=Kannur University, Kerala India |url=http://eprints.usm.my/37569/1/sspis_2015_ms83_-_94.pdf |access-date=14 March 2022 }}</ref> '''[[ಆದಿಯನ್]]''': ಆದಿಯನ್ನರು ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುಂಪು, ಅವರು 1976 ರವರೆಗೆ ಭೂಮಾಲೀಕರಿಂದ ಬಂಧಿತ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಅತ್ಯಲ್ಪ ರೈತರು. ಅವರು ಆದಿಯಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ತಾಯಿನುಡಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="tribals" /> '''ಕಟ್ಟುನಿಯಕ್ಕನ್''': ವಯನಾಡಿನ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುಂಪು. ಜೇನು ಕುರುಂಬನ್ ಮತ್ತು ಟೆನ್ ಕುರುಂಬನ್ ಕಟ್ಟುನಾಯಕ್ಕನ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಸಮಾನಾರ್ಥಕಗಳಾಗಿವೆ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂನ ಉಪಭಾಷೆಯಾದ ಕಟ್ಟುನೈಕ್ಕಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನರು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ. 19995 (ಪುರುಷ- 9953, ಮಹಿಳೆ-10042) ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೇರಳದ PVTG ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="tribals" /> '''ಕುರಿಚ್ಯನ್''': ಅವರು 35909 (ಪುರುಷ- 18129, ಮಹಿಳೆ-17780) ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ.<ref name="tribals" /> '''ಮುಲ್ಲುಕ್ಕುರ್ಮನ್''': ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಪಿತೃಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ರೈತ ಸಮುದಾಯ. ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ಮುಲ್ಲುಕ್ಕುರುಮಾ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 21375 (ಪುರುಷ- 10625, ಮಹಿಳೆ-10750).<ref name="tribals" /> '''ಪಣಿಯನ್''': 1976 ರ ಬಂಧಿತ ಗುಲಾಮಗಿರಿ (ನಿರ್ಮೂಲನ) ಕಾಯಿದೆಯವರೆಗೆ<ref>{{Cite web |title=Bonded Labour Ministry of Labour & Employment{{!}}Government of India |url=https://labour.gov.in/bonded-labour |access-date=4 April 2024 |website=labour.gov.in |language=en}}</ref> ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಗುಲಾಮ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ, ವಯನಾಡ್, [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು 92787 (ಪುರುಷ-45112, ಮಹಿಳೆ- 47675) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಏಕೈಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಭಾಷೆ ಪಣಿಯಾ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಪಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂದು ಅವರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="tribals" /> '''ತಚ್ಚಾನಾಡನ್ ಮೂಪ್ಪನ್''': ತಚ್ಚಾನಾಡನ್ ಮೂಪ್ಪನ್ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿ ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು ಬೇಟೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಇಂದು ಅವರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಡಗಿ ಮತ್ತು ಬುಟ್ಟಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪರಿಣತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1649, ಮತ್ತು 814 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 835 ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="tribals" /> '''ವೆಟ್ಟಕ್ಕುರುಮನ್''': ವೆಟ್ಟಕ್ಕುರುಮನ್ ಸಹ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬೆಟ್ಟಕ್ಕುರುಮಾ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೆಟ್ಟಕ್ಕುರುಮನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 3193 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 3289 ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 6482 ಆಗಿದೆ.<ref name="tribals" /> '''ವಯನಾಡ್ [[ಕದರ್ ಜನರು|ಕದರ್]]''': ಅವರು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಮತ್ತು ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಕದರ್ಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟಾಕ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 673 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಅಂಚಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾಗಿದ್ದು, 348 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 325 ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="tribals" /> ==ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ== ===ಆಡಳಿತ=== [[File:Subdistricts of Wayanad.png|thumb|ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[File:Wayanad-district-map-en.svg|thumb|ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] * ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ: [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]. ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್, ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕಲ್ಪೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. * * 3<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=18 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India}}</ref> ====ರಾಜಸ್ವ ಆಡಳಿತ==== ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ, ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್, [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]]ಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುವ [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]]ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜಸ್ವ ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳು, ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ವ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗೀಯ ಕಚೇರಿಯು [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು [[ಉಪ-ವಿಭಾಗೀಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್|ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ಅಥವಾ ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧಿಕಾರಿ (RDO) ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಅವರು [[ಉಪ-ವಿಭಾಗೀಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು 3 ತಾಲೂಕುಗಳಿವೆ: [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]], [[ವೈತಿರಿ]], ಮತ್ತು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ|ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಾಲೂಕು ಕಚೇರಿಯು [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್]]ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಅವರು ಆ [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್|ತಾಲೂಕಿನ]] ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂರು ತಾಲೂಕುಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ 49 ರಾಜಸ್ವ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಈ [[ರಾಜಸ್ವ ಗ್ರಾಮ|ರಾಜಸ್ವ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು]] ರಾಜಸ್ವ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅಂಶಂಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶಂಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ====ಪೊಲೀಸ್ ಆಡಳಿತ==== ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸರು ಕಣ್ಣೂರು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಉತ್ತರ ವಲಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸರು [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕೇರಳ ಕೇಡರ್ನ [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆ|IPS]] ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುವ, [[ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ (ಭಾರತ)|ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ]] (SP) ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (DPC) ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ, ವಯನಾಡ್ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 3 ಪೊಲೀಸ್ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]], [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]], ಮತ್ತು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]], ಒಟ್ಟು 17 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಪವಿಭಾಗವು [[ಉಪ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ|ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪೊಲೀಸ್]] (DYSP) ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯು [[ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್#ಭಾರತ|ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]] ಅಥವಾ ಉಪ-ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು [[ಠಾಣೆ ಅಧಿಕಾರಿ]] (SHO) ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Official Website of Wayanad – About Wayanad Police |url=https://wayanad.keralapolice.gov.in/page/about-wayanad-police |access-date=5 April 2024 |website=wayanad.keralapolice.gov.in}}</ref> ಇತರ ವಿಶೇಷ ಘಟಕಗಳು/ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಶೇಷ ಶಾಖೆ, ಜಿಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧ ಶಾಖೆ, ಜಿಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ, ಮತ್ತು ನಾರ್ಕೋಟಿಕ್ ಸೆಲ್ ಸೇರಿವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಉಪ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ (Dy.SP) ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ====ನ್ಯಾಯಾಂಗ==== ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ 1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರ ರಚನೆಯ ನಂತರ, ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1984 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Court Establishment History {{!}} DISTRICT COURT WAYANAD {{!}} India |url=https://wayanad.dcourts.gov.in/about-department/history/ |access-date=5 April 2024 |language=en-US}}</ref> ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ (ಭಾರತ)|ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ಜಡ್ಜ್]] ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ|ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]: * [[ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (ಭಾರತ)|ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ಅಪಘಾತ ಹಕ್ಕುಗಳ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ, ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * [[ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * ಫಾಸ್ಟ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * [[ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * [[ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು|ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * [[ಮುನ್ಸಿಫ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]]: * ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮಾನಂತವಾಡಿ * ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ II, ಮಾನಂತವಾಡಿ * SC/ST ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮಾನಂತವಾಡಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ, [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]: * ಮುನ್ಸಿಫ್ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮಾನಂತವಾಡಿ * ಉಪ-ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ * ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್-I * ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್-II ===ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರಗಳು=== ====ಪಂಚಾಯತ್ ಗಳು==== ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ [[ಜಿಲ್ಲೆ#ಭಾರತ|ಜಿಲ್ಲಾ]] ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ|ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಚುನಾಯಿತ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ 16 ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಜಿಲ್ಲಾ ಮಂಡಳಿ (ಭಾರತ)|ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥವಾಗಿದೆ. [[ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಲಾಕ್|ಬ್ಲಾಕ್]]-ಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ 4 [[ಪಂಚಾಯತ್ ಸಮಿತಿ|ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮಗಳ-ಗುಂಪು-ಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ 23 [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳಿವೆ. ಈ ಪಂಚಾಯತ್ ಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಗಳು/ಬ್ಲಾಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಚೇರಿಗಳು [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ|ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]], [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]], [[ಪನಾಮರಂ]], [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ|ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]].<ref>{{Cite web |title=Basic Information of Gram Panchayats in Wayanad District {{!}} Department of Panchayats |url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1028 |access-date=5 April 2024 |website=dop.lsgkerala.gov.in}}</ref> ====ನಗರಸಭೆಗಳು==== ನಗರ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಮೂರು ನಗರಸಭೆಗಳಿವೆ: [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]], [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]], ಮತ್ತು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]. ಈ ನಗರಸಭೆಗಳು ಚುನಾಯಿತ ನಗರಸಭಾ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇವು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ===ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable sortable" !ಜಿಲ್ಲೆ !ಸಂ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಹೆಸರು<ref>{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members.htm|access-date=2020-09-12|website=www.niyamasabha.org}}</ref> !colspan=2|ಪಕ್ಷ !colspan=2|ಮೈತ್ರಿ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |rowspan="3"|[[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡ್]] | 17 | [[ಮಾನಂತವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾನಂತವಾಡಿ]] (ಎಸ್ಟಿ) | [[ಓ. ಆರ್. ಕೇಳು]] | {{party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} | {{party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 18 | [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]] (ಎಸ್ಟಿ) | [[ಐ. ಸಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] | {{party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}} | {{party name with color|United Democratic Front (Kerala)|rowspan=3}} | |- | 19 | [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]] | [[ಟಿ. ಸಿದ್ದೀಕ್]] | |} ====ಸಂಸತ್ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ==== [[ವಯನಾಡ್ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಯನಾಡ್ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಸಂಸದರಾದ [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಗಾಂಧಿ ವಾದ್ರ]]. [[2021 ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ [[ಟಿ. ಸಿದ್ದೀಕ್]] [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]]ದ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]]ವನ್ನು [[ಐ. ಸಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಮಾನಂತವಾಡಿ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]]ವನ್ನು [[ಓ. ಆರ್. ಕೇಳು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. {| class="wikitable" |+ ಸಂಸದರು ([[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ|ಸಂಸದ]]) |- ! ! ಭಾವಚಿತ್ರ ! ಹೆಸರು ! ಕ್ಷೇತ್ರ ! ಪಕ್ಷ ! ಮೈತ್ರಿ |- |1 | [[File:Priyanka_Gandhi_Vadra_(7).jpg|frameless]] | [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಗಾಂಧಿ ವಾದ್ರ]] ||[[ವಯನಾಡ್ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಯನಾಡ್]] ||{{party color|Indian National Congress}}; color:white;" |'''INC''' || | [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]] |} ==ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು== {| class="wikitable" |- |- | * [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]] * ತಿರುನೆಲ್ಲಿ * ತವಿಂಜಲ್ * ತೊಂಡೆರ್ನಾಡು * ಪನಾಮರಂ || ಮಾನಂತವಾಡಿ ತಾಲೂಕು |- | * [[ವೈತಿರಿ]] * [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]] * ಪಡಿಂಜರತ್ತರ * [[ಮೆಪ್ಪಾಡಿ]] * ಪೊಝುತ್ತನ * ಮುಟ್ಟಿಲ್ * ಮುಪ್ಪೈನಾಡ್ || ವೈತಿರಿ ತಾಲೂಕು |- | * [[ಮೀನಂಗಾಡಿ]] * ಅಂಬಲವಾಯಲ್ * [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]] * ಮುತ್ತಂಗ * ಪುಲ್ಪಲ್ಲಿ || ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ತಾಲೂಕು |} == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಜಿಲ್ಲೆಯು 20 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಯನಾಡ್ನ [[ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪ್ರಚಾರ ಮಂಡಳಿಗಳು (DTPC)]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ.<ref>[https://indiaghumenge.com/top-11-places-in-wayanad/ Top 11 places in Wayanad to visit], indiaghumenge.com. Accessed 12 July 2023.</ref> ವಯನಾಡು [[ವಯನಾಡ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಉತ್ಸವ]]ಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮೀಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ, ದೇಶದಾದ್ಯಂತದ ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]]–[[ಕೊಲ್ಲೆಗಲ್]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 766 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 766]] (ಹಿಂದೆ NH 212) ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. NH 212 ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ನಂತರ, ಇದು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯೂ ಆಗಿದೆ, NH 766 [[ಬಂಡಿಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ]]ದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಯನಾಡಿಗೆ ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವಾಗಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು 82 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite magazine |last1=Kadere |first1=Nidhi |date=6 October 2023 |title=Embrace The Chill: Top Winter Getaways In India |url=https://www.outlooktraveller.com/destinations/india/embrace-the-chill-top-winter-getaways-in-india |magazine=Outlook |access-date=15 December 2023}}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == {{Columns-list|colwidth=22em| * [[ಎಂ. ಪಿ. ವೀರೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಸಿ. ಕೆ. ಶಶೀಂದ್ರನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಸನ್ನಿ ವೇಯ್ನ್]] – ನಟ * [[ಫಾ. ಮಥಾಯಿ ನೂರಾನಲ್]] – ಪಾದ್ರಿ * [[ಫಿಲೋಕ್ಸೆನೋಸ್ ಯುಹಾನನ್]] – ಬಿಷಪ್ * [[ಜಾರ್ಜ್ ನ್ಜರಲಕ್ಕಟ್ಟ್]] – ಬಿಷಪ್ * [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಮಾರ್ ಆಫ್ರೆಮ್]] ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ – ಬಿಷಪ್ * [[ಅಬು ಸಲೀಂ (ನಟ)|ಅಬು ಸಲೀಂ]] – ನಟ * [[ಅನು ಸಿತಾರ]] – ನಟಿ * [[ಮಿಧುನ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್ ಥಾಮಸ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಬೆಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಜಯಂತಿ ರಾಜನ್]] - ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಜೆನಿತ್ ಕಚಪ್ಪಿಲ್ಲಿ]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕೆ. ಪಿ. ಥಾಮಸ್ (ಕಲಾವಿದ)]] - ಕಲಾವಿದ * [[ಮನು ಮಂಜಿತ್]] – ಗೀತರಚನೆಕಾರ * [[ಪಿ. ಎಸ್. ಜೀನಾ]] – ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ * [[ಶ್ರೀಧನ್ಯಾ ಸುರೇಶ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]] ಅಧಿಕಾರಿ * [[ವಿನೋದ್ ಜೋಸೆಫ್]] – ಪತ್ರಕರ್ತ * [[ನಂದಿತಾ ಕೆ. ಎಸ್.]] – ಕವಿ * [[ನಿರ್ಮಲ್ ಬೇಬಿ ವರ್ಗೀಸ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ನಾರಾಯಣನ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ * [[ಓ. ಆರ್. ಕೇಳು]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಎಸ್ತರ್ ಅನಿಲ್]] – ನಟಿ * [[ಅಮಲ್ಡಾ ಲಿಜ್]] - ನಟಿ * [[ಮಿನ್ನು ಮಣಿ]] - ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ * [[ಸಜೀವನ್ ಸಜನಾ]] - ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Notelist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * {{Citation |author=William Logan |year=1887 |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up}} * {{Citation |author=William Logan |year=1887 |title=Malabar Manual (Volume-II) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up}} * {{Citation |author=Charles Alexander Innes |year=1908 |title=Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up}} * {{Citation |author=Charles Alexander Innes |year=1915 |title=Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521}} * {{Citation |author=Government of Madras |year=1953 |title=1951 Census Handbook- Malabar District |publisher=Madras Government Press |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}} * {{Citation |author=J. I. Arputhanathan |year=1955 |title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) |publisher=Madras Government Press |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf}} * {{Citation |author=M. K. Devassy |year=1965 |title=1961 Census Handbook- Cannanore District |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5668/1/22055_1961_CAN.pdf}} * {{Citation |author=K. Narayanan |year=1973 |title=1971 Census Handbook- Cannanore District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5695/1/25255_1971_CAN.pdf}} * {{Citation |author=K.Narayanan |year=1973 |title=1971 Census Handbook- Cannanore District (Part-C) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5711/1/28874_1971_CAN.pdf}} * {{Citation |author=M. Vijayanunni |year=1983 |title=1981 Census Handbook- Cannanore District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5747/1/27978_1981_CAN.pdf}} * {{Citation |author=M. K. Devassy |year=1965 |title=1961 Census Handbook- Kozhikode District |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf}} * {{Citation |author=K. Narayanan |year=1973 |title=1971 Census Handbook- Kozhikode District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5691/1/24948_1971_KOZ.pdf}} * {{Citation |author=K.Narayanan |year=1973 |title=1971 Census Handbook- Kozhikode District (Part-C) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5710/1/28877_1971_KOZ.pdf}} * {{Citation |author=M. Vijayanunni |year=1983 |title=1981 Census Handbook- Kozhikode District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5754/1/29196_1981_KOZ.pdf}} * {{Citation |author=M. Vijayanunni |year=1983 |title=1981 Census Handbook- Wayanad District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5755/1/29610_1981_WAY.pdf}} * {{Citation |author=N. M. Samuel |year=1993 |title=1991 Census Handbook- Wayanad District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5790/1/36538_1991_WAY.pdf}} * {{Citation |author=Sheela Thomas |year=2003 |title=2001 Census Handbook- Wayanad District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5810/1/37459_2001_WAY.pdf}} * {{Citation |author=Government of India |year=2014–2015 |title=District Census Handbook – Wayanad (Part-A) 2011 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3203_PART_A_WAYANAD.pdf}} * {{Citation |author=Government of India |year=2014–2015 |title=District Census Handbook – Wayanad (Part-B) 2011 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3203_PART_B_WAYANAD.pdf}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Wayanad district}} {{Wikivoyage|Wayanad District}} * [https://wayanad.gov.in/ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * {{URL|https://wayanadtourism.org|ವಯನಾಡ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್}} {{Geographic location | Centre = ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ | North = [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕರ್ನಾಟಕ | Northeast = [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕರ್ನಾಟಕ | East = [[ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕರ್ನಾಟಕ | Southeast = [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]], ತಮಿಳುನಾಡು | South = [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] | Southwest = [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] | West = | Northwest = [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] }} {{Navboxes | title = ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು | list = {{Kerala}} }} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ| ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] imlvjsf782d7u3uklwhjcizb8594iqh 1378387 1378386 2026-08-05T14:32:27Z A826 72368 1378387 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ವಯನಾಡ್ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = {{Photomontage |photo1a = Blue, Green & White.jpg |photo2a = Cave at Edakkal(Inside).JPG |photo2b = Wayanad wildlife sanctuary.jpg |photo3a = Karapuzha_project.jpg |photo3b = Mint mall Sulthan bathery.jpg |photo4a = Sulthan Bathery Ricefarm2.jpg |size = 250 |spacing = 1 |color = |border = 0 |foot_montage = ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:<br />[[ಚೆಂಬ್ರಾ ಶಿಖರ]], [[ವಯನಾಡ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], <br /> [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಮಾಲ್, [[ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು]], [[ಕಾರಾಪುಜಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು]]ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ, [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು]] }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = ವಾಯಲ್ ನಾಡು: ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳ ನಾಡು<ref>{{cite web |title=About District Wayanad |url=https://wayanad.gov.in/about-district/ |website=wayanad.gov.in}}</ref> | nickname = | motto = "ವೇ ಬಿಯಾಂಡ್"<ref>{{cite web |title=ABOUT WAYANAD |url=https://wayanadtourism.org/about/about-wayanad |website=wayanadtourism.org |access-date=31 May 2019 |archive-date=17 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817044241/http://wayanadtourism.org/about/about-wayanad |url-status=usurped}}</ref> | image_map = India Kerala Wayanad district.svg | image_map1 = <!--{{maplink |frame=yes |frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center |text= '''ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ''' |type=shape |id=Q1364427 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= ಕೇರಳದ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ಕೇರಳ }} --> | map_alt = | map_caption = ಕೇರಳದೊಳಗಿನ ಸ್ಥಾನ | pushpin_map = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದೊಳಗಿನ ಸ್ಥಾನ##ಕೇರಳದೊಳಗಿನ ಸ್ಥಾನ | pushpin_label_position = | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | established_title = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲಾ ರಚನೆ]] | established_date = {{start date and age|df=yes|1|11|1980}} | founder = | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]] | government_footnotes = | leader_title = ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವರು | leader_name = [[ಟಿ. ಸಿದ್ದೀಕ್]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-govt-announces-ministers-in-charge-of-districts/article71044861.ece|title=Kerala govt. announces Ministers in charge of districts|website=Thehindu.com|date=31 May 2026|access-date=8 July 2026}}</ref> | leader_title1 = [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] | leader_name1 = ಡಿ.ಆರ್. ಮೇಘಶ್ರೀ ([[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ|IAS]]) | leader_title2 = [[ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ (ಭಾರತ)|ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] | leader_name2 = ಅರುಣ್ ಕೆ.ಪಿ [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆ|IPS]] | leader_title3 = [[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ]] | leader_name3 = [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಗಾಂಧಿ ವಾದ್ರ]] | leader_title4 = | leader_name4 = | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_total_km2 = 2132 | area_rank = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|12ನೇ]] | elevation_footnotes = <ref>{{cite book |last1=Poddar |first1=Rakesh |title=Perspectives on tourism & biodiversity |date=2007 |publisher=Cyber Tech Publications |isbn=9788178842967 |url=https://books.google.com/books?id=YgVFAQAAIAAJ&q=wayanad+elevation |language=en}}</ref> | elevation_min_m = 108 | elevation_min_point = ಚಾಲಿ ಪುಝಾ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಗಡಿ | elevation_max_m = 2240 | elevation_max_point = ವೆಲ್ಲರಿಮಲ | population_as_of = 2018 | population_footnotes = <ref name="wnddemo_2018">{{Cite book |title=Annual Vital Statistics Report – 2018 |publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala |year=2020 |location=Thiruvananthapuram |pages=55 |url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf |access-date=4 April 2024 |archive-date=2 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf |url-status=dead}}</ref> | population_total = 846,637 | population_density_km2 = 397 | population_note = | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | registration_plate = KL-12 [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]],<br /> KL-72 [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]],<br /> KL-73 [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]],<br /> KLW (1980–1989)<ref>{{Cite web |date=8 April 2020 |title=കെഎല്‍ഒ, കെല്‍ടി, കെആര്‍ഒ... കേരളത്തിലെ പഴയ ട്രാന്‍സ്‌പോര്‍ട്ട് റജിസ്‌ട്രേഷനുകളും അവയുടെ ജില്ലകളും... |url=https://www.manoramaonline.com/fasttrack/features/2020/04/07/old-registration-numbers-kerala.html |website=Manorama Online}}</ref> | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[ಸಬ್ಸ್ಕ್ರೈಬರ್ ಟ್ರಂಕ್ ಡಯಲಿಂಗ್|STD ಕೋಡ್]] | area_code = 4936, 4935 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.753<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web |url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html |title=Kerala &#124; UNDP in India |website=UNDP}}</ref> ({{color|Green| ಹೆಚ್ಚು}})}} | blank_name_sec1 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] {{nobold|(2005)}} | website = {{URL|https://wayanad.gov.in}} | subdivision_type2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name2 = | subdivision_name3 = | parts_type = [[ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗ|ಉಪ-ವಿಭಾಗಗಳು]] | parts = | governing_body = ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ | p1 = '''ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳು:''' (1) *[[ಮಾನಂತವಾಡಿ]] '''ತಾಲೂಕುಗಳು:''' (3) *[[ವೈತಿರಿ]] *[[ಮಾನಂತವಾಡಿ]] *[[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]] }} '''ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ''' ({{IPA|ml|ʋɐjɐnaːɖɨ̆|lang}}), ಅಥವಾ '''ವೈನಾಡ್''', [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಾಗಿದೆ, ಇದರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವು [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]] ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |author=William Logan |year=1887 |title=Malabar Manual (Volume-II) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up}}</ref> ವಯನಾಡ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯು [[ಮೈಸೂರು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]]ಲ್ಲಿ 700 ರಿಂದ 2,100 ಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೊಲಗಪಾರ, ಕುರುಂಬಲಕೋಟ ಮತ್ತು ವಡಕ್ಕನಾಡು ಮತ್ತು ಚೆಕಾಡಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು]] ಹೋಲುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/wayanad/wayanad-topography.php |title=Topography, Western Ghats, Wayanad, Green Paradise, District, Kerala, India &#124; Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |access-date=7 January 2020}}</ref> ವಯನಾಡ್, [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]], ಮತ್ತು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ತ್ರಿಸಂಧಿಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ {{cvt|2240|m|0}} ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾದ ವೆಲ್ಲಾರಿ ಮಲವು ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Vellarimala – trek to Vavul Mala {{!}} Trekking Programmes Kozhikode {{!}}Eco Tourism in Kerala |url=https://www.keralatourism.org/ecotourism/destinations/vellarimala |access-date=26 February 2025 |website=Ecotourism |language=en}}</ref> ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು 1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರಂದು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಕೇರಳದ 12ನೇ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಜಿಲ್ಲೆಯ 885.92&nbsp;ಕಿಮೀ² ಪ್ರದೇಶವು ಅರಣ್ಯಾವೃತವಾಗಿದೆ.<ref name="auto">{{Cite web |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-wayanad.html |title=District Profile |website=spb.kerala.gov.in |access-date=7 January 2020 |archive-date=27 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227095504/http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-wayanad.html |url-status=dead}}</ref> ವಯನಾಡ್ನಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ನಗರಸಭೆ|ನಗರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಿವೆ]]—[[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]], [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಬುಡಕಟ್ಟು]]ಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |title=Kerala Tourism |url=http://www.keralatourismdevelopmentcorporation.com/Kerala-Tourism.html |access-date=21 June 2012 |archive-date=20 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020004545/http://www.keralatourismdevelopmentcorporation.com/Kerala-Tourism.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.wayanad.com/pages/tribes-in-wayanad |title=Tribes in Wayanad |website=www.wayanad.com |access-date=7 January 2020}}</ref> [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]ಯ ಉಪನದಿಯಾದ [[ಕಬಿನಿ ನದಿ]]ಯು ವಯನಾಡ್ನಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನೈಸರ್ಗಿಕ [[ಚಿನ್ನ]]ದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]]ನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು, ಇದು ನೆರೆಯ [[ನಿಲಂಬೂರು]] (ಪೂರ್ವ [[ಎರನಾಡು]] ಪ್ರದೇಶ) ನಲ್ಲಿನ [[ಚಾಲಿಯಾರ್]] ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://dmg.kerala.gov.in/cgi-sys/suspendedpage.cgi?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=61|title=Under Maintenance|website=Dmg.kerala.gov.in|access-date=8 July 2026}}</ref> ಕೇರಳದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾದ [[ಚಾಲಿಯಾರ್]] ನದಿಯು ವಯನಾಡ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು]] ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ. ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ([[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]], [[ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಾಮರಾಜನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು), ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ([[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]), ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]], ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಣ್ಣೂರು]] ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.mapsofindia.com/maps/kerala/districts/wayanad.htm |title=Wayanad District Map |website=Maps of India |access-date=7 January 2020}}</ref> ವಯನಾಡ್ನ [[ಪುಲ್ಪಲ್ಲಿ]]ಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ [[ಲವ (ರಾಮಾಯಣ)|ಲವ]]-[[ಕುಶ (ರಾಮಾಯಣ)|ಕುಶ]] ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ವೈತಿರಿ]]ಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಕನ್ನಡಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಜೈನ]] ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ವರಂಬೆಟ್ಟ ಮಸೀದಿಯು ವಯನಾಡ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಸೀದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Varambetta Mosque, Kalpetta, Wayanad, District, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/wayanad/varambetta-mosque-kalpetta.php |access-date=26 February 2025 |website=Kerala Tourism - Wayanad |language=en}}</ref> ವಯನಾಡ್ [[ಕೋಟಿಯೋಟ್ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web|url=https://indianculture.gov.in/node/2820466|title=Indian Culture Portal|website=Indianculture.gov.in|access-date=8 July 2026}}</ref> ಅಲ್ಲಿ [[ಪಾಳಶ್ಶಿ ರಾಜ]] ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ [[ಕುರಿಚ್ಯ]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದರು. ಕಣಿಯಂಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿಲ್ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ವಯನಾಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ [[ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್|ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಾಗಿವೆ]], ಆದರೆ ತವಿಂಜಲ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಈಶಾನ್ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಅಂಬುಕುತಿ ಮಲ]]ದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಸನಗಳು ಹೊಸ ಯುಗದ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ವಸತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.nativeplanet.com/travel-guide/interesting-facts-about-wayanad-002956.html |title=Interesting Facts About Wayanad |date=23 December 2016}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== 'ವಯನಾಡ್' ಎಂಬ ಹೆಸರು 'ವಾಯಲ್ ನಾಡ್' ([[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] / [[ಮಲಯಾಳಂ]]) ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ 'ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳ ನಾಡು' ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="auto"/> ==ರಚನೆ== [[File:Topography of Kerala.png|left|thumbnail|[[ಮೈಸೂರು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ವಯನಾಡ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ]] ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]]ನ [[ಬಯಲು ಸೀಮೆ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಇದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ನೆರೆಯ [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನೀಲಗಿರಿ]]ಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ವಯನಾಡ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯು [[ಮೈಸೂರು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="wnd"/> [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಯನಾಡ್ ಹಿಂದಿನ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್|ತಾಲೂಕು]] ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |author=Government of Madras |year=1953 |title=1951 Census Handbook- Malabar District |publisher=Madras Government Press |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗುಡಲೂರು, ನೀಲಗಿರಿ|ಗುಡಲೂರು]] ಮತ್ತು [[ಪಾಂಡಲೂರು]] ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಇದನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ವಯನಾಡ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಿಂದಿನ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Logan_2">{{cite book |last1=Logan |first1=William |title=Malabar Manual (Volume-2) |date=1887 |publisher=PRINTED BY R. HILL, AT THE GOVERNMENT PRESS. |location=Madras |url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/page/n7/mode/2up}}</ref> ಆಗ್ನೇಯ ವಯನಾಡ್ 31 ಮಾರ್ಚ್ 1877 ರವರೆಗೆ ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಮಲಬಾರ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿಯ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶದಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ನೆರೆಯ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ]] ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Logan_2"/> ವಯನಾಡ್ 1924 ರವರೆಗೆ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯೊಳಗಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=10}}</ref> ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ 1956 ರ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]] (ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]) ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ವಯನಾಡ್ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ 1951 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯನಾಡ್ನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 87.5% ರಷ್ಟು ಜನರು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ 6.2% ರಷ್ಟು ಜನರು [[ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ|ಕನ್ನಡ]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name="census1951">{{cite book |author=J. I. Arputhanathan |year=1955 |title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) |publisher=Madras Government Press |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf}}</ref> 1 ಜನವರಿ 1957 ರಂದು, ಹಿಂದಿನ ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು: [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]].<ref name="1961_kkd">{{Cite book |title=District Census Handbook (2) – Kozhikode (1961) |last=Devassy |first=M. K. |publisher=Government of Kerala |year=1965 |location=Ernakulam |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf}}</ref> ಅದೇ ದಿನ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕನ್ನು ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡ್ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="1961_cnr">{{cite book |author=M. K. Devassy |year=1965 |title=1961 Census Handbook- Cannanore District |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5668/1/22055_1961_CAN.pdf}}</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಯನಾಡ್ನ ಎರಡೂ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="1961_cnr"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ 15 ಮಾರ್ಚ್ 1957 ರಂದು, ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕನ್ನು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ]] ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="1961_kkd"/> ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕನ್ನು 1 ಜನವರಿ 1979 ರಂದು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="w1981">{{cite book |author=M. Vijayanunni |year=1983 |title=1981 Census Handbook- Wayanad District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5755/1/29610_1981_WAY.pdf}}</ref> ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು 1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರಂದು ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡ್ನ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ]] 12ನೇ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://wayanad.gov.in/history/ |title=History of Wayanad |website=wayanad.gov.in}}</ref> ಅದೇ ದಿನ, ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ತಾಲೂಕನ್ನು [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]] ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡನ್ನು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]] ಮತ್ತು [[ವೈತಿರಿ]] ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="w1981"/> [[ವೈತಿರಿ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]ವು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಯಿತು.<ref name="w1981"/> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Veera Kerala Varma Pazhassi Raja.jpg|thumb|upright|''ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ [[ಪಾಳಶ್ಶಿ ರಾಜ]]'', [[ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ]]ರವರ ಚಿತ್ರಕಲೆ]] ===ಪೂರ್ವ-ಇತಿಹಾಸ=== ಕನಿಷ್ಠ 1,000 BCE ಯಿಂದಲೂ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ವಸತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೊಸ ಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಹಲವು ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು]] [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]ದಿಂದ 6000 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯದಾದ ಬಂಡೆಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವು 18ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ನಾಡನ್ನು ವೇದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ರಾಜರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://anandbharat.com/2017/11/27/wayanad/ |title=Wayanad- A section of Western Ghats |date=27 November 2017 |website=Anand Bharat |access-date=7 January 2020 |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603001827/http://anandbharat.com/2017/11/27/wayanad/ |url-status=dead }}</ref> ===ಎಝಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಸರಗೋಡು-ಕಣ್ಣೂರು-ವಯನಾಡ್-ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ನಂತರ [[ಕೋಲತ್ತಿರಿ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನನ್ನರು ([[ಮುಷಿಕಾ ರಾಜವಂಶ]]) ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite book |title=Census of India, 2001: Wayanad |year=2004 |publisher=Controller of Publications |page=4 |url=https://books.google.com/books?id=s3AfkDDN5vYC |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=Census of India, 1991: pt. 2A. General population tables |year=1995 |publisher=Controller of Publications |page=13 |url=https://books.google.com/books?id=Bze2EMoZ4GEC |language=en}}</ref> ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಎಝಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಝಿಮಲದಲ್ಲಿತ್ತು. ಎಝಿಮಲದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನು ನನ್ನನ್, ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು [[ಗುಡಲೂರು, ನೀಲಗಿರಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]]ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು. [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಗಮ್ ಕೃತಿಗಳ]] ಪ್ರಕಾರ, ನನ್ನನ್ 5ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರರಿಗೆ]] ಸೋತಾಗ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವ ಮೊದಲು ವಯನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="wnd"/> ವಯನಾಡ್ ಕರ್ಕನಾಡಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಎಝಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು (ವಯನಾಡ್-[[ಗುಡಲೂರು, ನೀಲಗಿರಿ|ಗುಡಲೂರು]] ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಕೊಡಗು]] (ಕೂರ್ಗ್) ನ ಭಾಗ ಸೇರಿದಂತೆ) ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="wnd"/> ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಡುವಿನ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಪೂಝಿನಾಡು ಜೊತೆಗೆ ಕರ್ಕನಾಡು ಎಝಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಎಝಿಮಲದಲ್ಲಿತ್ತು. ವಯನಾಡ್ನ [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ]] 3ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯ (ಸುಮಾರು 1,800 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ) ಶಾಸನವು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ''ಈ'' (ಇದು) ಮತ್ತು ''ಪಝಮ'' (ಹಳೆಯ) ಎಂಬ ಎರಡು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಯ ಶಾಸನಗಳ ಪರಿಣಿತರಾದ ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಎಂ. ಆರ್. ರಾಘವ ವರಿಯರ್]], ಇದು ಲಿಪಿಯ 'ಅಪಾಯಕಾರಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ' ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="anitquity">{{Cite news |last=Sasibhoosan |first=Gayathri |date=10 July 2012 |title=Historians contest antiquity of Edakkal inscriptions |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/historians-contest-antiquity-of-edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=9 June 2021}}</ref> ಶಾಸನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ವರಿಯರ್ ಅದನ್ನು 'ಶ್ರೀ ವಾಝುಮಿ' ಎಂದು ಓದಿದರು, ಇದರರ್ಥ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ 'ಶ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮ' ಎಂದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು 3ನೇ–4ನೇ ಶತಮಾನ CE ಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಆದರೆ ವೇದಾಚಲಂ ಅದನ್ನು 'ವಾಝುಮಿ' ಎಂದು ಓದಿ 5ನೇ–6ನೇ ಶತಮಾನ CE ಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=T. S. |first=Subramanian |date=9 February 2012 |title=Edakal cave yields one more Tamil-Brahmi inscription |pages=1–3 |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/edakal-cave-yields-one-more-tamilbrahmi-inscription/article2872568.ece |access-date=5 February 2022}}</ref> ===ಕೋಲತ್ತುನಾಡು=== [[ಮುಷಿಕಾ ರಾಜವಂಶ|ಮೂಷಕ ರಾಜರು]] ನನ್ನನ್ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 14ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, [[ಮೂಷಿಕಾ ರಾಜವಂಶ|ಮೂಷಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು]] ಕೋಲತ್ತಿರಿನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನು [[ಕೋಲತ್ತಿರಿ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಕೋಲತ್ತುನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ]] (ಮಂಗಳೂರು)<ref name="Kola Swaroopam">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |page=175 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |access-date=19 July 2020}}</ref> ರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕೋರಾಪುಝಾ (ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್) ವರೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಡಗು]] ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದ್ವೀಪಗಳಾದ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]ವೂ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Census_Handbook">{{Cite book |title=District Census Handbook, Kasaragod (2011) |publisher=Directorate of Census Operation, Kerala |location=Thiruvananthapuram |pages=9 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf}}</ref> ===ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== [[ಕೋಲತ್ತಿರಿ]] ಪ್ರಭುತ್ವವು ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧಿಪತಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 10 ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಕಡತ್ತನಾಡು]] ([[ವಡಕರ]]), [[ಧರ್ಮಡೋಮ್|ರಂಡತ್ತರ]] ಅಥವಾ ಪೊಯನಾಡ್ ([[ಧರ್ಮಡೋಮ್]]), [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ([[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]), [[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]], ಇರುವಾಝಿನಾಡು ([[ಪನೂರು (ನಗರಸಭೆ)|ಪನೂರು]]), [[ಕುರುಂಬ್ರನಾಡ್]] ಇತ್ಯಾದಿ.<ref name="wnd"/><ref name="Logan">{{Cite book |title=Malabar Manual (Volume-I) |last=Logan |first=William |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi |pages=631–666}}</ref> [[ಕೋಲತ್ತುನಾಡು]] ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]] ರಾಜವಂಶವು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ [[ಕೋಲತ್ತುನಾಡು]] ಹಾಗೂ [[ಕೊಯಿಕ್ಕೋಡ್|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ನ]] [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Neeleswaram fete">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/neeleswaram-fete-to-showcase-its-heritage/article2645520.ece |title=Neeleswaram fete to showcase its heritage |author=The Hindu staff reporter |website=The Hindu |date=21 November 2011 |access-date=24 November 2016}}</ref> [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ರಾಜಮನೆತನದ]] (ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಬಳಿಯ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ-ಮಲಬಾರ್]] ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ನೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬಾರದು) ಮೂಲವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ರಾಜನು ಕೋಲತ್ತಿರಿಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅರೆ-ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. 10ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಂದಿನ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ, ವಯನಾಡ್ ಮತ್ತು ಗುಡಲ್ಲೂರು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ''ಪುರೈಕಿಝಾನಾಡ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭು ''ಪುರೈಕಿಝಾರ್ಸ್''. [[ತಿರುನೆಲ್ಲಿ]] ಶಾಸನಗಳು 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪುರೈಕಿಝಾರ್ ಕುಟುಂಬದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಹಿರಿಯ (''ಮುತ್ತುಕೂರ್'') ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ (''ಎಲಾಂಕೂರ್'') ಎಂಬ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ-ಮಲಬಾರ್]] ಪುರೈಕಿಝಾನಾಡ್ (ಪುರನತ್ತುಕರ) ರಾಜರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಮೂತ, ಇಲಯ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಾರ್ಕುರ್ ರಾಜರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗಣ್ಯರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಎಂದು ಮೂರು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು [[ಕೊಡಗು]] ಗಡಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇರುವಾಝಿನಾಡು ನಂಬಿಯಾರ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಡಕರ, ಕ್ವಿಲಾಂಡಿ ಮತ್ತು ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ಮತ್ತು [[ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ]]ಯ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="wnd">{{cite book |author=Government of India |year=2014–2015 |title=District Census Handbook – Wayanad (Part-B) 2011 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3203_PART_B_WAYANAD.pdf}}</ref> ವಯನಾಡನ್ನು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೈಸೂರಿನ]] ಆಡಳಿತಗಾರ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕ್ರಿ.ಶ. 930 ರಲ್ಲಿ, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶ|ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎರಯಪ್ಪ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅದನ್ನು ''ಬಯಲ್ನಾಡು'' ಎಂದು ಕರೆದನು, ಇದರರ್ಥ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಾಡು. ಎರಯಪ್ಪನ ನಂತರ, ಅವನ ಪುತ್ರರಾದ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬತ್ತುಂಗ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಿದರು. ರಾಚಮಲ್ಲ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಬತ್ತುಂಗ ಬಯಲ್ನಾಡಿನ ನಿರ್ವಿವಾದ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದನು. 12ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ]]ವು ಬಯಲ್ನಾಡಿನಿಂದ ಗಂಗರನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿತು.<ref>The Kadamba kula A history of ancient and medieval Karnatak, By George M. Moraces BX furtado &sons Bombay, 1931</ref><ref>{{Cite web |year=1931 |title=The Kadamba Kula |url=https://archive.org/details/kadambakula035210mbp |publisher=Bombay B X Furtado And Sons}}</ref> 1104 CE ಯಲ್ಲಿ, [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳನ]] ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ಬಯಲ್ನಾಡಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು, ನಂತರ 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು. 1610 CE ಯಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರಿನ ಉದಯ್ಯರ್ ರಾಜ ವಡಿಯಾರ್ ವಿಜಯನಗರದ ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದನು ಮತ್ತು ಬಯಲ್ನಾಡು ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿಯ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದನು. ಈ ಬಯಲ್ನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರಾದ ವಯನಾಡ್, ಅದರ ಮಲಯಾಳಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕನ್ನಡ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ===ಆರಂಭಿಕ ಕದಂಬರು=== ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸಾನು ಕೈನಿಕರ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಸಂಗಮ್ ಯುಗ]]ದ ಅಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ, 4ನೇ ಮತ್ತು 5ನೇ ಶತಮಾನಗಳು [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರರಿಗೆ]] (ಇಡೀ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಳಿದ) ತೊಂದರೆ ತಂದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಕದಂಬರ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯು ಬೆಳೆದ ಕಾರಣ ಚೇರರು ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ಸೇರಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಯನಾಡ್ನ [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು|ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳ]] ಕದಂಬ ಶಾಸನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸಮಕಾಲೀನ [[ಬೌದ್ಧ]] ಕೃತಿಯು [[ಕಲಭ್ರ ರಾಜವಂಶ|ಕಲಭ್ರ]] ರಾಜ ಅಚುತ ವಿಕ್ಕಂತನು 3 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜವಂಶಗಳನ್ನು - ಪಾಂಡ್ಯ, ಚೇರ ಮತ್ತು ಚೋಳರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೂವರು ರಾಜರನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟನು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಐದು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ, 5ನೇ–10ನೇ ಶತಮಾನ CE ವರೆಗೆ, ವಿದೇಶಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥತೆಯಿಂದಾಗಿ ಚೇರರು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇಳಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಉತ್ತರದ ಪ್ರಬಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ|ಕದಂಬರು]], [[ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು]], [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜವಂಶ|ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ಅವರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿದಾಗ ಅವರು ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಬದುಕಬೇಕಾಯಿತು.<ref name=":2">{{Cite book |last=Kainikara |first=Sanu |url=https://books.google.com/books?id=cc9qCwAAQBAJ |title=From Indus to Independence – A Trek Through Indian History: Vol III The Disintegration of Empires |date=1 March 2016 |publisher=Vij Books India Pvt Ltd |isbn=978-93-85563-18-8 |language=en}}</ref> ===ಕುತುಂಬಿಯರು (ಕುಡುಂಬಿಯರು)=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ ಚುರಂ]] [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಅಂಪುಕುತಿಮಲದ (ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು) ಎರಡು ಗುಹೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಾತ್ಮಕ ಬರಹಗಳು, ಕಳೆದುಹೋದ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಎಡಕ್ಕಲ್ ಮಲೆ (ಬೆಟ್ಟ) ಗುಹೆಗಳ ತಳದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 5ನೇ ಶತಮಾನ CE ಗೆ ಸೇರಿದ ಮೈಸೂರಿನ ಕುತುಂಬಿಯ (ಕುಡುಂಬಿಯ) ವಂಶದ ಕನ್ನಡ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವಿಷ್ಣು ವರ್ಮನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದವು, ಅವು ''– ಪಲಪುಲಿತಾನಾಂತಕಾರಿ'' (ಅಥವಾ ''ಪಲ ಪುಲಿನಾಂನಂ ತ-ಕಾರಿ''), ''ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ವರ್ಮ ಕುತುಂಬಿಯ ಕುಲವರ್ಧನಸ್ಯ ಲಿ..ಇತ್..ಎ..'' ಎಂದು ಓದುತ್ತವೆ. ಹುಲ್ಟ್ಜ್ಚ್ ಪ್ರಕಾರ, ಚೆನ್ನೈನ ಶಾಸನತಜ್ಞ, ಇದು ಕುತುಂಬಿಯ ವಂಶದ ಕನ್ನಡ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವಿಷ್ಣು ವರ್ಮನ ವೈಭವಯುತ ವಂಶಸ್ಥನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅವನು ಅನೇಕ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದವನು.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XAhuAAAAMAAJ&q=kudumbiya |title=The Paniyas: An Ex-slave Tribe of South India |last=Aiyappan |first=A. |publisher=Institute of Social Research and Applied Anthropology |year=1992 |location=The University of Michigan |pages=20, 28–29, 80}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ignca.nic.in/rockart_2015/Field_Documentation_Report_Kerala_2015.pdf |title=Multidisciplinary Documentation of Rock Art and its Allied Subjects in Kerala |last=Peter |first=Jenee |date=24 October 2015 |website=INDIRA GANDHI NATIONAL CENTRE FOR THE ARTS |publisher=IGNCA |page=2}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=xbbpAAAAMAAJ&q=Sri+Vishnu+Varma+Kutumbiya+Kulavardhanasya |title=Rock Art in Kerala |last=Mathpal |first=Yashodhar |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |year=1998 |isbn=9788173051302 |location=The University of Michigan |pages=28}}</ref> ===ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು=== ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾಪಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಪುಲಕೇಶಿನ್ I]] (ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿ.ಶ. 540-567) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ]] ಶಾಸನಗಳು ಚೇರರು ಮತ್ತು [[ಎಝಿಮಲ (ಬೆಟ್ಟ, ಕಣ್ಣೂರು)|ಎಝಿಲ್ ಮಲೈ]] ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇದು [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರಬಹುದು, ಮತ್ತು ಇಡೀ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಬಾರ್]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಂಡ್ಯ]], [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ಮತ್ತು [[ಚೋಳ ರಾಜವಂಶ|ಚೋಳ]] ಶಕ್ತಿಗಳು ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಸೋಲುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮೈತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇರಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದವು.{{citation needed|date=July 2023}} ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೈತ್ರಿಕೂಟವು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಚೇರ ರಾಜನು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಿತ್ರರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಪ್ಪ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಏಕೆಂದರೆ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮೈತ್ರಿಕೂಟವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.{{citation needed|date=July 2023}} ===ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರು=== ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವು 10ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. 930 CE ಯಲ್ಲಿ, ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎರಯಪ್ಪ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅದನ್ನು ಬಯಲ್ನಾಡು ಎಂದು ಕರೆದನು, ಇದರರ್ಥ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಾಡು. ಎರಯಪ್ಪನ ನಂತರ, ಅವನ ಪುತ್ರರಾದ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬತ್ತುಂಗ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಿದರು. ರಾಚಮಲ್ಲ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಬತ್ತುಂಗ ಬಯಲ್ನಾಡಿನ ನಿರ್ವಿವಾದ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದನು.<ref name=":1">{{Cite book |last=Kainiraka |first=Sanu |url=https://books.google.com/books?id=cc9qCwAAQBAJ&dq=Historians+contest+antiquity+of+Edakkal+inscriptions&pg=PT246 |title=From Indus to Independence – A Trek Through Indian History, Vol III The Disintegration of Empires · Volume 3 |publisher=Vij Books India Private Limited |year=2016 |isbn=9789385563188 |language=English}}</ref> ===ನಂತರದ ಕದಂಬರು=== 11ನೇ ಶತಮಾನ AD ಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ]]ವು ಬಯಲ್ನಾಡಿನಿಂದ ಗಂಗರನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿತು.<ref>The Kadamba Kula, A History of Ancient and Mediaeval [[Karnataka]], By [[George M. Moraes]], BX Furtado & sons, Bombay, 1931.</ref><ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/kadambakula035210mbp |title=The Kadamba Kula |work=Internet Archive |publisher=Bombay B X Furtado And Sons |year=1931}}</ref> ವಯನಾಡ್, ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಬಯಲ್ನಾಡು (ಕನ್ನಡ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು - ಬಿರಾ ಬಯಲ್ನಾಡು ಮತ್ತು ಚಾಗಿ ಬಯಲ್ನಾಡು. ಮೈಸೂರಿನ ಶಾಸನವೊಂದು (ಬಹುಶಃ ದೇಶದ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೆಡವಿತು) ''"ಕರ್ರೆತಿರುಗುವ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿ, ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನ ಮುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪಕ್ಕದ ನೋಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿ, ಅಲಂಕೃತ ತೆಳ್ಳಗಿನ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿ ಈ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮಹಲು, ಎರಡು ಬಯಲ್ನಾಡು"'' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |title=Madras District Gazetteers: The Nilgiris |last=Francis |first=Walter |publisher=Asian Educational Services |year=1908 |isbn=978-81-2060-546-6 |volume=1 |location=New Delhi |pages=90–94, 102–105}}</ref> ಕದಂಬ ಬಯಲ್ನಾಡ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯು 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರವಿಯಮ್ಮರಸನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಿರ್ತಿಪುರ, ಪುನ್ನಾಡ್, ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಕಾಂಥಿರವ (1090 CE) ಚಾಗಿ-ಬಯಲ್ನಾಡ್ ಅನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇರವಿ-ಚಲ್ಲಮ್ಮ (1108 CE) ಬಿರಾ-ಬಯಲ್ನಾಡ್ನ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿದ್ದನು.<ref name=":10">{{Cite web |url=http://historyofindia-madhunimkar.blogspot.in/2009/09/introduction-kadamba-dynasty-345-525-ce.html |title=Kingdom of Kadambas |last=Nimkar |first=Madhu |date=18 September 2009 |website=History of India |publisher=Atom}}</ref> ===ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರು (ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು)=== ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ತೈಲಪ II]] (973–997 CE) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯನಾಡಿನ ಜೈನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಗ್ರಾಮಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಹಲವು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite book |last=Kurup |first=Dr. K K N |title=Jain society of Wayanad, Sri Ananthanatha Swami Kshetram, Kalpetta, Platinum Jubilee souvenir |year=2008 |pages=45}}</ref> ===ಹೊಯ್ಸಳರು=== 1104 CE ಯಲ್ಲಿ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳನ]] ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ಬಯಲ್ನಾಡು ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು, ನಂತರ 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕದಂಬ ರಾಜ ಮುಕ್ಕನ್ನ-ಕದಂಬರು ಸುಮಾರು 1138 CE ಯಲ್ಲಿ ಬಯಲ್-ನಾಡ್ ಅನ್ನು ಆಳಿದರು.<ref>{{Cite book |url=http://scans.library.utoronto.ca/pdf/5/22/epigraphiacarnat05mysouoft/epigraphiacarnat05mysouoft_bw.pdf |title=Epigraphica Carnatica |last=Rice |first=B. Lewis |publisher=Government of India |year=1902 |location=Mangalore |pages=24, 28, 32}}</ref> ===ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ=== ವಿಜಯನಗರದ ಸಂಗಮ ರಾಜವಂಶದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಬಯಲ್ನಾಡ್ ಕದಂಬರ ಇಮ್ಮಡಿ ಕದಂಬ ರಾಯ ವೊಡೆಯ್ಯಯ್ಯ ಬಯಲ್ನಾಡ್ ಅನ್ನು ಆಳಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":10" /> ===ಮೈಸೂರು ವೊಡೆಯಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನರು=== 1610 CE ಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಉದಯ್ಯರ್ ರಾಜ ವಡಿಯಾರ್ ವಿಜಯನಗರದ ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದನು ಮತ್ತು ಬಯಲ್ನಾಡು ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿಯ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದನು. ಬಯಲ್ನಾಡು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಯನಾಡು. ಶಕೆ 1606 (1684 CE) ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪನಾಮರಂ ಬಳಿಯ ವರಾಡೂರಿನ ಜೈನ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಶಾಸನವು 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಸನತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎಂ. ಆರ್. ರಾಘವ ವರಿಯರ್ ಗಮನಿಸಿದ ಈ ಶಾಸನವು ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜೈನ ವಸಾಹತುಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವರಾಡೂರ್ ಅನಂತನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕಾರಂಜಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ತಾಮ್ರದ ಫಲಕ ಶಾಸನವು ಕಾರ್ಕಲ ಅರೇಮನೆ ಬಸದಿಯ ಬೊಮ್ಮರಸನ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ ಲಲಿತಪ್ಪನು ವಯನಾಡಿನ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಆಚರಣಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಕವರ್ಷ 1606 (ಅಂದರೆ 1684 CE) ರಕ್ತಾಕ್ಷಿ ಸಂವತ್ಸರ ಜೇಷ್ಟಬಹುಳ ಶುಕ್ರವಾರದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವು ಹೀಗೆ ಓದುತ್ತದೆ:ಕಾರ್ಕಲ ಅರೇಮನೆ ಬಸದಿಯ ಬೊಮ್ಮರಸನು ಮೊಮ್ಮಗ ಲಲಿತಪ್ಪನು ದೇವಪೂಜೆ ಚಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿ ತಾಮ್ರ ಕಂಚು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ಬಿಬರ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಜೈನ ಚೈತ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅರೇಪಾತ್ರ, ಬೆನ್ನೆಗೊಡು, ಪಲಗೊಂಡು, ಹನ್ನೆರಡುಬೀದಿ, ಪುಥಂಗಡಿ (ಮುಥಂಗಡಿ) ಮತ್ತು ಹೊಸಂಗಡಿ. ಅರೇಪಾತ್ರ ಚೈತ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಪನಾಮರಂ ನದಿಯ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇತರ ಕನ್ನಡ ಸ್ಪರ್ಶದ ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿಯ ಹೆಸರುಗಳಾದ ವೆಣ್ಣಿಯೋಡೆ, ಪಾಲುಕುನ್ನು, ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ, ಪುಥಂಗಡಿ ಮತ್ತು ಮಾನಂತವಾಡಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=M V |first=Sreyamskumar |title=Article on Jain influence on wayanad, Sri Ananthanatha swami Kshetram, Kalpetta, Platinum Jubilee souvenir |year=2008 |pages=55}}</ref><ref>{{Cite book |last=O K |first=Johny |title=Wayanad Rekhakal |pages=56}}</ref> ವಯನಾಡ್ನಲ್ಲಿ ಏಳು ಜೈನ ಕೇಂದ್ರಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ರಾಘವ ವರಿಯರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಮಣಿಕ್ಯಪುರಿ, ಕ್ಷೀರಪುರಿ, ಕಲ್ಪಾತಿ, ವೆಣ್ಣಾಯೋಡೆ, ಪಾಲಗೊಂಡು, ಹೊಸಂಗಡಿ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡುಬೀದಿ. ಮಣಿಕ್ಯಪುರಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಣಿಚಿರದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಷೀರಪುರಿಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕಲ್ಪಾತಿ ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ಆಗಿರಬಹುದು, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ, ಅಂಜುಕನ್ನು ಆಗ ಹಂಜುಗೊಂಡು, ಇತ್ಯಾದಿ.<ref>{{Cite book |last=M. R. |first=Dr. Raghava Varriar |title=Jainamatham Keralathil, Kottayam |year=2012 |pages=45}}</ref> ವಯನಾಡು [[ಹೈದರ್ ಅಲಿ]]ಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ವೈತಿರಿಯಿಂದ ತಾಮರಶ್ಶೇರಿಗೆ ಘಾಟ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="ReferenceA">Madrass District Gazetteeers, The Nilgiris. By W. Francic. Madras 1908 Pages 90–104</ref> ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಾರ್ಟರ್ ರಸ್ತೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref name="ReferenceB">Report of the Administration of Mysore 1863–64. British Parliament Library</ref> ವಯನಾಡು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಕ್ರಮಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಪರಸ್ಪರ ಘರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಸಮಯಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು. ವಯನಾಡು ಮಲಬಾರ್ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ 1792 ರ [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]] ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಯನಾಡ್ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿದರು. [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಮುಂದೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ಅವನ ವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ವಯನಾಡ್ನಲ್ಲಿ ಸತತ ಕರ್ನಾಟಕ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, 1798 ರಲ್ಲಿ, ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ [[ಲಾರ್ಡ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ಟನ್]] ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಮೂಲಕ<ref>Proclamation No:CLXXXLL, A. Collection of treaties and engagements, By W.Logan, Calicut 1879</ref> 1792 ರ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ವಯನಾಡು [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ವಯನಾಡಿನಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಂಡು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದವು. ===ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರು== ವಯನಾಡು [[ಹೈದರ್ ಅಲಿ]]ಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, [[ವೈತಿರಿ]]ಯಿಂದ [[ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ]]ಗೆ ಘಾಟ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref name="ReferenceA"/> ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಾರ್ಟರ್ ರಸ್ತೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref name="ReferenceB"/> ಹೈದರ್ ಅಲಿ ನಂತರ, ಅವನ ಮಗ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಪ್ರದೇಶದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ===ವಸಾಹತು ಯುಗ=== [[File:Malabar 1854.jpg|left|thumbnail|ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆ (1854). ಪ್ರಸ್ತುತ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಪಾಂಡಲೂರು ತಾಲೂಕು|ಪಾಂಡಲೂರು]], [[ಗುಡಲೂರು ತಾಲೂಕು|ಗುಡಲೂರು]], ಮತ್ತು [[ಕುಂದಾ ತಾಲೂಕು|ಕುಂದಾ]] ತಾಲೂಕುಗಳು 1854 ರಲ್ಲಿ [[ವಯನಾಡ್]] ತಾಲೂಕಿನ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಮಲಬಾರ್ನ [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್|ತಾಲೂಕು]]ಗಳನ್ನು 1860 ಮತ್ತು 1877 ರಲ್ಲಿ ಮರುಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="w1981"/>]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು [[ಪಾಳಶ್ಶಿ ರಾಜ|ಕೇರಳ ವರ್ಮ ಪಾಳಶ್ಶಿ ರಾಜ]]ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು, ಅವರು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]-ವಯನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="Pazhassi">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ರಾಜನ ಶವ ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿತು, ಅವನು ಕಾಡಿನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆ, ವಯನಾಡು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಗೆ ಬಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿರುವು ಬಂದಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಯನಾಡಿನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ಮೂಲಕ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]ಗೆ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯನ್ನು ಚಹಾ ಮತ್ತು ಇತರ ನಗದು ಬೆಳೆಗಳ ಕೃಷಿಗೆ ತೆರೆದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಈ ಹೊಸ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಗುಡಲೂರು ಮೂಲಕ [[ಮೈಸೂರು]] ಮತ್ತು [[ಊಟಿ]] ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ವಸಾಹತುಗಾರರು ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಗಳು ನಗದು ಬೆಳೆಗಳ ಅದ್ಭುತ ಇಳುವರಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಕೃಷಿ ಕೃಷಿಯು ಕ್ರಿ.ಶ. 1900 ರ ನಂತರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ===ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ=== ವಯನಾಡು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1956 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಕೇರಳದ ಭಾಗವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} Welcome to Wayanad {{!}} India |url=https://wayanad.gov.in/en/history/ |access-date=26 February 2025 |language=en-US}}</ref> ಇಂದಿಗೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನೆನಪುಗಳು ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿವೆ. ಕೃಷಿ ಕೃಷಿಯು ಕ್ರಿ.ಶ. 1900 ರ ನಂತರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಯನಾಡಿನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ಮೂಲಕ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]]ಗೆ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯನ್ನು ಚಹಾ ಮತ್ತು ಇತರ ನಗದು ಬೆಳೆಗಳ ಕೃಷಿಗೆ ತೆರೆದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಈ ಹೊಸ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಗುಡಲೂರು ಮೂಲಕ [[ಮೈಸೂರು]] ಮತ್ತು [[ಊಟಿ]] ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ವಸಾಹತುಗಾರರು ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಗಳು ನಗದು ಬೆಳೆಗಳ ಅದ್ಭುತ ಇಳುವರಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವು ನವೆಂಬರ್ 1956 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ವಯನಾಡು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡನ್ನು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ವಯನಾಡ್ ಜನರ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ಉತ್ತರ ವಯನಾಡು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವಯನಾಡನ್ನು ಕಡಿದು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು 1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರಂದು ಕೇರಳದ ಹನ್ನೆರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು,<ref name="wayanad">{{cite web |url=http://wayanad.nic.in/history.htm |title=Official Web Site of Wayanad District |publisher=ayanad.nic.in |access-date=29 January 2014}}</ref> ಇದು ಮೂರು [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; [[ವೈತಿರಿ]], [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]], ಮತ್ತು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]. 2024 ರಲ್ಲಿ, [[2024 ವಯನಾಡ್ ಭೂಕುಸಿತಗಳು|ವಯನಾಡ್ನಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತಗಳು]] ಕನಿಷ್ಠ 336 ಜನರನ್ನು ಕೊಂದವು ಮತ್ತು 78 ಮಂದಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Wayanad landslide claims 231 lives |url=http://www.uniindia.com/news/south/landslide-wayanad-death-toll/3272326.html |work=[[United News of India]] |date=29 August 2024 |access-date=30 August 2024}}</ref><ref>{{Cite news |title=Wayanad Landslides: Advanced DNA Sequencing Technology May Be Used To Identify Victims |url=https://www.etvbharat.com/en/!state/wayanad-landslides-advanced-dna-sequencing-technology-may-be-used-to-identify-victims-enn24082005103 |work=ETV Bharat News |date=20 August 2024 |access-date=30 August 2024 |quote=Notably, 437 body parts were recovered form the landslide-hit areas of which, DNA tests of 401 parts were completed last week. Of which, 349 body parts belonging to 248 persons, including 121 men and 127 women were identified.}}</ref><ref>{{Cite news |title=Wayanad landslides: 36 bodies identified via DNA analysis |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/dna-test-identifies-36-bodies-in-wayanad-landslides/article68576983.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |date=28 August 2024 |access-date=29 August 2024 |quote=In one case, multiple body parts were identified as belonging to a single individual.}}</ref>{{efn|<ref name="Death toll">{{Cite news |title=Post-mortems have been conducted on 420 bodies |url=https://www.business-standard.com/india-news/wayanad-landslides-fire-force-ndrf-volunteers-continue-search-operations-124080900226_1.html |work=Business Standard |agency=ANI |date=9 August 2024 |access-date=15 August 2024 |quote=Post-mortems have been conducted on 420 bodies, 178 bodies have been handed over to relatives, and 233 burials have taken place}}</ref><ref name="Missing people">{{Cite web| title=231 dead and recovered 211 body parts |url=https://ndmindia.mha.gov.in/ndmi/viewUploadedDocument?uid=NEW2157 |website=[[National Disaster Management Authority (India)]] |access-date=14 August 2024 |quote= 231 dead and recovered 211 body parts}}</ref><ref name="Discharged from the hospitals-01">{{Cite news |title=Discharged from the hospitals-01 |url=https://ndmindia.mha.gov.in/ndmi/viewUploadedDocument?uid=NEW2155 |website=National Disaster Management Authority (India) |access-date=12 August 2024|quote=322 residents out of total 397 were discharged from hospitals till 12 August.}}</ref>}} ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಗಾರರು ಅಥವಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |last=Qureshi |first=Imran |date=30 July 2024 |title=Wayanad: Massive landslides kill 123, trap dozens in Kerala |url=https://www.bbc.com/news/articles/c51y7k2y7v1o |work=BBC |access-date=13 August 2024}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== [[File:Waynad Bamboo Road.jpg|thumb|right|NH 766 ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್-ಕೊಲ್ಲೆಗಲ್ ನಲ್ಲಿನ ವಯನಾಡ್ ನೋಟ]] [[File:Pozhuthana Wayanad.jpg|thumb|[[ಪೊಝುತ್ತನ]]]] [[File:Misty Wayanad Wildlife Sanctuary, Muthanga Range - panoramio (3).jpg|thumbnail|[[ವಯನಾಡ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]]] ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ನೈಋತ್ಯ [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ]]ಗಳ ನಿರಂತರ ಮತ್ತು ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದ ಶೋಷಣೆಯು ಸನ್ನಿಹಿತವಾದ<ref name="ingentaconnect">{{cite journal |url=http://www.ingentaconnect.com/content/bpl/dech/2012/00000043/00000001/art00009 |title=ingentaconnect Consuming the Forest in an Environment of Crisis: Nature Tourism,... |journal=Development and Change |publisher=ingentaconnect.com |access-date=29 January 2014 |date=January 2012 |volume=43 |issue=1 |pages=205–227 |doi=10.1111/j.1467-7660.2012.01754.x |last1=Münster |first1=Daniel |last2=Münster |first2=Ursula |pmid=22616125|url-access=subscription }}</ref> [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ|ಪರಿಸರ]] ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕಡೆಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಚೆಂಬ್ರಾ ಶಿಖರ (2,100ಮೀ) ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. [[ಪಡಿಂಜರತ್ತರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಬನಾಸುರ ಬೆಟ್ಟ]] (2,079ಮೀ) [[ಚೆಂಬ್ರಾ ಶಿಖರ|ಚೆಂಬ್ರಾ ಬೆಟ್ಟದ]] ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟವು ವಯನಾಡಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ]], ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಬಂಡಿಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ]], ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ [[ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ]], ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]] ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಅರಳಂ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ದಂತಹ ವಿವಿಧ ಜೈವಿಕ ಮೀಸಲುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಜಾಲದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ, ಇದು [[ವಯನಾಡ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಶ್ರೀಮಂತ ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಕಬಿನಿ ನದಿ]], ಇದು [[ಕಾವೇರಿ]] ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ; ಇದು ಕೇರಳದ ಮೂರು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಬನಿಯು ತಿರುನೆಲ್ಲಿ ನದಿ, ಪನಾಮರಂ ನದಿ ಮತ್ತು ಮಾನಂತವಾಡಿ ನದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಉಪನದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ತೊರೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪನಾಮರಂ ತೊರೆಯು ಪರ್ವತ ಕಮರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ ವಿವಿಧ ತೊರೆಗಳು ಅದರೊಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನದಿಯು ಪನಾಮರಂ ಕಣಿವೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೂರದವರೆಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿದ ನಂತರ, ಪನಾಮರಂ ನದಿಯು 'ತೊಂಡರ್ಮುಡಿ' ಎಂಬ ಶಿಖರದ ಕೆಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಉಗಮಿಸುವ ಮಾನಂತವಾಡಿ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/wayanad/rivers-kabani.php |title=Rivers, Kabani, Wayanad, District, Kerala, India &#124; Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |access-date=7 January 2020}}</ref> ===ಬನಾಸುರ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು=== [[ಪಡಿಂಜರತ್ತರ]]ದಲ್ಲಿನ ಕರಮನತೋಡು ನದಿಯ (ಕಬಿನಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿ) ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ [[ಬನಾಸುರ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು 'ಬನಾಸುರ'ನಿಂದ ಪಡೆದ ಬನಾಸುರ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಅವನು ಕೇರಳದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದ ಮಹಾಬಲಿ ರಾಜನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಇಲ್ಲಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು 1979 ರಲ್ಲಿ ಬನಾಸುರಸಾಗರ ಯೋಜನೆಯ ಪರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕಾಕ್ಕಾಯಂ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನೀರಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು. ಪಡಿಂಜರತ್ತರದಿಂದ ಸುಮಾರು 2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಅಣೆಕಟ್ಟು ವಯನಾಡಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಬನಾಸುರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ರಾಶಿಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.wayanad.com/pages/banasura-sagar-dam |title=Banasura Sagar Dam, wayanad, Kerala - Wayanad.com |website=www.wayanad.com |access-date=7 January 2020}}</ref> ===ಕಾರಾಪುಜಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು=== [[ಕಾರಾಪುಜಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಕಾರಾಪುಜಾ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು]] ಕಬಿನಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಕಾರಾಪುಜಾ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ವೈನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈತಿರಿ ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ 5580 ಹೆ (ಸಿಸಿಎ) ಸುಮಾರು 5600 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಲು ವೈತಿರಿ ತಾಲೂಕಿನ ವಾಝವತ್ತ. ಜಲಾಶಯವು 76.50 ಮೀ. ಘನ. ಒಟ್ಟು ಶೇಖರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು 72.00 ಮೀ. ಘನ. ಜೀವಂತ ಶೇಖರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Karapuzha Medium Irrigation Project JI02692 |url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php}}</ref> === ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ವೈವಿಧ್ಯ === ವಯನಾಡಿನ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ವಾಯುಗುಣವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತರಕಾರಿಗಳ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಕೇರಳ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅಂಬಲವಾಯಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನೆರೆಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಿಂದ ಆನೆ, ಕರಡಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 20 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಗೂರು ಅರಣ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಂಗದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತವೆ. [[ಫ್ರಾಂಕಿಯ ಕಿರಿದಾದ-ಬಾಯಿಯ ಕಪ್ಪೆ]]ಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/delhi-university-researchers-discover-new-species-of-frogs-in-western-ghats/articleshow/67976666.cms |title=Delhi University researchers discover new species of frogs in Western Ghats – Times of India |website=The Times of India |date=13 February 2019 |access-date=13 February 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-47208169 |title=New 'mystery' frog discovered in India |date=13 February 2019 |access-date=13 February 2019 |language=en-GB}}</ref> [[ವಯನಾಡ್ ನಗುವುದುರುವ]] ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಗುವುದುರುವಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಕ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== {{historical populations|11=1901|12=75,149|13=1911|14=82,549|15=1921|16=84,771|17=1931|18=91,769|19=1941|20=1,06,350|21=1951|22=1,69,280|23=1961|24=2,75,255|25=1971|26=4,13,850|27=1981|28=5,54,026|29=1991|30=6,72,128|31=2001|32=7,80,619|33=2011|34=8,17,420|percentages=pagr|footnote=source:<ref>{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html |title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |website=www.censusindia.gov.in |access-date=7 January 2020}}</ref>|align=left}} {{bar box |title = ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು (2011)<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |bars= {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|49.48}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]]|green|28.65}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|dodgerblue|21.34}} {{bar percent|ಇತರೆ ಅಥವಾ ಹೇಳದಿರುವುದು|black|0.53}} }} {| class="wikitable sortable" |+ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು !ತಾಲೂಕುಗಳು !style="background-color: darkorange;" |ಹಿಂದೂಗಳು !style="background-color: dodgerblue;" |ಕ್ರೈಸ್ತರು !style="background-color: green;" |ಮುಸ್ಲಿಮರು |- |ಮಾನಂತವಾಡಿ |style="background:darkorange" |46.31 |23.6 |29.52 |- |ವೈತಿರಿ (ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ) |style="background:darkorange" |42.69 |15.34 |41.36 |- |ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ |style="background:darkorange" |58.19 |24.65 |16.74 |} ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಟ್ಟಣ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ (ಅಂದರೆ, "ವಯನಾಡ್ ಪಟ್ಟಣ"ವಿಲ್ಲ). ವಯನಾಡು ಹಿಂದೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ತೀಯ್ಯ]], [[ನಾಯರ್]] ಮತ್ತು ವಿವಿಧ [[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು|ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು]] ಇದ್ದಾರೆ. [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] [ಮಪ್ಪಿಳ] ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಕ್ರೈಸ್ತ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ. [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]], [[ಮಲಬಾರ್ ವಲಸೆ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ತ್ರಾವಣ್ಕೋರ್ನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಪ್ರಬಲ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ವಯನಾಡು [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೈಸ್ತರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಜನನ ಮರಣ ವರ್ಗೀಕರಣ (ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು)|2018 ರ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ವರದಿ]] ಪ್ರಕಾರ, ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು 846,637 [[ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿತ್ತು,<ref name="wnddemo_2018"/> ಇದು [[ಕೊಮೊರೊಸ್]] ದೇಶಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="cia">{{cite web |author=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison: Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-date=13 June 2007 |access-date=1 October 2011 |quote=Comoros 794,683 July 2011 est.}}</ref> [[2011 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 482 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು 640 ರಲ್ಲಿ). ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|397|PD/sqkm|PD/sqmi}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.86% ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.87% ಮತ್ತು 18.86% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name=districtcensus>{{cite web |title=District Census Hand Book: Wayanad |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/668/download/2320/DH_2011_3203_PART_A_DCHB_WAYANAD.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ SC/ST ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="eco">{{Cite book |title=Economic Review 2020 – Volume I |last=Government of Kerala |publisher=Kerala State Planning Board |year=2021 |location=Thiruvananthapuram |url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2021-01/English-Vol-1_0.pdf}}</ref> [[ಪಣಿಯ ಜನರು|ಪಣಿಯರು]], ಉರಾಳಿ ಕುರುಮರು, ಮತ್ತು [[ಕುರಿಚ್ಯ]]ನ್ಗಳು ವಯನಾಡಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=a74HA_RX3rIC&q=wayanad+badaga&pg=PA514 |title=A Badaga-English Dictionary |last1=Hockings |first1=Paul |last2=Pilot-Raichoor |first2=Christiane |publisher=Walter de Gruyter |year=1992 |isbn=9783110126778 |pages=514}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/text.html?objectid=DS405.1.I34_V09_307.gif |title=Imperial Gazetteer of India, v. 9, p. 301. |publisher=DSAL |pages=301}}</ref><ref>{{Cite book |last=Francis |first=W. |url=https://books.google.com/books?id=_RG2x2xDQ5UC |title=Gazetteer of South India |publisher=Mittal Publications |year=1988 |pages=183 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC |title=Hyderabad State |publisher=Atlantic Publishers & Distri |year=1937 |pages=100 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=http://archive.org/details/dli.ministry.03018 |title=Imperial gazetteer of India provincial series Madras |publisher=Superintendent Government, Calcutta |year=1908 |pages=183 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Frowde |first=Henry |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.61194 |title=The Imperial Gazetteer Of India Vol Ix Bomjur-central India |year=1908 |pages=301 |language=en}}</ref> {{Pie chart |caption = ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011)<ref name="languages"/> |label1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] |value1 = 93.88 |color1 = cornflowerblue |label2 = [[ಪಣಿಯ ಭಾಷೆ|ಪಣಿಯ]] |value2 = 1.89 |color2 = mediumblue |label3 = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] |value3 = 1.14 |color3 = royalblue |label4 = [[ಕನ್ನಡ]] |value4 = 0.94 |color4 = darkslateblue |label5 = ಇತರೆ |value5 = 2.13 |color5 = grey }} 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 93.88% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಮಲಯಾಳಂ]], 1.89% [[ಪಣಿಯ ಭಾಷೆ|ಪಣಿಯ]], 1.14% [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು 0.94% [[ಕನ್ನಡ]]ವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> === ವಯನಾಡಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು === ವಯನಾಡು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆದಿಯನ್, ಪಣಿಯನ್, ಮುಲ್ಲುಕ್ಕುರ್ಮನ್, ಕುರಿಚ್ಯನ್, ವೆಟ್ಟಕ್ಕುರುಮನ್, ವಯನಾಡ್ ಕದರ್, ಕಟ್ಟುನಿಯಕ್ಕನ್ ಮತ್ತು ತಚ್ಚಾನಾಡನ್ ಮೂಪ್ಪನ್ ಸೇರಿದಂತೆ 8 ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹಲವಾರು ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ಮೌಖಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ<ref name="tribals">{{cite journal |last1=Menon |first1=Indu V. |title=Etymology and Etiologic Tales of Tribes of Wayanad |journal=Kannur University, Kerala India |url=http://eprints.usm.my/37569/1/sspis_2015_ms83_-_94.pdf |access-date=14 March 2022 }}</ref> '''[[ಆದಿಯನ್]]''': ಆದಿಯನ್ನರು ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುಂಪು, ಅವರು 1976 ರವರೆಗೆ ಭೂಮಾಲೀಕರಿಂದ ಬಂಧಿತ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಅತ್ಯಲ್ಪ ರೈತರು. ಅವರು ಆದಿಯಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ತಾಯಿನುಡಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="tribals" /> '''ಕಟ್ಟುನಿಯಕ್ಕನ್''': ವಯನಾಡಿನ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುಂಪು. ಜೇನು ಕುರುಂಬನ್ ಮತ್ತು ಟೆನ್ ಕುರುಂಬನ್ ಕಟ್ಟುನಾಯಕ್ಕನ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಸಮಾನಾರ್ಥಕಗಳಾಗಿವೆ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂನ ಉಪಭಾಷೆಯಾದ ಕಟ್ಟುನೈಕ್ಕಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನರು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ. 19995 (ಪುರುಷ- 9953, ಮಹಿಳೆ-10042) ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೇರಳದ PVTG ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="tribals" /> '''ಕುರಿಚ್ಯನ್''': ಅವರು 35909 (ಪುರುಷ- 18129, ಮಹಿಳೆ-17780) ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ.<ref name="tribals" /> '''ಮುಲ್ಲುಕ್ಕುರ್ಮನ್''': ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಪಿತೃಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ರೈತ ಸಮುದಾಯ. ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ಮುಲ್ಲುಕ್ಕುರುಮಾ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 21375 (ಪುರುಷ- 10625, ಮಹಿಳೆ-10750).<ref name="tribals" /> '''ಪಣಿಯನ್''': 1976 ರ ಬಂಧಿತ ಗುಲಾಮಗಿರಿ (ನಿರ್ಮೂಲನ) ಕಾಯಿದೆಯವರೆಗೆ<ref>{{Cite web |title=Bonded Labour Ministry of Labour & Employment{{!}}Government of India |url=https://labour.gov.in/bonded-labour |access-date=4 April 2024 |website=labour.gov.in |language=en}}</ref> ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಗುಲಾಮ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ, ವಯನಾಡ್, [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು 92787 (ಪುರುಷ-45112, ಮಹಿಳೆ- 47675) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಏಕೈಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಭಾಷೆ ಪಣಿಯಾ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಪಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂದು ಅವರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="tribals" /> '''ತಚ್ಚಾನಾಡನ್ ಮೂಪ್ಪನ್''': ತಚ್ಚಾನಾಡನ್ ಮೂಪ್ಪನ್ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿ ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು ಬೇಟೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಇಂದು ಅವರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಡಗಿ ಮತ್ತು ಬುಟ್ಟಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪರಿಣತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1649, ಮತ್ತು 814 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 835 ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="tribals" /> '''ವೆಟ್ಟಕ್ಕುರುಮನ್''': ವೆಟ್ಟಕ್ಕುರುಮನ್ ಸಹ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬೆಟ್ಟಕ್ಕುರುಮಾ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೆಟ್ಟಕ್ಕುರುಮನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 3193 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 3289 ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 6482 ಆಗಿದೆ.<ref name="tribals" /> '''ವಯನಾಡ್ [[ಕದರ್ ಜನರು|ಕದರ್]]''': ಅವರು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಮತ್ತು ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಕದರ್ಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟಾಕ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 673 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಅಂಚಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾಗಿದ್ದು, 348 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 325 ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="tribals" /> ==ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ== ===ಆಡಳಿತ=== [[File:Subdistricts of Wayanad.png|thumb|ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[File:Wayanad-district-map-en.svg|thumb|ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] * ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ: [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]. ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್, ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕಲ್ಪೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. * * 3<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=18 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India}}</ref> ====ರಾಜಸ್ವ ಆಡಳಿತ==== ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ, ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್, [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]]ಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುವ [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]]ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜಸ್ವ ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳು, ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ವ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗೀಯ ಕಚೇರಿಯು [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು [[ಉಪ-ವಿಭಾಗೀಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್|ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ಅಥವಾ ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧಿಕಾರಿ (RDO) ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಅವರು [[ಉಪ-ವಿಭಾಗೀಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು 3 ತಾಲೂಕುಗಳಿವೆ: [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]], [[ವೈತಿರಿ]], ಮತ್ತು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ|ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಾಲೂಕು ಕಚೇರಿಯು [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್]]ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಅವರು ಆ [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್|ತಾಲೂಕಿನ]] ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂರು ತಾಲೂಕುಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ 49 ರಾಜಸ್ವ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಈ [[ರಾಜಸ್ವ ಗ್ರಾಮ|ರಾಜಸ್ವ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು]] ರಾಜಸ್ವ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅಂಶಂಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶಂಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ====ಪೊಲೀಸ್ ಆಡಳಿತ==== ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸರು ಕಣ್ಣೂರು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಉತ್ತರ ವಲಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸರು [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕೇರಳ ಕೇಡರ್ನ [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆ|IPS]] ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುವ, [[ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ (ಭಾರತ)|ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ]] (SP) ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (DPC) ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ, ವಯನಾಡ್ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 3 ಪೊಲೀಸ್ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]], [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]], ಮತ್ತು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]], ಒಟ್ಟು 17 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಪವಿಭಾಗವು [[ಉಪ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ|ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪೊಲೀಸ್]] (DYSP) ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯು [[ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್#ಭಾರತ|ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]] ಅಥವಾ ಉಪ-ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು [[ಠಾಣೆ ಅಧಿಕಾರಿ]] (SHO) ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Official Website of Wayanad – About Wayanad Police |url=https://wayanad.keralapolice.gov.in/page/about-wayanad-police |access-date=5 April 2024 |website=wayanad.keralapolice.gov.in}}</ref> ಇತರ ವಿಶೇಷ ಘಟಕಗಳು/ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಶೇಷ ಶಾಖೆ, ಜಿಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧ ಶಾಖೆ, ಜಿಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ, ಮತ್ತು ನಾರ್ಕೋಟಿಕ್ ಸೆಲ್ ಸೇರಿವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಉಪ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ (Dy.SP) ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ====ನ್ಯಾಯಾಂಗ==== ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ 1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರ ರಚನೆಯ ನಂತರ, ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1984 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Court Establishment History {{!}} DISTRICT COURT WAYANAD {{!}} India |url=https://wayanad.dcourts.gov.in/about-department/history/ |access-date=5 April 2024 |language=en-US}}</ref> ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ (ಭಾರತ)|ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ಜಡ್ಜ್]] ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ|ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]: * [[ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (ಭಾರತ)|ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ಅಪಘಾತ ಹಕ್ಕುಗಳ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ, ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * [[ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * ಫಾಸ್ಟ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * [[ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * [[ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು|ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ * [[ಮುನ್ಸಿಫ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]]: * ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮಾನಂತವಾಡಿ * ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ II, ಮಾನಂತವಾಡಿ * SC/ST ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮಾನಂತವಾಡಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ, [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]: * ಮುನ್ಸಿಫ್ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮಾನಂತವಾಡಿ * ಉಪ-ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ * ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್-I * ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್-II ===ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರಗಳು=== ====ಪಂಚಾಯತ್ ಗಳು==== ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ [[ಜಿಲ್ಲೆ#ಭಾರತ|ಜಿಲ್ಲಾ]] ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ|ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಚುನಾಯಿತ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ 16 ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಜಿಲ್ಲಾ ಮಂಡಳಿ (ಭಾರತ)|ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥವಾಗಿದೆ. [[ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಲಾಕ್|ಬ್ಲಾಕ್]]-ಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ 4 [[ಪಂಚಾಯತ್ ಸಮಿತಿ|ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮಗಳ-ಗುಂಪು-ಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ 23 [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳಿವೆ. ಈ ಪಂಚಾಯತ್ ಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಗಳು/ಬ್ಲಾಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಚೇರಿಗಳು [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ|ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]], [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]], [[ಪನಾಮರಂ]], [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ|ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]].<ref>{{Cite web |title=Basic Information of Gram Panchayats in Wayanad District {{!}} Department of Panchayats |url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1028 |access-date=5 April 2024 |website=dop.lsgkerala.gov.in}}</ref> ====ನಗರಸಭೆಗಳು==== ನಗರ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಮೂರು ನಗರಸಭೆಗಳಿವೆ: [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]], [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]], ಮತ್ತು [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]. ಈ ನಗರಸಭೆಗಳು ಚುನಾಯಿತ ನಗರಸಭಾ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇವು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ===ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable sortable" !ಜಿಲ್ಲೆ !ಸಂ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಹೆಸರು<ref>{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members.htm|access-date=2020-09-12|website=www.niyamasabha.org}}</ref> !colspan=2|ಪಕ್ಷ !colspan=2|ಮೈತ್ರಿ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |rowspan="3"|[[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡ್]] | 17 | [[ಮಾನಂತವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾನಂತವಾಡಿ]] (ಎಸ್ಟಿ) | [[ಓ. ಆರ್. ಕೇಳು]] | {{party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} | {{party name with color|Left Democratic Front (Kerala)}} | |- | 18 | [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]] (ಎಸ್ಟಿ) | [[ಐ. ಸಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] | {{party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}} | {{party name with color|United Democratic Front (Kerala)|rowspan=3}} | |- | 19 | [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]] | [[ಟಿ. ಸಿದ್ದೀಕ್]] | |} ====ಸಂಸತ್ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ==== [[ವಯನಾಡ್ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ವಯನಾಡ್ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಸಂಸದರಾದ [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಗಾಂಧಿ ವಾದ್ರ]]. [[2021 ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ [[ಟಿ. ಸಿದ್ದೀಕ್]] [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]]ದ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]]ವನ್ನು [[ಐ. ಸಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಮಾನಂತವಾಡಿ (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]]ವನ್ನು [[ಓ. ಆರ್. ಕೇಳು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. {| class="wikitable" |+ ಸಂಸದರು ([[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ|ಸಂಸದ]]) |- ! ! ಭಾವಚಿತ್ರ ! ಹೆಸರು ! ಕ್ಷೇತ್ರ ! ಪಕ್ಷ ! ಮೈತ್ರಿ |- |1 | [[File:Priyanka_Gandhi_Vadra_(7).jpg|frameless]] | [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಗಾಂಧಿ ವಾದ್ರ]] ||[[ವಯನಾಡ್ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಯನಾಡ್]] ||{{party color|Indian National Congress}}; color:white;" |'''INC''' || | [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]] |} ==ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು== {| class="wikitable" |- |- | * [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]] * ತಿರುನೆಲ್ಲಿ * ತವಿಂಜಲ್ * ತೊಂಡೆರ್ನಾಡು * ಪನಾಮರಂ || ಮಾನಂತವಾಡಿ ತಾಲೂಕು |- | * [[ವೈತಿರಿ]] * [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]] * ಪಡಿಂಜರತ್ತರ * [[ಮೆಪ್ಪಾಡಿ]] * ಪೊಝುತ್ತನ * ಮುಟ್ಟಿಲ್ * ಮುಪ್ಪೈನಾಡ್ || ವೈತಿರಿ ತಾಲೂಕು |- | * [[ಮೀನಂಗಾಡಿ]] * ಅಂಬಲವಾಯಲ್ * [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]] * ಮುತ್ತಂಗ * ಪುಲ್ಪಲ್ಲಿ || ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ತಾಲೂಕು |} == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಜಿಲ್ಲೆಯು 20 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಯನಾಡ್ನ [[ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪ್ರಚಾರ ಮಂಡಳಿಗಳು (DTPC)]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ.<ref>[https://indiaghumenge.com/top-11-places-in-wayanad/ Top 11 places in Wayanad to visit], indiaghumenge.com. Accessed 12 July 2023.</ref> ವಯನಾಡು [[ವಯನಾಡ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಉತ್ಸವ]]ಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮೀಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ, ದೇಶದಾದ್ಯಂತದ ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]]–[[ಕೊಲ್ಲೆಗಲ್]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 766 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 766]] (ಹಿಂದೆ NH 212) ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. NH 212 ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ನಂತರ, ಇದು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯೂ ಆಗಿದೆ, NH 766 [[ಬಂಡಿಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ]]ದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಯನಾಡಿಗೆ ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವಾಗಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು 82 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite magazine |last1=Kadere |first1=Nidhi |date=6 October 2023 |title=Embrace The Chill: Top Winter Getaways In India |url=https://www.outlooktraveller.com/destinations/india/embrace-the-chill-top-winter-getaways-in-india |magazine=Outlook |access-date=15 December 2023}}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == {{Columns-list|colwidth=22em| * [[ಎಂ. ಪಿ. ವೀರೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಸಿ. ಕೆ. ಶಶೀಂದ್ರನ್]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಸನ್ನಿ ವೇಯ್ನ್]] – ನಟ * [[ಫಾ. ಮಥಾಯಿ ನೂರಾನಲ್]] – ಪಾದ್ರಿ * [[ಫಿಲೋಕ್ಸೆನೋಸ್ ಯುಹಾನನ್]] – ಬಿಷಪ್ * [[ಜಾರ್ಜ್ ನ್ಜರಲಕ್ಕಟ್ಟ್]] – ಬಿಷಪ್ * [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಮಾರ್ ಆಫ್ರೆಮ್]] ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ – ಬಿಷಪ್ * [[ಅಬು ಸಲೀಂ (ನಟ)|ಅಬು ಸಲೀಂ]] – ನಟ * [[ಅನು ಸಿತಾರ]] – ನಟಿ * [[ಮಿಧುನ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್ ಥಾಮಸ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಬೆಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಜಯಂತಿ ರಾಜನ್]] - ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಜೆನಿತ್ ಕಚಪ್ಪಿಲ್ಲಿ]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕೆ. ಪಿ. ಥಾಮಸ್ (ಕಲಾವಿದ)]] - ಕಲಾವಿದ * [[ಮನು ಮಂಜಿತ್]] – ಗೀತರಚನೆಕಾರ * [[ಪಿ. ಎಸ್. ಜೀನಾ]] – ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ * [[ಶ್ರೀಧನ್ಯಾ ಸುರೇಶ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]] ಅಧಿಕಾರಿ * [[ವಿನೋದ್ ಜೋಸೆಫ್]] – ಪತ್ರಕರ್ತ * [[ನಂದಿತಾ ಕೆ. ಎಸ್.]] – ಕವಿ * [[ನಿರ್ಮಲ್ ಬೇಬಿ ವರ್ಗೀಸ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ನಾರಾಯಣನ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ * [[ಓ. ಆರ್. ಕೇಳು]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಎಸ್ತರ್ ಅನಿಲ್]] – ನಟಿ * [[ಅಮಲ್ಡಾ ಲಿಜ್]] - ನಟಿ * [[ಮಿನ್ನು ಮಣಿ]] - ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ * [[ಸಜೀವನ್ ಸಜನಾ]] - ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Notelist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * {{Citation |author=William Logan |year=1887 |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up}} * {{Citation |author=William Logan |year=1887 |title=Malabar Manual (Volume-II) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up}} * {{Citation |author=Charles Alexander Innes |year=1908 |title=Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up}} * {{Citation |author=Charles Alexander Innes |year=1915 |title=Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521}} * {{Citation |author=Government of Madras |year=1953 |title=1951 Census Handbook- Malabar District |publisher=Madras Government Press |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}} * {{Citation |author=J. I. Arputhanathan |year=1955 |title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) |publisher=Madras Government Press |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf}} * {{Citation |author=M. K. Devassy |year=1965 |title=1961 Census Handbook- Cannanore District |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5668/1/22055_1961_CAN.pdf}} * {{Citation |author=K. Narayanan |year=1973 |title=1971 Census Handbook- Cannanore District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5695/1/25255_1971_CAN.pdf}} * {{Citation |author=K.Narayanan |year=1973 |title=1971 Census Handbook- Cannanore District (Part-C) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5711/1/28874_1971_CAN.pdf}} * {{Citation |author=M. Vijayanunni |year=1983 |title=1981 Census Handbook- Cannanore District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5747/1/27978_1981_CAN.pdf}} * {{Citation |author=M. K. Devassy |year=1965 |title=1961 Census Handbook- Kozhikode District |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf}} * {{Citation |author=K. Narayanan |year=1973 |title=1971 Census Handbook- Kozhikode District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5691/1/24948_1971_KOZ.pdf}} * {{Citation |author=K.Narayanan |year=1973 |title=1971 Census Handbook- Kozhikode District (Part-C) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5710/1/28877_1971_KOZ.pdf}} * {{Citation |author=M. Vijayanunni |year=1983 |title=1981 Census Handbook- Kozhikode District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5754/1/29196_1981_KOZ.pdf}} * {{Citation |author=M. Vijayanunni |year=1983 |title=1981 Census Handbook- Wayanad District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5755/1/29610_1981_WAY.pdf}} * {{Citation |author=N. M. Samuel |year=1993 |title=1991 Census Handbook- Wayanad District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5790/1/36538_1991_WAY.pdf}} * {{Citation |author=Sheela Thomas |year=2003 |title=2001 Census Handbook- Wayanad District (Part-A&B) |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5810/1/37459_2001_WAY.pdf}} * {{Citation |author=Government of India |year=2014–2015 |title=District Census Handbook – Wayanad (Part-A) 2011 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3203_PART_A_WAYANAD.pdf}} * {{Citation |author=Government of India |year=2014–2015 |title=District Census Handbook – Wayanad (Part-B) 2011 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3203_PART_B_WAYANAD.pdf}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Wayanad district}} {{Wikivoyage|Wayanad District}} * [https://wayanad.gov.in/ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * {{URL|https://wayanadtourism.org|ವಯನಾಡ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್}} {{Geographic location | Centre = ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ | North = [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕರ್ನಾಟಕ | Northeast = [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕರ್ನಾಟಕ | East = [[ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕರ್ನಾಟಕ | Southeast = [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]], ತಮಿಳುನಾಡು | South = [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] | Southwest = [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] | West = | Northwest = [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] }} {{Navboxes | title = ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು | list = {{Kerala}} }} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ| ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] 9xu3926cafizhzrfpe4zkjf41b9l3uf 0 158411 1378428 1344186 2026-08-05T17:25:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378428 wikitext text/x-wiki '''ಖಂಡೇಯ''' [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ತಾಲೂಕು|ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ]] ಪ್ರಾಚೀನ [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಗ್ರಾಮ]]. [[ಭದ್ರಾ ನದಿ|ಭದ್ರಾನದಿಯ]] ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕಸಬಕ್ಕೆ [[ದಿಕ್ಕು|ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಐದು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಭದ್ರಾನದಿ ತಿರುವು ಪಡೆದು [[ಆನೆ]] ಬಿದ್ದ ಹಳ್ಳವನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಈಗ ಪಾಳು ಬಿದ್ದಿದ್ದರೂ ಹಿಂದೆ ಈ ಗ್ರಾಮ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಊರಾಗಿತ್ತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಬಹು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಅನೇಕ [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಾಲಯಗಳಿಲ್ಲಿವೆ]]; ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ.<ref>{{Cite web |url=https://velpu.com/temple/SRI-MARKHANDAYA-TEMPLE/MTY0Mg== |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-07-21 |archive-date=2024-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721182540/https://velpu.com/temple/SRI-MARKHANDAYA-TEMPLE/MTY0Mg== |url-status=dead }}</ref> [[ಹೊಯ್ಸಳ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರದ]] [[ಅರಸ|ಅರಸರ]] ಕಾಲದ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನಿಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಊರು ಮಾರ್ಕಂಡ ([[:en:Mrikanda|ಮೃಕಂಡು]]) [[ಋಷಿ|ಋಷಿಯ]] ತಪೋವನವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈತನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುತ್ರನಾದ [[ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ]] [[ಶಿವ]]ಸಾನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುದು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ಬದಲು ತನ್ನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದ ಜನಾರ್ಧನನ ಮತ್ತು ಕೃಪೆಗೈದ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಖಾಂಡೇಯ ಎಂಬುದು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಎಂಬುದರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಿರಬಹುದು. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು '''ಖಾಂಡ್ಯ''' ಎನ್ನುವರು. ಹಳ್ಳಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಭದ್ರಾನದಿಯ [[ನೀರು|ನೀರಿನ]] ರಭಸದಿಂದಾಗಿ ನದೀ ಪಾತ್ರದ ಕರೀಕಲ್ಲು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಆಳುದ್ದನೆಯ ನುಣುಪಾದ ಗುಣಿಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖಂಡೇಯ}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಾಮಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 33g0pw2q144kz9wwd2ceru3jhns1io6 10 160598 1378398 1257418 2026-04-20T00:10:29Z en>Chaotic Enby 0 Reverted edits by [[Special:Contribs/Chaotic Enby|Chaotic Enby]] ([[User talk:Chaotic Enby|talk]]) to last version by Danny 1994 1378398 wikitext text/x-wiki <div style="border: 2px dashed #666666;"><div style="margin: 3em;"><onlyinclude>{{documentation | 1 = Template:Navbox documentation | content = {{{hatnotes|}}} {{Template display|nomobile}} {{{intro|{{{2|}}}}}} This is a [[Wikipedia:Navigation template|navigational template]] created using {{template link|navbox}}. It can be [[Help:Transclusion|transcluded]] on pages by placing <code><nowiki>{{</nowiki>{{{template|{{PAGENAME}}}}}<nowiki>}}</nowiki></code> below the [[Wikipedia:Manual of Style/Layout#Standard appendices and footers|standard article appendices]] and above [[WP:CAT|categories]]. {{#if:{{{stateless|}}}|| ==Initial visibility== {{Collapsible option|parameter_name={{{parameter_name|state}}}|default={{{1|{{{state|autocollapse}}}}}}|nobase={{{nobase|}}}}} {{Navbox visibility}} ==TemplateData== <templatedata> { "params": { "state": { "label": "State", "description": "The initial visibility of the navbox", "suggestedvalues": [ "collapsed", "expanded", "autocollapse" ], "suggested": true, "type": "string" } }, "description": "A navigational box that can be placed at the bottom of articles." } </templatedata> }} ==Template transclusions== {{Check completeness of transclusions}} {{{3|}}} }}</onlyinclude></div></div><noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage --> </noinclude> 4r6wliorrn5vdrufwjfhooc9ciswymw 1378399 1378398 2026-08-05T14:46:34Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Navbox_documentation]] 1378398 wikitext text/x-wiki <div style="border: 2px dashed #666666;"><div style="margin: 3em;"><onlyinclude>{{documentation | 1 = Template:Navbox documentation | content = {{{hatnotes|}}} {{Template display|nomobile}} {{{intro|{{{2|}}}}}} This is a [[Wikipedia:Navigation template|navigational template]] created using {{template link|navbox}}. It can be [[Help:Transclusion|transcluded]] on pages by placing <code><nowiki>{{</nowiki>{{{template|{{PAGENAME}}}}}<nowiki>}}</nowiki></code> below the [[Wikipedia:Manual of Style/Layout#Standard appendices and footers|standard article appendices]] and above [[WP:CAT|categories]]. {{#if:{{{stateless|}}}|| ==Initial visibility== {{Collapsible option|parameter_name={{{parameter_name|state}}}|default={{{1|{{{state|autocollapse}}}}}}|nobase={{{nobase|}}}}} {{Navbox visibility}} ==TemplateData== <templatedata> { "params": { "state": { "label": "State", "description": "The initial visibility of the navbox", "suggestedvalues": [ "collapsed", "expanded", "autocollapse" ], "suggested": true, "type": "string" } }, "description": "A navigational box that can be placed at the bottom of articles." } </templatedata> }} ==Template transclusions== {{Check completeness of transclusions}} {{{3|}}} }}</onlyinclude></div></div><noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage --> </noinclude> 4r6wliorrn5vdrufwjfhooc9ciswymw 3 172912 1378420 1295776 2026-08-05T16:59:37Z ~2026-43150-07 100957 /* ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1378420 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Natraj shivu sakshya}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೩೩, ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ == ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಫಿಲಂ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ( ರಿಜಿಸ್ಟಡ್ ) 1999 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿದೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ನಟ್ರಾಜ್ ಶಿವು, ಇವರು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಬೇಕೆಂಬ ಮಹಾ ಕನಸನ್ನು ಕಂಡು ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಸಂಸ್ಥೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2000ನೇ ಇಸ್ವಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೋಂದಣಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಅಮೃತ ಹಸ್ತದಿಂದ ಉದ್ಘಾಟನಾಗೊಂಡು ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 600 ರಿಂದ 700 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರರಂಗ ಮತ್ತು ಕಿರುತರೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ... ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಡಿಪ್ಲೋಮೋ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯ ನಿರ್ದೇಶನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ... [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-43150-07|&#126;2026-43150-07]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-43150-07|talk]]) ೨೨:೨೯, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) jvzh2ezsirxbmkoopbrq4rau3somtff 1378425 1378420 2026-08-05T17:03:27Z ~2026-43150-07 100957 /* ನಟ್ರಾಜ್ ಶಿವು. ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು. */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1378425 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Natraj shivu sakshya}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೩೩, ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ == ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಫಿಲಂ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ( ರಿಜಿಸ್ಟಡ್ ) 1999 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿದೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ನಟ್ರಾಜ್ ಶಿವು, ಇವರು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಬೇಕೆಂಬ ಮಹಾ ಕನಸನ್ನು ಕಂಡು ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಸಂಸ್ಥೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2000ನೇ ಇಸ್ವಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೋಂದಣಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಅಮೃತ ಹಸ್ತದಿಂದ ಉದ್ಘಾಟನಾಗೊಂಡು ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 600 ರಿಂದ 700 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರರಂಗ ಮತ್ತು ಕಿರುತರೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ... ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಡಿಪ್ಲೋಮೋ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯ ನಿರ್ದೇಶನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ... [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-43150-07|&#126;2026-43150-07]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-43150-07|talk]]) ೨೨:೨೯, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == ನಟ್ರಾಜ್ ಶಿವು. ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು. == ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಟ್ರಾಜ್ ಶಿವು. ಇವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ನಿರ್ದೇಶಕ. ಸುಮಾರು 700 ರಿಂದ 800 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ.. [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-43150-07|&#126;2026-43150-07]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-43150-07|talk]]) ೨೨:೩೩, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 2jp411fq5qoynx8k2bwld19gl1icgig 0 174064 1378434 1345491 2026-08-05T19:01:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378434 wikitext text/x-wiki '''ಗೋಂಡ್ವಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ''' ಎನ್ನುವುದು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಬಂಗಾಳ]] ಮತ್ತು [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು|ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ]] ಸ್ತರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[ಕಲ್ಲು|ಶಿಲಾ]] ಸಮುದಾಯ.  ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ [[ಗೊಂಡರು|ಗೋಂಡ ಜನಾಂಗದವರು]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಡೆ ಈ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಹೆಸರಿಟ್ಟವ [[:en:Henry_Benedict_Medlicott|ಮೆಡ್ಲಿಕಾಟ್]] (1872).<ref>{{Harvnb|Suess|1885|p=768}}: [https://archive.org/stream/dasantlitzderer02suesgoog#page/n760/mode/1up "Wir nennen es Gondwána-Land, nach der gemeinsamen alten Gondwána-Flora, … "(We name it Gondwána-Land, after the common ancient flora of Gondwána …)]</ref> ಆದರೆ ಈ ಹೆಸರು ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ಬಂದುದು 1876ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚುರವಾದ [[:en:Otokar_Feistmantel|‌ಫೀಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾಂಟಲನ]] ಬರಹದಲ್ಲಿ. ಗೋಂಡ್ವಾನ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ (ಪ್ರದೇಶ)|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]], [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ]] ಈ ಎಲ್ಲ [[ಖಂಡ|ಭೂಖಂಡಗಳೂ]] ಹಿಂದೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ್ದುವೆಂಬ ವಾದ ಉಂಟು.  ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಬೃಹತ್ ಭೂಖಂಡಕ್ಕೆ [[ಗೋಂಡ್ವಾನ ಖಂಡ]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಗೋಂಡ್ವಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದ ಶಿಲೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ [[ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ಸರೋವರ]] ತಳಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. [[ಕಲ್ಲು]] ಮತ್ತು [[ಮಣ್ಣು]] ಶೇಖರವಾದಂತೆ ತಳ ಕುಸಿದುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲಾ ವಸ್ತು ಶೇಖರವಾಗಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಸೀಳುಗಳ ನಡುವಿನ ಭಾಗ ಕುಸಿದುದರ ಫಲವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪದರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಈ ವರ್ಗದ ಶಿಲೆಗಳು ಕ್ಷಯಿಸಿ ಹೋಗದೆ ಇನ್ನೂವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. == ಹರವು == ಗೋಂಡ್ವಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಶಿಲೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. * ಮೊದಲನೆಯದು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ [[:en:Damodar_River|ದಾಮೋದರ]], [[ಸೋನ್ ನದಿ|ಸೋನೆ]] ಮತ್ತು [[ನರ್ಮದಾ ನದಿ|ನರ್ಮದಾ]] [[ಕಣಿವೆ]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. * ಎರಡನೆಯದು [[ಗೋದಾವರಿ]] ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಈಶಾನ್ಯ-ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. * ಮೂರನೆಯದಾದರೋ ಗೋದಾವರಿ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು [[:en:Rajmahal|ರಾಜಮಹಲ್]] ಸೇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಆಗಿದೆ. ಈ ಮೂರು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ [[ನೇಪಾಳ]], [[ಭೂತಾನ್]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಕಾಶ್ಮೀರ]], [[ಬಲೂಚಿಸ್ಥಾನ್|ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ]] [[ಹಿಮಾಲಯ]] ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಂಡ್ವಾನ ವರ್ಗದ ಶಿಲೆಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ತೀರದಲ್ಲಿಯೂ, ಮೇಲುವರ್ಗದ ಗೋಂಡ್ವಾನ ಶಿಲೆಗಳು [[ಕಟಕ್]], [[ಮದರಾಸು]], ಮತ್ತು [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯ]] ಬಳಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಗೋಂಡ್ವಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹರವಿನಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಸ್ತರಪಂಕ್ತಿ 6067-9100 ಮೀ ವರೆಗೂ ದಪ್ಪವಾಗಿದೆ. ಕಾಲಾವಧಿ [[:en:Carboniferous|ಕಾರ್ಬಾನಿಫೆರಸ್]], [[:en:Triassic|ಟ್ರಿಯಾಸಿಕ್]], [[:en:Jurassic|ಜುರಾಸಿಕ್]] ಮತ್ತು [[:en:Cretaceous|ಕ್ರಿಟೇಷಸ್]] [[ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ -ಕಲ್ಪಗಳು|ಕಲ್ಪಗಳ]] ಪರ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅದೇ ಕಾರಣವಾಗಿ ಗೋಂಡ್ವಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು [[:en:Paleozoic|ಪೇಲಿಯೊಜ಼ೋಯಿಕ್]] (ಪ್ರಾಚೀನ ಜೀವಿಕಲ್ಪ), [[:en:Mesozoic|ಮೀಸೋಜ಼ೋಯಿಕುಗಳಂತೆ]] (ಮಧ್ಯ ಜೀವಿಕಲ್ಪ) ಮುಖ್ಯವಾದ ಶಿಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ವಿಭಜನೆ == ಗೋಂಡ್ವಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವರ್ಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Glossopteris|ಗ್ಲಾಸಾಪ್ಟರಿಸ್]] ಎಂಬ [[ಸಸ್ಯ]] ಜಾತಿಯೂ, ಮೇಲಿನ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ [[:en:Ptilophyllum|ಟೈಲೊಫಿಲ್ಲಮ್]] ಎಂಬ ರಾಜಮಹಲ್ ತರದ ಸಸ್ಯಜಾತಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಮೇಲು ಮತ್ತು ಕೆಳವರ್ಗದ ಗೋಂಡ್ವಾನ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎರಡು ಮೂರು ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ವಲಯಗಳು ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ, [[:en:Talcher|ತಾಲ್ಚೀರ್]], ದಾಮೂದ (Damuda) ಮತ್ತು [[:en:Panchet_Formation|ಪಾಂಚೆಟ್]] ವಲಯಗಳು;<ref>https://shomish.com/study-materials.php/geological-features-of-peninsular-india</ref> ಮೇಲುವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಹದೇವ, ರಾಜಮಹಲ್ ಮತ್ತು ಜಬಲಪುರ ವಲಯಗಳು.<ref>https://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/69607/1/Unit-7.pdf</ref> ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ತರ ಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಈ ಮುಖ್ಯ ವಲಯಗಳನ್ನೂ, ಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದೆ. ಕ್ರಿಟೇಷಸ್ ... [[:en:Jabalpur_district|ಜಬಲಪುರ]] ...   ಉಮಿಯ   ಜಬಲಪುರ ಜುರಾಸಿಕ್ ...    ... ...   [[:en:Kota_district|ಕೋಟ]]   [[:en:Rajmahal_subdivision|ರಾಜಮಹಲ್]] ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ... ಮಹದೇವ    ...   ಮಲೇರಿ   [[ಪಚ್ಮರ್ಹಿ|ಪಚಮಾರ್ಹಿ]] ಪರ್ಮಿಯನ್ ... ದಾಮೂದ ...   [[:en:Raniganj|ರಾಣಿಗಂಜ್]]   ಬಂಜೆಸ್ತರ   [[:en:Barakar|ಬರಾಕರ್]]   ಕಾರ್‌ಹಾರ್‌ಬಾರಿ<ref>http://palaeontologicalsociety.in/vol33/v7.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕಾರ್ಬಾನಿಫೆರಸ್ ... ತಾಲ್ಚೀರ್ ...   ರಿಕ್ಟ   ತಾಲ್ಚೀರ್   [[ಗುಂಡುಸ್ತರಗಳು|ಗುಂಡುಸ್ತರ]] === ತಾಲ್ಚೀರ್ ವಲಯ === ಇದು ಗೋಂಡ್ವಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನದು.<ref>https://www.simoticlasses.com/2021/09/gondwana-system.html</ref> ಈ ಸ್ತರವನ್ನು ಒರಿಸ್ಸ ರಾಜ್ಯದ ತಾಲ್ಚೀರ್ ಬಳಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. [[:en:Boulder|ಗುಂಡುಗಳ]] ರಾಶಿಯಿಂದ ಇದು ಮೊದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ 152-273 ಮೀ. ವರೆಗೂ ದಪ್ಪದ [[ಮರಳು ಶಿಲೆ|ಮರಳುಗಲ್ಲು]] ಮತ್ತು ಜೇಡುಕಲ್ಲಿನ ಸ್ತರಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಗುಂಡು ಕಲ್ಲಿನ ರಾಶಿ 15-200 ಮೀ. ವರೆಗೂ ದಪ್ಪವಾಗಿದೆ. [[ಹಿಮನದಿ|ಹಿಮಗಲ್ಲಿನ]] ನೂಕುನುಗ್ಗಲಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ನುಣುಪಾದಂಥ ನಾನಾತರದ ಗುಂಡು ಕಲ್ಲುಗಳು ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಈ ವಲಯದ ಶಿಲೆಗಳು ಶೇಖರವಾಗುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯದ ಬಹುಭಾಗ ಹಿಮಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಊಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಉಂಟು. [[ಹಿಮ]] ಕರಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ವಿಶಾಲ [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ]] ದಾಮೂದ ಮತ್ತು ಈಚಿನ ಸ್ತರಗಳು ಶೇಖರವಾದುವು. === ದಾಮೂದ ವಲಯ === ದಾಮೋದರ ನದಿಯ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ಗದ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿದುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪದರಗಳು ಅಡಗಿರುವುದು ಈ ವರ್ಗದ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ. ಇವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದೆ; ಕಾರ್‌ಹಾರ್‌ಬಾರಿ, ಬರಕಾರ್, ಬಂಜೆಸ್ತರ ಮತ್ತು ರಾಣಿಗಂಜ್. ಗೋಂಡ್ವಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹರಡಿರುವ ಸ್ತರವರ್ಗವೆಂದರೆ ಇದೇ. '''ಕಾರ್‌ಹಾರ್‌ಬಾರಿ ಸ್ತರ''': ಈ ಸ್ತರಗಳು ತಾಲ್ಚೀರ್ ಸ್ತರಗಳ ಮೇಲೆ ತಂಗಿವೆ. [[:en:Giridih_Coalfield|ಗಿರಿಧಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಗಣಿಯ]] ಬಳಿ ಇವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪದರಗಳಿರುವ  ಮೇಲಿನ ಬರಕಾರ್ ಪಂಕ್ತಿಗೂ, ಇವಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಪದರವಿದೆ. ಈ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕೆಲವು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪದರಗಳಿವೆ. ಕರನಪುರಾ (Karanpura), ಹುತಾರ, ದವಲತ್‌ಗಂಜ್, ಉಮೇರಿಯ, ಮೊಹಪಾನಿ ಮತ್ತು ಷಹಪುರ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿನ ಪದರಗಳು ಕಾರ್‌ಹಾರ್‌ಬಾರಿ ಸ್ತರ ಪಂಕ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದವು. '''ಬರಕಾರ್''': [[:en:Raniganj_Coalfield|ರಾಣಿಗಂಜ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು]] ಹಾದು ಹೋಗುವ [[:en:Barakar_River|ಬರಕಾರ್ ನದಿಯ]] ಬಳಿ 758.33ಮೀಗೂ ದಪ್ಪದ ಈ ವರ್ಗದ ಶಿಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. [[:en:Jharia_coalfield|ಝರಿಯಾ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಗಣಿ]] ಇರುವುದು ಈ ವರ್ಗದ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಸುಮಾರು 24 ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ತರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದೊಂದು ಸ್ತರವೂ 1.21ಮೀ ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗಿದೆ. ಬರಕಾರ್ ಸ್ತರಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿಗೂ ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ. ಈ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿನ ಮರಳುಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗತಕಾಲದ [[ಮರ|ಮರಗಳ]] ಬುಡಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ ದಿಮ್ಮಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. [[:en:Bokaro_Steel_City|ಬೊಕಾರೋ]] ಬಳಿಯ ಕಾರ್ಗಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಸ್ತರ 30.33 ಮೀ ಗೂ ದಪ್ಪವಾಗಿದೆ. ಬರಕಾರ್ ಸ್ತರಗಳು ಒಳನಾಡ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. [[ನದಿ|ನದಿಗಳು]] ಕೊಚ್ಚಿ ತಂದ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಸರೋವರ ತಳದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಮೇಲೆ ಶೇಖರವಾದ ಮರಳುಗಲ್ಲುಗಳ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಗೊಂಡು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಸ್ತರಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. '''ಬಂಜೆ ಸ್ತರಗಳು''': ಬರಕಾರ್ ಸ್ತರಗಳ ಮೇಲೆ 607 ಮೀ. ಗೂ ದಪ್ಪದ [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಸಂಬಂಧದ ಜೇಡುಕಲ್ಲು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಸ್ತರಗಳಿರುವ ಕೆಳಗಿನ ಬರಕಾರ್ ವರ್ಗಕ್ಕೂ, ಮೇಲಿನ ರಾಣಿಗಂಜ್ ವರ್ಗಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಗುರುತೇ ಇಲ್ಲದಂಥ ಈ ಸ್ತರಗಳಿಗೆ ಬಂಜೆ ಸ್ತರಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರು. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕಬ್ಬಿಣ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಈ ಜೇಡು ಕಲ್ಲನ್ನು [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು|ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದುರಾಗಿ]] ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜೇಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 35% ರಿಂದ 40% ರಷ್ಟು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶ ಇದೆ.  ಈ ಸ್ತರಗಳನ್ನು, ಝರಿಯಾ ಮತ್ತು ಕರನಪುರ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. '''ರಾಣಿಗಂಜ್ ಸ್ತರ''': ಈ ಸ್ತರಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೋರುವುದು ರಾಣಿಗಂಜಿನ ಬಳಿ. ಇವು 910 ಮೀ. ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನುಣ್ಣನೆಯ ಮರಳುಗಲ್ಲುಗಳು, ಜೇಡು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಸ್ತರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ರಾಣಿಗಂಜ್ ಬಳಿ ಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪದರಗಳು ಇವೆ. === ಪಾಂಚೆಟ್ ಸ್ತರ === ಇವು ರಾಣಿಗಂಜ್ ಸ್ತರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಳುಗಲ್ಲು, [[:en:Shale|ಜೇಡುಶಿಲೆಗಳಿಂದ]] ಕೂಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲು ಗೋಂಡ್ವಾನ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಮಹದೇವ ಮತ್ತು ಜಬಲಪುರ ಸ್ತರಗಳು. ಈ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಸಸ್ಯಾವಶೇಷಗಳಿಗೂ ಕೆಳಗಿನ ದಾಮೂದ, ತಾಲ್ಚೀರ್ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಸಸ್ಯಾವಶೇಷಗಳಿಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟು. ಈ ಮೇಲು ಗೋಂಡ್ವಾನ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಸೂಚನೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕಂಡರೂ ಅವು ಸಣ್ಣವು, ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರತಕ್ಕಂಥವಲ್ಲ. '''ಅಗ್ನಿ ಶಿಲೆಗಳು''': ಗೋಂಡ್ವಾನ ಸ್ತರಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಕೆಲವು [[ಅಗ್ನಿಶಿಲೆ|ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳು]] ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಕರಿಕು (ಕೋಕ್) ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಇವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರು ಯಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ == ಗೋಂಡ್ವಾನ ವರ್ಗದ ಶಿಲೆಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿರುವುದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಸ್ತರಗಳಿಂದ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 8,50,00,000 ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗ ಗೋಂಡ್ವಾನ ವರ್ಗದ ಅದರಲ್ಲೂ ಬರಕಾರ್ ಮತ್ತು ರಾಣಿಗಂಜ್ ವರ್ಗದ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಬೂದಿ]] ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚು. ಆದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಕರಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಝರಿಯಾ, ಗಿರಿಧಿ ಮತ್ತು ಬೊಕಾರೋ ಬಳಿ ದೊರೆಯುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯದು. ಕಬ್ಬಿಣ ಕರಗಿಸಲು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುವಂಥದು. ಮಿಕ್ಕಂತೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು [[ನೀರು]] ಕಾಯಿಸಿ ಹಬೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದುದು. [[ಆವಿ|ಆವಿಯಿಂದ]] ನಡೆಯುವ ರೈಲು ಎಂಜಿನ್ನುಗಳಿಗೂ, [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು]] ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Cite book |last=Suess |first=E. |author-link=Eduard Suess |url=https://archive.org/stream/dasantlitzderer02suesgoog#page/n5/mode/2up |title=Das Antlitz der Erde (The Face of the Earth) |publisher=G. Freytag |year=1885 |volume=1 |location=Leipzig, Germany |language=de |access-date=3 September 2017}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 4y6809ly5oxj0edntyjnwvrp5whedy2 0 174339 1378413 1378210 2026-08-05T15:53:38Z G N vig 100889 /* ಗುನಗಾ ವರ್ಗೀಕರಣ */ 1378413 wikitext text/x-wiki '''ಗುನಗ''' (Gunaga) ಎಂಬುದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಮುದಾಯ. ಇವರು ಕರಾವಳಿಯ ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆರಾಧಕರು (ಅರ್ಚಕರು) ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ '[[ಬಂಡಿಹಬ್ಬ]]'ದ ಪ್ರಧಾನ ರೂವಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲತಃ [[ಹಿಂದೂ]]-[[ಕುಂಬಾರ]] ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇವರನ್ನು, ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪೌರೋಹಿತ್ಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಾಂಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಗುನಗ, ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ (೨೦೨೬). ''ಬಂಡಿ ಹಬ್ಬ: ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಾತ್ರೆಯೊಂದರ ಅನಾವರಣ''.</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಹರಡುವಿಕೆ == ಗುನಗರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಕಾರವಾರ]]ದಿಂದ [[ಹೊನ್ನಾವರ]]ದವರೆಗಿನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಬಂಡಿಹಬ್ಬ]]ವೂ ಇದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದೇವತೆಯ ಅರ್ಚಕರಾಗಿರುವ [[ಹಾಲಕ್ಕಿ ಒಕ್ಕಲಿಗ]], [[ನಾಮಧಾರಿ]], [[ಕೋಮಾರಪಂಥ]] ಮತ್ತು [[ಜೈನ]] ಮನೆತನಗಳೂ ಸಹ ತಮ್ಮನ್ನು "ಗುನಗರು" ಎಂದೇ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. == ಪದದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ == 'ಗುನಗ' ಪದದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಿಧ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ: * '''ಗೌರೀಶ ಕಾಯ್ಕಿಣಿಯವರ ವಾದ:''' 'ಗುನಿ' ಎಂದರೆ ಗುಂಗು ಅಥವಾ ಅಮಲು. ಅಮ್ಮನವರ ಪೂಜಾರಿ ಕಳಸ ಹೊತ್ತಾಗ ಆವೇಶದಲ್ಲಿ 'ಗುನಗುತ್ತಾ-ಗೊಣಗುತ್ತಾ' ಇರುವುದರಿಂದ 'ಗುನಗ'ನಾದ.<ref>ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ಗೌರೀಶ. ''ಗೋಕರ್ಣ ಮಂಡಲದ ಹಿರಿ-ಕಿರಿ ದೇವತೆಗಳು''.</ref> * '''ಗುಂ-ಗುಂಗಾ ವಾದ:''' 'ಗುಂ' ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯು [[ಅನಿಮಿಸಮ್|ಸರ್ವಾತ್ಮವಾದ]], [[ಶಮನಿಸಮ್|ಮಾಂತ್ರಿಕತೆ]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಆದಿಮ ಧ್ವನಿ. ಡಾ. ಕೆ.ಎಂ. ಮೇತ್ರಿ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.<ref>ಮೇತ್ರಿ, ಡಾ. ಕೆ.ಎಂ. (ಬಂಡಿಹಬ್ಬ: ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಾತ್ರೆಯೊಂದರ ಅನಾವರಣ ಕೃತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ).</ref> * '''ಗುಣಗಾನ:''' ದೇವರ ಗುಣಗಾನದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿರುವುದರಿಂದ- ನೀಲಪ್ಪ ಗುನಗ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಜೈನ ಧರ್ಮದ 'ಗುಣಕರ್ಮ', 'ಗುಣವರ್ಮ' ಹೆಸರುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಡಾ. ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಗಾಂವಕಾರರು 'ಆಧಾರರಹಿತ'ವೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಗಾಂವಕಾರ, ಡಾ. ದತ್ತಾತ್ರೇಯ. ''ಬಂಡಿಹಬ್ಬ: ಒಂದು ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ''.</ref> == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮೂಲ == ೧೮೮೩ರ ''ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ''ಯಲ್ಲಿ "ಗುನಗರು" ಮತ್ತು "ಬಂಡಿಹಬ್ಬ" ಶಬ್ದಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದಾಖಲಾಗಿವೆ.<ref>Gazetteer of Bombay Presidency (Vol. 15, Part 1). (1883).</ref> [[ವೇಂಗಿ ಚಾಲುಕ್ಯ]] ವಂಶದ 'ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ'ನಿಗೂ "ಗುನಗ" ಬಿರುದಿತ್ತು. [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಆಗಮನಕ್ಕಿಂತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದ 'ಅಧಿಕೃತ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗ'ವಾಗಿದ್ದ ಗುನಗರು, ಮಾಂತ್ರಿಕರು, ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರ ಮರಣೋತ್ತರ 'ಶ್ರಾದ್ಧ ಕ್ರಿಯೆ'ಯನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>Gazetteer of Bombay Presidency (Vol. 15, Part 1). (1883). pp 271.</ref> == ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆ 'ಕುಂಬಾರಕುಂಠಿ' == [[ಕಾರವಾರ]]-[[ಅಂಕೋಲಾ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುನಗರು 'ಕುಂಬಾರಕುಂಠಿ'ಯನ್ನು ಮನೆತನದ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>Gazetteer of Bombay Presidency (Vol. 15, Part 1). (1883, p 146).</ref> ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸತೀಶ ಧುಮೆಯವರ ಪ್ರಕಾರ, [[ಛೋಟಾ ನಾಗ್ಪುರ]]ದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ '[[ಮುಂಡಾ]]' ಬುಡಕಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ 'ಕುಂಠಿ' ದೇವತೆಯೇ ಇದಾಗಿರಬಹುದು.<ref>Dhume, Anant Ramkrishna. ''The Cultural History of Goa from 10,000 BC - 1352 AD''.</ref> == ಬಂಡಿಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಗುನಗನ ಪಾತ್ರ == [[ಬಂಡಿಹಬ್ಬ]]ದಲ್ಲಿ ಕಳಸ ಹೊರುವ ಗುನಗನ ಆಯ್ಕೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ: * '''ವೈವಾಹಿಕ ನಿಯಮ:''' ಕಳಸ ಹೊರುವವನು ವಿವಾಹಿತನಾಗಿರಲೇಬೇಕು. * '''ಆಯ್ಕೆ:''' ಕುಟುಂಬ, ಸಮಾಜ, ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ಸಮ್ಮತಿ ಪಡೆದ ನಂತರವೇ ಆಯ್ಕೆ. * '''ಪನ್ನೆ:''' ಕ್ಷೌರಿಕನಿಂದ ಗಡ್ಡ-ಕೂದಲು ತೆಗೆಸುವುದು. ನಂತರ ಶ್ರೀಗಂಧ ಲೇಪನ ಮತ್ತು 'ಅಂಗಾರಾರತಿ' (ಸಾಂಬ್ರಾಣಿ ಧೂಪ). == ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ವ್ರತಗಳು == * '''ವೇಷ:''' ಪಟ್ಟೆ ಪೀತಾಂಬರ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ೨೦ ಅಡಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಪಟ್ಟಿ, ಖಂಜೂರ್ (ಚೂರಿ) ಮತ್ತು ಕಿರುಕಟ್ಟಿಗೆ. * '''ಮುಖಸುತ್ತ:''' ೧೮ ಮೊಳದ ೨-೩ ಪೀತಾಂಬರಗಳ ಬೃಹತ್ ಪೇಟ. ಧರಿಸಿರುವಾಗ ಮೌನವ್ರತ (ದೈವದ ನುಡಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). * '''ಕಠಿಣ ವ್ರತಗಳು:''' ೧೨ ದಿನ ಬರಿಗಾಲು, ಹೊಲಿದ ಬಟ್ಟೆ ನಿಷೇಧ, ತಲೆ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ (ಮುಖಸುತ್ತ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಸ್ವಯಂ ಅಡುಗೆ, ಪತ್ನಿಯ ಮುಖ ನೋಡಲು ನಿಷೇಧ, ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ನಿಷೇಧ. * '''ಜಾಗತಿಕ ಸಾಮ್ಯತೆ:''' ಈ ಆಚರಣೆಯು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ "ಇಂಟಿಚಿಯಮಾ" (Intichiuma) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.<ref>Eliade, Mircea. (1959). ''The Sacred and the Profane''. pp 85-86.</ref> == ಪ್ರಾಣಾಪಾಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಕಠೋರ ಪದ್ಧತಿ == ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕಳಸ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರೆ, ಗುನಗನು ತನ್ನ 'ಖಂಜೂರು' (ಚೂರಿ)ಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ತಿವಿದುಕೊಂಡು ಪ್ರಾಣಬಿಡಬೇಕು. ಈ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಗುನಗನ ಹೆಂಡತಿ ತನ್ನ 'ಮೂಗುತಿ'ಯನ್ನು ತೆಗೆದು ದೇವಿಯ ಪೀಠದ ಮೇಲಿರಿಸಿ "ನನ್ನ ಮಾಂಗಲ್ಯ ಕಾಪಾಡು" ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿ ಅಂಕೋಲಾ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ == ಗುನಗರು 'ಜೀವಂತ ಕೊಂಡಿಗಳು' (Living Links)- ಕರಾವಳಿ ಮಣ್ಣಿನ ಆದಿಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟಿರುವವರು. ಅವೈದಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ 'ನಿಂತುಕೊಂಡೇ' ಪೂಜೆ, ಹಾಲಿಗಿಂತ 'ಎಣ್ಣೆಯ ಸ್ನಾನ'ಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಬದಲು ಗ್ರಾಮ್ಯ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ('ಹೇಳಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು'). ಇವರು ಮಿಶ್ರಾಹಾರಿಗಳು. == ಗುನಗಾ ವರ್ಗೀಕರಣ == ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''ಗುಣಗಾ/ಗುನಗಾ''' ಎಂಬುದು: # '''ಜೈನ ಗುನಗರು:''' ಕುಮಟಾ ತಾಲೂಕಿನ ಹೆಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕುಟುಂಬಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು. ಅರ್ಚಕರು. # '''ಕುಂಬಾರ ಗುನಗಾ:''' ಕುಮಟಾ, ಹೊನ್ನಾವರ, ಅಂಕೋಲಾ, ಕಾರವಾರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಚಕತನ + ಕುಂಬಾರಿಕೆ. ಮಿಶ್ರಾಹಾರಿಗಳು. ೫೦+ ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಅರ್ಚಕರು. # '''ಉಪನಾಮ ಮಾತ್ರ ಗುನಗಾ:''' ಬೇರೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಕತನ ಪಡೆದವರು. ಜನಪದ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ. ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೯೪ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೭ರಂದು ಗುನಗಾ ಜಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದೆ. == ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು == * Gazetteer of Bombay Presidency (Vol. 15, Part 1). (1883). * ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ಗೌರೀಶ. ''ಗೋಕರ್ಣ ಮಂಡಲದ ಹಿರಿ-ಕಿರಿ ದೇವತೆಗಳು''. * ಗಾಂವಕಾರ, ಡಾ. ದತ್ತಾತ್ರೇಯ. ''ಬಂಡಿಹಬ್ಬ: ಒಂದು ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ''. * Eliade, Mircea. (1959). ''The Sacred and the Profane''. * Dhume, Anant Ramkrishna. ''The Cultural History of Goa from 10,000 BC - 1352 AD''. {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಾಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ]] 22oko0iu6dw4gevqltzsf9hf1f5gz2m 0 174384 1378368 1358357 2026-08-05T12:25:26Z ~2026-43138-76 100954 /* */ 1378368 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:A_view_of_the_room_in_which_the_Malleshwaram_1669CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_Temple_Donation_Inscription_is.jpg|thumb|300x300px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯದೊಳಗೆ ಬಂಡೆಯ ಶಾಸನವಿದೆ]] [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ]] ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯೋಜಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ <ref>{{Cite web |last=Kumari |first=Krittika |date=2021-06-16 |title=How the Plague Outbreak Led to a New Township in Bengaluru |url=https://map-india.org/how-the-plague-outbreak-led-to-a-new-township-in-bengaluru/ |access-date=2024-01-09 |website=MAP |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Dasharathi |first=Poornima |title=The plague that shook Bangalore |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/plague-shook-bangalore-2437241 |access-date=2024-01-09 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ಅನಂತರ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರವನ್ನು ಹೊಸ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವೀರಗಲ್ಲು ಸೇರಿದಂತೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವಿರುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕೃತಿಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ಶಿಲಾಶಾಸನ ಪರಂಪರೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ೧೭೫ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲಿತ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಎರಡು ಮಹತ್ವದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾ.ಶ. ೧೬೬೯ರ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನವು ಮರಾಠಾ ರಾಜ ಏಕೋಜಿ ೧ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ತುಣುಕು ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Rice|first=B. Lewis|year=1905|journal=Epigraphia Carnatica|title=Epigraphia Carnatica: Volume IX: Inscriptions in the Bangalore District|publisher=Mysore Government Central Press|volume=9|pages=80–81}}</ref> ಜೊತೆಗೆ, ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] (IISc) ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಬೇಟೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]] ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. <ref name=":1">{{Cite web |title=The Land on Which We Stand |url=https://connect.iisc.ac.in/2020/03/the-land-on-which-we-stand/ |access-date=2024-10-27 |website=Connect}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 2009 |title=A Veeragallu on IISc campus |url=https://voicesiisc.wordpress.com/wp-content/uploads/2010/04/voices_sep09.pdf |access-date=27 April 2025 |publisher=Voices, IISc Newsletter}}</ref> . ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ 'ಮಲ್ಲಪುರ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಹುಶಃ '[https://alar.ink/dictionary/kannada/english/%E0%B2%AE%E0%B2%B2%E0%B3%86 ಮಲೆ]' ಅಥವಾ 'ಮಲೈ' (ಬೆಟ್ಟ) ಮತ್ತು '[https://alar.ink/dictionary/kannada/english/%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%B0 ಪುರ]' (ಪಟ್ಟಣ) ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಇದರ ಅರ್ಥ 'ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಣ'. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಇದು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಆಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಮಲ್ಲೇಸ್ವರಂ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರo ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಿಂ ಎಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ/ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Digital_Image_of_the_Word_Malleshwaram_(mallapura)_Obtained_by_3D_Scanning_of_The_Malleshwaram_1669_CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_Temple_Donation_Inscription.jpg|thumb|300x300px| ''3D ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ, ಸಾ.ಶ. ೧೬೬೯ರ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಎಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ ದೇಣಿಗೆ ಶಾಸನದ 'ಮಲ್ಲಪುರ' ಹೆಸರಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ'']] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭ: ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಆಳ್ವಿಕೆ === ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ೧ನೇ ಏಕೋಜಿಯ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು. ಏಕೋಜಿಯ ತಂದೆ ಶಹಾಜಿ ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮರಾಠಾ ಜನರಲ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಗಿದ್ದ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ''ಜಾಗೀರ್'' (ಭೂ ದತ್ತಿ) ಆಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Chopra |first=P.N. |title=History of South India (Ancient, Medieval and Modern) Part II: Medieval Period |publisher=S. Chand & Company |year=2003 |isbn=81-219-0153-7 |pages=467–468}}</ref> ಶಹಾಜಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ತನ್ನ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಸ್ಥಾಪಕ [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿ]] ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Sastri |first=K.A. Nilakanta |title=A History of South India from Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar |publisher=Oxford University Press |year=1955 |pages=253–254}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=19 February 2017 |title=Chhatrapati Shivaji's Bengaluru days |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/chhatrapati-shivajis-bengaluru-days/articleshow/57229947.cms |access-date=2024-10-26 |work=The Times of India}}</ref> ೧೬೬೪ ರಲ್ಲಿ ಶಹಾಜಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಜಾಗೀರನ್ನು ಅವರ ಪುತ್ರರ ನಡುವೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಶಿವಾಜಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದು ಅಲ್ಲಿನ ಮರಾಠಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ವೆಂಕೋಜಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಏಕೋಜಿ ೧ ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ತಂಜಾವೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಜಾಗೀರನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದನು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Govind Sakharam |first=Sardesai |title=New History of the Marathas: Shivaji and his line (1600-1707) |publisher=Phoenix Publications |year=1946 |volume=1 |pages=210–212}}</ref> ಏಕೋಜಿ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ ಮಲಸಹೋದರರಾಗಿದ್ದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತಾಯಂದಿರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಭಾವದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಶಿವಾಜಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಡೆಕ್ಕನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದರೆ, ಏಕೋಜಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಂತರ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಸಂಬಂಧವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ ತಂದೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿಭಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪೈಪೋಟಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=17 September 2021 |title=On the history trail: The Grand Meeting of Chhatrapati Shivaji Maharaj with Ekoji I (Vyankoji Bhonsle) |url=https://sahasa.in/2021/09/17/on-the-history-trail-the-grand-meeting-of-chhatrapati-shivaji-maharaj-and-ekoji-i-vyankoji-bhonsle/ |access-date=2024-10-26 |website=sahasa.in}}</ref> ಏಕೋಜಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮರಾಠರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ೧೯೯೬ರ ಈ ಶಾಸನವು ಮರಾಠರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವರ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಸಾ.ಶ. ೧೯೯೬ ಏಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೇಣಿಗೆ ಶಾಸನ == ಈ ಶಾಸನವು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠಾ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಪುರದ (ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ) ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ [[ಕನ್ನಡ]] ಶಾಸನವು ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏಕೋಜಿ ೧ ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅನುದಾನವನ್ನು "ಬೆಂಗಳೂರ ಮಹಾನಾಡು" (ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜನರು ಅಥವಾ ಸಭೆ) ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದು "ಬೆಂಗಳೂರು" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನವು ರಾಜಶಾಸನವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯವನ್ನು ರಾಜನ ಖಜಾನೆಯ ಬದಲು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು. ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖವು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು 'ಮಲ್ಲಪುರ' ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಶಾಸನದ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Malleshwaram_1669CE_Kannada_Inscription.jpg|thumb|400x400px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ 1669 CE ಏಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ ದಾನ ಶಾಸನ]] ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಒಂದು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಕೆತ್ತಲಾದ ಜಾಗವು ಸುಮಾರು 115 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 392 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 8.3 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರ, 6.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಗಲ ಮತ್ತು 0.45 ಸೆಂ.ಮೀ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು '[[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗದ]]' (ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ [[ಶಿವ|ಶಿವನ]] ಅಮೂರ್ತರೂಪ ಚಿಹ್ನೆ) ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ <ref>{{Cite web |title=Inscription Stones of Bengaluru |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Inscription_Stones_of_Bengaluru |access-date=2024-10-26 |website=Wikipedia}}</ref> . ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಾನದ ಉದ್ದೇಶಿತ ಶಾಶ್ವತತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ ("ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಇರುವವರೆಗೆ" <ref>{{Cite web |date=30 April 2018 |title=A hunt for Bengaluru's forgotten inscription stones is tracing the history of Kannada and the city |url=https://scroll.in/magazine/874966/a-hunt-for-bengalurus-forgotten-inscription-stones-is-tracing-the-history-of-kannada-and-the-city |access-date=2024-10-26 |website=Scroll.in}}</ref> ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ). ಆದರೆ ''ಲಿಂಗವು'' ಶೈವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂದರ್ಭ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಾಲನಿರ್ಣಯ === ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಬಿ.ಎಲ್.ರೈಸ್|ಬಿ. ಎಲ್. ರೈಸ್]] ಅವರು ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ''[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ|ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾ]]'' ಸಂಪುಟ ೯ರ ಪುರವಣಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="B. Lewis Rice">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=B. Lewis Rice |url=http://archive.org/details/epigraphia-carnatica-vol.-9-supplement |title=Epigraphia Carnatica Vol. 9 Supplement}}</ref> ಶಾಸನವು ಅದರ ದಿನಾಂಕವನ್ನು "ಸೌಮ್ಯ ಸಂವತ್ಸರದ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುದ್ಧ ಲೂ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೋಮವಾರ, ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೧೬೬೯ ತಾರೀಖಿಗೆ ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. === ಲಿಪ್ಯಂತರ ಮತ್ತು ಅನುವಾದ === ಶಾಸನವು ಏಳು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಅ.ಸಂ.ಲಿ.ವ.|IAST]] ಲಿಪ್ಯಂತರವು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದದೊಂದಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. {| class="wikitable" !Line !Kannada !IAST !English Translation |- |1 |ಸೌಮ್ಯ ಸಂವತ್ಸರದ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುದ್ಧ ಲೂ |saumya saṃvatsarada mārgaśira śuddha lū |In the Saumya year, on the auspicious day of Margashira |- |2 |ಶ್ರೀಮತು ಮಲ್ಲಪುರದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವರ ದೇವಮಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಯೆಕೋಜಿರಾಯನ ಬೆಂಗಳೂರ |śrīmatu mallapurada mallikārjuna devara devamānyakkĕ yĕkojirāyana bĕṃgaḷūra |The honorable Ekojiraya of Bengaluru, for the divine service of the revered Mallikarjuna of Mallapura, |- |3 |ಮಹನಾಡು ಕೇಳಲಿಕಾಗಿ ಮೆದರನಿಂಗನಹಳಿಯ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟನು ಕೋಟಿ ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರು |mahanāḍu keḷalikāgi mĕdaraninganahaḷiya dharmakkĕ koṭṭanu koṭi candrasūryaru |at the request of the people of Bengaluru, grants the village of Medaraninganahalli as a charitable offering, for as long as the sun and moon exist. |- |4 |ಉಳಕಾಲಉ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಕೊಟನು ಯೀ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಕ್ರ ಮಾಡಿದವರು ಕತ್ತಿಯ ಕಾಗಿಯ ಚಂಡಾಲರ ಜಲ್ಮ |ulakālaü dharmakkĕ koṭanu yī dharmakkĕ vakra māḍidavaru kattiya kāgiya caṃḍālara jalma |This charitable grant is made for perpetuity. Those who obstruct this charity will be reborn as donkeys, crows, or Chandalas. |- |5 |ದಲಿ ಹುಟ್ಟುವರು |dali huṭṭuvaru |(They will be born into these low forms). |- |6 |ಮುಸಾಲಮಾನರಾದವರು ಮಕೆಯಲಿ ಹಂದಿ ತಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಚೆತ್ರಿ ವೈಶ್ಯ ಸೂದ್ರ ಕಾಸಿಯಲಿ ಗೋವ |musālamānarādavaru makĕyali handi tinda brāhmaṇa cĕtri vaiśya sūdra kāsiyali gova |Muslims who dishonor this (grant) will bear the same sin as one who consumes pork in Mecca. Brahmanas, Kshatriyas, Vaishyas, and Shudras, in Kashi, who kill a cow |- |7 |ಕೊಂದ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ |konda pāpakke hoguva |will incur the same sin. |} === ''ಶಾಪಾಶಯ'' === ಅನುದಾನಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಶಾಸನವು ''ಶಾಪಾಶಯವನ್ನು'' ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ದಾನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವ ಒಂದು ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗ ([[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥ)|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]], [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ|ಕ್ಷತ್ರಿಯರು]], [[ವೈಶ್ಯ|ವೈಶ್ಯರು]], [[ಶೂದ್ರ|ಶೂದ್ರರು]] ) ಯಾವುದೇ ಆಗಿರಲಿ, ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರು [[ವಾರಾಣಸಿ|ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ]] (ವಾರಣಾಸಿ) ಹಸುವನ್ನು ಕೊಂದ ಪಾಪವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತಹ ಅಥವಾ ಕತ್ತೆ, ಕಾಗೆ ಅಥವಾ ''ಚಂಡಾಲ'' (ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕೆಳವರ್ಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪು) ಆಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ತಾಳುವಂತಹ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಕೂಡ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು [[ಮೆಕ್ಕಾ|ಮೆಕ್ಕಾದಲ್ಲಿ]] ಹಂದಿಮಾಂಸ ಸೇವಿಸುವಷ್ಟು ಪಾಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಶಾಸನ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಸಂರಕ್ಷಣೆ === ==== ಭೌತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ==== [[ಚಿತ್ರ:Cleaning_cement_splatter_and_paint_o0_the_Malleshwaram_1669_CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_temple_Donation_inscription.jpg|left|thumb|300x300px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಸಾ.ಶ.1669ರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಶಾಸನದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ]] ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಕಾಡು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನ ಶಿಲೆಯು, ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವೊಂದರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣವು ಬಿದ್ದು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ, [https://jeernodhar.com/ 'ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರ್ಸ್‌'ನ] ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯಶಸ್ವಿನಿ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ನಿಲೇಶ್ ಎಂ ಥಕ್ಕರ್, 'ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್' ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಇದರ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. <ref>{{Cite web |title=Inscription Stones of Bengaluru |url=https://www.facebook.com/share/p/sNNtUhcZtJH1qBTn/ |access-date=2024-10-27 |website=Facebook}}</ref> ==== ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:3D_Digital_Scanning_of_the_Malleshwaram_1669_CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_temple_inscription.jpg|left|thumb|300x300px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ 1669 CE ಏಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಾಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯದ ಶಾಸನದ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್]] ಭೌತಿಕ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ಸ್ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಶಾಸನದ 3D ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಅದರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಿಗುವಂತಹ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. <ref>{{Cite web |title=Inscription Stones of Bengaluru |url=https://www.facebook.com/share/p/ruu3tqJQ8TWWFqyW/ |access-date=2024-10-27 |website=Facebook}}</ref> === ಕಳೆದುಹೋದ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮ === [[ಚಿತ್ರ:Bangalore_1854_Pharaoh_hires.jpg|thumb|300x300px|1854ರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಮೇದಾರನಿಂಗಹಳ್ಳಿಯನ್ನು (Maderingenhully ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ) ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ]] ಈ ಶಾಸನವು ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ದಾನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಗ್ರಾಮವು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಗ್ರಾಮದ ಭೂಮಿಯನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] (ಐ ಐ ಎಸ್‌ ಸಿ) ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Wikimaps Warper: Viewing Map 1996 |url=https://warper.wmflabs.org/maps/1996#Preview_tab |access-date=2024-01-09 |website=warper.wmflabs.org}}</ref> ೧೮೫೪ರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯು ಐಐಎಸ್ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗ, ಸಿಪಿಆರ್‌ಐನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕಾಲೋನಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಬಿಇಎಲ್ ರಸ್ತೆಯ ಆಚೆಗೆ [https://cpri.res.in/ ಸಿಪಿಆರ್‌ಐವರೆಗೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250509180739/https://www.cpri.res.in/ |date=2025-05-09 }} ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 'ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮೂರು ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ: * 'ಮೇದಾರ': ಬಿದಿರು ನೇಕಾರರ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು. <ref name=":0">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=H.v. Nanjundayya |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.264219 |title=The Mysore Tribes And Castes Volume 4 |date=1944}}</ref> * 'ನಿಂಗ"': ಬಹುಶಃ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರಾಗಿರಬಹುದು. * 'ಹಳ್ಳಿ': 'ಗ್ರಾಮ' ಎಂದರ್ಥ. ಮೇದಾರ ಸಮುದಾಯವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವರು ನುರಿತ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಿದಿರಿನಿಂದ ಚಾಪೆಗಳು, ಬುಟ್ಟಿಗಳು, ಏಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೇಖರಣಾ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Citation |title=Bathuku Chitram {{!}} Special story on Medari (Mahendra) community {{!}} V6 News (18-06-2015) |date=17 June 2015 |url=https://www.youtube.com/watch?v=86Kk4dsQZ_Q |access-date=2023-12-17 |language=en}}</ref> ಈ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರು ಹತ್ತಿರದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಬಿದಿರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯ ಕಣ್ಮರೆಯು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ನೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಗರೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. == ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನ == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಪ್ರದೇಶವು ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸನಕ್ಕೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 'ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನಾಂಕವಿಲ್ಲದ ಈ [[ಕನ್ನಡ]] ಶಾಸನ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉಳಿದಿರುವ ಪಠ್ಯವು ಅದು ದೇಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಅನುದಾನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸನವು 'ಯಲಹಂಕ ನಾಡ'ನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇಂದಿನ [[ಯಲಹಂಕ|ಯಲಹಂಕಕ್ಕೆ]] ಅನುಗುಣವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ''[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ|ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾ]]'' ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಈ ಶಾಸನವು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷ್ಣ ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="B. Lewis Rice"/> ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಶಾಸನದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. === ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನದ ಲಿಪ್ಯಂತರ === ''[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ|ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾದಲ್ಲಿ]]'' ಪ್ರಕಟವಾದ ಉಳಿದಿರುವ ಪಠ್ಯದ ಲಿಪ್ಯಂತರವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. {| class="wikitable" !ಸಾಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ! [[ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ]] ! [[ಅ.ಸಂ.ಲಿ.ವ.|ಐ.ಎ.ಎಸ್.ಟಿ.]] |- | 1 | ಶ್ರೀಮತುವಿಕಾರಿಸ |śrīmatuvikārisa |- | 2 | ಓವತ್ಸರದಜೇಷ್ಟಬ ೧ |O vatsarada jēṣṭha ba 1 |- | 3 | ಸೋಯಾಲಹಂಕನಾಡ |sōyālahankanāḍa |- | 4 | ಪ್ರಜಾ . . . . . . |prajā . . . . . . |- | 5 | ಗೌಡುತನದಮುಂ |gauḍutanadamuṃ |- | 6 | ವೀರ . . . ಬಮ |vīra . . .bama |- | 7 | ಚಾಕಲಕನಲುಸಂಗ |cākalakanalusaṅga |- | 8 | ನಕೊಡಗಿಮಾನ್ಯಮ್ಮ |nakoḍagimānyamma |- | 9 | ಡಿಐಐ . . . ಲುಸು |ḍiyi . . .lusu |- | 10 | ಡು ಬೆಂಡ್ಯರ |ḍu beṇḍyara |- | 11 | ಯಾವ . ತಮ್ಮನಾ |yāva . tammanā |- | 12 | ಆಚಾರಿಕಾಮುಂಜಕ. |ācārikāmuṃjaka |- | 13 | ಚನ್ನಪಾಂಡ . . . |canapāṇḍa . . . |} ಅಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನವು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಸನದ ಮರುಶೋಧನೆಯು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಈ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಬಹುದು. ==ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ವೀರಗಲ್ಲು (ಐಐಎಸ್ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್) == [[ಚಿತ್ರ:Digital_Image_of_the_Tiger_Hunting_Herostone_02.png|left|thumb|564x564px| ಐಐಎಸ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲಿಬೇಟೆಯ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ (IISc) ಆವರಣದಲ್ಲಿ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ವೀರಗಲ್ಲು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ೧೬೬೯ರ ಏಕೋಜಿ ೧ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಹಿಂದಿನ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. <ref name=":1"/> ಆ ಕಲ್ಲು ಒಂದು 'ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲು' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಹುಲಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಭಾಗಶಃ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿದ್ದು ಯಾವುದೇ ಬರಹಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ಶಿಲ್ಪವು ಹುತಾತ್ಮನು ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಹುಲಿಯ ಮೇಲೆ ಬಾಣ ಬಿಡಲು ಹೊರಟಿರುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ತಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ, ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರು|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ]] ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದ್ದು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೇವಲ ಮೂರು ಹುಲಿಬೇಟೆ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಶೌರ್ಯಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ಅಮೂಲ್ಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಕಲ್ಲುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯು ನಿವಾಸಿಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಧೈರ್ಯತನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೃತಿಗಳ ಮಹತ್ವ == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಶಾಸನಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೬೬೯ರ ಎಕೋಜಿ ೧ರ ಶಾಸನವು, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಗಮನಾರ್ಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ: * '''ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ:''' ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಮಲ್ಲಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶಾಸನಗಳು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಆ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. * '''ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ:''' ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಏಕೋಜಿ ೧ ಶಾಸನವು ದೃಢವಾದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಭೂ ಮಂಜೂರಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು:''' ಶಾಸನಗಳು ಆ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ. ವಿಭಿನ್ನ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ದೇಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಭೂದಾನಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಲಿಂಗದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. * '''ಭಾಷೆಯ ವಿಕಾಸ:''' ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯ ಬಳಕೆಯು ಭಾಷೆಯ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. * '''ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ:''' ಏಕೋಜಿ ೧ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿರುವುದು, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇತರ ಶಿಲಾಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಶಾಸನಗಳು ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಆಳವಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನಮಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆಗಾಗಿ, ದಯವಿಟ್ಟು [https://www.google.com/maps/d/u/0/viewer?mid=10MkVJhxpkbsDbhXxJpAS82KtKMI&hl=en_US&ll=12.997496641535527%2C77.57485343299824&z=10 ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳ ಗೂಗಲ್ ನಕ್ಷೆ]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ. * [[:en:Inscription stones of Bengaluru| ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳು]] ==ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು== ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಕ್ಷರಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರಗಳು, ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ, [https://mythicsociety.github.io/AksharaBhandara/#/learn/Shasanagalu?id=115035 ಅಕ್ಷರ ಭಂಡಾರ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್] ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] sp0tuofbfgx6tyxc52jvk97cse85axp 1378378 1378368 2026-08-05T13:24:45Z A826 72368 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-43138-76|~2026-43138-76]] ([[User talk:~2026-43138-76|talk]])(TwinkleGlobal) 1378378 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:A_view_of_the_room_in_which_the_Malleshwaram_1669CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_Temple_Donation_Inscription_is.jpg|thumb|300x300px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯದೊಳಗೆ ಬಂಡೆಯ ಶಾಸನವಿದೆ]] [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯೋಜಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ <ref>{{Cite web |last=Kumari |first=Krittika |date=2021-06-16 |title=How the Plague Outbreak Led to a New Township in Bengaluru |url=https://map-india.org/how-the-plague-outbreak-led-to-a-new-township-in-bengaluru/ |access-date=2024-01-09 |website=MAP |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Dasharathi |first=Poornima |title=The plague that shook Bangalore |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/plague-shook-bangalore-2437241 |access-date=2024-01-09 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ಅನಂತರ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರವನ್ನು ಹೊಸ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವೀರಗಲ್ಲು ಸೇರಿದಂತೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವಿರುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕೃತಿಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ಶಿಲಾಶಾಸನ ಪರಂಪರೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ೧೭೫ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲಿತ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಎರಡು ಮಹತ್ವದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾ.ಶ. ೧೬೬೯ರ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನವು ಮರಾಠಾ ರಾಜ ಏಕೋಜಿ ೧ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ತುಣುಕು ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Rice|first=B. Lewis|year=1905|journal=Epigraphia Carnatica|title=Epigraphia Carnatica: Volume IX: Inscriptions in the Bangalore District|publisher=Mysore Government Central Press|volume=9|pages=80–81}}</ref> ಜೊತೆಗೆ, ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] (IISc) ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಬೇಟೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]] ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. <ref name=":1">{{Cite web |title=The Land on Which We Stand |url=https://connect.iisc.ac.in/2020/03/the-land-on-which-we-stand/ |access-date=2024-10-27 |website=Connect}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 2009 |title=A Veeragallu on IISc campus |url=https://voicesiisc.wordpress.com/wp-content/uploads/2010/04/voices_sep09.pdf |access-date=27 April 2025 |publisher=Voices, IISc Newsletter}}</ref> . ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ 'ಮಲ್ಲಪುರ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಹುಶಃ '[https://alar.ink/dictionary/kannada/english/%E0%B2%AE%E0%B2%B2%E0%B3%86 ಮಲೆ]' ಅಥವಾ 'ಮಲೈ' (ಬೆಟ್ಟ) ಮತ್ತು '[https://alar.ink/dictionary/kannada/english/%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%B0 ಪುರ]' (ಪಟ್ಟಣ) ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಇದರ ಅರ್ಥ 'ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಣ'. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಇದು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಆಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ, ಮಲ್ಲೇಸ್ವರಂ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಿಂ ಎಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ/ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Digital_Image_of_the_Word_Malleshwaram_(mallapura)_Obtained_by_3D_Scanning_of_The_Malleshwaram_1669_CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_Temple_Donation_Inscription.jpg|thumb|300x300px| ''3D ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ, ಸಾ.ಶ. ೧೬೬೯ರ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಎಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ ದೇಣಿಗೆ ಶಾಸನದ 'ಮಲ್ಲಪುರ' ಹೆಸರಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ'']] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭ: ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಆಳ್ವಿಕೆ === ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ೧ನೇ ಏಕೋಜಿಯ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು. ಏಕೋಜಿಯ ತಂದೆ ಶಹಾಜಿ ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮರಾಠಾ ಜನರಲ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಗಿದ್ದ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ''ಜಾಗೀರ್'' (ಭೂ ದತ್ತಿ) ಆಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Chopra |first=P.N. |title=History of South India (Ancient, Medieval and Modern) Part II: Medieval Period |publisher=S. Chand & Company |year=2003 |isbn=81-219-0153-7 |pages=467–468}}</ref> ಶಹಾಜಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ತನ್ನ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಸ್ಥಾಪಕ [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿ]] ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Sastri |first=K.A. Nilakanta |title=A History of South India from Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar |publisher=Oxford University Press |year=1955 |pages=253–254}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=19 February 2017 |title=Chhatrapati Shivaji's Bengaluru days |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/chhatrapati-shivajis-bengaluru-days/articleshow/57229947.cms |access-date=2024-10-26 |work=The Times of India}}</ref> ೧೬೬೪ ರಲ್ಲಿ ಶಹಾಜಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಜಾಗೀರನ್ನು ಅವರ ಪುತ್ರರ ನಡುವೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಶಿವಾಜಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದು ಅಲ್ಲಿನ ಮರಾಠಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ವೆಂಕೋಜಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಏಕೋಜಿ ೧ ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ತಂಜಾವೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಜಾಗೀರನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದನು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Govind Sakharam |first=Sardesai |title=New History of the Marathas: Shivaji and his line (1600-1707) |publisher=Phoenix Publications |year=1946 |volume=1 |pages=210–212}}</ref> ಏಕೋಜಿ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ ಮಲಸಹೋದರರಾಗಿದ್ದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತಾಯಂದಿರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಭಾವದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಶಿವಾಜಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಡೆಕ್ಕನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದರೆ, ಏಕೋಜಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಂತರ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಸಂಬಂಧವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ ತಂದೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿಭಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪೈಪೋಟಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=17 September 2021 |title=On the history trail: The Grand Meeting of Chhatrapati Shivaji Maharaj with Ekoji I (Vyankoji Bhonsle) |url=https://sahasa.in/2021/09/17/on-the-history-trail-the-grand-meeting-of-chhatrapati-shivaji-maharaj-and-ekoji-i-vyankoji-bhonsle/ |access-date=2024-10-26 |website=sahasa.in}}</ref> ಏಕೋಜಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮರಾಠರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ೧೯೯೬ರ ಈ ಶಾಸನವು ಮರಾಠರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವರ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಸಾ.ಶ. ೧೯೯೬ ಏಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೇಣಿಗೆ ಶಾಸನ == ಈ ಶಾಸನವು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠಾ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಪುರದ (ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ) ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ [[ಕನ್ನಡ]] ಶಾಸನವು ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏಕೋಜಿ ೧ ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅನುದಾನವನ್ನು "ಬೆಂಗಳೂರ ಮಹಾನಾಡು" (ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜನರು ಅಥವಾ ಸಭೆ) ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದು "ಬೆಂಗಳೂರು" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನವು ರಾಜಶಾಸನವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯವನ್ನು ರಾಜನ ಖಜಾನೆಯ ಬದಲು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು. ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖವು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು 'ಮಲ್ಲಪುರ' ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಶಾಸನದ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Malleshwaram_1669CE_Kannada_Inscription.jpg|thumb|400x400px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ 1669 CE ಏಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ ದಾನ ಶಾಸನ]] ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಒಂದು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಕೆತ್ತಲಾದ ಜಾಗವು ಸುಮಾರು 115 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 392 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 8.3 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರ, 6.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಗಲ ಮತ್ತು 0.45 ಸೆಂ.ಮೀ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು '[[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗದ]]' (ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ [[ಶಿವ|ಶಿವನ]] ಅಮೂರ್ತರೂಪ ಚಿಹ್ನೆ) ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ <ref>{{Cite web |title=Inscription Stones of Bengaluru |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Inscription_Stones_of_Bengaluru |access-date=2024-10-26 |website=Wikipedia}}</ref> . ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಾನದ ಉದ್ದೇಶಿತ ಶಾಶ್ವತತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ ("ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಇರುವವರೆಗೆ" <ref>{{Cite web |date=30 April 2018 |title=A hunt for Bengaluru's forgotten inscription stones is tracing the history of Kannada and the city |url=https://scroll.in/magazine/874966/a-hunt-for-bengalurus-forgotten-inscription-stones-is-tracing-the-history-of-kannada-and-the-city |access-date=2024-10-26 |website=Scroll.in}}</ref> ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ). ಆದರೆ ''ಲಿಂಗವು'' ಶೈವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂದರ್ಭ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಾಲನಿರ್ಣಯ === ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಬಿ.ಎಲ್.ರೈಸ್|ಬಿ. ಎಲ್. ರೈಸ್]] ಅವರು ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ''[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ|ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾ]]'' ಸಂಪುಟ ೯ರ ಪುರವಣಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="B. Lewis Rice">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=B. Lewis Rice |url=http://archive.org/details/epigraphia-carnatica-vol.-9-supplement |title=Epigraphia Carnatica Vol. 9 Supplement}}</ref> ಶಾಸನವು ಅದರ ದಿನಾಂಕವನ್ನು "ಸೌಮ್ಯ ಸಂವತ್ಸರದ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುದ್ಧ ಲೂ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೋಮವಾರ, ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೧೬೬೯ ತಾರೀಖಿಗೆ ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. === ಲಿಪ್ಯಂತರ ಮತ್ತು ಅನುವಾದ === ಶಾಸನವು ಏಳು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಅ.ಸಂ.ಲಿ.ವ.|IAST]] ಲಿಪ್ಯಂತರವು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದದೊಂದಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. {| class="wikitable" !Line !Kannada !IAST !English Translation |- |1 |ಸೌಮ್ಯ ಸಂವತ್ಸರದ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುದ್ಧ ಲೂ |saumya saṃvatsarada mārgaśira śuddha lū |In the Saumya year, on the auspicious day of Margashira |- |2 |ಶ್ರೀಮತು ಮಲ್ಲಪುರದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವರ ದೇವಮಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಯೆಕೋಜಿರಾಯನ ಬೆಂಗಳೂರ |śrīmatu mallapurada mallikārjuna devara devamānyakkĕ yĕkojirāyana bĕṃgaḷūra |The honorable Ekojiraya of Bengaluru, for the divine service of the revered Mallikarjuna of Mallapura, |- |3 |ಮಹನಾಡು ಕೇಳಲಿಕಾಗಿ ಮೆದರನಿಂಗನಹಳಿಯ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟನು ಕೋಟಿ ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರು |mahanāḍu keḷalikāgi mĕdaraninganahaḷiya dharmakkĕ koṭṭanu koṭi candrasūryaru |at the request of the people of Bengaluru, grants the village of Medaraninganahalli as a charitable offering, for as long as the sun and moon exist. |- |4 |ಉಳಕಾಲಉ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಕೊಟನು ಯೀ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಕ್ರ ಮಾಡಿದವರು ಕತ್ತಿಯ ಕಾಗಿಯ ಚಂಡಾಲರ ಜಲ್ಮ |ulakālaü dharmakkĕ koṭanu yī dharmakkĕ vakra māḍidavaru kattiya kāgiya caṃḍālara jalma |This charitable grant is made for perpetuity. Those who obstruct this charity will be reborn as donkeys, crows, or Chandalas. |- |5 |ದಲಿ ಹುಟ್ಟುವರು |dali huṭṭuvaru |(They will be born into these low forms). |- |6 |ಮುಸಾಲಮಾನರಾದವರು ಮಕೆಯಲಿ ಹಂದಿ ತಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಚೆತ್ರಿ ವೈಶ್ಯ ಸೂದ್ರ ಕಾಸಿಯಲಿ ಗೋವ |musālamānarādavaru makĕyali handi tinda brāhmaṇa cĕtri vaiśya sūdra kāsiyali gova |Muslims who dishonor this (grant) will bear the same sin as one who consumes pork in Mecca. Brahmanas, Kshatriyas, Vaishyas, and Shudras, in Kashi, who kill a cow |- |7 |ಕೊಂದ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ |konda pāpakke hoguva |will incur the same sin. |} === ''ಶಾಪಾಶಯ'' === ಅನುದಾನಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಶಾಸನವು ''ಶಾಪಾಶಯವನ್ನು'' ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ದಾನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವ ಒಂದು ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗ ([[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥ)|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]], [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ|ಕ್ಷತ್ರಿಯರು]], [[ವೈಶ್ಯ|ವೈಶ್ಯರು]], [[ಶೂದ್ರ|ಶೂದ್ರರು]] ) ಯಾವುದೇ ಆಗಿರಲಿ, ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರು [[ವಾರಾಣಸಿ|ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ]] (ವಾರಣಾಸಿ) ಹಸುವನ್ನು ಕೊಂದ ಪಾಪವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತಹ ಅಥವಾ ಕತ್ತೆ, ಕಾಗೆ ಅಥವಾ ''ಚಂಡಾಲ'' (ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕೆಳವರ್ಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪು) ಆಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ತಾಳುವಂತಹ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಕೂಡ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು [[ಮೆಕ್ಕಾ|ಮೆಕ್ಕಾದಲ್ಲಿ]] ಹಂದಿಮಾಂಸ ಸೇವಿಸುವಷ್ಟು ಪಾಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಶಾಸನ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಸಂರಕ್ಷಣೆ === ==== ಭೌತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ==== [[ಚಿತ್ರ:Cleaning_cement_splatter_and_paint_o0_the_Malleshwaram_1669_CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_temple_Donation_inscription.jpg|left|thumb|300x300px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಸಾ.ಶ.1669ರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಶಾಸನದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ]] ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಕಾಡು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನ ಶಿಲೆಯು, ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವೊಂದರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣವು ಬಿದ್ದು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ, [https://jeernodhar.com/ 'ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರ್ಸ್‌'ನ] ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯಶಸ್ವಿನಿ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ನಿಲೇಶ್ ಎಂ ಥಕ್ಕರ್, 'ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್' ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಇದರ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. <ref>{{Cite web |title=Inscription Stones of Bengaluru |url=https://www.facebook.com/share/p/sNNtUhcZtJH1qBTn/ |access-date=2024-10-27 |website=Facebook}}</ref> ==== ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:3D_Digital_Scanning_of_the_Malleshwaram_1669_CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_temple_inscription.jpg|left|thumb|300x300px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ 1669 CE ಏಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಾಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯದ ಶಾಸನದ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್]] ಭೌತಿಕ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ಸ್ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಶಾಸನದ 3D ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಅದರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಿಗುವಂತಹ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. <ref>{{Cite web |title=Inscription Stones of Bengaluru |url=https://www.facebook.com/share/p/ruu3tqJQ8TWWFqyW/ |access-date=2024-10-27 |website=Facebook}}</ref> === ಕಳೆದುಹೋದ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮ === [[ಚಿತ್ರ:Bangalore_1854_Pharaoh_hires.jpg|thumb|300x300px|1854ರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಮೇದಾರನಿಂಗಹಳ್ಳಿಯನ್ನು (Maderingenhully ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ) ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ]] ಈ ಶಾಸನವು ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ದಾನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಗ್ರಾಮವು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಗ್ರಾಮದ ಭೂಮಿಯನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] (ಐ ಐ ಎಸ್‌ ಸಿ) ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Wikimaps Warper: Viewing Map 1996 |url=https://warper.wmflabs.org/maps/1996#Preview_tab |access-date=2024-01-09 |website=warper.wmflabs.org}}</ref> ೧೮೫೪ರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯು ಐಐಎಸ್ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗ, ಸಿಪಿಆರ್‌ಐನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕಾಲೋನಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಬಿಇಎಲ್ ರಸ್ತೆಯ ಆಚೆಗೆ [https://cpri.res.in/ ಸಿಪಿಆರ್‌ಐವರೆಗೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250509180739/https://www.cpri.res.in/ |date=2025-05-09 }} ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 'ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮೂರು ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ: * 'ಮೇದಾರ': ಬಿದಿರು ನೇಕಾರರ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು. <ref name=":0">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=H.v. Nanjundayya |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.264219 |title=The Mysore Tribes And Castes Volume 4 |date=1944}}</ref> * 'ನಿಂಗ"': ಬಹುಶಃ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರಾಗಿರಬಹುದು. * 'ಹಳ್ಳಿ': 'ಗ್ರಾಮ' ಎಂದರ್ಥ. ಮೇದಾರ ಸಮುದಾಯವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವರು ನುರಿತ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಿದಿರಿನಿಂದ ಚಾಪೆಗಳು, ಬುಟ್ಟಿಗಳು, ಏಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೇಖರಣಾ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Citation |title=Bathuku Chitram {{!}} Special story on Medari (Mahendra) community {{!}} V6 News (18-06-2015) |date=17 June 2015 |url=https://www.youtube.com/watch?v=86Kk4dsQZ_Q |access-date=2023-12-17 |language=en}}</ref> ಈ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರು ಹತ್ತಿರದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಬಿದಿರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯ ಕಣ್ಮರೆಯು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ನೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಗರೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. == ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನ == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಪ್ರದೇಶವು ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸನಕ್ಕೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 'ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನಾಂಕವಿಲ್ಲದ ಈ [[ಕನ್ನಡ]] ಶಾಸನ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉಳಿದಿರುವ ಪಠ್ಯವು ಅದು ದೇಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಅನುದಾನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸನವು 'ಯಲಹಂಕ ನಾಡ'ನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇಂದಿನ [[ಯಲಹಂಕ|ಯಲಹಂಕಕ್ಕೆ]] ಅನುಗುಣವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ''[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ|ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾ]]'' ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಈ ಶಾಸನವು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷ್ಣ ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="B. Lewis Rice"/> ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಶಾಸನದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. === ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನದ ಲಿಪ್ಯಂತರ === ''[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ|ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾದಲ್ಲಿ]]'' ಪ್ರಕಟವಾದ ಉಳಿದಿರುವ ಪಠ್ಯದ ಲಿಪ್ಯಂತರವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. {| class="wikitable" !ಸಾಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ! [[ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ]] ! [[ಅ.ಸಂ.ಲಿ.ವ.|ಐ.ಎ.ಎಸ್.ಟಿ.]] |- | 1 | ಶ್ರೀಮತುವಿಕಾರಿಸ |śrīmatuvikārisa |- | 2 | ಓವತ್ಸರದಜೇಷ್ಟಬ ೧ |O vatsarada jēṣṭha ba 1 |- | 3 | ಸೋಯಾಲಹಂಕನಾಡ |sōyālahankanāḍa |- | 4 | ಪ್ರಜಾ . . . . . . |prajā . . . . . . |- | 5 | ಗೌಡುತನದಮುಂ |gauḍutanadamuṃ |- | 6 | ವೀರ . . . ಬಮ |vīra . . .bama |- | 7 | ಚಾಕಲಕನಲುಸಂಗ |cākalakanalusaṅga |- | 8 | ನಕೊಡಗಿಮಾನ್ಯಮ್ಮ |nakoḍagimānyamma |- | 9 | ಡಿಐಐ . . . ಲುಸು |ḍiyi . . .lusu |- | 10 | ಡು ಬೆಂಡ್ಯರ |ḍu beṇḍyara |- | 11 | ಯಾವ . ತಮ್ಮನಾ |yāva . tammanā |- | 12 | ಆಚಾರಿಕಾಮುಂಜಕ. |ācārikāmuṃjaka |- | 13 | ಚನ್ನಪಾಂಡ . . . |canapāṇḍa . . . |} ಅಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನವು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಸನದ ಮರುಶೋಧನೆಯು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಈ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಬಹುದು. ==ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ವೀರಗಲ್ಲು (ಐಐಎಸ್ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್) == [[ಚಿತ್ರ:Digital_Image_of_the_Tiger_Hunting_Herostone_02.png|left|thumb|564x564px| ಐಐಎಸ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲಿಬೇಟೆಯ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ (IISc) ಆವರಣದಲ್ಲಿ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ವೀರಗಲ್ಲು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ೧೬೬೯ರ ಏಕೋಜಿ ೧ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಹಿಂದಿನ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. <ref name=":1"/> ಆ ಕಲ್ಲು ಒಂದು 'ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲು' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಹುಲಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಭಾಗಶಃ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿದ್ದು ಯಾವುದೇ ಬರಹಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ಶಿಲ್ಪವು ಹುತಾತ್ಮನು ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಹುಲಿಯ ಮೇಲೆ ಬಾಣ ಬಿಡಲು ಹೊರಟಿರುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ತಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ, ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರು|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ]] ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದ್ದು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೇವಲ ಮೂರು ಹುಲಿಬೇಟೆ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಶೌರ್ಯಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ಅಮೂಲ್ಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಕಲ್ಲುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯು ನಿವಾಸಿಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಧೈರ್ಯತನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೃತಿಗಳ ಮಹತ್ವ == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಶಾಸನಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೬೬೯ರ ಎಕೋಜಿ ೧ರ ಶಾಸನವು, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಗಮನಾರ್ಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ: * '''ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ:''' ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಮಲ್ಲಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶಾಸನಗಳು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಆ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. * '''ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ:''' ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಏಕೋಜಿ ೧ ಶಾಸನವು ದೃಢವಾದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಭೂ ಮಂಜೂರಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು:''' ಶಾಸನಗಳು ಆ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ. ವಿಭಿನ್ನ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ದೇಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಭೂದಾನಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಲಿಂಗದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. * '''ಭಾಷೆಯ ವಿಕಾಸ:''' ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯ ಬಳಕೆಯು ಭಾಷೆಯ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. * '''ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ:''' ಏಕೋಜಿ ೧ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿರುವುದು, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇತರ ಶಿಲಾಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಶಾಸನಗಳು ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಆಳವಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನಮಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆಗಾಗಿ, ದಯವಿಟ್ಟು [https://www.google.com/maps/d/u/0/viewer?mid=10MkVJhxpkbsDbhXxJpAS82KtKMI&hl=en_US&ll=12.997496641535527%2C77.57485343299824&z=10 ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳ ಗೂಗಲ್ ನಕ್ಷೆ]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ. * [[:en:Inscription stones of Bengaluru| ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳು]] ==ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು== ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಕ್ಷರಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರಗಳು, ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ, [https://mythicsociety.github.io/AksharaBhandara/#/learn/Shasanagalu?id=115035 ಅಕ್ಷರ ಭಂಡಾರ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್] ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] omu2ky5vd25dxulyae5qye4dy0q19s0 828 174766 1378427 1377305 2026-08-05T17:13:51Z A826 72368 1378427 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions, special property P31, & P373 local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true excludeProperties_hash['P373'] = true local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Commons Category Link (P373 - ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ) with clickable links local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value -- Split categories if multiple (comma separated) local categories = {} for cat in string.gmatch(commonsCat, "[^,]+") do table.insert(categories, cat:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "")) -- Trim whitespace end databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', ['flex-wrap'] = 'wrap', }) :addClass('databox-commons-link') :wikitext('[[File:Commons-logo.svg|18px|class=noviewer|link=commons:Category:]]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em', ['display'] = 'flex', ['gap'] = '0.3em', ['flex-wrap'] = 'wrap', }) :wikitext(function() local links = {} for _, cat in ipairs(categories) do -- Create link to Commons category page table.insert(links, '[[:commons:Category:' .. cat .. '|' .. cat .. ']]') end return table.concat(links, ' • ') end) end -- Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p 75y7hx144v5v9jki99k59tt7cnhczeo 1378430 1378427 2026-08-05T17:25:57Z A826 72368 1378430 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions, special property P31, & P373 local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true excludeProperties_hash['P373'] = true local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Economy of topic (P8744) local economyStatements = item:getBestStatements('P8744') if #economyStatements >= 1 and economyStatements[1].mainsnak.datavalue then local economyValue = economyStatements[1].mainsnak.datavalue.value if type(economyValue) == 'table' and economyValue.id then -- If it's a Wikidata item, get its label local entity = mw.wikibase.getEntity(economyValue.id) if entity then economyValue = entity:getLabel() else economyValue = economyValue.id end end if economyValue then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext("'''" .. economyValue .. "'''") end end -- Demographics of topic (P8745) local demographicsStatements = item:getBestStatements('P8745') if #demographicsStatements >= 1 and demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue then local demographicsValue = demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue.value if type(demographicsValue) == 'table' and demographicsValue.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(demographicsValue.id) if entity then demographicsValue = entity:getLabel() else demographicsValue = demographicsValue.id end end if demographicsValue then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext("'''" .. demographicsValue .. "'''") end end -- Different from (P1889) local differentFromStatements = item:getBestStatements('P1889') if #differentFromStatements >= 1 and differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue then local differentFromValue = differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue.value if type(differentFromValue) == 'table' and differentFromValue.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(differentFromValue.id) if entity then differentFromValue = entity:getLabel() else differentFromValue = differentFromValue.id end end if differentFromValue then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext("'''" .. differentFromValue .. "'''") end end -- Main category of topic (P910) local mainCategoryStatements = item:getBestStatements('P910') if #mainCategoryStatements >= 1 and mainCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local mainCategoryValue = mainCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value if type(mainCategoryValue) == 'table' and mainCategoryValue.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(mainCategoryValue.id) if entity then mainCategoryValue = entity:getLabel() else mainCategoryValue = mainCategoryValue.id end end if mainCategoryValue then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext('[[:Category:' .. mainCategoryValue .. '|' .. mainCategoryValue .. ']]') end end -- Category of associated people (P1792) local associatedPeopleCategoryStatements = item:getBestStatements('P1792') if #associatedPeopleCategoryStatements >= 1 and associatedPeopleCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local associatedPeopleValue = associatedPeopleCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value if type(associatedPeopleValue) == 'table' and associatedPeopleValue.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(associatedPeopleValue.id) if entity then associatedPeopleValue = entity:getLabel() else associatedPeopleValue = associatedPeopleValue.id end end if associatedPeopleValue then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext('[[:Category:' .. associatedPeopleValue .. '|' .. associatedPeopleValue .. ']]') end end -- Category for maps or plans (P9495) local mapsCategoryStatements = item:getBestStatements('P9495') if #mapsCategoryStatements >= 1 and mapsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local mapsCategoryValue = mapsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value if type(mapsCategoryValue) == 'table' and mapsCategoryValue.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(mapsCategoryValue.id) if entity then mapsCategoryValue = entity:getLabel() else mapsCategoryValue = mapsCategoryValue.id end end if mapsCategoryValue then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext('[[:Category:' .. mapsCategoryValue .. '|' .. mapsCategoryValue .. ']]') end end -- Commons Category Link (P373 - ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ) with clickable links local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value -- Split categories if multiple (comma separated) local categories = {} for cat in string.gmatch(commonsCat, "[^,]+") do local trimmedCat = cat:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") categories[#categories + 1] = trimmedCat end -- Build the category links string local categoryLinks = {} for i, cat in ipairs(categories) do -- Create link to Commons category page categoryLinks[i] = '[[:commons:Category:' .. cat .. '|' .. cat .. ']]' end local categoryLinksText = table.concat(categoryLinks, ' • ') databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', ['flex-wrap'] = 'wrap', }) :addClass('databox-commons-link') :wikitext('[[File:Commons-logo.svg|18px|class=noviewer|link=commons:Category:]]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em', ['display'] = 'flex', ['gap'] = '0.3em', ['flex-wrap'] = 'wrap', }) :wikitext(categoryLinksText) end -- Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p 4ggdepzdxcu31n5xsiipw7s5c1tas99 1378431 1378430 2026-08-05T17:27:06Z A826 72368 1378431 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions, special property P31, & P373 local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true excludeProperties_hash['P373'] = true local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Commons Category Link (P373 - ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ) local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-commons-link') :wikitext('[[File:Commons-logo.svg|18px|class=noviewer|link=commons:Category:' .. commonsCat .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[:commons:Category:' .. commonsCat .. '|ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ]]') end -- Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p t3cwthwksaifv5orz1kmjfzqer339sh 1378456 1378431 2026-08-06T05:07:45Z A826 72368 1378456 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true -- Instance of excludeProperties_hash['P373'] = true -- Commons category excludeProperties_hash['P935'] = true -- Commons gallery excludeProperties_hash['P910'] = true -- Main category of topic excludeProperties_hash['P1792'] = true -- Category of associated people excludeProperties_hash['P9495'] = true -- Category for maps or plans excludeProperties_hash['P1014'] = true -- Category for pictures taken with this camera excludeProperties_hash['P5777'] = true -- Category for the view of the item excludeProperties_hash['P8744'] = true -- Economy of topic excludeProperties_hash['P8745'] = true -- Demographics of topic excludeProperties_hash['P1889'] = true -- Different from local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) if propertyValue and propertyValue.value then -- Get the raw value to make it clickable local displayValue = propertyValue.value local claims = item.claims[property] if claims then local linkedValues = {} for _, claim in ipairs(claims) do if claim.mainsnak and claim.mainsnak.datavalue then local value = claim.mainsnak.datavalue.value if type(value) == 'table' and value.id then -- It's a Wikidata item, create a link local entity = mw.wikibase.getEntity(value.id) if entity then local label = entity:getLabel() if label then table.insert(linkedValues, '[[:d:' .. value.id .. '|' .. label .. ']]') else table.insert(linkedValues, '[[:d:' .. value.id .. '|' .. value.id .. ']]') end else table.insert(linkedValues, '[[:d:' .. value.id .. '|' .. value.id .. ']]') end elseif type(value) == 'string' then table.insert(linkedValues, value) elseif type(value) == 'number' then table.insert(linkedValues, tostring(value)) end end end if #linkedValues > 0 then displayValue = table.concat(linkedValues, ', ') end end dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(displayValue) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end end -- Helper function to clean category name local function cleanCategoryName(value) if not value then return nil end if type(value) == 'table' then value = tostring(value) end value = value:gsub("^Category:", "") value = value:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") return value end -- Helper function to get entity label or value local function getEntityLabel(value) if type(value) == 'table' and value.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(value.id) if entity then return entity:getLabel() or value.id end return value.id elseif type(value) == 'table' then return tostring(value) end return value end -- Economy of topic (P8744) local economyStatements = item:getBestStatements('P8744') if #economyStatements >= 1 and economyStatements[1].mainsnak.datavalue then local economyValue = economyStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(economyValue) if displayValue then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Economy of topic'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. displayValue .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P8744]]') end end -- Demographics of topic (P8745) local demographicsStatements = item:getBestStatements('P8745') if #demographicsStatements >= 1 and demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue then local demographicsValue = demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(demographicsValue) if displayValue then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Demographics of topic'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. displayValue .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P8745]]') end end -- Different from (P1889) local differentFromStatements = item:getBestStatements('P1889') if #differentFromStatements >= 1 and differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue then local differentFromValue = differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(differentFromValue) if displayValue then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Different from'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. displayValue .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P1889]]') end end -- Commons Gallery (P935) local commonsGalleryStatements = item:getBestStatements('P935') if #commonsGalleryStatements >= 1 and commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsGallery = commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(commonsGallery) if displayValue then local cleanValue = cleanCategoryName(displayValue) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Commons gallery'):done() :tag('td') :wikitext('[[:commons:' .. cleanValue .. '|' .. cleanValue .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P935]]') end end -- Commons Category (P373) local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(commonsCat) if displayValue then -- Split categories if multiple (comma separated) local categories = {} for cat in string.gmatch(displayValue, "[^,]+") do local trimmedCat = cat:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") local cleanCat = cleanCategoryName(trimmedCat) categories[#categories + 1] = '[[:commons:Category:' .. cleanCat .. '|' .. cleanCat .. ']]' end local categoryLinksText = table.concat(categories, ' • ') dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Commons category'):done() :tag('td') :wikitext(categoryLinksText) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P373]]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Wikidata Link (Footer) databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p 5bdvkd90hwgtbjtbzg8cl43ntkqlay9 10 178695 1378421 1357728 2026-08-05T17:02:49Z A826 72368 A826 moved page [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು]] to [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು]] without leaving a redirect: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1357728 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು | title = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ]] ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು | state = autocollapse |above= ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ: [[ಮಂಗಳೂರು]] | group1 = [[ಬಂಟ್ವಾಳ]] | list1 = [[ಕಾರ್ಯಂಗಳ]] • [[ನರಿಕೊಂಬು]] • [[ನವೂರು]] • [[ಪುದು]] • [[ಸಜಿಪ ಮುನ್ನೂರು]] • [[ತುಂಬೆ]] • [[ಅಜ್ಜಿಬೆಟ್ಟು]] • [[ಅಮ್ಮುಂಜೆ]] • [[ಅಂತಾಡಿ]] • [[ಅಂತ್ತೂರು]] • [[ಅರಳ]] • [[ಬಡಗ ಬೆಳ್ಳೂರು]] • [[ಬಡಗಕಜೆಕಾರು]] • [[ಬಾಳ್ತಿಲ]] • [[ಬರಿಮಾರು]] • [[ಬೂಡೋಲಿ]] • [[ಚೆನ್ನೈತ್ತೋಡಿ]] • [[ದೇವಸ್ಯಪಾಡೂರು]] • [[ದೇವಸ್ಯಮುದೂರು]] • [[ಇಳಿಯನಡುಗೋಡು]] • [[ಇರ್ವತ್ತೂರು]] • [[ಕಡಬೆಟ್ಟು]] • [[ಕಲ್ಲಿಗೆ]] • [[ಕರ್ಪೆ]] • [[ಕವಳಮೂಡೂರು]] • [[ಕವಳಪಾಡೂರು]] • [[ಕೊಡ್ಮಣ್]] • [[ಕೊಯಿಲ, ಬಂಟ್ವಾಳ]] • [[ಕುಡಂಬೆಟ್ಟು]] • [[ಕುಕ್ಕಿಪಾಡಿ]] • [[ಕುರಿಯಾಲ]] • [[ಮಂಚಿ]] • [[ಮೇರೆಮಜಲು]] • [[ಮೂಡುಪಡುಕೋಡಿ]] • [[ಮುದನಡುಗೋಡು]] • [[ಪಂಜಿಕಲ್ಲು]] • [[ಪಿಲತಬೆಟ್ಟು]] • [[ಪಿಲಿಮೊಗ್ರು]] • [[ರಾಯಿ]] • [[ಸಜಿಪಮೂಡ]] • [[ಸಂಗಬೆಟ್ಟು]] • [[ಸರಪಾಡಿ]] • [[ಶಂಭೂರು]] • [[ತೆಂಕ ಬೆಳ್ಳೂರು]] • [[ತೆಂಕಕಜೆಕಾರು]] | group2 = [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] | list2 = [[ಅಂಡಿಂಜೆ]] • [[ಅರಂಬೋಡಿ]] • [[ಬಡಗಕಾರಂದೂರು]] • [[ಬಡಕೋಡಿ]] • [[ಬಜಿರೆ]] • [[ಬೆಲೆಂಜ]] • [[ಬಂದಾರು]] • [[ಬಾರ್ಯ]] • [[ಬೆಳಾಲು]] • [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] • [[ಚಿಬಿದ್ರೆ]] • [[ಚಾರ್ಮಾಡಿ]] • [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]] • [[ಗರ್ಡಾಡಿ]] • [[ಗುಂಡೂರಿ]] • [[ಹತ್ಯಡ್ಕ]] • [[ಹೊಸಂಗಡಿ]] • [[ಇಳಂತಿಲ]] • [[ಇಂದಬೆಟ್ಟು]] • [[ಕಡಿರುದ್ಯಾವರ]] • [[ಕಳಮಂಜ]] • [[ಕಳಂಜ]] • [[ಕಳಿಯ]] • [[ಕಣಿಯೂರು]] • [[ಕನ್ಯಾಡಿ]] • [[ಕರಂಬಾರು]] • [[ಕರಾಯ]] • [[ಕರಿಮಣೇಲು]] • [[ಕಾಶಿಪಟ್ಣ]] • [[ಕೊಕ್ಕಡ]] • [[ಕೊಕ್ರಾಡಿ]] • [[ಕೊಯ್ಯೂರು]] • [[ಕುಡ್ಯಾದಿ]] • [[ಕುಕ್ಕಳ]] • [[ಕುಕ್ಕೇಡಿ]] • [[ಕುವೆಟ್ಟು]] • [[ಕುತ್ಲೂರು]] • [[ಲೈಲಾ]] • [[ಮಚ್ಚಿನ]] • [[ಮಾಲಾಡಿ]] • [[ಮಲವಂತಿಗೆ]] • [[ಮಾರೋಡಿ]] • [[ಮೇಲಂತಬೆಟ್ಟು]] • [[ಮಿತ್ತಬಾಗಿಲು]] • [[ಮೊಗ್ರು]] • [[ಮೂಡುಕೋಡಿ]] • [[ಮುಂಡಾಜೆ]] • [[ಮುಂಡೂರು]] • [[ನಡ]] • [[ನಾಲ್ಕೂರು, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] • [[ನಾರವಿ]] • [[ನವರ]] • [[ನವೂರು]] • [[ನೆರಿಯ]] • [[ನಿಡ್ಲೆ]] • [[ನಿಟ್ಟದೆ]] • [[ನ್ಯಾಯತರ್ಪು]] • [[ಓಡಿಲ್ನಾಳ]] • [[ಪಡುಂಗಡಿ]] • [[ಪಾರೆಂಕಿ]] • [[ಪಟ್ರಮೆ]] • [[ಪೇರಾಡಿ]] • [[ಪಿಲ್ಯ]] • [[ಪುದುವೆಟ್ಟು]] • [[ಪುತ್ತಿಲ]] • [[ರೆಖ್ಯಾ]] • [[ಸವಣಾಲು]] • [[ಸವ್ಯ]] • [[ಶಿಬಾಜೆ]] • [[ಶಿರ್ಲಾಲು]] • [[ಶಿಶಿಲ]] • [[ಸೋಣಂದೂರು]] • [[ಸುಲ್ಕೇರಿ]] • [[ಸುಲ್ಕೇರಿಮೊಗ್ರು]] • [[ತಣ್ಣೀರುಪಂತ]] • [[ತೆಕ್ಕಾರು]] • [[ತೆಂಕಕಾರಂದೂರು]] • [[ತೋಟತ್ತಾಡಿ]] • [[ಉಜಿರೆ]] • [[ಉರುವಾಲು]] • [[ವೇಣೂರು]] | group3 = [[ಕಡಬ]] | list3 = [[ಐತ್ತೂರು]] • [[ಆಲಂಕಾರು]] • [[ಅಲಂತಾಯ]] • [[ಬಲ್ಯ]] • [[ಬಲ್ಪ]] • [[ಬಂಟ್ರ]] • [[ಬೆಳಂದೂರು]] • [[ಬಿಳಿನೆಲೆ]] • [[ಚಾರ್ವಾಕ]] • [[ದೋಲ್ಪಾಡಿ]] • [[ಗೋಳಿತಟ್ಟು]] • [[ಹಳೆನೇರಂಕಿ]] • [[ಇಚ್ಲಂಪಾಡಿ]] • [[ಐನೆಕಿದು]] • [[ಕಾಯಿಮಣ]] • [[ಕಾಣಿಯೂರು]] • [[ಕೇನ್ಯ]] • [[ಕೊಯಿಲ, ಕಡಬ]] • [[ಕೊಂಬಾರು]] • [[ಕೊಣಾಜೆ, ಕಡಬ]] • [[ಕೊನಾಲು]] • [[ಕೌಕ್ರಾಡಿ]] • [[ಕುದ್ಮಾರು]] • [[ಕುಂತೂರು]] • [[ಕುಟ್ರುಪಾಡಿ]] • [[ನೆಕ್ಕಿಲಾಡಿ, ಕಡಬ]] • [[ನೆಲ್ಯಾಡಿ]] • [[ನೂಜಿಬಾಳ್ತಿಲ]] • [[ಪಾಲ್ತಾಡಿ]] • [[ಪೆರಾಬೆ]] • [[ಪುನಚಪ್ಪಾಡಿ]] • [[ರಾಮಕುಂಜ]] • [[ರೆಂಜಿಲಾಡಿ]] • [[ಸವಣೂರು]] • [[ಶಿರಾಡಿ]] • [[ಸಿರಿಬಾಗಿಲು]] • [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] • [[ಎಡಮಂಗಲ]] • [[ಏನೆಕಲ್ಲು]] • [[ಎನ್ಮೂರು]] | group4 = [[ಮಂಗಳೂರು]] | list4 = [[ಮಂಗಳೂರು]] • [[ಬಜಪೆ]] • [[ಅಡ್ಡೂರು]] • [[ಅಡ್ಯಪಾಡಿ]] • [[ಅಡ್ಯಾರ್]] • [[ಐಕಳ]] • [[ಬಡಗ ಎಕ್ಕಾರು]] • [[ಬಡಗ ಉಳಿಪಾಡಿ]] • [[ಬಡಗ ಎಡಪದವು]] • [[ಬಾಳ]] • [[ಬೊಂಡಂತಿಲ]] • [[ಚೇಳಾರು]] • [[ದೆಲಂತಬೆಟ್ಟು]] • [[ಕಳವಾರ]] • [[ಕಂದಾವರ]] • [[ಕಿಲೆಂಜಾರು]] • [[ಕೊಲಂಬೆ]] • [[ಕೊಲವೂರು]] • [[ಕೊಂಪದವು]] • [[ಕುತ್ಸೆತ್ತೂರು]] • [[ಮಡ್ಯ]] • [[ಮಲ್ಲೂರು]] • [[ಮೊಗರು]] • [[ಮುಚೂರು]] • [[ಮುಡು ಪೆರಾರ್]] • [[ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆ]] • [[ಮೂಳೂರು]] • [[ಮುತ್ತೂರು]] • [[ನೀರುಮಾರ್ಗ]] • [[ಪಡುಪೆರಾರ್]] • [[ಪಡುಶೆಡ್ಡೆ]] • [[ಪರ್ಮುದೆ]] • [[ಸೂರಿಂಜೆ]] • [[ತೆಂಕ ಉಳಿಪಾಡಿ]] • [[ತೆಂಕ ಎಕ್ಕಾರು]] • [[ತೆಂಕ ಎಡಪದವು]] • [[ತೋಕೂರು]] • [[ಉಲಾಯಿಬೆಟ್ಟು]] | group5 = [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ]] | list5 =[[ಬಡಗುಮಿಜಾರು]] • [[ಬೆಳುವಾಯಿ]] • [[ದಾರೆಗುಡ್ಡೆ]] • [[ಎರ್ವೈಲು]] • [[ಹೊಸಬೆಟ್ಟು]] • [[ಕಡಂದಲೆ]] • [[ಕಲ್ಲಮುಂಡ್ಕೂರು]] • [[ಕೆಲ್ಲಪುತ್ತಿಗೆ]] • [[ಮಂತ್ರಾಡಿ]] • [[ಮೂಡುಕೋಣಾಜೆ]] • [[ಮೂಡುಮಾರ್ನಾಡು]] • [[ನೆಲ್ಲಿಕಾರು]] • [[ನಿದ್ದೋಡಿ]] • [[ಪಡುಕೋಣಾಜೆ]] • [[ಪಡುಮಾರ್ನಾಡು]] • [[ಪಾಲಡ್ಕ]] • [[ಪನಪಿಲ]] • [[ಪುಚ್ಚಮೊಗರು]] • [[ಪುತ್ತಿಗೆ]] • [[ಶಿರ್ತಾಡಿ]] • [[ತೆಂಕಮಿಜಾರು]] • [[ತೋಡಾರು]] • [[ವಾಲ್ಪಾಡಿ]] | group6 = [[ಮೂಲ್ಕಿ]] | list6 = [[ಐಕಳ]] • [[ಅತ್ತೂರು]] • [[ಅತಿಕಾರಿ ಬೆಟ್ಟು]] • [[ಬಳ್ಕುಂಜೆ]] • [[ಬೆಳ್ಳಾಯ್ತು]] • [[ಎಲಿಂಜೆ]] • [[ಹಳೆಯಂಗಡಿ]] • [[ಕರ್ನಿರೆ]] • [[ಕವತಾರು]] • [[ಕೆಮ್ರಾಲ್]] • [[ಕಿಲ್ಪಾಡಿ]] • [[ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿ]] • [[ಕೊಯಿಕುಡೆ]] • [[ಕೊಲ್ಲೂರು]] • [[ಮೂಲ್ಕಿ]] • [[ಪಡುಪಣಂಬೂರು]] • [[ಪಂಜ]] • [[ಪವಂಜೆ]] • [[ಸಸಿಹಿತ್ಲು]] • [[ಶಿಮಂತೂರು]] • [[ತೋಕೂರು]] • [[ಉಲಿಪಾಡಿ]] | group7 = [[ಪುತ್ತೂರು]] | list7 = [[ಅರಿಯಡ್ಕ]] • [[ಆರ್ಯಾಪು]] • [[ಬಡಗನ್ನೂರು]] • [[ಬಜತ್ತೂರು]] • [[ಬಲ್ನಾಡು]] • [[ಬನ್ನೂರು]] • [[ಬೆಳ್ಳಿಪ್ಪಾಡಿ]] • [[ಬೆಟ್ಟಂಪಾಡಿ]] • [[ಚಿಕ್ಕಮುಡ್ನೂರು]] • [[ಹಿರೇಬಂಡಾಡಿ]] • [[ಇರ್ದೆ]] • [[ಕಬಕ]] • [[ಕೆದಂಬಾಡಿ]] • [[ಕೆಮ್ಮಿಂಜೆ]] • [[ಕೈಯ್ಯೂರು]] • [[ಕೊಡಿಂಬಾಡಿ]] • [[ಕೊಳ್ತಿಗೆ]] • [[ಕೊಡಿಪ್ಪಾಡಿ]] • [[ಕುರಿಯ]] • [[ಮುಡ್ನೂರು]] • [[ಮುಂಡೂರು]] • [[ನರಿಮೊಗ್ರು]] • [[ನೆಕ್ಕಿಲಾಡಿ]] • [[ನೆಟ್ಟಣಿಗೆಮುಡ್ನೂರು]] • [[ನಿಡ್ಪಳ್ಳಿ]] • [[ಓಲಮೊಗ್ರು]] • [[ಪಡ್ನೂರು]] • [[ಪಡುವಣ್ಣೂರು]] • [[ಪನಾಜೆ]] • [[ಸರ್ವೆ]] • [[ಶಾಂತಿಗೋಡು]] • [[ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿ]] | group8 = [[ಸುಳ್ಯ]] | list8 = [[ಐವರ್ನಾಡು]] • [[ಐವತ್ತೋಕ್ಲು]] • [[ಅಜ್ಜಾವರ]] • [[ಅಲೆಟ್ಟಿ]] • [[ಅಮರಪಡ್ನೂರು]] • [[ಅಮರಮುಡ್ನೂರು]] • [[ಅರಂತೋಡು]] • [[ಬಾಲಗೋಡು]] • [[ಬಲಿಲ]] • [[ಬೆಳ್ಳಾರೆ]] • [[ದೇವಚಳ್ಳ]] • [[ಗುತ್ತಿಗಾರು]] • [[ಹರಿಹರ ಪಲ್ಲತ್ತಡ್ಕ]] • [[ಜಾಲ್ಸೂರು]] • [[ಕಳಮಡ್ಕ]] • [[ಕಳಂಜ]] • [[ಕಲ್ಮಕಾರು]] • [[ಕನಕ ಮಜಲು]] • [[ಕೊಡಿಯಾಲ]] • [[ಕೊಲ್ಲಮೊಗ್ರು]] • [[ಕುತ್ಕುಂಜ]] • [[ಮಡಪ್ಪಾಡಿ]] • [[ಮಂಡೆಕೋಲು]] • [[ಮರ್ಕಂಜ]] • [[ಮುಪ್ಪೇರಿಯ]] • [[ಮುರುಳ್ಯ]] • [[ನಾಲ್ಕೂರು]] • [[ನೆಲ್ಲೂರುಕೆಮ್ರಾಜೆ]] • [[ಪಂಬೆತ್ತಾಡಿ]] • [[ಪೆರುವಾಜೆ]] • [[ಸಂಪಾಜೆ]] • [[ತೊಡಿಕಾನ]] • [[ಉಬರಡ್ಕ ಮಿತ್ತೂರು]] | group9 = [[ಉಳ್ಳಾಲ]] | list9 = [[ಸೋಮೇಶ್ವರ]] • [[ಕೋಟೆಕಾರು]] • [[ಅಂಬ್ಲಮೊಗರು]] • [[ಬಾಲೆಪುಣಿ]] • [[ಬೆಳ್ಮ]] • [[ಬೋಳಿಯಾರು]] • [[ಚೆಲೂರು]] • [[ಹರೇಕಳ]] • [[ಇರಾ]] • [[ಕೈರಂಗಳ]] • [[ಕಿನ್ಯಾ]] • [[ಕೋಣಾಜೆ]] • [[ಕುರ್ನಾಡು]] • [[ಮಂಜನಾಡಿ]] • [[ಮುನ್ನೂರು]] • [[ನರಿಂಗಾನ]] • [[ಪಾವೂರು]] • [[ಫಜೀರು]] • [[ಸಜಿಪಪಡು]] • [[ಸಜಿಪನಡು]] • [[ತಲಪಾಡಿ]] }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] oj2ekxnpuhk11k60xz0rda0wlkidd76 1378424 1378421 2026-08-05T17:03:25Z A826 72368 A826 moved page [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು]] to [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು]] without leaving a redirect: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1357728 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು | title = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ]] ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು | state = autocollapse |above= ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ: [[ಮಂಗಳೂರು]] | group1 = [[ಬಂಟ್ವಾಳ]] | list1 = [[ಕಾರ್ಯಂಗಳ]] • [[ನರಿಕೊಂಬು]] • [[ನವೂರು]] • [[ಪುದು]] • [[ಸಜಿಪ ಮುನ್ನೂರು]] • [[ತುಂಬೆ]] • [[ಅಜ್ಜಿಬೆಟ್ಟು]] • [[ಅಮ್ಮುಂಜೆ]] • [[ಅಂತಾಡಿ]] • [[ಅಂತ್ತೂರು]] • [[ಅರಳ]] • [[ಬಡಗ ಬೆಳ್ಳೂರು]] • [[ಬಡಗಕಜೆಕಾರು]] • [[ಬಾಳ್ತಿಲ]] • [[ಬರಿಮಾರು]] • [[ಬೂಡೋಲಿ]] • [[ಚೆನ್ನೈತ್ತೋಡಿ]] • [[ದೇವಸ್ಯಪಾಡೂರು]] • [[ದೇವಸ್ಯಮುದೂರು]] • [[ಇಳಿಯನಡುಗೋಡು]] • [[ಇರ್ವತ್ತೂರು]] • [[ಕಡಬೆಟ್ಟು]] • [[ಕಲ್ಲಿಗೆ]] • [[ಕರ್ಪೆ]] • [[ಕವಳಮೂಡೂರು]] • [[ಕವಳಪಾಡೂರು]] • [[ಕೊಡ್ಮಣ್]] • [[ಕೊಯಿಲ, ಬಂಟ್ವಾಳ]] • [[ಕುಡಂಬೆಟ್ಟು]] • [[ಕುಕ್ಕಿಪಾಡಿ]] • [[ಕುರಿಯಾಲ]] • [[ಮಂಚಿ]] • [[ಮೇರೆಮಜಲು]] • [[ಮೂಡುಪಡುಕೋಡಿ]] • [[ಮುದನಡುಗೋಡು]] • [[ಪಂಜಿಕಲ್ಲು]] • [[ಪಿಲತಬೆಟ್ಟು]] • [[ಪಿಲಿಮೊಗ್ರು]] • [[ರಾಯಿ]] • [[ಸಜಿಪಮೂಡ]] • [[ಸಂಗಬೆಟ್ಟು]] • [[ಸರಪಾಡಿ]] • [[ಶಂಭೂರು]] • [[ತೆಂಕ ಬೆಳ್ಳೂರು]] • [[ತೆಂಕಕಜೆಕಾರು]] | group2 = [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] | list2 = [[ಅಂಡಿಂಜೆ]] • [[ಅರಂಬೋಡಿ]] • [[ಬಡಗಕಾರಂದೂರು]] • [[ಬಡಕೋಡಿ]] • [[ಬಜಿರೆ]] • [[ಬೆಲೆಂಜ]] • [[ಬಂದಾರು]] • [[ಬಾರ್ಯ]] • [[ಬೆಳಾಲು]] • [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] • [[ಚಿಬಿದ್ರೆ]] • [[ಚಾರ್ಮಾಡಿ]] • [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]] • [[ಗರ್ಡಾಡಿ]] • [[ಗುಂಡೂರಿ]] • [[ಹತ್ಯಡ್ಕ]] • [[ಹೊಸಂಗಡಿ]] • [[ಇಳಂತಿಲ]] • [[ಇಂದಬೆಟ್ಟು]] • [[ಕಡಿರುದ್ಯಾವರ]] • [[ಕಳಮಂಜ]] • [[ಕಳಂಜ]] • [[ಕಳಿಯ]] • [[ಕಣಿಯೂರು]] • [[ಕನ್ಯಾಡಿ]] • [[ಕರಂಬಾರು]] • [[ಕರಾಯ]] • [[ಕರಿಮಣೇಲು]] • [[ಕಾಶಿಪಟ್ಣ]] • [[ಕೊಕ್ಕಡ]] • [[ಕೊಕ್ರಾಡಿ]] • [[ಕೊಯ್ಯೂರು]] • [[ಕುಡ್ಯಾದಿ]] • [[ಕುಕ್ಕಳ]] • [[ಕುಕ್ಕೇಡಿ]] • [[ಕುವೆಟ್ಟು]] • [[ಕುತ್ಲೂರು]] • [[ಲೈಲಾ]] • [[ಮಚ್ಚಿನ]] • [[ಮಾಲಾಡಿ]] • [[ಮಲವಂತಿಗೆ]] • [[ಮಾರೋಡಿ]] • [[ಮೇಲಂತಬೆಟ್ಟು]] • [[ಮಿತ್ತಬಾಗಿಲು]] • [[ಮೊಗ್ರು]] • [[ಮೂಡುಕೋಡಿ]] • [[ಮುಂಡಾಜೆ]] • [[ಮುಂಡೂರು]] • [[ನಡ]] • [[ನಾಲ್ಕೂರು, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] • [[ನಾರವಿ]] • [[ನವರ]] • [[ನವೂರು]] • [[ನೆರಿಯ]] • [[ನಿಡ್ಲೆ]] • [[ನಿಟ್ಟದೆ]] • [[ನ್ಯಾಯತರ್ಪು]] • [[ಓಡಿಲ್ನಾಳ]] • [[ಪಡುಂಗಡಿ]] • [[ಪಾರೆಂಕಿ]] • [[ಪಟ್ರಮೆ]] • [[ಪೇರಾಡಿ]] • [[ಪಿಲ್ಯ]] • [[ಪುದುವೆಟ್ಟು]] • [[ಪುತ್ತಿಲ]] • [[ರೆಖ್ಯಾ]] • [[ಸವಣಾಲು]] • [[ಸವ್ಯ]] • [[ಶಿಬಾಜೆ]] • [[ಶಿರ್ಲಾಲು]] • [[ಶಿಶಿಲ]] • [[ಸೋಣಂದೂರು]] • [[ಸುಲ್ಕೇರಿ]] • [[ಸುಲ್ಕೇರಿಮೊಗ್ರು]] • [[ತಣ್ಣೀರುಪಂತ]] • [[ತೆಕ್ಕಾರು]] • [[ತೆಂಕಕಾರಂದೂರು]] • [[ತೋಟತ್ತಾಡಿ]] • [[ಉಜಿರೆ]] • [[ಉರುವಾಲು]] • [[ವೇಣೂರು]] | group3 = [[ಕಡಬ]] | list3 = [[ಐತ್ತೂರು]] • [[ಆಲಂಕಾರು]] • [[ಅಲಂತಾಯ]] • [[ಬಲ್ಯ]] • [[ಬಲ್ಪ]] • [[ಬಂಟ್ರ]] • [[ಬೆಳಂದೂರು]] • [[ಬಿಳಿನೆಲೆ]] • [[ಚಾರ್ವಾಕ]] • [[ದೋಲ್ಪಾಡಿ]] • [[ಗೋಳಿತಟ್ಟು]] • [[ಹಳೆನೇರಂಕಿ]] • [[ಇಚ್ಲಂಪಾಡಿ]] • [[ಐನೆಕಿದು]] • [[ಕಾಯಿಮಣ]] • [[ಕಾಣಿಯೂರು]] • [[ಕೇನ್ಯ]] • [[ಕೊಯಿಲ, ಕಡಬ]] • [[ಕೊಂಬಾರು]] • [[ಕೊಣಾಜೆ, ಕಡಬ]] • [[ಕೊನಾಲು]] • [[ಕೌಕ್ರಾಡಿ]] • [[ಕುದ್ಮಾರು]] • [[ಕುಂತೂರು]] • [[ಕುಟ್ರುಪಾಡಿ]] • [[ನೆಕ್ಕಿಲಾಡಿ, ಕಡಬ]] • [[ನೆಲ್ಯಾಡಿ]] • [[ನೂಜಿಬಾಳ್ತಿಲ]] • [[ಪಾಲ್ತಾಡಿ]] • [[ಪೆರಾಬೆ]] • [[ಪುನಚಪ್ಪಾಡಿ]] • [[ರಾಮಕುಂಜ]] • [[ರೆಂಜಿಲಾಡಿ]] • [[ಸವಣೂರು]] • [[ಶಿರಾಡಿ]] • [[ಸಿರಿಬಾಗಿಲು]] • [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] • [[ಎಡಮಂಗಲ]] • [[ಏನೆಕಲ್ಲು]] • [[ಎನ್ಮೂರು]] | group4 = [[ಮಂಗಳೂರು]] | list4 = [[ಮಂಗಳೂರು]] • [[ಬಜಪೆ]] • [[ಅಡ್ಡೂರು]] • [[ಅಡ್ಯಪಾಡಿ]] • [[ಅಡ್ಯಾರ್]] • [[ಐಕಳ]] • [[ಬಡಗ ಎಕ್ಕಾರು]] • [[ಬಡಗ ಉಳಿಪಾಡಿ]] • [[ಬಡಗ ಎಡಪದವು]] • [[ಬಾಳ]] • [[ಬೊಂಡಂತಿಲ]] • [[ಚೇಳಾರು]] • [[ದೆಲಂತಬೆಟ್ಟು]] • [[ಕಳವಾರ]] • [[ಕಂದಾವರ]] • [[ಕಿಲೆಂಜಾರು]] • [[ಕೊಲಂಬೆ]] • [[ಕೊಲವೂರು]] • [[ಕೊಂಪದವು]] • [[ಕುತ್ಸೆತ್ತೂರು]] • [[ಮಡ್ಯ]] • [[ಮಲ್ಲೂರು]] • [[ಮೊಗರು]] • [[ಮುಚೂರು]] • [[ಮುಡು ಪೆರಾರ್]] • [[ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆ]] • [[ಮೂಳೂರು]] • [[ಮುತ್ತೂರು]] • [[ನೀರುಮಾರ್ಗ]] • [[ಪಡುಪೆರಾರ್]] • [[ಪಡುಶೆಡ್ಡೆ]] • [[ಪರ್ಮುದೆ]] • [[ಸೂರಿಂಜೆ]] • [[ತೆಂಕ ಉಳಿಪಾಡಿ]] • [[ತೆಂಕ ಎಕ್ಕಾರು]] • [[ತೆಂಕ ಎಡಪದವು]] • [[ತೋಕೂರು]] • [[ಉಲಾಯಿಬೆಟ್ಟು]] | group5 = [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ]] | list5 =[[ಬಡಗುಮಿಜಾರು]] • [[ಬೆಳುವಾಯಿ]] • [[ದಾರೆಗುಡ್ಡೆ]] • [[ಎರ್ವೈಲು]] • [[ಹೊಸಬೆಟ್ಟು]] • [[ಕಡಂದಲೆ]] • [[ಕಲ್ಲಮುಂಡ್ಕೂರು]] • [[ಕೆಲ್ಲಪುತ್ತಿಗೆ]] • [[ಮಂತ್ರಾಡಿ]] • [[ಮೂಡುಕೋಣಾಜೆ]] • [[ಮೂಡುಮಾರ್ನಾಡು]] • [[ನೆಲ್ಲಿಕಾರು]] • [[ನಿದ್ದೋಡಿ]] • [[ಪಡುಕೋಣಾಜೆ]] • [[ಪಡುಮಾರ್ನಾಡು]] • [[ಪಾಲಡ್ಕ]] • [[ಪನಪಿಲ]] • [[ಪುಚ್ಚಮೊಗರು]] • [[ಪುತ್ತಿಗೆ]] • [[ಶಿರ್ತಾಡಿ]] • [[ತೆಂಕಮಿಜಾರು]] • [[ತೋಡಾರು]] • [[ವಾಲ್ಪಾಡಿ]] | group6 = [[ಮೂಲ್ಕಿ]] | list6 = [[ಐಕಳ]] • [[ಅತ್ತೂರು]] • [[ಅತಿಕಾರಿ ಬೆಟ್ಟು]] • [[ಬಳ್ಕುಂಜೆ]] • [[ಬೆಳ್ಳಾಯ್ತು]] • [[ಎಲಿಂಜೆ]] • [[ಹಳೆಯಂಗಡಿ]] • [[ಕರ್ನಿರೆ]] • [[ಕವತಾರು]] • [[ಕೆಮ್ರಾಲ್]] • [[ಕಿಲ್ಪಾಡಿ]] • [[ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿ]] • [[ಕೊಯಿಕುಡೆ]] • [[ಕೊಲ್ಲೂರು]] • [[ಮೂಲ್ಕಿ]] • [[ಪಡುಪಣಂಬೂರು]] • [[ಪಂಜ]] • [[ಪವಂಜೆ]] • [[ಸಸಿಹಿತ್ಲು]] • [[ಶಿಮಂತೂರು]] • [[ತೋಕೂರು]] • [[ಉಲಿಪಾಡಿ]] | group7 = [[ಪುತ್ತೂರು]] | list7 = [[ಅರಿಯಡ್ಕ]] • [[ಆರ್ಯಾಪು]] • [[ಬಡಗನ್ನೂರು]] • [[ಬಜತ್ತೂರು]] • [[ಬಲ್ನಾಡು]] • [[ಬನ್ನೂರು]] • [[ಬೆಳ್ಳಿಪ್ಪಾಡಿ]] • [[ಬೆಟ್ಟಂಪಾಡಿ]] • [[ಚಿಕ್ಕಮುಡ್ನೂರು]] • [[ಹಿರೇಬಂಡಾಡಿ]] • [[ಇರ್ದೆ]] • [[ಕಬಕ]] • [[ಕೆದಂಬಾಡಿ]] • [[ಕೆಮ್ಮಿಂಜೆ]] • [[ಕೈಯ್ಯೂರು]] • [[ಕೊಡಿಂಬಾಡಿ]] • [[ಕೊಳ್ತಿಗೆ]] • [[ಕೊಡಿಪ್ಪಾಡಿ]] • [[ಕುರಿಯ]] • [[ಮುಡ್ನೂರು]] • [[ಮುಂಡೂರು]] • [[ನರಿಮೊಗ್ರು]] • [[ನೆಕ್ಕಿಲಾಡಿ]] • [[ನೆಟ್ಟಣಿಗೆಮುಡ್ನೂರು]] • [[ನಿಡ್ಪಳ್ಳಿ]] • [[ಓಲಮೊಗ್ರು]] • [[ಪಡ್ನೂರು]] • [[ಪಡುವಣ್ಣೂರು]] • [[ಪನಾಜೆ]] • [[ಸರ್ವೆ]] • [[ಶಾಂತಿಗೋಡು]] • [[ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿ]] | group8 = [[ಸುಳ್ಯ]] | list8 = [[ಐವರ್ನಾಡು]] • [[ಐವತ್ತೋಕ್ಲು]] • [[ಅಜ್ಜಾವರ]] • [[ಅಲೆಟ್ಟಿ]] • [[ಅಮರಪಡ್ನೂರು]] • [[ಅಮರಮುಡ್ನೂರು]] • [[ಅರಂತೋಡು]] • [[ಬಾಲಗೋಡು]] • [[ಬಲಿಲ]] • [[ಬೆಳ್ಳಾರೆ]] • [[ದೇವಚಳ್ಳ]] • [[ಗುತ್ತಿಗಾರು]] • [[ಹರಿಹರ ಪಲ್ಲತ್ತಡ್ಕ]] • [[ಜಾಲ್ಸೂರು]] • [[ಕಳಮಡ್ಕ]] • [[ಕಳಂಜ]] • [[ಕಲ್ಮಕಾರು]] • [[ಕನಕ ಮಜಲು]] • [[ಕೊಡಿಯಾಲ]] • [[ಕೊಲ್ಲಮೊಗ್ರು]] • [[ಕುತ್ಕುಂಜ]] • [[ಮಡಪ್ಪಾಡಿ]] • [[ಮಂಡೆಕೋಲು]] • [[ಮರ್ಕಂಜ]] • [[ಮುಪ್ಪೇರಿಯ]] • [[ಮುರುಳ್ಯ]] • [[ನಾಲ್ಕೂರು]] • [[ನೆಲ್ಲೂರುಕೆಮ್ರಾಜೆ]] • [[ಪಂಬೆತ್ತಾಡಿ]] • [[ಪೆರುವಾಜೆ]] • [[ಸಂಪಾಜೆ]] • [[ತೊಡಿಕಾನ]] • [[ಉಬರಡ್ಕ ಮಿತ್ತೂರು]] | group9 = [[ಉಳ್ಳಾಲ]] | list9 = [[ಸೋಮೇಶ್ವರ]] • [[ಕೋಟೆಕಾರು]] • [[ಅಂಬ್ಲಮೊಗರು]] • [[ಬಾಲೆಪುಣಿ]] • [[ಬೆಳ್ಮ]] • [[ಬೋಳಿಯಾರು]] • [[ಚೆಲೂರು]] • [[ಹರೇಕಳ]] • [[ಇರಾ]] • [[ಕೈರಂಗಳ]] • [[ಕಿನ್ಯಾ]] • [[ಕೋಣಾಜೆ]] • [[ಕುರ್ನಾಡು]] • [[ಮಂಜನಾಡಿ]] • [[ಮುನ್ನೂರು]] • [[ನರಿಂಗಾನ]] • [[ಪಾವೂರು]] • [[ಫಜೀರು]] • [[ಸಜಿಪಪಡು]] • [[ಸಜಿಪನಡು]] • [[ತಲಪಾಡಿ]] }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] oj2ekxnpuhk11k60xz0rda0wlkidd76 0 179016 1378446 1371846 2026-08-06T04:29:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378446 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian political party|colorcode={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|logo=Dravida Munnetra Kazhagam logo.png|founder=[[ಸಿ. ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]]|ppchairman=[[ಕನಿಮೋಳಿ ಕರುಣಾನಿಧ್i]]|loksabha_leader=[[ಟಿ. ಆರ್. ಬಾಲು]]|rajyasabha_leader=[[ತಿರುಚಿ ಶಿವ]]|foundation={{Start date and age|df=yes|p=y|1949|09|17}}|loksabha_seats={{Composition bar|22|543|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|rajyasabha_seats={{Composition bar|10|245|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|state_seats={{Composition bar|133|234|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}} {{small|([[ತಮಿಳುನಾಡು ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆ|ತಮಿಳುನಾಡು]])}} <br/> {{Composition bar|6|30|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}} {{small|([[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಪುದುಚೇರಿ]])}}|eci=[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಗಳು|ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷ]]<ref>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols main Notification Dated 18.01.2013|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/ElecSym19012013_eng.pdf|publisher=Election Commission of India|access-date=9 May 2013|location=India|year=2013}}</ref>|alliance=* '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ'''<br />[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಂತರ್ಗತ ಒಕ್ಕೂಟ | ಐ.ಎನ್.ಡಿ.ಐ.ಎ.]] (2023–ಪ್ರಸ್ತುತ) * '''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೈತ್ರಿಗಳು'''<br/>[[ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟ|SPA]] ([[ತಮಿಳುನಾಡು]] and [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]])|ideology={{ubl|class=nowrap| |[[ದ್ರಾವಿಡ ಧರ್ಮ]]{{Sfn|Palanithurai|1997|pp=21–22}}<br>[[ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]]<ref>Hardgrave, Robert L. "The DMK and the Politics of Tamil Nationalism." Pacific Affairs, vol. 37, no. 4, 1964, pp. 396–411. JSTOR, {{doi|10.2307/2755132}}. Accessed 6 Jun. 2022.</ref> |[[ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆ (ರಾಜಕೀಯ)|ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆ]]<ref name="DMK's regionalism">{{Cite news|url=https://arunachaltimes.in/index.php/2023/03/07/regionalism-raises-ugly-head/|work=Arunachal Times|title=DMK has regionalism ideals}}</ref><ref>{{Cite web |title=Regionalism, Parties and India's emerging Politics |url=https://www.boell.de/en/2014/02/26/regionalism-parties-and-indias-emerging-politics |access-date=2023-05-17 |website=Heinrich-Böll-Stiftung |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Politics as family enterprise: Nationalist rhythm of BJP is challenge to regionalism |url=https://www.wionews.com/opinions/politics-as-family-enterprise-nationalist-rhythm-of-bjp-is-challenge-to-regionalism-249936 |access-date=2023-05-17 |website=WION |date=16 September 2019 |language=en-us}}</ref> |[[ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]<ref name="dmk1"/><br>[[ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆ]]<ref name="dmk1"> * {{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-from-health-care-to-community-living-his-schemes-were-aimed-at-social-equality/article24548812.ece|title=M. Karunanidhi: From health care to community living, his schemes were aimed at social equality|last=Kannan|first=Ramya|date=8 August 2018|work=The Hindu|access-date=10 August 2019|issn=0971-751X}} * {{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/karunanidhi-the-social-reformer-who-changed-the-landcape-of-tamil-nadu-politics-1837827.html|title=Social Equality was Karunanidhi's Focus During Five Terms as Tamil Nadu CM|website=News18|date=11 March 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> |[[ಜಾತ್ಯತೀತತೆ]]<ref name="DMK has secular ideals: CM Stalin">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2022/may/05/dmk-has-secular-ideals-cm-stalin-2449889.html|work=[[Indian Express]]|title=DMK has secular ideals: CM Stalin}}</ref> }}|position=[[ಕೇಂದ್ರ-ಎಡ ರಾಜಕೀಯ|ಮಧ್ಯ-ಎಡ]]<ref>{{cite web|url=https://www.dmk.in/en/party/ideology/|title=Ideology of DMK|publisher=DMK|access-date=16 March 2026}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thestatesman.com/india/in-the-dravidian-heartland-a-statue-for-marx-in-the-heart-of-chennai-stalin-keeps-the-red-in-good-humour-1503552390.html|title=In the Dravidian heartland, a statue for Marx in the heart of Chennai: Stalin keeps the red in good humour|publisher=The Statesman|date=|access-date=16 March 2026}}</ref>|predecessor=[[ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಭಾರತ)|ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]] (1917–1944)<br />[[ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂ]]<br />(1944–1949)|labour=[[ಕಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಒಕ್ಕೂಟ]] (LPF)|youth=ಇಲೈಗ್ನರ್ ಅನಿ|students=ಮಾನವರ್ ಅನಿ|women=ಮಗಲಿರ್ ಅನಿ|headquarters=ಅಣ್ಣಾ ಅರಿವಲಯಂ,<br />367–369, [[ಅಣ್ಣಾ ಸಲೈ]], [[ತೇನಾಂಪೇಟ್]],&nbsp;[[ಚೆನ್ನೈ]]&nbsp;-&nbsp;600018, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]|website={{Official URL}}|symbol=[[File:Indian election symbol rising sun.svg|120px]]<br />ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯ|flag=Flag DMK.svg}} '''ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ''' ('''ಡಿಎಂಕೆ''') ಒಂದು ಭಾರತೀಯ [[ಜಾತ್ಯತೀತತೆ|ಜಾತ್ಯತೀತ]] [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆ|ಪ್ರಗತಿಪರ]] ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|, ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪುದುಚೇರಿ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Dravida Munnetra Kazhagam (DMK) |url=https://www.business-standard.com/topic/dmk |access-date=10 August 2019 |work=Business Standard India}}</ref> [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]] ನೇತೃತ್ವದ ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬಣವಾಗಿ [[ಸಿ. ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ|ಸಿ.ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]] ಅವರು ಡಿಎಂಕೆಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17, 1949 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |date=14 September 2016 |title=September which split Dravidians, Periyar weds Maniyammai |url=https://www.thenewsminute.com/article/september-which-split-dravidians-periyar-weds-maniyammai-dmk-born-49850 |access-date=10 August 2019 |website=thenewsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 September 2018 |title=Periyar and Anna conflict over electoral politics |url=https://www.thenewsminute.com/article/periyar-and-anna-conflict-over-electoral-politics-88609 |access-date=10 August 2019 |website=newsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=8 August 2018 |title=Karunanidhi: Administrator par excellence |url=https://www.downtoearth.org.in/news/governance/karunanidhi-administrator-par-excellence-61343 |access-date=10 August 2019 |website=downtoearth.org.in}}</ref> ೧೯೪೯ ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ೪, ೧೯೬೯ ರಂದು ಅವರು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರು ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 February 2014 |title=3 February 1969: C. N. Annadurai, chief minister of Tamil Nadu, died |url=https://www.mapsofindia.com/on-this-day/3-february-1969-c.-n.-annadurai-chief-minister-of-tamil-nadu-died |access-date=10 August 2019 |work=What Happened on This Day in History – Maps of India}}</ref> ಅವರು 1967 ರಿಂದ 1969 ರವರೆಗೆ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ|ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 1967 ರಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷವು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ 1969 ರಿಂದ 7 ಆಗಸ್ಟ್ 2018 ರಂದು ಅವರ ಮರಣದವರೆಗೆ [[ಎಂ ಕರುಣಾನಿಧಿ|ಎಂ. ಕರುಣಾನಿಧಿ]] ಅನುಸರಿಸಿದರು. <ref name=":0">{{Cite web |date=7 August 2018 |title=M Karunanidhi passes away |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/m-karunanidhi-former-tamil-nadu-chief-minister-passes-away/article24624474.ece |access-date=10 August 2019 |website=@businessline}}</ref> ಅವರು ಸತತ ಐದು ಅವಧಿಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=7 August 2018 |title=In pictures: M. Karunanidhi, the five-term Chief Minister |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-the-five-term-chief-minister/article24548707.ece/photo/1/ |access-date=10 August 2019 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಕರುಣಾನಿಧಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಂ.ಕೆ. ಸ್ಟಾಲಿನ್, ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೇ 2021 ರಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. <ref>{{Cite web |date=29 May 2009 |title=Karunanidhi appoints Stalin as Tamil Nadu deputy CM |url=https://www.livemint.com/Politics/64bKrVFUe0Xoz5qSVbq1tO/Karunanidhi-appoints-Stalin-as-Tamil-Nadu-deputy-CM.html |access-date=10 August 2019 |website=Mint}}</ref> [[Category:Pages with Tamil IPA]] [[ಭಾರತದ ೨೦೨೪ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು|೨೦೨೪ ರ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ]] ನಂತರ ಡಿಎಂಕೆ [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. <ref>{{Citation |title=Lok Sabha |date=2025-02-16 |work=Wikipedia |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lok_Sabha |access-date=2025-02-18 |language=en}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದು 126 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಡಿಎಂಕೆ ನೇತೃತ್ವದ ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟವು 234 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 159 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref name=":1">{{Cite web |date=2021-05-03 |title=Assembly election 2021: DMK almost swept entire Tamil Nadu; western region went with AIADMK |url=https://www.deccanherald.com/elections/tamil-nadu/assembly-election-2021-dmk-almost-swept-entire-tamil-nadu-western-region-went-with-aiadmk-981984.html |access-date=2024-06-25 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} thmdce5uomxbpas3m8vtso85nak00tz 4 179844 1378429 1377387 2026-08-05T17:25:43Z Vinoda mamatharai 34224 /* ಭಾಗವಹಿಸಿ */ 1378429 wikitext text/x-wiki <div style="display: flex; flex-direction: column; align-items: center; width: 100%;"> <div style="width: 100%; text-align: center;"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|100%|link=|alt=]] </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; gap: 20px; margin: 10px 0; padding-bottom: 10px; flex-wrap: wrap;"> [[File:Vertical decoration design.svg|20px|link=|alt=]] [[File:Wikipedia-logo-v3-kn.svg|100px|link=|alt=]] [[File:Kerala Houseboat Scene.svg|300px|link=|alt=]] [[File:Wikipedia-logo-malayalam.png|100px|link=|alt=]] [[File:Vertical decoration design.svg|20px|link=|alt=]] </div> <div style="width: 100%; text-align: center;"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|100%|link=|alt=]] </div> </div> '''ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026''' ಕೇರಳದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ, 2026 ಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 ==ಉದ್ದೇಶ== * '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳು:''' ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ:''' ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಟಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ. * '''ದತ್ತಾಂಶ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ:''' ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿ. * '''ಸಮುದಾಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ:''' ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ==ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ== * ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗಿನ್ ಆಗಿ. ==ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಅನುವಾದಿಸಿ. * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ. * ಲೇಖನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ವಿಕಿಡೇಟಾ== * ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾ ಹುಡುಕಾಟಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೇರಳ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. * ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. ==ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ== ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ 1000 ಬೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ +1 ಅಂಕಗಳು * ಹಳೆಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗೆ +2 ಅಂಕಗಳು * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನಕ್ಕೂ +10 ಅಂಕಗಳು * ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ +25 ಅಂಕಗಳು '''ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 3000 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.''' ==ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ== * ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ವಿಕಿಡೇಟಾ ರಚನೆಗೆ +3 * ಪ್ರತಿ ಐದು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ 5 ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ +1 * ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು +1 * ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ನವೀಕರಿಸಿದ ವಿಕಿಡೇಟಾಗೆ +5 (ಕನಿಷ್ಠ 5 ಸಂಪಾದನೆಗಳು ಇರಬೇಕು.) ==ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ== ದಯವಿಟ್ಟು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org|Login into Wikistar|class=mw-ui-progressive}} ಆಗಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಕೌಂಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Join Kerala Culture Month 2026|class=mw-ui-progressive}} '''Join campaign''' ನನ್ನು ಒತ್ತಿರಿ. ==ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/List_of_articles ಈ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೀವು ಬರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ] [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|center|350px]] ==ಭಾಗವಹಿಸಿ== <center> {{Clickable button 2|meta:Kerala Culture Month 2026/Participants|Register Now|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|✍ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026/Participants/List?action=edit}} </center> ==ಸಂಘಟಕರು== * [[User:Netha Hussain|Netha Hussain]] * [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] * [[User:Athulvis|Athul R T]] ==ಸಂಯೋಜಕರು== * [[User:Kavitha G. Kana|Kavitha Ganesh]] * [[User:Vinoda mamatharai|Vinoda Mamatha Rai]] == ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ == ಅಂಕಗಳಿಸಲು '''[https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26 WikiSTAR]'''. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿಸ್ಟಾರ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಏಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಂಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. {{Clickable button 2|url=https://wikistar.toolforge.org/campaigns/kcm26|Open the WikiSTAR campaign|class=mw-ui-progressive}} WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: * '''Submissions'''—ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಕಡಾಟಗಳಿಗಾಗಿ. * '''Leaderboard'''—ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. * '''Scoring rules'''—ಅಂಕ ಗಳಿಕೆ * '''Suggested articles''' and '''Statistics'''. ''ಅಂಕಗಳು WikiSTAR ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲ.'' ===ಬಹುಮಾನಗಳು=== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ನೀವು '''ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಜಿ''' ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯುವುದು. * 30 ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. * 15 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ವಸ್ತುಗಳು. # ಅಭಿಯಾನದ ದೃಶ್ಯರೂಪದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತುಳ್ಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * 5 ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ: # ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು '''ಬಹುಮಾನಗಳು ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರನ್ಸ್‌ 2026ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುವುದು.''' ==ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಮುಖ್ಯ ಸಂಘಟಕರ ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬರೆಯಬಹುದು . * [[User:Athulvis|Athul R T]] ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾರತದ''' ವಿಕಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ,''' ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2026 <div style="text-align: center; margin-top: 20px; border-top: 3px solid #2E8B57; padding-top: 10px; width:100%"> [[File:Horizontal abstract design green.svg|1200px|link=|alt=]] </div> o7r2cwo6qcny0rrtsg2ex0wa5mqhukb 0 179881 1378489 1377477 2026-08-06T07:45:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378489 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[ಚಿತ್ರ:Peruvanam_pooram.jpg|thumb|275x275px| ಪೆರುವನಂ - ಚಾತಕುಡಂ ಶಾಸ್ತಾದ ಪೂರಂ]] [[ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ]] [[ದಕ್ಷಿಣ]] ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೇರ್ಪುನಲ್ಲಿರುವ ಪೆರುವನಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಶಿವ]]ನು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html|title=Pradakshina - Peruvanam|access-date=11 February 2009|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129020030/http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html|url-status=dead}}</ref> ಪೆರುವನಂ ಮಹಾದೇವ [http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html Peruvanam Mahadeva Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231129020030/http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html |date=29 November 2023 }} does not participate in the pooram, and is a silent spectator to the proceedings, just like [[Thrissur Vadakkumnatha Temple|Thrissur Vadakkumnathan]].ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯು ಈ ಪೂರಂನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್‌ನಂತೆಯೇ ಈ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮೂಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ [[ದೇವಿ]] ಮತ್ತು [[ಶಾಸ್ತಾ]](ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯಾಗಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ 108 ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯು ಸುಮಾರು 23 ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು (ಇದನ್ನು "ಎಳುನ್ನಳ್ಳಿಪ್ಪು" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪೆರುವನಂ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದಾಖಲೆಗಳ (ಗ್ರಂಥಾವಳಿ) ಪ್ರಕಾರ, 2016ರ ವರ್ಷವು ಈ ಪೂರಂನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರೂಪದ 1434ನೇ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.[http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html Peruvanam Mahadeva Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231129020030/http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html |date=29 November 2023 }} ಈ ಪೂರಂ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ[http://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 Peruvanam pooram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225191101/https://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 |date=2024-12-25 }} ತನ್ನ ಭವ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಪಾಲನೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಗುವ ಪಾಂಡಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಗಳು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಊರಕಂ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಚೇರ್ಪು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೇಳಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [http://www.cherpubhagavathy.com Cherpu Bhagavathy Temple]ಚೇರ್ಪು [[ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಮೇಳವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಪೆರುವನಂ ನಡವಳಿ (ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ "ನಡೆದಾಡುವ ಹಾದಿ") ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣವು ಚರ್ಮವಾದ್ಯಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಂಗಮಂದಿರದಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜ್ಞಾನವಿರುವ ಕೇಳುಗರು ಪೆರುವನಂ ನಡವಳಿಯನ್ನು ಮೇಳಗಳ ಪಾಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಹಬ್ಬಗಳು ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತರಗಳ ಜನರ ವ್ಯಾಪಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಎನ್ನಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.[http://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 Peruvanam pooram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225191101/https://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 |date=2024-12-25 }} ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹುಶಃ ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯೋಜಿತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವ ಇದಾಗಿರಬಹುದು. == ಇತಿಹಾಸ == ಪೆರುವನಂ ಕುರಿತಾದ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವು [http://www.peruvanathirattayappan.org/index.php/en/about-us/temple-history Peruvanam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130323114521/http://www.peruvanathirattayappan.org/index.php/en/about-us/temple-history |date=23 March 2013 }} occurs in A.D. 583 ("Ayathu Shivalokam Nah" - kalivakyam denoting the starting of [http://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 Peruvanam pooram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225191101/https://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 |date=2024-12-25 }}ಕ್ರಿ.ಶ. 583 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ("ಆಯಾತು ಶಿವಲೋಕಂ ನಃ" - ಪೆರುವನಂ ಗ್ರಂಥಾವರಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕಲಿವಾಕ್ಯ). ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪೂರಂ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಉತ್ತರದ ಭರತಪುಳದಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣದ ಪೆರಿಯಾರ್‌ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ ಪೆರುವನಂ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕೇತದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ 108 ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ಈ ಭವ್ಯ ಪೂರಂ ಮಹಾಸಂಗಮದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಆರಾಟ್ಟುಪುಳ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಅಥವಾ ಪೆರುವನಂ ಪಳ್ಳಿವೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಸುಮಾರು ಐದು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಈ ಪೂರಂ ಹಬ್ಬವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಆನಂತರ, ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ನ ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರು ಈಗಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಅನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಕೇವಲ 23 ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಹೊಸ ರೂಪದ ಹಬ್ಬವು ಈಗ 1431 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೀನಂ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೂರಂ ಹಬ್ಬವು ಹಲವಾರು 'ಎಳುನ್ನಳ್ಳಿಪ್ಪು'ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ (ಎಳುನ್ನಳ್ಳಿಪ್ಪು ಎಂದರೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೇವತೆಯನ್ನು ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡುವುದು). ಇದರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಏಳು ಆನೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಗೆ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳ ಅಥವಾ ಪಾಂಡಿ ಮೇಳದಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚರ್ಮವಾದ್ಯಗಳ ಮೇಳಗಳು ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನ ಮೊದಲ ಎಳುನ್ನಳ್ಳಿಪ್ಪು ಸಂಜೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಮರುದಿನ ಮುಂಜಾನೆಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ನಸುಕಿನ ಜಾವ ಸುಮಾರು 4 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳವು ಈ ಪೂರಂ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪೂರಂಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಸಮೃದ್ಧ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಇಂದು ಕೇರಳದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಬ್ಬಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನಲ್ಲಿ ಊರಕತ್ತಮ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ ಪೂರಂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳ'ವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆನೆಗಳ ಹಣೆಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಾದ "ನೆಟ್ಟಿಪಟ್ಟಂ" ಅನ್ನು ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನ ಚೇರ್ಪು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂರಂನಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.[http://www.starelephants.com/more/events/viewevent/25-peruvanam-pooram.html Peruvanam Pooram]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot }}. == ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು == === ಪಿಶಾರಿಕ್ಕಲ್ ಭಗವತಿ === [[ಕಡಲಸ್ಸೇರಿಯ ಪಿಶಾರಿಕಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಭಗವತಿ (ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಅಥವಾ ಸ್ತ್ರೀ ದೇವತೆ) ದೇವತೆಯು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಪಿಶಾರಿಕಲ್ ಭಗವತಿಯ ಪೂರಂ ಸಂಜೆ ಸುಮಾರು 4 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಆನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 'ಪಿಶಾರಿಕಲ್' ಎಂಬ ಪದವು ಮಲಯಾಳಂನ "ವಿಷ-ಹಾರಿ" (ವಿಷಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವಿಷ/ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುವ) ಎಂಬ ಪದದ ಅಪಭ್ರಂಶ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈ ಪೂರಂ ಅಂದಿನ ದಿನದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಪಿಶಾರಿಕಲ್ ಭಗವತಿಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯೂ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಪೂರಂಗಳು ಕಾಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. === ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಶಾಸ್ತ === ಅಂದಿನ ದಿನದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರಂ [[ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಶಾಸ್ತಾ]] (ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ದೇವತೆಯದ್ದಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ದೇವತೆಯು ದಕ್ಷಿಣದ ಗೋಪುರದ ಮೂಲಕ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸೊಗಸಾದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಳು ಆನೆಗಳು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ, ಆದರೆ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಮೈಯೊಡ್ಡಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಈ ದೃಶ್ಯವು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಹಸಿರಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತಹದ್ದಾಗಿದೆ. ತಕ್ಷಣವೇ ವಿಸ್ತಾರವಾದ 'ಪಾಂಡಿ ಮೇಳ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 30 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ದೇವತೆಯು ಪೂರ್ವದ ಗೋಪುರದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸಿ, ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ನಡವಳಿಯನ್ನು (ವಾಕ್‌ವೇ) ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಂಡಿ ಮೇಳವು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿದು, ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು 10 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. === ಚಠಕುಡಂ ಶಾಸ್ತ === ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಚಠಕುಡಂ ಶಾಸ್ತಾ]] ರಾತ್ರಿ 7:30 ರ ನಂತರ ನಡವಳಿಯ (ವಾಕ್‌ವೇ) ಪೂರ್ವದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ತೋಟ್ಟಿಪ್ಪಾಳ್ ಭಗವತಿಯು ಶಾಸ್ತಾನ ಎಡಭಾಗದ ಪಕ್ಕದ [[ಆನೆ]]ಯ ಮೇಲೆ ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಮೇಳವು ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು 10:30 ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಇಡೀ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಶಾಸ್ತಾ ಪೆರುವನಂ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ನಡವಳಿಯ ಪೂರ್ವದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇಟಂಕುಳಂ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲೇಲಿಯ ಇಬ್ಬರು ಇತರ ಶಾಸ್ತಾಗಳು ಆತನನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂವರೂ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ನಡವಳಿಯನ್ನು ಏರುತ್ತಾರೆ. ಅಂದಿನ ದಿನದ ಮೂರನೇ ಪೂರಂ ಆದ ಊರಕತ್ತು ಅಮ್ಮತಿರುವಾಡಿಯ ಪೂರಂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. === ಉರಕತ್ತು ಅಮ್ಮತ್ತಿರುವಡಿ === ಅಮ್ಮತಿರುವಾಡಿಯ ಪೂರಂ ನಡವಳಿಯ (ವಾಕ್‌ವೇ) ಅದೇ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಿಂದ, ಚಾತಕುಡಂ ಪೂರಂ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನವೇ ಅದರ ಸರಿಯಾಗಿ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಠಕುಡಂ ಪೂರಂ ಮುಗಿದ ನಂತರವೇ ನಿಜವಾದ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ತದನಂತರ, ಚಾತಕುಡಂ ಶಾಸ್ತಾ ಅಮ್ಮತಿರುವಾಡಿಯ ಬಲಭಾಗದ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಮೀರಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ನಡವಳಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಯ ಸರಿಯಾಗಿ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲೇ ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ವಿಳಕ್ಕು === ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಯು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [http://www.peruvanathirattayappan.org/index.php/en/prathishta/irattayappan Irattayappan]ಇರಟ್ಟಯಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಸೆಳೆಯದ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಅಂದು ರಾತ್ರಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪೂರಂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಹನ್ನೊಂದು ದೇವತೆಗಳು, ಇತರ ಪೂರಂಗಳು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಒಂದೊಂದೇ ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದ ಒಳಗಡೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಇರಟ್ಟಯಪ್ಪನ್ ದೇವರಿಗೆ ಗೌರವ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಆನೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ತದನಂತರ, ಆಯಾ ದೇವತೆಗಳ ಕೋಲಗಳನ್ನು ಇರಟ್ಟಯಪ್ಪನ್ ಅವರ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಲಕ್ಕೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳವಿರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆನೆಗಳನ್ನೇರಿ, ಇರಟ್ಟಯಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ[http://www.peruvanathirattayappan.org/index.php/en/prathishta/irattayappan Irattayappan] ಹೊರಗೆ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಆಯಾ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೆರುವನಂಗೆ ಕರೆತಂದ ದೀವಟಿಗೆಗಳು (ಎಣ್ಣೆ ದೀಪಗಳು) ಸಹ ಆನೆಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಆಯಾ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಡೋಲು ಬಾರಿಸುವವರು (ಮಾರಾರ್ ಸಮುದಾಯದವರು) ಮತ್ತು ಇತರ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಗಾರರು ಸೇರಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಭವ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸೊಬಗನ್ನು ಕೆಡಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಕೃತಕ ದೀಪಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, 'ವಿಳಕ್ಕು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಆಚರಣೆಯು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸುವಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. === ಚೇರ್ಪು ಭಗವತಿ === [http://www.cherpubhagavathy.com Cherpu Bhagavathy] ಚೇರ್ಪು ಭಗವತಿಯು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನಡವಳಿಯನ್ನು (ವಾಕ್‌ವೇ) ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ, ದೇವತೆಯು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ತಾಯಂಕುಳಂಗರ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ತಿರುವಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು 11:30 ಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ 'ಪಂಚವಾದ್ಯಂ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಚವಾದ್ಯಂನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಆನೆಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮೇಕ್ಕಾವು ಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆ 3 ಗಂಟೆಯ ಮುನ್ನವೇ ಪಂಚವಾದ್ಯಂ ಅಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತದನಂತರ, 'ಪಾಂಡಿ ಮೇಳ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಪುರದ ಮೂಲಕ ಪೆರುವನಂ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪೂರಂ ಆಚರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಬಾಕಿ ಇವೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುವ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನವಿರುತ್ತದೆ. ಚೇರ್ಪು ಭಗವತಿಯು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಪೂರಂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಕುನ್ನು ಭಗವತಿಯು ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ದೇವತೆಗಳು ತಲಾ ಒಂದೊಂದು ಆನೆಯ ಮೇಲೇರಿ, ಇತರ ಐದು ಆನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂಜಾನೆ 4 ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ನಂತರ, ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ನಡವಳಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಸೂರ್ಯೋದಯದ ನಂತರವೂ, ಅಂದರೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸುಮಾರು 8 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡ ಏಳು ಆನೆಗಳ ಸಾಲು, ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನ ಮತ್ತೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ. === ಪೂರಂಗಳ ಸಮಾರೋಪ === ಪಿಶಾರಿಕಲ್ ಭಗವತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಗವತಿಯರು 'ತೋಟುಕುಳಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ನಾನದ (ಆರಾಟ್ಟು) ಮೂಲಕ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವತೆಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪೂರಂ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡ ತಕ್ಷಣವೇ ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ನಾನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == [http://www.cherpubhagavathy.com Cherpu Bhagavathy Temple] {{commons category|Peruvanam Pooram}} * ಪೆರುವನಂ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Culture of Kerala}} {{Tourism in Kerala}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಏಪ್ರಿಲ್ ಆಚರಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು]] 3b85ekl2u9mqljvebswjg08910b37bd 0 180019 1378412 1378292 2026-08-05T15:48:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1378412 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox Indian state or territory | name = ಕೇರಳ | official_name = | type = ರಾಜ್ಯ | image_seal = Government of Kerala Logo.svg{{!}}class=skin-invert | image_skyline = <!-- Do not add additional pictures here without discussion, per consensus [[Talk:Kerala/Archive_6#Infobox montage]]--> Boathouse (7063399547).jpg | image_caption = [[ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು|ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದು [[ಹೌಸ್ ಬೋಟ್]] | nickname = "[[ಗಾಡ್ಸ್ ಓನ್ ಕಂಟ್ರಿ#ಕೇರಳ|ದೇವರ ಸ್ವಂತ ನಾಡು]]" | image_map = IN-KL.svg | coordinates = {{coord|10.0|N|76.3|E|region:IN-KL|display=inline,title}} | region = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ | before_was = [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]]<br>[[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]<br>[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] | formation_date4 = 1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | capital = ತಿರುವನಂತಪುರ | districts = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14]] | governor = [[ರಾಜೇಂದ್ರ ಅರ್ಲೇಕರ್]] | chief_minister = [[ವಿ. ಡಿ. ಸತೀಶನ್]] | party = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]] | judiciary = [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] | chief_secretary = ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಸಿನ್ಹಾ I.A.S. | legislature_type = ಏಕಸಭಾ | assembly = [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]] | assembly_seats = 140 ಸ್ಥಾನಗಳು | rajya_sabha_seats = 9 ಸ್ಥಾನಗಳು | lok_sabha_seats = 20 ಸ್ಥಾನಗಳು | area_total_km2 = 38863 | area_footnotes = <ref>{{Cite web |title=About Kerala |url=https://kerala.gov.in/subdetail/NTM1ODMxNzQuNDg=/MjA0ODc2ODQuMzY= |access-date=10 March 2025 |language=en-US }}</ref> | area_rank = 21ನೇ | length_km = 560 | width_km = 70 | elevation_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Kerala Physiography {{!}} Geographical location {{!}} Kerala {{!}} Kerala |url=https://kerala.me/geography |access-date=24 March 2023 |language=en-US |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324220056/https://kerala.me/geography |url-status=live }}</ref> | elevation_m = 900 | elevation_max_m = 2,695 | elevation_max_point = [[ಅನಮುಡಿ]]<ref>{{Cite web |title=Anamudi – Peakbagger.com |url=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10664 |access-date=24 March 2023 |website=www.peakbagger.com |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324210042/https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10664 |url-status=live }}</ref> | elevation_min_m = −2.7 | elevation_min_point = [[ಕುಟ್ಟನಾಡು]]<ref>{{Cite web |title=Kuttanadan.com : Explore the Rice Bowl of Kerala |url=https://kuttanadan.com/ |access-date=24 March 2023 |website=Kuttanadan Website |language=en-US |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324210043/https://kuttanadan.com/ |url-status=live }}</ref> | population_footnotes = <ref>{{cite book | url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | title=Population Projections for India and States, 2011–2036 | date=July 2020 | access-date=25 March 2023 | archive-date=13 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230313055356/https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | url-status=live }}</ref> | population_total = 36,111,000 | population_as_of = 2025 | population_rank = 13ನೇ | population_urban = 79.42% | population_rural = 20.58% | population_density = 890 | population_demonym = [[ಕೇರಳೀಯ]],<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/25/india-state-kerala-to-be-renamed-keralam-malayalam-language|title=Indian state of Kerala to be renamed Keralam to reflect local pronunciation|first=Penelope|last=MacRae|work=The Guardian |date=25 February 2026}}</ref> [[ಮಲಯಾಳಿಗಳು|ಮಲಯಾಳಿ]] | official_langs = [[ಮಲಯಾಳಂ]]<ref name="OfficialLang">{{cite web |url=https://prsindia.org/files/bills_acts/acts_states/kerala/2026/Act3of2026KL.pdf |title=The Malayalam Language Act, 2025 |publisher=prsindia.org |date=5 March 2026 |access-date=22 April 2026 }}</ref> | GDP_footnotes = <ref name="MOSPI">{{cite web|url=http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_wise_SDP_15_03_2021.xls|title=MOSPI State Domestic Product, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India|date=15 March 2021|accessdate=28 March 2021}}</ref> | GDP_total = {{Increase}} $167.90 billion (nominal)<br/>{{Increase}} $707.26 billion (PPP) | GDP_year = 2025-26 | GDP_rank = 11ನೇ | GDP_per_capita = {{Increase}} {{INRConvert|317723|lk=r}} (nominal)<br/>{{Increase}} $19,586 (PPP) | GDP_per_capita_rank = 11ನೇ | HDI = {{Increase}} 0.804 {{colour|#090|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು}}<ref name="UNDP">{{cite report|title=Subnational HDI|url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/?levels=1+4&interpolation=0&extrapolation=0|access-date=1 April 2026|work=Global Data Lab, [[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_year = 2023 | HDI_rank = 2ನೇ | literacy = 95.3%<ref>{{Cite book |url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/AnnualReport_PLFS2023-24L2.pdf |title=Annual Report, Periodic Labour Force Survey (PLFS) (July 2023 – June 2024) |date=23 September 2024 |publisher=National Sample Survey Office, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |pages=A-10 |chapter=Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 & above, rural+urban (column 6))}}</ref> | literacy_year = 2024 | literacy_rank = 4ನೇ | sex_ratio = 1084[[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name="pc-census2011" /> | sexratio_year = 2025 | sexratio_rank = 17ನೇ | iso_code = IN-KL | registration_plate = KL | website = kerala.gov.in | foundation_day = 1 ನವೆಂಬರ್ | mammal = [[ಭಾರತೀಯ ಆನೆ]]<ref name="ENVIS">{{Cite web |date=1 December 2017 |title=State Symbols of India |url=http://wiienvis.nic.in/KidsCentre/state_symbols_india_8411.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415100206/http://wiienvis.nic.in/KidsCentre/state_symbols_india_8411.aspx |archive-date=15 April 2021 |access-date=3 June 2022 |publisher=ENVIS Centre on Wildlife & Protected Areas}}</ref> | bird = [[ಮಹಾಶಿಖಿ]]<ref name="ENVIS" /> | fish = [[ಗ್ರೀನ್ ಕ್ರೋಮೈಡ್]] | butterfly = [[ಪಾಪಿಲಿಯೋ ಬುದ್ಧ]]<ref>{{Cite news |last=Jacob |first=Aneesh |title='Budha Mayoori' to be named Kerala's state butterfly |language=en |work=Mathrubhumi |url=https://english.mathrubhumi.com/technology/science/budha-mayoori-to-be-named-kerala-s-state-butterfly-1.3305480 |url-status=dead |access-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330094056/https://english.mathrubhumi.com/technology/science/budha-mayoori-to-be-named-kerala-s-state-butterfly-1.3305480 |archive-date=30 March 2019}}</ref> | flower = [[ಕಸ್ಸಿಯಾ ಫಿಸ್ಟುಲಾ|ಸ್ವರ್ಣ ಮರ]]<ref name="ENVIS" /> | tree = [[ತೆಂಗಿನ]] ಮರ<ref name="ENVIS" /> | fruit = [[ಹಲಸು]]<ref>{{Cite news |date=17 March 2018 |title=Jackfruit to be Kerala's state fruit; declaration on March 21 |work=[[The Indian Express]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]] |url=https://indianexpress.com/article/india/jackfruit-to-be-keralas-state-fruit-declaration-on-march-21-5101170/ |access-date=22 March 2018 |archive-date=22 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322144926/http://indianexpress.com/article/india/jackfruit-to-be-keralas-state-fruit-declaration-on-march-21-5101170/ |url-status=live }}</ref> | image_highway = SH IN-KL.png | sh_numbers = [[ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|SH KL1 – SH KL79]] }} '''ಕೇರಳ'''{{efn|[[ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]: [[Help:IPA/English|/ˈkɛrələ/]] {{audio|Kerala (English Pronunciation).ogg|&nbsp;}}, {{respell|KERR|ə|lə}} <br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{IPA|ml|ˈkeːɾɐɭɐm|lang|Ml-Keralam.ogg}} ''[[ISO 15919|ಕೇರಳಂ]]''}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1 ನವೆಂಬರ್ 1956 ರಂದು [[ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ರಚನಾ ಕಾಯ್ದೆ]]ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ದೇಶದ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಏಕೀಕರಿಸಿತು. {{cvt|38863|km2|sqmi|0}} ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಕೇರಳವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]ದ ನಡುವೆ ಸ್ಯಾಂಡ್ವಿಚ್ ಆಗಿರುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು|ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು]]ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ 33 ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೇರಳವು ಭಾರತದ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ|13 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ]]. [[ತಿರುವನಂತಪುರ]]ವು ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಗಿದ್ದರೆ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ವು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳವು 3000&nbsp;[[ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ|BCE]] ಯಿಂದಲೂ ಮಸಾಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿದೆ. [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ರಾಜವಂಶವು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು, ಸಮುದ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಏರಿತು ಆದರೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನೆರೆಯ [[ಚೋಳ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ರಾಜವಂಶಗಳ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಭಾರತ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ]] ನಂತರ, [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೊಚ್ಚಿ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಗಣರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು 1949 ರಲ್ಲಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1956 ರಲ್ಲಿ, ಆಧುನಿಕ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಿನ [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಧಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ತಾಲೂಕನ್ನು ಕೇರಳವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಶೆಂಕೋಟ್ಟೈ ತಾಲೂಕಿನ]] ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇರಳವು 1984 ರಿಂದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೇರಳವು ಅತ್ಯಧಿಕ [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, 2018 ರಲ್ಲಿ 0.784; ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ, 2018 ರಲ್ಲಿ 96.2%; ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೀವಿತಾವಧಿ, 77.3 ವರ್ಷಗಳು; ಮತ್ತು ಅತ್ಯಧಿಕ [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]], 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1,084 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ (3.44%). ಇದು ದೇಶದ [[ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕಡಿಮೆ ಬಡತನ ಹೊಂದಿರುವ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರೀಕರಣ|ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ]] ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಲಸೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1970 ಮತ್ತು 1980 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ [[ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ#ಗಲ್ಫ್ ಬೂಮ್|ಗಲ್ಫ್ ಬೂಮ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ನ ಅರಬ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ]], ಮತ್ತು ಅದರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ದೊಡ್ಡ [[ಮಲಯಾಳಿ]] ವಲಸೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 54% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು]] ಜನರು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಗಳು. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು [[ಆರ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ದ್ರಾವಿಡರು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗಿದ್ದು, ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕರಿ ಮೆಣಸು]] ಮತ್ತು [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್]] ಉತ್ಪಾದನೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ತೆಂಗು, ಚಹಾ, ಕಾಫಿ, ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿವೆ. ರಾಜ್ಯವು {{convert|595|km|mi}} ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು 1.1&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯದ ಸುಮಾರು 3% ರಷ್ಟಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇವಾ ವಲಯ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಲಯವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಂಬತ್ತು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್. ಕೇರಳವು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ [[ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ, [[ಕೇರಳದ ಬೀಚ್ಗಳು|ತೆಂಗಿನ ಗಿಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮರಳು ಕಡಲತೀರಗಳು]], [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು|ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು]], [[ಬೆಟ್ಟದ ತಾಣ]]ಗಳು, [[ಆಯುರ್ವೇದ|ಆಯುರ್ವೇದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ಮತ್ತು [[ಉಷ್ಣವಲಯದ]] ಹಸಿರು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. == ಹೆಸರು == === ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ === "ಕೇರಳ" ಪದವನ್ನು ಮೊದಲು "ಕೇರಳಪುಟೊ" ('[[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ರ ಮಗ[ಗಳು]') ಎಂದು [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] [[ಅಶೋಕ]] (274–237 BCE) ಅವರು ತಮ್ಮ [[ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 3 ನೇ ಶತಮಾನದ BCE ಯ ಬಂಡೆಯ ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=P. C. Alexander |title=Buddhism in Kerala |pages=23}}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|{{transliteration|ta|ISO|Ceralam}}]] (ಚೇರಲಂ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು: {{transliteration|ta|ISO|Cera}} (ಚೇರ) ಮತ್ತು {{transliteration|ta|ISO|Kera}} (ಕೇರ) ಒಂದೇ ಪದದ ರೂಪಾಂತರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Sainz1972">{{Cite book |last=Nicasio Silverio Sainz |url=https://books.google.com/books?id=AOEBAAAAMAAJ |title=Cuba y la Casa de Austria |publisher=Ediciones Universal |year=1972 |page=120 |access-date=6 January 2013}}</ref> {{transliteration|ta|ISO|Cer al}} (ಚೇರಲ್) ಪದವು ಕೇರಳ ರಾಜರ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹಳೆಯ ತಮಿಳು ಪದದಿಂದ 'ಸರೋವರ' ಎಂದು ಬಂದಿದೆ.<ref name="Marr1985">{{Cite book |last=John R. Marr |url=https://books.google.com/books?id=x3gOAAAAYAAJ |title=The Eight Anthologies: A Study in Early Tamil Literature |publisher=Institute of Asian Studies |year=1985 |page=263}}</ref> {{transliteration|ta|ISO|Keralam}} (ಕೇರಳಂ) ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] {{transliteration|ta|ISO|cerive-alam}} (ಚೆರಿವೆ-ಆಲಂ) 'ಗುಡ್ಡ ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರು'<ref name="AlexDeborah2014">{{Cite book |last1=Rayson K. Alex |url=https://books.google.com/books?id=1swxBwAAQBAJ&pg=PA226 |title=Culture and Media: Ecocritical Explorations |last2=S. Susan Deborah |last3=Sachindev P.S. |publisher=Cambridge Scholars Publishing |year=2014 |isbn=978-1-4438-6190-8 |page=226}}</ref> ಅಥವಾ {{transliteration|ta|ISO|cera alam}} (ಚೇರ ಆಲಂ) 'ಚೇರರ ಭೂಮಿ' ಎಂಬುದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಒಂದು [[ಜಾನಪದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ]] ''ಕೇರಳ'' ವನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಪದ {{transliteration|ml|ISO|kera}} (ಕೇರ) 'ತೆಂಗಿನ ಮರ' ಮತ್ತು {{transliteration|ml|ISO|alam}} (ಆಲಂ) 'ಭೂಮಿ' ಎಂಬುದರಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ, 'ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳ ನಾಡು',<ref name="Sadasivan2000">{{Cite book |last=S. N. Sadasivan |url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&pg=PA101 |title=A Social History of India |publisher=APH Publishing |year=2000 |isbn=978-8176481700 |page=101}}</ref> ಇದು ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಬಳಸುವ ರಾಜ್ಯದ ಅಡ್ಡಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref name="PreedyWatson2011">{{Cite book |last1=Victor R. Preedy |url=https://books.google.com/books?id=C6lYoH8rwywC&pg=PT400 |title=Nuts and Seeds in Health and Disease Prevention |last2=Ronald Ross Watson |last3=Vinood B. Patel |publisher=Academic Press |year=2011 |isbn=978-0-12-375689-3 |page=400}}</ref> ಕೇರಳವನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಸಾಗರದ ವ್ಯಾಪಾರ|ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ''[[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಲಬಾರ್]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಕಾಸ್ಮಾಸ್ ಇಂಡಿಕೋಪ್ಲ್ಯೂಸ್ಟೆಸ್]] (6 ನೇ ಶತಮಾನ CE) ಕಾಲದಿಂದಲೂ, [[ಅರಬ್ಬರು|ಅರಬ್]] ನಾವಿಕರು ಕೇರಳವನ್ನು ''ಮೇಲ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.{{citation needed|date=October 2025}} === ಕೇರಳಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ === ರಾಜ್ಯದ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಹೆಸರಾದ ಕೇರಳಂ ಎಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿವೆ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ, ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ 'ಕೇರಳಂ' (കേരളം) ಆಗಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೆಸರು 'ಕೇರಳ' ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Vineeth |first=T. K. |date=2026-03-07 |title=KERALA-M: What's in a name? |url=https://www.newindianexpress.com/explainers/2026/Mar/07/kerala-m-whats-in-a-name |access-date=2026-03-13 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Renaming Kerala: Modi Hails Kerala's New Name Keralam |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/rightful-name-as-per-malayali-culture-pm-modi-praises-renaming-of-kerala-to-keralam-3927718 |access-date=2026-03-13 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯು ಜೂನ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನು 'ಕೇರಳ' ದಿಂದ 'ಕೇರಳಂ' ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸರ್ವಾನುಮತದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ 2023 ರ ಹಿಂದಿನ ಸರ್ವಾನುಮತದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. [[ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ|ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] [[ಪಿಣರಾಯಿ ವಿಜಯನ್]] ಅವರು ಎರಡೂ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ಅದರ [[ಮಲಯಾಳಿ]] ಗುರುತನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 3 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.<ref name="auto1">{{cite web | last=TNIE online desk | first=Agencies | title=Ahead of polls, Union Cabinet approves Kerala's renaming to 'Keralam' | website=The New Indian Express | date=2026-02-24 | url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Feb/24/union-cabinet-approves-keralas-renaming-to-keralam-ahead-of-polls | access-date=2026-02-24}}</ref> [[ಮೂರನೇ ಮೋದಿ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ|ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ]]ವು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 24, 2026 ರಂದು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಅನುಮೋದನೆಯ ನಂತರ, [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಗಳು ಕೇರಳ (ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ) ಮಸೂದೆ, 2026 ಅನ್ನು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 3 ರ ಷರತ್ತಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="auto">{{cite web | title=Kerala will now be called Keralam | website=India Today | date=2026-02-24 | url=https://www.indiatoday.in/india/story/union-cabinet-approves-proposal-renaming-kerala-to-keralam-2873528-2026-02-24 | access-date=2026-02-24}}</ref> [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯ ಅನುಮೋದನೆಯ ನಂತರ, ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ]] ಮಂಡಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ, ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೇರಳಂ ಆಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ}} === ದಂತಕಥೆ === [[File:Parshuramsaraswats.jpg|thumb|[[ಪರಶುರಾಮ]]ನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ವರ್ಣಚಿತ್ರ, ವಸಾಹತುಗಾರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, [[ವರುಣ]] ([[ಹಿಂದೂ]] ಜಲದೇವತೆ) ನನ್ನು ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ]] [[ಹಿಂದೂ]] ಪುರಾಣಗಳ [[ದಶಾವತಾರ]] ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಿ-ಧಾರಿಯ ವೀರ ಋಷಿ [[ಪರಶುರಾಮ]]ನು, [[ವಿಷ್ಣು]]ವಿನ ಆರನೇ [[ಅವತಾರ]] (ಅವತಾರ), ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮರಳಿ ಪಡೆದನು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೇರಳವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ''ಪರಶುರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರಂ'' ("ಪರಶುರಾಮನ ನಾಡು") ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>S. C. Bhatt, Gopal K. Bhargava (2006) "Land and People of Indian States and Union Territories: Volume 14.", p.18</ref> ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಶುರಾಮನು ತನ್ನ ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು, ಮತ್ತು ಅದು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳದವರೆಗೆ ನೀರು ಹಿಂಜರಿಯಿತು. ಈ ರೀತಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಭೂಮಿಯು [[ಗೋಕರ್ಣ]]ದಿಂದ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]]ಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>{{cite book |author=Aiya VN |title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press |pages=210–212 |year=1906 |accessdate=12 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=RdzaPW-kEvQC}}</ref> ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಭೂಮಿಯು ಲವಣಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಶುರಾಮನು ಸರ್ಪರಾಜ [[ವಾಸುಕಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು, ಅವನು ಮಣ್ಣನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಪವಿತ್ರ ವಿಷವನ್ನು ಉಗುಳಿದನು, ಅದನ್ನು ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದನು. ಗೌರವದಿಂದ, ವಾಸುಕಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು 17 ನೇ ಅಥವಾ 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಠ್ಯ ''[[ಕೇರಳೋಲ್ಪತ್ತಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಂಹಿತೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಆರಂಭಿಕ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ{{mdash}}ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭೂ ಹಿಡುವಳಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ{{mdash}}ಮೂಲವನ್ನು ಪರಶುರಾಮನ ಕಥೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|author=M. T. Narayanan|title=Agrarian Relations in Late Medieval Malabar|url=https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC&pg=PA17|accessdate=28 July 2012|date=1 January 2003|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-135-9|pages=16–18}}</ref> ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ, [[ಚೇರ]] ರಾಜ [[ಚೆಂಕುಟ್ಟುವನ್]] ತನ್ನ ಈಟಿಯನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುವ ಮೂಲಕ ಪರಶುರಾಮ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿರಬಹುದು, ಅದರ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸಲು.<ref>{{Cite book |last=Srinivisa Iyengar |first=P. T. |title=History of the Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |year=1929 |isbn=978-8120601451 |location=Madras |page=515}}</ref> ಕೇರಳದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ [[ಪೌರಾಣಿಕ]] ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದರೆ [[ಮಹಾಬಲಿ]], ಒಬ್ಬ [[ಅಸುರ]] ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ನ್ಯಾಯಪ್ರಿಯ ರಾಜ, ಅವರು ಕೇರಳದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ದೇವ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ದೇವ]] ಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿದನು. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ದೇವರುಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು, ಅವರು [[ವಾಮನ]]ನಾಗಿ ತಮ್ಮ ಐದನೇ ಅವತಾರವನ್ನು ತಾಳಿದರು ಮತ್ತು ಕ್ರಮವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಮಹಾಬಲಿಯನ್ನು [[ಪಾತಾಳ]] (ಪಾತಾಳ ಲೋಕ) ಕೆಳಗೆ ತಳ್ಳಿದರು. ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾಬಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಇದನ್ನು [[ಓಣಂ]] ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Rinehart2004">{{cite book|author=Robin Rinehart|title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice|url=https://books.google.com/books?id=hMPYnfS_R90C&pg=PA146|accessdate=28 July 2012|year=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-905-8|page=146}}</ref> 18 [[ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ''[[ಮತ್ಸ್ಯ ಪುರಾಣ]]''ವು,<ref>{{cite book|last=Goldberg|first=Ellen|title=The Lord who is Half Woman: Ardhanārīśvara in Indian and Feminist Perspective|url=https://books.google.com/books?id=xUhlxBozntoC&pg=PA20|year=2002|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-5325-4|page=20|accessdate=30 May 2015}}</ref><ref>{{cite book|last=Kemmerer|first=Lisa|title=Animals and World Religions|url=https://books.google.com/books?id=iFEL2yjkbAAC&pg=PA78|year=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-991255-1|page=78|accessdate=30 May 2015}}</ref> [[ಮತ್ಸ್ಯ]]ದ{{mdash}}ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೊದಲ ಅವತಾರ{{mdash}}ಮತ್ತು ರಾಜ [[ಮನು (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಮನು]]ನ ಕಥೆಯನ್ನು, ಮೊದಲ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ಮಲಯ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ]] ಇರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|last=Dalal|first=Roshen|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC&pg=PA250|year=2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-341421-6|page=250|accessdate=30 May 2015}}</ref><ref>{{cite book|last=Ragozin|first=Zenaide A.|title=Vedic India As Embodied Principally in the Rig-veda|url=https://books.google.com/books?id=T16d-eRG5VkC&pg=PA341|year=2005|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-1-4179-4463-7|page=341|accessdate=21 March 2013}}</ref> === ಪ್ರಾಗಿತಿಹಾಸ === [[File:MarayoorDolmen.JPG|thumb|[[ಮಾರಯೂರು|ಮಾರಯೂರಿನಲ್ಲಿ]] ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಜನರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಡಾಲ್ಮೆನ್]]]] ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳದ ಗಣನೀಯ ಭಾಗವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಚಂಗನಾಶ್ಶೇರಿಯ ಬಳಿ ಸಾಗರಿಕ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಈ ಊಹೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Menon2007">{{cite book|author=A. Sreedhara Menon|title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA20|accessdate=27 July 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=20–21}}</ref> ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮಾರಯೂರು]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]-ಯುಗದ [[ಡಾಲ್ಮೆನ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ''ಮುನಿಯಾರ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ{{mdash}}''ಮುನಿ'' (ಸನ್ಯಾಸಿ ಅಥವಾ ಋಷಿ) ಮತ್ತು ''ಆರ'' (ಡಾಲ್ಮೆನ್) ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ.<ref name="Unlocking the secrets of history">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2004/12/06/stories/2004120604900300.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Unlocking the secrets of history | date=6 December 2004 | accessdate= 12 November 2015}}</ref> [[ವಯನಾಡಿನ]] [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು|ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿನ]] ಬಂಡೆಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸುಮಾರು 6000&nbsp;BCE ಯ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಧಿಯ ಹಿಂದಿನವು.<ref name="Kapoor2002">{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://books.google.com/books?id=gxIpYtnyzu4C&pg=PA2184|accessdate=1 August 2012|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-257-7|page=2184}}</ref><ref>{{cite web|title=Travel and Tourism|url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=3792:travel-and-tourism&catid=271:about-kerala&Itemid=2267|website=kerala.gov.in|publisher=Government of Kerala|accessdate=12 November 2015}}</ref> ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ [[ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗ]], ನವಶಿಲಾಯುಗ ಮತ್ತು [[ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್]] ತಾಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿವೆ.<ref name="AroraSingh116">{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers & Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|page=116}}</ref> ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಕೇರಳ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು [[ಪ್ಯಾಲಿಯೋಲಿಥಿಕ್|ಪ್ಯಾಲಿಯೋಲಿಥಿಕ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗ, ನವಶಿಲಾಯುಗ ಮತ್ತು ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಅವಧಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="google">{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers & Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|pages=118, 123}}</ref> ವಿದೇಶಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವಹನಗಳು ಸಹ ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ;<ref name="AroraSingh1999">{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers & Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|page=123}}</ref> ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಕೊನೆಯ [[ಕಂಚಿನ ಯುಗ]] ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ [[ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗ|ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಭವನೀಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/article26324.ece | work=The Hindu | title=Symbols akin to Indus valley culture discovered in Kerala | date=29 September 2009 |accessdate= 12 November 2015}}</ref> === ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ === [[File:Silk route copy.jpg|thumb|225px|[[ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗ]] ನಕ್ಷೆ. ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರವು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿತ್ತು (ನೀಲಿ).]] [[ಸುಮೇರ್|ಸುಮೇರಿಯನ್]] ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳವು ಕನಿಷ್ಠ 3000&nbsp;BCE ಯಿಂದಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು "ಮಸಾಲೆಗಳ ತೋಟ" ಅಥವಾ "ಭಾರತದ ಮಸಾಲೆ ತೋಟ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/of-kerala-egypt-and-the-spice-link/article5625620.ece | first = Kaavya | last = Pradeep Kumar | work=The Hindu | title=Of Kerala, Egypt, and the Spice link | date=28 January 2014 | accessdate=12 November 2015}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC ''Striving for sustainability, environmental stress and democratic initiatives in Kerala''], p.&nbsp;79; ISBN 81-8069-294-9, Srikumar Chattopadhyay, Richard W. Franke; Year: 2006.</ref><ref name="spiceHindu">{{Cite news |title=Route it through the seas |newspaper=The Hindu |date=December 2016 |url=https://www.thehindu.com/children/ROUTE-it-through-the-seas/article16735515.ece |access-date=2024-01-08 |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305035957/https://www.thehindu.com/children/ROUTE-it-through-the-seas/article16735515.ece |url-status=live |last1=Subramanian |first1=Archana }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮಸಾಲೆಗಳು 3 ಮತ್ತು 2 ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನ BCE ಯಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು]], [[ಅಸಿರಿಯನ್ನರು]] ಮತ್ತು [[ಈಜಿಪ್ಟಿನವರು|ಈಜಿಪ್ಟಿನವರನ್ನು]] ಆಕರ್ಷಿಸಿದವು. [[ಅರಬ್ಬರು]] ಮತ್ತು [[ಫೀನಿಷಿಯನ್ನರು]] ಸಹ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="Menon57">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA57|accessdate=10 October 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=57–58}}</ref> ಕೇರಳಪುತ್ರದ ಭೂಮಿಯು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, [[ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೋಳ]], [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಾಂಡ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಸತಿಯಪುತ್ರರು|ಸತಿಯಪುತ್ರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ.<ref name="SmithJackson2008">{{cite book|author1=Vincent A. Smith|author2=A. V. Williams Jackson|title=History of India, in Nine Volumes: Vol. II – From the Sixth Century BCE to the Mohammedan Conquest, Including the Invasion of Alexander the Great|url=https://books.google.com/books?id=bP7DzXQBoM4C&pg=PA166|accessdate=1 August 2012|date=30 November 2008|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60520-492-5|page=166}}</ref> ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳಪುತ್ರವನ್ನು [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರರು]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜವಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="The Cambridge Shorter History of India">{{cite book|title=The Cambridge Shorter History of India|url=https://books.google.com/books?id=9_48AAAAIAAJ&pg=PA193|accessdate=10 October 2012|publisher=CUP Archive|page=193|id=GGKEY:2W0QHXZ7K40}}</ref><ref name="Dwivedi1994">{{cite book|author=Bhanwar Lal Dwivedi|title=Evolution of Education Thought in India|url=https://books.google.com/books?id=idERT6Tg4MMC&pg=PA164|accessdate=10 October 2012|date=1 January 1994|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-059-8|page=164}}</ref> ಈ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳಕಂ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ.<ref>{{Cite book | last=Kanakasabhai | first=V. | title=The Tamils Eighteen Hundred Years Ago | url=https://books.google.com/books?id=VuvshP5_hg8C | year=1997 | publisher=Asian Educational Services | isbn=978-81-206-0150-5 | accessdate=16 June 2009}}</ref> ಚೇರರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದರೆ, ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯು [[ಪಾಂಡ್ಯರ]] ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು,<ref name="Singh2008">{{cite book|author=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=GW5Gx0HSXKUC&pg=PA385|accessdate=10 October 2012|year=2008|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1677-9|page=385}}</ref> ಅವರ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂದರನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ [[ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ]] (ಅಥವಾ ನಿಯಾಸಿಂಡಿ) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Books.google.co.in">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rQipbjusDyQC&dq=nelcynda&pg=PA301 |title=History of ancient geography – Google Books |author=James Oliver Thomson|publisher=Biblo & Tannen Publishers, 1948|accessdate=30 July 2009|isbn=978-0-8196-0143-8|year=1948}}</ref> ನಂತರ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಪಾಂಡ್ಯರು, ಚೇರರು ಮತ್ತು ಚೋಳರ ನಡುವೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿತ್ತು. [[ಆಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಆಯ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಎಝಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮುಷಿಕರು]] ಪ್ರಾಚೀನ ಕೇರಳದ ಇತರ ಎರಡು ರಾಜವಂಶಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚೇರ ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="Shashi1996">{{cite book|author=S. S. Shashi|title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=lwswAQAAIAAJ|accessdate=10 October 2012|year=1996|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-7041-859-7|page=1207}}</ref><ref name="Ramunny1993">{{cite book|author=Murkot Ramunny|title=Ezhimala: The Abode of the Naval Academy|url=https://books.google.com/books?id=7Hue54bWk6IC&pg=PA3|accessdate=10 October 2012|date=1 January 1993|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-052-9|page=3}}</ref> ಕೊನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ BCE ಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕರಾವಳಿಯು ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕರಿ ಮೆಣಸು|ಕರಿಮೆಣಸಿನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚೇರರು [[ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ]], ಈಜಿಪ್ಟ್, ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೇಲ್ ಅಥವಾ [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಲಬಾರ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web | url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1961/JSS_054_1c_Minattur_MalayaWhatsInAName.pdf | title=Malaya: What's in the name | publisher=siamese-heritage.org | accessdate=7 August 2012 | author=Joseph Minattur | page=1}}</ref> ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳು [[ಮುಝಿರಿಸ್]], ಬೆರ್ಕರೈ ಮತ್ತು ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ.<ref name="Kusuman">{{cite book |author=K. K. Kusuman |title=A History of Trade & Commerce in Travancore |publisher=Mittal Publications |year=1987 |isbn=978-81-7099-026-0 |url=https://books.google.com/books?id=qbNuyHswr1cC |pages=1–2 |accessdate=30 May 2015}}</ref> ರೋಮ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು 50 ಮಿಲಿಯನ್ [[ಸೆಸ್ಟರ್ಸಸ್]] ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> ಸಮಕಾಲೀನ [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವು ಮೆಣಸಿನ ಬದಲಿಗೆ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತುಂಬಿದ ರೋಮನ್ ಹಡಗುಗಳು ಮುಝಿರಿಸ್ಗೆ ಆಗಮಿಸುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳವನ್ನು ತಲುಪಲು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಗಾಳಿಯನ್ನು ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಪಶ್ಚಿಮ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು [[ಸೈಜಿಕಸ್ನ ಯುಡೋಕ್ಸಸ್]], ಅವರು ಈಜಿಪ್ಟ್ನ [[ಹೆಲ್ಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ನಾಗರಿಕತೆ|ಹೆಲ್ಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್]] [[ಟಾಲಮಿಕ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ರಾಜ [[ಟಾಲಮಿ VIII ಫಿಸ್ಕಾನ್|ಟಾಲಮಿ VIII]] ರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 118 ಅಥವಾ 166&nbsp;BCE ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಬಂದರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ರೋಮನ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು{{mdash}}[[ಆಗಸ್ಟಸ್]] ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಬ್ಯಾರಕ್ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ{{mdash}}ರೋಮನ್ ''[[ಕರ್ಸಸ್ ಪಬ್ಲಿಕಸ್]]'' ನ ಏಕೈಕ ಉಳಿದಿರುವ ನಕ್ಷೆಯಾದ ''[[ಟ್ಯಾಬುಲಾ ಪ್ಯೂಟಿಂಗೇರಿಯಾನಾ]]'' ದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|author=Abraham Eraly|title=The First Spring: The Golden Age of India|url=https://books.google.com/books?id=te1sqTzTxD8C&pg=PA246|accessdate=7 August 2012|date=1 December 2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-670-08478-4|pages=246–}}</ref><ref name="Iyengar_2001">{{cite book |author=Iyengar PTS |year=2001 |title=History Of The Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |isbn=81-206-0145-9 |url=https://books.google.com/books?id=ERq-OCn2cloC |accessdate=29 December 2008}}</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಯುರೋಪಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಠಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="google2">{{cite book |author=Iyengar PTS |year=2001 |title=History Of The Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |isbn=81-206-0145-9 |url=https://books.google.com/books?id=ERq-OCn2cloC |pages=192–195 |accessdate=29 December 2008}}</ref> ಕೇರಳದೊಂದಿಗಿನ ಯಹೂದಿ ಸಂಪರ್ಕವು 573&nbsp;BCE ಯ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Orpa Slapak">[https://books.google.co.in/books?id=qhKGPprbQaYC&printsec=frontcover&dq=isbn:9652781797&hl=en&sa=X&ei=UNa1VM-AFc_kuQSLiYLIAQ&ved=0CB8Q6wEwAA#v=onepage&q=two%20millennia&f=true ''The Jews of India: A Story of Three Communities''] by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. ISBN 965-278-179-7.</ref><ref name="Hillel1832">{{cite book|author=David D'Beth Hillel|title=The Travels of Rabbi David D'Beth Hillel: From Jerusalem, Through Arabia, Koordistan, Part of Persia, and India to Madras|url=https://books.google.com/books?id=j5NeAAAAcAAJ&pg=PR9|year=1832|publisher=author|page=135}}</ref><ref>{{cite book|title=The Jews in India and the Far East|url=https://books.google.com/books?id=w_v-nQEACAAJ|year=1976|publisher=Greenwood Press|pages=24–26 | isbn=978-0-8371-2615-9 }}</ref> ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 4 ನೇ ಶತಮಾನ BCE ಯಿಂದಲೂ ಕೇರಳದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು; [[ಹೆರೊಡೋಟಸ್]] (484–413&nbsp;BCE) ಅರಬ್ಬರು ಕೇರಳದಿಂದ ತಂದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಈಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಯಹೂದಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref name="Kusuman"/> ಈ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮದುವೆಯಾದರು, ಇದು ಮುಸ್ಲಿಂ [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಾಪ್ಪಿಲ]] ಸಮುದಾಯದ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Dialogue">{{cite book |author=Rolland E. Miller |title=Hindu-Christian Dialogue: Perspectives and Encounters |publisher=Motilal Banarsidass Publications |year=1993 |isbn=978-81-208-1158-4 |url=https://books.google.com/books?id=6eHgNyNimoAC |page=50}}</ref> 4 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕ್ರೈಸ್ತರು [[ಪರ್ಷಿಯಾ]]ದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡರು, ಇದು 1 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ [[ತಾಮಸ್ ಪ್ರೇರಿತ]]ನ ಪ್ರಚಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref name="Erwin Fahlbusch">[https://books.google.co.in/books?id=lZUBZlth2qgC&printsec=frontcover&dq=isbn:9780802824172&hl=en&sa=X&ei=i5ncVJiVJ4u4uATrlIGoAg&ved=0CB8Q6wEwAA#v=onepage&q=Muziris&f=true ''The Encyclopedia of Christianity, Volume 5''] by Erwin Fahlbusch. Wm. B. Eerdmans Publishing - 2008. p. 285. ISBN 978-0-8028-2417-2.</ref><ref>{{cite book |author=Geoffrey Wainwright |title=The Oxford History Of Christian Worship |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-513886-3 |url=https://books.google.com/books?id=h5VQUdZhx1gC |page=666 |accessdate=30 May 2015}}</ref> ಮಾಪ್ಪಿಲ ಎಂಬ ಪದವು{{mdash}}ಮೂಲತಃ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವಿದೇಶಿ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಗೌರವಾರ್ಥ ಪದವಾಗಿದ್ದು{{mdash}}ನಂತರ ಯಹೂದಿ, ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ವಲಸಿಗರ ವಂಶಸ್ಥರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತು, ಇದು ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಯೆಹೂದ ಮಾಪ್ಪಿಲ]]ಗಳು, [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ನಸ್ರಾನಿ ಮಾಪ್ಪಿಲ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಾಪ್ಪಿಲ]]ಗಳ ಪದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="BMalieckal">* Bindu Malieckal (2005) Muslims, Matriliny, and A Midsummer Night's Dream: European Encounters with the Mappilas of Malabar, India; The Muslim World Volume 95 Issue 2</ref><ref>{{cite book |author=Milton J, Skeat WW, Pollard AW, Brown L |title=The Indian Christians of St Thomas |publisher=Cambridge University Press |date=31 August 1982 |isbn=0-521-21258-8 |page=171}}</ref> ಈ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಆರಂಭಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Dialogue"/> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳು]],<ref>{{cite book |author=Susan Bayly |title=Saints, Goddesses and Kings |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-89103-5 |url=https://books.google.com/books?id=Fxqtx8SflEsC |page=40 |accessdate=30 May 2015}}</ref> [[ಚೇರಮನ್ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ]] (629 CE ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು), ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಸೀದಿ,<ref>{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M.E. Sharpe |year=1999 |isbn=978-0-7656-0104-9 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123 |accessdate=30 May 2015}}</ref> ಮತ್ತು [[ಪರದೇಶಿ ಸಿನಾಗೋಗ್]] (1568 CE ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು), [[ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಕ್ರಿಯ ಸಿನಾಗೋಗ್ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite book |author=Nathan Katz |title=Who Are the Jews of India? |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-21323-4 |url=https://books.google.com/books?id=ZWX6pF2PTJwC |page=245 |accessdate=30 May 2015}}</ref> === ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿ === [[File:3rd Tiruvalla Copper Plate.jpg|thumb|[[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗೆ]] ನೀಡಲಾದ [[ಥರಿಸಪಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆಗಳು]] ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಗಮಗಳು ಕುಲಶೇಖರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದವು ಎಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡುತ್ತವೆ.]] ಎರಡನೇ ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (c. 800–1102), ಇದನ್ನು [[ಮಹೋದಯಪುರಂ]]ನ ಕುಲಶೇಖರ ರಾಜವಂಶ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು [[ಕುಲಶೇಖರ ಆಳ್ವಾರ್|ಕುಲಶೇಖರ ವರ್ಮನ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಕುಲಶೇಖರ ಅವಧಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶವು{{mdash}}[[ನಾಗರ್ಕೋವಿಲ್]] ನಿಂದ [[ತಿರುವಲ್ಲ]] ವರೆಗೆ{{mdash}}[[ಆಯ್ಸ್ (ಕೇರಳ)|ಆಯ್]] ರಾಜವಂಶದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. 10 ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, ಆಯ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕುಲಶೇಖರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Balachand">{{cite book|author=K. Balachandran Nayar|title=In quest of Kerala|url=https://books.google.com/books?id=EXIeAAAAMAAJ|accessdate=8 August 2012|year=1974|publisher=Accent Publications|page=86}}</ref><ref>{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA166|accessdate=8 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|page=97}}</ref> ಕುಲಶೇಖರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ [[ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿ]] ಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.<ref name="Sreedhar123">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA166|accessdate=8 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=123–131}}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೇರಳೀಯ ಗುರುತು ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾಷಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ತಮಿಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಯಿತು.<ref name="AsherKumari1997">{{cite book|author1=R. E. Asher|author2=T. C. Kumari|title=Malayalam|url=https://books.google.com/books?id=uFQG2DCaIsIC|year=1997|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-02242-2|pages=24–27}}</ref> ಆಡಳಿತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ನಾಡುವಾಜಿ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖಂಡರು ಆಳುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ''ದೇಶಂ'' ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅವುಗಳನ್ನು ದೇಶವಾಝಿಗಳು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Sreedhar123"/> 11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೇರ-ಚೋಳ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಸರಣಿಯು ಕೇರಳದ ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಿದ್ದ [[ಬೌದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಜೈನ]] ಧರ್ಮಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.kerala.cc/keralahistory/index34.htm |title=The Buddhist History of Kerala |publisher=Kerala.cc |accessdate=25 September 2013 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215933/http://www.kerala.cc/keralahistory/index34.htm |url-status=dead }}</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಗಿಯಾದವು, ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಜಾತಿ ವಿಭಾಗಗಳು]] ಆಳವಾದವು.<ref>{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA166|accessdate=9 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|page=138}}</ref> ಕುಲಶೇಖರ ರಾಜವಂಶವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1102 CE ಯಲ್ಲಿ [[ನಂತರದ ಪಾಂಡ್ಯರು]] ಮತ್ತು [[ನಂತರದ ಚೋಳರು]] ನ ಸಂಯೋಜಿತ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಕುಸಿಯಿತು.<ref name="Balachand"/> 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ [[ವೇಣಾಡ್|ವೇಣಾಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ರವಿ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ (r. 1299–1314) ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಕೇಂದ್ರ ಅಧಿಕಾರದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೂವತ್ತು ಸಣ್ಣ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಸಮೂತಿರಿ]] (ಜಾಮೋರಿನ್) ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವೇಣಾಡ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ. 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜ [[ಅನಿಝಂ ತಿರುನಾಳ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]] ಅವರು ಸೈನ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದವರೆಗೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರನ್ನು ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕೊಚ್ಚಿ ಆಡಳಿತಗಾರನು ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದನು, ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ದವರೆಗೆ ನೇರ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆ]] ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite book|author=Educational Britannica Educational|title=The Geography of India: Sacred and Historic Places|url=https://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA311|accessdate=15 September 2012|date=15 August 2010|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-61530-202-4|page=311}}</ref><ref>{{cite book |last1=Boland-Crewe |first1=Tara |last2=Lea |first2=David |title=The Territories and States of India |date=2003 |doi=10.4324/9780203402900 |isbn=978-1-135-35625-5 |pages=144–146 }}</ref> === ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆ === [[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|ಕೇರಳವನ್ನು ತಲುಪಲು [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ]] ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮಾರ್ಗ (ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ)]] [[ಮಧ್ಯಯುಗ|ಉಚ್ಚ]] ಮತ್ತು [[ಕೊನೆಯ ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ, ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಯುರೋಪಿಯನ್ [[ಭೌಗೋಳಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳ ಯುಗ]] ದಲ್ಲಿ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರವು{{mdash}}ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರಿಮೆಣಸಿನಲ್ಲಿ{{mdash}}ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾದಾಗ ಈ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book | last = Corn | first = Charles |author2=Glasserman, Debbie | title = The Scents of Eden: A History of the Spice Trade | publisher = Kodansha America |date=March 1999 | isbn = 1-56836-249-8}}</ref> 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]] (ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್) ಬಳಿಯ [[ಕಪ್ಪಾಡ್]] ನಲ್ಲಿ [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ]] ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite book |author=Ravindran PN |title=Black Pepper: Piper Nigrum |publisher=CRC Press |year=2000 |accessdate=11 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=VaGCgSLrdr4C |page=3 |isbn=978-90-5702-453-5}}</ref><ref name="Curtin1984">{{cite book|author=Philip D. Curtin|title=Cross-Cultural Trade in World History|url=https://books.google.com/books?id=R4IiYFhliv4C|date=25 May 1984|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26931-5|page=144}}</ref> ಕೋಝಿಕೋಡ್ನ [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು, ಇದು ಸಮೃದ್ಧ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ [[ಕಾರ್ಖಾನೆ (ವ್ಯಾಪಾರ ಠಾಣ್ಯ)|ಕಾರ್ಖಾನೆ]] ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Mehta2005" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಜಾಮೋರಿನ್ ರಕ್ಷಣೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು, ಇದು ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಜಾಮೋರಿನ್ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜನ ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಕೊಚ್ಚಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಡಿ ಅಲ್ಮೇಡಾ]] 1505 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತದ ವೈಸರಾಯ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಕೋಝಿಕೋಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] ([[ಫೋರ್ಟ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]]) ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು.<ref name="Mehta2005">{{cite book|author=J. L. Mehta|title=Advanced Study in the History of Modern India: Volume One: 1707–1813|url=https://books.google.com/books?id=d1wUgKKzawoC&pg=PA324|accessdate=9 August 2012|date=1 January 2005|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-1-932705-54-6|pages=324–327}}</ref> ಈ ಮುನ್ನಡೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಜಾಮೋರಿನ್ನ ನೌಕಾ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೋಝಿಕೋಡ್ನ ಅಡ್ಮಿರಲ್ಗಳಾದ [[ಕುಂಜಲಿ ಮರಕ್ಕರ್]]ರ ಆಜ್ಞೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. 1571 ರಲ್ಲಿ, ಜಾಮೋರಿನ್ ಪಡೆಗಳು [[ತಾನೂರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ#ಚಾಲಿಯಮ್ ಕೋಟೆಯ ಕದನಗಳು|ಚಾಲಿಯಮ್ ಕೋಟೆಯ ಕದನದಲ್ಲಿ]] ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದವು, ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref>{{cite book|author=K. K. N. Kurup|title=India's Naval Traditions: The Role of Kunhali Marakkars|url=https://books.google.com/books?id=HKmXcBCKEcAC&pg=PA51|accessdate=9 August 2012|date=1 January 1997|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-083-3|pages=37–38}}</ref> ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ನಡುವಿನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="South Asia 2006">{{cite book|title=South Asia 2006|url=https://books.google.com/books?id=YG8bAQAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|date=1 December 2005|publisher=Taylor & Francis|page=289}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಡಚ್ಚರು ಸಹ ಸೈನ್ಯದ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜಮನೆತನ]]ದ [[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]]ರಿಂದ. 1741 ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಲಾಚೆಲ್ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಡಚ್ ಸೋಲಿನ ನಂತರ,<ref name="google3">{{cite book|author=Murkot Ramunny|title=Ezhimala: The Abode of the Naval Academy|url=https://books.google.com/books?id=7Hue54bWk6IC&pg=PA57|accessdate=18 November 2012|date=1 January 1993|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-052-9|pages=57–70}}</ref> 1753 ರಲ್ಲಿ ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ಡಚ್ಚರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Singh2010">{{cite book|author=Anjana Singh|title=Fort Kochi in Kerala, 1750–1830: The Social Condition of a Dutch Community in an Indian Milieu|url=https://books.google.com/books?id=LFy4pWUlnfwC&pg=PA22|accessdate=18 November 2012|date=30 April 2010|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-16816-9|pages=22–52}}</ref><ref name="Iyer1995">{{cite book|author=S. Krishna Iyer|title=Travancore Dutch relations, 1729–1741|url=https://books.google.com/books?id=rUtuAAAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1995|publisher=CBH Publications|isbn=978-81-85381-42-8|page=49}}</ref><ref name="Lannoy1997">{{cite book|author=Mark de Lannoy|title=The Kulasekhara Perumals of Travancore: history and state formation in Travancore from 1671 to 1758|url=https://books.google.com/books?id=pKjZAAAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1997|publisher=Leiden University|isbn=978-90-73782-92-1|page=190}}</ref> ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite book|author=A. Sreedhara Menon|title=Political History of Modern Kerala|url=https://books.google.com/books?id=wnAjqjhc1VcC&pg=PA140|accessdate=10 August 2012|year=1987|publisher=D C Books|isbn=978-81-264-2156-5|page=140}}</ref> 1766 ರಲ್ಲಿ, [[ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೈಸೂರಿನ]] ಆಡಳಿತಗಾರ [[ಹೈದರ್ ಅಲಿ]], [[ಮೈಸೂರಿನ ಕೇರಳ ಆಕ್ರಮಣ#ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಆಕ್ರಮಣ|ಉತ್ತರ ಕೇರಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು]],<ref name="Rai">{{cite book|author=Raghunath Rai|title=History|url=https://books.google.com/books?id=Z4-8Z0gqBkoC&pg=PA14|accessdate=18 November 2012|publisher=FK Publications|isbn=978-81-87139-69-0|pages=14–}}</ref> ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ, [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]], ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ವಿರುದ್ಧ [[ಮೈಸೂರಿನ ಕೇರಳ ಆಕ್ರಮಣ#ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಆಕ್ರಮಣಗಳು|ಸೈನ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಮುಖಾಮುಖಿಗಳು ನಾಲ್ಕು [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ]] ಎರಡಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು.<ref name="MuseumDallapiccola2010">{{cite book|author1=British Museum|author2=Anna Libera Dallapiccola|title=South Indian Paintings: A Catalogue of the British Museum Collection|url=https://books.google.com/books?id=FIzWapiacQcC&pg=PA12|accessdate=18 November 2012|date=22 June 2010|publisher=Mapin Publishing Pvt Ltd|isbn=978-0-7141-2424-7|pages=12–}}</ref><ref name="ThorpeEdgar">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=RA1-PA99|accessdate=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-5830-4|page=99}}</ref> 1790 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು 1792 ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]]ದ [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]] ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="The Edinburgh Gazetteer: Or, Geographical Dictionary: Containing a Description of the Various Countries, Kingdoms, States, Cities, Towns, Mountains, &c. of the World; an Account of the Government, Customs, and Religion of the Inhabitants; the Boundaries and Natural Productions of Each Country, &c. &c. Forming a Complete Body of Geography, Physical, Political, Statistical, and Commercial with Addenda, Containing the Present State of the New Governments in South America...">{{cite book|title=The Edinburgh Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=xRIyAQAAMAAJ&pg=PA63|accessdate=18 November 2012|year=1827|publisher=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green|pages=63–}}</ref><ref name="Kumar1965">{{cite book|author=Dharma Kumar|title=Land and Caste in South India: Agricultural Labor in the Madras Presidency During the Nineteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=psw5AAAAIAAJ&pg=PA87|accessdate=18 November 2012|year=1965|publisher=CUP Archive|pages=87–|id=GGKEY:T72DPF9AZDK}}</ref><ref name="Ittaman2003">{{cite book|author=K.P. Ittaman|title=History of Mughal Architecture Volume Ii|url=https://books.google.com/books?id=ZQ5lFywZAqYC&pg=PA30|accessdate=18 November 2012|date=1 June 2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-034-1|pages=30–}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು 1791 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು 1795 ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಹಾಯಕ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |author=Superintendent of Government Printing |title=Imperial Gazetteer of India (Provincial Series): Madras |publisher=Government of India |location=Calcutta |year=1908 |accessdate=11 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=xXglUxeS_WkC |page=22}}</ref> 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಕೇರಳವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಅಥವಾ ಅವರ [[ಸಾಮಂತತ್ವ]]ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="RajTharakan1981">{{cite book|author1=Kakkadan Nandanath Raj|author2=Michael Tharakan|title=Agrarian reform in Kerala and its impact on the rural economy: a preliminary assessment|url=https://books.google.com/books?id=JF6FAAAAIAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1981|publisher=International Labour Office|pages=2–3}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳವು ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ದಂಗೆಗಳ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು 1921 ರ [[ಮಲಬಾರ್ ದಂಗೆ]], ಇದರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಪ್ಪಿಲ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಹಿಂದೂ [[ಜಮೀನ್ದಾರ್]]ಗಳು (ಭೂಮಾಲೀಕರು) ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಗಲಭೆ ನಡೆಸಿದರು.<ref name="Qureshi1999">{{cite book|author=M. Naeem Qureshi|title=Pan-Islam in British Indian Politics: A Study of the Khilafat Movement, 1918–1924|url=https://books.google.com/books?id=czKYZPyoyx0C|year=1999|publisher=BRILL|isbn=90-04-11371-1|pages=445–447}}</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಕ್ಷಣಗಳು ಸಹ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾತಿ-ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡುವವು. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು 1936 ರ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ [[ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಘೋಷಣೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೆಳ ಜಾತಿಯ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಉನ್ನತ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="Smith1976">{{cite book|author=Bardwell L. Smith|title=Religion and Social Conflict in South Asia|url=https://books.google.com/books?id=07Y3AAAAIAAJ&pg=PA42|accessdate=31 July 2012|year=1976|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-04510-1|pages=35–42}}</ref> === ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ === 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳಾಗಿ [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ]] ಯ ನಂತರ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು [[ಭಾರತದ ಪ್ರಭುತ್ವ|ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿಕೊಂಡವು. 1 ಜುಲೈ 1949 ರಂದು, ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]] ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Sabharwal2007">{{cite book|author=Gopa Sabharwal|title=India Since 1947: The Independent Years|url=https://books.google.com/books?id=LKySGJAGVEQC&pg=PA23|accessdate=18 November 2012|year=2007|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310274-8|pages=23–}}</ref> 1 ನವೆಂಬರ್ 1956 ರಂದು, ಮದ್ರಾಸಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ತಾಲೂಕು, [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ([[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಗುಡಾಲೂರು ತಾಲೂಕು]], [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]], [[ಟಾಪ್ಸ್ಲಿಪ್]], ಮತ್ತು ಅನಕಟ್ಟಿಯ ಪೂರ್ವದ [[ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ]] ಕಾಡು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯವು{{mdash}}ನಾಲ್ಕು ದಕ್ಷಿಣ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ([[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು ಶೆಂಕೋಟ್ಟೈ ತಾಲೂಕುಗಳು) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು{{mdash}}[[ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ರಚನಾ ಕಾಯ್ದೆ]]ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Tmh">{{cite book|author=Tmh|title=General Knowledge Digest 2010|url=https://books.google.com/books?id=RyLmXWTKHXgC&pg=SA3-PA106|accessdate=18 November 2012|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0-07-069939-7|page=3}}</ref><ref name="SinghKarafin2009">{{cite book|author1=Sarina Singh|author2=Amy Karafin|author3=Anirban Mahapatra|title=South India|url=https://books.google.com/books?id=8KnLFpjEHpUC|accessdate=6 January 2013|date=1 September 2009|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74179-155-6}}</ref><ref name="Kerala">{{Cite web |title=The States Reorganisation Act, 1956 |url=https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117014954/https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf |archive-date=17 November 2021 |access-date=11 May 2021 |website=legislative.gov.in |publisher=Government of India}}</ref> 1957 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಮೊದಲ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಂತರ [[ಇ. ಎಂ. ಎಸ್. ನಂಬೂದಿರಿಪಾಡ್]] ನೇತೃತ್ವದ [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್]] ಸರ್ಕಾರವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.<ref name="SinghKarafin2009"/> ಇದು 1945 ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಯಾನ್ ಮರಿನೋ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚುನಾವಣಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name=Hindu>{{cite news|title=50 years of development|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-others/tp-states/50-years-of-development/article1655056.ece?ref=archive|accessdate=30 August 2013|newspaper=The Hindu|date=12 April 2007|author=K.G. Kumar}}</ref><ref name="Desai2006">{{cite book|author=Manali Desai|title=State Formation and Radical Democracy in India|url=https://books.google.com/books?id=60m9znJQmmkC&pg=PA142|accessdate=31 August 2013|date=27 November 2006|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-203-96774-4|page=142}}</ref><ref name="ChitkaraŚarmā1997">{{cite book|author1=Madan Gopal Chitkara|author2=Baṃśī Rāma Śarmā|title=Indian Republic: Issues and Perspective|url=https://books.google.com/books?id=7YrmNURVoroC&pg=PA134|accessdate=18 November 2012|date=1 January 1997|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7024-836-1|pages=134–}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == {{Main|ಕೇರಳದ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ}} {{Multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = AnaimudiPeak DSC 4834.jpg | caption1 = [[ಅನಮುಡಿ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ. | image2 = DR0071DSC 9245.jpg | caption2 = [[ವಯನಾಡು|ವಯನಾಡಿನ]] ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಚಹಾ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಫಿ]] ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. | image3 = Kumarkom.jpg | caption3 = [[ವೇಂಬನಾಡು]], [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳ]] ಒಂದು ಭಾಗ, ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸರೋವರ. | image4 = Light house in Ponnani.jpg | caption4 = [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಬೀಚ್ }} ರಾಜ್ಯವು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ನಡುವೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005131902/https://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=5 October 2018 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization}}</ref> ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ 8°18' ಮತ್ತು 12°48' ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶ 74°52' ಮತ್ತು 77°22' ನಡುವೆ ಇದೆ,<ref>{{cite web |title=Physical and Anatomical Characteristic of Wood of Some Less-Known Tree Species of Kerala |url=https://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR096.pdf |work=Kerala Forest Research Institute |publisher=Government of Kerala |access-date=18 November 2012 |archive-date=9 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130709150101/http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR096.pdf |url-status=live }}</ref> ಕೇರಳವು ಕೆಲವು ಚಂಡಮಾರುತಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರ್ದ್ರ [[ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡು ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು {{cvt|590|km|mi}} ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>{{cite web |title=Marine Fisheries |url=https://www.fisheries.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=76&Itemid=44 |website=fisheries.kerala.gov.in |publisher=Department of Fisheries, Government of Kerala |access-date=13 November 2015 |archive-date=17 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117021802/http://www.fisheries.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=76&Itemid=44 |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅಗಲವು {{convert|11|and|121|km|mi|0}} ನಡುವೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Nair1994">{{cite book |author=V. Balakrishnan Nair |title=Social Development and Demographic Changes in South India: Focus on Kerala |url=https://books.google.com/books?id=sTS4OO9lcdgC&pg=PA15 |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd. |isbn=978-8185880501 |page=15}}</ref> ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಕೇರಳವನ್ನು ಮೂರು ಹವಾಮಾನದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ಪೂರ್ವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು; ಒರಟು ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯ ಮಧ್ಯ-ನೆಲಗಳು; ರೋಲಿಂಗ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು; ಕರಾವಳಿ ಬಯಲುಗಳು.<ref name="ChattopadhyayFranke2006">{{cite book |author1=Srikumar Chattopadhyay |author2=Richard W. Franke |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC&pg=PA110 |access-date=19 March 2019 |year=2006 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-8180692949}}</ref>{{rp|110}} [[ಪೂರ್ವ-ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಲಿಸ್ಟೊಸೀನ್]] ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಚನೆಗಳು ಕೇರಳದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Geological Survey Water-supply Paper">{{cite book |title=Geological Survey Water-supply Paper |url=https://books.google.com/books?id=0qUYAQAAIAAJ&pg=SL4-PA6 |access-date=19 March 2019 |year=1961 |publisher=U.S. Government Printing Office |page=4}}</ref><ref name="SharmaKumari2008">{{cite book |author1=Pradeep Sharma |author2=Y. Dharnai Kumari |author3=Tirunagaram Lakshmamma |title=Status Of Women And Family Planning |url=https://books.google.com/books?id=2b6Ok2EcnBIC&pg=PA217 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Discovery Publishing House |isbn=978-8183563260 |page=217}}</ref> 1341 CE ಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರವಾಹವು ಅದರ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು; ಇದು ಮಸಾಲೆ ಸಾಗಣೆಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.<ref name="LimitedKitchen2010">{{cite book |author1=Murdoch Books Pty Limited |author2=Murdoch Books Test Kitchen |title=India |url=https://books.google.com/books?id=d_cHBuYD3CQC&pg=PA100 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Murdoch Books |isbn=978-1-74196-438-7 |page=100}}</ref> ಕೇರಳದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ [[ಮಳೆ ನೆರಳು]] ಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು, ಕಮರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name=ChattopadhyayFranke2006 />{{rp|110}} ಕೇರಳದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ 41 ನದಿಗಳು,<ref name="Sadasivan2003">{{cite book |author=S. N. Sadasivan |title=River Disputes in India: Kerala Rivers Under Siege |url=https://books.google.com/books?id=hhrRboi5kOcC&pg=PA223 |access-date=18 November 2012 |year=2003 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-8170999133 |page=223}}</ref> ಮತ್ತು ಅದರ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ 3 ನದಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.<ref name="Darpan2006">{{cite book |author=Pratiyogita Darpan |title=Pratiyogita Darpan |url=https://books.google.com/books?id=QegDAAAAMBAJ&pg=PT72 |access-date=18 November 2012 |date=September 2006 |publisher=Pratiyogita Darpan |page=72}}</ref><ref name="India2008">{{cite book |author=Motilal (UK) Books of India |title=Tourist Guide Kerala |url=https://books.google.com/books?id=ZYfRBcLdTNYC&pg=PA11 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Sura Books |isbn=978-8174781642 |page=11}}</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಬಳಿ ಮಾತ್ರ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಪರ್ವತಗಳ ಗೋಡೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಲ್''ಘಾಟ್'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಅಂತರ]]ವು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |last1=Chandran Nair |first1=Dr.S.Sathis |title=India – Silent Valley Rainforest Under Threat Once More |url=https://www.rainforestinfo.org.au/wrr2004/silentvalley.htm |website=rainforestinfo.org.au |access-date=12 November 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924084520/http://www.rainforestinfo.org.au/wrr2004/silentvalley.htm |url-status=live }}</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಸರಾಸರಿ {{convert|1500|m|ft|lk=out|abbr=off}} [[ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ]]ದವರೆಗೆ ಏರುತ್ತವೆ,<ref name="Biju2006">{{cite book |author=M.R. Biju |title=Sustainable Dimensions Of Tourism Management |url=https://books.google.com/books?id=AkAdvTbg0dEC&pg=PA63 |access-date=18 November 2012 |year=2006 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-8183241298 |page=63}}</ref> ಆದರೆ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳು ಸುಮಾರು {{convert|2500|m|ft|abbr=off}} ತಲುಪುತ್ತವೆ.<ref name="Hussain">{{cite book |author=Hussain |title=Geography Of India For Civil Ser Exam |url=https://books.google.com/books?id=wUzKCZxvNQoC&pg=SA2-PA9 |access-date=18 November 2012 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-066772-3 |page=2}}</ref> [[ಇಡುಕ್ಕಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಅನಮುಡಿ]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದ್ದು, {{cvt|2,695|m}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="gazetteer">{{cite book |last1=Frowde |first1=Henry |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |title=Imperial Gazetteer of India |date=1908–1909 |publisher=Clarendon Press |edition=New |location=Oxford |access-date=2 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |archive-date=16 December 2008 |url-status=live}}</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು ವಿಶ್ವದ ಎಂಟು "ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹಾಟ್ಸ್ಪಾಟ್ಗಳಲ್ಲಿ" ಒಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು [[UNESCO]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]]ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="UNESCO">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/flora-fauna/UN-designates-Western-Ghats-as-world-heritage-site/articleshow/14595602.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131192257/https://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/flora-fauna/32507340_1_world-heritage-list-western-ghats-border-town |url-status=live |archive-date=31 January 2013 |title=UN designates Western Ghats as world heritage site |date=2 July 2012 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=27 November 2018}}</ref> ಈ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕಾಡುಗಳು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="UNESCO" /> ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ [[ಅತಿರಪ್ಪಿಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತ]]ವನ್ನು ''ಭಾರತದ [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರ]]'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Athirappilly">{{cite news |url=https://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-30/travel/33064279_1_palm-trees-trek-coconut-trees |title=The Times of India: Latest News India, World & Business News, Cricket & Sports, Bollywood |access-date=2 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621233624/https://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-30/travel/33064279_1_palm-trees-trek-coconut-trees |archive-date=21 June 2013 |work=[[The Times of India]] |url-status=dead}}</ref> ಇದು [[ಚಾಲಕ್ಕುಡಿ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ.<ref name="Athirappilly" /> [[ವಯನಾಡು]] ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |author=William Logan |year=1887 |title=Malabar Manual (Volume-II) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up}}</ref> [[ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡು]], [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ([[ನಿಲಂಬೂರು|ನಿಲಂಬೂರಿನ]] [[ಚಾಲಿಯಾರ್]] ಕಣಿವೆ), ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ([[ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ]] ಕಣಿವೆ) ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ, ಇವು ನೈಸರ್ಗಿಕ [[ಚಿನ್ನ]]ದ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಪಕ್ಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು.<ref>{{Cite web |url=https://dmg.kerala.gov.in/mineral-resources/ |title=Mineral Resources |website=Department of Mining and Geology – Government of Kerala |access-date=4 April 2022 |archive-date=13 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513124121/https://dmg.kerala.gov.in/mineral-resources/ |url-status=live }}</ref> [[ಇಲ್ಮೆನೈಟ್]], [[ಮೊನಾಜೈಟ್]], [[ಥೋರಿಯಮ್]], ಮತ್ತು [[ಟೈಟಾನಿಯಮ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಖನಿಜಗಳು ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=343}} ಕೇರಳದ [[ಕರುನಾಗಪ್ಪಳ್ಳಿ]] ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯು [[ಥೋರಿಯಮ್]]-ಹೊಂದಿರುವ [[ಮೊನಾಜೈಟ್]] ಮರಳಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಕರಾವಳಿ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳಲ್ಲಿ, ಸರಾಸರಿ ಹೊರಾಂಗಣ ವಿಕಿರಣ ಮಟ್ಟಗಳು 4 [[ಗ್ರೇ (ಘಟಕ)#ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ|mGy/yr]] ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು 70&nbsp;mGy/yr ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |vauthors=Nair RR, Rajan B, Akiba S, Jayalekshmi P, Nair MK, Gangadharan P, Koga T, Morishima H, Nakamura S, Sugahara T |title=Background radiation and cancer incidence in Kerala, India-Karanagappally cohort study. |publisher=Health Physics |date=January 2009 |pmid=19066487}}</ref> ಕೇರಳದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯು ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದೆ,<ref name="ChattopadhyayFranke2006" />{{rp|33}} ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಸಂಪರ್ಕಿತ [[ಉಪ್ಪುನೀರಿನ]] ಕಾಲುವೆಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, [[ಅಳಿವೆ]]ಗಳು,<ref name="Moss2010">{{cite book |author=Danny Moss |title=Public Relations Cases: International Perspectives |url=https://books.google.com/books?id=s0-CJ3djEdEC&pg=PA41 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-415-77336-2 |page=41}}</ref> ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನದಿಗಳ ಜಾಲದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref name="Thorpe2012">{{cite book |author=Edgar Thorpe |title=The Pearson CSAT Manual 2012 |url=https://books.google.com/books?id=1cruroSVFoUC&pg=RA3-PA38 |access-date=18 November 2012 |year=2012 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-8131767344 |page=3}}</ref> ''ಕೇರಳದ ಅಕ್ಕಿಯ ಬಟ್ಟಲು'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಕುಟ್ಟನಾಡು]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ತೀವ್ರ ಬಿಂದುಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಎತ್ತರಗಳು|ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಬೇಸಾಯ ನಡೆಯುವ ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752 |last=Press Trust of India |date=1 June 2020 |access-date=17 November 2020 |work=NDTV |archive-date=16 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116093316/https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm |title=Thirst below sea level |last=Suchitra |first=M |date=13 August 2003 |work=[[The Hindu]] |access-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019}}</ref> ದೇಶದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸರೋವರ [[ವೇಂಬನಾಡು ಸರೋವರ|ವೇಂಬನಾಡು]] ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ; ಇದು [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಡುವೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು {{cvt|200|km2|sqmi}} ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Husain">{{cite book |author=Majid Husain |title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations: Second Edition |url=https://books.google.com/books?id=_9VGKfQ-sQsC&pg=RA9-PT18 |access-date=18 November 2012 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-070288-2 |page=9 |year=2011}}</ref> ಭಾರತದ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="IWAI_2005">{{Cite journal |author=Inland Waterways Authority of India (IWAI—Ministry of Shipping) |year=2005 |title=Introduction to Inland Water Transport |journal=IWAI (Ministry of Shipping) |url=https://iwai.nic.in/Introduction.html |archive-url=https://archive.today/20050204175110/http://iwai.nic.in/Introduction.html |url-status=dead |archive-date=4 February 2005 |access-date=19 January 2006}}</ref> ಕೇರಳದ [[ಕೇರಳದ ನದಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|44 ನದಿಗಳು]] [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]]; {{convert|244|km|mi|0}}, [[ಭಾರತಪುಳ]]; {{convert|209|km|mi|0}}, [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]]; {{convert|176|km|mi|0}}, [[ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿ|ಚಾಲಿಯಾರ್]]; {{convert|169|km|mi|0}}, [[ಕಡಲುಂಡಿಪುಳ ನದಿ|ಕಡಲುಂಡಿಪುಳ]]; {{convert|130|km|mi|0}}, [[ಚಾಲಕ್ಕುಡಿ ನದಿ|ಚಾಲಕ್ಕುಡಿಪುಳ]]; {{convert|130|km|mi|0}}, [[ವಲಪಟ್ಟಣಂ ನದಿ|ವಲಪಟ್ಟಣಂ]]; {{convert|129|km|mi|0}} ಮತ್ತು [[ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ನದಿ]]; {{convert|128|km|mi|0}}. ನದಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಉದ್ದ {{convert|64|km|mi|0}}. ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಮಳೆಯಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name=riverreport>{{cite book |last=India. |first=Planning Commission |title=Kerala Development Report |year=2008 |publisher=Academic Foundation |isbn=978-8171885947 |page=224 |url=https://books.google.com/books?isbn=8171885942}}</ref> ಕೇರಳದ ನದಿಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು [[ನದೀಮುಖಜ ಭೂಮಿ|ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯ]] ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅವು ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ನದಿಗಳು ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Padmalal">{{cite journal | url=https://doi.org/10.1007/s00254-007-0870-z | doi=10.1007/s00254-007-0870-z | title=Environmental effects of river sand mining: A case from the river catchments of Vembanad lake, Southwest coast of India | year=2008 | last1=Padmalal | first1=D. | last2=Maya | first2=K. | last3=Sreebha | first3=S. | last4=Sreeja | first4=R. | journal=Environmental Geology | volume=54 | issue=4 | pages=879–889 | bibcode=2008EnGeo..54..879P | s2cid=129312081 | access-date=12 February 2020 | archive-date=25 November 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231125191757/https://link.springer.com/article/10.1007/s00254-007-0870-z | url-status=live | issn = 0943-0105 | url-access=subscription }}</ref> ರಾಜ್ಯವು ಭೂಕುಸಿತ, ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಬರಗಾಲದಂತಹ ಹಲವಾರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. 2004 ರ [[2004 ರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಸುನಾಮಿ|ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಸುನಾಮಿ]] ಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವು ಸಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು,<ref name="Jha2010">{{cite book |author=M.K. Jha |title=Natural and Anthropogenic Disasters: Vulnerability, Preparedness and Mitigation |url=https://books.google.com/books?id=fICXQSPJwx8C&pg=PA81 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Springer |isbn=978-9048124978 |page=81}}</ref> ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[2018 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ|ಕೆಟ್ಟ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು]] ಅನುಭವಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/india-worst-floods-flooding-death-monsoon-rain-dead-kerala-kochi-a8493011.html |title=Worst floods in nearly a century kill 44 in India's Kerala state amid torrential monsoon rains |last=Baynes |first=Chris |date=15 August 2018 |work=The Independent |access-date=16 August 2018 |archive-date=23 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523232643/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/india-worst-floods-flooding-death-monsoon-rain-dead-kerala-kochi-a8493011.html |url-status=live }}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ [[2024 ವಯನಾಡು ಭೂಕುಸಿತ|ಕೆಟ್ಟ ಭೂಕುಸಿತಗಳನ್ನು]] ಅನುಭವಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 missing |date=30 July 2024 |work=[[Onmanorama]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=30 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}</ref> === ಹವಾಮಾನ === ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 120–140 ಮಳೆಯ ದಿನಗಳೊಂದಿಗೆ,<ref name="Chacko_2002">{{Cite journal |last1=Chacko |first1=T. |last2=Renuka |first2=G. |year=2002 |title=Temperature mapping, thermal diffusivity and subsoil heat flux at Kariavattom, Kerala |journal=Proc Indian Acad Sci (Earth Planet Sci) |volume=111 |issue=1 |pages=79 |title-link=Kariavattom |bibcode=2002InEPS.111...79T |doi=10.1007/BF02702224 |doi-access=free}}</ref>{{rp|80}} ಕೇರಳವು [[ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್|ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಮತ್ತು [[ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್|ಈಶಾನ್ಯ ಚಳಿಗಾಲದ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ನ ಕಾಲಿಕ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಯಾನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Devrep">{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |page=223 |access-date=30 May 2015}}</ref> ಸುಮಾರು 65% ಮಳೆಯು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ ವರೆಗೆ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಉಳಿದವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ.<ref name="Devrep" /> ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನ ತೇವಾಂಶ-ಹೊತ್ತ ಗಾಳಿಗಳು, [[ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣದ ಬಿಂದುವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಅದರ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತವೆ; "ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಶಾಖೆ" ಮತ್ತು "ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಶಾಖೆ".<ref name="Jain">{{cite book |author=RK Jain |title=Geography 10 |url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&pg=PA110 |access-date=18 November 2012 |publisher=Ratna Sagar |isbn=978-8183320818 |page=110}}</ref> ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನ "ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಶಾಖೆ" ಮೊದಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಬಡಿಯುತ್ತದೆ,<ref name="Together with Social Science Term II">{{cite book |title=Together with Social Science Term II |url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&pg=PA112 |access-date=18 November 2012 |publisher=Rachna Sagar |isbn=978-8181373991 |page=112}}</ref> ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನಿಂದ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="google6">{{cite book |author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe |author2=Thorpe Edgar |title=The Pearson CSAT Manual 2011 |url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=SL7-PA168 |access-date=18 November 2012 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-8131758304 |page=7}}</ref><ref name="Aggarwal">{{cite book |author1=N.N. Kher |author2=Jaideep Aggarwal |title=A Text Book of Social Sciences |url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&pg=RA5-PA16 |access-date=18 November 2012 |publisher=Pitambar Publishing |isbn=978-8120914667 |page=5}}</ref> ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡದ ಮಾದರಿಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿಗಳು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮಳೆಯಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="google7">{{cite book |author1=Sarina Singh |author2=Amy Karafin |author3=Anirban Mahapatra |title=South India |url=https://books.google.com/books?id=8KnLFpjEHpUC&pg=PA15 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Lonely Planet |isbn=978-1-74179-155-6 |page=15}}</ref><ref name="Reddy">{{cite book |author=S.V. Jeevananda Reddy |title=Climate Change: Myths and Realities |url=https://books.google.com/books?id=y_GMTXRtxJ8C&pg=PA71 |access-date=18 November 2012 |publisher=Jeevananda Reddy |page=71 |id=GGKEY:WDFHBL1XHK3}}</ref> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನ ಪ್ರಭಾವವು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |author=Rao |title=Agricultural Meteorology |url=https://books.google.com/books?id=Kd-3lt-yAtAC&pg=PA173 |publisher=PHI Learning |year=2008 |isbn=978-8120333383 |pages=173–74 |access-date=30 May 2015}}</ref> ಕೇರಳದ ಮಳೆಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ 2,923&nbsp;mm (115&nbsp;in) ಆಗಿದೆ.<ref name="IMD">{{cite web |url=https://www.imd.gov.in/section/hydro/dynamic/rfmaps/updated.html |title=Hydromet Division Updated/Real Time Maps |publisher=[[India Meteorological Department]] |access-date=21 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305062728/https://www.imd.gov.in/section/hydro/dynamic/rfmaps/updated.html |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead}}</ref> ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಶುಷ್ಕ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸರಾಸರಿ ಕೇವಲ 1,250&nbsp;mm (49&nbsp;in) ಪಡೆಯುತ್ತವೆ; ಪೂರ್ವ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪರ್ವತಗಳು 5,000&nbsp;mm (197&nbsp;in) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ಮಳೆ (ಹವಾಮಾನಶಾಸ್ತ್ರ)#ಶಿಲಾವೃಷ್ಟಿ ಮಳೆ|ಶಿಲಾವೃಷ್ಟಿ ಮಳೆಯನ್ನು]] ಪಡೆಯುತ್ತವೆ: ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಪೂರ್ವ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ಶುಷ್ಕ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನವು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯವು ಭಾರಿ ಗಾಳಿ, ಸುಂಟರಗಾಳಿ, ಚಂಡಮಾರುತ-ಸಂಬಂಧಿತ ಧಾರಾಕಾರ ಮಳೆ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಬರಗಾಲ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Brenkert_Malone_2003">{{Cite journal |last1=Brenkert |first1=A. |last2=Malone |first2=E. |year=2003 |title=Vulnerability and resilience of India and Indian states to climate change: a first-order approximation |journal=Joint Global Change Research Institute}}</ref>{{rp|26, 46, 52}} ಸರಾಸರಿ ದೈನಂದಿನ ತಾಪಮಾನವು 19.8&nbsp;°C ನಿಂದ 36.7&nbsp;°C ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="moef">{{cite web |last=Sudha |first=T. M. |title=Opportunities in participatory planning to Evolve a Landuse Policy for Western Ghats Region in Kerala |url=https://moef.nic.in/downloads/public-information/tenth/Annexure%203.pdf |publisher=Department of Town and Country Planning, Kerala |page=14 |access-date=18 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325095604/https://www.moef.nic.in/downloads/public-information/tenth/Annexure%203.pdf |archive-date=25 March 2016 |url-status=dead}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು ಕರಾವಳಿ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 25.0 ರಿಂದ 27.5&nbsp;°C ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 20.0–22.5&nbsp;°C ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="Brenkert_Malone_2003" />{{rp|65}} === ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ === {{Main|ಕೇರಳದ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ}} {{Multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Ichthyaetus ichthyaetus Kadalundi.jpg | caption1 = [[ಕಡಲುಂಡಿ ಪಕ್ಷಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ|ಕಡಲುಂಡಿ ಪಕ್ಷಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ವಲಸೆ ''[[ಇಚ್ಥ್ಯಾಏಟಸ್]]'' | image2 = Highland Grassland Shola of Silent Valley National Park.jpg | caption2 = [[ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] | image3 = Munnarhills.jpg | caption3 = [[ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] ತಮ್ಮ [[ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ]]ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ }} ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ]]ಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ]] ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 18 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ಭಾಗದಷ್ಟು ಭೂ ಪ್ರದೇಶವು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="History">{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=2 |title=History |access-date=12 August 2015 |publisher=Kerala forests and wildlife department |archive-date=12 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912231001/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=2 |url-status=dead }}</ref> 2004 ರಂತೆ, ಭಾರತದ 15,000 ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ 25% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೇರಳದಲ್ಲಿವೆ. 4,000 [[ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯ]] ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1,272 [[ಸ್ಥಳೀಯ (ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ]], 900 [[ಸಸ್ಯವೈದ್ಯ|ಔಷಧೀಯವಾಗಿವೆ]], ಮತ್ತು 159 [[ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು|ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ]].<ref name="Sreedharan_2004">{{Cite journal |author=Sreedharan TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Centre for Development Studies |url=https://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/https://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |archive-date=26 March 2009 |access-date=28 December 2008}}</ref>{{rp|11}} ಇದರ {{cvt|9,400|km2}} ಕಾಡುಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ನಿತ್ಯಹಸಿರು ಮತ್ತು ಅರೆ-ನಿತ್ಯಹಸಿರು ಕಾಡುಗಳು (ಕೆಳ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಎತ್ತರಗಳು—3,470&nbsp;km²), ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳು (ಮಧ್ಯಮ ಎತ್ತರಗಳು—4,100&nbsp;km² ಮತ್ತು {{cvt|100|km2}}, ಕ್ರಮವಾಗಿ), ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು [[ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] (''ಶೋಲ'') ಕಾಡುಗಳು (ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಎತ್ತರಗಳು—100&nbsp;km²) ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಕೇರಳದ 24% ಅರಣ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Sreedharan_2004" />{{rp|12}} ವಿಶ್ವದ [[ರಾಮ್ಸರ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ನಾಲ್ಕು [[ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳು—[[ಶಾಸ್ತಾಂಕೋಟ್ಟ ಸರೋವರ|ಸರೋವರ ಶಾಸ್ತಾಂಕೋಟ್ಟ]], [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]], [[ತೃಶೂರ್-ಪೊನ್ನಾನಿ ಕೋಲ್ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು]], ಮತ್ತು ವೇಂಬನಾಡು-ಕೋಲ್ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು—ಕೇರಳದಲ್ಲಿವೆ,{{sfn|Chandran|2018|p=342}} ಜೊತೆಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]]ಯ {{cvt|1455.4|km2}} ಮತ್ತು [[ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲೈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]]ಯ {{cvt|1828|km2}} ಸೇರಿವೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=347}} 20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತೆರವುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು,<ref name="Jayarajan_2004">{{Cite journal |author=Jayarajan M |year=2004 |title=Sacred Groves of North Malabar |journal=Centre for Development Studies |url=https://krpcds.org/publication/downloads/92.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054142/https://krpcds.org/publication/downloads/92.pdf |archive-date=26 March 2009 |access-date=28 December 2008}}</ref>{{rp|6–7}} ಉಳಿದ ಅರಣ್ಯ ಹೊದಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಈಗ [[ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಡಿತ]]ದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Evans2008">{{cite book |author=Julian Evans |title=The Forests Handbook, Applying Forest Science for Sustainable Management |url=https://books.google.com/books?id=Ol_CCkYQNKIC&pg=PA235 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-75683-6 |page=235}}</ref> ಪೂರ್ವ ಕೇರಳದ ಗಾಳಿಗೆ ಮುಖವಾದ ಪರ್ವತಗಳು [[ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಕಾಡುಗಳು|ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ಕಾಡುಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು [[ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಶುಷ್ಕ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಕಾಡುಗಳು|ಉಷ್ಣವಲಯದ ಶುಷ್ಕ ಕಾಡುಗಳನ್ನು]] ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ, ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ.<ref name="google8">{{cite book |author1=R. P. Singh |author2=Zubairul Islam |title=Environmental Studies |url=https://books.google.com/books?id=gaQptMlw3X8C&pg=PA172 |access-date=18 November 2012 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-8180697746 |page=172 |year=2012 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125191749/https://books.google.com/books?id=gaQptMlw3X8C&pg=PA172#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref><ref name="Geer2008">{{cite book |author=Alexandra Anna Enrica van der Geer |title=Animals in Stone: Indian Mammals Sculptured Through Time |url=https://books.google.com/books?id=oQ3quxh9gsgC&pg=PA7 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Brill |isbn=978-9004168190 |page=7}}</ref> ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತೇಗದ ತೋಟ 'ಕೊನೊಲ್ಲಿಸ್ ಪ್ಲಾಟ್' [[ನಿಲಂಬೂರು|ನಿಲಂಬೂರಿನಲ್ಲಿದೆ]].<ref>{{Cite web |url=https://www.dnaindia.com/india/report-world-s-oldest-teak-trees-dying-in-kerala-1255723 |title=World's oldest teak trees dying in Kerala |date=13 May 2009 |website=DNA India |access-date=25 November 2020 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415102931/https://www.dnaindia.com/india/report-world-s-oldest-teak-trees-dying-in-kerala-1255723 |url-status=live }}</ref> ಕೇರಳದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅವುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ: ಇದು 118 [[ಸಸ್ತನಿ]] ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು (1 ಸ್ಥಳೀಯ), [[ಕೇರಳದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|500 ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು]], 189 ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನು ಪ್ರಭೇದಗಳು, 173 [[ಸರೀಸೃಪ]] ಪ್ರಭೇದಗಳು (ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 10 ಸ್ಥಳೀಯ), ಮತ್ತು 151 [[ಉಭಯಚರ]] ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು (36 ಸ್ಥಳೀಯ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/1999/3443 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007224232/https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/1999/3443 |url-status=dead |title=View of A checklist of the vertebrates of Kerala State, India &#124; Journal of Threatened Taxa |archive-date=7 October 2016 |website=threatenedtaxa.org}}</ref> ಇವುಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶ, ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ, ಭೂಕುಸಿತ, [[ಮಣ್ಣಿನ ಲವಣೀಕರಣ|ಉಪ್ಪಿನಂಶ]], ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ''ಸೋನೋಕೆಲಿಂಗ್'', ''[[ಡಾಲ್ಬರ್ಗಿಯಾ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯಾ]]'', ''ಅಂಜಿಲಿ'', ''ಮುಲ್ಲುಮುರಿಕ್ಕು'', ''[[ಎರಿಥ್ರಿನಾ]]'', ಮತ್ತು ''[[ಸಿನ್ನಮೋಮಮ್ ಕ್ಯಾಸಿಯಾ|ಕ್ಯಾಸಿಯಾ]]'' ಕೇರಳದ 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಿದಿರು]], ಕಾಡು ಕರಿಮೆಣಸು, ಕಾಡು [[ಏಲಕ್ಕಿ]], [[ಕ್ಯಾಲಮಸ್ (ತಾಳೆ)|ಕ್ಯಾಲಮಸ್]] [[ರಟ್ಟನ್]] ತಾಳೆ, ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಯುಕ್ತ ವೆಟಿವರ್ ಹುಲ್ಲು, ''ವೆಟಿವೇರಿಯಾ ಝಿಝಾನಿಯಾಯ್ಡ್ಸ್'' ಸೇರಿವೆ.<ref name="Sreedharan_2004" />{{rp|12}} [[ಭಾರತೀಯ ಆನೆ]], [[ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ]], [[ಭಾರತೀಯ ಚಿರತೆ]], [[ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್]], [[ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಳೆ ನರಿ]], ಮತ್ತು [[ಬೂದು ದೈತ್ಯ ಅಳಿಲು]]ಗಳು ಸಹ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="Sreedharan_2004" />{{rp|12, 174–75}} ಸರೀಸೃಪಗಳಲ್ಲಿ [[ರಾಜ ನಾಗ]], [[ವೈಪೆರಿಡೆ|ಹಾವು]], [[ಪೈಥಾನ್]], ಮತ್ತು [[ಚಿಪ್ಪು ಮೊಸಳೆ]] ಸೇರಿವೆ. ಕೇರಳದ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಟ್ರೋಗನ್]], [[ಮಹಾಶಿಖಿ]], [[ಕೇರಳ ಕುಕ್ಕುರ]], [[ಡಾರ್ಟರ್]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಟ್ಟ ಮೈನಾ]] ಸೇರಿವೆ. ಸರೋವರಗಳು, ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, [[ಹೆಟೆರೋಪ್ನ್ಯೂಸ್ಟಿಸ್ ಫಾಸಿಲಿಸ್|ಕಾಡು]], [[ರೆಡ್ ಲೈನ್ ಟಾರ್ಪಿಡೋ ಬಾರ್ಬ್]] ಮತ್ತು ''ಚೂಟ್ಟಾಚಿ''; [[ಆರೆಂಜ್ ಕ್ರೋಮೈಡ್]]—''ಎಟ್ರೋಪ್ಲಸ್ ಮ್ಯಾಕುಲಾಟಸ್'' ಮುಂತಾದ ಮೀನುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last1=Institute |first1=Kerala Forest Research |title=Biodiversity Documentation for Kerala: Freshwater fishes |year=2003 |publisher=Kerala Forest Research Institute |isbn=978-8185041544 |url=https://books.google.com/books?id=SYcPAQAAMAAJ&q=fishes+in+kerala |language=en |access-date=18 October 2020 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125192259/https://books.google.com/books?id=SYcPAQAAMAAJ&q=fishes+in+kerala |url-status=live }}</ref><ref name="Sreedharan_2004" />{{rp|163–65}} ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಕೇರಳದ ವಡಕರಾ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹೊಸದಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ (ನೀರಿನ ಕರಡಿಗಳು) ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ; ''[[ಸ್ಟೈಗಾರ್ಕ್ಟಸ್ ಕೇರಳೆನ್ಸಿಸ್]]''.<ref>{{cite journal |last1=Vishnudattan |first1=N. K. |display-authors=etal |title=A new Tardigrade species, Stygarctus keralensis sp. nov. (Arthrotardigrada: Stygarctidae) from the intertidal zone of Southwest coast of India |url=https://www.mapress.com/zt/article/view/42726 |date=15 June 2021 |journal=[[Zootaxa]] |volume=4985 |issue=3 |page=381391 |doi=10.11646/zootaxa.4985.3.5 |pmid=34186802 |s2cid=235688035 |access-date=22 June 2021 |archive-date=27 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127214807/https://www.mapress.com/zt/article/view/zootaxa.4985.3.5 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> == ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳು == {{Main|ಕೇರಳದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು|ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಕೇರಳದ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} {{See also|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ}} ರಾಜ್ಯದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು]] ಆರು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ: [[ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್]] (ದೂರದ-ಉತ್ತರ ಕೇರಳ), [[ದಕ್ಷಿಣ ಮಲಬಾರ್]] (ಉತ್ತರ-ಮಧ್ಯ ಕೇರಳ), [[ಕೊಚ್ಚಿ]] (ಮಧ್ಯ ಕೇರಳ), [[ಉತ್ತರ ತಿರುವಾಂಕೂರು]] (ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ ಕೇರಳ), [[ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು]] (ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳ) ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರು]] (ದೂರದ-ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳ). ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಭೂ ಆದಾಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು [[ಕೇರಳದ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು|27 ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|77 ತಾಲೂಕುಗಳಾಗಿ]] ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳು ತಮ್ಮ ಗಡಿಗಳೊಳಗಿನ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂ ದಾಖಲೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ. ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು 1,674 [[ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮ|ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ]] ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://ildm.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2018/01/Revenue-Guide-2018.pdf |title=Revenue Guide 2018 |date= |website=[[Government of Kerala]] |access-date=28 September 2020 |archive-date=20 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920133932/https://ildm.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2018/01/Revenue-Guide-2018.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kerala.gov.in/revenue-department |title=Revenue department, government of Kerala |access-date=28 September 2020 |archive-date=17 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817225825/https://kerala.gov.in/revenue-department |url-status=dead}}</ref> [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|73 ಮತ್ತು 74 ನೇ]] ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಂದ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಮೂರನೇ ಹಂತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ 14 [[ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್|ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], 152 [[ಪಂಚಾಯತ್ ಸಮಿತಿ|ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], ಮತ್ತು 941 [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್|ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], ಮತ್ತು ನಗರ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ 87 [[ಕೇರಳದ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪುರಸಭೆಗಳು]], ಆರು [[ಕೇರಳದ ನಗರ ನಿಗಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಗರ ನಿಗಮಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web |title=Local Self Governance in Kerala |url=https://kerala.gov.in/local-self-governance#:~:text=Local%20Self-Governance%20Page&text=At%20present,%20there%20are%201200,Municipalities%20and%206%20Municipal%20Corporations |publisher=Government of Kerala |access-date=28 September 2020 |archive-date=28 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928223404/https://kerala.gov.in/local-self-governance#:~:text=Local%20Self-Governance%20Page&text=At%20present,%20there%20are%201200,Municipalities%20and%206%20Municipal%20Corporations |url-status=dead}}</ref> [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]], ಭಾರತೀಯ [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]] [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]]ಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು,<ref>{{cite web |url=https://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/https://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=16 June 2004 |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |access-date=1 November 2008 |publisher=Census Commission of India}}</ref> ಇದು {{convert|647|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ,<ref name="ShiraAssociates.2012">{{cite book |author1=Dezan Shira |author2=Associates. |title=Doing Business in India |url=https://books.google.com/books?id=9YjXW41yMwQC&pg=PT313 |access-date=18 November 2012 |year=2012 |publisher=Springer |isbn=978-3-642-27618-7 |pages=313–}}</ref> ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಮುಖ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಕರಾವಳಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿದೆ. [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು]] ಮೂರು ಕಡೆ ಮಾಹೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಕಡೆ [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಿದೆ]].<ref name="Menon2002">{{cite book |author1=D Banerjea |author2=N. R. Madhava Menon |title=Criminal Justice India Series, Vol. 20 |url=https://books.google.com/books?id=Axfuc5A8mxMC&pg=PA9 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-8177648713 |pages=9–}}</ref> 1664 ರಲ್ಲಿ, [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] ಪುರಸಭೆಯನ್ನು [[ಡಚ್ ಮಲಬಾರ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಅಧಿಕಾರವು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಾಗ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="d_1664">{{Cite news |title=50 years on, Kochi still has a long way to go |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |last=M K Sunil Kumar |date=26 September 2017 |access-date=1 June 2021 |work=The Times of India |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602230954/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |url-status=live }}</ref> [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]], [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು 1 ನವೆಂಬರ್ 1866 ರಂದು<ref name="Ref1">{{cite web |title=Chronological List of Central Acts (Updated up to 17-10-2014) |url=https://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |archive-date=7 January 2018 |access-date=7 August 2016 |website=Lawmin.nic.in}}</ref><ref name="c1881">{{cite book |last1=Lewis McIver |first1=G. Stokes |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |publisher=E.Keys at the Government Press |year=1883 |edition=(Vol II) |location=Madras |page=444 |access-date=5 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327063433/https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |archive-date=27 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book |last1=Presidency |first1=Madras (India |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |publisher=The Superintendent, Government Press |year=1915 |edition=Vol.2 |location=Madras |page=20 |language=en |access-date=2 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327063433/https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |archive-date=27 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="gazetteer" /> [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಪುರಸಭೆಗಳಾಗಿವೆ. [[ತಿರುವನಂತಪುರ]] ಪುರಸಭೆಯು 1920 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಎರಡು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, [[ಶ್ರೀ ಚಿತಿರಾ ತಿರುನಾಳ್]] ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ತಿರುವನಂತಪುರ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1940 ರಂದು ನಿಗಮವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಗರ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram |url=https://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=158&Itemid=11 |date=2010 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918085703/https://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=158&Itemid=11 |archive-date=18 September 2010 |access-date=4 April 2022}} Year of becoming a corporation</ref> [[ಭಾರತ]]ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ನಗರ ನಿಗಮ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಗರ ನಿಗಮವು 1962 ರಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ನಗರ ನಿಗಮ|ಕೋಝಿಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20080209134539/https://www.hindu.com/2008/02/05/stories/2008020561140500.htm Kozhikode Lok Sabha constituency redrawn Delimitation impact], ''The Hindu'' 5 February 2008</ref> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆರು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರ ನಿಗಮಗಳು|ನಗರ ನಿಗಮಗಳಿವೆ]], ಅವು [[ತಿರುವನಂತಪುರ ನಗರ ನಿಗಮ|ತಿರುವನಂತಪುರ]], [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ನಗರ ನಿಗಮ|ಕೋಝಿಕೋಡ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ|ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ನಿಗಮ|ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ತೃಶೂರ್ ನಗರ ನಿಗಮ|ತೃಶೂರ್]], ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು ನಗರ ನಿಗಮ|ಕಣ್ಣೂರು]] ನಗರಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Kerala Sustainable Urban Development Project |url=https://www.ksudp.org/ |publisher=Local Self Government Department |access-date=7 February 2022 |archive-date=20 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920051936/http://ksudp.org/ |url-status=dead }}</ref> [[ತಿರುವನಂತಪುರ ನಗರ ನಿಗಮ]]ವು ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿಗಮವಾಗಿದ್ದರೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಕೊಚ್ಚಿ UA]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=City Information |url=https://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=32&linkid=32 |work=Cochin International Airport |publisher=Government of Kerala |access-date=18 November 2012 |archive-date=10 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121210070804/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=32&linkid=32 |url-status=live }}</ref> ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಇಂಡಿಕಸ್ ಅನಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ತಿರುವನಂತಪುರ]], [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ತೃಶೂರ್]] "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ" ಸೇರಿವೆ; ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ನಗರಗಳನ್ನು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲು ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಪರಿಸರ, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆಯಂತಹ ನಿಯತಾಂಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Cities best to earn a living are not the best to live: Survey |url=https://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-11-26/news/27682663_1_cities-entertainment-indicus-analytics |work=The Times of India |date=26 November 2007 |access-date=7 February 2022 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021646/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-11-26/news/27682663_1_cities-entertainment-indicus-analytics |url-status=dead }}</ref> == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ == {{Main|ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು|l4 = ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} {{See also|ಕೇರಳದ ರಾಜಕೀಯ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು}} {{Multiple image | direction = vertical | width = 220 | header_align = center | footer_align = center | image1 = Kerala Legislative Assembly, Thiruvananthapuram.jpg | caption1 = [[ತಿರುವನಂತಪುರ|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]] ಕಟ್ಟಡ | image2 = Kerala Government Secretariat.jpg | caption2 = [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಕಚೇರಿ|ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ]] [[ತಿರುವನಂತಪುರ|ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ]] – ಕೇರಳದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಆಡಳಿತದ ಆಸನ | image3 = High Court of Kerala Building.jpg | caption3 = [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿಯ]] [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಸಂಕೀರ್ಣ }} ರಾಜ್ಯವು [[ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ [[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೇರಳವು [[ಏಕಸಭಾ]] ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯು ನಿಯಮಸಭೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು 140 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |title=History of Kerala Legislature |url=https://kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=3776&Itemid=3022 |publisher=Government of Kerala |access-date=17 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619040353/https://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=3776&Itemid=3022 |archive-date=19 June 2012 |url-status=dead}}</ref> ರಾಜ್ಯವು [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ]] ಕೆಳಮನೆಯಾದ [[ಲೋಕಸಭೆ]]ಗೆ 20 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]ಗೆ 9 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.parliamentofindia.nic.in/ls/intro/p1.htm |title=Our Parliament |publisher=Parliamentofindia.nic.in |access-date=25 February 2010 |archive-date=10 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210043333/http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/intro/p1.htm |url-status=live }}</ref> [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ|ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು|ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]] ಇದರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಗಳಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="govern">{{cite web |url=https://www.rajbhavan.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=44&Itemid=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731095433/https://rajbhavan.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=44&Itemid=2 |url-status=dead |archive-date=31 July 2009 |title=Responsibilities |access-date=13 November 2015 |publisher=Kerala Rajbhavan}}</ref> [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿರುವ ಪಕ್ಷ ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಾಯಕನನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಂದ [[ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ]] ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ|ಸಚಿವರ ಸಂಪುಟವನ್ನು]] ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=govern /> ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ರಾಜ್ಯದ ಆಚಾರಪೂರ್ಣ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಪುಟವು ದೈನಂದಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಚಿವರ ಸಂಪುಟವು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರನ್ನು (MoS) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಕಚೇರಿ|ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] [[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಭಾರತ)|ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸಚಿವ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರಿ ನೀತಿಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯು ಹಿರಿಯ [[ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆ|ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕ]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವು 47 ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=":0" /> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರು [[ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]], [[ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಭಾರತ)|ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]], ಅಥವಾ [[ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]] (IAS) ನ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು/ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ತಮಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇಲಾಖೆಯು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಉಪ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಅಂಡರ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಾಯಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ನೀತಿ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ರೇಖಾ ಇಲಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಇಲಾಖೆಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ರೇಖಾ ಇಲಾಖೆಗಳು, ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯಗಳು, ಆಯುಕ್ತ ಕಚೇರಿಗಳು, ಮಂಡಳಿಗಳು, ಅಥವಾ ಅಂತಹುದೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲು, ನಿಯಂತ್ರಕ ಆಡಳಿತ, ಜಾರಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಆಯುಕ್ತರು, ಅಥವಾ ಅಂತಹುದೇ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇಲಾಖೆಗಳು/ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>Rules of Business of [[Government of Kerala]] PART II FIRST SCHEDULE https://gad.kerala.gov.in/sites/default/files/general_attachment/Rules%20of%20Business%20-%20Part%20II.pdf</ref> ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್|ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಭೂ ಆದಾಯ ಆಡಳಿತ, ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗಿನ ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ಸಮನ್ವಯಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Collectorate {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India |url=https://trivandrum.nic.in/en/collectrate/ |access-date=2026-04-04 |language=en-US}}</ref> ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು [[ಕೇರಳದ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ]], [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್|ತಾಲೂಕುಗಳಾಗಿ]], ಮತ್ತು [[ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮ|ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ]] ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಭೂ ಆದಾಯ ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ.<ref>{{Cite web |last=Admin |date=2025-01-22 |title=Land revenue administration, Government of Kerala |url=https://clr.kerala.gov.in/eng/index.php/department/organisation-structure |access-date=2026-01-01 |website=Department of Land Revenue |language=en-gb}}</ref> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್]] ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ [[ಗೃಹ ಇಲಾಖೆ (ಕೇರಳ)|ಗೃಹ ಇಲಾಖೆಯ]] ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಪೊಲೀಸ್ ವಲಯಗಳಾಗಿ (ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ) ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು, ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ 484 ಸ್ಥಳೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Official Website of Kerala Police |url=https://keralapolice.gov.in/ |access-date=2026-04-24 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}</ref> [[ನ್ಯಾಯಾಂಗ]]ವು [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |title=History of Judiciary |url=https://www.allindiajudges.org/Judgment/FNJPC2.htm |publisher=All-India Judges Association |access-date=29 April 2015 |archive-date=1 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001072113/http://www.allindiajudges.org/Judgment/FNJPC2.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು,<ref name="Congress (US)2010">{{cite book |author1=U S Congress |author2=Congress (U.S.) |title=Congressional Record, V. 153, Pt. 1, January 4, 2007 to January 17, 2007 |url=https://books.google.com/books?id=M3bLOwbeOZYC&pg=PA1198 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Government Printing Office |isbn=978-0-16-086824-5 |page=1198}}</ref>as ರಂತೆ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು 35 ಖಾಯಂ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ''[[ಪ್ರೋ ಟೆಂಪೋರ್]]'' ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=High Court of Kerala Profile |url=https://highcourtofkerala.nic.in/profile.html |publisher=High Court of Kerala |access-date=18 November 2012 |archive-date=31 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031233641/http://highcourtofkerala.nic.in/profile.html |url-status=live }}</ref> ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸಹ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Banerjea2002">{{cite book |author=D. Banerjea |title=Criminal Justice India Series, Vol. 21 |url=https://books.google.com/books?id=L6NWL-a14mkC&pg=PA80 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-8177648720 |page=80}}</ref><ref name="SharmaB.k.2007">{{cite book |author1=Sharma |author2=Sharma B.k. |title=Intro. to the Constitution of India, 4/e |url=https://books.google.com/books?id=srDytmFE3KMC&pg=PA261 |access-date=18 November 2012 |year=2007 |publisher=PHI Learning Pvt. Ltd. |isbn=978-8120332461 |page=261}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ ನಾಗರಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (''ಮುನ್ಸಿಫ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು'') ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (''ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ಗಳು, ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ಗಳು, ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು'') ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. === ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ === {{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು, ಪುರಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಗಮಗಳಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 1959 ರಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಉಪಕ್ರಮವು 1993 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref name="Capdeck">{{cite web |url=https://www.lenobl.ru/Document/1412700121.pdf |title=An Introduction to local self governments in Kerala |publisher=SDC CAPDECK |access-date=17 November 2012 |author=Mariamma Sanu George |pages=17–20 |archive-date=30 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530224012/http://www.lenobl.ru/Document/1412700121.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="KILA">{{cite web |url=https://www.kilaonline.org/site_docu/pub200904a.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513015050/https://www.kilaonline.org/site_docu/pub200904a.pdf |archive-date=13 May 2013 |title=Kerala – A Case Study of Classical Democratic Decentralisation |publisher=Kerala Institute of Local Administration |date=April 2009 |access-date=17 November 2012 |author=S M Vijayanand }}</ref>{{rp|page=12}} ಕೇರಳ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಪುರಸಭೆ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು 1994 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು-ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ನಗರ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಏಕ-ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>{{cite act | title = Kerala Panchayat Raj Act, 1994 | year = 1994 | jurisdiction = Government of Kerala | url = https://www.indiacode.nic.in | access-date = 31 December 2025 }}</ref><ref>{{cite act | title = Kerala Municipality Act, 1994 | year = 1994 | jurisdiction = Government of Kerala | url = https://www.indiacode.nic.in | access-date = 31 December 2025 }}</ref> ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತದ ಮೂರು-ಹಂತದ ರಚನೆಯು [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್|ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], [[ಪಂಚಾಯತ್ ಸಮಿತಿ|ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್|ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="TandonMohanty2006">{{cite book |author1=Rajesh Tandon |author2=Ranjita Mohanty |title=Participatory Citizenship: Identity, Exclusion, Inclusion |url=https://books.google.com/books?id=oPByu7CWoUEC&pg=PA199 |access-date=17 November 2012 |year=2006 |publisher=Sage |isbn=978-0-7619-3467-7 |page=199}}</ref> ಕೇರಳ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1994 ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Capdeck" /> ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ, ಕೇರಳ ಪುರಸಭೆ ಕಾಯ್ದೆಯು ಏಕ-ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕೇರಳದ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪುರಸಭೆಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದ ನಗರ ನಿಗಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಗರ ನಿಗಮಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು|ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳ]] ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Chaudhary2009">{{cite book |author=Shyam Nandan Chaudhary |title=Tribal Development Since Independence |url=https://books.google.com/books?id=KBX1EJVhjGEC&pg=PA235 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-8180696220 |page=235}}</ref> ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗಣನೀಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="KILA" />{{rp|page=13}} ಪ್ರಸ್ತುತ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯ ಯೋಜನಾ ವಿನಿಯೋಗದ ಸುಮಾರು 40% ಅನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="IsaacFranke2002">{{cite book |author1=T. M. Thomas Isaac |author2=Richard W. Franke |title=Local Democracy and Development: The Kerala People's Campaign for Decentralized Planning |url=https://books.google.com/books?id=x6v6F2a3Gs0C&pg=PR13 |year=2002 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-1607-6 |page=13}}</ref> ಕೇರಳವು 1,200 ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 941 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು, 152 ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು, 14 ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು, 87 ಪುರಸಭೆಗಳು, ಮತ್ತು 6 ನಗರ ನಿಗಮಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Local Bodies {{!}} Local Self Government Department |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lsgd/localbody-list |access-date=2025-07-08 |website=lsgkerala.gov.in |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602134126/https://lsgkerala.gov.in/en/lsgd/localbody-list |url-status=dead }}</ref> ಕೇರಳವನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಡಿಜಿಟಲ್ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪರೆನ್ಸಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]] ನ 2019 ರ ಭಾರತ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಭ್ರಷ್ಟ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |title=India Corruption Survey 2019 – Report |last= |publisher=Transparency International India |year=2019 |location= |pages=22 |url=https://transparencyindia.org/wp-content/uploads/2019/11/India-Corruption-Survey-2019.pdf |access-date=18 June 2021 |archive-date=10 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710100154/https://transparencyindia.org/wp-content/uploads/2019/11/India-Corruption-Survey-2019.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Kerala the first digital State |url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/kerala-the-first-digital-state/article8291466.ece |last=Special currespondent |date=28 February 2016 |access-date=17 November 2020 |work=The Hindu |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415102347/https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/kerala-the-first-digital-state/article8291466.ece |url-status=live }}</ref> ಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಫೇರ್ಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್-2020 ಕೇರಳವನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |title=Kerala, Tamil Nadu and Goa best governed States: report |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala-goa-and-chandigarh-best-governed-states-ut-report/article32985716.ece |last=PTI |date=30 October 2020 |access-date=20 June 2021 |work=The Hindu |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007210542/https://www.thehindu.com/news/national/kerala-goa-and-chandigarh-best-governed-states-ut-report/article32985716.ece |url-status=live }}</ref> === ರಾಜಕೀಯ === ಕೇರಳವು ತನ್ನ ಬಲವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ನೀತಿಗಳು, ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚಕಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ [[ಸಮಾನತಾವಾದ|ಸಮಾನತಾವಾದಿ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=B |first1=Bibimol R. |last2=Seena |first2=Dr Anand Lali |last3=Thanammal |first3=Dr K. K. |date=2023-11-30 |title=C.Achutha Menon's Social Reforms: Paving The Way For A Progressive Kerala |url=https://kuey.net/index.php/kuey/article/view/8887 |journal=Educational Administration: Theory and Practice |language=en |volume=29 |issue=4 |pages=4074–4079 |doi=10.53555/kuey.v29i4.8887 |doi-broken-date=15 June 2026 |issn=2148-2403}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Duran |first=Jane |date=April 2025 |title=Egalitarianism and Justice in Kerala |url=https://www.cambridge.org/core/journals/think/article/abs/egalitarianism-and-justice-in-kerala/5B093820090E9266A4852C40F93F5A51 |journal=Think |language=en |volume=24 |issue=70 |pages=23–29 |doi=10.1017/S147717562500017X |issn=1477-1756}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Thiranagama |first1=Sharika |title=Rural Civilities: Caste, Gender and Public Life in Kerala |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |date=2019 |volume=42 |issue=2 |pages=310–327 |doi=10.1080/00856401.2019.1582190}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Devika |first=J. |date=August 2010 |title=Egalitarian Developmentalism, Communist Mobilization, and the Question of Caste in Kerala State, India |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/abs/egalitarian-developmentalism-communist-mobilization-and-the-question-of-caste-in-kerala-state-india/8F65915C540DB6AC5D3EEE6DE800DB3B? |journal=The Journal of Asian Studies |language=en |volume=69 |issue=3 |pages=799–820 |doi=10.1017/S0021911810001506 |issn=1752-0401}}</ref> ಕೇರಳದ ರಾಜಕೀಯವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ|ಕಮ್ಯುನಿಸಂ]], [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಮಾಜವಾದ]], [[ಜಾತ್ಯತೀತತೆ]], [[ಮಧ್ಯಮಾರ್ಗ#ಭಾರತ|ಮಧ್ಯಮಾರ್ಗ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. [[ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ#ಭಾರತ|ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ]]ವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]-ನೇತೃತ್ವದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಒಕ್ಕೂಟ|NDA]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |title=Hindu Nationalism in South India: The Rise of Saffron in Kerala |url=https://www.researchgate.net/publication/381937210_Hindu_Nationalism_in_South_India_The_Rise_of_Saffron_in_Kerala |journal=}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Nair |first=A. Balakrishnan |date=1994 |title=The Dynamics of Kerala Politics |url=https://www.jstor.org/stable/41855697 |journal=The Indian Journal of Political Science |volume=55 |issue=3 |pages=251–260 |issn=0019-5510}}</ref> ಕೇರಳವು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ನೇತೃತ್ವದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (UDF); ಮತ್ತು [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)]] (CPI(M)) ನೇತೃತ್ವದ [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (LDF). 1980 ರಿಂದ, ಕೇರಳದ ರಾಜಕೀಯವು LDF ಮತ್ತು UDF ನಿಂದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ, ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎರಡು ಮೈತ್ರಿಗಳ ನಡುವೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=2026-05-22 |title=Kerala election wrap-up: How UDF ended LDF’s 10-year rule |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kerala-election-wrap-up-how-udf-ended-ldfs-10-year-rule/articleshow/131249440.cms |access-date=2026-06-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> [[2026 ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, UDF ಆಡಳಿತ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್|LDF]] ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Pinarayi Vijayan elected as Leader of Opposition in Kerala |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/pinarayi-vijayan-elected-as-leader-of-opposition-in-kerala-4003109 |access-date=2026-05-15 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Parthasarathy |first=Srinivasan Ramani , Pon Vasanth B. A. , Nitika Francis , Devyanshi Bihani , Areena Arora & Sambavi |date=2026-05-06 |title=UDF's near three-fourths majority marked a historic victory for the Congress-led coalition |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/udfs-near-three-fourths-majority-marked-a-historicvictory-for-the-congress-led-coalition/article70944163.ece |access-date=2026-05-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳವು [[ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ [[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನ]]ವನ್ನು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref name=":0">{{cite web |url=https://niyamasabha.org/codes/govt_2.htm |title=Kerala Government – Legislature |publisher=Government of Kerala |access-date=19 November 2012 |archive-date=8 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208011357/http://www.niyamasabha.org/codes/govt_2.htm |url-status=dead }}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {{Main|ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕತೆ}} ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ|ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]] [[ಕಲ್ಯಾಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]ಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |title=A virus, social democracy, and dividends for Kerala |url=https://www.thehindu.com/opinion/lead/a-virus-social-democracy-and-dividends-for-kerala/article31370554.ece |last=Heller |first=Patrick |date=18 April 2020 |access-date=2 February 2021 |work=The Hindu |archive-date=19 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119130557/https://www.thehindu.com/opinion/lead/a-virus-social-democracy-and-dividends-for-kerala/article31370554.ece |url-status=live }}</ref> ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ "ಕೇರಳ ವಿದ್ಯಮಾನ" ಅಥವಾ "[[ಕೇರಳ ಮಾದರಿ]]" ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬಲವಾದ ಸೇವಾ ವಲಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ.<ref name="Brenkert_Malone_2003" />{{rp|48}}<ref name="Tharamangalam_2005">{{Cite journal |author=Tharamangalam J |year=2005 |title=The Perils of Social Development without Economic Growth: The Development Debacle of Kerala, India |journal=Political Economy for Environmental Planners |url=https://www.infra.kth.se/courses/1H1142/Kerala_Paper_4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115072025/https://www.infra.kth.se/courses/1H1142/Kerala_Paper_4.pdf |archive-date=15 November 2013 |access-date=28 December 2008}}</ref>{{rp|1}} 2019–20 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು {{INRConvert|8.55|t}} ಸ್ಥೂಲ ರಾಜ್ಯ ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನ (GSDP) ಮತ್ತು {{INRConvert|222|k}} ತಲಾ ನಿವ್ವಳ ರಾಜ್ಯ ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಥೂಲ ರಾಜ್ಯ ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|8 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ]].<ref>{{Cite web |date=15 March 2021 |title=MOSPI State Domestic Product, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |url=https://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_wise_SDP_15_03_2021.xls |access-date=23 June 2021 |archive-date=17 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617193238/http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_wise_SDP_15_03_2021.xls |url-status=live }}</ref> 2019–20 ರಲ್ಲಿ, [[ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ತೃತೀಯ ವಲಯ|ತೃತೀಯ ವಲಯ]]ವು ರಾಜ್ಯದ [[ಸ್ಥೂಲ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ|GSVA]] ಯ ಸುಮಾರು 63% ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ, ಇದಕ್ಕೆ [[ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ದ್ವಿತೀಯ ವಲಯ|ದ್ವಿತೀಯ ವಲಯ]] 28% ಮತ್ತು [[ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಲಯ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಲಯ]] 8% ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.<ref name="eco">{{Cite book |last=Government of Kerala |url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2021-01/English-Vol-1_0.pdf |title=Economic Review 2020 – Volume I |publisher=Kerala State Planning Board |year=2021 |location=Thiruvananthapuram |access-date=18 June 2021 |archive-date=2 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502171017/https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2021-01/English-Vol-1_0.pdf |url-status=live }}</ref> 1960 ಮತ್ತು 2020 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ಸೇವಾ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="eco" /> {{multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Technopark Trivandum Ganga and Yamuna Buildings.jpg | caption1 = [[ತಿರುವನಂತಪುರ|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] [[ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್, ತಿರುವನಂತಪುರ|ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್]], ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] (IT) ಉದ್ಯಾನವನ | image2 = Container terminal.JPG | caption2 = [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿಯ]] [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂ ಟರ್ಮಿನಲ್]], ಭಾರತದ ಮೊದಲ [[ಕಂಟೇನರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್|ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] | image4 = Mappila bay.JPG | caption4 = [[ಕಣ್ಣೂರು|ಕಣ್ಣೂರಿನ]] [[ಮಾಪ್ಪಿಲ ಕೊಲ್ಲಿ]] ಬಂದರು }} ರಾಜ್ಯದ [[ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ತೃತೀಯ ವಲಯ|ಸೇವಾ ವಲಯ]]ವು ಅದರ ಆದಾಯದ ಸುಮಾರು 63% ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಆತಿಥ್ಯ ಉದ್ಯಮ]], [[ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]], [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳು, ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು, [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]], [[ಕೇರಳದ ರಸ್ತೆಗಳು|ಸಾರಿಗೆ]], ಹಣಕಾಸು ವಲಯ, ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref name=":15">{{Cite web |url=https://slbckerala.com/Economy.aspx |title=Economy of Kerala – 2016 |website=slbckerala.com |access-date=7 February 2022 |archive-date=28 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328191455/http://slbckerala.com/Economy.aspx |url-status=dead }}</ref> ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದಡಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ]], ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ, ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ, ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಉದ್ಯಮ, ಕರಾವಳಿ ಖನಿಜ ಉದ್ಯಮಗಳು,{{sfn|Chandran|2018|p=343}} ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಸಮುದ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಲಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆ]]ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=409}} ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ತೆಂಗು]], [[ಚಹಾ]], [[ಕಾಫಿ]], [[ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು|ಮೆಣಸು]], [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್]], [[ಏಲಕ್ಕಿ]], ಮತ್ತು [[ಗೋಡಂಬಿ]] ಮುಂತಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=409}} ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳ ಕೃಷಿಯು 1950 ರ ದಶಕದಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.{{sfn|Chandran|2018|p=409}} ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು [[ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ|ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಲಸಿಗರ]] ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ನ ಅರಬ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]], ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಥಳಾಂತರ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳು GSDP ಯ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="rem1">{{cite report |author1=K.P. Kannan |author2=K.S. Hari |title=Kerala's Gulf connection: Emigration, remittances and their macroeconomic impact, 1972–2000 |url=https://ideas.repec.org/p/ind/cdswpp/328.html |year=2002 |website=[[Research Papers in Economics]] |access-date=4 April 2022 |archive-date=28 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628135450/https://ideas.repec.org/p/ind/cdswpp/328.html |url-status=live }}</ref> 1970 ಮತ್ತು 1980 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ [[ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ#ಗಲ್ಫ್ ಬೂಮ್|ಗಲ್ಫ್ ಬೂಮ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಗಮನಾರ್ಹ ವಲಸೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. 2012 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಾಂತರ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು: US$11.3&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್, ಇದು ದೇಶಕ್ಕೆ US$71&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಸ್ಥಳಾಂತರ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 16% ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |url=https://in.finance.yahoo.com/news/remittances--kerala-drives-dollar-flows-to-india-053414379.html |title=Remittances: Kerala drives dollar flows to India |work=[[Yahoo! Finance]] |date=5 November 2013 |access-date=8 November 2013 |archive-date=7 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107053009/http://in.finance.yahoo.com/news/remittances--kerala-drives-dollar-flows-to-india-053414379.html |url-status=live }}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ NRI ಠೇವಣಿಗಳು {{INRConvert|1|lc}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಇದು NRI ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ಹಣದ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು {{INRConvert|7|lc}} ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/nri/other-news/NRI-deposits-in-Kerala-banks-cross-Rs-1-lakh-crore/articleshow/47769012.cms |title=NRI deposits in Kerala banks cross Rs 1 lakh crore |date=22 June 2015 |access-date=13 November 2015 |work=[[The Times of India]] |archive-date=25 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150625121200/http://timesofindia.indiatimes.com/nri/other-news/NRI-deposits-in-Kerala-banks-cross-Rs-1-lakh-crore/articleshow/47769012.cms |url-status=live }}</ref> [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಲಸೆ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="eco" /> [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಯೋಜನಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯು ನಿಯೋಜಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು, ತನ್ನ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲು ಸ್ಥಳಾಂತರ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುವ ಬದಲು ರಾಜ್ಯವು ಇತರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref name="Commission2008b">{{cite book |author=India. Planning Commission |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC&pg=PA457 |year=2008 |publisher=Academic Foundation |isbn=978-8171885947 |page=396}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2002 ರಂತೆ, ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಲಯವು 3341 ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು: ಪ್ರತಿ ಶಾಖೆಯು 10,000 ಜನರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 16,000 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ; ರಾಜ್ಯವು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="RBI_2002">{{cite web |url=https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/35585.pdf |title=State/Union Territory-Wise Number of Branches of Scheduled Commercial Banks and Average Population Per Bank Branch |date=March 2002 |work=Reserve Bank of India |access-date=28 December 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810094850/https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/35585.pdf |archive-date=10 August 2007}}</ref> 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011 ರಂದು, ಕೇರಳವು ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Now-you-can-bank-on-every-village-in-Kerala/articleshow/10194261.cms |work=The Times of India |title=Now, you can bank on every village in Kerala |date=1 October 2011 |access-date=13 November 2015 |archive-date=4 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104180910/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Now-you-can-bank-on-every-village-in-Kerala/articleshow/10194261.cms |url-status=live }}</ref> [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ|2007 ರಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗವು]] 9.4% ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ;<ref>{{cite news |author=Kumar KG |title=Jobless no more? |newspaper=Business Line |date=8 October 2007 |url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-economy/article1671367.ece |quote=A study by K.C. Zacharia and S. Irudaya Rajan, two economists at the Centre for Development Studies (CDS), unemployment in Kerala has dropped from 19.1[%] in 2003 to 9.4[%] in 2007. |access-date=16 November 2012 |archive-date=6 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106032604/http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-economy/article1671367.ece |url-status=live }}</ref> ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೆಂದರೆ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]], ಯುವಜನರ ಕಡಿಮೆ ಉದ್ಯೋಗಸಾಧ್ಯತೆ, ಮತ್ತು ಕೇವಲ 13.5% ರಷ್ಟಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಮಹಿಳಾ [[ಕಾರ್ಮಿಕ|ಕಾರ್ಮಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದರ]],<ref name="Nair_2004">{{Cite book |author=Nair NG |veditors=Nair PR, Shaji H |title=Measurement of Employment, Unemployment, and Underemployment |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-8187621751 |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/72.pdf |access-date=31 December 2008 |archive-date=30 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530210334/http://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/72.pdf |url-status=live }}</ref>{{rp|5, 13}} ಜೊತೆಗೆ ''[[ನೋಕ್ಕು ಕೂಲಿ]]'' ("ನೋಡುವಿಕೆಗೆ ವೇತನ") ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇತ್ತು.<ref name="Outlook-2008">{{cite news |url=https://www.outlookindia.com/article.aspx?237419 |first=John |last=Mary |title=Men (Not) At Work |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |date=12 May 2008 |access-date=13 November 2015 |archive-date=6 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106032651/http://www.outlookindia.com/article.aspx?237419 |url-status=live }}</ref> 1999–2000 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 10.0% ಮತ್ತು 9.6% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.<ref name="princeton6">{{Cite report |last=Deaton |first=Angus |title=Regional poverty estimates for India, 1999–2000 |url=https://www.princeton.edu/rpds/papers/pdfs/deaton_regionalpovertyindia.pdf |date=22 August 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628193845/https://www.princeton.edu/rpds/papers/pdfs/deaton_regionalpovertyindia.pdf |archive-date=28 June 2011 |url-status=dead |page=10 |access-date=4 April 2022}}</ref> 2020–2021 ರ ರಾಜ್ಯದ ಬಜೆಟ್ {{INRConvert|1.15|lc}} ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Budget">{{cite web |url=https://www.finance.kerala.gov.in/bdgtDcs.jsp |title=Budget In Brief |format=PDF |website=finance.kerala.gov.in |publisher=Government of Kerala |access-date=4 December 2020 |archive-date=25 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125214731/http://www.finance.kerala.gov.in/bdgtDcs.jsp |url-status=live }}</ref> ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯವು (ಕೇಂದ್ರ ತೆರಿಗೆ ಪೂಲ್ನ ಪಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) 2020–21 ರಲ್ಲಿ {{INRConvert|674|b}} ಆಗಿತ್ತು; 2019–20 ರಲ್ಲಿ {{INRConvert|557|b}} ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅದರ [[ತೆರಿಗೆ-ಅಲ್ಲದ ಆದಾಯ]]ಗಳು (ಕೇಂದ್ರ ತೆರಿಗೆ ಪೂಲ್ನ ಪಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) 2020–2021 ರಲ್ಲಿ {{INRConvert|146|b}} ತಲುಪಿದೆ.<ref name="Budget" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇರಳದ GSDP ಗೆ ತೆರಿಗೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಪಾತವು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಜೆಟ್ ಕೊರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ ಮಟ್ಟದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾಲವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಲ್ಲ, ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://fincomindia.nic.in/pubsugg/memo_ker.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626195846/https://fincomindia.nic.in/pubsugg/memo_ker.pdf |archive-date=26 June 2008 |title=Memoranda from States: Kerala |website=fincomindia.nic.in |access-date=25 September 2013}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 223 [[ಹರ್ತಾಲ್]]ಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ {{INRConvert|20|b}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.rediff.com/news/2008/jul/06kerala.htm Kerala: Hartals Own Country?] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304043808/https://www.rediff.com/news/2008/jul/06kerala.htm |date=4 March 2016 }} 6 July 2008</ref> ಕೇರಳದ GDP ಯಲ್ಲಿ 10% ಏರಿಕೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ GDP ಗಿಂತ 3% ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 2013 ರಲ್ಲಿ, ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 5% ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 30% ರಷ್ಟು ಏರಿತು, ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮಾಲೀಕರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ 15% ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 35% ರಷ್ಟು ಏರಿತು, ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕ-ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅನುಪಾತವು 2:100 ರಿಂದ 4:100 ಕ್ಕೆ 50% ರಷ್ಟು ಏರಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.keralacm.gov.in/index.php/news2catleist/2443-23-12-2013-india-today |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224091613/https://www.keralacm.gov.in/index.php/news2catleist/2443-23-12-2013-india-today |url-status=dead |archive-date=24 December 2013 |title=India Today On Cm |publisher=Keralacm.gov.in |access-date=11 January 2014}}</ref> [[ಕೇರಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆ ನಿಧಿ ಮಂಡಳಿ]]ಯು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನಿಧಿಯನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ರಾಜ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ [[ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/big-push-for-infrastructure-in-budget/article17403255.ece |title=Big push for infrastructure in Budget |newspaper=The Hindu |date=3 March 2017 |via=www.thehindu.com |access-date=25 November 2020 |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129210933/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/big-push-for-infrastructure-in-budget/article17403255.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/mar/04/kerala-budget-infrastructure-projects-get-a-major-fillip-1577360.html |title=Kerala Budget: Infrastructure projects get a major fillip |website=The New Indian Express |date=4 March 2017 |access-date=25 November 2020 |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130030958/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/mar/04/kerala-budget-infrastructure-projects-get-a-major-fillip-1577360.html |url-status=live }}</ref> ನವೆಂಬರ್ 2015 ರಲ್ಲಿ, [[ನಗರ ಮತ್ತು ವಸತಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ]]ವು [[ಅಟಲ್ ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪರಿವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಮಿಷನ್]] (AMRUT) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಕೇರಳದ ಏಳು ನಗರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news |title=Modi to address heads of civic bodies on urban revamp |url=https://www.thehindu.com/news/national/modi-to-address-heads-of-civic-bodies-on-urban-revamp/article7336851.ece |date=20 June 2015 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=25 June 2015 |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202155935/https://www.thehindu.com/news/national/modi-to-address-heads-of-civic-bodies-on-urban-revamp/article7336851.ece |url-status=live }}</ref> ಸೇವಾ ಮಟ್ಟದ ಸುಧಾರಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (SLIP) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರತಿ ನಗರಕ್ಕೆ {{INRConvert|2.5|m}} ನ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರ, ಕೊಲ್ಲಂ, ಆಲಪ್ಪುಳ, ಕೊಚ್ಚಿ, ತೃಶೂರ್, ಕೋಝಿಕೋಡ್, ಮತ್ತು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last=R. Ramabhadran |first=Pillai |title=AMRUT to roll out on a smaller scale |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/amrut-to-roll-out-on-a-smaller-scale/article7868199.ece |access-date=12 November 2015 |work=The Hindu |issue=12 November 2015 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207052652/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/amrut-to-roll-out-on-a-smaller-scale/article7868199.ece |url-status=live }}</ref> [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೇರಳ ಶಾಪಿಂಗ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]] (GKSF) ಅನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕೇರಳದ ಒಂಬತ್ತು ನಗರಗಳಾದ್ಯಂತ 3000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ತೆರಿಗೆ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು, VAT ಮರುಪಾವತಿಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಹುಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="GKSF begins">{{cite news |title=Shopping festival begins |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece |work=The Hindu |date=2 December 2007 |access-date=24 January 2013 |archive-date=27 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927054507/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece |url-status=live }}</ref> [[ತಿರುವನಂತಪುರ|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] [[ಲುಲು ಮಾಲ್, ತಿರುವನಂತಪುರ|ಲುಲು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾಲ್]] ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್|ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]] ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=LuLu Group: Going places |url=https://www.khaleejtimes.com/business/local/lulu-group-going-places |work=[[Khaleej Times]] |access-date=13 November 2020 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426172244/https://www.khaleejtimes.com/business/local/lulu-group-going-places |url-status=live }}</ref> ಅನೇಕ ಸಾಧನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಕೇರಳವು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರದಂತಹ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Hindu2021">{{cite journal |title=Making sense of Kerala |journal=The Hindu |date=13 December 2021 |last1=Heller |first1=Patrick |last2=Törnquist |first2=Olle |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/making-sense-of-kerala/article37942860.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214151547/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/making-sense-of-kerala/article37942860.ece |accessdate=5 March 2022 |archive-date=14 December 2021 |quote=Kerala has specific challenges: persistently high levels of unemployment that disproportionately impact educated women, a high degree of global exposure and a very fragile environment. More broadly, as the 21st century unfolds, it becomes increasingly clearer that the role of the State in supporting development must fundamentally change. First, in highly educated societies like Kerala, industrialisation is no longer the path to economic prosperity.}}</ref> === ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು === ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳು; [[ತೆಂಗಿನ ನಾರು]], [[ಕೈಮಗ್ಗ]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಕರಕುಶಲ]]ಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="KumarKerala2007">{{cite book |author1=S. Rajitha Kumar |author2=University of Kerala |title=Traditional Industries of India in the Globalised World |url=https://books.google.com/books?id=aBvtAAAAMAAJ |year=2007 |publisher=University of Kerala |isbn=978-8177081435 |page=223}}</ref> ಕೇರಳವು ಬಿಳಿ ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ನಾರಿನ ಒಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 60% ಅನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಮೊದಲ ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು [[ಆಲಪ್ಪುಳ]]ದಲ್ಲಿ 1859–60 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Indian Coir Industry |url=https://www.indianmirror.com/indian-industries/coir.html |work=Indian Mirror |access-date=29 April 2014 |archive-date=2 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502033302/http://www.indianmirror.com/indian-industries/coir.html |url-status=live }}</ref> ಕೇಂದ್ರ ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ 1959 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2006–2007 ರ [[SIDBI]] ಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ {{formatnum:1468104}} [[ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳು#ಭಾರತ|ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳಿವೆ]], ಇವು {{formatnum:3031272}} ಜನರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="SIDBI Report 2010">{{cite book |title=SIDBI Report on Micro, Small and Medium Enterprises Sector, 2010 |publisher=Small Industries Development Bank of India |year=2010}}</ref><ref>{{cite journal |title=A Study on the Position of Small and Medium Enterprises in Kerala vis a vis the National Scenario |author=N. Rajeevan |journal=International Journal of Research in Commerce, Economics and Management |date=March 2012 |volume=2 |issue=3}}</ref> [[KSIDC]] ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 650 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದೆ, 72,500 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.ksidc.org/about-functions.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709062837/https://www.ksidc.org/about-functions.php |archive-date=9 July 2014 |title=Functions, KSIDC, Thiruvananthapuram |publisher=Kerala State Industrial Development Corporation |access-date=6 December 2013}}</ref> GSDP ಯ 0.3% ರಷ್ಟಿರುವ ಗಣಿಗಾರಿಕಾ ವಲಯವು [[ಇಲ್ಮೆನೈಟ್]], [[ಕಯೋಲಿನ್]], [[ಬಾಕ್ಸೈಟ್]], [[ಸಿಲಿಕಾ]], [[ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್]], [[ರುಟೈಲ್]], [[ಜಿರ್ಕಾನ್]], ಮತ್ತು [[ಸಿಲ್ಲಿಮನೈಟ್]] ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="GOK_2005c">{{Cite journal |author=Government of Kerala |year=2005 |title=Kerala at a Glance |journal=Government of Kerala |url=https://www.kerala.gov.in/ |access-date=22 January 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060118031516/https://www.kerala.gov.in/ |archive-date=18 January 2006}}</ref> ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯಗಳೆಂದರೆ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]], ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಲಯ, [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯ]], ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ|ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ|ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ]], ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಉತ್ಪಾದನೆ, [[ವಸತಿ ಉದ್ಯಾನ|ಮನೆ ತೋಟಗಳು]], ಪಶುಪಾಲನೆ ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ]].{{citation needed|date=October 2025}} === ಕೃಷಿ === [[File:Tea plantations in Munnar, Kerala.jpg|thumb|[[ಮುನ್ನಾರ್|ಮುನ್ನಾರಿನಲ್ಲಿ]] ಚಹಾ ತೋಟಗಳು, ಕೇರಳ]] [[File:Nemmara-paddy.jpg|alt=A field|thumb|[[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಲಕ್ಕಾಡಿನ]] ಒಂದು ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆ, ಇದನ್ನು ''ಕೇರಳದ ಧಾನ್ಯದ ಬುಟ್ಟಿ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ]] ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಯು 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಅಕ್ಕಿಯ ಲಭ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಲಭ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಕಾರಣ ಅಕ್ಕಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಕುಸಿಯಿತು.<ref name="Sinha2003">{{cite book |author=B.R. Sinha |title=Encyclopaedia Of Professional Education (10 Vol.) |url=https://books.google.com/books?id=mdjGoXN3y1AC&pg=PA205 |access-date=18 November 2012 |year=2003 |publisher=Sarup & Sons |isbn=978-8176254106 |pages=204–05}}</ref> ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಕ್ಕಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮರದ ಬೆಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಿಕ ಬೆಳೆಗಳ ಕೃಷಿಗೆ ಬದಲಾಯಿತು.<ref name="Remesh2010">{{cite book |author=Babu P. Remesh |title=Dynamics of Rural Labour: A Study of Small Holding Rubber Tappers in Kerala |url=https://books.google.com/books?id=uOyNsKXSa0gC&pg=PA52 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-8180696602 |pages=52–}}</ref><ref name="Commission2008">{{cite book |author=Government of India Planning Commission |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC&pg=PA66 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Academic Foundation |isbn=978-8171885947 |pages=66–}}</ref> ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆ, ಭೂಮಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಹಿಡುವಳಿಗಳ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಗಾತ್ರದಿಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಗಳ ಲಾಭದಾಯಕತೆಯು ಕುಸಿಯಿತು.<ref name="google9">{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |page=66 |access-date=30 May 2015}}</ref> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 27.3% ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=406}} ಕೇರಳವು ಕರಿಮೆಣಸಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 97% ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ<ref name="Limca Book of Records">{{cite book |title=Limca Book of Records |url=https://books.google.com/books?id=Y-JtAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=2001 |publisher=Bisleri Beverages Limited |page=97}}</ref> ಮತ್ತು ದೇಶದ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್]]ನ 85% ರಷ್ಟಿದೆ.<ref name="google10">{{cite book |title=South Asia 2006 |url=https://books.google.com/books?id=YG8bAQAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=2005 |publisher=Taylor & Francis |page=291 |isbn=978-1-85743-318-0}}</ref><ref name="Economic Affairs">{{cite book |title=Economic Affairs |url=https://books.google.com/books?id=StHsAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1998 |publisher=H. Roy |page=47}}</ref> [[ತೆಂಗು]], [[ಚಹಾ]], [[ಕಾಫಿ]], [[ಗೋಡಂಬಿ]], ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳು—ಏಲಕ್ಕಿ, [[ವೆನಿಲ್ಲಾ]], [[ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ]], ಮತ್ತು [[ಜಾಯಿಕಾಯಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="ChattopadhyayFranke2006" />{{rp|74}}<ref name="Newton">{{cite book |author=James Newton |title=Jay Rai's Kitchen – Keralan Cuisine |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT3 |access-date=18 November 2012 |publisher=Springwood emedia |isbn=978-1-4761-2308-0 |pages=3–}}</ref><ref name="B.L.MarkoseMarkose2007">{{cite book |author1=Rajan, S. & B.L.Markose |author2=Baby Lissy Markose |title=Propagation of Horticultural Crops: Vol.06. Horticulture Science Series |url=https://books.google.com/books?id=19zgbxw-YhYC&pg=PA212 |access-date=18 November 2012 |year=2007 |publisher=New India Publishing |isbn=978-8189422486 |pages=212–}}</ref><ref name="Pradhan2009">{{cite book |author=Pradhan |title=Retailing Management 3E |url=https://books.google.com/books?id=8y7Zb_D-_oYC&pg=PA256 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-015256-4 |pages=256–}}</ref><ref name="PradeepkumarPradeep2008">{{cite book |author1=T. Pradeepkumar |author2=Kumar, Pradeep |title=Management of Horticultural Crops: Vol.11 Horticulture Science Series: In 2 Parts |url=https://books.google.com/books?id=VHmokNZXbHUC&pg=PA509 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=New India Publishing |isbn=978-8189422493 |pages=509–}}</ref><ref name="OsellaOsella2000">{{cite book |author1=Filippo Osella |author2=Caroline Osella |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&pg=PA235 |access-date=18 November 2012 |year=2000 |publisher=Pluto Press |isbn=978-0-7453-1693-2 |pages=235–}}</ref> [[ಭಾರತ]]ದ ರಫ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಗೋಡಂಬಿ ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80% ಅನ್ನು [[ಕೊಲ್ಲಂ]]ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/cashew-sector-in-a-tailspin/article8767346.ece |title=Cashew sector in a tailspin |newspaper=The Hindu |access-date=24 June 2016 |archive-date=24 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624004205/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/cashew-sector-in-a-tailspin/article8767346.ece |url-status=live }}</ref> ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆ [[ತೆಂಗು]] ಮತ್ತು ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=407}} ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಒಟ್ಟು [[ಏಲಕ್ಕಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90% ಕೇರಳದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="eco" /> ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref name="eco" /> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಒಟ್ಟು [[ಕಾಫಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20% ಕೇರಳದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=409}} ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರವೆಂದರೆ ಅಕ್ಕಿ, ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="VarshneyRzóska1976">{{cite book |author1=C.K. Varshney |author2=J. Rzóska |title=Aquatic Weeds in South East Asia |url=https://books.google.com/books?id=lW3fHiDjHNcC&pg=PA100 |access-date=18 November 2012 |year=1976 |publisher=Springer |isbn=978-9061935568 |pages=100–}}</ref> ಮನೆ ತೋಟಗಳು ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು.<ref name="Dobbie2006">{{cite book |author=Aline Dobbie |title=India the Elephants Blessing |url=https://books.google.com/books?id=ckpEd4emnCkC&pg=PA123 |access-date=18 November 2012 |year=2006 |publisher=Melrose Press |isbn=978-1-905226-85-6 |pages=123–}}</ref> === ಮೀನುಗಾರಿಕೆ === {{convert|590|km|mi|lk=out|abbr=off}} ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ,<ref>{{cite web |title=Kerala: Natural Resources |url=https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=70 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218084509/https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=70 |archive-date=18 December 2011 |publisher=Government of India |access-date=18 November 2012}}</ref> 400,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಒಳನಾಡಿನ ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು<ref>{{cite web |title=Kerala: April 2012 |url=https://www.ibef.org/download/Kerala_060710.pdf |publisher=Indian Brand Equity Fund |access-date=18 November 2012 |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510151146/http://www.ibef.org/download/Kerala_060710.pdf |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು 220,000 ಸಕ್ರಿಯ ಮೀನುಗಾರರು,<ref name="Commission1961">{{cite book |author=India. Planning Commission |title=Third five year plan |url=https://books.google.com/books?id=5_G5AAAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1961 |publisher=Manager of Publications |page=359}}</ref> ಕೇರಳವು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನು ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="google13">{{cite book |author=Government of India Planning Commission |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC&pg=PA51 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Academic Foundation |isbn=978-8171885947 |page=51}}</ref> 2003–04 ರ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 11 ಲಕ್ಷ (1.1&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್) ಜನರು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಣಗಿಸುವಿಕೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಾಗಣೆಯಂತಹ ಸಂಯೋಜಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. 2003–04 ರಲ್ಲಿ ವಲಯದ ವಾರ್ಷಿಕ ಇಳುವರಿಯನ್ನು 6,08,000&nbsp;ಟನ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |page=51 |access-date=30 May 2015}}</ref> ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸುಮಾರು 3% ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. 2006 ರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಳುವರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22% ಕೇರಳದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.<ref name="Handbook" /> ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತೀರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅಮಾನತುಗೊಂಡ ಮಣ್ಣಿನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಶಾಂತ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ''[[ಚಕರ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Gulati1984">{{cite book |author=Leela Gulati |title=Fisherwomen on the Kerala Coast: Demographic and Socio-Economic Impact of a Fisheries Development Project |url=https://archive.org/details/fisherwomenonker0000gula |url-access=registration |access-date=18 November 2012 |year=1984 |publisher=International Labour Organization |isbn=978-9221036265 |page=[https://archive.org/details/fisherwomenonker0000gula/page/103 103]}}</ref><ref name="Journal of Kerala Studies">{{cite book |title=Journal of Kerala Studies |url=https://books.google.com/books?id=EgSSAAAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=University of Kerala. |page=201}}</ref> ಜಲಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ: [[ಪೆಲಾಜಿಕ್ ಮೀನು|ಪೆಲಾಜಿಕ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು]]; 59%, [[ಡೆಮರ್ಸಲ್ ಮೀನು|ಡೆಮರ್ಸಲ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು]]; 23%, [[ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು]], [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರವುಗಳು 18% ರಷ್ಟಿವೆ.<ref name="Handbook">{{cite book |title=Handbook of Marine Fisheries Conservation and Management |url=https://archive.org/details/handbookmarinefi00graf |url-access=limited |publisher=Oxford University Press |author1=R. Quentin Grafton |author2=Ray Hilborn |author3=Dale Squires |year=2009 |pages=[https://archive.org/details/handbookmarinefi00graf/page/n24 10]–12 |isbn=978-0-19-537028-7}}</ref> ಸುಮಾರು 1,050,000 (1.050&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್) ಮೀನುಗಾರರು 1999–2000 ರ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ 668,000 ಟನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ಯಾಚ್ ಅನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ; 222 ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳು {{convert|590|km|adj=on|abbr=off}} ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿವೆ. ಇನ್ನೂ 113 ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳು ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆ.{{citation needed|date=October 2025}} == ಸಾರಿಗೆ == === ರಸ್ತೆಗಳು === {{Main|ಕೇರಳದ ರಸ್ತೆಗಳು}} {{See also|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ}}{{multiple image <!-- Layout parameters -->| align = <!-- right (default), left, centre, none --> | direction = vertical | width = 240 | image1 = Thrissur sixlane.jpg | caption1 = [[ತೃಶೂರ್]] ನಿಂದ [[ವಡಕ್ಕೆಂಚೇರಿ]] ವರೆಗಿನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 544 (ಭಾರತ)|NH 544]] ನ ಆರು ಪಥದ ವಿಭಾಗ <!--image 2-->}} ಕೇರಳವು {{convert|331904|km|mi}} ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆಗಳ 5.6% ರಷ್ಟಿದೆ.<ref name="eco" /><ref name="road">{{Cite book |title=Ministry Annual Report (2019–20) |publisher=Ministry of Road Transport & Highways Transport Research Wing, Government of India |year=2020 |location=New Delhi |url=https://morth.nic.in/sites/default/files/Ministry%20Annual%20Report_2019-20.pdf |archive-date=28 October 2021 |access-date=20 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028140933/https://morth.nic.in/sites/default/files/Ministry%20Annual%20Report_2019-20.pdf |url-status=live }}</ref> ಇದು ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರ ಜನರಿಗೆ ಸುಮಾರು {{convert|9.94|km|mi|2}} ರಸ್ತೆ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ದೇಶದ ಸರಾಸರಿ {{convert|4.87|km|mi|2}} ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ.<ref name="eco" /><ref name="road" /> ಕೇರಳದ ರಸ್ತೆಗಳು {{convert|1812|km|mi}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ; ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು 1.6%, {{convert|4342|km|mi}} ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ; ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು 2.5%, {{convert|27470|km|mi}} ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು; ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು 4.7%, {{convert|33201|km|mi}} ನಗರ (ಪುರಸಭೆ) ರಸ್ತೆಗಳು; ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು 6.3%, ಮತ್ತು {{convert|158775|km|mi}} ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು; ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು 3.8%.<ref name=":16-17">{{Cite book |title=Basic Road Statistics of India (2016–17) |publisher=Ministry of Road Transport & Highways Transport Research Wing, Government of India |year=2019 |location=New Delhi |pages=7–18 |url=https://morth.nic.in/sites/default/files/Basic%20_Road_Statics_of_India.pdf |archive-date=28 August 2021 |access-date=25 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828082929/https://www.morth.nic.in/sites/default/files/Basic%20_Road_Statics_of_India.pdf |url-status=live }}</ref> [[ಕೋಟ್ಟಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಟ್ಟಯಂ]] [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಅತಿ ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, [[ವಯನಾಡು]] ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=422}} ಕೇರಳದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|NH 66]] (ಹಿಂದೆ NH 17 ಮತ್ತು 47) ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು; ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.<ref name="Kerala PWD">{{cite web |title=National Highways in Kerala |url=https://www.keralapwd.gov.in/getPage.php%3Fpage%3DNH%2520in%2520Kerala%26pageId%3D301&ved=2ahUKEwjRh7jHod7YAhWFmZQKHWSeAeoQFjAOegQIBxAB&usg=AOvVaw15WM6wG3ueKFD1qj28WEps |work=Kerala Public Works Department |publisher=Government of Kerala}} {{dead link|date=September 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಕೇರಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆ ನಿಧಿ ಮಂಡಳಿ|KIIFB]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Coastal, Hill Highways to become a reality |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/coastal-hill-highways-to-become-a-reality/article19262450.ece |date=12 July 2017 |newspaper=The Hindu |access-date=12 February 2019 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415092848/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/coastal-hill-highways-to-become-a-reality/article19262450.ece |url-status=live }}</ref> ಅತಿ ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆ ({{convert|1622|km|mi}}) ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66, [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]]ಯನ್ನು [[ಮುಂಬೈ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿನ]] [[ತಲಪಾಡಿ]] ಮೂಲಕ ಕೇರಳವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]], [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]], [[ಗುರುವಾಯೂರು]], [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಆಲಪ್ಪುಳ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ತಿರುವನಂತಪುರ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮೊದಲು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Kerala PWD" /> [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಅಂತರದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಅದರ ಮೂಲಕ ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ([[ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ|ಮಲಬಾರ್]]) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ (ತಿರುವಾಂಕೂರು) ಭಾಗಗಳು ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಪಾಸಣಾ ಕೇಂದ್ರ, [[ವಾಲಯಾರ್]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 544 (ಭಾರತ)|NH 544]] ರಲ್ಲಿದೆ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ನಡುವಿನ ಗಡಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆಯು ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/palakkad/ |title=District of Palakkad – the granary of Kerala, Silent Valley National Park, Nelliyampathy |publisher=keralatourism.org |access-date=30 May 2015 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415114106/https://www.keralatourism.org/districts/palakkad/ |url-status=live }}</ref> [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಇಲಾಖೆ (ಕೇರಳ)|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಇಲಾಖೆ]] [[ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=About us |url=https://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=About%20Us&pageId=256&link=About%20PWD |archive-url=https://web.archive.org/web/20101201055142/https://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=About%20Us&pageId=256&link=About%20PWD |url-status=dead |archive-date=1 December 2010 |work=Kerala Public Works Department |publisher=Government of Kerala |access-date=18 November 2012}}</ref> ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆ (KSTP), ಇದು [[GIS]]-ಆಧಾರಿತ ರಸ್ತೆ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (RIMS) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |author=Kumar VS |title=Kerala State transport project second phase to be launched next month |work=The Hindu |date=20 January 2006 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.thehindubusinessline.com/2006/01/20/stories/2006012002272100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070304181402/https://www.thehindubusinessline.com/2006/01/20/stories/2006012002272100.htm |archive-date=4 March 2007}}</ref><ref>{{cite web |author=Kumar VS |title=Institutional Strengthening Action Plan (ISAP) |work=Kerala Public Works Department |publisher=Government of Kerala |year=2003 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.keralapwd.gov.in/pwd/public/isap.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512054304/https://www.keralapwd.gov.in/pwd/public/isap.jsp |archive-date=12 May 2008}}</ref> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 10-11% ದರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸಾರಿಗೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ವಾರ್ಷಿಕ ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಅಪಘಾತಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಿರಿದಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಜಾಗರೂಕ ಚಾಲನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |author=Kumar KG |title=Accidentally notorious |work=The Hindu |date=22 September 2003 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.thehindubusinessline.in/2003/09/22/stories/2003092201111300.htm |archive-date=10 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810210809/http://www.thehindubusinessline.in/2003/09/22/stories/2003092201111300.htm |url-status=live }}</ref> ಕೇರಳದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿದಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಕಿರಿದಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು {{convert|45|m|abbr=off}} ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ದರ್ಜೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, {{convert|60|m|abbr=off}} ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ 6 ಅಥವಾ 8-ಪಥದ ಪ್ರವೇಶ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ವೇಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.indianexpress.com/news/kerala-parties-finally-toe-nhai-line-of-45m-wide-highways/661729/ |title=Kerala parties finally toe NHAI line of 45-m wide highways |work=Indian Express |date=18 August 2010 |access-date=25 September 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-13-super-highways/20110705.htm |title=Check out India's 13 super expressways |work=Rediff.com |date=5 July 2011 |access-date=25 September 2013 |archive-date=28 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928024436/http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-13-super-highways/20110705.htm |url-status=live }}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (NHAI) ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಬದ್ಧತೆಯ ಕೊರತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಹೆದ್ದಾರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=Kerala against development of five NHs |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-against-development-of-five-nhs/article4555024.ece |url-access=subscription |newspaper=[[The Hindu]] |date=28 March 2013 |access-date=29 September 2024 |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204153945/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-against-development-of-five-nhs/article4555024.ece |url-status=live }}</ref> ೨೦೧೩ ರಂತೆ, ಕೇರಳವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತಗಳು ರಾಜ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/states-troubled-highways-a-shocking-revelation-for-centre/article4865464.ece |title=State's troubled highways a shocking revelation for Centre |journal=The Hindu |date=30 June 2013 |access-date=25 September 2013 |author=Staff Reporter}}</ref> === ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು === {{Main|ಕೇರಳದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} {{See also|ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ}} [[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ]]ಯ [[ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ]] ವಲಯವು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡು]] ಎತ್ತರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Introduction |url=https://khsrcl.com/downloads/ch-1.pdf |publisher=Delhi Metro Rail Corporation |access-date=18 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906213234/https://khsrcl.com/downloads/ch-1.pdf |archive-date=6 September 2012}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ರೈಲು ಜಾಲವು [[ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ ವಲಯ|ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆಯ]] ಆರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ; [[ತಿರುವನಂತಪುರ]] ಮೂಲಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ತಿರುವನಂತಪುರ ರೈಲ್ವೆ ವಿಭಾಗ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಮೂಲಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ರೈಲ್ವೆ ವಿಭಾಗ]].<ref>{{cite web |title=The Zonal Dream Of Railway Kerala |url=https://www.yentha.com/news/view/features/the-zonal-dream-of-railway-kerala |work=yentha.com |access-date=18 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025033001/https://www.yentha.com/news/view/features/the-zonal-dream-of-railway-kerala |archive-date=25 October 2012 |url-status=dead}}</ref> [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಸೆಂಟ್ರಲ್]] (TVC) ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1807051.ece |title=Thiruvananthapuram Central to be made a world-class station |date=7 March 2007 |newspaper=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |access-date=8 May 2016}}</ref> ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು: {{columns-list|colwidth=19em| * [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಸೆಂಟ್ರಲ್]] (TVC) * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಂಕ್ಷನ್ (ದಕ್ಷಿಣ)]] (ERS) * [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೋಝಿಕೋಡ್]] (CLT) * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್]] (QLN) * [[ತೃಶೂರ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ತೃಶೂರ್]] (TCR) * [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಂಕ್ಷನ್]] (PGT) * [[ಕಣ್ಣೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಣ್ಣೂರು]] (CAN) * [[ಶೊರಾನೂರು ಜಂಕ್ಷನ್]] (SRR) * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಟೌನ್]] (ಉತ್ತರ) (ERN) * [[ಕೋಟ್ಟಯಂ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೋಟ್ಟಯಂ]] (KTYM) * [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆಂಗನ್ನೂರು]] (CNGR) * [[ಆಲಪ್ಪುಳ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] (ALLP) * [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಉತ್ತರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ತಿರುವನಂತಪುರ ಉತ್ತರ]] (TVCN) * [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]] ಜಂಕ್ಷನ್ (KYJ) * [[ತಿರೂರ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ತಿರೂರ್]] (TIR) * [[ಕಾಸರಗೋಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಾಸರಗೋಡು]] (KGQ) * [[ಆಲುವಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಆಲುವಾ]] (AWY) * [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] (TLY)}} === ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === {{Main|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} [[File:Cochin International Airport Limited.jpg|right|thumb|[[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸೌರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಾಲಿತವಾಗುವ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ]] ಕೇರಳವು ನಾಲ್ಕು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: {{Cast listing| * [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] }} ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ನಂತರ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article252269.ece |title=Aviation school proposal evokes mixed response |journal=The Hindu |date=8 June 2009 |access-date=21 July 2015 |archive-date=20 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220075251/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article252269.ece |url-status=live }}</ref> [[ಕಣ್ಣೂರು]] 1935 ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, [[ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್|ಟಾಟಾ]] ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ [[ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರ ನಡುವೆ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು – [[ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite news |author=Sudhakaran, P |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Kannur-flew-way-before-its-first-airport/articleshow/48951701.cms |title=Kannur flew, way before its first airport |newspaper=The Times of India |date=14 September 2015 |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |access-date=13 November 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518022943/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Kannur-flew-way-before-its-first-airport/articleshow/48951701.cms |archive-date=18 May 2017}}</ref> ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1988 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ|ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Silver-jubilee-does-not-bring-cheer-to-Karipur-airport-users/articleshow/12498757.cms |work=The Times of India |title=Silver jubilee does not bring cheer to Karipur airport users |date=2 April 2012 |archive-date=4 June 2021 |access-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604110846/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Silver-jubilee-does-not-bring-cheer-to-Karipur-airport-users/articleshow/12498757.cms |url-status=live }}</ref> ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ]]. ಇದು [[CIAL ಸೌರಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ|ಸೌರಶಕ್ತಿಯಿಂದ]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಾಲಿತವಾಗುವ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ<ref name="BBC">{{cite news |last=Menon |first=Supriya |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |title=How is the world's first solar-powered airport faring? – BBC News |publisher=Bbc.com |date=9 October 2015 |access-date=21 December 2018 |work=BBC News |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525214353/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರಿಸರ ಗೌರವವಾದ [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್|ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="UN">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jul/26/cial-chosen-for-un-environmental-honour-1848990.html |title=CIAL chosen for UN environmental honour |newspaper=[[The New Indian Express]] |date=26 July 2018 |archive-date=7 April 2023 |access-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407102227/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jul/26/cial-chosen-for-un-environmental-honour-1848990.html |url-status=live }}</ref> ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿ]]ಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು 30 ದೇಶಗಳ ಸುಮಾರು 10,000 [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು]] ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=The three airports in Kerala can be in business without affecting each other |publisher=[[Rediff.com|Rediff]] |date=6 December 1999 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.rediff.com/business/1999/dec/06inter.htm |archive-date=20 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080120015042/http://www.rediff.com/business/1999/dec/06inter.htm |url-status=live }}</ref> ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ, [[ಕೊಚ್ಚಿ]] [[INS ಗರುಡ]] ಎಂಬ ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣ ವಾಯು ಕಮಾಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ನಾಗರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ VIP ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.{{citation needed|date=October 2025}} === ಜಲ ಸಾರಿಗೆ === {{Main|ಕೇರಳದ ಬಂದರುಗಳು}} {{See also|ಕೊಚ್ಚಿ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ}}[[File:Cochin Ship Yard Cranes.JPG|alt=|thumb|230px|[[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ|ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ]] ಕ್ರೇನ್ಗಳು]] ಕೇರಳವು [[ಕೇರಳದ ಬಂದರುಗಳು|ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಮಧ್ಯಂತರ ಬಂದರುಗಳು, ಮತ್ತು 13 ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 4 ವಲಸೆ ತಪಾಸಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollam-port-gets-icp-clearance/article68293607.ece |date=15 Jun 2024 |title=Kollam port gets ICP clearance |work=The Hindu |access-date=16 Jun 2024 |archive-date=16 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616013704/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollam-port-gets-icp-clearance/article68293607.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2024-03/ICPList_05032024..pdf |date= |title=LIST OF IMMIGRATION CHECK POSTs |publisher=Ministry of Home Affairs - Govt. of India |access-date=16 Jun 2024 |archive-date=31 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731204706/https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2024-03/ICPList_05032024..pdf |url-status=live }}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿದೆ]], ಇದು {{cvt|8.27|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=424}} [[ವಿಝಿನ್ಜಂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದ್ರ ಬಂದರು ತಿರುವನಂತಪುರ]], ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇತರೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಹಂತ I ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=424}} ಇತರ ಮಧ್ಯಂತರ ಬಂದರುಗಳು [[ಬೇಪುರ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], ಮತ್ತು [[ಅಝಿಕೋಡ್ ಮತ್ತು ಅಝಿಕ್ಕಲ್|ಅಝೀಕಲ್]].{{sfn|Chandran|2018|p=424}} ಉಳಿದ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಂಜೇಶ್ವರಂ]], [[ಕಾಸರಗೋಡು]], [[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]], [[ವಡಕರ]], [[ಪೊನ್ನಾನಿ]], [[ಮುನಂಬಂ]], ಮನಕೋಡಂ, [[ಆಲಪ್ಪುಳ]], [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]], [[ನೀಂದಕರ]], ಮತ್ತು [[ವಲಿಯತುರ]] ಸೇರಿವೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=424}} [[ಕೇರಳ ಸಮುದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು [[ನೀಂದಕರ]]ದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]] ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=424}} ರಾಜ್ಯವು ಹಲವಾರು [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು|ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ [[ಒಳನಾಡಿನ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್]] ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೇಶೀಯ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಹಡಗುಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 67 ನ್ಯಾವಿಗೇಬಲ್ ನದಿಗಳಿವೆ, ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ {{convert|1687|km}} ಆಗಿದೆ.<ref name="google14">{{cite book |author=Government of India Planning Commission |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC&pg=PA207 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Academic Foundation |isbn=978-8171885947 |page=207}}</ref> ಒಳನಾಡಿನ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಅಡೆತಡೆಗಳೆಂದರೆ; ಮಣ್ಣು ತುಂಬುವಿಕೆಯಿಂದ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಳದ ಕೊರತೆ, ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ದಂಡೆ ರಕ್ಷಣೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕೊರತೆ, [[ನೀರಿನ ಹಯಸಿಂತ್]] ನ ವೇಗವರ್ಧಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಆಧುನಿಕ ಒಳನಾಡಿನ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳ ಕೊರತೆ, ಮತ್ತು ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊರತೆ.{{citation needed|date=October 2025}} ಕೇರಳವು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಲ ಮೆಟ್ರೋವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು 'ಕೊಚ್ಚಿ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=Prabhakaran |first=Aishwarya |date=2024-04-28 |title='Sustainable, scenic': Kochi Water Metro carves niche & new paths |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Apr/28/sustainable-scenic-kochi-water-metro-carves-niche-new-paths |access-date=2025-03-08 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ಕೊಚ್ಚಿ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ ಯೋಜನೆಯು 15 ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ, 10 ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು 78 ಕಿಮೀ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಮಾರ್ಗಗಳ ಜಾಲದೊಂದಿಗೆ 78 ವೇಗದ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ದೋಣಿಗಳ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Kochi Water Metro {{!}} About Us |url=https://watermetro.co.in/about |access-date=2025-03-08 |website=Kochi Water Metro |language=en}}</ref> {{convert|616|km}} ಉದ್ದದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆಯು [[ಕಾಸರಗೋಡು]]ವನ್ನು [[ಪೂವಾರ್]] ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=423}} ಇದನ್ನು ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: {{convert|41|km}} ಉದ್ದದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]]-[[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ, {{convert|188|km}} ಉದ್ದದ [[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]]-[[ಕೋಝಿಕೋಡ್]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ, {{convert|160|km}} [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]]-[[ಕೊಟ್ಟಪುರಂ, ತೃಶೂರ್|ಕೊಟ್ಟಪುರಂ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ, {{convert|168|km}} ಉದ್ದದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]] ([[ಕೊಟ್ಟಪುರಂ, ತೃಶೂರ್|ಕೊಟ್ಟಪುರಂ]]-[[ಕೊಲ್ಲಂ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ), ಮತ್ತು {{convert|74|km}} ಉದ್ದದ [[ಕೊಲ್ಲಂ]]-[[ವಿಝಿನ್ಜಂ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ.<ref name="eco" /> ಪಶ್ಚಿಮ-ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ [[ಕೊನೊಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆ]]ಯು [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]] ನಗರವನ್ನು [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಮೂಲಕ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಮತ್ತು [[ತೃಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತೃಶೂರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ವಡಕರ]] ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="hindu_jan08" /> ಇದನ್ನು 1848 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಬಾರಿನ]] [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ಎಚ್. ವಿ. ಕೊನೊಲ್ಲಿ ಅವರ ಆದೇಶದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರಿನ ಒಳನಾಡಿನಿಂದ [[ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೊರಪುಳ]] ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ [[ಕಲ್ಲಾಯಿ]] ಬಂದರಿಗೆ ಸರಕುಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು.<ref name="hindu_jan08">{{cite news |url=https://www.hindu.com/pp/2008/01/05/stories/2008010550730300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923092718/https://www.hindu.com/pp/2008/01/05/stories/2008010550730300.htm |url-status=dead |archive-date=23 September 2010 |title=Reviving the historic Canoly Canal |date=5 January 2005 |work=[[The Hindu]] |access-date=16 August 2009}}</ref> ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ನಡುವೆ [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಮೂಲಕ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಗೆ ಇದು ಮುಖ್ಯ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು.<ref name="hindu_jan08" /> ಕೇರಳದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಲಪ್ಪುಳ]]-[[ಚಂಗನಾಶ್ಶೇರಿ]] ಕಾಲುವೆ, [[ಆಲಪ್ಪುಳ]]-[[ಕೋಟ್ಟಯಂ]]-[[ಅತಿರಂಪುಳ]] ಕಾಲುವೆ, ಮತ್ತು [[ಕೋಟ್ಟಯಂ]]-[[ವೈಕೋಂ]] ಕಾಲುವೆ ಸೇರಿವೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=424}} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{Main|ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ}} {{See also|ಕೇರಳದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು|ಕೇರಳದ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ}} [[File:Kerala Population Pyramid in 5-year age groups (2011 census).png|thumbnail|ಕೇರಳದ [[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪಿರಮಿಡ್]]]] ಕೇರಳವು ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 2.8% ರಷ್ಟಿದೆ; 859 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿ km² ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ಭೂಮಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 370 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿ km² ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ.<ref name="Census 2011">{{cite web |title=Size, Growth Rate and Distribution of Population |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf |website=Census 2011 |publisher=Government of India |access-date=13 November 2015 |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923224858/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf |url-status=live }}</ref> 2011 ರಂತೆ, ತಿರುವನಂತಪುರವು ಕೇರಳದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref name="Census2011cities">{{cite web|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|url=http://urbanaffairskerala.org/images/downloads/ulb_population2011.pdf|work=Population of the urban local bodies in Kerala (2011)|publisher=Government of Kerala|accessdate=4 December 2020|archive-date=24 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924173424/http://urbanaffairskerala.org/images/downloads/ulb_population2011.pdf|url-status=dead}}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2011 ರಲ್ಲಿ 4.9% ರಷ್ಟಿರುವ ದಶಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸರಾಸರಿ 17.6% ರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Census 2011" /> ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1951 ಮತ್ತು 1991 ರ ನಡುವೆ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 15.6&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ 1991 ರಲ್ಲಿ 29.1&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಿತು; 2011 ರ ವೇಳೆಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 33.3&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Census 2011" /> ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು 2022 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿ km² ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿವೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ 859 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿ km² ಗಿಂತ 2.5 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಪೂರ್ವದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಬಿಡುತ್ತದೆ.<ref name="kerala_fact_sheet">{{cite book |url=https://www.ncscm.org/cms/geo/pdf/research/kerala_fact_sheet.pdf |title=Shoreline change assessment for Kerala coast |publisher=National Centre for Sustainable Coastal Management, Ministry of Environment and Forests |author1=R Ramesh |author2=R Purvaja |author3=A Senthil Vel |access-date=30 May 2015 |archive-date=30 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530204904/http://www.ncscm.org/cms/geo/pdf/research/kerala_fact_sheet.pdf |url-status=dead }}</ref> ಕೇರಳವು [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರೀಕರಣ|ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು]] [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|47.7% ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="ubn">{{Cite web |url=https://mohua.gov.in/cms/level-of-urbanisation.php |title=Level of Urbanisation in Indian States |date= |website=mohua.gov.in |publisher=Ministry of Housing and Urban Affairs, Government of India |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207105118/https://mohua.gov.in/cms/level-of-urbanisation.php |url-status=live }}</ref> ಸುಮಾರು 31.8&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಕೇರಳೀಯರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Census 2011" /> ರಾಜ್ಯದ 321,000 ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ''[[ಆದಿವಾಸಿ]]''ಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1.1%, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ.<ref name="Kalathil_2004">{{Cite book |author=Kalathil MJ |year=2004 |veditors=Nair PR, Shaji H |title=Withering Valli: Alienation, Degradation, and Enslavement of Tribal Women in Attappady |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-8187621690 |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/66.pdf |access-date=29 December 2008 |archive-date=30 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530205641/http://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/66.pdf |url-status=live }}</ref>{{rp|10–12}} === ಲಿಂಗ === ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಾತೃವಂಶೀಯ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ.<ref>{{Cite web |date=5 March 2017 |title=International Women's Day 2017: Kerala and the myth of matriarchy |url=https://www.firstpost.com/living/kerala-and-the-myth-of-matriarchy-misogyny-is-as-much-part-of-the-state-as-matrilineal-communities-3315458.html |access-date=16 July 2021 |website=Firstpost |archive-date=16 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716051101/https://www.firstpost.com/living/kerala-and-the-myth-of-matriarchy-misogyny-is-as-much-part-of-the-state-as-matrilineal-communities-3315458.html |url-status=live }}</ref> ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೇರಳದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕೆಲವು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಷನರಿಗಳು ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವರು ಮಲಯಾಳಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.<ref>{{cite journal |author1-link=Tomila Lankina|author1=Lankina |author2=Tomila V. |author3=Getachew, Lullit |year=2013 |url=https://researchonline.lse.ac.uk/id/eprint/44929/ |title=Competitive religious entrepreneurs: Christian missionaries and female education in colonial and post-colonial India |journal=British Journal of Political Science |volume=43 |pages=103–31 |doi=10.1017/s0007123412000178 |s2cid=145185494 |archive-date=25 February 2021 |access-date=2 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225144811/https://researchonline.lse.ac.uk/id/eprint/44929/ |url-status=live }}</ref> ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಲಾಭದಾಯಕ ಉದ್ಯೋಗದಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಜನನ ದರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ,<ref>{{Cite web |last=ലേഖകൻ |first=മാധ്യമം |date=10 July 2021 |title=ജനസംഖ്യാദിനം; അറിയാം 21 കാര്യങ്ങൾ|url=https://www.madhyamam.com/velicham/special-stories/july-11-world-population-day-821671 |access-date=16 July 2021 |website=Madhyamam |language=en |archive-date=16 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716051106/https://www.madhyamam.com/velicham/special-stories/july-11-world-population-day-821671 |url-status=live }}</ref> ಇದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾದ ಸುರುಳಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರವಾನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. 1996 ರ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದ [[ಲಿಂಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ]] 597 ಆಗಿತ್ತು; ಇದು ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೆಲಸದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಅನುಕೂಲಕರ [[ಮಾನವ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ|ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]]ದ ಜೊತೆಗೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ.<ref name="Joseph">{{cite book |author=Ammu Joseph |editor=Oommen M.A. |year=1999 |title=Rethinking Development: Kerala's Development Experience |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-8170227656 |url=https://books.google.com/books?id=lzV3bQh-L94C |pages=479–86 |access-date=30 May 2015}}</ref> ಕೇರಳದ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ 1.084 (ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪುರುಷರಿಗೆ) ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Tharamangalam_2005" />{{rp|2}} ಶಿಕ್ಷಣವು ಒದಗಿಸುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನವೀಕೃತವಾಗಿರುವುದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ, ಈ ಉಪಕರಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಕೇರಳದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ, [[ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು|ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳಾಗಿ]] ಅನುವಾದಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೋಭಾವವಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಲಿಂಗವು ಇನ್ನೂ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಲನಶೀಲತೆ]] ಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.<ref>Brenda Maddox mentions in: Maddox, Brenda. "A Marxist Paradise For Women?" New Statesman. (London, England: 1996) 128 no4440 30 January 14, 1999.</ref><ref>Antherjanam, Lalithambika. Cast Me Out If You Will. New York: The Feminist Press, 1997.</ref><ref>{{cite journal |last1=Jeffrey |first1=Robin |year=1987 |title=Governments and Culture: How Women Made Kerala Literate |journal=Pacific Affairs |volume=60 |issue=3 |pages=447–72 |doi=10.2307/2758883 |jstor=2758883}}</ref> ==== LGBT ಹಕ್ಕುಗಳು ==== {{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ LGBT ಹಕ್ಕುಗಳು}} ಕೇರಳವು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ LGBT ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.huffingtonpost.in/2015/11/12/kerala-government-transge_n_8543410.html |title=Kerala Government Has Unveiled A Policy To Enforce Constitutional Rights Of Transgenders |website=The Huffington Post |date=12 November 2015 |access-date=28 June 2016 |archive-date=10 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510075414/http://www.huffingtonpost.in/2015/11/12/kerala-government-transge_n_8543410.html |url-status=live }}</ref> ಕೇರಳವು ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣ ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ. 2016 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉಚಿತ [[ಲಿಂಗ ಬದಲಾವಣೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://scroll.in/article/804496/why-keralas-free-sex-change-surgeries-will-offer-a-new-lifeline-for-the-transgender-community |title=Why Kerala's free sex-change surgeries will offer a new lifeline for the transgender community |last=Devasia |first=T. K. |website=Scroll.in |date=19 March 2016 |language=en-US |access-date=5 July 2019 |archive-date=29 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629061452/https://scroll.in/article/804496/why-keralas-free-sex-change-surgeries-will-offer-a-new-lifeline-for-the-transgender-community |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/After-She-Taxi-Kerala-to-launch-G-Taxi-for-transgenders/articleshow/50792517.cms |title=After She-Taxi, Kerala to launch G-Taxi for transgenders |work=[[The Times of India]] |date=31 January 2016 |agency=PTI |access-date=25 March 2016 |location=Thiruvananthapuram |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029184249/https://timesofindia.indiatimes.com/india/After-She-Taxi-Kerala-to-launch-G-Taxi-for-transgenders/articleshow/50792517.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dnaindia.com/india/report-how-kerala-left-the-country-behind-on-transgender-rights-2145017 |title=How Kerala left the country behind on transgender rights |website=dna |language=en-US |access-date=19 March 2016 |date=14 November 2015 |archive-date=29 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629021111/https://www.dnaindia.com/india/report-how-kerala-left-the-country-behind-on-transgender-rights-2145017 |url-status=live }}</ref> [[ಕ್ವೀರಳ]] ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ LGBT ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು LGBT ಜನರ ಅರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |title=Affirming their right, they march with pride |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/affirming-their-right-they-march-with-pride/article19484625.ece |date=13 August 2017 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |access-date=4 April 2022 |archive-date=28 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228100119/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/affirming-their-right-they-march-with-pride/article19484625.ece |url-status=live }}</ref> 2010 ರಿಂದ, [[ಕೇರಳ ಕ್ವೀರ್ ಪ್ರೈಡ್]] ಅನ್ನು ಕೇರಳದ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kerala-to-host-its-first-gay-parade/articleshow/6112610.cms |title=Kerala to host its first gay parade |website=The Times of India |date=30 June 2010}}</ref> ಜೂನ್ 2019 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಸಂವಹನಗಳಲ್ಲಿ "[[ಮೂರನೇ ಲಿಂಗ]]" ಅಥವಾ "ಇತರ ಲಿಂಗ" ಎಂದು ಕರೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಹೊಸ ಆದೇಶವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಬದಲಾಗಿ, "ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್" ಪದವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಹಿಂದೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ನಮೂನೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ಲಿಂಗ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಪುರುಷ, ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ/ಮೂರನೇ ಲಿಂಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-govt-passes-order-use-transgender-instead-thirdother-gender-104584 |website=www.thenewsminute.com |access-date=8 July 2019 |title=Kerala govt passes order to use 'transgender' instead of 'third/other gender' |date=30 June 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/only-transgender-in-official-communication/article28235748.ece |title=Only 'transgender' in official communication |last=Roshni |first=R. k |date=30 June 2019 |work=The Hindu |access-date=8 July 2019 |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> === ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ === {{See also|ಕೇರಳ ಮಾದರಿ}} [[File:2006 Human Development Index for India map by states, HDI data by GoI and UNDP India.svg|thumb|[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದಿಂದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದಂತೆ 2006 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ]] ನಕ್ಷೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.in.undp.org/content/dam/india/docs/gendering_human_development_indices_summary_report.pdf |title=Gendering Human Development Indices |date=March 2009 |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India with UNDP India }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಭಾರತೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Lin |first=Chun |title=The transformation of Chinese socialism |date=2006 |publisher=[[Duke University Press]] |isbn=978-0-8223-3785-0 |location=Durham [N.C.] |pages=298 |oclc=63178961}}</ref> 2015 ರಂತೆ, ಕೇರಳವು 0.770 ರ [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ]] (HDI) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು "ಹೆಚ್ಚಿನ" ವರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="snhdi-gdl">{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |access-date=25 September 2018 |language=en}}</ref> ಇದು 2007–08 ರಲ್ಲಿ 0.790 ಆಗಿತ್ತು<ref name="IDHR 2011">{{cite web |title=India Human Development Report 2011: Towards Social Inclusion |url=https://www.im4change.org/docs/340IHDR_Summary.pdf |publisher=Institute of Applied Manpower Research, [[Planning Commission (India)|Planning Commission]], [[Government of India]] |access-date=24 October 2014 |archive-date=21 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021081939/http://www.im4change.org/docs/340IHDR_Summary.pdf |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಇದು 0.920 ರ ಬಳಕೆ-ಆಧಾರಿತ HDI ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ.<ref name="IDHR 2011" /> 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ]], [[ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನ|ಬಡತನ]] ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚವು ರಾಜ್ಯವು ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ HDI ಅನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ;<ref name="UNDP2005">{{cite web |title=Kerala HDR 2005 |url=https://hdr.undp.org/en/reports/nationalreports/asiathepacific/india/name,3397,en.html |work=Human Development Report |publisher=United Nations |location=Asia and the Pacific |access-date=30 May 2015}}</ref><ref name="UNDP20054">{{cite web |title=Human Development Report 2005 |url=https://hdr.undp.org/en/media/HDR05_complete.pdf |work=Human Development Report |publisher=United Nations |location=Asia and the Pacific |access-date=14 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310193948/https://hdr.undp.org/en/media/HDR05_complete.pdf |archive-date=10 March 2011 |url-status=dead}}</ref> ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ [[ಅನ್ವಯಿಕ ಜನಶಕ್ತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] ತಯಾರಿಸಿತು.<ref name="hdi kerala chart">{{cite web |url=https://www.moneycontrol.com/news/wire-news/human-development-index-rose-21-per-cent-kerala-tops-chart_603650.html |title=Human Development Index rose 21 per cent; Kerala tops chart |date=21 October 2011 |work=[[CNBC]] |access-date=14 November 2015}}</ref><ref name="hdi kerala">{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/finance/growth-reforms-lift-living-standards-in-india-human-development-index/articleshow/10447495.cms |title=Growth, reforms lift living standards in India: Human development Index |date=22 October 2011 |access-date=14 November 2015 |work=Economic Times}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರವು ತಯಾರಿಸಿದ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿ 2005, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಗತಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾವೇಶಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಹಂತವನ್ನು ಊಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="UNDP2005" /> ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite book |author1=Sunil Mani |author2=Anjini Kochar |title=Kerala's Economy: Crouching Tiger, Sacred Cows |url=https://books.google.com/books?id=wKeRAtvXl8oC&pg=PA121 |access-date=24 September 2012 |year=2006 |publisher=D.C. Books |isbn=978-8126413591 |page=121}}</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳವು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ]] (94%) ಹೊಂದಿದೆ. 2018 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕಚೇರಿ ನಡೆಸಿದ 2018 ರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 96.2% ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref name="Literacy survey_2018">{{Cite web |date=8 September 2020 |title=Literacy Survey, India (2017–18) |url=https://www.firstpost.com/india/at-96-2-kerala-tops-indias-literacy-rate-chart-again-andhra-pradesh-ranks-lowest-with-66-4-8796401.html |access-date=9 September 2020 |publisher=Firstpost |archive-date=2 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102214441/https://www.firstpost.com/india/at-96-2-kerala-tops-indias-literacy-rate-chart-again-andhra-pradesh-ranks-lowest-with-66-4-8796401.html |url-status=live }}</ref> [[ಕೋಟ್ಟಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 97% ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.pincodeindia.net/literacy-rate-of-kerala.php |title=Literacy Rate in Kerala – 2018 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207105113/https://www.pincodeindia.net/literacy-rate-of-kerala.php |url-status=dead }}</ref><ref name="pc-census2011">{{Cite web |title=Census 2011 (Final Data) – Demographic details, Literate Population (Total, Rural & Urban) |url=https://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127163347/https://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf |archive-date=27 January 2018 |access-date=3 October 2018 |website=planningcommission.gov.in |publisher=Planning Commission, Government of India}}</ref><ref name="IBNLiteracy2013" /> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಜೀವಿತಾವಧಿ]]ಯು 74 ವರ್ಷಗಳು, 2011 ರಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://thehindu.com/news/national/kerala/kerala-tops-in-literacy-rate-health-services/article2562589.ece |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=Kerala tops in literacy rate, health services |date=22 October 2011 |first=J. |last=Balaji |access-date=30 May 2015}}</ref> ಕೇರಳದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣವು 59% (1973–1974) ರಿಂದ 12% (1999–2010) ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ; ಒಟ್ಟಾರೆ (ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ) ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣವು 1970 ಮತ್ತು 2000 ರ ದಶಕಗಳ ನಡುವೆ 47% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 29% ರಷ್ಟು ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=Human Development Report 2005 Kerala |publisher=State Planning Board |author=Centre for Development Studies Thiruvananthapuram |year=2006 |location=Thiruvananthapuram, Kerala}}</ref> 1999–2000 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 10.0% ಮತ್ತು 9.6% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.<ref name="princeton6" /> 2013 ರ ಟೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಸಮಿತಿ ವರದಿಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬಡತನ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 9.1% ಮತ್ತು 5.0% ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Press Note on Poverty Estimates, 2011–12 |url=https://planningcommission.nic.in/news/pre_pov2307.pdf |website=planningcommission.gov.in |publisher=Planning Commission, Government of India |access-date=27 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140628120737/https://planningcommission.nic.in/news/pre_pov2307.pdf |archive-date=28 June 2014 |url-status=dead}}</ref> ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite report |title=EFA [Education for All] Global Monitoring Report |url=https://www.unesco.org/education/efa_report/chapter4.pdf |year=2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040923014605/https://www.unesco.org/education/efa_report/chapter4.pdf |archive-date=23 September 2004 |page=156 |publisher=[[UNESCO]] |access-date=4 April 2022}}</ref><ref>{{Cite journal |author=Kutty VR |year=2000 |title=Historical analysis of the development of health care facilities in Kerala State, India |journal=Health Policy and Planning |volume=15 |issue=1 |pages=103–09 |doi=10.1093/heapol/15.1.103 |pmid=10731241 |s2cid=7634887 |doi-access=free }}</ref> ಈ ಗಮನವನ್ನು ಕೇರಳದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಸರ್ಕಾರವು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Brenkert_Malone_2003" /><ref name="Varma_2005">{{Cite news |author=Varma MS |title=Nap on HDI scores may land Kerala in an equilibrium trap |work=The Financial Express |date=4 April 2005 |access-date=12 November 2007 |url=https://www.financialexpress.com/old/print.php?content_id=86925 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080617134031/https://www.financialexpress.com/old/print.php?content_id=86925 |archive-date=17 June 2008}}</ref>{{rp|48}} ಕೇರಳವು [[NITI ಆಯೋಗ]]ದ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳ ಡ್ಯಾಶ್ಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]]ನ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕಾನಮಿಯ ಹ್ಯಾಂಡ್ಬುಕ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್'' ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ [[ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಡತನ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ]].<ref>{{Cite web |title=SDG India – Index 2021–22 – Partnerships in the Decade of Action |url=https://sdgindiaindex.niti.gov.in/#/ranking |date=2021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613021943/https://niti.gov.in/writereaddata/files/SDG_3.0_Final_04.03.2021_Web_Spreads.pdf |archive-date=13 June 2021 |website=[[NITI Aayog]] |access-date=29 September 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Handbook of Statistics on Indian Economy. Table 154 : Number and Percentage of Population Below Poverty Line. (2011-12) |url=https://www.rbi.org.in/scripts/PublicationsView.aspx?id=19887 |access-date=13 September 2021 |website=Reserve Bank of India |archive-date=13 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913133540/https://www.rbi.org.in/scripts/PublicationsView.aspx?id=19887 |url-status=live }}</ref> ಕೇರಳವು [[ಕೆನಡಾ]], [[ಜಪಾನ್]], ಮತ್ತು [[ನಾರ್ವೆ]] ನಂತಹ [[ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ]] ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ "[[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪರಿವರ್ತನೆ]]" ಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ.<ref name="Tharamangalam_2005" />{{rp|1}} 2005 ರಲ್ಲಿ, 11.2% ಜನರು 60 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Varma_2005" /> 2023 ರಲ್ಲಿ, ಬಿಬಿಸಿಯು ಕೇರಳದಿಂದ ವಲಸೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿತು, ಕುಂಬನಾಡ್ ಗ್ರಾಮದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-64936519 |title=Kerala: A ghost town in the world's most populated country |last= |first= |date=26 March 2023 |website=www.bbc.co.uk |publisher=BBC News |access-date=26 March 2023}}</ref> 2004 ರಲ್ಲಿ, ಜನನ ದರವು 18 ಪ್ರತಿ 1,000 ಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="Kutty_2004_6">{{Cite book |author=Kutty VR |veditors=Nair PR, Shaji H |year=2004 |title=Why low birth weight (LBW) is still a problem in Kerala: A preliminary exploration |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-8187621607 |access-date=12 November 2007 |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/57.pdf |page=6}}</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳವು 1.6 ರ ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು (TFR) ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು 2 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಫಲವತ್ತತೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಫಲವತ್ತತೆ ಪ್ರಮಾಣವು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ (2.2) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ (1.3) ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Fertility at District Level in India:Lessons from the 2011 Census |url=https://www.ceped.org/IMG/pdf/ceped_wp30.pdf&ved=2ahUKEwio7YjXv9nsAhVJzjgGHUy2BTE4FBAWMAR6BAgJEAE&usg=AOvVaw2PL5xTsjiaBMS96pAhMEX1 |author=Christophe Z Guilmoto and Irudaya Rajan |page=31 |format=PDF |access-date=29 October 2020}}</ref> 2001 ರಲ್ಲಿ, ಮುಸ್ಲಿಮರು 2.6 ರ TFR ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ 1.5 ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗೆ 1.7 ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/170316/fertility-rate-to-even-out-in-20-years-in-kerala.html |title=Fertility rate to even out in 20 years in Kerala |website=Deccan Chronicle |access-date=29 October 2020}}</ref> CMS ಇಂಡಿಯನ್ ಕರಪ್ಷನ್ ಸ್ಟಡಿ (CMS-ICS) ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯವು "ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಭ್ರಷ್ಟ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ" ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ<ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/news/nation/2017/04/28/kerala-least-corrupt-states-india-karnatak-highest-petty-corruptionkerala-least-corrupt-states-india-karnatak-highest-petty-corruption.html |title=Kerala among the least corrupt states in India, Karnataka tops the list: study |website=OnManorama}}</ref> ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪರೆನ್ಸಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ (2005)<ref>{{cite web |title=India Corruption Study&nbsp;– 2005 |publisher=[[Transparency International]] |date=June 2005 |access-date=11 November 2007 |url=https://archive.transparency.org/regional_pages/asia_pacific/newsroom/news_archive2/india_corruption_study_2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130413044112/https://archive.transparency.org/regional_pages/asia_pacific/newsroom/news_archive2/india_corruption_study_2005 |url-status=dead |archive-date=13 April 2013}}</ref> ಮತ್ತು ''ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ'' (1997).<ref>{{cite book |author1=Jean Dreze |author2=Amartya Sen |title=India: Development and Participation |url=https://books.google.com/books?id=UpOl35r8UHQC&pg=PA368 |access-date=24 September 2012 |year=2002 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-925749-2 |page=368}}</ref> ಕೇರಳವು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ [[ಕೊಲೆ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 2011 ರಲ್ಲಿ 1.1 ಪ್ರತಿ 100,000 ಕ್ಕೆ.<ref name="ncrb">{{cite web |url=https://ncrb.nic.in/CD-CII2011/cii-2011/Table%203.1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928024506/https://ncrb.nic.in/CD-CII2011/cii-2011/Table%203.1.pdf |url-status=dead |archive-date=28 September 2013 |date=21 June 2012 |title=Table–3.1 Incidence And Rate Of Violent Crimes During 2011 |access-date=24 September 2014}}</ref> ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ]] ಪ್ರಮಾಣ, ಕಡಿಮೆ [[ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯ]]ದ ಪಾಲು, [[ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ]],<ref>{{Cite news |title=Child marriages remain Kerala's secret shame |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/child-marriages-remain-keralas-secret-shame/article7613216.ece |newspaper=The Hindu |date=4 September 2015 |access-date=4 September 2015 |issn=0971-751X}}</ref> [[ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ]] ದೂರುಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಂತಹ ಕೆಲವು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.<ref name="Joseph" /> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ|ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last=Naha |first=Abdul Latheef |title=Child marriage cases go up in Malappuram |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/child-marriage-cases-go-up-in-malappuram/article22751598.ece |date=18 February 2018 |newspaper=The Hindu |access-date=31 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/10/26/child-marriages-shoot-up-in-the-most-unlikely-places-in-kerala.html |title=Child marriages shoot up in the most unlikely places in Kerala |website=OnManorama}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದುರುಪಯೋಗ ದೂರುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>{{cite news |last=Natu |first=Nitasha |title=Kerala No. 1 in child sex abuse complaints; Tamil Nadu, Maharashtra follow |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kerala-no-1-in-child-sex-abuse-complaints-tamil-nadu-maharashtra-follow/articleshow/72972619.cms |date=25 December 2019 |newspaper=The Time of India |access-date=31 December 2019}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, 77% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Conviction-rate-up-Kerala-tops-with-over-77/articleshow/48408220.cms |location=New Delhi, India |work=The Times of India |title=Conviction rate up, Kerala tops with over 77% link |date=9 August 2015 |access-date=14 November 2015}}</ref> ಕೇರಳವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮನೆಯಿಲ್ಲದ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, <0.1%,<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Population-of-homeless-in-rural-India-dips/articleshow/26981896.cms |location=India |work=The Times of India |title=Population of homeless in rural India dips |date=7 December 2013 |access-date=14 November 2015}}</ref> ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವು ಮೊದಲ "ಶೂನ್ಯ ಮನೆಯಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯ" ವಾಗುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಶ್ಲಾಘನೀಯ "ಶೂನ್ಯ ಭೂರಹಿತ ಯೋಜನೆ" ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಮಲಯಾಳಿ ಸಮುದಾಯವು ಮನೆಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/cm-told-to-pursue-zero-homeless-kerala-project/article5309749.ece |location=Pathanamthitta, India |work=The Hindu |title=CM told to pursue Zero Homeless Kerala project link |date=3 November 2013}}</ref> ರಾಜ್ಯವು [[ಭಾರತ ರಾಜ್ಯ ಹಸಿವು ಸೂಚ್ಯಂಕ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು [[ಪಂಜಾಬ್, ಭಾರತ|ಪಂಜಾಬ್]] ನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳವು ಇ-ಗವರ್ನೆನ್ಸ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ "ಸಂಪೂರ್ಣ ಡಿಜಿಟಲ್ ರಾಜ್ಯ" ವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kerala-becomes-Indias-first-complete-digital-state/articleshow/48494982.cms |location=New Delhi, India |work=The Times of India |title=Kerala-becomes-Indias-first-complete-digital-state link |date=15 August 2015}}</ref> === ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ === {{Multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Regional Cancer Centre, Trivandrum.jpg | caption1 = [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೇಂದ್ರ, ತಿರುವನಂತಪುರ]] }} {{See also|ಕೇರಳದ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} ಕೇರಳವು [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last1=Maya |first1=C |title=The road to universal health care in State |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/the-road-to-universal-health-care-in-state/article5450319.ece |access-date=14 November 2015 |work=The Hindu |date=12 December 2013}}</ref> [[ಉಪ-ಬದಲಿ ಫಲವತ್ತತೆ]] ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು [[ಶಿಶು ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು 12<ref name="Brenkert_Malone_2003" /><ref name="Kutty_2004_6" />{{rp|49}} ರಿಂದ 14<ref name="Krishnaswami_2004">{{Cite book |author=Krishnaswami P |veditors=Neelakantan S, Nair PR, Shaji H |year=2004 |title=Morbidity Study: Incidence, Prevalence, Consequences, and Associates |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-8187621669 |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/63.pdf |access-date=31 December 2008}}</ref>{{rp|5}} ಪ್ರತಿ 1,000 ಜೀವಂತ ಜನನಗಳಿಗೆ ಸಾವುಗಳು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2015–16 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು 6 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kerala-as-good-as-us-oecd-in-saving-newborn-children/articleshow/57438366.cms |title=Kerala as good as US, OECD in saving newborn children |work=The Times of India |access-date=9 March 2017}}</ref> [[ಲಿಯಾನ್ ಯಿಂಗ್ ಚೌ|ಲಿಯಾನ್]] ಫೌಂಡೇಶನ್, [[ಸಿಂಗಾಪುರ]]-ಆಧಾರಿತ ಪರೋಪಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ, ನಿಯೋಜಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಗಂಭೀರ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಉಪಶಮನ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇರಳವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಯಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last1=Patel |first1=Atish |title=Why Kerala is the best place in India to die |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-36137285 |date=4 May 2016}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇರಳದ [[ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು ಯಾವುದೇ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ—118 (ಗ್ರಾಮೀಣ) ಮತ್ತು 88 (ನಗರ) ಪ್ರತಿ 1,000 ಜನರಿಗೆ. ಅನುಗುಣವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಅಖಿಲ ಭಾರತಕ್ಕೆ 55 ಮತ್ತು 54 ಪ್ರತಿ 1,000 ಆಗಿತ್ತು 2005ರಂತೆ.<ref name="Krishnaswami_2004" />{{rp|5}} ಕೇರಳದ 13.3% [[ಕಡಿಮೆ ಜನನ ತೂಕ]] [[ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಅನೇಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="Kutty_2004_6" /> 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ 3&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ [[ನೀರಿನ ಬಾವಿ]]ಗಳ ನಡುವೆ [[ನೀರಿನಿಂದ ಹರಡುವ ರೋಗ]]ಗಳಾದ [[ಅತಿಸಾರ]], [[ಭೇದಿ]], [[ಹೆಪಟೈಟಿಸ್]], ಮತ್ತು [[ಟೈಫಾಯಿಡ್]] ಏಕಾಏಕಿ ಸಮಸ್ಯೆಯು [[ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಒಳಚರಂಡಿ|ಒಳಚರಂಡಿ]] ಕೊರತೆಯಿಂದ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Roy_2004">{{Cite journal |author=Roy MKP |year=2004 |title=Water quality and health status in Kollam Municipality |journal=Centre for Development Studies |url=https://services.iriskf.org/data/articles/Document1168200520.8355524.pdf |access-date=28 December 2008 |archive-date=21 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221084934/http://services.iriskf.org/data/articles/Document1168200520.8355524.pdf |url-status=dead }}</ref>{{rp|5–7}} 2017 ರಂತೆ, ರಾಜ್ಯವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಧುಮೇಹ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹರಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/diabetic-patients-kerala-tops-list-of-indian-states/articleshow/61974164.cms |title=Diabetic patients: Kerala tops list of Indian states |date=8 December 2017 |website=The Times of India |language=en |access-date=28 October 2019}}</ref> [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮಕ್ಕಳ ನಿಧಿ]] (UNICEF) ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಸೂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ತನ್ಯಪಾನದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ "[[ಶಿಶು ಸ್ನೇಹಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಉಪಕ್ರಮ|ಶಿಶು-ಸ್ನೇಹಿ]] ರಾಜ್ಯ" ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web |date=August 2002 |title=Kerala Named World's First WHO-UNICEF "Baby-Friendly State" |work=United Nations Foundation |url=https://www.unwire.org/unwire/20020801/28062_story.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306205352/https://www.unwire.org/unwire/20020801/28062_story.asp |archive-date=6 March 2010 |access-date=14 March 2009}}</ref><ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2166677.stm |location=Kochi, India |work=BBC News |title=Indian state wins 'baby-friendly' award |date=1 August 2002}}</ref> 95% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೇರಳೀಯ ಜನನಗಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಶಿಶು ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು 100% ಜನನಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ "ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪ್ರಸವ" ದಲ್ಲಿ ಕೇರಳವನ್ನು ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="kerala_fact_sheet"/> [[ಆಯುರ್ವೇದ]],<ref name="Unnikrishnan_2004">{{Cite journal |last=Unnikrishnan |first=E |year=2004 |title=''Materia Medica'' of the Local Health Traditions of Payyannur |journal=Centre for Development Studies |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/80.pdf |access-date=22 January 2006}}</ref>{{rp|13}} ''[[ಸಿದ್ಧ]]'', ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ]] ವಿಧಾನಗಳು, ''ಕಳರಿ'', ''ಮರ್ಮಚಿಕಿತ್ಸ'' ಮತ್ತು ''ವಿಷವೈದ್ಯ'' ಸೇರಿದಂತೆ, ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕಣಿಯಾರ್]] ನಂತಹ ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತಹ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈದ್ಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>Angus Stewart, woodburn The Religious attitude: A psychological study of its differentiation, 1927</ref> ಇವುಗಳು ''[[ಗುರುಕುಲ]]'' ಶಿಷ್ಯತ್ವದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಚಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ,<ref name="Unnikrishnan_2004" />{{rp|5–6}} ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Unnikrishnan_2004" />{{rp|15}} [[ವೈದ್ಯರತ್ನಂ ಪಿ. ಎಸ್. ವಾರಿಯರ್]] 1902 ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್]] ನಲ್ಲಿ ([[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ನಿಂದ ಸುಮಾರು 10&nbsp;ಕಿಮೀ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ''[[ಆರ್ಯ ವೈದ್ಯ ಸಲಾ]]'' ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧೀಯ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="Warrier">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/pk-warrier-turns-90/article2080601.ece |title=PK Warrier turns 90 |work=The Hindu |date=6 June 2011}}</ref><ref name="Arya Vaidya Sala Kottakkal – Part 1">{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=nj6YqhsUo0c |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/nj6YqhsUo0c |archive-date=22 December 2021 |url-status=live |title=Arya Vaidya Sala Kottakkal – Part 1 |publisher=BBC World – India Business Report |date=30 May 2013 |medium=Documentary}}{{cbignore}}</ref><ref name="mal">{{Cite news |title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292 |last=Leelakrishnan |first=Alamkode |date=17 June 2019 |work=Mathrubhumi |access-date=24 April 2021 |archive-date=7 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507091729/https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292 |url-status=dead}}</ref> ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧೀಯ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="Warrier" /><ref name="Arya Vaidya Sala Kottakkal – Part 1" /><ref name="mal" /> 2014 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಸುಕೃತಂ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಬಡವರಿಗೆ ಉಚಿತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.freepressjournal.in/kerala-becomes-first-state-to-provide-free-cancer-treatment/457976 |title=Kerala becomes first state to provide free cancer treatment – Free Press Journal |website=www.freepressjournal.in |access-date=18 May 2016 |date=11 October 2014}}</ref> ಕೇರಳದ ಜನರು [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]]ಗಳು, [[ಯಕೃತ್ತು]] ಮತ್ತು [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]] ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.indushealthplus.com/kerala-health-statistics.html |title=Health Statistics and Public Health issues in Kerala |website=[[Indus Health Plus]] |language=en |access-date=28 October 2019}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 ರಲ್ಲಿ, ''ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' 250,000 ನಿವಾಸಿಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಿಸುಮಾರು 150 ರಿಂದ 200 ಯಕೃತ್ತು ಕಸಿಗಳು ಪ್ರದೇಶದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಹ ಇದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಿಸುಮಾರು 42,000 ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಇದು ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ದಾನಕ್ಕೆ ದೀರ್ಘ ಕಾಯುವ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮಾನವ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳ ಅಕ್ರಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅನನುಕೂಲಕರ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಿಡ್ನಿ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/healthcare/health-crisis-in-kerala-the-increase-in-cancer-kidney-and-liver-diseases/articleshow/51950836.cms?intenttarget=no |title=Health crisis in Kerala: The increase in cancer, kidney and liver diseases – The Economic Times |journal=The Economic Times |access-date=18 May 2016 |date=23 April 2016 |last1=Krishnakumar |first1=P. K. |last2=Sanandakumar |first2=S.}}</ref> 2017–18 ರಂತೆ, [[ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ (ಕೇರಳ)|ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಇಲಾಖೆ]]ಯಡಿಯಲ್ಲಿ 6,691 ಆಧುನಿಕ ಔಷಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹಾಸಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 37,843; 15,780 ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 22,063 ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ.<ref name="dhs">{{Cite book |title=List of modern medicine institutions (2017–18) |last=Statistics Wing |first=Health Information Cell |publisher=Directorate of Health Services, Government of Kerala |year=2019 |location=Thiruvananthapuram |pages=1, 7 |url=https://dhs.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2020/03/list_10052019.pdf}}</ref> === ಭಾಷೆ === [[File:Language Map of Kerala (2011 Census).svg|thumb|200px|ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾಷೆಗಳು:<br> {{col-begin}} {{col-2}} '''ಮಲಯಾಳಂ''' {{legend|#009deb|80–90%}} {{legend|#0088cc|90–100%}} {{col-end}} ]] [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಕೇರಳದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳು|ಭಾರತದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="thehindu20130524">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=[[The Hindu]] |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kerala – Principal Language |url=https://archive.india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=73 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610111356/https://archive.india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=73 |archive-date=10 June 2020 |access-date=27 November 2018 |website=Government of India}}</ref> [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಮಾತನಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ, ಇದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 17.48% ಮತ್ತು 4.8% ರಷ್ಟಿದೆ.<ref name="lg">{{cite web |title=Census of India – Language |url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website=censusindia.gov.in}}</ref> [[ತುಳು ಭಾಷೆ|ತುಳು]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]]ವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 8.77% ಮತ್ತು 4.23% ರಷ್ಟಿದೆ.<ref name="lg" /><ref>{{cite news |title=Kerala government to appoint officer to study issues of linguistic minorities |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/government-to-appoint-officer-to-study-issues-of-linguistic-minorities/articleshow/59892625.cms |date=2 August 2017 |newspaper=The Times of India |department=City: Thiruvananthapuram |agency=TNN |access-date=29 December 2019}}</ref> === ಧರ್ಮ === {{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ}} {{multiple image | direction = vertical | total_width = 200 | caption_align = left | image1 = Jain temple, Wayanad IMG 3494 by Joseph Lazer.jpg | caption1 = [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ|ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿಯ]] [[ಜೈನ ದೇವಾಲಯ, ಕಿಡಂಗನಾಡ್|ಜೈನ ದೇವಾಲಯ]]. | image3 = Cheraman juma masjid Old.jpg | caption3 = ಮೂಲ [[ಚೇರಮನ್ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ]]ಯ ಮಾದರಿ. | image4 = Palayoor St. Thomas Syro-Malabar Church.jpg | caption4 = [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್, ಪಾಲಯೂರು]]. }} {{Pie chart |thumb = right |caption = '''ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ''' (2011)<ref name="census_2016_religion">{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |title=Population by religious community – 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner |work=[[2011 Census of India]] |access-date=25 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825155850/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |archive-date=25 August 2015}}</ref> |label1 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] |value1 = 54.73 |color1 = darkorange |label2 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಇಸ್ಲಾಂ]] |value2 = 26.56 |color2 = Green |label3 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ]] |value3 = 18.38 |color3 = dodgerblue |label4 = ಇತರೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ |value4 = 0.32 |color4 = grey }} [[File:Kerala religions 2011.png|thumb|ಕೇರಳದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಧರ್ಮದ ಶೇಕಡಾವಾರು]] ಕೇರಳವು [[ಹಿಂದೂಗಳು]], [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]] ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://thegroundtruthproject.org/paradox-indias-religiously-diverse-state/ |title=The paradox of India's most religiously diverse state |date=7 April 2019 |publisher=The Ground Truth Project |access-date=7 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.huffpost.com/entry/kerala-religion-gender_b_9577234 |title=There's a Place in India Where Religions Coexist Beautifully and Gender Equality Is Unmatched |date=6 April 2016 |publisher=Huffpost |access-date=6 April 2016}}</ref> [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುವ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕೇರಳವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ [[ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದ]]ವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Heller |first=Patrick |title=Social capital as a product of class mobilization and state intervention: Industrial workers in Kerala, India |journal=[[World Development (journal)|World Development]] |volume=24 |issue=6 |pages=1055–1071 |date=June 1996 |doi=10.1016/0305-750X(96)00015-0 <!-- |access-date=4 April 2022 --> |doi-access=free}}</ref> [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 54.7% ಹಿಂದೂಗಳು, 26.6% ಮುಸ್ಲಿಮರು, 18.4% ಕ್ರೈಸ್ತರು, ಮತ್ತು ಉಳಿದ 0.3% ರಷ್ಟು ಜನರು ಇನ್ನೊಂದು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref name="censusindia2011religion">{{cite web |title=Population by religious communities |work=Census of India |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |publisher=Government of India |access-date=26 August 2015}}</ref> [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಂದ ಹಿಂದಿಕ್ಕಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="thehindu1">{{cite news |url=https://www.hindu.com/2004/09/23/stories/2004092306010500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041128124211/https://www.hindu.com/2004/09/23/stories/2004092306010500.htm |url-status=dead |archive-date=28 November 2004 |location=Chennai, India |title=Increase in Muslim population in the State |date=23 September 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=13 November 2015}}</ref> ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೈಸ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kerala-not-Goa-has-maximum-no-of-Christians/articleshow/2649158.cms |title=Kerala, not Goa, has maximum no. of Christians |work=The Times of India |date=25 December 2007 |publisher=The Times Group}}</ref> 2016 ರಂತೆ, ಹಿಂದೂಗಳು, ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಜನನಗಳ ಕ್ರಮವಾಗಿ 41.9%, 42.6%, 15.4% ಮತ್ತು 0.2% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2016.pdf |title=Vital Statistics 2016 |website=Ecostat, Kerala Government. |access-date=7 June 2019 |archive-date=11 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711011809/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2016.pdf |url-status=dead}}</ref> ಇಸ್ಲಾಂ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ದೊಡ್ಡ [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ]]ದ ಅಂಚಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]]ದಿಂದ ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂದಿತು. ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಇಸ್ಲಾಂನ್ನು ಕೇರಳಕ್ಕೆ 7 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಪರಿಚಯಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="indiatimes3">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Trade-not-invasion-brought-Islam-to-India/articleshow/2144414.cms |title=Trade, not invasion brought Islam to India |last=Sethi |first=Atul |date=24 June 2007 |work=[[The Times of India]] |access-date=24 September 2014}}</ref><ref name="autogenerated20002">Katz 2000; Koder 1973; Thomas Puthiakunnel 1973; David de Beth Hillel, 1832; Lord, James Henry 1977.</ref> ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ [[ಚೇರಮನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ ತಾಜುದ್ದೀನ್]] ರ ದಂತಕಥೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಇದು [[ಅರೇಬಿಯಾ]]ಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ [[ಮುಹಮ್ಮದ್]] ರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿಂದೂ ರಾಜನ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last1=Varghese |first1=Theresa |title=Stark World Kerala |year=2006 |publisher=Stark World Pub. |isbn=978-8190250511 |url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&q=cheraman+perumal+tajuddin |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kumar |first1=Satish |title=India's National Security: Annual Review 2009 |year=2012 |url=https://books.google.com/books?id=x-esAgAAQBAJ&q=cheraman+perumal+tajuddin&pg=PA346 |publisher=Routledge |language=en |isbn=978-1-136-70491-8}}</ref><ref>Minu Ittyipe; [[Solomon]] to Cheraman; Outlook Indian Magazine; 2012</ref> ಕೇರಳ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಾಪ್ಪಿಲ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಪ್ಪಿಲರು ಕೇರಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="KunhaliV2">Kunhali, V. "Muslim Communities in Kerala to 1798" PhD Dissertation Aligarh Muslim University (1986) [https://ir.amu.ac.in/2736/1/T%205242.pdf]</ref><ref name="Divakaruni20112">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=W0wLgfQyvFAC |title=The Palace of Illusions |author=Chitra Divakaruni |year=2011 |publisher=Pan Macmillan |isbn=978-0-330-47865-6 |access-date=18 November 2012}}</ref> [[ಚೇರಮನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ಸ್ ದಂತಕಥೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಸೀದಿಯನ್ನು {{CE|624}} ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]] ನಲ್ಲಿ [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ (ಚೇರಮನ್ ಪೆರುಮಾಳ್) ರ ಆದೇಶದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಅವರು [[ಮುಹಮ್ಮದ್]] ({{Circa|570}}–632) ರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು.<ref>{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M. E. Sharpe |year=1999 |isbn=978-0-7656-0104-9 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123}}</ref><ref name="SimpsonKresse2008">{{cite book |author1=Edward Simpson |author2=Kai Kresse |title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean |url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333 |access-date=24 July 2012 |year=2008 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-70024-5 |pages=333}}</ref><ref name="Kupferschmidt1987">{{cite book |author=Uri M. Kupferschmidt |url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458 |title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine |publisher=Brill |year=1987 |isbn=978-9004079298 |pages=458–59 |access-date=25 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125191234/https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458 |archive-date=25 November 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="Raṇṭattāṇi2007">{{cite book |author=Husain Raṇṭattāṇi |title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179 |access-date=25 July 2012 |year=2007 |publisher=Other Books |isbn=978-8190388788 |pages=179–}}</ref> ಪ್ರಾಚೀನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವು 52 CE ಯಲ್ಲಿ [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ]]ನ [[ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರೇರಿತರು|ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರೇರಿತರಲ್ಲಿ]] ಒಬ್ಬರಾದ [[ತಾಮಸ್ ಪ್ರೇರಿತ]]ನ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಕೇರಳದ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>[https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris ''The Encyclopedia of Christianity, Volume 5''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226115908/https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&printsec=frontcover&dq=isbn%3A9780802824172&hl=en&sa=X&ei=i5ncVJiVJ4u4uATrlIGoAg&ved=0CB8Q6wEwAA|date=26 December 2016}} by Erwin Fahlbusch. Wm. B. Eerdmans Publishing – 2008. p. 285. {{ISBN|978-0802824172}}.</ref><ref>{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&pg=PA27 |title=The Jews of India: A Story of Three Communities |editor-first=Orpa |editor-last=Slapak |publisher=The Israel Museum |location=Jerusalem |year=2003 |page=27 |isbn=9652781797 |chapter=The Cochin Jews Of Kerala |first=Barbara C. |last=Johnson}}</ref><ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/592851/Saint-Thomas |title=Saint Thomas |website=Encyclopædia Britannica |date=1 January 2019}}</ref><ref name="Menachery">Menachery G; 1973, 1998; Mundalan, A. M; 1984; Podipara, Placid J. 1970; Leslie Brown, 1956</ref> [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್|ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]],<ref name="Ponnumuthan1996">{{cite book |author=Selvister Ponnumuthan |title=Authentic Interpretation in Canon Law: Reflections on a Distinctively Canonical Institution |url=https://books.google.com/books?id=zcedqS4jOusC&pg=PA103 |access-date=18 November 2012 |year=1996 |publisher=Gregorian&Biblical BookShop |isbn=978-8876527210 |pages=103–}}</ref> [[ಸಿರೋ-ಮಲಂಕರ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್|ಸಿರೋ-ಮಲಂಕರ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]],<ref name="Williams1996">{{cite book |author=Raymond Brady Williams |title=Christian Pluralism in the United States: The Indian Immigrant Experience |url=https://books.google.com/books?id=w1uk6zZQKzAC&pg=PA144 |access-date=18 November 2012 |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-57016-9 |pages=144–}}</ref> [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]],<ref name="AndersonTang2005">{{cite book |author1=Allan Anderson |author2=Edmond Tang |title=Asian and Pentecostal: The Charismatic Face of Christianity in Asia |url=https://books.google.com/books?id=LDZgKELq7AoC&pg=PA248 |access-date=18 November 2012 |year=2005 |publisher=OCMS |isbn=978-1-870345-43-9 |pages=248–}}</ref> [[ಮಾರ್ ತೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]],<ref>{{Cite book |title=John Anthony McGuckin (15 December 2010). The Encyclopedia of Eastern Orthodox Christianity. pp. 377–. Retrieved 18 November 2012. |publisher=John Wiley & Sons. |isbn=978-1-4443-9254-8 |year=2010}}</ref> [[ಮಲಂಕರ ಓರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]],<ref name="Russell2010">{{cite book |author=Thomas Arthur Russell |title=Comparative Christianity: A Student's Guide to a Religion and Its Diverse Traditions |url=https://books.google.com/books?id=FmMarHDbglgC&pg=PT40 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Universal-Publishers |isbn=978-1-59942-877-2 |pages=40–}}</ref> [[CSI|CSI]] ಯ [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು|ಸಿರಿಯನ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು]]<ref>{{cite book |author=Stephen Neill |title=A History of Christianity in India: 1707–1858 |url=https://books.google.com/books?id=Xi-tvrYbYxMC&pg=PA240 |access-date=31 August 2012 |year=2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-89332-9 |pages=247–251}}</ref> ಮತ್ತು [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]]<ref>{{cite book |last1=Bergunder |first1=Michael |title=The South Indian Pentecostal Movement in the Twentieth Century |year=2008 |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |isbn=978-0-8028-2734-0 |pages=15–16, 26–30, 37–57 |url=https://books.google.com/books?id=XGiv3riaunQC&q=Pentecostal+evangelical+saint+thomas+syrian+christian |language=en}}</ref> ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಚರ್ಚ್|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] ಕ್ರೈಸ್ತರ ಮೂಲವು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ [[ಪಡ್ರೊಡೊ]]ನ ಮಿಷನರಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref name="autogenerated1">{{cite book |author=A Sreedhara Menon |title=A Survey Of Kerala History |url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA192 |access-date=18 November 2012 |year=2007 |publisher=DC Books |isbn=978-8126415786 |pages=192–}}</ref><ref name="RakRaj2008">{{cite book |author1=Knut A. Jacobsen, Selva J. Rak |author2=Selva J. Raj |title=South Asian Christian Diaspora: Invisible Diaspora in Europe and North America |url=https://books.google.com/books?id=6L5MxlMIcG0C&pg=PA172 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |isbn=978-0-7546-6261-7 |pages=172–}}</ref><ref name="Subramanian2009">{{cite book |author=Ajantha Subramanian |title=Shorelines: Space and Rights in South India |url=https://books.google.com/books?id=lsd55y4KbeYC&pg=PA95 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-8685-0 |pages=95–}}</ref> ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಲಸಿಗರೊಂದಿಗೆ ಶತಮಾನಗಳ ಮಿಶ್ರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪೋಷಕತ್ವ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವಜರ ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ಸಮುದಾಯವಿದೆ. ಕೇರಳವು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೈಸ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Singh, Anjana. "Fort Cochin in Kerala 1750–1830 The Social Condition of a Dutch Community in an Indian Milieu." Brill, Leiden Boston: 2010, 3: 92.</ref> [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ]]ವು 10 ನೇ ಶತಮಾನ BCE ಯಲ್ಲಿ [[ಸೊಲೊಮನ್|ರಾಜ ಸೊಲೊಮನ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇರಳವನ್ನು ತಲುಪಿತು.<ref>Weil, Shalva. "Jews in India." in M.Avrum Erlich&nbsp;(ed.) ''Encyclopedia of the Jewish Diaspora'', Santa Barbara, CA: ABC&nbsp;CLIO. 2008, 3: 1204–12.</ref> ಅವರನ್ನು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಯಹೂದಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಇತಿಹಾಸ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯಹೂದಿಗಳ ಗುಂಪು]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=two+millennia ''The Israelis (Jews) of India: A Story of Three Communities''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226115854/https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&printsec=frontcover&dq=isbn%3A9652781797&hl=en&sa=X&ei=UNa1VM-AFc_kuQSLiYLIAQ&ved=0CB8Q6wEwAA|date=26 December 2016}} by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. {{ISBN|978-9652781796}}.</ref><ref>Weil, Shalva.&nbsp;India's Jewish Heritage: Ritual, Art and Life-Cycle, Mumbai: Marg&nbsp;Publications, 2009. [first published in 2002; 3rd&nbsp;edn.]. Katz 200/*Religion */ 0; Koder 1973; Menachery 1998</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು, ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು [[ಅಲಿಯಾ|ಇಸ್ರೇಲ್ಗೆ ವಲಸೆ]] ಹೋದರು.<ref name="Roland1998">{{cite book |author=Joan G. Roland |title=The Jewish Communities of India: Identity in a Colonial Era |url=https://books.google.com/books?id=kHJccZ92IecC&pg=PA283 |access-date=18 November 2012 |year=1998 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-0-7658-0439-6 |pages=283–}}</ref> [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಿನಾಗೋಗ್|ಪರದೇಶಿ ಸಿನಾಗೋಗ್]] [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಿನಾಗೋಗ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Paradesi Synagogue – tourist attractions at Mattancherry, Ernakulam Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/kochi/paradeso-synagogue-mattancherry.php |website=www.keralatourism.org}}</ref> [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ಧರ್ಮ]]ವು [[ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="LockieCarpenter2012">{{cite book |author1=Stewart Lockie |author2=David Carpenter |title=Agriculture, Biodiversity and Markets: Livelihoods and Agroecology in Comparative Perspective |url=https://books.google.com/books?id=cZvlmpwviuMC&pg=PT258 |access-date=18 November 2012 |year=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-54649-5 |page=258}}</ref><ref name="MathewBaviskar2009">{{cite book |author1=George Mathew |author2=B S Baviskar |title=Inclusion and Exclusion in Local Governance: Field Studies from Rural India |url=https://books.google.com/books?id=DsDOrvROzPEC&pg=PA204 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Sage Publications |isbn=978-8178298603 |page=204}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == {{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ}} {{multiple image <!-- Layout parameters -->| align = <!-- right (default), left, centre, none --> | direction = vertical | width = 225 <!--image1-->| image1 = University of Kerala.jpg | caption1 = [[ತಿರುವನಂತಪುರ|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] [[ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] <!--image 2-->}} [[ಕೇರಳದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತದ ಶಾಲೆ]] 14 ಮತ್ತು 16 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಖಗೋಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಶಾಲೆಯು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಗಣಿತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕೋನಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ಸರಣಿ ವಿಸ್ತರಣೆ]] ಸೇರಿದೆ.<ref name="roy">{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}</ref><ref>{{Citation |last=Pingree |first=David |author-link=David Pingree |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–63 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 |quote=One example I can give you relates to the Indian Mādhava's demonstration, in about 1400&nbsp;A.D., of the infinite power series of trigonometrical functions using geometrical and algebraic arguments. When this was first described in English by Charles Whish, in the 1830s, it was heralded as the Indians' discovery of the calculus. This claim and Mādhava's achievements were ignored by Western historians, presumably at first because they could not admit that an Indian discovered the calculus, but later because no one read anymore the ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in which Whish's article was published. The matter resurfaced in the 1950s, and now we have the Sanskrit texts properly edited, and we understand the clever way that Mādhava derived the series ''without'' the calculus, but many historians still find it impossible to conceive of the problem and its solution in terms of anything other than the calculus and proclaim that the calculus is what Mādhava found. In this case, the elegance and brilliance of Mādhava's mathematics are being distorted as they are buried under the current mathematical solution to a problem to which he discovered an alternate and powerful solution. |bibcode=1992Isis...83..554P |s2cid=68570164}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಿಕ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಆಧುನಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು [[ಚರ್ಚ್ ಮಿಷನ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಮಿಷನರಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news |title=Missionaries led State to renaissance: Pinarayi |newspaper=The Hindu |date=13 November 2016 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Missionaries-led-State-to-renaissance-Pinarayi/article16444369.ece |quote=Inaugurating on Saturday the valedictory of the bicentenary celebration of the arrival of Church Mission Society (CMS) missionaries to the shores of Kerala, Mr. Vijayan said it was their pioneering work in the fields of education, literature, printing, publishing, women's education, education of the differently-abled and, in general, a new social approach through the inclusion of marginalised sections into the mainstream which brought the idea of 'equality' into the realm of public consciousness. This had raised the standard of public consciousness and paved the way for the emergence of the renaissance movements in the State.}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala to celebrate CMS mission |url=https://churchmissionsociety.org/our-stories/kerala-celebrate-cms-mission |date=9 November 2016 |website=Church Mission Society |access-date=4 April 2022 |quote=Indian President Pranab Mukherjee, visited CMS College in Kerala, the oldest college in India, and laid the foundation stone of the bicentenary block. He said, 'CMS college is a pioneer of modern education in Kerala. It has been the source of strong currents of knowledge and critical inquiry that have moulded the scholastic and socio-cultural landscape of Kerala and propelled the State to the forefront of social development.'{{hsp}} }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Mathew |first1=E. T. |url=https://www.epw.in/journal/1999/39/special-articles/growth-literacy-kerala.html |title=Growth of Literacy in Kerala |date=5 June 2015 |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=1999 |pages=7–8 |via=www.epw.in}}</ref><ref>{{cite book |title=District Handbooks of Kerala |url=https://www.kerala.gov.in/district_handbook/Kottayam.pdf |date=March 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090319183020/https://www.kerala.gov.in/district_handbook/Kottayam.pdf |archive-date=19 March 2009 |url-status=dead |pages=19–20 |publisher=Department of Information & Public Relations Government of Kerala |access-date=4 April 2022}}</ref><ref>{{cite book |last=Menon |first=Sreedhara |title=A survey of Kerala History |year=1996 |publisher=S.Viswanathan Printers and Publishers |location=Madras |pages=339, 348–49 |isbn=978-8126415786 |url=https://onlinestore.dcbooks.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=20 March 2019 |archive-date=24 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824143707/https://onlinestore.dcbooks.com/books/a-survey-of-kerala-history |url-status=dead}}</ref> 1854 ರ [[ವುಡ್ಸ್ ಡೆಸ್ಪ್ಯಾಚ್]] ನ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಭಿಯಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಖಾಸಗಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು [[ಅನುದಾನ-ಸಹಾಯ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವು.<ref name="Devrep53-58" /> [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜು, ತೃಶೂರ್|ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜು ತೃಶೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಬರ್ಚ್ಮನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು|ಎಸ್ಬಿ ಕಾಲೇಜು ಚಂಗನಾಶ್ಶೇರಿ]] ನಂತಹ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚಾವರ|ಫಾ. ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚಾವರ]], [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲಾವಿಗ್ನೆ|ಮಾರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲಾವಿಗ್ನೆ SJ]], [[ಆಯ್ಯಾ ವೈಕುಂಡರ್|ವೈಕುಂಡ ಸ್ವಾಮಿ]], [[ನಾರಾಯಣ ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ಅಯ್ಯಂಕಾಳಿ]] ರಂತಹ ನಾಯಕರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ—[[ನಾಯರ್ ಸೇವಾ ಸೊಸೈಟಿ]], [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಟ್ರಸ್ಟ್|ಎಸ್ಎನ್ಡಿಪಿ]], [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೊಸೈಟಿ]], ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಾಜನ ಸಭಾ, ಯೋಗ ಕ್ಷೇಮ ಸಭಾ (ನಂಬೂದಿರಿಗಳ) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳ ಸಭೆಗಳಂತಹ ಸಮುದಾಯ-ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ—ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Devrep53-58">{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |pages=53–58 |access-date=30 May 2015}}</ref> 1991 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೇವಲ 90% ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Soundarapandian2000">{{cite book |author=Mookkiah Soundarapandian |title=Literacy Campaign in India |url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&pg=PA21 |year=2000 |publisher=Discovery Publishing House |isbn=978-8171415533 |page=21}}</ref> 2006–2007 ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯವು ಭಾರತದ 21 ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ (EDI) ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |author=D Suresh Kumar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kerala-tops-primary-education-index/articleshow/3587924.cms |title=Kerala tops primary education index |work=The Times of India |date=13 October 2008 |access-date=30 July 2009}}</ref> ೨೦೦೭ ರಂತೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾತಿಯು ಸುಮಾರು 100% ಆಗಿತ್ತು; ಮತ್ತು, ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶವು ಲಿಂಗಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="Devrep255-258">{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |pages=255–58 |access-date=30 May 2015}}</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳವು 93.9% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ 74.0% ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ.<ref name="IBNLiteracy2013">{{cite news |title=Tripura tops literacy rate with 94.65 per cent, leaves behind Kerala |url=https://ibnlive.in.com/news/tripura-tops-literacy-rate-with-with-9465-per-cent-leaves-behind-kerala/420560-3-224.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130913005546/https://ibnlive.in.com/news/tripura-tops-literacy-rate-with-with-9465-per-cent-leaves-behind-kerala/420560-3-224.html |url-status=dead |archive-date=13 September 2013 |access-date=12 February 2015 |work=IBNLive |date=9 September 2013}}</ref> ಜನವರಿ 2016 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ತನ್ನ ''ಅಥುಲ್ಯಂ'' ಸಾಕ್ಷರತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ 100% ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.ibtimes.co.in/kerala-becomes-1st-indian-state-achieve-100-primary-education-662878 |title=Kerala becomes 1st Indian state to achieve 100% primary education |date=12 January 2016 |access-date=14 January 2016 |work=International Business Times}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 10-ವರ್ಷದ ಅಧ್ಯಯನದ ಆರಂಭಿಕ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಮೂರು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮೇಲಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ—''4+3+3'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರತಿ ಹಂತದ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Devrep255-258" /> ಮೊದಲ 10 ವರ್ಷಗಳ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ—[[ಉದಾರ ಕಲೆಗಳು]], ವಾಣಿಜ್ಯ, ಅಥವಾ ವಿಜ್ಞಾನ—[[ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು|ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲಾ]] ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref name="Edu_Ker" /> ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು [[ಕೇರಳ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಎಕ್ಸಾಮಿನೇಷನ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/ |title=Kerala School Data Bank |access-date=5 December 2020 |website=sametham.kite.kerala.gov.in |publisher=Government of Kerala}}</ref> ಇತರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಂಡಳಿಗಳೆಂದರೆ [[ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ]] (ICSE), [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ]] (CBSE), ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಕ್ತ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ]] (NIOS).<ref name="Edu_Ker">{{cite web |title=Education in Kerala |url=https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=54 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218082340/https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=54 |archive-date=18 December 2011 |publisher=Government of India |access-date=30 May 2015}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ}} {{Multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Kathakali BNC.jpg | alt1 = Kathakali Performance | caption1 = ಒಬ್ಬ [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಕಲಾವಿದ | image4 = 5 image collage of floral arrangement during the Hindu festival of Onam Kerala.jpg | alt4 = Pookkalam | caption4 = [[ಓಣಂ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಚರಣೆ, ಕೇರಳೀಯರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ''ಪೂಕ್ಕಲಂ'' (ಹೂವಿನ ಕಾರ್ಪೆಟ್) ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. | image5 = ThrissurPooram-Kuda.jpg | alt5 = Thrissur Pooram festival | caption5 = [[ತೃಶೂರ್ ಪೂರಂ]] ಹಬ್ಬ | image6 = Mohiniyattam at Kerala School Kalolsavam 2019 02.jpg | alt6 = Mohiniattam | caption6 = ಒಂದು ''[[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]]'' ಪ್ರದರ್ಶನ | image8 = sadhya DSW.jpg | caption8 = ಓಣಂ [[ಸಾಧ್ಯ]] | total_width = }} ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಮಿಶ್ರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.<ref name="Menon3">{{cite book |title=Cultural Heritage of Kerala |author=A. Sreedhara Menon |publisher=D C Books |year=2008 |isbn=978-8126419036 |pages=13–15 |url=https://books.google.com/books?id=S9RMxjdjUVAC |access-date=30 May 2015}}</ref> ಇದು [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಜನರು|ಆರ್ಯ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ದ್ರಾವಿಡ]], [[ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಅರಬ್]], ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಯುರೋಪಿಯನ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C |title=A Survey Of Kerala History |last=Menon |first=A. Sreedhara |year=2007 |publisher=DC Books |isbn=978-8126415786 |page=55 |language=en}}</ref> ಇದು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Menon1978a">{{cite book |author=A. Sreedhara Menon |title=Cultural Heritage of Kerala: An Introduction |url=https://books.google.com/books?id=px5BAAAAMAAJ |year=1978 |publisher=East-West Publications |page=10}}</ref> ಇದು ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಿ ಜನರು]] ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾವಯವ ನಿರಂತರತೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite book |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |url=https://books.google.com/books?id=VVftZwEACAAJ |year=2004 |publisher=Information & Public Relations Department, Government of Kerala |pages=7–37}}</ref> ಇದು ನೆರೆಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶತಮಾನಗಳ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Bhagyalekshmy_2004d_29">{{cite book |author=S. Bhagyalekshmy |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |url=https://books.google.com/books?id=VVftZwEACAAJ |access-date=6 January 2013 |year=2004 |publisher=Information & Public Relations Department, Government of Kerala}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇರಳದ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="Menon3" /> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="1000hrs">{{cite news |date=4 March 2010 |title=India's overworked elephants |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8533776.stm |access-date=30 May 2015 |work=BBC}}</ref> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 825 CE ಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸೌರ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಆಗಿರುವ [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]],<ref name="Devika2005">{{cite book |author=J. Devika |title=Her-self: Early Writings on Gender by Malayalee Women, 1898–1938 |url=https://books.google.com/books?id=Xyr6gXmva-gC&pg=PA5 |access-date=17 November 2012 |year=2005 |publisher=Popular Prakashan |isbn=978-8185604749 |page=5}}</ref> ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Singh2004">{{cite book |author=Kumar Suresh Singh |title=People of India: Maharashtra |url=https://books.google.com/books?id=4bfmnmsBfQ4C&pg=PA1524 |access-date=17 November 2012 |year=2004 |publisher=Popular Prakashan |isbn=978-8179911020 |page=1524}}</ref> ಭಾರತದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಕೇರಳದ [[ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯಾಗಿದೆ.<ref name="Benedikter2009">{{cite book |author=Thomas Benedikter |title=Language Policy and Linguistic Minorities in India: An Appraisal of the Linguistic Rights of Minorities in India |url=https://books.google.com/books?id=vpZv2GHM7VQC&pg=PA90 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=LIT Verlag Münster |isbn=978-3-643-10231-7 |page=90}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾಷೆಗಳು|ನಿಗದಿತ ಮತ್ತು ಅನಿಗದಿತ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಡಜನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="census2011-langreport">{{cite web |title=Language – India, States and Union Territories |url=https://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General |pages=13–14}}</ref> ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮದ್ಯ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-51372583 |title=Shock after alcohol flows from kitchen taps in Kerala |work=BBC News |date=6 February 2020}}</ref> === ಹಬ್ಬಗಳು === {{Main|ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯ ಹಬ್ಬಗಳು|ಓಣಂ}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ವರ್ಷದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |title=Cultural Heritage of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC&pg=PA76 |year=2008 |publisher=D.C. Books |isbn=978-8126419036 |page=76}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಪವಿತ್ರ ಧ್ವಜವನ್ನು ಏರಿಸುವುದು, ಅದನ್ನು ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು ದೇವತೆಯನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |title=The Legacy of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=S9RMxjdjUVAC&pg=PA34 |year=1982 |publisher=Department of Public Relations, Government of Kerala |isbn=978-8126437986 |page=34}}</ref> ಕೆಲವು ಹಬ್ಬಗಳು ಪೂರಂಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು [[ತೃಶೂರ್ ಪೂರಂ]].<ref>{{cite book |title=World Encyclopaedia of Interfaith Studies: World religions |url=https://books.google.com/books?id=fFwi7qRRgosC |year=2009 |publisher=Jnanada Prakashan |isbn=978-8171392803 |pages=704–10}}</ref> "ಆನೆಗಳು, ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳು" ತೃಶೂರ್ ಪೂರಂನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite news |title=The stars of Pooram show are jumbos |date=26 May 2006 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.hindu.com/2006/05/26/stories/2006052610410500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071118212644/https://www.hindu.com/2006/05/26/stories/2006052610410500.htm |url-status=dead |archive-date=18 November 2007 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದರೆ [[ಮಕರವಿಳಕ್ಕು]],<ref name="Ltd.2013b">{{cite book |author=Infokerala Communications Pvt. Ltd. |title=Pilgrimage to Temple Heritage |url=https://books.google.com/books?id=nAt8AgAAQBAJ&pg=PA433 |year=2013 |publisher=Biju Mathew |isbn=978-8192128443 |page=433}}</ref> [[ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ]], [[ಅಟ್ಟುಕಲ್ ಪೊಂಗಲ]] ಮತ್ತು [[ನೆನ್ಮಾರ ವಲ್ಲಂಗಿ ವೇಳ]]<ref name="Stott2014">{{cite book |author=David Stott |title=Kerala Footprint Focus Guide: Includes Kochi, Alappuzha, Thrissur, Periyar, River Nila |url=https://books.google.com/books?id=-Jx8AwAAQBAJ&pg=PA94 |year=2014 |publisher=Footprint Travel Guides |isbn=978-1-909268-79-1 |page=94}}</ref> ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ [[ಉತ್ಸವ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಾರ್ಷಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಈ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="NarayananKurup1976">{{cite book |author1=M. G. S. Narayanan |author2=K. K. N. Kurup |title=Historical Studies in Kerala |url=https://books.google.com/books?id=mvELAAAAIAAJ |year=1976 |publisher=Department of History, University of Calicut |pages=68–81}}</ref> ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಂ]] ಅಥವಾ [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]]ದಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Killius2006">{{cite book |author=Rolf Killius |title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=c_fZAAAAMAAJ |year=2006 |publisher=B.R. Rhythms |isbn=978-8188827077 |page=61}}</ref> [[ಈದ್ ಅಲ್-ಫಿತರ್]] ಮತ್ತು [[ಈದ್ ಅಲ್-ಅಧಾ]] ಅನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯವು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]] ಮತ್ತು [[ಈಸ್ಟರ್]] ನಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Malabar">{{Cite book |last=Sreedhara Menon |first=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |title=''Kerala Charitram'' |publisher=DC Books |year=2007 |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141403/https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |archive-date=13 November 2021 |url-status=live}}</ref> ಓಣಂ ಕೇರಳದ ಜನರು ಆಚರಿಸುವ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷಿ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Choondal1980">{{cite book |author=Chummar Choondal |title=Kerala Folk Literature |year=1980 |url=https://books.google.com/books?id=EnQOAAAAYAAJ |publisher=Kerala Folklore Academy}}</ref><ref name="Menon2007b">{{cite book |author=A Sreedhara Menon |title=A Survey Of Kerala History |url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA80 |year=2007 |publisher=DC Books |isbn=978-8126415786 |pages=80–}}</ref> ಇದು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ<ref name="Darpan2006b">{{cite book |author=Pratiyogita Darpan |title=Pratiyogita Darpan |url=https://books.google.com/books?id=lugDAAAAMBAJ&pg=PT83 |year=2006 |publisher=Pratiyogita Darpan |page=624}}</ref> ಇದು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಓಣಂ ಮುನ್ನಾದಿನದಿಂದ (ಉತ್ತ್ರಾಡಂ) ನಾಲ್ಕನೇ ಓಣಂ ದಿನದವರೆಗೆ.<ref>{{cite book |title=Purāṇam |url=https://books.google.com/books?id=sfxjAAAAMAAJ |year=2004 |publisher=All-India Kasiraja Trust. |page=17}}</ref> ಓಣಂ ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳು ಚಿಂಗಂ (ಆಗಸ್ಟ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ<ref>{{cite book |title=Cultural Heritage of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC&pg=PA66 |year=2008 |publisher=D.C. Books |isbn=978-8126419036 |page=66}}</ref> ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ [[ಮಹಾಬಲಿ]]ಯ ಮನೆಗೆ ಮರಳುವ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="MythOnam">{{cite news |last1=Praveen |first1=M. P. |title=Myth, mystique, and traditions of Onam |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/myth-mystique-and-traditions-of-onam/article2433921.ece |access-date=12 November 2015 |work=The Hindu |date=8 September 2011}}</ref> ಓಣಂನ ಒಟ್ಟು ಅವಧಿಯು 10 ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ವಲ್ಲಂ ಕಳಿ]],<ref>{{Cite web |title=Vallamkali – Resplendent Water Regattas of Kerala {{!}} Kerala Boat Races{{!}} Onam{{!}} Kerala Backwaters {{!}} Kerala |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2020/vallamkali-resplendent-water-regattas-of-kerala/1017 |access-date=9 June 2021|website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> [[ಪುಲಿಕಳಿ]],<ref name="Ltd.2013">{{cite book |author=Infokerala Communications Pvt. Ltd. |title=Pilgrimage to Temple Heritage |url=https://books.google.com/books?id=nAt8AgAAQBAJ&pg=PA535 |year=2013 |publisher=Biju Mathew |isbn=978-8192128443 |page=535}}</ref> ಪೂಕ್ಕಲಂ,<ref>{{cite book |title=A Biblical Approach to Indian Traditions and Beliefs |url=https://books.google.com/books?id=f35VH7LrZ1IC&pg=PA90 |year=2008 |publisher=Armour Publishing Pte Ltd |isbn=978-9814222396 |page=90}}</ref> ತುಂಬಿ ತುಳ್ಳಲ್<ref name="Mohapatra2013">{{cite book |author=J Mohapatra |title=Wellness In Indian Festivals & Rituals |url=https://books.google.com/books?id=UdpzAgAAQBAJ&pg=PA142 |year=2013 |publisher=Partridge Pub |isbn=978-1-4828-1690-7 |page=142}}</ref> ಮತ್ತು [[ಓನವಿಲ್ಲು]]<ref name="(Princess.)1998">{{cite book |author=Gouri Lakshmi Bayi (Princess.) |title=Thulasi garland |url=https://books.google.com/books?id=5lcvAAAAYAAJ |year=1998 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |isbn=978-8172761103}}</ref> ನಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ### ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ {{Main|ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳು|ಕೇರಳದ ಸಂಗೀತ}} ಕೇರಳವು ಹಲವಾರು [[ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ]] ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಸೇರಿವೆ: [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]], [[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]], [[ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ]], [[ಒಟ್ಟನ್ ತುಳ್ಳಲ್|ತುಳ್ಳಲ್]] ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ]], ಇವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು.<ref>{{cite journal |url=https://www.sruti.org/library/sruti%20ranjani/2004/sruti_ranjani_2004.pdf |title=Classical Dance Art Forms of Kerala |author=Kala Menon |journal=Sruti Ranjini |date=November 2004 |volume=14 |issue=1 |page=11 |access-date=7 February 2022 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304091717/http://www.sruti.org/library/sruti%20ranjani/2004/sruti_ranjani_2004.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ಕೇರಳ ನಾಟನಂ]], [[ಥಿರಯಾಟ್ಟಂ]],<ref>"Thirayattam" (Folklore Text-Malayalam), State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-8120042940}}</ref> [[ಕಳಿಯಾಟ್ಟಂ]], [[ಥೆಯ್ಯಂ]], [[ಕೂತು]] ಮತ್ತು [[ಪದಯಾನಿ]] ಈ ಪ್ರದೇಶದ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Menon2008">{{cite book |author=A Sreedhara Menon |title=Cultural heritage of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC&pg=PA106 |access-date=17 November 2012 |year=2008 |publisher=D C Books |isbn=978-8126419036 |page=106}}</ref> [[ಒಪ್ಪನ]] ಮತ್ತು [[ದಫ್ ಮುಟ್ಟು]] ನಂತಹ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು,<ref name="google19">{{cite book |author=Motilal (UK) Books of India |title=Tourist Guide Kerala |url=https://books.google.com/books?id=ZYfRBcLdTNYC&pg=PA8 |access-date=17 November 2012 |year=2008 |publisher=Sura Books |isbn=978-8174781642 |page=8}}</ref> ಆದರೆ [[ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಪರಿಚಮುಟ್ಟುಕಳಿ]] ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು [[ಚವಿಟ್ಟು ನಾಟಕಂ]] ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Nārāyaṇappaṇikkar1991">{{cite book |author=Kāvālaṃ Nārāyaṇappaṇikkar |title=Folklore of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=xH6BAAAAMAAJ |access-date=17 November 2012 |year=1991 |publisher=National Book Trust, India |page=146 |isbn=978-8123725932}}</ref><ref name="Kasbekar2006">{{cite book |author=Asha Kasbekar |title=Pop Culture India!: Media, Arts, And Lifestyle |url=https://books.google.com/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&pg=PA43 |access-date=17 November 2012 |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-636-7 |pages=43–44}}</ref> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="Menon2">{{cite book |title=The Legacy of Kerala |author=A. Sreedhara Menon |publisher=D C Books |year=1982 |isbn=978-8126421572 |pages=48–51 |url=https://books.google.com/books?id=S9RMxjdjUVAC |access-date=30 May 2015}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರವಾದ [[ಸೋಪಾನ ಸಂಗೀತ]]ದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Menon2" /> [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]ವು ಕೇರಳೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ]] ಅವರು ಈ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref name="Bhagyalekshmy_2004d_29" /> ರಾಗ-ಆಧಾರಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ''ಸೋಪಾನಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇವು ''ಕಥಕ್ಕಳಿ'' ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref name="SchechnerAppel1990">{{cite book |author1=Richard Schechner |author2=Willa Appel |title=By Means of Performance: Intercultural Studies of Theatre and Ritual |url=https://books.google.com/books?id=K5ZuV_nn7KkC&pg=PA145 |access-date=18 November 2012 |year=1990 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-33915-5 |page=145}}</ref> ''ಮೇಳಂ'', ''ಪಾಂಡಿ'' ಮತ್ತು ''ಪಂಚಾರಿ'' ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಹೆಚ್ಚು ತಾಳವಾದ್ಯ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವಾಗಿದೆ;<ref name="BroughtonEllingham2000">{{cite book |author1=Simon Broughton |author2=Mark Ellingham |author3=Richard Trillo |title=World Music Volume 2 Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific: The Rough Guide |url=https://books.google.com/books?id=QzX8THIgRjUC&pg=PA97 |access-date=18 November 2012 |year=2000 |publisher=Rough Guides |isbn=978-1-85828-636-5 |page=97}}</ref> ಇದನ್ನು ''[[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ|ಕ್ಷೇತ್ರಮ್]]''-ಕೇಂದ್ರಿತ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಚೆಂಡ]]'' ಬಳಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಪಂಚವಾದ್ಯ'' ತಾಳವಾದ್ಯ ಸಮೂಹದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು ಐದು ವಿಧದ ತಾಳವಾದ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="BroughtonEllingham2000" /> ಕೇರಳದ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳು [[ಕೇರಳದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಿಂದ]] ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರನಾದ [[ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ]] ಅವರ ಕೃತಿಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.<ref name="Menon2" /> ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೀತೆಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ''[[ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್]]'' (ಉತ್ತರ ಗೀತೆಗಳು), ''ತೆಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್'' (ದಕ್ಷಿಣ ಗೀತೆಗಳು), ''ವಂಚಿ ಪಟ್ಟುಕಲ್'' (ದೋಣಿ ಹಾಡುಗಳು), ''[[ಮಾಪ್ಪಿಲ ಪಟ್ಟುಕಲ್]]'' (ಮುಸ್ಲಿಂ ಹಾಡುಗಳು) ಮತ್ತು ''ಪಲ್ಲಿಪಟ್ಟುಕಲ್'' (ಚರ್ಚ್ ಹಾಡುಗಳು) ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು.<ref>{{cite book |title=The Legacy of Kerala |author=A. Sreedhara Menon |publisher=D C Books |year=1982 |isbn=978-8126421572 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=S9RMxjdjUVAC |access-date=30 May 2015}}</ref> === ಸಿನಿಮಾ === {{Main|ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ}} [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="Menon">{{cite book |title=Cultural Heritage of Kerala |first=Sreedhara |last=Menon |publisher=D C Books |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC |isbn=978-8126419036 |pages=128–29 |access-date=30 May 2015}}</ref><ref>{{cite book |title=Encyclopaedia of Indian Literature |first=Amaresh |last=Datta |publisher=Sahitya Akademi |year=1987 |url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC |isbn=978-8126018031 |pages=751–53}}</ref> [[ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]], [[ಮಂಕಡ ರವಿ ವರ್ಮ]], [[ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್]], [[ಭರತನ್]], [[ಪಿ. ಪದ್ಮರಾಜನ್]], [[ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]], [[ಕೆ.ಜಿ. ಜಾರ್ಜ್]], [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]], [[ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]], [[ರಾಮು ಕಾರ್ಯಾಟ್]], [[ಕೆ ಎಸ್ ಸೇತುಮಾಧವನ್]], [[ಎ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಶಾಜಿ ಎನ್ ಕರುಣ್]] ನಂತಹ ಕೇರಳದ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಭಾರತೀಯ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಸಿನಿಮಾ]]ಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೇರಳವು [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]], [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]], [[ಸತ್ಯನ್]], [[ಪ್ರೇಮ್ ನಝೀರ್]], [[ಮಧು (ನಟ)|ಮಧು]], [[ಶೀಲಾ]], [[ಶಾರದ (ನಟಿ)|ಶಾರದಾ]], [[ಮಿಸ್ ಕುಮಾರಿ]], [[ಜಯನ್]], [[ಅಡೂರ್ ಭಾಸಿ]], [[ಸೀಮಾ (ನಟಿ)|ಸೀಮಾ]], [[ಭರತ್ ಗೋಪಿ]], [[ತಿಲಕನ್]], [[ವಿಜಯ ರಾಘವನ್]], [[ಕಲಾಭವನ್ ಮಣಿ]], [[ಇಂದ್ರನ್ಸ್]], [[ಶೋಭನಾ]], [[ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ]], [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]], [[ಉರ್ವಶಿ (ನಟಿ)|ಉರ್ವಶಿ]], [[ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್]], [[ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ]], [[ಜಯರಾಂ]], [[ಮುರಳಿ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟ)|ಮುರಳಿ]], [[ಶಂಕರಾಡಿ]], [[ಕಾವ್ಯ ಮಾಧವನ್]], [[ಭಾವನಾ ಮೇನನ್]], [[ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್|ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್]], [[ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತು|ಪಾರ್ವತಿ]], [[ಜಯಸೂರ್ಯ]], [[ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್]], [[ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್]], [[ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]], [[ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು]], [[ಕೆಪಿಎಸಿ ಲಲಿತಾ]], [[ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ (ನಟ)|ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಫಹಾದ್ ಫಾಜಿಲ್]] ನಂತಹ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನಟರಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ನಟ ಪ್ರೇಮ್ ನಝೀರ್ 720 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Gangadhar |first=V. |title=Magic of Sophia Loren |url=https://www.hindu.com/mag/2003/11/02/stories/2003110200250500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20031130011344/https://www.hindu.com/mag/2003/11/02/stories/2003110200250500.htm |url-status=dead |archive-date=30 November 2003 |date=2 October 2003 |department=Sunday Magazine |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |access-date=18 January 2015}}</ref> 1980 ರ ದಶಕದಿಂದ, ನಟರು [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಐದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು (ನಾಲ್ಕು ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ) ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಅವರು ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book |title=Sura's Year Book 2006 |author=Subburaj V.V.K |page=620 |isbn=978-8172541248 |url=https://books.google.com/books?id=Fz2WDD8sB0MC |publisher=Sura Books |access-date=30 May 2015}}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ [[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]], [[ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ]], [[ಎಂ. ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್|ಎಂ.ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]], [[ವಯಲಾರ್ ರಾಮ ವರ್ಮ]], [[ವಿ. ಮಧುಸೂದನನ್ ನಾಯರ್]], [[ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] ಮತ್ತು [[ಒ.ಎನ್.ವಿ. ಕುರುಪ್]] ನಂತಹ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ,<ref name="indiatimes2">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Jnanpith-Awards-for-ONV-Kurup-Akhlaq-Khan-Shahryar/articleshow/6621243.cms |date=24 September 2014 |title=Jnanpith Awards for ONV Kurup, Akhlaq Khan Shahryar |work=The Times of India |access-date=24 September 2014}}</ref> ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಇಬ್ಬರು [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದವರು, ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="upscguide">{{cite web |url=https://upscguide.com/content/jnanpith-award-winners |archive-url=https://web.archive.org/web/20121219193030/https://upscguide.com/content/jnanpith-award-winners |url-status=dead |archive-date=19 December 2012 |title=Jnanpith Award Winners &#124; UPSC Guide |publisher=upscguide.com |access-date=24 September 2014}}</ref> ಕೇರಳದವರಾದ [[ರೆಸುಲ್ ಪೂಕ್ಕುಟ್ಟಿ]] ಅವರು [[ಸ್ಲಮ್ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್]] ಅದ್ಭುತ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉತ್ತಮ ಸೌಂಡ್ ಮಿಕ್ಸಿಂಗ್|ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉತ್ತಮ ಸೌಂಡ್ ಮಿಕ್ಸಿಂಗ್]] ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2018 ರಂತೆ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗೆ 14 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗೆ 6, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 11, ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ 13 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=358-361}} === ಸಾಹಿತ್ಯ === {{Main|ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ}} [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.{{sfn|Chandran|2018|p=450}} [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವು [[ಹಳೆಯ ಮಲಯಾಳಂ]] ಅವಧಿಯಿಂದ (9 ನೇ–13 ನೇ ಶತಮಾನ CE) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 14 ನೇ ಶತಮಾನದ [[ನಿರಣಂ ಕವಿಗಳು]] (ಮಾಧವ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ಶಂಕರ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ರಾಮ ಪಣಿಕ್ಕರ್),<ref name="Nair1967">{{cite book |author=P. K. Parameswaran Nair |title=History of Malayalam literature |url=https://books.google.com/books?id=cHNkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Sahitya Akademi |page=296}}</ref><ref name="Laet1994">{{cite book |author=Sigfried J. de Laet |title=History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century |url=https://books.google.com/books?id=ixCyd2lByggC&pg=PA407 |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=UNESCO |isbn=978-9231028137 |page=407}}</ref> ಮತ್ತು 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕವಿ [[ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್|ತುಂಚತ್ತು ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾವ್ಯದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="George1998">{{cite book |author=K. M. George |title=Eng when Poetry Comes |url=https://books.google.com/books?id=MZqqyxVkufQC&pg=PA58 |access-date=18 November 2012 |year=1998 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126004133 |page=58}}</ref> [[ಕೊಲ್ಲಂ ಯುಗ|ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] ನ ಮೊದಲ 600 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್|ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರಿನ]] ''[[ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್]]'' ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಾಗ (ತಿರುವಾಂಕೂರು)|ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ]] ''ತೆಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್'' ನಂತಹ ಮೌಖಿಕ [[ಗೀತೆ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.{{sfn|Chandran|2018|p=453}} 2013 ರಲ್ಲಿ "[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ]]" ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು,<ref name="thehindu20130524"/> ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 15 ಮತ್ತು 16 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ]]ದ ಕವಿಗಳಾದ [[ಚೆರುಶ್ಶೇರಿ ನಂಬೂದಿರಿ]],<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=https://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/https://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead}}</ref><ref name="mlm" /> [[ತುಂಚತ್ತು ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]],<ref name="mlm" /> ಮತ್ತು [[ಪೂಂತಾನಂ ನಂಬೂದಿರಿ]]<ref name="mlm" /><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu}}</ref> ರವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು.<ref name="mlm">{{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> 17/18 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯ ಸಂಭವನೀಯ ಕವಿಯಾದ [[ಉನ್ನಾಯಿ ವರಿಯಾರ್]],<ref name="Attakatha sahithyam">{{Cite book |last=Krishna Kaimal |first=Aymanam |title=Attakatha sahithyam |url=https://mgucat.mgu.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=133514&shelfbrowse_itemnumber=132435 |date=1989 |publisher=Trivandrum State Institute of Language}}</ref> ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯ ಕವಿಯಾದ [[ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಪಕ್ವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="mlm" /> [[ಭಾರತಪುಳ]] ನದಿ, ಇದನ್ನು [[ಪೊನ್ನಾನಿ|ಪೊನ್ನಾನಿ ನದಿ]] ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite news |title=The river sutra |url=https://www.thehindu.com/society/rivers-have-nurtured-malayalam-literature-and-poetry-since-time-immemorial/article25058214.ece |last=Binoy |first=Rasmi |date=27 September 2018 |access-date=24 January 2021 |work=The Hindu}}</ref> [[ಪರೆಮ್ಮಕ್ಕಲ್ ತೋಮಾ ಕಥನಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ವರ್ಮ ವಲಿಯಕೋಯಿ ತಂಪುರಾನ್]] ಮಲಯಾಳಂ ಗದ್ಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="google24">{{cite book |author=P. K. Parameswaran Nair |title=History of Malayalam literature |url=https://books.google.com/books?id=cHNkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Sahitya Akademi |pages=118–21}}</ref><ref name="Sinhā2009">{{cite book |author=Madhubālā Sinhā |title=Encyclopaedia of South Indian literature |url=https://books.google.com/books?id=8qQpAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Anmol Publ. |isbn=978-8126137404 |page=97}}</ref><ref name="Vilanilam1987">{{cite book |author=John V. Vilanilam |title=Religious communication in India |url=https://books.google.com/books?id=a0UeAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=Kairali Books International |page=66}}</ref> "[[ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂನ ಕವಿತ್ರಯ|ಕವಿಗಳ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು]]" (''ಕವಿತ್ರಯಂ''): [[ಕುಮಾರನ್ ಆಶಾನ್]], [[ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೇನನ್]], ಮತ್ತು [[ಉಳ್ಳೂರ್ ಎಸ್. ಪರಮೇಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್]] ಅವರು ಕೇರಳೀಯ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಚಾತುರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು [[ಗೀತಾತ್ಮಕ|ಗೀತಾತ್ಮಕ]] ಶೈಲಿಯತ್ತ ತಿರುಗಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Al̲ikkōṭȧ1979">{{cite book |author=Sukumār Al̲ikkōṭȧ |title=Mahakavi Ulloor |url=https://books.google.com/books?id=1VkOAAAAYAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1979 |publisher=Sahitya Akademi |page=52}}</ref><ref name="Indian and Foreign Review">{{cite book |title=Indian and Foreign Review |url=https://books.google.com/books?id=XaRnAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1983 |publisher=Publications Division of the Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |page=25}}</ref><ref name="Tarakan1990">{{cite book |author=Ke. Eṃ Tarakan |title=A brief survey of Malayalam literature: history of literature |url=https://books.google.com/books?id=3nhkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1990 |publisher=K.M. Tharakan |pages=41–52}}</ref> [[ಮೊಯಿಂಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯರ್]] ಮತ್ತು [[ಪುಲಿಕ್ಕೋಟ್ಟಿಲ್ ಹೈದರ್]] ನಂತಹ ಕವಿಗಳು [[ಮಾಪ್ಪಿಲ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ]] ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದು [[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ]] ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108104937/https://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm |url-status=dead |archive-date=8 November 2012 |title=Mappila songs cultural fountains of a bygone age, says MT |date=31 March 2007 |access-date=15 August 2009 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref><ref>Pg 167, Mappila Muslims: a study on society and anti colonial struggles By Husain Raṇdathaṇi, Other Books, Kozhikode 2007</ref> ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನವು ಮಲಯಾಳಂ ''[[ವರ್ತಮಾನಪುಸ್ತಕಂ]]'' ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು [[ಪರೆಮ್ಮಕ್ಕಲ್ ತೋಮಾ ಕಥನಾರ್]] 1785 ರಲ್ಲಿ ಬರೆದರು.<ref name="legacy">{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=https://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/https://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]], ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆಯು 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="legacy" /> ಸಮಕಾಲೀನ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ರಾಜಕೀಯ ತೀವ್ರವಾದ]]ದ ಕಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213 |title=South Asian arts |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=15 September 2017}}</ref> [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವು 6 [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಯಾವುದೇ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗೆ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite news |title=Jnanpith given to Akkitham |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece |last=Naha |first=Abdul Latheef |date=24 September 2020 |access-date=12 June 2021 |work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news |title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html |last=ANI |date=29 November 2019 |access-date=12 June 2021 |publisher=Business Standard}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾದ [[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]], [[ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್]], [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]], [[ಒ. ಎನ್. ವಿ. ಕುರುಪ್]], ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಕಿತಂ ಅಚ್ಯುತನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]] ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="google25">{{cite book |author=Subodh Kapoor |title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Mahi-Mewat |url=https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&pg=PA4542 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Cosmo |isbn=978-8177552720 |page=4542}}</ref><ref name="Accessions List, South Asia">{{cite book |title=Accessions List, South Asia |url=https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=E.G. Smith for the U.S. Library of Congress Office, New Delhi |page=21}}</ref><ref name="Indian Writing Today">{{cite book |title=Indian Writing Today |url=https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Nirmala Sadanand Publishers |page=21}}</ref><ref name="DattaAkademi1987">{{cite book |author1=Amaresh Datta |author2=Sahitya Akademi |title=Encyclopaedia of Indian Literature: K to Navalram |url=https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=Sahitya Akademi |page=2394 |isbn=978-0-8364-2423-2}}</ref><ref name="Malayalam Literary Survey">{{cite book |title=Malayalam Literary Survey |url=https://books.google.com/books?id=k5JkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1993 |publisher=Kerala Sahitya Akademi |page=19}}</ref> ನಂತರ, [[ಒ. ವಿ. ವಿಜಯನ್]], [[ಕಮಲಾದಾಸ್]], [[ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್]], [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್]], [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] ನಂತಹ ಬರಹಗಾರರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="MukundanPillai2004">{{cite book |author1=Eṃ Mukundan |author2=C. Gopinathan Pillai |title=Eng Adityan Radha And Others |url=https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&pg=PP3 |access-date=18 November 2012 |year=2004 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126018833 |page=3}}</ref><ref name="Maheshwari2002">{{cite book |author=Ed. Vinod Kumar Maheshwari |title=Perspectives On Indian English Literature |url=https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&pg=PA126 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-8126900930 |page=126}}</ref><ref name="Chaudhuri2008">{{cite book |author=Amit Chaudhuri |title=Clearing a Space: Reflections On India, Literature, and Culture |url=https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&pg=PA44 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-906165-01-7 |pages=44–45}}</ref><ref>{{Cite news |title=Indian's First Novel Wins Booker Prize in Britain |work=[[The New York Times]] |date=15 October 1997 |access-date=11 November 2007 |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A01E6DD173FF936A25753C1A961958260 |first=Sarah |last=Lyall}}</ref> === ಪಾಕಪದ್ಧತಿ === {{Main|ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ}} ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಮೀನು, ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಅದರ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="google26">{{cite book |author1=Murdoch Books Pty Limited |author2=Murdoch Books Test Kitchen |title=India |url=https://books.google.com/books?id=d_cHBuYD3CQC&pg=PA10 |access-date=17 November 2012 |year=2010 |publisher=Murdoch Books |isbn=978-1-74196-438-7 |page=10}}</ref> ಅಕ್ಕಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Majumdar2010">{{cite book |author=Majumdar |title=Consumer Behaviour: Insights From Indian Market |url=https://books.google.com/books?id=KF57x1Nrn2UC&pg=RA1-PA79 |access-date=17 November 2012 |year=2010 |publisher=PHI Learning Pvt. Ltd. |isbn=978-8120339637 |page=181}}</ref> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಾಹಾರ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಒಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ (''[[ಇಡ್ಲಿ]]'', ''[[ದೋಸೆ (ಆಹಾರ)|ದೋಸೆ]]'', ''[[ಪುಟ್ಟು]]'', ''[[ಪತ್ತಿರಿ]]'', ''[[ಅಪ್ಪಂ]]'', ಅಥವಾ ''[[ಇಡಿಯಪ್ಪಂ]]''), [[ಮರಗೆಣಸು]] ತಯಾರಿಕೆಗಳು, ಅಥವಾ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯ-ಆಧಾರಿತ [[ವಡೆ (ಆಹಾರ)|ವಡೆ]].<ref name="Muthachen1970">{{cite book |author=Rachel Muthachen |title=Regional Indian Recipes |url=https://books.google.com/books?id=h5xXz_UFV7QC&pg=PA1 |access-date=17 November 2012 |year=1970 |publisher=Jaico Publishing House |isbn=978-8172240356 |page=1}}</ref> ಇವುಗಳು [[ಚಟ್ನಿ]], ''[[ಕಡಲೆ]]'', ''[[ಪಾಯಸಂ]]'', ''[[ಹೆಸರು ಕಾಳು|ಪಯರ್]] [[ಪಪ್ಪಡಂ]]'', ''[[ಅಪ್ಪಂ]]'', ಚಿಕನ್ ಕರಿ, ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ, ಎಗ್ ಮಸಾಲಾ ಮತ್ತು ಮೀನು ಕರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref name="Newton" /> [[ಪೊರೊಟ್ಟ]] ಮತ್ತು [[ಬಿರಿಯಾನಿ]] ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ತಲಶ್ಶೇರಿ ಬಿರಿಯಾನಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು [[ಅಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಕರಿ]] ಜೊತೆಗೆ ''[[ರಸಂ (ಭಕ್ಷ್ಯ)|ರಸಂ]]'', ''ಪುಳಿಶ್ಶೇರಿ'' ಮತ್ತು ''[[ಸಾಂಬಾರ್ (ಭಕ್ಷ್ಯ)|ಸಾಂಬಾರ್]]'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="google27">{{cite book |author=James Newton |title=Jay Rai's Kitchen – Keralan Cuisine |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT4 |access-date=17 November 2012 |publisher=Springwood emedia |isbn=978-1-4761-2308-0 |pages=4–}}</ref> ''[[ಸಾಧ್ಯ]]'' ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಊಟವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬಾಳೆ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಒಂದು ಕಪ್ ಪಾಯಸಂನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Kannampilly2003">{{cite book |author=Vijayan Kannampilly |title=Essential Kerala Cook Book |url=https://books.google.com/books?id=pYfOCaAPb3sC&pg=PA11 |access-date=17 November 2012 |year=2003 |publisher=Penguin Books India |isbn=978-0-14-302950-2 |pages=10–11}}</ref> ಜನಪ್ರಿಯ ತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್]], ಯಾಮ್ ಕ್ರಿಸ್ಪ್ಸ್, [[ಮರಗೆಣಸು ಚಿಪ್ಸ್]], [[ಅಚ್ಚಪ್ಪಂ]], [[ಉನ್ನಿ ಅಪ್ಪಂ]] ಮತ್ತು ''ಕುಳಲಪ್ಪಂ'' ಸೇರಿವೆ.<ref name="Kerala with Lakshadweep">{{cite book |title=Kerala with Lakshadweep |url=https://books.google.com/books?id=yJJuAAAAMAAJ |access-date=17 November 2012 |year=2005 |publisher=Outlook Publishing |page=27 |isbn=978-8189449018}}</ref><ref name="Koilparampil1982">{{cite book |author=George Koilparampil |title=Caste in the Catholic community in Kerala: a study of caste elements in the inter rite relationships of Syrians and Latins |url=https://books.google.com/books?id=nXnaAAAAMAAJ |access-date=17 November 2012 |year=1982 |publisher=Dept. of Sociology, St. Teresa's College |page=233}}</ref><ref name="(Swami.)2000">{{cite book |author=Paramatmananda (Swami.) |title=Talks |url=https://books.google.com/books?id=p77mUECpIjgC |access-date=17 November 2012 |year=2000 |publisher=Mata Amritanandamayi Center |isbn=978-1-879410-79-4 |page=24}}</ref> ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ವಿಶೇಷ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಕರಿಮೀನ್]], ಸೀಗಡಿ, ಏಡಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |title=Kerala Cuisine |url=https://www.ecotours.in/kerala-cuisine.htm |publisher=Ecotours |access-date=30 May 2015 |archive-date=13 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813003443/http://ecotours.in/kerala-cuisine.htm |url-status=dead }}</ref> [[ತಲಶ್ಶೇರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅನೇಕ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. == ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ}} ಮಾಧ್ಯಮ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಕೇಬಲ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು [[ಭಾರತದ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] (TRAI) ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |title=The Telecom Regulatory Authority of India Act, 1997 |url=https://books.google.com/books?id=0gfeQc1ZBqIC&pg=PA112 |publisher=Georg Thieme Verlag |page=112 |id=GGKEY:BJ6HEPE0NRE}}</ref> 2015–16 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ – 4, ಕೇರಳವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ]] ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=National Family Health Survey (NFHS-4) |url=https://rchiips.org/nfhs/NFHS-4Reports/Kerala.pdf |website=International Institute for Population SciencesDeonar |access-date=7 February 2022 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223120050/http://rchiips.org/nfhs/NFHS-4Reports/Kerala.pdf |url-status=dead }}</ref> ಡಜನ್ಗಟ್ಟಲೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ, ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ,<ref name=rniindia>{{cite web |url=https://rni.nic.in/pii.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927070139/https://rni.nic.in/pii.htm |archive-date=27 September 2007 |url-status=dead |title=General Review |access-date=1 September 2006 |publisher=Registrar of Newspapers for India}}</ref> ಆದರೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್.<ref name="google28">{{cite book |author=K. M. George |title=Eng when Poetry Comes |url=https://books.google.com/books?id=MZqqyxVkufQC&pg=PA186 |access-date=17 November 2012 |year=1998 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126004133 |page=186}}</ref> ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=The DHS Program – India: Standard DHS, 2015–16 |url=https://dhsprogram.com/what-we-do/survey/survey-display-355.cfm |website=dhsprogram.com}}</ref><ref>{{cite web |title=National Family Health Survey |url=https://rchiips.org/nfhs/NFHS-4Report.shtml |website=rchiips.org |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307101917/http://rchiips.org/nfhs/NFHS-4Report.shtml |url-status=dead}}</ref> ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮಲಯಾಳಂ-ಭಾಷಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ]] ''[[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]], [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]], [[ದೇಶಾಭಿಮಾನಿ]], [[ಮಧ್ಯಮಂ]], [[ಕೇರಳ ಕೌಮುದಿ]], [[ಮಂಗಳಂ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್|ಮಂಗಳಂ]], [[ಚಂದ್ರಿಕಾ (ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಚಂದ್ರಿಕಾ]], [[ದೀಪಿಕಾ (ಪತ್ರಿಕೆ)|ದೀಪಿಕಾ]], [[ಜನಯುಗಂ]], [[ಜನ್ಮಭೂಮಿ]], [[ಸಿರಾಜ್ ಡೈಲಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಸುಪ್ರಭಾತಂ ಡೈಲಿ|ಸುಪ್ರಭಾತಂ]]''. [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಂ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು]] ''[[ಮಾತೃಭೂಮಿ ಅಳಚಪ್ಪತಿಪ್ಪು]], [[ವನಿತಾ]], [[ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ]] ಮಲಯಾಳಂ, [[ಮಧ್ಯಮಂ ವೀಕ್ಲಿ]], [[ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮೀ (ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ)|ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮೀ]], [[ಧನಂ (ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ)|ಧನಂ]], [[ಚಿತ್ರಭೂಮಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಭಾಷಾಪೋಷಿಣಿ]]''. [[File:Malayala Manorama New Press in Kollam-3, Apr 2016.jpg|right|thumb|[[ಕೊಟ್ಟಿಯಂ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] [[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]] ಕಚೇರಿ]] [[ಡಿಡಿ ಮಲಯಾಳಂ]] ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿದೆ. [[ಬಹು-ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು|ಬಹು-ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] ಮಲಯಾಳಂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾನೆಲ್ಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಮಲಯಾಳಂ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ಗಳು [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ (ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನ್ಯೂಸ್]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಪ್ಲಸ್]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಮೂವೀಸ್]], [[ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ]], [[ಸೂರ್ಯ ಮೂವೀಸ್]], [[ಮಝವಿಲ್ ಮನೋರಮ]], [[ಮನೋರಮ ನ್ಯೂಸ್]], [[ಕೈರಳಿ ಟಿವಿ]], [[ಕೈರಳಿ ಟಿವಿ|ಕೈರಳಿ ನ್ಯೂಸ್]], [[ಫ್ಲವರ್ಸ್ (ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್)|ಫ್ಲವರ್ಸ್]], [[ಮೀಡಿಯಾ ವನ್ ಟಿವಿ]], [[ಮಾತೃಭೂಮಿ ನ್ಯೂಸ್]], [[ಕಪ್ಪಾ ಟಿವಿ]], [[ಅಮೃತ ಟಿವಿ]], [[ರಿಪೋರ್ಟರ್ ಟಿವಿ]], [[ಜೈಹಿಂದ್]], [[ಜನಂ ಟಿವಿ]], [[ಜೀವನ್ ಟಿವಿ]], [[ಕೌಮುದಿ ಟಿವಿ]] ಮತ್ತು [[ಶಾಲೋಮ್ (ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್)|ಶಾಲೋಮ್ ಟಿವಿ]]. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರವೇಶ ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ,<ref>{{Cite web |title=Delhi ranks top in Internet penetration, Kerala comes second |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/delhi-ranks-top-in-internet-penetration-kerala-comes-second/article31516751.ece/ |date=6 May 2020 |access-date=27 June 2021 |website=The Hindu Business Line}}</ref> [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೀಡಿಯಾ]] [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಓವರ್-ದಿ-ಟಾಪ್ ಮೀಡಿಯಾ ಸೇವೆಗಳು|OTT ಸೇವೆಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಜನ ವಿಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿ]] ಬೇರೂರಿದೆ, ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref name="Tharamangalam_2005" /><ref name="Ranjith_2004">{{Cite book |author=Ranjith KS |veditors=Nair PR, Shaji H |year=2004 |title=Rural Libraries of Kerala |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-8187621812 |pages=20–21 |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/78.pdf |access-date=28 December 2008}}</ref> [[ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್]], [[ಭಾರತಿ ಏರ್ಟೆಲ್|ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ವೋಡಾಫೋನ್ ಐಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್]], [[ಜಿಯೋ]] ಪ್ರಮುಖ ಸೆಲ್ ಫೋನ್ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Highlights ofTelecom Subscription Data as on 28thFebruary, 2019 |url=https://main.trai.gov.in/sites/default/files/PR_No.27of2019_0.pdf |access-date=16 May 2019 |archive-date=18 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418140404/https://main.trai.gov.in/sites/default/files/PR_No.27of2019_0.pdf |url-status=dead }}</ref> ಬ್ರಾಡ್ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೇವೆಗಳು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ; ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರು]] [[ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್]], [[ಭಾರತಿ ಏರ್ಟೆಲ್|ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ವೋಡಾಫೋನ್ ಐಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್]], [[ರೈಲ್ಟೆಲ್|ರೈಲ್ವೈರ್]], ಮತ್ತು [[ಟಾಟಾ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್]]. == ಕ್ರೀಡೆ == {{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆ}} [[File:Kerala boatrace.jpg|thumb|ವಾರ್ಷಿಕ [[ವಲ್ಲಂ ಕಳಿ|ಹಾವು ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು]] [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಓಣಂ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ]]21 ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, ಕೇರಳದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಟಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದವು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೂರಕ್ಕಳಿ]], ಪದಯಾನಿ, ತಲಪ್ಪಂದುಕಳಿ, ಓನತಲ್ಲು, ಪರಿಚಮುಟ್ಟುಕಳಿ, ವೇಳಾಕಳಿ, ಮತ್ತು ಕಿಳಿತತ್ತುಕಳಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="PRD-sports">{{cite web |url=https://www.prd.kerala.gov.in/sportsmain.htm |title=Sports and Games in Kerala |publisher=Public Relations Dept, Kerala |year=2002 |access-date=9 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060428081830/https://www.prd.kerala.gov.in/sportsmain.htm |archive-date=28 April 2006}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, "ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ತಾಯಿ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು]]'' ಒಂದು ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮರ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |title=Muay Thai |publisher=Meyer & Meyer Verlag |author=Arnaud Van Der Veere |year=2012 |page=8 |isbn=978-1-84126-328-1}}</ref> ಕೇರಳದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯೆಂದರೆ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಹಾವು ದೋಣಿ]]ಗಳ ಪಂದ್ಯ.<ref name="PRD-sports" /> [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು; ಎರಡನ್ನೂ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. [[ಟಿನು ಯೋಹಾನನ್]], [[ಅಬೇ ಕುರುವಿಲ್ಲ]], [[ಚುಂಡಂಗಪೊಯಿಲ್ ರಿಝ್ವಾನ್]], [[ಶ್ರೀಶಾಂತ್]], [[ಸಂಜು ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾಸಿಲ್ ತಂಪಿ]] ಅಂತಹ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಕೇರಳದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿ, [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್]], [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನ [[2011 ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್|ನಾಲ್ಕನೇ ಸೀಸನ್]] ನಲ್ಲಿ ಆಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದರ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಗಳ ನಡುವಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದಾಗಿ ಸೀಸನ್ ನಂತರ ಈ ತಂಡವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="India Wins World Twenty20 Thriller">{{Cite news |title=India Wins World Twenty20 Thriller |date=25 September 2007 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.hindu.com/2007/09/25/stories/2007092559400100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106033222/http://www.hindu.com/2007/09/25/stories/2007092559400100.htm |url-status=dead |archive-date=6 November 2013 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India }}</ref><ref name="hindu_jul09">{{cite news |url=https://www.hindu.com/2009/07/04/stories/2009070456811800.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707015857/https://www.hindu.com/2009/07/04/stories/2009070456811800.htm |url-status=dead |archive-date=7 July 2009 |work=[[The Hindu]] |title=Minister convenes high-level meet |date=4 July 2009}}</ref> ಕೇರಳವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದೆ, 2017–18 ರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಫೈನಲ್ಗೆ ತಲುಪಿದೆ.<ref name="PRD-sports" /><ref>{{cite news |title=Ranji Trophy: In historic first, Kerala join defending champions Gujarat in quarter-finals |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-domestic/ranji-trophy/ranji-trophy-in-historic-first-kerala-join-defending-champions-gujarat-in-quarter-finals/articleshow/61836301.cms |date=28 November 2017 |newspaper=The Times of India |access-date=19 December 2017}}</ref> ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಈ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಡಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್ಸಿ]]ಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಂಬಲಿತ ಕ್ಲಬ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಿಂದ ಐದನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುವ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Salikha |first=Adelaida |title=Top FIVE Asian Clubs With Highest Social Media Followers, Up to October 2018 {{!}} Seasia.co |url=https://seasia.co/2018/10/31/top-five-asian-clubs-with-highest-social-media-followers-up-to-october-2018 |access-date=17 September 2020|website=Good News from Southeast Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2020 |title=Indian Football: Five most-followed clubs on social media |url=https://khelnow.com/football/indian-football-clubs-social-media-followers/ |access-date=10 September 2020 |website=Khel Now |language=en-US |archive-date=13 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113014231/https://khelnow.com/football/indian-football-clubs-social-media-followers |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Malayalam News – kerala blasters become fifth Asian club with the biggest social media following {{!}} News18 Kerala, Sports Latest Malayalam News {{!}} ലേറ്റസ്റ്റ് മലയാളം വാർത്ത |url=https://malayalam.news18.com/news/sports/kerala-blasters-become-fifth-asian-club-with-the-biggest-social-media-following-50113.html |access-date=5 December 2020 |website=malayalam.news18.com |date=25 October 2018 |archive-date=8 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208160346/https://malayalam.news18.com/news/sports/kerala-blasters-become-fifth-asian-club-with-the-biggest-social-media-following-50113.html |url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲದೆ, ಕೋಝಿಕೋಡ್ [[ಐ-ಲೀಗ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಗೋಕುಲಂ ಕೇರಳ ಎಫ್ಸಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೈಟ್ ನಾಗ್ಜೀ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್]] ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಗೋವಾ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಐ. ಎಂ. ವಿಜಯನ್]], ಸಿ. ವಿ. ಪಪ್ಪಚನ್, [[ವಿ. ಪಿ. ಸತ್ಯನ್]], [[ಯು. ಶರಾಫ್ ಅಲಿ]], [[ಜೋ ಪಾಲ್ ಅಂಚೇರಿ]], [[ಆಶಿಕ್ ಕುರುಣಿಯನ್]], [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ (ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ)|ಮುಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ]], [[ಜಿಜು ಜಾಕೋಬ್]], [[ಮಶೂರ್ ಶರೀಫ್]], [[ಪಪ್ಪಚನ್ ಪ್ರದೀಪ್]], [[ಸಿ.ಕೆ. ವಿನೀತ್]], [[ಅನಸ್ ಎಡತೋಡಿಕಾ]], [[ಸಹಲ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್]], ಮತ್ತು [[ರಿನೊ ಆಂಟೊ]] ನಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.the-aiff.com/awards.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217141248/https://the-aiff.com/awards.php |archive-date=17 February 2009 |title=AIFF Award Player of the Year |publisher=All India Football Federation |access-date=15 November 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author1=James Wray |author2=Ulf Stabe |url=https://twocircles.net/2007sep14/viva_marks_resurgence_kerala_football.html |title=Viva marks the resurgence of Kerala football |publisher=Monstersandcritics.com |date=15 September 2007 |access-date=30 July 2009 |archive-date=31 ಮೇ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531010433/http://twocircles.net/2007sep14/viva_marks_resurgence_kerala_football.html |url-status=dead }}</ref><ref name="india">{{cite web |url=https://zeenews.india.com/news/sports/indian-football-team-suffer-humiliating-1-9-defeat-to-kuwait_668128.html |publisher=zeenews.india.com |title=Indian football team suffer humiliating 1–9 defeat to Kuwait |date=14 November 2010 |access-date=13 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |title=Sahal recalls journey from university football to senior national team |url=https://sportstar.thehindu.com/football/intercontinental-cup-indian-football-sahal-abdul-samad-kerala-blasters-college-university-system/article28436294.ece |access-date=6 June 2020 |website=Sportstar |date=15 July 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://scroll.in/field/988334/india-football-stimac-names-10-new-players-in-35-man-probables-list-for-oman-uae-friendlies |title=Bipin Singh, Ishan Pandita in 35-man probables list for Oman, UAE friendlies |website=thescroll.in |date=2 March 2021}}</ref> ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡವು [[ಸಂತೋಷ್ ಟ್ರೋಫಿ]]ಯನ್ನು ಏಳು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿದೆ; 1973, 1992, 1993, 2001, 2004, 2018, ಮತ್ತು 2022 ರಲ್ಲಿ. ಅವರು ಎಂಟು ಬಾರಿ ರನ್ನರ್-ಅಪ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=https://www.the-aiff.com/pages/tournament/tournament-history.php?tournamentdetail=22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524035900/https://www.the-aiff.com/pages/tournament/tournament-history.php?tournamentdetail=22 |archive-date=24 May 2012 |title=Past Winners |publisher=All India Football Federation |access-date=9 June 2012}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಿ. ಟಿ. ಉಷಾ]], [[ಶೈನಿ ವಿಲ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಎಂ.ಡಿ. ವಾಲ್ಸಮ್ಮ]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಇವರೆಲ್ಲರೂ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ [[ಕೆ. ಎಂ. ಬೀನಾಮೋಲ್]] ಮತ್ತು [[ಅಂಜು ಬಾಬಿ ಜಾರ್ಜ್]] [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ]] ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಟಿ. ಸಿ. ಯೋಹಾನನ್]], [[ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು (ಲಾಂಗ್ ಜಂಪರ್)|ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು]], [[ಸಿನಿಮೋಲ್ ಪೌಲೋಸ್]], ಏಂಜಲ್ ಮೇರಿ ಜೋಸೆಫ್, [[ಮರ್ಸಿ ಕುಟ್ಟನ್]], ಕೆ. ಸರಮ್ಮ, [[ರೋಸಾ ಕುಟ್ಟಿ|ಕೆ. ಸಿ. ರೋಸಾಕುಟ್ಟಿ]], ಪದ್ಮಿನಿ ಸೆಲ್ವನ್ ಮತ್ತು ಟಿಂಟು ಲುಕಾ ಕೇರಳದ ಇತರ ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು.<ref name="PRD-sports" /><ref>{{cite web |url=https://keralaathletics.org/history.html |title=Kerala State Athletics Association: History |publisher=Kerala State Athletics Association |access-date=12 June 2012 |archive-date=24 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624082221/http://keralaathletics.org/history.html |url-status=dead }}</ref> ವಾಲಿಬಾಲ್ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರಾವಳಿಯ ಮರಳು ಕಡಲತೀರಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |title=The Rough Guide to South India |author1=David Abram |author2=Nick Edwards |publisher=Rough Guides |year=2004 |isbn=978-1-84353-103-6 |page=64}}</ref> [[ಜಿಮ್ಮಿ ಜಾರ್ಜ್]] ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ವಾಲಿಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ, ಅವರ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Jimmy George |work=Sports Portal |publisher=Ministry of Youth Affairs and Sports |access-date=11 November 2007 |url=https://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=667&moduleid=&maincatid=59&subid=0&comid=55 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514040141/https://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=667&moduleid=&maincatid=59&subid=0&comid=55 |archive-date=14 May 2008 |url-status=dead}}</ref> ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]], [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಕಬಡ್ಡಿ]] ಸೇರಿವೆ.<ref name="Reddy2005">{{cite book |author=P.A. Reddy |title=Sports Promotion In India |url=https://books.google.com/books?id=T37m8eRAEX0C&pg=PA119 |access-date=17 November 2012 |year=2005 |publisher=Discovery Publishing House |isbn=978-8171419272 |pages=31–42}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ನಾಯಕ [[ಪಿ. ಆರ್. ಶ್ರೀಜೇಶ್]], ಅಗ್ರ ಗೋಲ್ಕೀಪರ್ ಕೇರಳದವರು. ರಾಜ್ಯದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಕರ್ಸ್ [[ಕೆ. ಟಿ. ಇರ್ಫಾನ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |last=Irfan |first=KT |title=KT Irfan, World Athletics Championships, Moscow |url=https://sports.ndtv.com/othersports/athletics/212223-indians-disappoint-in-mens-20km-race-walk-in-athletics-worlds |newspaper=NDTV Sports |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814035243/https://sports.ndtv.com/othersports/athletics/212223-indians-disappoint-in-mens-20km-race-walk-in-athletics-worlds |archive-date=14 August 2013 |url-status=dead}}</ref> [[2017 FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್]] [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ (ಕೊಚ್ಚಿ)]] ಅನ್ನು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಆಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಆರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/FIFA-Event-at-Kochi-Time-is-Ticking-Away/2016/03/07/article3313714.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308104258/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/FIFA-Event-at-Kochi-Time-is-Ticking-Away/2016/03/07/article3313714.ece |url-status=dead |archive-date=8 March 2016 |title=FIFA Event at Kochi: Time is Ticking Away |website=The New Indian Express |access-date=3 April 2016}}</ref> [[ಗ್ರೀನ್ಫೀಲ್ಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು ತಿರುವನಂತಪುರ ನಗರದ ಕಾರಿಯಾವಟ್ಟಂನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ DBOT (ವಿನ್ಯಾಸ, ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗಾಯಿಸಿ) ಮಾದರಿಯ ಹೊರಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು [[2015 SAFF ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref name="SAFF Cup Dates">{{cite news |last1=Chaudhuri |first1=Arunava |title=Trivandrum will host upcoming SAFF Cup in December 2015/January 2016 |url=http://www.sportskeeda.com/football/trivandrum-will-host-upcoming-saff-cup-in-december-2015january-2016 |access-date=22 December 2015 |work=SportsKeeda |date=2 July 2015}}</ref> == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == {{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ}} ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಅದರ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ [[ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ದೊಂದಿಗೆ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. 2012 ರಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್]] ನ ''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್|ಟ್ರಾವೆಲರ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಕೇರಳವನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ" ಒಂದಾಗಿ<ref name="Kerala Tourism">{{cite web |title=Kerala Tourism: Paradises in the world |url=https://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/https://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=20 February 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pravasikairali.com/Homepage.aspx?p=articles&news=447 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141108151228/https://www.pravasikairali.com/Homepage.aspx?p=articles&news=447 |archive-date=8 November 2014 |title=Pravasi KairaLi Home |publisher=Pravasikairali.com |url-status=usurped |access-date=11 January 2014}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 February 2014 |title=Kerala: A vacation in paradise |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/kerala-a-vacation-in-paradise/articleshow/26251595.cms |access-date=17 January 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125190237/https://timesofindia.indiatimes.com/kerala-a-vacation-in-paradise/articleshow/26251595.cms |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು "ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ 50 ಸ್ಥಳಗಳು" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref name="Kerala India">{{cite web |title=Kerala – The Gateway of India |url=https://forbesindia.com/printcontent/26162 |work=[[Forbes]] |access-date=3 January 2012}}</ref> ''[[ಟ್ರಾವೆಲ್ ಅಂಡ್ ಲೀಷರ್]]'' ಕೂಡ ಕೇರಳವನ್ನು "21 ನೇ ಶತಮಾನದ 100 ಉತ್ತಮ ಪ್ರವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ.<ref name="Kerala Tourism" /><ref>{{Cite news |title=Kerala : National Geographic Traveler selects Kerala as 'one of the 50 must-see destinations of a lifetime' |publisher=Travel Portal of India |date=27 January 2009 |access-date=11 June 2011 |url=https://www.travelportalofindia.com/2009/07/kerala-national-geographic-traveler-selects-kerala-as-one-of-the-50-must-see-destinations-of-a-lifetime/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110904030433/https://www.travelportalofindia.com/2009/07/kerala-national-geographic-traveler-selects-kerala-as-one-of-the-50-must-see-destinations-of-a-lifetime/ |archive-date=4 September 2011}}</ref> 2012 ರಲ್ಲಿ, ಇದು [[ತಾಜ್ ಮಹಲ್]] ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಗೂಗಲ್ನ ಹುಡುಕಾಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |title=Kerala beats Taj in Google Search Trends for 2012 |work=Indian Express |date=28 December 2012 |access-date=11 January 2012 |url=https://www.indianexpress.com/news/tourism-kerala-beats-taj-in-google-search-trends-for-2012/1051412}}</ref> [[CNN ಟ್ರಾವೆಲ್]] ತನ್ನ '2019 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು 19 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳ' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=CNN Travel's 19 places to visit in 2019 |url=https://www.cnn.com/travel/article/places-to-visit-2019/index.html |website=CNN Travel |date=22 May 2019 |language=en |access-date=4 April 2022}}</ref> ಕೇರಳವನ್ನು [[Time (magazine)|''TIME'']] ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು 2022 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಿಸಲು 50 ಅಸಾಧಾರಣ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |website=India Today|date=14 July 2022 }}</ref> 2025 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವನ್ನು [[ರಫ್ ಗೈಡ್ಸ್]] ನ '2026 ರ ವಿಶ್ವದ 26 ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳ' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 16 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2025-12-27 |title=This is the only Indian state to make it to the list of 'World's Top 26 Destinations For 2026' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/travel/destinations/this-is-the-only-indian-state-to-make-it-to-the-list-of-worlds-top-26-destinations-for-2026/articleshow/126194678.cms |access-date=2025-12-30 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳದ ಬೀಚ್ಗಳು, ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂದರುಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು<ref name="Ltd.2012">{{cite book |author=Infokerala Communications Pvt. Ltd. |title=Kerala Tradition & Fascinating Destinations |url=https://books.google.com/books?id=vTunBAAAQBAJ&pg=PA314 |year=2012 |publisher=Biju Mathew {{!}} Info Kerala Communications Pvt Ltd |isbn=978-8192128481 |page=314}}</ref> ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Tripays">{{cite web |url=https://www.tripays.com/kerala-family-tour-packages/ |date=6 August 2011 |title=Kerala Family Tour Packages |author=Admin |access-date=2 July 2019 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121233843/https://www.tripays.com/kerala-family-tour-packages/ |url-status=dead }}</ref> ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="keralatourism">{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |date=6 August 2011 |title=Destination Wise Number of Foreign Tourists Visited Kerala During 2010 |author=Saju |access-date=24 September 2014}}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{cite web |publisher=Government of Kerala, Tourism Department |url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf |title=Tourist statistics – 2008 |access-date=22 October 2010}}</ref> 1980 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ, ಕೇರಳವು ದೇಶದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಪರಿಚಿತ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು.<ref name="HinduTourism">{{Cite news |author=Santhanam K |title=An ideal getaway |date=27 January 2002 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.hindu.com/thehindu/mag/2002/01/27/stories/2002012700400800.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20030623124553/https://www.hindu.com/thehindu/mag/2002/01/27/stories/2002012700400800.htm |url-status=dead |archive-date=23 June 2003 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> 1986 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Kerala Tourism"/> [[ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ]], ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ, ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಅಭಿಯಾನಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Tourism">{{cite book |title=Tourism Marketing |author=Dasgupta Devashish |publisher=Pearson Education India |year=2011 |isbn=978-8131731826 |page=203 |url=https://books.google.com/books?id=oXWAEjcG-FsC |access-date=30 May 2015}}</ref> ಅನೇಕ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಕೇರಳವನ್ನು ''[[ಗಾಡ್ಸ್ ಓನ್ ಕಂಟ್ರಿ|ಕೇರಳ, ಗಾಡ್ಸ್ ಓನ್ ಕಂಟ್ರಿ]]'' ಎಂಬ ಸ್ಲೋಗನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಿದವು.<ref name="Tourism" /> ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಜಾಗತಿಕ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Tourism" /> 2006 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು 8.5&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ 23.7% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Tourist Statistics&nbsp;– 2006 |work=Department of Tourism |publisher=Government of Kerala |year=2006 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.keralatourism.org/php/media/data/tourismstatistics/TS2006.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626195845/https://www.keralatourism.org/php/media/data/tourismstatistics/TS2006.pdf |archive-date=26 June 2008}}</ref> 2011 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಒಳಹರಿವು 10-ಮಿಲಿಯನ್ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿತು.<ref name="bizstd">{{Cite news |title=Tourist inflow to Kerala crosses 10&nbsp;million mark |work=Business-Standard |access-date=15 November 2015 |url=https://www.business-standard.com/india/news/tourist-inflow-to-kerala-crosses-10-million-mark/474524/ |date=16 May 2012 |last1=Joseph |first1=George}}</ref> ಆಯುರ್ವೇದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು 1990 ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿವೆ.<ref name="HinduTourism" /> ಕೇರಳವು ತನ್ನ [[ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಣ, ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Devrep47">{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |page=47 |access-date=30 May 2015}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮವು [[ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ]] ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ, 13.3% ದರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Tourist Statistics&nbsp;– 2005 (Provisional) |work=Department of Tourism |publisher=Government of Kerala |year=2005 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.keralatourism.org/php/media/data/tourismstatistics/TOURISTSTATISTICS2005.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626195846/https://www.keralatourism.org/php/media/data/tourismstatistics/TOURISTSTATISTICS2005.pdf |archive-date=26 June 2008}}</ref> ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯವು 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ನಡುವೆ ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 2011 ರಲ್ಲಿ {{INR}} 190&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿತು. ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ<ref>{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/travel/kerala-records-6-rise-in-tourist-arrivals-despite-floods-and-nipah-virus-scare/articleshow/67995390.cms |title=Kerala records 6% rise in tourist arrivals despite floods and Nipah virus scare |date=14 February 2019 |work=The Economic Times |access-date=14 August 2019}}</ref> ಕೇರಳವು 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯದಿಂದ INR 365280.1&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ದಾಖಲೆಯ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ Rs 28743.3&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. 2018 ರಲ್ಲಿ 16.7&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ 15.76&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 5.9% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಸರಿಸುಮಾರು 1.2&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="bizstd" /> ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ ಡ್ರೈವ್-ಇನ್ ಬೀಚ್, ಕಣ್ಣೂರಿನ [[ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಡ್ ಬೀಚ್]], ಇದು {{convert|5|km}} ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ಬಿಬಿಸಿ 2016 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಡ್ರೈವ್-ಇನ್ ಬೀಚ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/autos/story/20160617-the-worlds-best-beaches-for-driving |title=The best beaches for driving |first=David K. |last=Gibson |work=BBC Autos |date=11 June 2021}}</ref> [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು]], ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಕಮಾನು ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲನೆಯದು [[ಇಡುಕ್ಕಿ|ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿದೆ]]. ಪ್ರಮುಖ ಬೀಚ್ಗಳು [[ಕೋವಳಂ]], [[ವರ್ಕಲ]], [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]], [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಚೇರಾಯಿ]], [[ಆಲಪ್ಪುಳ]], [[ಪೊನ್ನಾನಿ]], [[ಕಡಲುಂಡಿ]], [[ತಾನೂರು, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ತಾನೂರು]], [[ಚಾಲಿಯಂ]], [[ಪಾಯ್ಯಂಬಲಂ]], ಕಪ್ಪಾಡ್, [[ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಡ್ ಬೀಚ್|ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಡ್]] ಮತ್ತು [[ಬೇಕಲ್]]. ಜನಪ್ರಿಯ [[ಬೆಟ್ಟದ ತಾಣ]]ಗಳೆಂದರೆ [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]], [[ವಯನಾಡು]], [[ವಗಮನ್]], [[ಮುನ್ನಾರ್]], [[ಪೀರ್ಮೇಡ್]], [[ರಾಮಕ್ಕಲ್ಮೇಡು]], [[ಅರಿಂಬ್ರ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ಅರಿಂಬ್ರ]], [[ಪೈತಲ್ಮಲ]] [[ಇಡುಕ್ಕಿ|ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ, [[ಕೊಡಿಕುತಿಮಲ]], ಮತ್ತು [[ನೆಲ್ಲಿಯಂಪತಿ]].<ref>{{cite book |author=Tapan K Panda |title=Tourism Marketing |publisher=ICFAI Books |year=2007 |isbn=978-8131404690 |url=https://books.google.com/books?id=4A0j6ZlJQfkC |pages=173–77 |access-date=30 May 2015}}</ref> ಮುನ್ನಾರ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,500 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಚಹಾ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="FPJ">{{cite news |title=Kerala: Spellbound by this natural beauty |newspaper=The Free Press Journal |url=https://www.freepressjournal.in/travel/kerala-spellbound-by-this-natural-beauty/636904 |date=2 August 2015 |access-date=27 November 2015}}</ref> ಕೇರಳದ ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ತಾಣಗಳು 12 ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: [[ಪೆರಿಯಾರ್ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]], [[ಪರಂಬಿಕುಳಂ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಚಿನ್ನಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಥಟ್ಟೆಕ್ಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ವಯನಾಡು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಕಡಲುಂಡಿ ಪಕ್ಷಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಕರಿಂಪುಳ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಮುತ್ತಂಗ]] ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ, [[ಅರಳಂ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಎರವಿಕುಳಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]], ಮತ್ತು [[ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |author=M.R. Biju |title=Sustainable Dimensions Of Tourism Management |publisher=Mittal Publications |year=2006 |isbn=978-8183241298 |url=https://books.google.com/books?id=AkAdvTbg0dEC |pages=151–65 |access-date=30 May 2015}}</ref> ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು ಅಂತರ್ಸಂಪರ್ಕಿತ ನದಿಗಳ (41 ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು), ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಜಾಲವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆಲಪ್ಪುಳ, [[ಕುಮಾರಕೋಂ]], [[ಪೊನ್ನಾನಿ]], [[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]], ಮತ್ತು [[ಪುನ್ನಮದ]] (ಅಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ), [[ಪತ್ತಿರಮಣಲ್]] [[ಮುಹಮ್ಮ]] ದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪದ್ಮನಾಭಪುರಂ ಅರಮನೆ]] ಮತ್ತು [[ಮತ್ತಂಚೇರಿ ಅರಮನೆ]] ಎರಡು ಸಮೀಪದ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/padmanabhapuram-palace/244 |title=Padmanabhapuram Palace |publisher=Kerala Tourism |access-date=2 December 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/mattancherry-palace-kochi/178 |title=Mattancherry Palace |publisher=Kerala Tourism |access-date=2 December 2016}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == {{stack|{{Portal|ಭಾರತ}}}} * [[ಕೇರಳದ ರೂಪರೇಖೆ]] * [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] * [[ದ್ರಾವಿಡರು]] * [[ಕೇರಳದ ನಗರ ನಿಗಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕೇರಳದ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕೇರಳದ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕೇರಳದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತದ ಶಾಲೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{notelist}} === ಮೂಲಗಳು === {{refbegin}} * {{cite book |title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019 |publisher=Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited |year=2018 |location=[[Kozhikode]] |editor-last=Chandran |editor-first=V. P. |id={{ASIN|8182676444 |country=in}} |language=Malayalam }} {{refend}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == {{Further|ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ#ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ}} * Bose, Satheese Chandra and Varughese, Shiju Sam (eds.) 2015. ''[https://web.archive.org/web/20150102071757/https://www.orientblackswan.com/display.asp?categoryID=0&isbn=978-8125057222 Kerala Modernity: Ideas, Spaces and Practices in Transition]''. Hyderabad: Orient Blackswan. * {{cite journal |pmc=7510531 |year=2021 |last1=Chathukulam |first1=Jos |last2=Tharamangalam |first2=Joseph |title=The Kerala model in the time of COVID19: Rethinking state, society and democracy |journal=World Development |volume=137 |article-number=105207 |doi=10.1016/j.worlddev.2020.105207 |pmid=32989341}} * {{cite journal |url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0971521516656077 |doi=10.1177/0971521516656077 |title=The 'Kudumbashree Woman' and the Kerala Model Woman: Women and Politics in Contemporary Kerala |year=2016 |last1=Devika |first1=J. |journal=Indian Journal of Gender Studies |volume=23 |issue=3 |pages=393–414 |s2cid=151752480|url-access=subscription }} * {{cite journal |url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/19062/2/01_Jeffrey_Legacies_of_Matriliny%3A__the_2005.pdf |jstor=40023536 |title=Legacies of Matriliny: The Place of Women and the "Kerala Model" |last1=Jeffrey |first1=Robin |journal=Pacific Affairs |year=2004 |volume=77 |issue=4 |pages=647–664}} * {{cite journal |url=http://keralamediaacademy.org/wp-content/uploads/2015/02/Robin-Jeffery.pdf |doi=10.1017/S0021911809000679 |s2cid=146795894 |title=Testing Concepts about Print, Newspapers, and Politics: Kerala, India, 1800–2009 |year=2009 |last1=Jeffrey |first1=Robin |journal=The Journal of Asian Studies |volume=68 |issue=2 |page=465 |access-date=2026-08-03 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202171902/http://keralamediaacademy.org/wp-content/uploads/2015/02/Robin-Jeffery.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |title=Politics, Women and Well-Being: How Kerala became 'a Model' |isbn=978-1-349-12252-3 |last1=Jeffrey |first1=Robin |date=27 July 2016 |publisher=Springer}} * {{cite book |last1=Ramanathaiyer |first1=Sundar |first2=Stewart |last2=MacPherson |title=Social Development in Kerala: Illusion or Reality? |edition=2nd |publisher=Routledge |year=2018}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links|voy=Kerala|Kerala}} ; ಸರ್ಕಾರ * {{official website|https://www.kerala.gov.in/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118031516/https://www.kerala.gov.in/ |date=18 January 2006 }} ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ * {{official website|https://www.keralatourism.org/}} ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ * {{OSM relation|2018151}} {{Clear}} {{Kerala |show=show }} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ| ]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|.]] [[ವರ್ಗ:1956 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] 4z2u6lbmj143nddu492dcccbcjf06y6 0 180037 1378440 1378352 2026-08-05T22:57:31Z Kartikdn 1134 ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ 1378440 wikitext text/x-wiki [[File:Some_Old_Guy_2_(5642308121)_(cropped).jpg|thumb|ಭಾವಚಿತ್ರ ಪ್ರತಿಮೆಯಿಂದ ಶಿರ ಸು. ೧೨೭೭]] '''ಆಂಜೂನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ I''' 1265-85ರಲ್ಲಿ [[:en:Naples|ನೇಪಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:Sicily|ಸಿಸಿಲಿಗಳ]] [[ಅರಸ|ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ]]. ಈತ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] [[:en:Louis_VIII_of_France|8ನೆಯ ಲೂಯಿಯ]] ಮಗ; [[:en:Louis_IX_of_France|9ನೆಯ ಲೂಯಿಯ]] ತಮ್ಮ. ಜನನ 1226ರಲ್ಲಿ. ಅಂಜುವಿನ [[:en:Count|ಕೌಂಟ್]] ಆಗಿದ್ದ ಈತ 1248ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೋದರನ ಜೊತೆ ಧರ್ಮಸಂಬಂಧಿ [[ಯುದ್ಧ|ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಭಾಗವಹಿಸಿ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟಿಗೆ]] ಹೋಗಿದ್ದ. ಅಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಇವನೂ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದ.{{sfn|Dunbabin|1998|p=194}}{{sfn|Lock|2006|p=108}} ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಮೇಲೆ 1257ರಲ್ಲಿ [[:en:Marseille|ಮರ್ಸಾಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದಾಗ ಇವನಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಬಂತು. [[:en:Pope_Clement_IV|ಪೋಪ್ 4ನೆಯ ಕ್ಲೆಮೆಂಟನ]] ಆಮಂತ್ರಣದಂತೆ ಈತ ನೇಪಲ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗಿ, [[:en:Hohenstaufen|ಹಾಹೆನ್‌ಸ್ಟಾಫೆನ್ ಮನೆತನದ]] ರಾಜರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ 1265ರಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸಿನ ದೊರೆಯಾದ. [[ಪೋಪ್|ಪೋಪನ]] ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸಿದ್ದ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿನ]] ಆಗಿನ ಪ್ರಭಾವಿ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಈತನೂ ಒಬ್ಬ. ಆದರೆ ಈತ ಕ್ರೂರಿ. 1282ರಲ್ಲಿ ಸಿಸಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯವಾಯಿತು;{{sfn|Lock|2006|p=120}}{{sfn|Dunbabin|1998|p=107}}{{sfn|Runciman|1958|pp=214–215}} ಅದನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಮೊದಲೇ ಈತ ತೀರಿಕೊಂಡ. ನೇಪಲ್ಸಿನಿಂದ ಸಿಸಿಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿತ್ತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book |last=Dunbabin |first=Jean |author-link=Jean Dunbabin |title=Charles I of Anjou: Power, Kingship and State-Making in Thirteenth-Century Europe |publisher=Bloomsbury |year=1998 |isbn=978-1-13816-162-7}} * {{cite book |last=Lock |first=Peter |title=The Routledge Companion to the Crusades |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-39312-6}} * {{cite book |last=Runciman |first=Steven |author-link=Steven Runciman |url=https://archive.org/details/sicilianvesperst00runc |title=The Sicilian Vespers: A History of the Mediterranean World in the Later Thirteenth Century |publisher=Cambridge University Press |year=1958 |isbn=978-1-107-60474-2 |url-access=registration}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಲ್ರ್ಸ್‌ (ನೇಪಲ್ಸ್‌, ಸಿಸಿಲಿ ದೊರೆಗಳು)}} [[ವರ್ಗ:ಅರಸರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] idj8gleuvq8rcreokils5vhco46t3w2 1 180039 1378367 2026-08-05T12:22:56Z ~2026-43138-76 100954 /* Change ಮಲ್ಲೇಶ್ವರo to ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1378367 wikitext text/x-wiki == Change ಮಲ್ಲೇಶ್ವರo to ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ == change the name from ಮಲ್ಲೇಶ್ವರo to ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-43138-76|&#126;2026-43138-76]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-43138-76|talk]]) ೧೭:೫೨, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 657kofkbm60tf1r44hwwqjjmtt9edqa 1378372 1378367 2026-08-05T13:20:33Z A826 72368 A826 [[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸಮನಾಂತರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1378367 wikitext text/x-wiki == Change ಮಲ್ಲೇಶ್ವರo to ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ == change the name from ಮಲ್ಲೇಶ್ವರo to ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-43138-76|&#126;2026-43138-76]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-43138-76|talk]]) ೧೭:೫೨, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 657kofkbm60tf1r44hwwqjjmtt9edqa 1378376 1378372 2026-08-05T13:24:13Z A826 72368 A826 moved page [[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ]] to [[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] over redirect: ಸಮನಾಂತರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: Revert 1378367 wikitext text/x-wiki == Change ಮಲ್ಲೇಶ್ವರo to ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ == change the name from ಮಲ್ಲೇಶ್ವರo to ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-43138-76|&#126;2026-43138-76]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-43138-76|talk]]) ೧೭:೫೨, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 657kofkbm60tf1r44hwwqjjmtt9edqa 0 180042 1378375 2026-08-05T13:24:13Z A826 72368 A826 moved page [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ]] to [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] over redirect: ಸಮನಾಂತರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: Revert 1378375 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] fqv8i3qx9o4km4ikk230bvsdt3mdsz3 1 180043 1378377 2026-08-05T13:24:13Z A826 72368 A826 moved page [[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ]] to [[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] over redirect: ಸಮನಾಂತರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: Revert 1378377 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] mmy40aap2kfllqxhvevqa29sfnl7872 0 180044 1378380 2026-08-05T13:48:50Z A826 72368 [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಪುನರ್ನಿರ್ದೇಶನ 1378380 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ_ಜಿಲ್ಲೆ]] 6ouni7brth2m7jivynxwz2woldls3wp 3 180045 1378382 2026-08-05T14:20:41Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1378382 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=KAMEAHA A}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೫೦, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) bzeoqrwsri9va8luy62hykjlv44lk7h 10 180046 1378388 2026-03-24T08:08:27Z en>Neutralhappy 0 1378388 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Being deleted|2026 January 26|Template:Kerala topics|merge=Template:Kerala}}</noinclude>{{Navbox | name = Kerala topics | title = [[Kerala]] [[:Category:Kerala|topics]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = [[History of Kerala|History]] | list1 = * [[Sangam period]] * [[Edakkal caves]] * [[Ariyannur Umbrellas]] * [[Kudakkallu Parambu]] * [[Chovvanur burial cave]] * [[Chera dynasty|Chera]] * [[Zamorin|Zamorin of Calicut]] * [[Venad kingdom|Venad Swaroopam]] * [[Kolathunadu|Kingdom of Cannanore]] * [[Kerala school of astronomy and mathematics|Kerala school]] * [[Battle of Colachel|Battle of Kulachal]] * [[Arakkal kingdom]]t * [[Lakshadweep]] * [[Anglo-Mysore Wars]] * [[Battle of Quilon]] * [[Vaikom Satyagraham]] * [[Cochin Royal Family|Perumpadapu Swaroopam]] * [[Malabar Migration]] | group2 = [[Government of Kerala|Government]]<br/>[[:Category:Politics of Kerala|Politics]] | list2 = * [[List of chief ministers of Kerala|Chief Ministers]] * [[List of governors of Kerala|Governors]] * [[Kerala Legislative Assembly|Legislative Assembly]] * [[Elections in Kerala]] * [[United Front (1967–1969, Kerala)|Saptakakshi Munnani]] * [[United Front (1970–1979, Kerala)|Aikya Munnani]] * [[Left Democratic Front]] * [[United Democratic Front (Kerala)|United Democratic Front]] * [[List of politicians from Kerala|Politicians]] * [[List of agencies of the government of Kerala|Government departments & agencies]] | group3 = Incidents | list3 = * [[Peruman railway accident|1988 Perumon tragedy]] * [[Kadalundi train derailment|2001 Kadalundi Train derailment]] * [[Puttingal temple fire|2016 Paravur temple fire]] * [[2018 Kerala floods]] | group4 = [[Geography of Kerala|Geography]] | list4 = * [[Agasthyamala Biosphere Reserve]] * [[Ashtamudi Lake]] * [[Kavvayi Backwaters]] * [[Kerala backwaters|Backwaters]] * [[List of districts of Kerala|Districts]] * [[Eravikulam National Park]] * [[Wildlife of Kerala|Flora and fauna]] * [[Malabar Coast]] * [[Marayur|Marayoor]] * [[Nelliampathi|Nelliampathi Mountains]] * [[Nilgiri Biosphere Reserve]] * [[Nilgiri Mountains|Nilgiri Hills]] * [[Palakkad Gap]] * [[List of protected areas of Kerala|Protected areas]] * [[Sasthamcotta Lake]] * [[Vembanad|Vembanad Lake]] | group5 = [[Demographics of Kerala|Demographics]]<br/>[[Economy of Kerala|Economy]]<br/>[[Religion in Kerala|Religion]] | list5 = * [[Malayalis]] * [[Nambudiri]]s * [[Ambalavasi]]s * [[Samantha Kshatriya|Samantha]]s * [[Nair]]s * [[Saliya]] * [[Malabar Muslims|Mappila]]s * [[Saint Thomas Christians]] * [[Kerala Iyer]]s * [[Ezhava]]s * [[Cochin Jews]] * [[Jainism in Kerala]] * [[Pulayar]] * [[Dravidian peoples|Dravidian]]s * [[Adivasi]]s * [[List of Scheduled Tribes#Kerala|Scheduled Tribes]] * [[Kerala model]] * [[Tourism in Kerala|Tourism]] * [[Education in Kerala|Education]] ** [[List of institutions of higher education in Kerala|colleges and universities]] | group6 = [[Culture of Kerala|Culture]] | list6 = {{Navbox|child | groupstyle = font-weight:normal; | list1 = * [[Arts of Kerala|Arts]] * [[Architecture of Kerala|Architecture]] * [[Kerala cuisine|Cuisine]] * [[Kalaripayattu]] * [[Malayalam literature|Literature]] * [[Sarpam Thullal]] * [[Malayalam triumvirate poets|Triumvirate poets]] * [[Vallam kali]] | group2 = Dance / Drama / Cinema | list2 = * [[Kathakali]] * [[Kolkali]] * [[Koodiyattam]] * [[Mohiniyattam]] * [[Margamkali]] * [[Ottan Thullal]] * [[Theyyam]] * [[Malayalam cinema|Cinema of Kerala]] | group3 = Festivals | list3 = * [[Vishu]] * [[Onam]] * [[Pooram]] * [[Eid al-Fitr]] * [[Eid al-Adha]] * [[Christmas]] | group4 = Languages | list4 = * [[Malayalam]] * [[Malayalam calendar]] * [[Arabi Malayalam]] * [[Suriyani Malayalam]] * [[Judeo-Malayalam]] * [[Irula language]] | group5 = [[Music of Kerala|Music]] | list5 = * [[Chenda]] ** [[Thayambaka]] * [[Kolkali]] * [[Panchari melam]] * [[Panchavadyam]] * [[Sopana Sangeetham]] | group6 = Organisations/Agencies | list6 = * [[Nair Service Society]] * [[Sree Narayana Dharma Paripalana Yogam]] * [[Samastha Kerala Jem-iyyathul Ulama (EK Sunnis)|Samastha Kerala Jem-iyyathu Ulama]] (EK faction) * [[Samastha Kerala Jem-iyyathul Ulama (AP Sunnis)|Samastha Kerala Jem-iyyathul Ulama]] (AP faction) * [[Kerala Nadvathul Mujahideen]] * [[Syro-Malabar Church]] }} | group7 = [[Tourism in Kerala|Tourism]] | list7 = * [[Alappuzha#Commerce_and_tourism|Alappuzha]] * [[Athirappilly Falls]] * [[Beaches in Kerala]] * [[Bekal]] * [[Chembra Peak]] * [[Kerala backwaters]] * [[Kollam#Tourism.2C Places of interest and historical significance|Kollam]] * [[Malappuram district#Places of Interest|Places of Interest in Malappuram]] * [[Tourist attractions in Kannur]] * [[Islands of Kollam]] * [[Palakkad district|Tourist attractions of Palakkad]] * [[Kovalam]] * [[List of tourist attractions in Kasaragod|Tourism in Kasaragod]] * [[Munnar]] * [[Muzhappilangad Beach]] * [[Peruvanam]] * [[List of tourist attractions in Kozhikode]] * [[Estuaries of Paravur]] * [[Tourism in Thiruvananthapuram]] * [[Vallam kali]] * [[Wayanad district|Wayanad]] | group8 = [[Administrative divisions of Kerala|Administrative divisions]] | list8 = * [[Administrative divisions of Kerala|Administrative divisions]] * [[List of districts of Kerala|Districts]] * [[List of revenue divisions of Kerala|Revenue divisions]] * [[Taluks of Kerala|Taluks]] | group9 = [[Local government in Kerala|Local governance]] | list9 = * [[Local government in Kerala|Local bodies]] * [[List of urban local bodies in Kerala|Municipalities]] * [[List of municipal corporations in Kerala|Municipal corporations]] * [[Local government in Kerala#Panchayat raj institutions (PRIs)|Panchayats]] * [[Local government in Kerala#The Role of State Government|Local self-government department]] * [[Kerala State Election Commission|State Election Commission]] | below = {{Portal-inline|India}} }}<noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Kerala navigational boxes| ]] </noinclude> dq3nt2w96oiled8abzruoqb3r3s4sgw 1378389 1378388 2026-08-05T14:46:33Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Kerala_topics]] 1378388 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Being deleted|2026 January 26|Template:Kerala topics|merge=Template:Kerala}}</noinclude>{{Navbox | name = Kerala topics | title = [[Kerala]] [[:Category:Kerala|topics]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = [[History of Kerala|History]] | list1 = * [[Sangam period]] * [[Edakkal caves]] * [[Ariyannur Umbrellas]] * [[Kudakkallu Parambu]] * [[Chovvanur burial cave]] * [[Chera dynasty|Chera]] * [[Zamorin|Zamorin of Calicut]] * [[Venad kingdom|Venad Swaroopam]] * [[Kolathunadu|Kingdom of Cannanore]] * [[Kerala school of astronomy and mathematics|Kerala school]] * [[Battle of Colachel|Battle of Kulachal]] * [[Arakkal kingdom]]t * [[Lakshadweep]] * [[Anglo-Mysore Wars]] * [[Battle of Quilon]] * [[Vaikom Satyagraham]] * [[Cochin Royal Family|Perumpadapu Swaroopam]] * [[Malabar Migration]] | group2 = [[Government of Kerala|Government]]<br/>[[:Category:Politics of Kerala|Politics]] | list2 = * [[List of chief ministers of Kerala|Chief Ministers]] * [[List of governors of Kerala|Governors]] * [[Kerala Legislative Assembly|Legislative Assembly]] * [[Elections in Kerala]] * [[United Front (1967–1969, Kerala)|Saptakakshi Munnani]] * [[United Front (1970–1979, Kerala)|Aikya Munnani]] * [[Left Democratic Front]] * [[United Democratic Front (Kerala)|United Democratic Front]] * [[List of politicians from Kerala|Politicians]] * [[List of agencies of the government of Kerala|Government departments & agencies]] | group3 = Incidents | list3 = * [[Peruman railway accident|1988 Perumon tragedy]] * [[Kadalundi train derailment|2001 Kadalundi Train derailment]] * [[Puttingal temple fire|2016 Paravur temple fire]] * [[2018 Kerala floods]] | group4 = [[Geography of Kerala|Geography]] | list4 = * [[Agasthyamala Biosphere Reserve]] * [[Ashtamudi Lake]] * [[Kavvayi Backwaters]] * [[Kerala backwaters|Backwaters]] * [[List of districts of Kerala|Districts]] * [[Eravikulam National Park]] * [[Wildlife of Kerala|Flora and fauna]] * [[Malabar Coast]] * [[Marayur|Marayoor]] * [[Nelliampathi|Nelliampathi Mountains]] * [[Nilgiri Biosphere Reserve]] * [[Nilgiri Mountains|Nilgiri Hills]] * [[Palakkad Gap]] * [[List of protected areas of Kerala|Protected areas]] * [[Sasthamcotta Lake]] * [[Vembanad|Vembanad Lake]] | group5 = [[Demographics of Kerala|Demographics]]<br/>[[Economy of Kerala|Economy]]<br/>[[Religion in Kerala|Religion]] | list5 = * [[Malayalis]] * [[Nambudiri]]s * [[Ambalavasi]]s * [[Samantha Kshatriya|Samantha]]s * [[Nair]]s * [[Saliya]] * [[Malabar Muslims|Mappila]]s * [[Saint Thomas Christians]] * [[Kerala Iyer]]s * [[Ezhava]]s * [[Cochin Jews]] * [[Jainism in Kerala]] * [[Pulayar]] * [[Dravidian peoples|Dravidian]]s * [[Adivasi]]s * [[List of Scheduled Tribes#Kerala|Scheduled Tribes]] * [[Kerala model]] * [[Tourism in Kerala|Tourism]] * [[Education in Kerala|Education]] ** [[List of institutions of higher education in Kerala|colleges and universities]] | group6 = [[Culture of Kerala|Culture]] | list6 = {{Navbox|child | groupstyle = font-weight:normal; | list1 = * [[Arts of Kerala|Arts]] * [[Architecture of Kerala|Architecture]] * [[Kerala cuisine|Cuisine]] * [[Kalaripayattu]] * [[Malayalam literature|Literature]] * [[Sarpam Thullal]] * [[Malayalam triumvirate poets|Triumvirate poets]] * [[Vallam kali]] | group2 = Dance / Drama / Cinema | list2 = * [[Kathakali]] * [[Kolkali]] * [[Koodiyattam]] * [[Mohiniyattam]] * [[Margamkali]] * [[Ottan Thullal]] * [[Theyyam]] * [[Malayalam cinema|Cinema of Kerala]] | group3 = Festivals | list3 = * [[Vishu]] * [[Onam]] * [[Pooram]] * [[Eid al-Fitr]] * [[Eid al-Adha]] * [[Christmas]] | group4 = Languages | list4 = * [[Malayalam]] * [[Malayalam calendar]] * [[Arabi Malayalam]] * [[Suriyani Malayalam]] * [[Judeo-Malayalam]] * [[Irula language]] | group5 = [[Music of Kerala|Music]] | list5 = * [[Chenda]] ** [[Thayambaka]] * [[Kolkali]] * [[Panchari melam]] * [[Panchavadyam]] * [[Sopana Sangeetham]] | group6 = Organisations/Agencies | list6 = * [[Nair Service Society]] * [[Sree Narayana Dharma Paripalana Yogam]] * [[Samastha Kerala Jem-iyyathul Ulama (EK Sunnis)|Samastha Kerala Jem-iyyathu Ulama]] (EK faction) * [[Samastha Kerala Jem-iyyathul Ulama (AP Sunnis)|Samastha Kerala Jem-iyyathul Ulama]] (AP faction) * [[Kerala Nadvathul Mujahideen]] * [[Syro-Malabar Church]] }} | group7 = [[Tourism in Kerala|Tourism]] | list7 = * [[Alappuzha#Commerce_and_tourism|Alappuzha]] * [[Athirappilly Falls]] * [[Beaches in Kerala]] * [[Bekal]] * [[Chembra Peak]] * [[Kerala backwaters]] * [[Kollam#Tourism.2C Places of interest and historical significance|Kollam]] * [[Malappuram district#Places of Interest|Places of Interest in Malappuram]] * [[Tourist attractions in Kannur]] * [[Islands of Kollam]] * [[Palakkad district|Tourist attractions of Palakkad]] * [[Kovalam]] * [[List of tourist attractions in Kasaragod|Tourism in Kasaragod]] * [[Munnar]] * [[Muzhappilangad Beach]] * [[Peruvanam]] * [[List of tourist attractions in Kozhikode]] * [[Estuaries of Paravur]] * [[Tourism in Thiruvananthapuram]] * [[Vallam kali]] * [[Wayanad district|Wayanad]] | group8 = [[Administrative divisions of Kerala|Administrative divisions]] | list8 = * [[Administrative divisions of Kerala|Administrative divisions]] * [[List of districts of Kerala|Districts]] * [[List of revenue divisions of Kerala|Revenue divisions]] * [[Taluks of Kerala|Taluks]] | group9 = [[Local government in Kerala|Local governance]] | list9 = * [[Local government in Kerala|Local bodies]] * [[List of urban local bodies in Kerala|Municipalities]] * [[List of municipal corporations in Kerala|Municipal corporations]] * [[Local government in Kerala#Panchayat raj institutions (PRIs)|Panchayats]] * [[Local government in Kerala#The Role of State Government|Local self-government department]] * [[Kerala State Election Commission|State Election Commission]] | below = {{Portal-inline|India}} }}<noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Kerala navigational boxes| ]] </noinclude> dq3nt2w96oiled8abzruoqb3r3s4sgw 1378402 1378389 2026-08-05T14:51:28Z A826 72368 1378402 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Kerala topics | title = [[ಕೇರಳ]] [[:Category:Kerala|ವಿಷಯಗಳು]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = [[ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] | list1 = * [[ಸಂಗಮ್ ಯುಗ]] * [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು]] * [[ಅರಿಯನ್ನೂರು ಛತ್ರಿಗಳು]] * [[ಕುಡಕ್ಕಲ್ಲು ಪರಂಬು]] * [[ಚೊವ್ವಾನೂರು ಸಮಾಧಿ ಗುಹೆ]] * [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] * [[ಜಾಮೋರಿನ್|ಕೊಯಿಕ್ಕೋಡಿನ ಜಾಮೋರಿನ್]] * [[ವೆನಾಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವೆನಾಡ್ ಸ್ವರೂಪಂ]] * [[ಕೋಲತ್ತುನಾಡು|ಕಣ್ಣೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] * [[ಕೇರಳದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಲೆ|ಕೇರಳ ಶಾಲೆ]] * [[ಕೊಲ್ಲಾಚೆಲ್ ಕದನ|ಕುಳಚಲ್ ಕದನ]] * [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] * [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] * [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳು]] * [[ಕ್ವಿಲೋನ್ ಕದನ]] * [[ವೈಕೋಮ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನ|ಪೆರುಂಪಡಪು ಸ್ವರೂಪಂ]] * [[ಮಲಬಾರ್ ವಲಸೆ]] | group2 = [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರ]]<br/>[[:Category:Politics of Kerala|ರಾಜಕೀಯ]] | list2 = * [[ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು]] * [[ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]] * [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭೆ]] * [[ಕೇರಳದ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್ (1967–1969, ಕೇರಳ)|ಸಪ್ತಕಕ್ಷಿ ಮುನ್ನಾಣಿ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್ (1970–1979, ಕೇರಳ)|ಐಕ್ಯ ಮುನ್ನಾಣಿ]] * [[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] * [[ಕೇರಳದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] * [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು]] | group3 = ಘಟನೆಗಳು | list3 = * [[ಪೆರುಮನ್ ರೈಲು ಅಪಘಾತ|1988 ಪೆರುಮನ್ ದುರಂತ]] * [[ಕಡಲುಂಡಿ ರೈಲು ಹಳಿತಪ್ಪುವಿಕೆ|2001 ಕಡಲುಂಡಿ ರೈಲು ಹಳಿತಪ್ಪುವಿಕೆ]] * [[ಪುತ್ತಿಂಗಲ್ ದೇವಾಲಯದ ಬೆಂಕಿ|2016 ಪರವೂರು ದೇವಾಲಯದ ಬೆಂಕಿ]] * [[2018 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹಗಳು]] | group4 = [[ಕೇರಳದ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ|ಭೌಗೋಳಿಕತೆ]] | list4 = * [[ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]] * [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] * [[ಕವ್ವಾಯಿ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್]] * [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್|ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್]] * [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] * [[ಎರವಿಕುಳಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ]] * [[ಕೇರಳದ ವನ್ಯಜೀವಿ|ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ವೈವಿಧ್ಯ]] * [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]] * [[ಮರಯೂರು|ಮರಯೂರ್]] * [[ನೆಲ್ಲಿಯಾಂಪತಿ|ನೆಲ್ಲಿಯಾಂಪತಿ ಪರ್ವತಗಳು]] * [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]] * [[ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] * [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಕಣಿವೆ]] * [[ಕೇರಳದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] * [[ಶಾಸ್ತಂಕೋಟ ಸರೋವರ]] * [[ವೆಂಬನಾಡ್|ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]] | group5 = [[ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]]<br/>[[ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಆರ್ಥಿಕತೆ]]<br/>[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] | list5 = * [[ಮಲಯಾಳಿಗಳು]] * [[ನಂಬೂದಿರಿ]]ಗಳು * [[ಅಂಬಲವಾಸಿ]]ಗಳು * [[ಸಾಮಂತ ಕ್ಷತ್ರಿಯ|ಸಾಮಂತ]]ರು * [[ನಾಯರ್]]ರು * [[ಸಾಳಿಯ]] * [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಾಪ್ಪಿಳ]]ರು * [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] * [[ಕೇರಳ ಅಯ್ಯರ್]]ರು * [[ಈ಴ವ]]ರು * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] * [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ]] * [[ಪುಲಯರ್]] * [[ದ್ರಾವಿಡ ಜನರು|ದ್ರಾವಿಡ]]ರು * [[ಆದಿವಾಸಿ]]ಗಳು * [[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಕೇರಳ|ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು]] * [[ಕೇರಳ ಮಾದರಿ]] * [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] * [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]] ** [[ಕೇರಳದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] | group6 = [[ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] | list6 = {{Navbox|child | groupstyle = font-weight:normal; | list1 = * [[ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳು|ಕಲೆಗಳು]] * [[ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] * [[ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] * [[ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯ]] * [[ಸರ್ಪಂ ತುಳ್ಳಲ್]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಕವಿಗಳು|ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಕವಿಗಳು]] * [[ವಳ್ಳಂ ಕಳಿ]] | group2 = ನೃತ್ಯ / ನಾಟಕ / ಸಿನೆಮಾ | list2 = * [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] * [[ಕೋಲ್ಕಳಿ]] * [[ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ]] * [[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]] * [[ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ]] * [[ಒಟ್ಟನ್ ತುಳ್ಳಲ್]] * [[ತೆಯ್ಯಂ]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಕೇರಳದ ಸಿನೆಮಾ]] | group3 = ಹಬ್ಬಗಳು | list3 = * [[ವಿಷು]] * [[ಓಣಂ]] * [[ಪೂರಂ]] * [[ಈದ್ ಅಲ್-ಫಿತರ್]] * [[ಈದ್ ಅಲ್-ಅಧಾ]] * [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]] | group4 = ಭಾಷೆಗಳು | list4 = * [[ಮಲಯಾಳಂ]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] * [[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ]] * [[ಸುರಿಯಾನಿ ಮಲಯಾಳಂ]] * [[ಜೂಡಿಯೋ-ಮಲಯಾಳಂ]] * [[ಇರುಳ ಭಾಷೆ]] | group5 = [[ಕೇರಳದ ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತ]] | list5 = * [[ಚೆಂಡ]] ** [[ಥಯಾಂಬಕ]] * [[ಕೋಲ್ಕಳಿ]] * [[ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಂ]] * [[ಪಂಚವಾದ್ಯಂ]] * [[ಸೋಪಾನ ಸಂಗೀತಂ]] | group6 = ಸಂಸ್ಥೆಗಳು/ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು | list6 = * [[ನಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೊಸೈಟಿ]] * [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲನ ಯೋಗಂ]] * [[ಸಮಸ್ತ ಕೇರಳ ಜಮಿಯ್ಯತುಲ್ ಉಲಮಾ (ಇಕೆ ಸುನ್ನಿಗಳು)|ಸಮಸ್ತ ಕೇರಳ ಜಮಿಯ್ಯತುಲ್ ಉಲಮಾ]] (ಇಕೆ ಪಂಗಡ) * [[ಸಮಸ್ತ ಕೇರಳ ಜಮಿಯ್ಯತುಲ್ ಉಲಮಾ (ಎಪಿ ಸುನ್ನಿಗಳು)|ಸಮಸ್ತ ಕೇರಳ ಜಮಿಯ್ಯತುಲ್ ಉಲಮಾ]] (ಎಪಿ ಪಂಗಡ) * [[ಕೇರಳ ನದ್ವತುಲ್ ಮುಜಾಹಿದೀನ್]] * [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್]] }} | group7 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] | list7 = * [[ಆಲಪುಳ]] * [[ಅತಿರಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಜಲಪಾತ]] * [[ಕೇರಳದ ಬೀಚ್ಗಳು]] * [[ಬೇಕಲ್]] * [[ಚೆಂಬ್ರಾ ಶಿಖರ]] * [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ#Tourism.2C Places of interest and historical significance|ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ#Places of Interest|ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] * [[ಕಣ್ಣೂರಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] * [[ಕೊಲ್ಲಂನ ದ್ವೀಪಗಳು]] * [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] * [[ಕೋವಳಂ]] * [[ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] * [[ಮುನ್ನಾರ್]] * [[ಮುಝಪ್ಪಿಳಂಗಾಡ್ ಬೀಚ್]] * [[ಪೆರುವನಂ]] * [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪರವೂರಿನ ಮುಖಜಭೂಮಿಗಳು]] * [[ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] * [[ವಳ್ಳಂ ಕಳಿ]] * [[ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡ್]] | group8 = [[ಕೇರಳದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು|ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು]] | list8 = * [[ಕೇರಳದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು|ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು]] * [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] * [[ಕೇರಳದ ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳು]] * [[ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳು|ತಾಲೂಕುಗಳು]] | group9 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ]] | list9 = * [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] * [[ಕೇರಳದ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಗರಸಭೆಗಳು]] * [[ಕೇರಳದ ನಗರ ನಿಗಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಗರ ನಿಗಮಗಳು]] * [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ#ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಪಿಆರ್ಐಗಳು)|ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]] * [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ#ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪಾತ್ರ|ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರ ಇಲಾಖೆ]] * [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ|ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ]] | below = {{Portal-inline|India}} }}<noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Kerala navigational boxes| ]] </noinclude> obmf1vyrij82cgakwnhz8lus7fccybb 10 180047 1378392 2019-04-28T19:21:56Z en>El C 0 Protected "[[Template:YMD to ISO]]": [[WP:High-risk templates|Highly visible template]] ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1378392 wikitext text/x-wiki {{#invoke:YMD to ISO|main|{{{1|}}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 5papavih83rw4twn21ajwscaxdk9ot7 1378393 1378392 2026-08-05T14:46:34Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:YMD_to_ISO]] 1378392 wikitext text/x-wiki {{#invoke:YMD to ISO|main|{{{1|}}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 5papavih83rw4twn21ajwscaxdk9ot7 828 180048 1378394 2022-11-22T10:54:50Z en>Dinoguy1000 0 simplify month_number (instead of a separate test, `sept` can simply be added as an entry to the months_abbr array) 1378394 Scribunto text/plain local p = {} local function month_number(month_name) local months_full = {january=1, february=2, march=3, april=4, may=5, june=6, july=7, august=8, september=9, october=10, november=11, december=12} local months_abbr = {jan=1, feb=2, mar=3, apr=4, may=5, jun=6, jul=7, aug=8, sep=9, sept=9, oct=10, nov=11, dec=12} local month_lc, _ = string.gsub(string.lower(month_name),'%.','',1) local month_num = months_full[month_lc] or months_abbr[month_lc] or 0 return month_num end local function days_in_month(month_num,year) -- modified from code in Module:Citation/CS1/Date_validation local days = {31, 28, 31, 30, 31, 30, 31, 31, 30, 31, 30, 31} local month_length if month_num == 2 then -- February: 28 days, unless leap year month_length = 28 if year <= 1582 then -- Julian calendar before Oct 1582 if (year%4) == 0 then month_length = 29 -- if leap year, then 29 days end else -- Gregorian calendar since Oct 1582 if ( (year%4)==0 and ((year%100)~=0 or (year%400)==0) ) then month_length = 29 -- if leap year, then 29 days end end else -- not February, get number of days for month month_length = days[month_num] end return month_length end local function zero_pad(string) if string.len(string) == 1 then return '0' .. string else return string end end function p.main(frame) if frame.args[1] == nil then return '' -- first argument is missing end local arg1, _ = string.gsub(mw.text.trim(frame.args[1]),'_',' ') return p._main(arg1) end function p._main(arg1) if arg1 == '' then return '' -- first argument is empty end if not arg1:match('^%d%d%d%d %a%a%a%a?%.?%a?%a?%a?%a?%a?%a? *%d%d?$') then return arg1 -- invalid date pattern end local year, month_name, day = string.match(arg1, '^(%d%d%d%d) *(%a%a%a%a?%.?%a?%a?%a?%a?%a?%a?) *(%d%d?)$') if month_number(month_name) == 0 then return arg1 -- invalid month name or abbreviation end if tonumber(day) < 1 or tonumber(day) > days_in_month(month_number(month_name),tonumber(year)) then return arg1 -- invalid day number for given month end return year .. '-' .. zero_pad(tostring(month_number(month_name))) .. '-' .. zero_pad(day) end return p jure0foapq20985tt8v9m0repw5riyc 1378395 1378394 2026-08-05T14:46:34Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:YMD_to_ISO]] 1378394 Scribunto text/plain local p = {} local function month_number(month_name) local months_full = {january=1, february=2, march=3, april=4, may=5, june=6, july=7, august=8, september=9, october=10, november=11, december=12} local months_abbr = {jan=1, feb=2, mar=3, apr=4, may=5, jun=6, jul=7, aug=8, sep=9, sept=9, oct=10, nov=11, dec=12} local month_lc, _ = string.gsub(string.lower(month_name),'%.','',1) local month_num = months_full[month_lc] or months_abbr[month_lc] or 0 return month_num end local function days_in_month(month_num,year) -- modified from code in Module:Citation/CS1/Date_validation local days = {31, 28, 31, 30, 31, 30, 31, 31, 30, 31, 30, 31} local month_length if month_num == 2 then -- February: 28 days, unless leap year month_length = 28 if year <= 1582 then -- Julian calendar before Oct 1582 if (year%4) == 0 then month_length = 29 -- if leap year, then 29 days end else -- Gregorian calendar since Oct 1582 if ( (year%4)==0 and ((year%100)~=0 or (year%400)==0) ) then month_length = 29 -- if leap year, then 29 days end end else -- not February, get number of days for month month_length = days[month_num] end return month_length end local function zero_pad(string) if string.len(string) == 1 then return '0' .. string else return string end end function p.main(frame) if frame.args[1] == nil then return '' -- first argument is missing end local arg1, _ = string.gsub(mw.text.trim(frame.args[1]),'_',' ') return p._main(arg1) end function p._main(arg1) if arg1 == '' then return '' -- first argument is empty end if not arg1:match('^%d%d%d%d %a%a%a%a?%.?%a?%a?%a?%a?%a?%a? *%d%d?$') then return arg1 -- invalid date pattern end local year, month_name, day = string.match(arg1, '^(%d%d%d%d) *(%a%a%a%a?%.?%a?%a?%a?%a?%a?%a?) *(%d%d?)$') if month_number(month_name) == 0 then return arg1 -- invalid month name or abbreviation end if tonumber(day) < 1 or tonumber(day) > days_in_month(month_number(month_name),tonumber(year)) then return arg1 -- invalid day number for given month end return year .. '-' .. zero_pad(tostring(month_number(month_name))) .. '-' .. zero_pad(day) end return p jure0foapq20985tt8v9m0repw5riyc 0 180049 1378419 2026-08-05T16:55:19Z A826 72368 /* */ 1378419 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox lighthouse | image = Azhikode lighthouse.jpg | location = [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]], [[ಕೇರಳ]]<br />[[ಭಾರತ]] | coordinates = {{coord|10.203395|76.157712|format=dms|display=inline,title}} | yearbuilt = 1982 | construction = ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ | shape = ತೆರೆದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ತಳಹದಿಯೊಂದಿಗೆ ಚೌಕಾಕಾರದ ಗೋಪುರ | marking = ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಅಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಕೆಂಪು ದೀಪಸ್ತಂಭ | height = {{convert|30|m|ft}} | focalheight = {{convert|34|m|ft}} | lightsource = 150W+ ಮೆಟಲ್ ಹಾಲೈಡ್ ದೀಪ (220/250 V AC) | characteristic = Fl (3) W 20s. }} '''ಅಝಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭ'''ವು [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]]ನಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ಕಿ.ಮೀ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ದೀಪಸ್ತಂಭವಿರಲಿಲ್ಲ; ಇದು 30 ಏಪ್ರಿಲ್ 1982 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು. ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಪುರವು 30 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ.<ref>{{cite rowlett|indsw|access-date=5 February 2016}}</ref> == ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳು == ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ [[ರೇಡಿಯೋ ಬೀಕನ್]] ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1981 ರಂದು ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದೀಪವನ್ನು 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1997 ರಂದು ಮೆಟಲ್ ಹಾಲೈಡ್ ದೀಪದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೇರ ಡ್ರೈವ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Lighthouses">{{Cite web |url=http://kerala.bizhat.com/lighthouses.html |title=Lighthouses in Kerala |access-date=20 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319042907/http://kerala.bizhat.com/lighthouses.html |archive-date=19 March 2015 |url-status=live }}</ref><ref name="dgll">{{cite web |title=AZHIKOD LIGHTHOUSE |url=http://www.dgll.nic.in/WriteReadData/Publication/Publication_Pdf_File/LighthousesofIndia(2).pdf |publisher=DGLL |access-date=20 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218163515/http://www.dgll.nic.in/WriteReadData/Publication/Publication_Pdf_File/LighthousesofIndia(2).pdf |archive-date=18 December 2014 |url-status=live}}</ref> ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ಹಿಂದೆ [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ]] ದೀಪಸ್ತಂಭ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1964 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಂದರು ಇಲಾಖೆಯು ಬಂದರು ಪ್ರವೇಶದ ಬಳಿ 96 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮಾಸ್ಟ್ನಿಂದ 11 ಮೈಲು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸ್ಥಿರ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದು 1982 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದೀಪವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಅಝಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಬೆಳಕಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ರೇಡಿಯೋ ಬೀಕನ್ ಅನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1994 ರಲ್ಲಿ ಅಝಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ [[ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. [[Category:ಕೇರಳದ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು]] [[Category:ತೃಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[Category:1982 ಕೇರಳದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[Category:ತೃಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾರಿಗೆ]] [[Category:1982 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು]] jk35ch2rsr8oas9mvelzunonjsfzas5 1378457 1378419 2026-08-06T05:12:38Z A826 72368 1378457 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox lighthouse | image = Azhikode lighthouse.jpg | location = [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]], [[ಕೇರಳ]]<br />[[ಭಾರತ]] | coordinates = {{coord|10.203395|76.157712|format=dms|display=inline,title}} | yearbuilt = 1982 | construction = ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ | shape = ತೆರೆದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ತಳಹದಿಯೊಂದಿಗೆ ಚೌಕಾಕಾರದ ಗೋಪುರ | marking = ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಅಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಕೆಂಪು ದೀಪಸ್ತಂಭ | height = {{convert|30|m|ft}} | focalheight = {{convert|34|m|ft}} | lightsource = 150W+ ಮೆಟಲ್ ಹಾಲೈಡ್ ದೀಪ (220/250 V AC) | characteristic = Fl (3) W 20s. }} '''ಅಝಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭ'''ವು [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]]ನಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ಕಿ.ಮೀ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ದೀಪಸ್ತಂಭವಿರಲಿಲ್ಲ; ಇದು 30 ಏಪ್ರಿಲ್ 1982 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು. ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಪುರವು 30 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ.<ref>{{cite rowlett|indsw|access-date=5 February 2016}}</ref> == ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳು == ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ [[ರೇಡಿಯೋ ಬೀಕನ್]] ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1981 ರಂದು ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದೀಪವನ್ನು 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1997 ರಂದು ಮೆಟಲ್ ಹಾಲೈಡ್ ದೀಪದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೇರ ಡ್ರೈವ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Lighthouses">{{Cite web |url=http://kerala.bizhat.com/lighthouses.html |title=Lighthouses in Kerala |access-date=20 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319042907/http://kerala.bizhat.com/lighthouses.html |archive-date=19 March 2015 |url-status=live }}</ref><ref name="dgll">{{cite web |title=AZHIKOD LIGHTHOUSE |url=http://www.dgll.nic.in/WriteReadData/Publication/Publication_Pdf_File/LighthousesofIndia(2).pdf |publisher=DGLL |access-date=20 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218163515/http://www.dgll.nic.in/WriteReadData/Publication/Publication_Pdf_File/LighthousesofIndia(2).pdf |archive-date=18 December 2014 |url-status=live}}</ref> ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ಹಿಂದೆ [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ]] ದೀಪಸ್ತಂಭ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1964 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಂದರು ಇಲಾಖೆಯು ಬಂದರು ಪ್ರವೇಶದ ಬಳಿ 96 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮಾಸ್ಟ್ನಿಂದ 11 ಮೈಲು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸ್ಥಿರ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದು 1982 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದೀಪವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಅಝಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಬೆಳಕಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ರೇಡಿಯೋ ಬೀಕನ್ ಅನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1994 ರಲ್ಲಿ ಅಝಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ [[ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[Category:ಕೇರಳದ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು]] [[Category:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[Category:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾರಿಗೆ]] [[Category:1982 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು]] ahbcclnpyvq20l9d4ybrot42b0wjysa 1378459 1378457 2026-08-06T05:55:25Z A826 72368 A826 [[ಅಝಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಅಳಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸಮನಾಂತರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1378457 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox lighthouse | image = Azhikode lighthouse.jpg | location = [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]], [[ಕೇರಳ]]<br />[[ಭಾರತ]] | coordinates = {{coord|10.203395|76.157712|format=dms|display=inline,title}} | yearbuilt = 1982 | construction = ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ | shape = ತೆರೆದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ತಳಹದಿಯೊಂದಿಗೆ ಚೌಕಾಕಾರದ ಗೋಪುರ | marking = ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಅಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಕೆಂಪು ದೀಪಸ್ತಂಭ | height = {{convert|30|m|ft}} | focalheight = {{convert|34|m|ft}} | lightsource = 150W+ ಮೆಟಲ್ ಹಾಲೈಡ್ ದೀಪ (220/250 V AC) | characteristic = Fl (3) W 20s. }} '''ಅಝಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭ'''ವು [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]]ನಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ಕಿ.ಮೀ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ದೀಪಸ್ತಂಭವಿರಲಿಲ್ಲ; ಇದು 30 ಏಪ್ರಿಲ್ 1982 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು. ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಪುರವು 30 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ.<ref>{{cite rowlett|indsw|access-date=5 February 2016}}</ref> == ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳು == ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ [[ರೇಡಿಯೋ ಬೀಕನ್]] ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1981 ರಂದು ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದೀಪವನ್ನು 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1997 ರಂದು ಮೆಟಲ್ ಹಾಲೈಡ್ ದೀಪದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೇರ ಡ್ರೈವ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Lighthouses">{{Cite web |url=http://kerala.bizhat.com/lighthouses.html |title=Lighthouses in Kerala |access-date=20 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319042907/http://kerala.bizhat.com/lighthouses.html |archive-date=19 March 2015 |url-status=live }}</ref><ref name="dgll">{{cite web |title=AZHIKOD LIGHTHOUSE |url=http://www.dgll.nic.in/WriteReadData/Publication/Publication_Pdf_File/LighthousesofIndia(2).pdf |publisher=DGLL |access-date=20 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218163515/http://www.dgll.nic.in/WriteReadData/Publication/Publication_Pdf_File/LighthousesofIndia(2).pdf |archive-date=18 December 2014 |url-status=live}}</ref> ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ಹಿಂದೆ [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ]] ದೀಪಸ್ತಂಭ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1964 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಂದರು ಇಲಾಖೆಯು ಬಂದರು ಪ್ರವೇಶದ ಬಳಿ 96 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮಾಸ್ಟ್ನಿಂದ 11 ಮೈಲು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸ್ಥಿರ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದು 1982 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದೀಪವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಅಝಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಬೆಳಕಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ರೇಡಿಯೋ ಬೀಕನ್ ಅನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1994 ರಲ್ಲಿ ಅಝಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ [[ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[Category:ಕೇರಳದ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು]] [[Category:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[Category:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾರಿಗೆ]] [[Category:1982 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು]] ahbcclnpyvq20l9d4ybrot42b0wjysa 3 180050 1378423 2026-08-05T17:03:22Z Aqurs1 60146 Aqurs1 [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Cypp0847]] ಪುಟವನ್ನು [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Seewhyso]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Cypp0847|Cypp0847]]" to "[[Special:CentralAuth/Seewhyso|Seewhyso]]" 1378423 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Seewhyso]] 0q6k6avkcme3qf9aban5b68uuarn6jx 3 180051 1378433 2026-08-05T18:59:42Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1378433 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Mallikarjun Yadagir}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೨೯, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) jdtf1aoo3uzcxx12yps7rf11ai44xak 3 180052 1378439 2026-08-05T22:18:38Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1378439 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Hima201}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೩:೪೮, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) qp7cnhk9sh7q88s1zgogdlz2qzweels 828 180053 1378447 2026-08-06T04:47:17Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local... 1378447 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions, special property P31, & P373 local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true excludeProperties_hash['P373'] = true excludeProperties_hash['P8744'] = true -- Economy of topic excludeProperties_hash['P8745'] = true -- Demographics of topic excludeProperties_hash['P1889'] = true -- Different from excludeProperties_hash['P910'] = true -- Main category of topic excludeProperties_hash['P1792'] = true -- Category of associated people excludeProperties_hash['P9495'] = true -- Category for maps or plans local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Economy of topic (P8744) local economyStatements = item:getBestStatements('P8744') if #economyStatements >= 1 and economyStatements[1].mainsnak.datavalue then local economyData = item:formatStatements('P8744') if economyData and economyData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext("'''" .. economyData.value .. "'''") end end -- Demographics of topic (P8745) local demographicsStatements = item:getBestStatements('P8745') if #demographicsStatements >= 1 and demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue then local demographicsData = item:formatStatements('P8745') if demographicsData and demographicsData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext("'''" .. demographicsData.value .. "'''") end end -- Different from (P1889) local differentFromStatements = item:getBestStatements('P1889') if #differentFromStatements >= 1 and differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue then local differentFromData = item:formatStatements('P1889') if differentFromData and differentFromData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext("'''" .. differentFromData.value .. "'''") end end -- Main category of topic (P910) local mainCategoryStatements = item:getBestStatements('P910') if #mainCategoryStatements >= 1 and mainCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local mainCategoryData = item:formatStatements('P910') if mainCategoryData and mainCategoryData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext('[[:Category:' .. mainCategoryData.value .. '|' .. mainCategoryData.value .. ']]') end end -- Category of associated people (P1792) local associatedPeopleCategoryStatements = item:getBestStatements('P1792') if #associatedPeopleCategoryStatements >= 1 and associatedPeopleCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local associatedPeopleData = item:formatStatements('P1792') if associatedPeopleData and associatedPeopleData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext('[[:Category:' .. associatedPeopleData.value .. '|' .. associatedPeopleData.value .. ']]') end end -- Category for maps or plans (P9495) local mapsCategoryStatements = item:getBestStatements('P9495') if #mapsCategoryStatements >= 1 and mapsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local mapsCategoryData = item:formatStatements('P9495') if mapsCategoryData and mapsCategoryData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext('[[:Category:' .. mapsCategoryData.value .. '|' .. mapsCategoryData.value .. ']]') end end -- Commons Category Link (P373 - ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ) with clickable links local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value -- Split categories if multiple (comma separated) local categories = {} for cat in string.gmatch(commonsCat, "[^,]+") do local trimmedCat = cat:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") categories[#categories + 1] = trimmedCat end -- Build the category links string local categoryLinks = {} for i, cat in ipairs(categories) do -- Create link to Commons category page categoryLinks[i] = '[[:commons:Category:' .. cat .. '|' .. cat .. ']]' end local categoryLinksText = table.concat(categoryLinks, ' • ') databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', ['flex-wrap'] = 'wrap', }) :addClass('databox-commons-link') :wikitext('[[File:Commons-logo.svg|18px|class=noviewer|link=commons:Category:]]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em', ['display'] = 'flex', ['gap'] = '0.3em', ['flex-wrap'] = 'wrap', }) :wikitext(categoryLinksText) end -- Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p 1nrqaf72aj1apibgy8a45bl6qa70cje 1378450 1378447 2026-08-06T04:54:40Z A826 72368 1378450 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions, special property P31, & P373 local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true excludeProperties_hash['P373'] = true excludeProperties_hash['P8744'] = true -- Economy of topic excludeProperties_hash['P8745'] = true -- Demographics of topic excludeProperties_hash['P1889'] = true -- Different from excludeProperties_hash['P910'] = true -- Main category of topic excludeProperties_hash['P1792'] = true -- Category of associated people excludeProperties_hash['P9495'] = true -- Category for maps or plans excludeProperties_hash['P1014'] = true -- Category for pictures taken with this camera excludeProperties_hash['P5777'] = true -- Category for the view of the item local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Economy of topic (P8744) local economyStatements = item:getBestStatements('P8744') if #economyStatements >= 1 and economyStatements[1].mainsnak.datavalue then local economyData = item:formatStatements('P8744') if economyData and economyData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext("'''" .. economyData.value .. "'''") end end -- Demographics of topic (P8745) local demographicsStatements = item:getBestStatements('P8745') if #demographicsStatements >= 1 and demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue then local demographicsData = item:formatStatements('P8745') if demographicsData and demographicsData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext("'''" .. demographicsData.value .. "'''") end end -- Different from (P1889) local differentFromStatements = item:getBestStatements('P1889') if #differentFromStatements >= 1 and differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue then local differentFromData = item:formatStatements('P1889') if differentFromData and differentFromData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext("'''" .. differentFromData.value .. "'''") end end -- Main category of topic (P910) local mainCategoryStatements = item:getBestStatements('P910') if #mainCategoryStatements >= 1 and mainCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local mainCategoryData = item:formatStatements('P910') if mainCategoryData and mainCategoryData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext('[[:Category:' .. mainCategoryData.value .. '|' .. mainCategoryData.value .. ']]') end end -- Category of associated people (P1792) local associatedPeopleCategoryStatements = item:getBestStatements('P1792') if #associatedPeopleCategoryStatements >= 1 and associatedPeopleCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local associatedPeopleData = item:formatStatements('P1792') if associatedPeopleData and associatedPeopleData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext('[[:Category:' .. associatedPeopleData.value .. '|' .. associatedPeopleData.value .. ']]') end end -- Category for maps or plans (P9495) local mapsCategoryStatements = item:getBestStatements('P9495') if #mapsCategoryStatements >= 1 and mapsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local mapsCategoryData = item:formatStatements('P9495') if mapsCategoryData and mapsCategoryData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext('[[:Category:' .. mapsCategoryData.value .. '|' .. mapsCategoryData.value .. ']]') end end -- Category for pictures taken with this camera (P1014) local cameraPicturesCategoryStatements = item:getBestStatements('P1014') if #cameraPicturesCategoryStatements >= 1 and cameraPicturesCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local cameraPicturesData = item:formatStatements('P1014') if cameraPicturesData and cameraPicturesData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext('[[:Category:' .. cameraPicturesData.value .. '|' .. cameraPicturesData.value .. ']]') end end -- Category for the view of the item (P5777) local viewCategoryStatements = item:getBestStatements('P5777') if #viewCategoryStatements >= 1 and viewCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local viewCategoryData = item:formatStatements('P5777') if viewCategoryData and viewCategoryData.value then databoxRoot:tag('div') :css({ padding = '0.2em 0', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :wikitext('[[:Category:' .. viewCategoryData.value .. '|' .. viewCategoryData.value .. ']]') end end -- Commons Gallery (P935) local commonsGalleryStatements = item:getBestStatements('P935') if #commonsGalleryStatements >= 1 and commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsGallery = commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue.value databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', ['flex-wrap'] = 'wrap', }) :addClass('databox-commons-gallery-link') :wikitext('[[File:Commons-logo.svg|18px|class=noviewer|link=commons:]]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em', }) :wikitext('[[:commons:' .. commonsGallery .. '|' .. commonsGallery .. ']]') end -- Commons Category Link (P373 - ಕಾಮನ್ಸ್ ವರ್ಗ) with clickable links local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value -- Split categories if multiple (comma separated) local categories = {} for cat in string.gmatch(commonsCat, "[^,]+") do local trimmedCat = cat:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") categories[#categories + 1] = trimmedCat end -- Build the category links string local categoryLinks = {} for i, cat in ipairs(categories) do -- Create link to Commons category page categoryLinks[i] = '[[:commons:Category:' .. cat .. '|' .. cat .. ']]' end local categoryLinksText = table.concat(categoryLinks, ' • ') databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', ['flex-wrap'] = 'wrap', }) :addClass('databox-commons-link') :wikitext('[[File:Commons-logo.svg|18px|class=noviewer|link=commons:Category:]]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em', ['display'] = 'flex', ['gap'] = '0.3em', ['flex-wrap'] = 'wrap', }) :wikitext(categoryLinksText) end -- Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p klflcopir2ygkb4phgbss7j3v7kio9e 1378451 1378450 2026-08-06T04:58:42Z A826 72368 1378451 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions, special property P31, & P373 local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true excludeProperties_hash['P373'] = true excludeProperties_hash['P935'] = true -- Commons gallery excludeProperties_hash['P8744'] = true -- Economy of topic excludeProperties_hash['P8745'] = true -- Demographics of topic excludeProperties_hash['P1889'] = true -- Different from excludeProperties_hash['P910'] = true -- Main category of topic excludeProperties_hash['P1792'] = true -- Category of associated people excludeProperties_hash['P9495'] = true -- Category for maps or plans excludeProperties_hash['P1014'] = true -- Category for pictures taken with this camera excludeProperties_hash['P5777'] = true -- Category for the view of the item local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Economy of topic (P8744) local economyStatements = item:getBestStatements('P8744') if #economyStatements >= 1 and economyStatements[1].mainsnak.datavalue then local economyData = item:formatStatements('P8744') if economyData and economyData.value then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Economy of topic'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. economyData.value .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P8744]]') end end -- Demographics of topic (P8745) local demographicsStatements = item:getBestStatements('P8745') if #demographicsStatements >= 1 and demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue then local demographicsData = item:formatStatements('P8745') if demographicsData and demographicsData.value then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Demographics of topic'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. demographicsData.value .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P8745]]') end end -- Different from (P1889) local differentFromStatements = item:getBestStatements('P1889') if #differentFromStatements >= 1 and differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue then local differentFromData = item:formatStatements('P1889') if differentFromData and differentFromData.value then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Different from'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. differentFromData.value .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P1889]]') end end -- Main category of topic (P910) local mainCategoryStatements = item:getBestStatements('P910') if #mainCategoryStatements >= 1 and mainCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local mainCategoryData = item:formatStatements('P910') if mainCategoryData and mainCategoryData.value then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Main category of topic'):done() :tag('td') :wikitext('[[:Category:' .. mainCategoryData.value .. '|' .. mainCategoryData.value .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P910]]') end end -- Category of associated people (P1792) local associatedPeopleCategoryStatements = item:getBestStatements('P1792') if #associatedPeopleCategoryStatements >= 1 and associatedPeopleCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local associatedPeopleData = item:formatStatements('P1792') if associatedPeopleData and associatedPeopleData.value then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Category of associated people'):done() :tag('td') :wikitext('[[:Category:' .. associatedPeopleData.value .. '|' .. associatedPeopleData.value .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P1792]]') end end -- Category for maps or plans (P9495) local mapsCategoryStatements = item:getBestStatements('P9495') if #mapsCategoryStatements >= 1 and mapsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local mapsCategoryData = item:formatStatements('P9495') if mapsCategoryData and mapsCategoryData.value then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Category for maps or plans'):done() :tag('td') :wikitext('[[:Category:' .. mapsCategoryData.value .. '|' .. mapsCategoryData.value .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P9495]]') end end -- Category for pictures taken with this camera (P1014) local cameraPicturesCategoryStatements = item:getBestStatements('P1014') if #cameraPicturesCategoryStatements >= 1 and cameraPicturesCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local cameraPicturesData = item:formatStatements('P1014') if cameraPicturesData and cameraPicturesData.value then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Category for pictures taken with this camera'):done() :tag('td') :wikitext('[[:Category:' .. cameraPicturesData.value .. '|' .. cameraPicturesData.value .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P1014]]') end end -- Category for the view of the item (P5777) local viewCategoryStatements = item:getBestStatements('P5777') if #viewCategoryStatements >= 1 and viewCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local viewCategoryData = item:formatStatements('P5777') if viewCategoryData and viewCategoryData.value then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Category for the view of the item'):done() :tag('td') :wikitext('[[:Category:' .. viewCategoryData.value .. '|' .. viewCategoryData.value .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P5777]]') end end -- Commons Gallery (P935) local commonsGalleryStatements = item:getBestStatements('P935') if #commonsGalleryStatements >= 1 and commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsGallery = commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue.value dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Commons gallery'):done() :tag('td') :wikitext('[[:commons:' .. commonsGallery .. '|' .. commonsGallery .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P935]]') end -- Commons Category Link (P373) local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value -- Split categories if multiple (comma separated) local categories = {} for cat in string.gmatch(commonsCat, "[^,]+") do local trimmedCat = cat:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") categories[#categories + 1] = trimmedCat end -- Build the category links string local categoryLinks = {} for i, cat in ipairs(categories) do categoryLinks[i] = '[[:commons:Category:' .. cat .. '|' .. cat .. ']]' end local categoryLinksText = table.concat(categoryLinks, ' • ') dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Commons category'):done() :tag('td') :wikitext(categoryLinksText) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P373]]') end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Wikidata Link (Footer) databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p i062g8e8vwtx8le5ciuk8lkoqpjh1t0 1378452 1378451 2026-08-06T05:00:48Z A826 72368 1378452 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions, special property P31, & P373 local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true excludeProperties_hash['P373'] = true excludeProperties_hash['P935'] = true -- Commons gallery excludeProperties_hash['P8744'] = true -- Economy of topic excludeProperties_hash['P8745'] = true -- Demographics of topic excludeProperties_hash['P1889'] = true -- Different from excludeProperties_hash['P910'] = true -- Main category of topic excludeProperties_hash['P1792'] = true -- Category of associated people excludeProperties_hash['P9495'] = true -- Category for maps or plans excludeProperties_hash['P1014'] = true -- Category for pictures taken with this camera excludeProperties_hash['P5777'] = true -- Category for the view of the item local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end -- Helper function to clean category name local function cleanCategoryName(value) if not value then return nil end -- Remove "Category:" prefix if present value = value:gsub("^Category:", "") -- Remove any extra spaces value = value:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") return value end -- Economy of topic (P8744) local economyStatements = item:getBestStatements('P8744') if #economyStatements >= 1 and economyStatements[1].mainsnak.datavalue then local economyData = item:formatStatements('P8744') if economyData and economyData.value then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Economy of topic'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. economyData.value .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P8744]]') end end -- Demographics of topic (P8745) local demographicsStatements = item:getBestStatements('P8745') if #demographicsStatements >= 1 and demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue then local demographicsData = item:formatStatements('P8745') if demographicsData and demographicsData.value then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Demographics of topic'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. demographicsData.value .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P8745]]') end end -- Different from (P1889) local differentFromStatements = item:getBestStatements('P1889') if #differentFromStatements >= 1 and differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue then local differentFromData = item:formatStatements('P1889') if differentFromData and differentFromData.value then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Different from'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. differentFromData.value .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P1889]]') end end -- Main category of topic (P910) local mainCategoryStatements = item:getBestStatements('P910') if #mainCategoryStatements >= 1 and mainCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local mainCategoryValue = mainCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value if type(mainCategoryValue) == 'table' and mainCategoryValue.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(mainCategoryValue.id) if entity then local categoryName = entity:getLabel() if categoryName then local cleanName = cleanCategoryName(categoryName) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Main category of topic'):done() :tag('td') :wikitext('[[:Category:' .. cleanName .. '|' .. cleanName .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P910]]') end end end end -- Category of associated people (P1792) local associatedPeopleCategoryStatements = item:getBestStatements('P1792') if #associatedPeopleCategoryStatements >= 1 and associatedPeopleCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local associatedPeopleValue = associatedPeopleCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value if type(associatedPeopleValue) == 'table' and associatedPeopleValue.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(associatedPeopleValue.id) if entity then local categoryName = entity:getLabel() if categoryName then local cleanName = cleanCategoryName(categoryName) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Category of associated people'):done() :tag('td') :wikitext('[[:Category:' .. cleanName .. '|' .. cleanName .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P1792]]') end end end end -- Category for maps or plans (P9495) local mapsCategoryStatements = item:getBestStatements('P9495') if #mapsCategoryStatements >= 1 and mapsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local mapsCategoryValue = mapsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value if type(mapsCategoryValue) == 'table' and mapsCategoryValue.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(mapsCategoryValue.id) if entity then local categoryName = entity:getLabel() if categoryName then local cleanName = cleanCategoryName(categoryName) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Category for maps or plans'):done() :tag('td') :wikitext('[[:Category:' .. cleanName .. '|' .. cleanName .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P9495]]') end end end end -- Category for pictures taken with this camera (P1014) local cameraPicturesCategoryStatements = item:getBestStatements('P1014') if #cameraPicturesCategoryStatements >= 1 and cameraPicturesCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local cameraPicturesValue = cameraPicturesCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value if type(cameraPicturesValue) == 'table' and cameraPicturesValue.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(cameraPicturesValue.id) if entity then local categoryName = entity:getLabel() if categoryName then local cleanName = cleanCategoryName(categoryName) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Category for pictures taken with this camera'):done() :tag('td') :wikitext('[[:Category:' .. cleanName .. '|' .. cleanName .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P1014]]') end end end end -- Category for the view of the item (P5777) local viewCategoryStatements = item:getBestStatements('P5777') if #viewCategoryStatements >= 1 and viewCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local viewCategoryValue = viewCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value if type(viewCategoryValue) == 'table' and viewCategoryValue.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(viewCategoryValue.id) if entity then local categoryName = entity:getLabel() if categoryName then local cleanName = cleanCategoryName(categoryName) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Category for the view of the item'):done() :tag('td') :wikitext('[[:Category:' .. cleanName .. '|' .. cleanName .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P5777]]') end end end end -- Commons Gallery (P935) local commonsGalleryStatements = item:getBestStatements('P935') if #commonsGalleryStatements >= 1 and commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsGallery = commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue.value if commonsGallery then -- If it's a table with id, get the label if type(commonsGallery) == 'table' and commonsGallery.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(commonsGallery.id) if entity then commonsGallery = entity:getLabel() else commonsGallery = commonsGallery.id end end dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Commons gallery'):done() :tag('td') :wikitext('[[:commons:' .. commonsGallery .. '|' .. commonsGallery .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P935]]') end end -- Commons Category Link (P373) local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value -- If it's a table with id, get the label if type(commonsCat) == 'table' and commonsCat.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(commonsCat.id) if entity then commonsCat = entity:getLabel() else commonsCat = commonsCat.id end end -- Split categories if multiple (comma separated) local categories = {} for cat in string.gmatch(commonsCat, "[^,]+") do local trimmedCat = cat:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") categories[#categories + 1] = trimmedCat end -- Build the category links string local categoryLinks = {} for i, cat in ipairs(categories) do local cleanCat = cleanCategoryName(cat) categoryLinks[i] = '[[:commons:Category:' .. cleanCat .. '|' .. cleanCat .. ']]' end local categoryLinksText = table.concat(categoryLinks, ' • ') dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Commons category'):done() :tag('td') :wikitext(categoryLinksText) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P373]]') end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Wikidata Link (Footer) databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p b1w0dbngcvi5wq036c3ylc2dn02oxp6 1378453 1378452 2026-08-06T05:05:04Z A826 72368 1378453 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true -- Instance of excludeProperties_hash['P373'] = true -- Commons category excludeProperties_hash['P935'] = true -- Commons gallery excludeProperties_hash['P910'] = true -- Main category of topic (skip this) excludeProperties_hash['P1792'] = true -- Category of associated people (skip this) excludeProperties_hash['P9495'] = true -- Category for maps or plans (skip this) excludeProperties_hash['P1014'] = true -- Category for pictures taken with this camera (skip this) excludeProperties_hash['P5777'] = true -- Category for the view of the item (skip this) local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) if propertyValue and propertyValue.value then -- Make the value a clickable link if it's a Wikidata item local displayValue = propertyValue.value local claims = item.claims[property] if claims then local linkedValues = {} for _, claim in ipairs(claims) do if claim.mainsnak and claim.mainsnak.datavalue then local value = claim.mainsnak.datavalue.value if type(value) == 'table' and value.id then -- It's a Wikidata item, create a link local entity = mw.wikibase.getEntity(value.id) if entity then local label = entity:getLabel() if label then table.insert(linkedValues, '[[:d:' .. value.id .. '|' .. label .. ']]') else table.insert(linkedValues, '[[:d:' .. value.id .. '|' .. value.id .. ']]') end else table.insert(linkedValues, '[[:d:' .. value.id .. '|' .. value.id .. ']]') end else table.insert(linkedValues, value) end end end if #linkedValues > 0 then displayValue = table.concat(linkedValues, ', ') end end dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(displayValue) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end end -- Helper function to clean category name local function cleanCategoryName(value) if not value then return nil end -- Remove "Category:" prefix if present value = value:gsub("^Category:", "") -- Remove any extra spaces value = value:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") return value end -- Helper function to get entity label or value local function getEntityLabel(value) if type(value) == 'table' and value.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(value.id) if entity then return entity:getLabel() or value.id end return value.id end return value end -- Economy of topic (P8744) local economyStatements = item:getBestStatements('P8744') if #economyStatements >= 1 and economyStatements[1].mainsnak.datavalue then local economyValue = economyStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(economyValue) if displayValue then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Economy of topic'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. displayValue .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P8744]]') end end -- Demographics of topic (P8745) local demographicsStatements = item:getBestStatements('P8745') if #demographicsStatements >= 1 and demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue then local demographicsValue = demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(demographicsValue) if displayValue then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Demographics of topic'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. displayValue .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P8745]]') end end -- Different from (P1889) local differentFromStatements = item:getBestStatements('P1889') if #differentFromStatements >= 1 and differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue then local differentFromValue = differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(differentFromValue) if displayValue then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Different from'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. displayValue .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P1889]]') end end -- Commons Gallery (P935) local commonsGalleryStatements = item:getBestStatements('P935') if #commonsGalleryStatements >= 1 and commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsGallery = commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(commonsGallery) if displayValue then local cleanValue = cleanCategoryName(displayValue) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Commons gallery'):done() :tag('td') :wikitext('[[:commons:' .. cleanValue .. '|' .. cleanValue .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P935]]') end end -- Commons Category (P373) local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(commonsCat) if displayValue then -- Split categories if multiple (comma separated) local categories = {} for cat in string.gmatch(displayValue, "[^,]+") do local trimmedCat = cat:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") local cleanCat = cleanCategoryName(trimmedCat) categories[#categories + 1] = '[[:commons:Category:' .. cleanCat .. '|' .. cleanCat .. ']]' end local categoryLinksText = table.concat(categories, ' • ') dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Commons category'):done() :tag('td') :wikitext(categoryLinksText) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P373]]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Wikidata Link (Footer) databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p kxzlhqtlpj31fc7sa2cy7p5eggccx4y 1378454 1378453 2026-08-06T05:06:17Z A826 72368 1378454 Scribunto text/plain -- A modified version based on sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox -- Displays Wikidata properties dynamically inside an infobox. function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- Option to display aliases below the title (defaults to true) local useAliases = true if argsLocal.useAliases and (argsLocal.useAliases == "false" or argsLocal.useAliases == "no" or argsLocal.useAliases == "0") then useAliases = false end -- local excludeProperties parameter allows excluding specific properties per page if needed local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '250px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) -- Title local titleDiv = databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#f5f5f5', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) -- Aliases display (Color set to #6f9f9c) if useAliases and item.aliases then local langCode = lang:getCode() local aliases = item.aliases[langCode] if aliases and #aliases > 0 then local aliasList = {} for _, aliasObj in ipairs(aliases) do table.insert(aliasList, aliasObj.value) end titleDiv:tag('div') :css({ ['font-size'] = '75%', ['font-weight'] = 'normal', ['font-style'] = 'italic', ['color'] = '#6f9f9c', ['margin-top'] = '0.2em' }) :wikitext(table.concat(aliasList, ', ')) end end -- Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|240px|center]]') end -- Signature (P109) local signatureImage = nil local signatureImages = item:getBestStatements('P109') if #signatureImages >= 1 then signatureImage = signatureImages[1].mainsnak.datavalue.value end if signatureImage then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['font-style'] = 'italic', padding = '0.2em 0', }) :wikitext('Signature') databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. signatureImage .. '|frameless|200px|center]]') end -- Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#f5f5f5', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) -- Excluded property table handles local exclusions local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) excludeProperties_hash['P31'] = true -- Instance of excludeProperties_hash['P373'] = true -- Commons category excludeProperties_hash['P935'] = true -- Commons gallery excludeProperties_hash['P910'] = true -- Main category of topic excludeProperties_hash['P1792'] = true -- Category of associated people excludeProperties_hash['P9495'] = true -- Category for maps or plans excludeProperties_hash['P1014'] = true -- Category for pictures taken with this camera excludeProperties_hash['P5777'] = true -- Category for the view of the item excludeProperties_hash['P8744'] = true -- Economy of topic excludeProperties_hash['P8745'] = true -- Demographics of topic excludeProperties_hash['P1889'] = true -- Different from local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) if propertyValue and propertyValue.value then -- Get the raw value to make it clickable local displayValue = propertyValue.value local claims = item.claims[property] if claims then local linkedValues = {} for _, claim in ipairs(claims) do if claim.mainsnak and claim.mainsnak.datavalue then local value = claim.mainsnak.datavalue.value if type(value) == 'table' and value.id then -- It's a Wikidata item, create a link local entity = mw.wikibase.getEntity(value.id) if entity then local label = entity:getLabel() if label then table.insert(linkedValues, '[[:d:' .. value.id .. '|' .. label .. ']]') else table.insert(linkedValues, '[[:d:' .. value.id .. '|' .. value.id .. ']]') end else table.insert(linkedValues, '[[:d:' .. value.id .. '|' .. value.id .. ']]') end elseif type(value) == 'string' then table.insert(linkedValues, value) elseif type(value) == 'number' then table.insert(linkedValues, tostring(value)) end end end if #linkedValues > 0 then displayValue = table.concat(linkedValues, ', ') end end dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(displayValue) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end end -- Helper function to clean category name local function cleanCategoryName(value) if not value then return nil end if type(value) == 'table' then value = tostring(value) end value = value:gsub("^Category:", "") value = value:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") return value end -- Helper function to get entity label or value local function getEntityLabel(value) if type(value) == 'table' and value.id then local entity = mw.wikibase.getEntity(value.id) if entity then return entity:getLabel() or value.id end return value.id elseif type(value) == 'table' then return tostring(value) end return value end -- Economy of topic (P8744) local economyStatements = item:getBestStatements('P8744') if #economyStatements >= 1 and economyStatements[1].mainsnak.datavalue then local economyValue = economyStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(economyValue) if displayValue then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Economy of topic'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. displayValue .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P8744]]') end end -- Demographics of topic (P8745) local demographicsStatements = item:getBestStatements('P8745') if #demographicsStatements >= 1 and demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue then local demographicsValue = demographicsStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(demographicsValue) if displayValue then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Demographics of topic'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. displayValue .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P8745]]') end end -- Different from (P1889) local differentFromStatements = item:getBestStatements('P1889') if #differentFromStatements >= 1 and differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue then local differentFromValue = differentFromStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(differentFromValue) if displayValue then dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Different from'):done() :tag('td') :wikitext("'''" .. displayValue .. "'''") :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P1889]]') end end -- Commons Gallery (P935) local commonsGalleryStatements = item:getBestStatements('P935') if #commonsGalleryStatements >= 1 and commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsGallery = commonsGalleryStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(commonsGallery) if displayValue then local cleanValue = cleanCategoryName(displayValue) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Commons gallery'):done() :tag('td') :wikitext('[[:commons:' .. cleanValue .. '|' .. cleanValue .. ']]') :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P935]]') end end -- Commons Category (P373) local commonsCategoryStatements = item:getBestStatements('P373') if #commonsCategoryStatements >= 1 and commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue then local commonsCat = commonsCategoryStatements[1].mainsnak.datavalue.value local displayValue = getEntityLabel(commonsCat) if displayValue then -- Split categories if multiple (comma separated) local categories = {} for cat in string.gmatch(displayValue, "[^,]+") do local trimmedCat = cat:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "") local cleanCat = cleanCategoryName(trimmedCat) categories[#categories + 1] = '[[:commons:Category:' .. cleanCat .. '|' .. cleanCat .. ']]' end local categoryLinksText = table.concat(categories, ' • ') dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext('Commons category'):done() :tag('td') :wikitext(categoryLinksText) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P373]]') end end -- Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then -- Build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 240, width = 240, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end -- Wikidata Link (Footer) databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', ['align-items'] = 'center', ['justify-content'] = 'center', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', ['text-align'] = 'center', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0 0 0 0.3em' }) :wikitext('[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p 5bdvkd90hwgtbjtbzg8cl43ntkqlay9 10 180054 1378448 2026-08-06T04:50:31Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{#invoke:Databox/test|databox|useImage={{{useImage|}}}|excludeProperties={{{excludeProperties|}}}}} 1378448 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Databox/test|databox|useImage={{{useImage|}}}|excludeProperties={{{excludeProperties|}}}}} 18k2vi58zkteymcn4vmu9m4w8ou0cf5 828 180055 1378449 2026-08-06T04:52:07Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{{!}} class="wikitable" {{!}} {{databox/test|item=Q10725594}} {{databox/test|item=Q13365715}} {{!}} {{databox/test|item=Q153}} {{!}} {{databox/test|item=Q2513}} {{!}} {{databox/test|item=Q3030}} {{!}} {{databox/test|item=Q7066}} {{!-}} {{!}} {{databox/test|item=Q192724}} {{!}} {{databox/test|item=Q67}} {{!}} {{databox/test|item=Q143}} {{!}} {{databox/test|item=Q64}} {{!}} {{databox/test|item=Q42}} {{!}}} 1378449 wikitext text/x-wiki {{{!}} class="wikitable" {{!}} {{databox/test|item=Q10725594}} {{databox/test|item=Q13365715}} {{!}} {{databox/test|item=Q153}} {{!}} {{databox/test|item=Q2513}} {{!}} {{databox/test|item=Q3030}} {{!}} {{databox/test|item=Q7066}} {{!-}} {{!}} {{databox/test|item=Q192724}} {{!}} {{databox/test|item=Q67}} {{!}} {{databox/test|item=Q143}} {{!}} {{databox/test|item=Q64}} {{!}} {{databox/test|item=Q42}} {{!}}} dxc9e0vwbghcwvunngifgaggbvaqm0v 0 180056 1378460 2026-08-06T05:55:26Z A826 72368 A826 [[ಅಝಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಅಳಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸಮನಾಂತರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1378460 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಅಳಿಕೋಡ್ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] mon04kb9o6ehdywkhvxx9vfzjyuk8hr 10 180057 1378467 2026-05-04T17:29:33Z en>Jmg38 0 /* See also */ copy edit 1378467 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} === Usage === This template may be used inside a table to render styling for individual pending (filming{{\}}post-production - no [[WP:CRYSTAL]]) films. This template has one required parameter, and multiple optional parameters: * {{para|1}}, required, the film title, wikilink if article exists * {{para|italic}}, optional, whether to italicize the film title according to [[MOS:FILM]]. If left blank this will default to 'yes'. Set 'no' for no italics. * {{para|align}}, optional, the alignment of the content in the table cell. If left blank this will default to 'left'. Other possible values are 'right' and 'center' === Examples === {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="40%" | Wikitext ! width="60%" | Result |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|RRR}} | {{Pending film|RRR}} |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|<nowiki>[[The Avengers (2012 film)|The Avengers]]</nowiki>}} | {{Pending film|[[ The Avengers (2012 film)|The Avengers]]}} |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|RRR|<nowiki>italic=no</nowiki>}} | {{Pending film|RRR|italic=no}} |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|RRR|<nowiki>align=center</nowiki>}} | {{Pending film|RRR|align=center}} |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|RRR|<nowiki>align=right</nowiki>}} | {{Pending film|RRR|align=right}} |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|Untitled film with DirectorName|<nowiki>italic=no</nowiki>}} | {{Pending film|Untitled film with DirectorName|italic=no}} |} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Category:Film templates]] }}</includeonly> <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Film title", "description": "The name of the film, wikilink if the article exists", "example": "[[The Avengers (2012 film)|The Avengers]]", "type": "string", "required": true }, "align": { "label": "Align", "description": "The alignment of the content in the table cell", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right", "center" ], "default": "left" }, "italic": { "label": "Italicize title", "description": "Whether to italicize the title, see [[MOS:FILM]]", "type": "string", "suggestedvalues": [ "yes", "no" ], "default": "yes" } }, "description": "This template may be used inside a table to render styling for films that are still being produced.", "paramOrder": [ "1", "italic", "align" ] } </templatedata> === See also === * [[Template:Pending films key]] - key placed above list tables that include pending (filming{{\}}post-production) films * [[Template:Pending series key]] - key placed above list tables that include pending (filming{{\}}post-production) television series * [[Template:Pending series]] - for an individual pending (filming{{\}}post-production) television series in list table 9l0o4bjs6aszr9ljpw9t4odck12rh9s 1378468 1378467 2026-08-06T06:14:07Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Pending_film/doc]] 1378467 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} === Usage === This template may be used inside a table to render styling for individual pending (filming{{\}}post-production - no [[WP:CRYSTAL]]) films. This template has one required parameter, and multiple optional parameters: * {{para|1}}, required, the film title, wikilink if article exists * {{para|italic}}, optional, whether to italicize the film title according to [[MOS:FILM]]. If left blank this will default to 'yes'. Set 'no' for no italics. * {{para|align}}, optional, the alignment of the content in the table cell. If left blank this will default to 'left'. Other possible values are 'right' and 'center' === Examples === {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="40%" | Wikitext ! width="60%" | Result |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|RRR}} | {{Pending film|RRR}} |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|<nowiki>[[The Avengers (2012 film)|The Avengers]]</nowiki>}} | {{Pending film|[[ The Avengers (2012 film)|The Avengers]]}} |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|RRR|<nowiki>italic=no</nowiki>}} | {{Pending film|RRR|italic=no}} |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|RRR|<nowiki>align=center</nowiki>}} | {{Pending film|RRR|align=center}} |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|RRR|<nowiki>align=right</nowiki>}} | {{Pending film|RRR|align=right}} |- | style="text-align:center;" | {{tlc|Pending film|Untitled film with DirectorName|<nowiki>italic=no</nowiki>}} | {{Pending film|Untitled film with DirectorName|italic=no}} |} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Category:Film templates]] }}</includeonly> <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Film title", "description": "The name of the film, wikilink if the article exists", "example": "[[The Avengers (2012 film)|The Avengers]]", "type": "string", "required": true }, "align": { "label": "Align", "description": "The alignment of the content in the table cell", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right", "center" ], "default": "left" }, "italic": { "label": "Italicize title", "description": "Whether to italicize the title, see [[MOS:FILM]]", "type": "string", "suggestedvalues": [ "yes", "no" ], "default": "yes" } }, "description": "This template may be used inside a table to render styling for films that are still being produced.", "paramOrder": [ "1", "italic", "align" ] } </templatedata> === See also === * [[Template:Pending films key]] - key placed above list tables that include pending (filming{{\}}post-production) films * [[Template:Pending series key]] - key placed above list tables that include pending (filming{{\}}post-production) television series * [[Template:Pending series]] - for an individual pending (filming{{\}}post-production) television series in list table 9l0o4bjs6aszr9ljpw9t4odck12rh9s 11 180058 1378469 2026-01-14T17:37:08Z en>Gaarmyvet 0 /* Commas? */ new section 1378469 wikitext text/x-wiki == RRR == The source title for the film mentioned should be changed from <nowiki>[[ RRR (film)|RRR]]</nowiki> to <nowiki>[[ RRR]]</nowiki>. [[User:Jayanthkumar123|Jayanthkumar123]] ([[User talk:Jayanthkumar123|talk]]) 09:33, 24 March 2024 (UTC) == Commas? == I don't understand why (or maybe the reason why) the template displays commas(?) at the foot of the [[Template:Dagger]]. An example may be found on the [[Alan Ritchson]] page. <span style="background:#C2C2C2">[[User:Gaarmyvet|<b style="color: red;">Georgia Army Vet</b> ]][[Special:Contributions/Gaarmyvet|<i style="color: white;">Contribs</i> ]][[User Talk:Gaarmyvet|<b style="color: blue;">Talk</b>]] </span> 17:37, 14 January 2026 (UTC) 3ag7rtwq6bm3fu7bpq15zgvre9q7ds0 1378470 1378469 2026-08-06T06:14:07Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template_talk:Pending_film]] 1378469 wikitext text/x-wiki == RRR == The source title for the film mentioned should be changed from <nowiki>[[ RRR (film)|RRR]]</nowiki> to <nowiki>[[ RRR]]</nowiki>. [[User:Jayanthkumar123|Jayanthkumar123]] ([[User talk:Jayanthkumar123|talk]]) 09:33, 24 March 2024 (UTC) == Commas? == I don't understand why (or maybe the reason why) the template displays commas(?) at the foot of the [[Template:Dagger]]. An example may be found on the [[Alan Ritchson]] page. <span style="background:#C2C2C2">[[User:Gaarmyvet|<b style="color: red;">Georgia Army Vet</b> ]][[Special:Contributions/Gaarmyvet|<i style="color: white;">Contribs</i> ]][[User Talk:Gaarmyvet|<b style="color: blue;">Talk</b>]] </span> 17:37, 14 January 2026 (UTC) 3ag7rtwq6bm3fu7bpq15zgvre9q7ds0 10 180059 1378477 2026-06-22T07:56:54Z en>EliteFairy 0 Removed [[Category:Filmfare Awards South]] as templates do not belong in content categories. ([[WP:CAT#T]]) 1378477 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Filmfare Critics Award for Best Actor – South | title = [[Filmfare Awards South|Filmfare]] [[Filmfare Critics Award for Best Actor – South|Critics Award for Best Actor – South]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Male | list1 = {{navbox | subgroup | group1 = Kannada | list1 = * [[Sanchari Vijay]] (2015) * [[Rakshit Shetty]] (2016) * [[Dhananjay (actor)|Dhananjay]] (2017) * [[Sathish Ninasam]] (2018) | group2 = Malayalam | list2 = * [[Prithviraj Sukumaran]] (2013) * [[Nivin Pauly]] (2014) * [[Jayasurya]] (2015) * [[Dulquer Salmaan]] (2016) * [[Tovino Thomas]] (2017) * [[Soubin Shahir]] (2018) | group3 = Tamil | list3 = * [[Vikram (actor)|Vikram]] (2011) * [[Dhanush]] (2013) * [[Karthi]] (2014) * [[Jayam Ravi]] (2015) * [[Suriya]] (2016) * [[Karthi]] / [[R. Madhavan]] (2017) * [[Arvind Swami]] (2018) | group4 = Telugu | list4 = * [[Nani (actor)|Nani]] (2015) * [[Allu Arjun]] (2016) * [[Daggubati Venkatesh]] (2017) * [[Dulquer Salmaan]] (2018) * [[Nani (actor)|Nani]] (2020–2021) * [[Dulquer Salmaan]] (2022) }} | group2 = Female | list2 = {{navbox | subgroup | group1 = Kannada | list1 = * [[Rachita Ram]] (2015) * [[Sruthi Hariharan]] (2016) * [[Shraddha Srinath]] (2017) * [[Sruthi Hariharan]] (2018) | group2 = Malayalam | list2 = * [[Amala Paul]] (2015) * [[Manju Warrier]] (2017) * [[Nimisha Sajayan]] (2018) | group3 = Tamil | list3 = * [[Jyothika]] (2015) * [[Trisha (actress)|Trisha]] (2016) * [[Aditi Balan]] (2017) * [[Aishwarya Rajesh]] (2018) | group4 = Telugu | list4 = * [[Nithya Menen]] (2015) * [[Ritu Varma]] (201) * [[Ritika Singh]] (2017) * [[Rashmika Mandanna]] (2018) * [[Sai Pallavi]] (2020–2021) * [[Sai Pallavi]] (2022) }} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Filmfare Award navigational boxes|Critics Award for Best Actor – South]] </noinclude> b9rtwuv6dnrbhw0snw7h9uwy7il6v7r 1378478 1378477 2026-08-06T06:20:32Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Filmfare_Critics_Award_for_Best_Actor_–_South]] 1378477 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Filmfare Critics Award for Best Actor – South | title = [[Filmfare Awards South|Filmfare]] [[Filmfare Critics Award for Best Actor – South|Critics Award for Best Actor – South]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Male | list1 = {{navbox | subgroup | group1 = Kannada | list1 = * [[Sanchari Vijay]] (2015) * [[Rakshit Shetty]] (2016) * [[Dhananjay (actor)|Dhananjay]] (2017) * [[Sathish Ninasam]] (2018) | group2 = Malayalam | list2 = * [[Prithviraj Sukumaran]] (2013) * [[Nivin Pauly]] (2014) * [[Jayasurya]] (2015) * [[Dulquer Salmaan]] (2016) * [[Tovino Thomas]] (2017) * [[Soubin Shahir]] (2018) | group3 = Tamil | list3 = * [[Vikram (actor)|Vikram]] (2011) * [[Dhanush]] (2013) * [[Karthi]] (2014) * [[Jayam Ravi]] (2015) * [[Suriya]] (2016) * [[Karthi]] / [[R. Madhavan]] (2017) * [[Arvind Swami]] (2018) | group4 = Telugu | list4 = * [[Nani (actor)|Nani]] (2015) * [[Allu Arjun]] (2016) * [[Daggubati Venkatesh]] (2017) * [[Dulquer Salmaan]] (2018) * [[Nani (actor)|Nani]] (2020–2021) * [[Dulquer Salmaan]] (2022) }} | group2 = Female | list2 = {{navbox | subgroup | group1 = Kannada | list1 = * [[Rachita Ram]] (2015) * [[Sruthi Hariharan]] (2016) * [[Shraddha Srinath]] (2017) * [[Sruthi Hariharan]] (2018) | group2 = Malayalam | list2 = * [[Amala Paul]] (2015) * [[Manju Warrier]] (2017) * [[Nimisha Sajayan]] (2018) | group3 = Tamil | list3 = * [[Jyothika]] (2015) * [[Trisha (actress)|Trisha]] (2016) * [[Aditi Balan]] (2017) * [[Aishwarya Rajesh]] (2018) | group4 = Telugu | list4 = * [[Nithya Menen]] (2015) * [[Ritu Varma]] (201) * [[Ritika Singh]] (2017) * [[Rashmika Mandanna]] (2018) * [[Sai Pallavi]] (2020–2021) * [[Sai Pallavi]] (2022) }} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Filmfare Award navigational boxes|Critics Award for Best Actor – South]] </noinclude> b9rtwuv6dnrbhw0snw7h9uwy7il6v7r 1378480 1378478 2026-08-06T06:23:38Z A826 72368 1378480 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ದಕ್ಷಿಣ | title = [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್]] [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ದಕ್ಷಿಣ|ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ದಕ್ಷಿಣ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = ಪುರುಷ | list1 = {{navbox | subgroup | group1 = ಕನ್ನಡ | list1 = * [[ಸಂಚಾರಿ ವಿಜಯ್]] (2015) * [[ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] (2016) * [[ಧನಂಜಯ್ (ನಟ)|ಧನಂಜಯ್]] (2017) * [[ಸತೀಶ್ ನೀನಾಸಂ]] (2018) | group2 = ಮಲಯಾಳಂ | list2 = * [[ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್]] (2013) * [[ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ]] (2014) * [[ಜಯಸೂರ್ಯ]] (2015) * [[ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್]] (2016) * [[ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್]] (2017) * [[ಸೌಬಿನ್ ಷಾಹಿರ್]] (2018) | group3 = ತಮಿಳು | list3 = * [[ವಿಕ್ರಮ್ (ನಟ)|ವಿಕ್ರಮ್]] (2011) * [[ಧನುಷ್]] (2013) * [[ಕಾರ್ತಿ]] (2014) * [[ಜಯಂ ರವಿ]] (2015) * [[ಸೂರ್ಯ]] (2016) * [[ಕಾರ್ತಿ]] / [[ಆರ್. ಮಾಧವನ್]] (2017) * [[ಅರ್ವಿಂದ್ ಸ್ವಾಮಿ]] (2018) | group4 = ತೆಲುಗು | list4 = * [[ನಾನಿ (ನಟ)|ನಾನಿ]] (2015) * [[ಅಲ್ಲು ಅರ್ಜುನ್]] (2016) * [[ದಗ್ಗುಬಾಟಿ ವೆಂಕಟೇಶ್]] (2017) * [[ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್]] (2018) * [[ನಾನಿ (ನಟ)|ನಾನಿ]] (2020–2021) * [[ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್]] (2022) }} | group2 = ಮಹಿಳೆ | list2 = {{navbox | subgroup | group1 = ಕನ್ನಡ | list1 = * [[ರಚಿತಾ ರಾಮ್]] (2015) * [[ಶ್ರುತಿ ಹರಿಹರನ್]] (2016) * [[ಶ್ರದ್ಧಾ ಶ್ರೀನಾಥ್]] (2017) * [[ಶ್ರುತಿ ಹರಿಹರನ್]] (2018) | group2 = ಮಲಯಾಳಂ | list2 = * [[ಅಮಲಾ ಪಾಲ್]] (2015) * [[ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್]] (2017) * [[ನಿಮಿಷಾ ಸಜಯನ್]] (2018) | group3 = ತಮಿಳು | list3 = * [[ಜ್ಯೋತಿಕಾ]] (2015) * [[ತೃಷ (ನಟಿ)|ತೃಷ]] (2016) * [[ಅದಿತಿ ಬಾಲನ್]] (2017) * [[ಐಶ್ವರ್ಯ ರಾಜೇಶ್]] (2018) | group4 = ತೆಲುಗು | list4 = * [[ನಿತ್ಯ ಮೆನನ್]] (2015) * [[ರಿತು ವರ್ಮಾ]] (2016) * [[ರಿತಿಕಾ ಸಿಂಗ್]] (2017) * [[ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ]] (2018) * [[ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ]] (2020–2021) * [[ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ]] (2022) }} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂಚರಣೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು|ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ದಕ್ಷಿಣ]] </noinclude> hywcam82mjmif6gzogjg6r3v81h0mvo 0 180060 1378481 2026-08-06T06:24:41Z A826 72368 [[ನೀನಾಸಂ ಸತೀಶ್]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಪುನರ್ನಿರ್ದೇಶನ 1378481 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ನೀನಾಸಂ ಸತೀಶ್]] o5hia73v80c5jjq2qam92zfukjfj5w7 3 180061 1378482 2026-08-06T06:27:27Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1378482 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Nagararu B S}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೫೭, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 68hymvtt1npnf4f0xssqdiww97eh10o 0 180062 1378483 2026-08-06T06:44:51Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Indian name|ಟೋವಿನೊ|ಥಾಮಸ್}} {{Infobox person | name = ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ | image = Tovino Thomas At The ‘Maari 2’ Press Meet.jpg | image_size = 220px | caption = 2018ರಲ್ಲಿ ಟೋವಿನೊ | birth_date = {{Birth date and age|1989|01|21|df=y}} | birth_place = [[ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]], [[ತೃಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕೇರಳ |... 1378483 wikitext text/x-wiki {{Indian name|ಟೋವಿನೊ|ಥಾಮಸ್}} {{Infobox person | name = ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ | image = Tovino Thomas At The ‘Maari 2’ Press Meet.jpg | image_size = 220px | caption = 2018ರಲ್ಲಿ ಟೋವಿನೊ | birth_date = {{Birth date and age|1989|01|21|df=y}} | birth_place = [[ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]], [[ತೃಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕೇರಳ | alma_mater = | occupation = {{hlist|ನಟ|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ}} | years_active = 2012{{endash}}ಇಂದಿನವರೆಗೆ | spouse = {{marriage|ಲಿಡಿಯಾ|2014}} | children = 2 | website = {{URL|https://tovinothomas.com}} }} '''ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್''' (ಜನನ 21 ಜನವರಿ 1989) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ. ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ]] ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=I had to skip workouts to play a politician |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-had-to-skip-workouts-to-play-a-politician/articleshow/20795550.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130830003357/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-28/news-and-interviews/40255294_1_abcd-martin-prakkat-dulquer|url-status=live|archive-date=30 August 2013 |work=[[The Times of India]]|access-date=5 July 2013}}</ref> ಅವರು 2012ರಲ್ಲಿ ''[[ಪ್ರಭುವಿಂಟೆ ಮಕ್ಕಳ್]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಬ್ರೇಕ್ಥ್ರೂ ಪಾತ್ರಗಳು ''ABCD: American-Born Confused Desi (ಏ ಬಿ ಸಿ ಡಿ: ಅಮೇರಿಕನ್-ಬಾರ್ನ್ ಕನ್ಫ್ಯೂಸ್ಡ್ ದೇಸಿ- ೨೦೧೩ ಚಲನಚಿತ್ರ) -, ''[[7th Day (film)|7th Day]]'' (2014), ''ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್'' (2015) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅವರು [[ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]] [[ಸೂಪರ್ಹೀರೋ]] ಚಿತ್ರ ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' (2021) ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |author=The Hindu Net Desk |date=2021-10-28 |title='Minnal Murali' trailer: Tovino Thomas is Netflix's first superhero from Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-trailer-tovino-thomas-is-netflixs-first-superhero-from-kerala/article37206268.ece |access-date=2021-12-27 |issn=0971-751X |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129112155/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-trailer-tovino-thomas-is-netflixs-first-superhero-from-kerala/article37206268.ece |url-status=live }}</ref> ಅವರು ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' (2015) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Tovino wins the Filmfare Best Supporting Actor for Malayalam |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-wins-the-filmfare-best-supporting-actor-for-malayalam/articleshow/52813213.cms |date=2017-01-27}}</ref> ಅವರು ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'' (2017) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. 2022ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ'' ಮತ್ತು ''[[ಕಾಲ (2021 ಚಿತ್ರ)|ಕಾಲ]]'' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ [[SIIMA ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref name="indiatoday.JananiK.SIIMA2022.2022.09.12"/><ref name="SIIMA2022.Winners"/> ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''[[ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್]]'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. 21 ಜನವರಿ 2021 ರಂದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ "ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-launches-his-production-house-142039 |title=Tovino Thomas launches his production house |date=23 January 2021 |access-date=3 October 2021 |archive-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003142226/https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-launches-his-production-house-142039 |url-status=live }}</ref> ''ಕಾಲ'' ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-takes-to-social-media-to-announce-his-own-production-company/articleshow/80403133.cms |title=Tovino Thomas takes to social media to announce his own production company |website=The Times of India |access-date=3 October 2021 |archive-date=5 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205131045/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-takes-to-social-media-to-announce-his-own-production-company/articleshow/80403133.cms |url-status=live }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರು 21 ಜನವರಿ 1989<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/tovino-thomas-turns-32-dulquer-salmaan-prithviraj-and-others-send-birthday-wishes-1761349-2021-01-21 |title=Tovino Thomas turns 32. Dulquer Salmaan, Jaick John, Prithviraj and others send birthday wishes |date=21 January 2021|access-date=13 June 2021 |website=India Today|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126014025/https://www.indiatoday.in/amp/movies/regional-cinema/story/tovino-thomas-turns-32-dulquer-salmaan-prithviraj-and-others-send-birthday-wishes-1761349-2021-01-21|url-status=live}}</ref> ರಂದು [[ತೃಶ್ಶೂರ್]]ನ [[ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]]ದಲ್ಲಿ ಶೀಲಾ ಮತ್ತು ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಇ. ಥಾಮಸ್ ದಂಪತಿಗೆ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಟಿಂಗ್ಸ್ಟನ್ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಧನ್ಯಾ ಥಾಮಸ್. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Alumni Profile – Tovino Thomas |url=http://donboscoijk.edu.in/alumni-profile?id=2718&enc=e278f6e3d932be3aff0b537283aa797d |website=Don Bosco Alumni, Irinjalakuda |publisher=Don Bosco Schools, Irinjalakuda|access-date=29 April 2018|archive-date=30 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430113912/http://donboscoijk.edu.in/alumni-profile?id=2718&enc=e278f6e3d932be3aff0b537283aa797d|url-status=dead}}</ref><ref name="HighSchool">{{cite news |last1=Prakash |first1=Asha |title=Tovino was school leader once, check out his old pic! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-was-school-leader-once-check-out-his-old-pic/articleshow/59177369.cms |access-date=29 April 2018 |work=The Times of India |date=16 June 2017 |archive-date=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430212041/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-was-school-leader-once-check-out-his-old-pic/articleshow/59177369.cms |url-status=live }}</ref> ನಂತರ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಇರಿಂಜಾಲಕುಡದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ (ಪ್ಲಸ್ ಟು) ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]]ನ ತಮಿಳುನಾಡು ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ನ ಹ್ಯಾಂಡ್ಬಾಲ್ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ನಾಯಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು</ref> ನಂತರ ಅವರು [[ಕಾಗ್ನಿಜೆಂಟ್|ಕಾಗ್ನಿಜೆಂಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್]]ನಲ್ಲಿ<ref name="HighSchool" /> ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಕ್ರೀಡೆ, ಫಿಟ್ನೆಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/tovino-thomas-interview-ennu-ninte-moideen-malayalam-prithviraj.html |title=Prithvi suggested my name for 'Moideen': Tovino |website=English.manoramaonline.com |access-date=3 February 2018 |archive-date=10 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110231333/http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/tovino-thomas-interview-ennu-ninte-moideen-malayalam-prithviraj.html |url-status=live }}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸ (2012–2014) === ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರು 2012ರಲ್ಲಿ ಸಜೀವ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ಪ್ರಭುವಿಂಟೆ ಮಕ್ಕಳ್]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನಾಗಿ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Tovino cherishes memory of first movie |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-cherishes-memory-of-first-movie-1.4483640|access-date=2020-09-15 |website=Mathrubhumi |language=en|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030083617/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-cherishes-memory-of-first-movie-1.4483640|url-status=live}}</ref> ನಂತರ, ಅವರು ರೂಪೇಶ್ ಪೀತಾಂಬರನ್ ಅವರ''[[ದೀವ್ರಂ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. "ಏ ಬಿ ಸಿ ಡಿ: ಅಮೇರಿಕನ್-ಬಾರ್ನ್ ಕನ್ಫ್ಯೂಸ್ಡ್ ದೇಸಿ (2013)" ನಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಲನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''[[ಕೂತರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref>[https://www.deccanchronicle.com/140614/entertainment-movie-review/article/movie-review-koothara-good-parts-just-use-and-throw-razor Movie review 'Koothara': Is good in parts, just like a use-and-throw razor]. ''Deccan Chronicle''. (14 June 2014). Retrieved 20 June 20164.</ref> ಮತ್ತೆ, ಅವರು ರೂಪೇಶ್ ಪೀತಾಂಬರನ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಯು ಟೂ ಬ್ರೂಟಸ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/report/review-avoid-watching-you-too-brutus-south/20150324.htm|title=Review: Avoid watching You Too Brutus|website=Rediff|language=en|access-date=2019-08-26|archive-date=26 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826100848/https://www.rediff.com/movies/report/review-avoid-watching-you-too-brutus-south/20150324.htm|url-status=live}}</ref> ಅವರು ''ಸೆವೆಂತ್ ಡೇ'' (2014) ಮತ್ತು ''ಚಾರ್ಲಿ'' (ಮಳಯಾಳಂ 2015) ಸೇರಿದಂತೆ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ಮಾನ್ಯತೆ (2015–2019) === 2015ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೆರುಂಪರಂಬಿಲ್ ಅಪ್ಪು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South) |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html|access-date=2020-09-15 |website=filmfare.com |language=en|archive-date=2 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702102328/http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html|url-status=live}}</ref> ಅವರು 2016ರಲ್ಲಿ ''ಗುಪ್ಪಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಥೇಜಸ್ ವರ್ಕಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/guppy-review-genuine-honest-review-malayalam-qifve1fcejfhf.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807224313/http://www.sify.com/movies/guppy-review-genuine-honest-review-malayalam-qifve1fcejfhf.html|url-status=dead|archive-date=7 August 2016|title='Guppy': Review|website=[[Sify]]}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು 2017ರ NAFA ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಹೀರೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web |last=James |first=Anu |title=North American Film Awards (NAFA) 2017: Nivin Pauly, Manju Warrier, Tovino Thomas and others in winners list |url=http://www.ibtimes.co.in/north-american-film-awards-nafa-2017-nivin-pauly-manju-warrier-tovino-thomas-others-winners-714073|access-date=3 February 2018 |website=Ibtimes.co.in |date=30 January 2017|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://archive.today/20171011181353/http://www.ibtimes.co.in/north-american-film-awards-nafa-2017-nivin-pauly-manju-warrier-tovino-thomas-others-winners-714073|url-status=live}}</ref> ಅವರು 2017ರಲ್ಲಿ ''ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ'', ''ಗೋಧ'' ಮತ್ತು ''ಮಾಯಾನದಿ'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ''ಮಾಯಾನದಿ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು ಬಿಹೈಂಡ್ವುಡ್ಸ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html|access-date=2020-09-15 |website=filmfare.com |language=en|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620082346/https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-06-17 |title=Best Actor Critics' Choice (Malayalam) – Tovino Thomas {{!}} List of winners for BGM 2018|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-winners-for-behindwoods-gold-medals-2018/best-actor-critics-choice-malayalam.html|access-date=2020-09-15|website=Behindwoods|archive-date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611133039/http://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-winners-for-behindwoods-gold-medals-2018/best-actor-critics-choice-malayalam.html|url-status=live}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಮಾನವ ಲೈಂಗಿಕತೆ|ಲೈಂಗಿಕತೆಯ]] ಬಗ್ಗೆ ನಿಭಾಯಿಸಿದ ರೀತಿಗೆ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''ನ ದಶಕದ ಉನ್ನತ 25 ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=2019-12-19 |title=The 25 best Malayalam films of the decade: 'Premam', 'Maheshinte Prathikaram', 'Kumbalangi Nights' and more |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece|access-date=2021-07-20 |issn=0971-751X|archive-date=10 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110115120/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ''ಎಜ್ರಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 2018ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರನ್ನು [[ಧನುಷ್]] ಅಭಿನಯದ ''ಮಾರಿ 2'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಅವರ ತಮಿಳು ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Tovino Thomas joins 'Maari 2' sets |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-joins-maari-2-sets-76871|access-date=2020-09-15 |website=www.thenewsminute.com |date=22 February 2018|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022175024/https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-joins-maari-2-sets-76871|url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ ''[[ದೀವಂಡಿ]]'', ''[[ಎಂಟೆ ಉಮ್ಮಂಟೆ ಪೇರು]]'' ಮತ್ತು ''[[ಒರು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಯ್ಯನ್]]'' ಸೇರಿವೆ. 2019ರಲ್ಲಿ ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''ಲೂಸಿಫರ್'', ''[[ಉಯರೆ]]'' ಮತ್ತು ''ವೈರಸ್'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ''ಉಯರೆ'' ಚಿತ್ರವು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/parvathy-s-uyare-becomes-the-first-malayalam-film-to-release-in-south-korea-1528095-2019-05-18 |title=Parvathy's Uyare becomes the first Malayalam film to release in South Korea |agency=Ist |newspaper=India Today|access-date=28 May 2019|archive-date=28 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528180455/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/parvathy-s-uyare-becomes-the-first-malayalam-film-to-release-in-south-korea-1528095-2019-05-18|url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಅವರ ಇತರ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು ''[[ಆಂಡ್ ದಿ ಆಸ್ಕರ್ ಗೋಸ್ ಟೂ...]]'', ''ಲೂಕ (2019 ಚಲನಚಿತ್ರ)'', ''ಕಲ್ಕಿ (2019 Malayalam film)'' ಮತ್ತು ''ಎಡಕ್ಕಾಡ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ 06''. === ಸ್ಥಾಪಿತ ನಟ (2020–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) === 2020ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಮಮ್ತಾ ಮೋಹನ್ದಾಸ್|ಮಮ್ತಾ ಮೋಹನ್ದಾಸ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೈಮ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ (ಮಳಯಾಳಿ ೨೦೨೦)'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2020-02-29 |title=Forensic Box Office Collection Report and Review |url=https://theprimetime.in/forensic-box-office-collection-report-and-review/|access-date=2020-09-15 |website=The PrimeTime |language=en-US|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027144534/https://theprimetime.in/forensic-box-office-collection-report-and-review/|url-status=live}}</ref> 2021ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ''ಕಾಲ'' ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಅದರ ನಿರೂಪಣೆಗಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/kala-movie-review-tovino-thomas-starrer-makes-moments-of-violence-feel-like-a-poem-9639661.html |title=Kala movie review: Tovino Thomas starrer makes moments of violence feel like a poem |date=20 May 2021 |website=Firstpost |access-date=23 September 2021 |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525164151/https://www.firstpost.com/entertainment/kala-movie-review-tovino-thomas-starrer-makes-moments-of-violence-feel-like-a-poem-9639661.html |url-status=live }}</ref> ''[[ಕಾಣೆಕ್ಕಾಣೆ]]'' 2021ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ತಾರಾಗಣದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dh-talkies/kaanekkaane-review-a-must-watch-thriller-1033013.html |title=Kaanekkaane review: A must-watch thriller |date=22 September 2021 |website=Deccan Herald |access-date=23 September 2021 |archive-date=23 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923051958/https://www.deccanherald.com/entertainment/dh-talkies/kaanekkaane-review-a-must-watch-thriller-1033013.html |url-status=live }}</ref> ಅವರು ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಸೂಪರ್ಹೀರೋ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, 24 ಡಿಸೆಂಬರ್ ರಂದು [[ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2021-09-23 |title=Tovino Thomas’ superhero flick ‘Minnal Murali’ to release December 24 on Netflix |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-superhero-flick-minnal-murali-to-release-december-24-on-netflix/article36624721.ece |access-date=2024-12-24 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 'ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಯಶಸ್ಸು' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|last=Praveen|first=S. R.|date=22 December 2021|title='Minnal Murali' movie review: Like a feel-good bolt from the sky|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-movie-review-like-a-feel-good-bolt-from-the-sky/article38012642.ece|access-date=2021-12-26|issn=0971-751X|archive-date=25 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225072142/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-movie-review-like-a-feel-good-bolt-from-the-sky/article38012642.ece|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ''[[ದೃಶ್ಯಂ 2]]'' ಹಿಂದೆ ಹೊಂದಿದ್ದ [[OTT ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್|OTT]]ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/23/netflix-sets-december-24-premiere-for-malayalam-movie-minnal-murali-2362671.html |title=Netflix sets December 24 premiere for Malayalam movie 'Minnal Murali' |website=The New Indian Express |date=23 September 2021 |access-date=23 September 2021 |archive-date=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924080413/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/23/netflix-sets-december-24-premiere-for-malayalam-movie-minnal-murali-2362671.html |url-status=live }}</ref> 2022ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ''[[ನಾರದನ್ (film)|ನಾರದನ್]]'', ''[[ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್ (2022 film)|ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್]]'', ''[[ವಾಶಿ (2022 film)|ವಾಶಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ತಲ್ಲುಮಾಲ]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರದ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು. 2023ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ನೀಲವೇಲಿಚಂ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಆ ಚಿತ್ರವು ವಿಫಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ''[[2018 (film)|2018]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು 176 ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು|4ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ]]ವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=27 September 2023 |title=Malayalam blockbuster 2018, starring Tovino Thomas, selected as India's official entry for 2025 Oscars |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malayalam-blockbuster-2018-starring-tovino-thomas-selected-as-indias-official-entry-for-2024-oscars-8958300/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927103905/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malayalam-blockbuster-2018-starring-tovino-thomas-selected-as-indias-official-entry-for-2024-oscars-8958300/ |archive-date=27 September 2023 |access-date=28 September 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2024ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಅನ್ವೇಷಿಪ್ಪಿನ್ ಕಂಡೆತುಂ]]'', ''[[ನಾಡಿಕಾರ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅಜಯಂತೆ ರಂಡಾಂ ಮೋಷನಂ|A.R.M.]]'' ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ನಂತರದ ಚಿತ್ರವು ಟೋವಿನೊ ಅವರ ಮೊದಲ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ [[100 ಕೋಟಿ ಕ್ಲಬ್|100 ಕೋಟಿ]] ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. 2025ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಐಡೆಂಟಿಟಿ (2025 film)|ಐಡೆಂಟಿಟಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಜೆಟ್ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು, ನಂತರ ''[[L2: ಎಂಪುರಾನ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಾತಿನ್ ರಾಮ್ದಾಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್]] ನಟನೆಯ ''[[ಮರಣಮಾಸ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಅವರ ''[[ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್|ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]]'' ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು [[ಅನುರಾಜ್ ಮನೋಹರ್]] ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ನರಿವೇಟ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು [[ಮುಥಾಂಗ ಘಟನೆ|2003ರ ಮುಥಾಂಗ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಅವರು [[ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]] ನಟನೆಯ ''[[ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಚಂದ್ರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಚಾತನ್|ಚಾತನ್ (ಹೋಬ್ಗೊಬ್ಲಿನ್)]] ಆಗಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಪಲ್ಲಿಚಟ್ಟಂಬಿ]]'' ಸೇರಿದೆ, ಇದನ್ನು [[ದಿಜೊ ಜೋಸ್ ಆಂಟೋನಿ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 2026ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ''ಅതಿರಾಡಿ'' ಅರುನ್ ಅನಿರುಧನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ [[ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್]] ಮತ್ತು [[ವಿನೀತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ''ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 2: ಚಾತನ್'' ಅನ್ನು [[ಡೊಮಿನಿಕ್ ಅರುನ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ಇದು 2025ರ [[ಸೂಪರ್ಹೀರೋ]] [[ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ]] ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ''[[ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಚಂದ್ರ]]'' ರ ನೇರ ಉತ್ತರಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ಮಾಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಣ == ಟೋವಿನೊ ಅವರು [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾದ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Highest paid Malayalam actors |access-date=21 January 2024 |url=https://www.gqindia.com/content/meet-the-highest-paid-malayalam-actor-and-its-not-mammootty-dulquer-salmaan-or-prithviraj-sukumaran |work=[[The Times of India]] |date=14 January 2024 |archive-date=19 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219083321/https://www.gqindia.com/content/meet-the-highest-paid-malayalam-actor-and-its-not-mammootty-dulquer-salmaan-or-prithviraj-sukumaran |url-status=live }}</ref> 2021ರ ಸಾಲಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ತಾರೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ]]''ನ 21ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Meet the 30 most influential social media stars of South cinema |access-date=17 December 2022 |url=https://www.forbesindia.com/article/south-celebrity-special-2021/meet-the-most-influential-social-media-stars-of-south-cinema/71017/1 |work=Forbes India |archive-date=10 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310062133/https://www.forbesindia.com/amp/article/south-celebrity-special-2021/meet-the-most-influential-social-media-stars-of-south-cinema/71017/1 |url-status=live }}</ref> ಟೋವಿನೊ ಅವರನ್ನು 2016 ಮತ್ತು 2018ರಲ್ಲಿ [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಡಿಸೈರಬಲ್ ಮೆನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=The Kochi Times Most Desirable Man 2016: Tovino Thomas |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-man-2016-tovino-thomas/articleshow/56733435.cms |access-date=29 September 2016 |website=Times of India |language=en |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507105405/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-man-2016-tovino-thomas/articleshow/56733435.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Kochi Times 25 Most Desirable Men 2018 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-25-most-desirable-men-of-2018/articleshow/68048374.cms |access-date=21 September 2018 |website=Times of India |language=en |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507105405/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-25-most-desirable-men-of-2018/amp_articleshow/68048374.cms |url-status=live }}</ref> 2019ರಲ್ಲಿ ಅವರು 2ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು 2020ರಲ್ಲಿ 5ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news |title=Kochi Times Most Desirable Men 2019: Prithviraj Sukumaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2019/articleshow/74226674.cms |access-date=25 September 2020 |website=Times of India |language=en |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525000118/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2019/articleshow/74226674.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Kochi Times Most Desirable Men 2019: Dulquer Salmaan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2020/articleshow/83175935.cms |access-date=27 September 2021 |website=Times of India |language=en |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507092445/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2020/amp_articleshow/83175935.cms |url-status=live }}</ref> 2022ರಲ್ಲಿ, ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಮೊದಲ "ಶೋಸ್ಟಾಪರ್ಸ್ – ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಟಾಪ್ 50 ಔಟ್ಪರ್ಫಾರ್ಮರ್ಸ್" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Showstoppers 2022–23: Meet India's Top 50 Outperformers |access-date=29 December 2022 |url=https://www.forbesindia.com/lists/showstoppers-2023/ |work=Forbes India |archive-date=6 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106052812/https://www.forbesindia.com/lists/showstoppers-2023/ |url-status=live}}</ref> == ಪರೋಪಕಾರ == [[File:Don Bosco Seniors Handball Team.jpg|thumb|ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಸೀನಿಯರ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಬಾಲ್ ತಂಡ ಮತ್ತು ಕೋಚ್ ಗಿಬಿ ವಿ. ಪೆರೆಪ್ಪಡನ್ ಜೊತೆ ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ (ಎಡದಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇಯವರು)]] 2021ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಅವರನ್ನು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸಮುದಾಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸನ್ನದ್ಧಸೇನಾ<ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2021/jan/09/tovino-is-ambassador-of-samoohika-sannadhasena-2247468.html |title=Tovino is ambassador of 'Samoohika Sannadhasena' |website=The New Indian Express |date=9 January 2021 |access-date=23 September 2021 |archive-date=5 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205110907/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2021/jan/09/tovino-is-ambassador-of-samoohika-sannadhasena-2247468.html |url-status=live }}</ref> ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಸಮುದಾಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರವಾಹ ಪರಿಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಟೋವಿನೊ ಅವರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಪಿಣರಾಯಿ ವಿಜಯನ್]] ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಯುವಕರನ್ನು ಸಮುದಾಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-thomas-named-brand-ambassador-of-kerala-govt-s-community-volunteer-army-kerala-1.5344377 |title=Tovino Thomas named brand ambassador of Kerala govt's community volunteer army |website=Mathrubhumi|access-date=23 September 2021|archive-date=5 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205110907/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-thomas-named-brand-ambassador-of-kerala-govt-s-community-volunteer-army-kerala-1.5344377|url-status=dead}}</ref> ಟೋವಿನೊ ಅವರು [[2018 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾರುಗಾಣಿಕಾ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿದ್ದರು. 2021ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಅವರು [[ಯುಎಇ]] ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಗೋಲ್ಡನ್ ವೀಸಾವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/saving-lives-give-you-a-kick-tovino-thomas/articleshow/65501430.cms |title=Saving lives give you a high : Tovino Thomas |website=The Times of India |access-date=28 May 2019 |archive-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530153116/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/saving-lives-give-you-a-kick-tovino-thomas/articleshow/65501430.cms |url-status=live }}</ref> [[ಮಮ്മൂട്ടಿ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] ನಂತರ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] ನೀಡುವ ಗೋಲ್ಡನ್ ವೀಸಾವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೂರನೇ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಟನಾದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.khaleejtimes.com/in-the-city/tovino-thomas-in-dubai-on-his-golden-visa-films-and-more |title=Tovino Thomas in Dubai: On his Golden Visa, films and more |first=Husain |last=Rizvi |website=Khaleej Times |access-date=28 October 2021 |archive-date=28 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028174437/https://www.khaleejtimes.com/in-the-city/tovino-thomas-in-dubai-on-his-golden-visa-films-and-more |url-status=live }}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಟೋವಿನೊ ಅವರು 25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 ರಂದು [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ [[ಗೆಳತಿ]] ಲಿಡಿಯಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ಜೋಡಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/Tovino-Thomas-grand-wedding-celebration-in-Kochi/articleshow/45012121.cms |title=Tovino Thomas grand wedding celebration in Kochi |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=3 February 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920050421/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/Tovino-Thomas-grand-wedding-celebration-in-Kochi/articleshow/45012121.cms |url-status=live }}</ref> ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗನಿದ್ದು, ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ 2016 ಮತ್ತು 2020ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/09/29/tovino-thomas-family-vanitha-photoshoot-video.html |title=Tovino and family's video will put a smile on your face |website=English.manoramaonline.com |access-date=3 February 2018 |archive-date=30 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130204807/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/09/29/tovino-thomas-family-vanitha-photoshoot-video.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-and-wife-lidiya-name-their-baby-son-tahaan/article31785552.ece |title=Tovino Thomas and wife Lidiya name their baby son 'Tahaan' |author=The Hindu Net Desk |newspaper=The Hindu |date=9 June 2020 |via=www.thehindu.com |access-date=16 November 2021 |archive-date=16 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116052941/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-and-wife-lidiya-name-their-baby-son-tahaan/article31785552.ece |url-status=live }}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {{Pending films key}} *''ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸದ ಹೊರತು ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ.'' ===ನಟನಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2012 || ''[[ಪ್ರಭುವಿಂಟೆ ಮಕ್ಕಳ್]]'' || ಚೆ ಗುವೇರಾ ಸುಧೀಂದ್ರನ್ | || |- | rowspan="2" | 2013 || ''[[ABCD: American-Born Confused Desi (2013 film)|ABCD]]'' || ಅಖಿಲೇಶ್ ವರ್ಮಾ | || |- | ''[[ಆಗಸ್ಟ್ ಕ್ಲಬ್]]'' || ಮಹೇಶ್ | || |- | rowspan="2" | 2014 || ''ಸೆವೆಂತ್ ಡೇ'' || ಎಬಿ ಎಬಿನೇಸರ್ | || |- | ''[[ಕೂತರ]]'' || ಥರುಣ್ | || |- | rowspan="4" | 2015 ||''ಯು ಟೂ ಬ್ರೂಟಸ್'' || ಟೋವಿನೊ | || |- | ''[[ಒನ್ನಾಂ ಲೋಕ ಮಹಾಯುದ್ಧಂ]]'' || ಜಾಕೋಬ್ | || |- | ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' || ಪೆರುಂಪರಂಬಿಲ್ ಅಪ್ಪು | || |- | ''[[ಚಾರ್ಲಿ (2015 Malayalam film)|ಚಾರ್ಲಿ]]'' || ಜಾರ್ಜಿ | || |- | rowspan="4" | 2016 || ''[[ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮ್ಯಾಂಗೋಸ್]]'' || ಸಂಜಯ್ | || |- | ''[[2 ಪೆಂಕುಟ್ಟಿಕಳ್]]'' || ಸಂಜು | || |- | ''[[ಸ್ಟೈಲ್ (2016 film)|ಸ್ಟೈಲ್]]'' || ಎಡ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೆಚರ್ ಕೆಲ್ಲಿ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ|| |- | ''[[ಗುಪ್ಪಿ (film)|ಗುಪ್ಪಿ]]'' || ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಥೇಜಸ್ ವರ್ಕಿ | || |- | rowspan="5" | 2017 || ''[[ಎಜ್ರಾ (2017 film)|ಎಜ್ರಾ]]'' || ಶಫೀರ್ ಅಹಮ್ಮದ್ | || |- | ''[[ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ]]'' || ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಕೊಚನಿಯನ್ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ|| |- | ''[[ಗೋಧ (film)|ಗೋಧ]]'' || ಅಂಜನೇಯ ದಾಸ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ದಾಸನ್ | || |- | ''[[ಥಾರಂಗಂ (2017 film)|ಥಾರಂಗಂ]]'' || ಜಿ. ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಪಿಳ್ಳೈ | || |- | ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'' || ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಮಾತನ್ | || |- | rowspan="8" | 2018 || ''[[ಆಮಿ]]'' || ಲಾರ್ಡ್ ಕೃಷ್ಣ | || |- | ''[[ನಾಂ (2018 film)|ನಾಂ]]'' || ಸ್ವತಃ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ|| |- | ''[[ಅಭಿಯುಂ ಅನುವುಂ]]'' || ಅಭಿಮನ್ಯು / ಅಭಿ | [[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರ || |- | ''[[ಮರದೋನ (2018 film)|ಮರದೋನ]]'' || ಮರದೋನ | || |- | ''[[ದೀವಂಡಿ]]''|| ಬಿನೀಶ್ ದಾಮೋದರನ್ | || |- | ''[[ಒರು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಯ್ಯನ್]]'' || ಅಜಯನ್ | || |- | ''[[ಎಂಟೆ ಉಮ್ಮಂಟೆ ಪೇರು]]'' || ಹಮೀದ್ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ | || |- | ''[[ಮಾರಿ 2]]'' || ಗಂಗಾಧರ್ ಬೀಜ ಅಲಿಯಾಸ್ ಥಾನಟೋಸ್ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ|| |- | rowspan="7" | 2019 || ''[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 Indian film)|ಲೂಸಿಫರ್]]'' || ಜಾತಿನ್ ರಾಮ್ದಾಸ್ | || |- | ''[[ಉಯರೆ]]'' || ವಿಶಾಲ್ ರಾಜಶೇಖರನ್ | || |- | ''[[ವೈರಸ್ (2019 film)|ವೈರಸ್]]'' || ಪಾಲ್ ಕೆ. ಅಬ್ರಹಾಂ | || |- | ''[[ಆಂಡ್ ದಿ ಆಸ್ಕರ್ ಗೋಸ್ ಟೂ...]]'' || ಇಸ್ಸಾಕ್ ಎಬ್ರಹೇಮ್ | || |- | ''[[ಲೂಕ (2019 film)|ಲೂಕ]]'' || ಲೂಕ | || |- | ''[[ಕಲ್ಕಿ (2019 Malayalam film)|ಕಲ್ಕಿ]]'' || ಕೆ / ಕಲ್ಕಿ | || |- | ''[[ಎಡಕ್ಕಾಡ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ 06]]'' || ಶಫೀಕ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ | || |- | rowspan="2" | 2020 || ''[[ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ (2020 film)|ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್]]'' || ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಜಾನ್ ಕಟ್ಟೂಕ್ಕರನ್ | || |- | ''[[ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್]]'' || ಜೋಸ್ಮಾನ್ | || |- | rowspan="4" | 2021 || ''[[ಕಾಲ (2021 film)|ಕಾಲ]]'' || ಶಾಜಿ | || |- | ''[[ಕಾಣೆಕ್ಕಾಣೆ]]'' || ಅಲನ್ | || |- | ''[[ಕುರುಪ್ (film)|ಕುರುಪ್]]'' || ಚಾರ್ಲಿ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ || |- | ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' || ಜೈಸನ್ ವರ್ಗೀಸ್ / ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಂಗಕಲಾ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ|| |- | rowspan="5" | 2022 || ''[[ನಾರದನ್ (film)|ನಾರದನ್]]'' || ಚಂದ್ರಪ್ರಕಾಶ್ | || |- | ''[[ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್ (2022 film)|ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್]]'' || ವಿನೋದ್ | || |- | ''[[ವಾಶಿ (2022 film)|ವಾಶಿ]]'' || ಎಬಿನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ | ||<ref>{{Cite magazine |author=Janani K. |date=21 January 2022 |title=Keerthy Suresh and Tovino Thomas wrap up Vaashi, share pics from film set |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/keerthy-suresh-and-tovino-thomas-wrap-up-vaashi-share-pics-from-film-set-1902701-2022-01-21 |access-date=2022-01-27 |magazine=India Today |language=en |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125020300/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/keerthy-suresh-and-tovino-thomas-wrap-up-vaashi-share-pics-from-film-set-1902701-2022-01-21 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ವಾಝಕ್ಕು]]'' || ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ | ||<ref>{{Cite web |date=2022-07-15 |title=Tovino Thomas' Vazhakku Officially Selected for IFFSA-SEOUL 2022 {{!}} 🎥 LatestLY |url=https://www.latestly.com/socially/entertainment/south/tovino-thomas-vazhakku-officially-selected-for-iffsa-seoul-2022-3953615.html |access-date=2023-07-22 |website=LatestLY |language=en |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117125555/https://www.latestly.com/socially/entertainment/south/tovino-thomas-vazhakku-officially-selected-for-iffsa-seoul-2022-3953615.html |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ತಲ್ಲುಮಾಲ]]'' || ಮನವಲನ್ ವಾಜಿಮ್ "ವಾಜಿ" | || |- | rowspan="3" | 2023 || ''[[ನೀಲವೇಲಿಚಂ (film)|ನೀಲವೇಲಿಚಂ]]'' || [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್|ವೈಕಂ ಎಂ. ಬಷೀರ್]] | || <ref>{{Cite news |title=It's a wrap for 'Neelavelicham' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-neelavelicham/articleshow/93412410.cms |date=7 August 2022 |access-date=26 January 2023 |newspaper=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126170112/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-neelavelicham/articleshow/93412410.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[2018 (film)|2018]]'' || ಅನೂಪ್ | ||<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-tovino-thomas-asif-ali-and-kunchacko-bobans-2018-based-on-the-kerala-floods/articleshow/95548628.cms |title=It's a wrap for Tovino Thomas, Asif Ali, and Kunchacko Boban's '2018' based on the Kerala floods |date=16 November 2022 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=16 March 2023 |quote=The filming of Jude Anthany Joseph's upcoming film '2018 – Everyone is a hero' has been completed. The makers wrapped up the shoot on Sunday (Nov 13). |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316224908/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-tovino-thomas-asif-ali-and-kunchacko-bobans-2018-based-on-the-kerala-floods/articleshow/95548628.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಅದೃಶ್ಯ ಜಲಕಂಗಳ್]]'' || ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಯುವಕ | ||<ref name="adrishya">{{Cite web |title=Tovino Thomas: Films like Adrishya Jalakangal offer more space to perform |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/interviews/2023/nov/14/tovino-thomas-films-like-adrishya-jalakangal-offer-more-space-to-perform-49547.html |access-date=2023-12-02 |website=[[Cinema Express]] |language=en |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202141244/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/interviews/2023/nov/14/tovino-thomas-films-like-adrishya-jalakangal-offer-more-space-to-perform-49547.html |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="3" | 2024 || ''[[ಅನ್ವೇಷಿಪ್ಪಿನ್ ಕಂಡೆತುಂ]]'' || SI ಆನಂದ್ ನಾರಾಯಣನ್ ಪಿಳ್ಳೈ | ||<ref>{{Cite news |author=<!--not stated--> |date=2023-06-22 |title=Tovino Thomas, team wrap up 'Anveshippin Kandethum' |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-team-wrap-up-anveshippin-kandethum/article66997910.ece |access-date=2023-12-01 |issn=0971-751X |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202000759/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-team-wrap-up-anveshippin-kandethum/article66997910.ece |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ನಾಡಿಕಾರ್]]'' || ಡೇವಿಡ್ ಪಡಿಕ್ಕಲ್ | || <ref>{{Cite news |title=Tovino Thomas wraps up the shoot of 'Nadikar Thilakam', says, "In our journey, we encountered unexpected challenges" |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-wraps-up-the-shoot-of-nadikar-thilakam-says-in-our-journey-we-encountered-unexpected-challenges/articleshow/106594939.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=6 January 2024 |language=en |access-date=3 March 2024 |archive-date=7 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107094025/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-wraps-up-the-shoot-of-nadikar-thilakam-says-in-our-journey-we-encountered-unexpected-challenges/articleshow/106594939.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-nadikar-thilakam-gets-a-new-title/articleshow/107103375.cms |title=Tovino Thomas starrer 'Nadikar Thilakam' gets a new title |date=11 January 2024 |newspaper=[[The Times of India]] |accessdate=2 March 2024 |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214235005/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-nadikar-thilakam-gets-a-new-title/articleshow/107103375.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ARM (film)|ARM]]''|| ಅಜಯನ್, ಮಣಿಯನ್ ಮತ್ತು ಕುಂಜಿಕೇಲು | 50ನೇ ಚಿತ್ರ; ತ್ರಿಪಾತ್ರ|| <ref>{{Cite web |date=11 October 2022 |title=Ajayante Randam Moshanam: Tovino Thomas-Krithi Shetty's fantasy drama goes on floors |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |access-date=12 October 2022 |website=[[The Indian Express]] |language=en |archive-date=11 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011120015/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="5" | 2025 || ''[[ಐಡೆಂಟಿಟಿ (2025 film)|ಐಡೆಂಟಿಟಿ]]'' || ಹರನ್ ಶಂಕರ್ | || <ref name="TOI.2023.12.27">{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-and-trisha-celebrate-christmas-on-the-sets-of-identity/articleshow/106324939.cms |title=Tovino Thomas and Trisha celebrate Christmas on the sets of 'Identity' |date=27 December 2023 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=29 December 2023 |archive-date=29 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229225054/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-and-trisha-celebrate-christmas-on-the-sets-of-identity/articleshow/106324939.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[L2: ಎಂಪುರಾನ್]]''|| ಜಾತಿನ್ ರಾಮ್ದಾಸ್ | || <ref>{{cite news |title=L2- Empuraan: As Prithviraj and Mohanlal start shooting, fans call it the 'biggest Mollywood cinema' |url=https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/l2-empuraan-as-prithviraj-and-mohanlal-start-shooting-fans-call-it-the-biggest-mollywood-cinema-23312732 |access-date=6 October 2023 |work=Mid Day |date=5 October 2023 |archive-date=6 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006041119/https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/l2-empuraan-as-prithviraj-and-mohanlal-start-shooting-fans-call-it-the-biggest-mollywood-cinema-23312732 |url-status=live }}</ref> |- |''[[ಮರಣಮಾಸ್]]'' |ಪುತ್ತಂತೋಟ್ಟಿಲ್ ಉಮೇಶ್ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ; ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕೂಡ | |- | ''[[ನರಿವೇಟ]]'' || ವರ್ಗೀಸ್ ಪೀಟರ್ | || <ref>{{cite news |title=Tovino Thomas reveals why 'Narivetta' is one of his most anticipated films |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/01/14/tovino-thomas-narivetta-movie-anticipated-release-malayalam-film.html |access-date=21 February 2025 |work=[[Onmanorama]] |date=14 January 2025}}</ref> |- | ''[[ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಚಂದ್ರ]]'' || ಮೈಕೆಲ್ / ಮಾತನ್ ||ದ್ವಿಪಾತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ || <ref>{{Cite web |date=8 June 2025 |title=Dulquer Salmaan launches Malayalam cinema’s first superhero universe with Lokah – Chapter One: Chandra |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/south-cinema/dulquer-salmaan-launches-malayalam-cinemas-first-superhero-universe-lokah-chapter-one-chandra/ |access-date=8 June 2025 |website=Bollywood Hungama|language=en}}</ref> |- | rowspan="4" | 2026 || ''[[ಪಲ್ಲಿಚಟ್ಟಂಬಿ]]'' || ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ / ಪೋಥನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ || || <ref>{{cite news |title=Pallichattambi: Tovino Thomas-Dijo Jose Antony's Period Drama Officially Begins Production |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/palli-chattambi-tovino-thomas-dijo-jose-antony-period-drama-officially-begins-production-article-118381873 |access-date=21 February 2025 |work=[[Times Now]]|date=19 February 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Praveen |first=S. R. |date=2026-04-17 |title=‘Pallichattambi’ movie review: Tovino Thomas’ ahistorical period drama undone by heavy-handed approach |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/pallichattambi-movie-review-heavy-handed-approach-drags-down-this-ahistorical-period-movie/article70873531.ece |access-date=2026-04-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |- | ''[[ಅತಿರಾಡಿ (2026 film)|ಅತಿರಾಡಿ]]'' || ಶ್ರೀಕುಟ್ಟನ್ ವೆಲ್ಲಾಯಣಿ || ||<ref>{{Cite web |date=2026-05-15 |title=Athiradi box office day 1: Tovino Thomas and Basil Joseph score one of Mollywood’s biggest openings of 2026 |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/May/15/athiradi-box-office-day-1-tovino-thomas-and-basil-joseph-score-one-of-mollywoods-biggest-openings-of-2026 |access-date=2026-05-16 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |''[[ಬಾಲನ್: ದಿ ಬಾಯ್]]'' |ಅಬ್ಬಾಸ್ |ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ | |- | {{Pending film|[[ಖಲೀಫ: ದಿ ಇಂಟ್ರೋ]]}} || || ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ || |- |}<!-- ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವವರೆಗೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಡಿ WP:FILMOGRAPHY --> ===ಧ್ವನಿ ನಟನಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2025 | ''[[ಪೆನ್ನುಂ ಪೊರಟ್ಟುಂ]]'' | ಸುಟ್ಟು (ಧ್ವನಿ) | <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/flix/rajesh-madhavans-pennum-porattum-is-a-sharp-satire-on-order-violence-and-hypocrisy|title=Rajesh Madhavan’s Pennum Porattum is a sharp satire on order, violence, and hypocrisy|first=Sukanya|last=Shaji|date=13 February 2026|website=The News Minute}}</ref> |- |} === ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2018 || ''ಉಲವಿರಾವು'' || ತರುಣ್ || ತಮಿಳು || [[ಒಂದ್ರಾಗ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್|ಒಂದ್ರಾಗ ಒರಿಜಿನಲ್]] || <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=dYVMN11-zek|title=Ulaviravu - Single &#124; Ondraga Originals &#124; Madhan Karky &#124; Karthik &#124; Gautham Menon|date=13 February 2018|via=YouTube}}</ref> |} ===ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕನಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರ ! scope="col" | ಹಾಡು ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು !ಉಲ್ಲೇಖ |- |2022 || ''[[ತಲ್ಲುಮಾಲ]]'' || "ತುಪಾತು" || [[ಶಕ್ತಿಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲನ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಷ್ಣು ವಿಜಯ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ಗಾಯನ | |} === ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿ === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2020 || ''[[ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್]]'' | || |- | 2021 || ''[[ಕಾಲ (2021 film)|ಕಾಲ]]'' | || |- | 2022 || ''[[ವಾಝಕ್ಕು]]'' | ||<ref>{{Cite web |title=Sanal Kumar's next titled Vazhakku |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/jan/02/sanal-kumars-next-titled-vazhakku-2244170.html |access-date=2023-12-09 |website=The New Indian Express |date=2 January 2021 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209184421/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/jan/02/sanal-kumars-next-titled-vazhakku-2244170.html |url-status=live }}</ref> |- | 2023 || ''[[ಅದೃಶ್ಯ ಜಲಕಂಗಳ್]]'' || ||<ref name="adrishya"/> |- | 2025 || ''[[ಮರಣಮಾಸ್]]'' || ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-04-01 |title=Basil Joseph's Maranamass confirms release date, trailer unveiled |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Apr/01/basil-josephs-maranamass-confirms-release-date-trailer-unveiled |access-date=2025-04-09 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == 2024ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರು ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ ಆಧಾರಿತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯಾದ ಸೆಪ್ಟಿಮಿಯಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಟರಾದರು. <ref>{{cite web |title=Septimius Awards 2024: Tovino Thomas wins Best Asian Actor |url=https://example.com/article-link |website=The Times of India |date=5 June 2024 |access-date=14 July 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಕೆಲಸ ! class="unsortable"| ಫಲಿತಾಂಶ ! class="unsortable"| {{Tooltip|ಉಲ್ಲೇಖ|References}} |- | 2015 | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | rowspan="6"| ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2015-ennu-ninte-moideen-pathemari-premam-win-maximum-awards-655399 |title=Asiavision movie awards 2015: 'Ennu Ninte Moideen', 'Pathemari, 'Premam' win maximum awards [Complete list of winners] |website=International Business Times |date=18 November 2015 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030025304/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2015-ennu-ninte-moideen-pathemari-premam-win-maximum-awards-655399 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="6"| 2016 | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|author=Anu James|title=18th Asianet Film Awards: Vikram, Trisha, Prithviraj, Mohanlal, Nivin Pauly bag awards [Full winners' list+photos]|url=http://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090|accessdate=18 March 2016|agency=[[International Business Times]]|date=8 February 2016}}</ref> |- | [[CPC ಸಿನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರ ನಟ | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://malayalam.filmibeat.com/news/cinema-paradiso-club-announced-film-award-2015/articlecontent-pf33732-027501.html|title=സിനിമാ പാരഡീസോ ക്ലബ്ബിന്റെ പുരസ്‌കാരം പ്രഖ്യാപിച്ചു; മികച്ച ചിത്രം പ്രേമം|access-date=8 September 2017|language=ml}}</ref> |- | [[63ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html |title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South) |website=Filmfare |date=18 June 2016 |access-date=6 May 2021 |archive-date=2 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160702102328/http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html |url-status=live}}</ref> |- | [[1ನೇ IIFA ಉತ್ಸವಂ|IIFA ಉತ್ಸವಂ]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web |url=http://iifautsavam.com/nominees-mal.html |title=IIFA Utsavam 2015 Nominees – Malayalam |access-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125043413/http://iifautsavam.com/nominees-mal.html|archive-date=25 November 2015}}</ref> |- | [[5ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.worldhab.com/siima-awards-2016-malayalam-nominees-winners/ |title=SIIMA Awards 2016 Malayalam Nominees |website=WorldHab |date=2 July 2016 |access-date=6 May 2021 |archive-date=3 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203042331/https://www.worldhab.com/siima-awards-2016-malayalam-nominees-winners/ |url-status=live}}</ref> |- | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ | rowspan="4" | ''[[ಗುಪ್ಪಿ (film)|ಗುಪ್ಪಿ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2016-announced-sonam-kapoor-nivin-pauly-radhika-apte-ram-charan-others-704008 |title=Asiavision Movie Awards 2016 announced: Sonam Kapoor, Nivin Pauly, Radhika Apte, Ram Charan, others to be honoured |website=International Business Times |date=15 November 2016 |access-date=6 May 2021 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629053416/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2016-announced-sonam-kapoor-nivin-pauly-radhika-apte-ram-charan-others-704008 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="5" | 2017 | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | {{nom}} | style="text-align:center;"| |- | [[64ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/64th-filmfare-south-awards-2017-heres-malayalam-tamil-telugu-tamil-nomination-lists-730110 |title=64th Filmfare South Awards 2017: Here's Malayalam, Tamil, Telugu, Tamil nomination lists |website=International Business Times |date=9 July 2017 |access-date=6 May 2021 |archive-date=25 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225143252/https://www.ibtimes.co.in/64th-filmfare-south-awards-2017-heres-malayalam-tamil-telugu-tamil-nomination-lists-730110 |url-status=live}}</ref> |- | [[6ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2017-nominations-malayalam-maheshinte-prathikaram-leads-check-date-venue-ticket-728836 |title=SIIMA Awards 2017 nominations (Malayalam): Maheshinte Prathikaram leads; check date, venue, ticket details |website=International Business Times |date=31 May 2017 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330170314/https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2017-nominations-malayalam-maheshinte-prathikaram-leads-check-date-venue-ticket-728836 |url-status=live}}</ref> |- | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಯುವ ಸಂಕೇತ | ''[[ಗೋಧ (film)|ಗೋಧ]]'', ''[[ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.vinodadarshan.com/2017/10/winners-3rd-asianet-comedy-awards-2017.html |title=Winners of 3rd Asianet comedy Awards 2017 |website=Vinodadarshan |access-date=6 May 2021 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506150935/https://www.vinodadarshan.com/2017/10/winners-3rd-asianet-comedy-awards-2017.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಪುರುಷ (ಮಲಯಾಳಂ) | ''[[ಗೋಧ (film)|ಗೋಧ]]'', ''[[ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076 |title=Asiavision Movie Awards 2017: Deepika Padukone, Dulquer Salmaan, Manju Warrier, Tovino Thomas grace event [PHOTOS] |website=International Business Times |date=28 November 2017 |access-date=6 May 2021 |archive-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622193036/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="7" |2018 | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಪ್ರದರ್ಶಕ | ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳು | {{won}} | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-mollywoods-whos-who-attend-20th-asianet-film-awards-81681 |title=20th Asianet Film Awards |website=The News Minute |date=21 May 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=20 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020144043/https://www.thenewsminute.com/article/watch-mollywoods-whos-who-attend-20th-asianet-film-awards-81681 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2"| [[65ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | rowspan="6"| ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830181056/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ವಿಮರ್ಶಕರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620082346/https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಫ್ಲವರ್ಸ್ (TV ಚಾನೆಲ್)|ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ತಾರೆ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/flowers-indian-film-awards-2018-winners.html |title=Flowers Indian Film Awards 2018 – Winners List |website=Vinodadarshan |access-date=6 May 2021 |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808061832/https://www.vinodadarshan.com/2018/05/flowers-indian-film-awards-2018-winners.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=9 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109034509/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |url-status=live}}</ref> |- | [[7ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | [[SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=18 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918090208/https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯಂತ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹೀರೋ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2018/02/25/vanita-film-awards-2018-live-updates.html |title=വനിത ഫിലിം അവാര്‍ഡ് 2018: ഫഹദ് മികച്ച നടൻ, മഞ്ജു വാരിയർ, പാർവതി മികച്ച നടിമാർ|trans-title=ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2018: ಫಹಾದ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ, ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಯರು |language=Malayalam |website=Malayala Manorama |date=27 February 2018|access-date=6 May 2021|archive-date=5 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605202740/https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2018/02/25/vanita-film-awards-2018-live-updates.html|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="6" |2019 | rowspan="2" | [[21ನೇ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಪ್ರದರ್ಶಕ | rowspan="2" | ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳು | {{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web |url=https://in.style.yahoo.com/asianet-film-awards-2019-winners-193934046.html |title=Asianet Film Awards 2019 Winners List: Mohanlal, Manju Warrier, Prithviraj & Others Bag Top Honours! |website=Yahoo! News |date=22 March 2019 |access-date=6 May 2021 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506205815/https://in.style.yahoo.com/asianet-film-awards-2019-winners-193934046.html |url-status=live}}</ref> |- | ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ | {{nom}} |- | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'', ''[[ಮರದೋನ (2018 film)|ಮರದೋನ]]'',<br />''[[ದೀವಂಡಿ]]'', ''[[ಒರು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಯ್ಯನ್]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.vinodadarshan.com/2019/02/asiavision-movie-awards-2018-winners.html |title=Winners of Asiavision Movie Awards 2018 -Complete list |website=Vinodadarshan |access-date=6 May 2021 |archive-date=7 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507122305/https://www.vinodadarshan.com/2019/02/asiavision-movie-awards-2018-winners.html |url-status=live}}</ref> |- | [[66ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | rowspan="3" | ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳು | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html |title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019 |website=Filmfare |date=10 December 2019 |access-date=7 May 2021 |archive-date=12 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212141500/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಮಝವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಝವಿಲ್ ಮನೋರಮ ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html |title=Mazhavil Entertainment Awards 2019: here's the list of winners |website=Malayala Manorama |date=7 May 2019 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030145444/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html |url-status=live}}</ref> |- | [[8ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | rowspan=2|[[SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/siima-awards-2019-winners-rangasthalam-kgf-yash-keerthy-suresh-tamil-telugu-malayalam-kannada-5909506/ |title=SIIMA 2019 winners full list: Dhanush, Trisha, Prithviraj win big |website=The Indian Express |date=17 August 2019 |access-date=7 May 2021 |archive-date=17 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817071054/https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/siima-awards-2019-winners-rangasthalam-kgf-yash-keerthy-suresh-tamil-telugu-malayalam-kannada-5909506/ |url-status=live}}</ref> |- | 2022 | [[10ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="indiatoday.JananiK.SIIMA2022.2022.09.12">{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/siima-2022-tamil-and-malayalam-winners-list-doctor-and-minnal-murali-sweep-maximum-awards-1999165-2022-09-12 |title=SIIMA 2022 Tamil and Malayalam Winners list: Doctor and Minnal Murali sweep maximum awards |date=12 September 2022 |first1=Janani |last1=K |work=[[India Today]] |access-date=18 March 2023 |archive-date=30 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030210811/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/siima-2022-tamil-and-malayalam-winners-list-doctor-and-minnal-murali-sweep-maximum-awards-1999165-2022-09-12 |url-status=live }}</ref><ref name="SIIMA2022.Winners">{{Cite web |url=https://siima.in/index.php/awards-2022/ |title=Awards 2022 – SIIMA |publisher=South Indian International Movie Awards |access-date=18 March 2023 |quote=BEST ACTOR IN A LEADING ROLE – Tovino Thomas (Minnal Murali, Kala) |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002000846/https://siima.in/index.php/awards-2022/ |url-status=live }}</ref> |- | 2025 | [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2024|ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] | ''[[ARM (film)|ARM]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |title=Kerala Film Critics Award: ‘Feminichi Fathima’ Best Film, Tovino Thomas, Nazriya Nazim and Rima Kallingal win acting honours |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-film-critics-award-feminichi-fathima-tovino-thomas-nazriya-nazim-rima-kallingal/article69452021.ece |access-date=15 April 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |- | 2025 |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ |[[ARM (film)|ARM]] |{{won}} | |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Tovino Thomas}} * {{Official website|https://www.tovinothomas.com}} * {{IMDb name|5732707}} {{Filmfare Critics Award for Best Actor – South}} {{SIIMA Award for Best Actor}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Thomas, Tovino}} [[ವರ್ಗ:1989ರ ಜನನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೋ ಶಾಲೆಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಇರಿಂಜಲಕುಡದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಐಐಎಫ್‌ಎ ಉತ್ಸವಂ ವಿಜೇತರು]] j4j16h69k9wubncy7zcyrw8psguutdm 1378484 1378483 2026-08-06T06:47:01Z A826 72368 1378484 wikitext text/x-wiki {{Indian name|ಟೋವಿನೊ|ಥಾಮಸ್}} {{Infobox person | name = ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ | image = Tovino Thomas At The ‘Maari 2’ Press Meet.jpg | image_size = 220px | caption = 2018ರಲ್ಲಿ ಟೋವಿನೊ | birth_date = {{Birth date and age|1989|01|21|df=y}} | birth_place = [[ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]], [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕೇರಳ | alma_mater = | occupation = {{hlist|ನಟ|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ}} | years_active = 2012{{endash}}ಇಂದಿನವರೆಗೆ | spouse = {{marriage|ಲಿಡಿಯಾ|2014}} | children = 2 | website = {{URL|https://tovinothomas.com}} }} '''ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್''' (ಜನನ 21 ಜನವರಿ 1989) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ. ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ]] ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=I had to skip workouts to play a politician |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-had-to-skip-workouts-to-play-a-politician/articleshow/20795550.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130830003357/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-28/news-and-interviews/40255294_1_abcd-martin-prakkat-dulquer|url-status=live|archive-date=30 August 2013 |work=[[The Times of India]]|access-date=5 July 2013}}</ref> ಅವರು 2012ರಲ್ಲಿ ''[[ಪ್ರಭುವಿಂಟೆ ಮಕ್ಕಳ್]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಬ್ರೇಕ್ಥ್ರೂ ಪಾತ್ರಗಳು ''ABCD: American-Born Confused Desi (ಏ ಬಿ ಸಿ ಡಿ: ಅಮೇರಿಕನ್-ಬಾರ್ನ್ ಕನ್ಫ್ಯೂಸ್ಡ್ ದೇಸಿ- ೨೦೧೩ ಚಲನಚಿತ್ರ) -, ''[[7th Day (film)|7th Day]]'' (2014), ''ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್'' (2015) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅವರು [[ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]] [[ಸೂಪರ್ಹೀರೋ]] ಚಿತ್ರ ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' (2021) ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |author=The Hindu Net Desk |date=2021-10-28 |title='Minnal Murali' trailer: Tovino Thomas is Netflix's first superhero from Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-trailer-tovino-thomas-is-netflixs-first-superhero-from-kerala/article37206268.ece |access-date=2021-12-27 |issn=0971-751X |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129112155/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-trailer-tovino-thomas-is-netflixs-first-superhero-from-kerala/article37206268.ece |url-status=live }}</ref> ಅವರು ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' (2015) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Tovino wins the Filmfare Best Supporting Actor for Malayalam |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-wins-the-filmfare-best-supporting-actor-for-malayalam/articleshow/52813213.cms |date=2017-01-27}}</ref> ಅವರು ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'' (2017) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. 2022ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ'' ಮತ್ತು ''[[ಕಾಲ (2021 ಚಿತ್ರ)|ಕಾಲ]]'' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ [[SIIMA ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref name="indiatoday.JananiK.SIIMA2022.2022.09.12"/><ref name="SIIMA2022.Winners"/> ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''[[ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್]]'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. 21 ಜನವರಿ 2021 ರಂದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ "ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-launches-his-production-house-142039 |title=Tovino Thomas launches his production house |date=23 January 2021 |access-date=3 October 2021 |archive-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003142226/https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-launches-his-production-house-142039 |url-status=live }}</ref> ''ಕಾಲ'' ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-takes-to-social-media-to-announce-his-own-production-company/articleshow/80403133.cms |title=Tovino Thomas takes to social media to announce his own production company |website=The Times of India |access-date=3 October 2021 |archive-date=5 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205131045/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-takes-to-social-media-to-announce-his-own-production-company/articleshow/80403133.cms |url-status=live }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರು 21 ಜನವರಿ 1989<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/tovino-thomas-turns-32-dulquer-salmaan-prithviraj-and-others-send-birthday-wishes-1761349-2021-01-21 |title=Tovino Thomas turns 32. Dulquer Salmaan, Jaick John, Prithviraj and others send birthday wishes |date=21 January 2021|access-date=13 June 2021 |website=India Today|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126014025/https://www.indiatoday.in/amp/movies/regional-cinema/story/tovino-thomas-turns-32-dulquer-salmaan-prithviraj-and-others-send-birthday-wishes-1761349-2021-01-21|url-status=live}}</ref> ರಂದು [[ತ್ರಿಶೂರ್]]ನ [[ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]]ದಲ್ಲಿ ಶೀಲಾ ಮತ್ತು ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಇ. ಥಾಮಸ್ ದಂಪತಿಗೆ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಟಿಂಗ್ಸ್ಟನ್ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಧನ್ಯಾ ಥಾಮಸ್. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Alumni Profile – Tovino Thomas |url=http://donboscoijk.edu.in/alumni-profile?id=2718&enc=e278f6e3d932be3aff0b537283aa797d |website=Don Bosco Alumni, Irinjalakuda |publisher=Don Bosco Schools, Irinjalakuda|access-date=29 April 2018|archive-date=30 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430113912/http://donboscoijk.edu.in/alumni-profile?id=2718&enc=e278f6e3d932be3aff0b537283aa797d|url-status=dead}}</ref><ref name="HighSchool">{{cite news |last1=Prakash |first1=Asha |title=Tovino was school leader once, check out his old pic! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-was-school-leader-once-check-out-his-old-pic/articleshow/59177369.cms |access-date=29 April 2018 |work=The Times of India |date=16 June 2017 |archive-date=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430212041/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-was-school-leader-once-check-out-his-old-pic/articleshow/59177369.cms |url-status=live }}</ref> ನಂತರ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಇರಿಂಜಾಲಕುಡದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ (ಪ್ಲಸ್ ಟು) ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]]ನ ತಮಿಳುನಾಡು ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ನ ಹ್ಯಾಂಡ್ಬಾಲ್ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ನಾಯಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು</ref> ನಂತರ ಅವರು [[ಕಾಗ್ನಿಜೆಂಟ್|ಕಾಗ್ನಿಜೆಂಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್]]ನಲ್ಲಿ<ref name="HighSchool" /> ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಕ್ರೀಡೆ, ಫಿಟ್ನೆಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/tovino-thomas-interview-ennu-ninte-moideen-malayalam-prithviraj.html |title=Prithvi suggested my name for 'Moideen': Tovino |website=English.manoramaonline.com |access-date=3 February 2018 |archive-date=10 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110231333/http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/tovino-thomas-interview-ennu-ninte-moideen-malayalam-prithviraj.html |url-status=live }}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸ (2012–2014) === ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರು 2012ರಲ್ಲಿ ಸಜೀವ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ಪ್ರಭುವಿಂಟೆ ಮಕ್ಕಳ್]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನಾಗಿ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Tovino cherishes memory of first movie |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-cherishes-memory-of-first-movie-1.4483640|access-date=2020-09-15 |website=Mathrubhumi |language=en|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030083617/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-cherishes-memory-of-first-movie-1.4483640|url-status=live}}</ref> ನಂತರ, ಅವರು ರೂಪೇಶ್ ಪೀತಾಂಬರನ್ ಅವರ''[[ದೀವ್ರಂ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. "ಏ ಬಿ ಸಿ ಡಿ: ಅಮೇರಿಕನ್-ಬಾರ್ನ್ ಕನ್ಫ್ಯೂಸ್ಡ್ ದೇಸಿ (2013)" ನಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಲನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''[[ಕೂತರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref>[https://www.deccanchronicle.com/140614/entertainment-movie-review/article/movie-review-koothara-good-parts-just-use-and-throw-razor Movie review 'Koothara': Is good in parts, just like a use-and-throw razor]. ''Deccan Chronicle''. (14 June 2014). Retrieved 20 June 20164.</ref> ಮತ್ತೆ, ಅವರು ರೂಪೇಶ್ ಪೀತಾಂಬರನ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಯು ಟೂ ಬ್ರೂಟಸ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/report/review-avoid-watching-you-too-brutus-south/20150324.htm|title=Review: Avoid watching You Too Brutus|website=Rediff|language=en|access-date=2019-08-26|archive-date=26 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826100848/https://www.rediff.com/movies/report/review-avoid-watching-you-too-brutus-south/20150324.htm|url-status=live}}</ref> ಅವರು ''ಸೆವೆಂತ್ ಡೇ'' (2014) ಮತ್ತು ''ಚಾರ್ಲಿ'' (ಮಳಯಾಳಂ 2015) ಸೇರಿದಂತೆ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ಮಾನ್ಯತೆ (2015–2019) === 2015ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೆರುಂಪರಂಬಿಲ್ ಅಪ್ಪು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South) |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html|access-date=2020-09-15 |website=filmfare.com |language=en|archive-date=2 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702102328/http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html|url-status=live}}</ref> ಅವರು 2016ರಲ್ಲಿ ''ಗುಪ್ಪಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಥೇಜಸ್ ವರ್ಕಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/guppy-review-genuine-honest-review-malayalam-qifve1fcejfhf.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807224313/http://www.sify.com/movies/guppy-review-genuine-honest-review-malayalam-qifve1fcejfhf.html|url-status=dead|archive-date=7 August 2016|title='Guppy': Review|website=[[Sify]]}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು 2017ರ NAFA ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಹೀರೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web |last=James |first=Anu |title=North American Film Awards (NAFA) 2017: Nivin Pauly, Manju Warrier, Tovino Thomas and others in winners list |url=http://www.ibtimes.co.in/north-american-film-awards-nafa-2017-nivin-pauly-manju-warrier-tovino-thomas-others-winners-714073|access-date=3 February 2018 |website=Ibtimes.co.in |date=30 January 2017|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://archive.today/20171011181353/http://www.ibtimes.co.in/north-american-film-awards-nafa-2017-nivin-pauly-manju-warrier-tovino-thomas-others-winners-714073|url-status=live}}</ref> ಅವರು 2017ರಲ್ಲಿ ''ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ'', ''ಗೋಧ'' ಮತ್ತು ''ಮಾಯಾನದಿ'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ''ಮಾಯಾನದಿ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು ಬಿಹೈಂಡ್ವುಡ್ಸ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html|access-date=2020-09-15 |website=filmfare.com |language=en|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620082346/https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-06-17 |title=Best Actor Critics' Choice (Malayalam) – Tovino Thomas {{!}} List of winners for BGM 2018|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-winners-for-behindwoods-gold-medals-2018/best-actor-critics-choice-malayalam.html|access-date=2020-09-15|website=Behindwoods|archive-date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611133039/http://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-winners-for-behindwoods-gold-medals-2018/best-actor-critics-choice-malayalam.html|url-status=live}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಮಾನವ ಲೈಂಗಿಕತೆ|ಲೈಂಗಿಕತೆಯ]] ಬಗ್ಗೆ ನಿಭಾಯಿಸಿದ ರೀತಿಗೆ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''ನ ದಶಕದ ಉನ್ನತ 25 ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=2019-12-19 |title=The 25 best Malayalam films of the decade: 'Premam', 'Maheshinte Prathikaram', 'Kumbalangi Nights' and more |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece|access-date=2021-07-20 |issn=0971-751X|archive-date=10 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110115120/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ''ಎಜ್ರಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 2018ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರನ್ನು [[ಧನುಷ್]] ಅಭಿನಯದ ''ಮಾರಿ 2'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಅವರ ತಮಿಳು ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Tovino Thomas joins 'Maari 2' sets |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-joins-maari-2-sets-76871|access-date=2020-09-15 |website=www.thenewsminute.com |date=22 February 2018|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022175024/https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-joins-maari-2-sets-76871|url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ ''[[ದೀವಂಡಿ]]'', ''[[ಎಂಟೆ ಉಮ್ಮಂಟೆ ಪೇರು]]'' ಮತ್ತು ''[[ಒರು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಯ್ಯನ್]]'' ಸೇರಿವೆ. 2019ರಲ್ಲಿ ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''ಲೂಸಿಫರ್'', ''[[ಉಯರೆ]]'' ಮತ್ತು ''ವೈರಸ್'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ''ಉಯರೆ'' ಚಿತ್ರವು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/parvathy-s-uyare-becomes-the-first-malayalam-film-to-release-in-south-korea-1528095-2019-05-18 |title=Parvathy's Uyare becomes the first Malayalam film to release in South Korea |agency=Ist |newspaper=India Today|access-date=28 May 2019|archive-date=28 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528180455/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/parvathy-s-uyare-becomes-the-first-malayalam-film-to-release-in-south-korea-1528095-2019-05-18|url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಅವರ ಇತರ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು ''[[ಆಂಡ್ ದಿ ಆಸ್ಕರ್ ಗೋಸ್ ಟೂ...]]'', ''ಲೂಕ (2019 ಚಲನಚಿತ್ರ)'', ''ಕಲ್ಕಿ (2019 Malayalam film)'' ಮತ್ತು ''ಎಡಕ್ಕಾಡ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ 06''. === ಸ್ಥಾಪಿತ ನಟ (2020–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) === 2020ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಮಮ್ತಾ ಮೋಹನ್ದಾಸ್|ಮಮ್ತಾ ಮೋಹನ್ದಾಸ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೈಮ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ (ಮಳಯಾಳಿ ೨೦೨೦)'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2020-02-29 |title=Forensic Box Office Collection Report and Review |url=https://theprimetime.in/forensic-box-office-collection-report-and-review/|access-date=2020-09-15 |website=The PrimeTime |language=en-US|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027144534/https://theprimetime.in/forensic-box-office-collection-report-and-review/|url-status=live}}</ref> 2021ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ''ಕಾಲ'' ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಅದರ ನಿರೂಪಣೆಗಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/kala-movie-review-tovino-thomas-starrer-makes-moments-of-violence-feel-like-a-poem-9639661.html |title=Kala movie review: Tovino Thomas starrer makes moments of violence feel like a poem |date=20 May 2021 |website=Firstpost |access-date=23 September 2021 |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525164151/https://www.firstpost.com/entertainment/kala-movie-review-tovino-thomas-starrer-makes-moments-of-violence-feel-like-a-poem-9639661.html |url-status=live }}</ref> ''[[ಕಾಣೆಕ್ಕಾಣೆ]]'' 2021ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ತಾರಾಗಣದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dh-talkies/kaanekkaane-review-a-must-watch-thriller-1033013.html |title=Kaanekkaane review: A must-watch thriller |date=22 September 2021 |website=Deccan Herald |access-date=23 September 2021 |archive-date=23 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923051958/https://www.deccanherald.com/entertainment/dh-talkies/kaanekkaane-review-a-must-watch-thriller-1033013.html |url-status=live }}</ref> ಅವರು ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಸೂಪರ್ಹೀರೋ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, 24 ಡಿಸೆಂಬರ್ ರಂದು [[ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2021-09-23 |title=Tovino Thomas’ superhero flick ‘Minnal Murali’ to release December 24 on Netflix |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-superhero-flick-minnal-murali-to-release-december-24-on-netflix/article36624721.ece |access-date=2024-12-24 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 'ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಯಶಸ್ಸು' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|last=Praveen|first=S. R.|date=22 December 2021|title='Minnal Murali' movie review: Like a feel-good bolt from the sky|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-movie-review-like-a-feel-good-bolt-from-the-sky/article38012642.ece|access-date=2021-12-26|issn=0971-751X|archive-date=25 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225072142/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-movie-review-like-a-feel-good-bolt-from-the-sky/article38012642.ece|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ''[[ದೃಶ್ಯಂ 2]]'' ಹಿಂದೆ ಹೊಂದಿದ್ದ [[OTT ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್|OTT]]ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/23/netflix-sets-december-24-premiere-for-malayalam-movie-minnal-murali-2362671.html |title=Netflix sets December 24 premiere for Malayalam movie 'Minnal Murali' |website=The New Indian Express |date=23 September 2021 |access-date=23 September 2021 |archive-date=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924080413/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/23/netflix-sets-december-24-premiere-for-malayalam-movie-minnal-murali-2362671.html |url-status=live }}</ref> 2022ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ''[[ನಾರದನ್ (film)|ನಾರದನ್]]'', ''[[ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್ (2022 film)|ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್]]'', ''[[ವಾಶಿ (2022 film)|ವಾಶಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ತಲ್ಲುಮಾಲ]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರದ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು. 2023ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ನೀಲವೇಲಿಚಂ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಆ ಚಿತ್ರವು ವಿಫಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ''[[2018 (film)|2018]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು 176 ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು|4ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ]]ವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=27 September 2023 |title=Malayalam blockbuster 2018, starring Tovino Thomas, selected as India's official entry for 2025 Oscars |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malayalam-blockbuster-2018-starring-tovino-thomas-selected-as-indias-official-entry-for-2024-oscars-8958300/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927103905/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malayalam-blockbuster-2018-starring-tovino-thomas-selected-as-indias-official-entry-for-2024-oscars-8958300/ |archive-date=27 September 2023 |access-date=28 September 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2024ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಅನ್ವೇಷಿಪ್ಪಿನ್ ಕಂಡೆತುಂ]]'', ''[[ನಾಡಿಕಾರ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅಜಯಂತೆ ರಂಡಾಂ ಮೋಷನಂ|A.R.M.]]'' ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ನಂತರದ ಚಿತ್ರವು ಟೋವಿನೊ ಅವರ ಮೊದಲ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ [[100 ಕೋಟಿ ಕ್ಲಬ್|100 ಕೋಟಿ]] ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. 2025ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಐಡೆಂಟಿಟಿ (2025 film)|ಐಡೆಂಟಿಟಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಜೆಟ್ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು, ನಂತರ ''[[L2: ಎಂಪುರಾನ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಾತಿನ್ ರಾಮ್ದಾಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್]] ನಟನೆಯ ''[[ಮರಣಮಾಸ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಅವರ ''[[ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್|ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]]'' ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು [[ಅನುರಾಜ್ ಮನೋಹರ್]] ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ನರಿವೇಟ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು [[ಮುಥಾಂಗ ಘಟನೆ|2003ರ ಮುಥಾಂಗ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಅವರು [[ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]] ನಟನೆಯ ''[[ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಚಂದ್ರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಚಾತನ್|ಚಾತನ್ (ಹೋಬ್ಗೊಬ್ಲಿನ್)]] ಆಗಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಪಲ್ಲಿಚಟ್ಟಂಬಿ]]'' ಸೇರಿದೆ, ಇದನ್ನು [[ದಿಜೊ ಜೋಸ್ ಆಂಟೋನಿ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 2026ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ''ಅതಿರಾಡಿ'' ಅರುನ್ ಅನಿರುಧನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ [[ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್]] ಮತ್ತು [[ವಿನೀತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ''ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 2: ಚಾತನ್'' ಅನ್ನು [[ಡೊಮಿನಿಕ್ ಅರುನ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ಇದು 2025ರ [[ಸೂಪರ್ಹೀರೋ]] [[ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ]] ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ''[[ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಚಂದ್ರ]]'' ರ ನೇರ ಉತ್ತರಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ಮಾಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಣ == ಟೋವಿನೊ ಅವರು [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾದ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Highest paid Malayalam actors |access-date=21 January 2024 |url=https://www.gqindia.com/content/meet-the-highest-paid-malayalam-actor-and-its-not-mammootty-dulquer-salmaan-or-prithviraj-sukumaran |work=[[The Times of India]] |date=14 January 2024 |archive-date=19 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219083321/https://www.gqindia.com/content/meet-the-highest-paid-malayalam-actor-and-its-not-mammootty-dulquer-salmaan-or-prithviraj-sukumaran |url-status=live }}</ref> 2021ರ ಸಾಲಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ತಾರೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ]]''ನ 21ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Meet the 30 most influential social media stars of South cinema |access-date=17 December 2022 |url=https://www.forbesindia.com/article/south-celebrity-special-2021/meet-the-most-influential-social-media-stars-of-south-cinema/71017/1 |work=Forbes India |archive-date=10 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310062133/https://www.forbesindia.com/amp/article/south-celebrity-special-2021/meet-the-most-influential-social-media-stars-of-south-cinema/71017/1 |url-status=live }}</ref> ಟೋವಿನೊ ಅವರನ್ನು 2016 ಮತ್ತು 2018ರಲ್ಲಿ [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಡಿಸೈರಬಲ್ ಮೆನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=The Kochi Times Most Desirable Man 2016: Tovino Thomas |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-man-2016-tovino-thomas/articleshow/56733435.cms |access-date=29 September 2016 |website=Times of India |language=en |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507105405/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-man-2016-tovino-thomas/articleshow/56733435.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Kochi Times 25 Most Desirable Men 2018 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-25-most-desirable-men-of-2018/articleshow/68048374.cms |access-date=21 September 2018 |website=Times of India |language=en |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507105405/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-25-most-desirable-men-of-2018/amp_articleshow/68048374.cms |url-status=live }}</ref> 2019ರಲ್ಲಿ ಅವರು 2ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು 2020ರಲ್ಲಿ 5ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news |title=Kochi Times Most Desirable Men 2019: Prithviraj Sukumaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2019/articleshow/74226674.cms |access-date=25 September 2020 |website=Times of India |language=en |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525000118/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2019/articleshow/74226674.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Kochi Times Most Desirable Men 2019: Dulquer Salmaan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2020/articleshow/83175935.cms |access-date=27 September 2021 |website=Times of India |language=en |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507092445/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2020/amp_articleshow/83175935.cms |url-status=live }}</ref> 2022ರಲ್ಲಿ, ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಮೊದಲ "ಶೋಸ್ಟಾಪರ್ಸ್ – ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಟಾಪ್ 50 ಔಟ್ಪರ್ಫಾರ್ಮರ್ಸ್" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Showstoppers 2022–23: Meet India's Top 50 Outperformers |access-date=29 December 2022 |url=https://www.forbesindia.com/lists/showstoppers-2023/ |work=Forbes India |archive-date=6 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106052812/https://www.forbesindia.com/lists/showstoppers-2023/ |url-status=live}}</ref> == ಪರೋಪಕಾರ == [[File:Don Bosco Seniors Handball Team.jpg|thumb|ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಸೀನಿಯರ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಬಾಲ್ ತಂಡ ಮತ್ತು ಕೋಚ್ ಗಿಬಿ ವಿ. ಪೆರೆಪ್ಪಡನ್ ಜೊತೆ ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ (ಎಡದಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇಯವರು)]] 2021ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಅವರನ್ನು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸಮುದಾಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸನ್ನದ್ಧಸೇನಾ<ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2021/jan/09/tovino-is-ambassador-of-samoohika-sannadhasena-2247468.html |title=Tovino is ambassador of 'Samoohika Sannadhasena' |website=The New Indian Express |date=9 January 2021 |access-date=23 September 2021 |archive-date=5 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205110907/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2021/jan/09/tovino-is-ambassador-of-samoohika-sannadhasena-2247468.html |url-status=live }}</ref> ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಸಮುದಾಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರವಾಹ ಪರಿಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಟೋವಿನೊ ಅವರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಪಿಣರಾಯಿ ವಿಜಯನ್]] ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಯುವಕರನ್ನು ಸಮುದಾಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-thomas-named-brand-ambassador-of-kerala-govt-s-community-volunteer-army-kerala-1.5344377 |title=Tovino Thomas named brand ambassador of Kerala govt's community volunteer army |website=Mathrubhumi|access-date=23 September 2021|archive-date=5 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205110907/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-thomas-named-brand-ambassador-of-kerala-govt-s-community-volunteer-army-kerala-1.5344377|url-status=dead}}</ref> ಟೋವಿನೊ ಅವರು [[2018 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾರುಗಾಣಿಕಾ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿದ್ದರು. 2021ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಅವರು [[ಯುಎಇ]] ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಗೋಲ್ಡನ್ ವೀಸಾವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/saving-lives-give-you-a-kick-tovino-thomas/articleshow/65501430.cms |title=Saving lives give you a high : Tovino Thomas |website=The Times of India |access-date=28 May 2019 |archive-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530153116/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/saving-lives-give-you-a-kick-tovino-thomas/articleshow/65501430.cms |url-status=live }}</ref> [[ಮಮ്മൂട്ടಿ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] ನಂತರ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] ನೀಡುವ ಗೋಲ್ಡನ್ ವೀಸಾವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೂರನೇ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಟನಾದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.khaleejtimes.com/in-the-city/tovino-thomas-in-dubai-on-his-golden-visa-films-and-more |title=Tovino Thomas in Dubai: On his Golden Visa, films and more |first=Husain |last=Rizvi |website=Khaleej Times |access-date=28 October 2021 |archive-date=28 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028174437/https://www.khaleejtimes.com/in-the-city/tovino-thomas-in-dubai-on-his-golden-visa-films-and-more |url-status=live }}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಟೋವಿನೊ ಅವರು 25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 ರಂದು [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ [[ಗೆಳತಿ]] ಲಿಡಿಯಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ಜೋಡಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/Tovino-Thomas-grand-wedding-celebration-in-Kochi/articleshow/45012121.cms |title=Tovino Thomas grand wedding celebration in Kochi |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=3 February 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920050421/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/Tovino-Thomas-grand-wedding-celebration-in-Kochi/articleshow/45012121.cms |url-status=live }}</ref> ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗನಿದ್ದು, ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ 2016 ಮತ್ತು 2020ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/09/29/tovino-thomas-family-vanitha-photoshoot-video.html |title=Tovino and family's video will put a smile on your face |website=English.manoramaonline.com |access-date=3 February 2018 |archive-date=30 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130204807/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/09/29/tovino-thomas-family-vanitha-photoshoot-video.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-and-wife-lidiya-name-their-baby-son-tahaan/article31785552.ece |title=Tovino Thomas and wife Lidiya name their baby son 'Tahaan' |author=The Hindu Net Desk |newspaper=The Hindu |date=9 June 2020 |via=www.thehindu.com |access-date=16 November 2021 |archive-date=16 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116052941/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-and-wife-lidiya-name-their-baby-son-tahaan/article31785552.ece |url-status=live }}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {{Pending films key}} *''ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸದ ಹೊರತು ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ.'' ===ನಟನಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2012 || ''[[ಪ್ರಭುವಿಂಟೆ ಮಕ್ಕಳ್]]'' || ಚೆ ಗುವೇರಾ ಸುಧೀಂದ್ರನ್ | || |- | rowspan="2" | 2013 || ''[[ABCD: American-Born Confused Desi (2013 film)|ABCD]]'' || ಅಖಿಲೇಶ್ ವರ್ಮಾ | || |- | ''[[ಆಗಸ್ಟ್ ಕ್ಲಬ್]]'' || ಮಹೇಶ್ | || |- | rowspan="2" | 2014 || ''ಸೆವೆಂತ್ ಡೇ'' || ಎಬಿ ಎಬಿನೇಸರ್ | || |- | ''[[ಕೂತರ]]'' || ಥರುಣ್ | || |- | rowspan="4" | 2015 ||''ಯು ಟೂ ಬ್ರೂಟಸ್'' || ಟೋವಿನೊ | || |- | ''[[ಒನ್ನಾಂ ಲೋಕ ಮಹಾಯುದ್ಧಂ]]'' || ಜಾಕೋಬ್ | || |- | ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' || ಪೆರುಂಪರಂಬಿಲ್ ಅಪ್ಪು | || |- | ''[[ಚಾರ್ಲಿ (2015 Malayalam film)|ಚಾರ್ಲಿ]]'' || ಜಾರ್ಜಿ | || |- | rowspan="4" | 2016 || ''[[ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮ್ಯಾಂಗೋಸ್]]'' || ಸಂಜಯ್ | || |- | ''[[2 ಪೆಂಕುಟ್ಟಿಕಳ್]]'' || ಸಂಜು | || |- | ''[[ಸ್ಟೈಲ್ (2016 film)|ಸ್ಟೈಲ್]]'' || ಎಡ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೆಚರ್ ಕೆಲ್ಲಿ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ|| |- | ''[[ಗುಪ್ಪಿ (film)|ಗುಪ್ಪಿ]]'' || ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಥೇಜಸ್ ವರ್ಕಿ | || |- | rowspan="5" | 2017 || ''[[ಎಜ್ರಾ (2017 film)|ಎಜ್ರಾ]]'' || ಶಫೀರ್ ಅಹಮ್ಮದ್ | || |- | ''[[ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ]]'' || ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಕೊಚನಿಯನ್ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ|| |- | ''[[ಗೋಧ (film)|ಗೋಧ]]'' || ಅಂಜನೇಯ ದಾಸ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ದಾಸನ್ | || |- | ''[[ಥಾರಂಗಂ (2017 film)|ಥಾರಂಗಂ]]'' || ಜಿ. ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಪಿಳ್ಳೈ | || |- | ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'' || ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಮಾತನ್ | || |- | rowspan="8" | 2018 || ''[[ಆಮಿ]]'' || ಲಾರ್ಡ್ ಕೃಷ್ಣ | || |- | ''[[ನಾಂ (2018 film)|ನಾಂ]]'' || ಸ್ವತಃ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ|| |- | ''[[ಅಭಿಯುಂ ಅನುವುಂ]]'' || ಅಭಿಮನ್ಯು / ಅಭಿ | [[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರ || |- | ''[[ಮರದೋನ (2018 film)|ಮರದೋನ]]'' || ಮರದೋನ | || |- | ''[[ದೀವಂಡಿ]]''|| ಬಿನೀಶ್ ದಾಮೋದರನ್ | || |- | ''[[ಒರು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಯ್ಯನ್]]'' || ಅಜಯನ್ | || |- | ''[[ಎಂಟೆ ಉಮ್ಮಂಟೆ ಪೇರು]]'' || ಹಮೀದ್ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ | || |- | ''[[ಮಾರಿ 2]]'' || ಗಂಗಾಧರ್ ಬೀಜ ಅಲಿಯಾಸ್ ಥಾನಟೋಸ್ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ|| |- | rowspan="7" | 2019 || ''[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 Indian film)|ಲೂಸಿಫರ್]]'' || ಜಾತಿನ್ ರಾಮ್ದಾಸ್ | || |- | ''[[ಉಯರೆ]]'' || ವಿಶಾಲ್ ರಾಜಶೇಖರನ್ | || |- | ''[[ವೈರಸ್ (2019 film)|ವೈರಸ್]]'' || ಪಾಲ್ ಕೆ. ಅಬ್ರಹಾಂ | || |- | ''[[ಆಂಡ್ ದಿ ಆಸ್ಕರ್ ಗೋಸ್ ಟೂ...]]'' || ಇಸ್ಸಾಕ್ ಎಬ್ರಹೇಮ್ | || |- | ''[[ಲೂಕ (2019 film)|ಲೂಕ]]'' || ಲೂಕ | || |- | ''[[ಕಲ್ಕಿ (2019 Malayalam film)|ಕಲ್ಕಿ]]'' || ಕೆ / ಕಲ್ಕಿ | || |- | ''[[ಎಡಕ್ಕಾಡ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ 06]]'' || ಶಫೀಕ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ | || |- | rowspan="2" | 2020 || ''[[ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ (2020 film)|ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್]]'' || ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಜಾನ್ ಕಟ್ಟೂಕ್ಕರನ್ | || |- | ''[[ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್]]'' || ಜೋಸ್ಮಾನ್ | || |- | rowspan="4" | 2021 || ''[[ಕಾಲ (2021 film)|ಕಾಲ]]'' || ಶಾಜಿ | || |- | ''[[ಕಾಣೆಕ್ಕಾಣೆ]]'' || ಅಲನ್ | || |- | ''[[ಕುರುಪ್ (film)|ಕುರುಪ್]]'' || ಚಾರ್ಲಿ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ || |- | ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' || ಜೈಸನ್ ವರ್ಗೀಸ್ / ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಂಗಕಲಾ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ|| |- | rowspan="5" | 2022 || ''[[ನಾರದನ್ (film)|ನಾರದನ್]]'' || ಚಂದ್ರಪ್ರಕಾಶ್ | || |- | ''[[ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್ (2022 film)|ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್]]'' || ವಿನೋದ್ | || |- | ''[[ವಾಶಿ (2022 film)|ವಾಶಿ]]'' || ಎಬಿನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ | ||<ref>{{Cite magazine |author=Janani K. |date=21 January 2022 |title=Keerthy Suresh and Tovino Thomas wrap up Vaashi, share pics from film set |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/keerthy-suresh-and-tovino-thomas-wrap-up-vaashi-share-pics-from-film-set-1902701-2022-01-21 |access-date=2022-01-27 |magazine=India Today |language=en |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125020300/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/keerthy-suresh-and-tovino-thomas-wrap-up-vaashi-share-pics-from-film-set-1902701-2022-01-21 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ವಾಝಕ್ಕು]]'' || ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ | ||<ref>{{Cite web |date=2022-07-15 |title=Tovino Thomas' Vazhakku Officially Selected for IFFSA-SEOUL 2022 {{!}} 🎥 LatestLY |url=https://www.latestly.com/socially/entertainment/south/tovino-thomas-vazhakku-officially-selected-for-iffsa-seoul-2022-3953615.html |access-date=2023-07-22 |website=LatestLY |language=en |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117125555/https://www.latestly.com/socially/entertainment/south/tovino-thomas-vazhakku-officially-selected-for-iffsa-seoul-2022-3953615.html |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ತಲ್ಲುಮಾಲ]]'' || ಮನವಲನ್ ವಾಜಿಮ್ "ವಾಜಿ" | || |- | rowspan="3" | 2023 || ''[[ನೀಲವೇಲಿಚಂ (film)|ನೀಲವೇಲಿಚಂ]]'' || [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್|ವೈಕಂ ಎಂ. ಬಷೀರ್]] | || <ref>{{Cite news |title=It's a wrap for 'Neelavelicham' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-neelavelicham/articleshow/93412410.cms |date=7 August 2022 |access-date=26 January 2023 |newspaper=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126170112/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-neelavelicham/articleshow/93412410.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[2018 (film)|2018]]'' || ಅನೂಪ್ | ||<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-tovino-thomas-asif-ali-and-kunchacko-bobans-2018-based-on-the-kerala-floods/articleshow/95548628.cms |title=It's a wrap for Tovino Thomas, Asif Ali, and Kunchacko Boban's '2018' based on the Kerala floods |date=16 November 2022 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=16 March 2023 |quote=The filming of Jude Anthany Joseph's upcoming film '2018 – Everyone is a hero' has been completed. The makers wrapped up the shoot on Sunday (Nov 13). |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316224908/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-tovino-thomas-asif-ali-and-kunchacko-bobans-2018-based-on-the-kerala-floods/articleshow/95548628.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಅದೃಶ್ಯ ಜಲಕಂಗಳ್]]'' || ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಯುವಕ | ||<ref name="adrishya">{{Cite web |title=Tovino Thomas: Films like Adrishya Jalakangal offer more space to perform |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/interviews/2023/nov/14/tovino-thomas-films-like-adrishya-jalakangal-offer-more-space-to-perform-49547.html |access-date=2023-12-02 |website=[[Cinema Express]] |language=en |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202141244/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/interviews/2023/nov/14/tovino-thomas-films-like-adrishya-jalakangal-offer-more-space-to-perform-49547.html |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="3" | 2024 || ''[[ಅನ್ವೇಷಿಪ್ಪಿನ್ ಕಂಡೆತುಂ]]'' || SI ಆನಂದ್ ನಾರಾಯಣನ್ ಪಿಳ್ಳೈ | ||<ref>{{Cite news |author=<!--not stated--> |date=2023-06-22 |title=Tovino Thomas, team wrap up 'Anveshippin Kandethum' |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-team-wrap-up-anveshippin-kandethum/article66997910.ece |access-date=2023-12-01 |issn=0971-751X |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202000759/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-team-wrap-up-anveshippin-kandethum/article66997910.ece |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ನಾಡಿಕಾರ್]]'' || ಡೇವಿಡ್ ಪಡಿಕ್ಕಲ್ | || <ref>{{Cite news |title=Tovino Thomas wraps up the shoot of 'Nadikar Thilakam', says, "In our journey, we encountered unexpected challenges" |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-wraps-up-the-shoot-of-nadikar-thilakam-says-in-our-journey-we-encountered-unexpected-challenges/articleshow/106594939.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=6 January 2024 |language=en |access-date=3 March 2024 |archive-date=7 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107094025/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-wraps-up-the-shoot-of-nadikar-thilakam-says-in-our-journey-we-encountered-unexpected-challenges/articleshow/106594939.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-nadikar-thilakam-gets-a-new-title/articleshow/107103375.cms |title=Tovino Thomas starrer 'Nadikar Thilakam' gets a new title |date=11 January 2024 |newspaper=[[The Times of India]] |accessdate=2 March 2024 |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214235005/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-nadikar-thilakam-gets-a-new-title/articleshow/107103375.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ARM (film)|ARM]]''|| ಅಜಯನ್, ಮಣಿಯನ್ ಮತ್ತು ಕುಂಜಿಕೇಲು | 50ನೇ ಚಿತ್ರ; ತ್ರಿಪಾತ್ರ|| <ref>{{Cite web |date=11 October 2022 |title=Ajayante Randam Moshanam: Tovino Thomas-Krithi Shetty's fantasy drama goes on floors |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |access-date=12 October 2022 |website=[[The Indian Express]] |language=en |archive-date=11 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011120015/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="5" | 2025 || ''[[ಐಡೆಂಟಿಟಿ (2025 film)|ಐಡೆಂಟಿಟಿ]]'' || ಹರನ್ ಶಂಕರ್ | || <ref name="TOI.2023.12.27">{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-and-trisha-celebrate-christmas-on-the-sets-of-identity/articleshow/106324939.cms |title=Tovino Thomas and Trisha celebrate Christmas on the sets of 'Identity' |date=27 December 2023 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=29 December 2023 |archive-date=29 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229225054/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-and-trisha-celebrate-christmas-on-the-sets-of-identity/articleshow/106324939.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[L2: ಎಂಪುರಾನ್]]''|| ಜಾತಿನ್ ರಾಮ್ದಾಸ್ | || <ref>{{cite news |title=L2- Empuraan: As Prithviraj and Mohanlal start shooting, fans call it the 'biggest Mollywood cinema' |url=https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/l2-empuraan-as-prithviraj-and-mohanlal-start-shooting-fans-call-it-the-biggest-mollywood-cinema-23312732 |access-date=6 October 2023 |work=Mid Day |date=5 October 2023 |archive-date=6 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006041119/https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/l2-empuraan-as-prithviraj-and-mohanlal-start-shooting-fans-call-it-the-biggest-mollywood-cinema-23312732 |url-status=live }}</ref> |- |''[[ಮರಣಮಾಸ್]]'' |ಪುತ್ತಂತೋಟ್ಟಿಲ್ ಉಮೇಶ್ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ; ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕೂಡ | |- | ''[[ನರಿವೇಟ]]'' || ವರ್ಗೀಸ್ ಪೀಟರ್ | || <ref>{{cite news |title=Tovino Thomas reveals why 'Narivetta' is one of his most anticipated films |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/01/14/tovino-thomas-narivetta-movie-anticipated-release-malayalam-film.html |access-date=21 February 2025 |work=[[Onmanorama]] |date=14 January 2025}}</ref> |- | ''[[ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಚಂದ್ರ]]'' || ಮೈಕೆಲ್ / ಮಾತನ್ ||ದ್ವಿಪಾತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ || <ref>{{Cite web |date=8 June 2025 |title=Dulquer Salmaan launches Malayalam cinema’s first superhero universe with Lokah – Chapter One: Chandra |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/south-cinema/dulquer-salmaan-launches-malayalam-cinemas-first-superhero-universe-lokah-chapter-one-chandra/ |access-date=8 June 2025 |website=Bollywood Hungama|language=en}}</ref> |- | rowspan="4" | 2026 || ''[[ಪಲ್ಲಿಚಟ್ಟಂಬಿ]]'' || ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ / ಪೋಥನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ || || <ref>{{cite news |title=Pallichattambi: Tovino Thomas-Dijo Jose Antony's Period Drama Officially Begins Production |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/palli-chattambi-tovino-thomas-dijo-jose-antony-period-drama-officially-begins-production-article-118381873 |access-date=21 February 2025 |work=[[Times Now]]|date=19 February 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Praveen |first=S. R. |date=2026-04-17 |title=‘Pallichattambi’ movie review: Tovino Thomas’ ahistorical period drama undone by heavy-handed approach |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/pallichattambi-movie-review-heavy-handed-approach-drags-down-this-ahistorical-period-movie/article70873531.ece |access-date=2026-04-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |- | ''[[ಅತಿರಾಡಿ (2026 film)|ಅತಿರಾಡಿ]]'' || ಶ್ರೀಕುಟ್ಟನ್ ವೆಲ್ಲಾಯಣಿ || ||<ref>{{Cite web |date=2026-05-15 |title=Athiradi box office day 1: Tovino Thomas and Basil Joseph score one of Mollywood’s biggest openings of 2026 |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/May/15/athiradi-box-office-day-1-tovino-thomas-and-basil-joseph-score-one-of-mollywoods-biggest-openings-of-2026 |access-date=2026-05-16 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |''[[ಬಾಲನ್: ದಿ ಬಾಯ್]]'' |ಅಬ್ಬಾಸ್ |ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ | |- | {{Pending film|[[ಖಲೀಫ: ದಿ ಇಂಟ್ರೋ]]}} || || ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ || |- |}<!-- ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವವರೆಗೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಡಿ WP:FILMOGRAPHY --> ===ಧ್ವನಿ ನಟನಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2025 | ''[[ಪೆನ್ನುಂ ಪೊರಟ್ಟುಂ]]'' | ಸುಟ್ಟು (ಧ್ವನಿ) | <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/flix/rajesh-madhavans-pennum-porattum-is-a-sharp-satire-on-order-violence-and-hypocrisy|title=Rajesh Madhavan’s Pennum Porattum is a sharp satire on order, violence, and hypocrisy|first=Sukanya|last=Shaji|date=13 February 2026|website=The News Minute}}</ref> |- |} === ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2018 || ''ಉಲವಿರಾವು'' || ತರುಣ್ || ತಮಿಳು || [[ಒಂದ್ರಾಗ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್|ಒಂದ್ರಾಗ ಒರಿಜಿನಲ್]] || <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=dYVMN11-zek|title=Ulaviravu - Single &#124; Ondraga Originals &#124; Madhan Karky &#124; Karthik &#124; Gautham Menon|date=13 February 2018|via=YouTube}}</ref> |} ===ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕನಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರ ! scope="col" | ಹಾಡು ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು !ಉಲ್ಲೇಖ |- |2022 || ''[[ತಲ್ಲುಮಾಲ]]'' || "ತುಪಾತು" || [[ಶಕ್ತಿಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲನ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಷ್ಣು ವಿಜಯ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ಗಾಯನ | |} === ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿ === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2020 || ''[[ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್]]'' | || |- | 2021 || ''[[ಕಾಲ (2021 film)|ಕಾಲ]]'' | || |- | 2022 || ''[[ವಾಝಕ್ಕು]]'' | ||<ref>{{Cite web |title=Sanal Kumar's next titled Vazhakku |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/jan/02/sanal-kumars-next-titled-vazhakku-2244170.html |access-date=2023-12-09 |website=The New Indian Express |date=2 January 2021 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209184421/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/jan/02/sanal-kumars-next-titled-vazhakku-2244170.html |url-status=live }}</ref> |- | 2023 || ''[[ಅದೃಶ್ಯ ಜಲಕಂಗಳ್]]'' || ||<ref name="adrishya"/> |- | 2025 || ''[[ಮರಣಮಾಸ್]]'' || ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-04-01 |title=Basil Joseph's Maranamass confirms release date, trailer unveiled |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Apr/01/basil-josephs-maranamass-confirms-release-date-trailer-unveiled |access-date=2025-04-09 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == 2024ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರು ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ ಆಧಾರಿತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯಾದ ಸೆಪ್ಟಿಮಿಯಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಟರಾದರು. <ref>{{cite web |title=Septimius Awards 2024: Tovino Thomas wins Best Asian Actor |url=https://example.com/article-link |website=The Times of India |date=5 June 2024 |access-date=14 July 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಕೆಲಸ ! class="unsortable"| ಫಲಿತಾಂಶ ! class="unsortable"| {{Tooltip|ಉಲ್ಲೇಖ|References}} |- | 2015 | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | rowspan="6"| ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2015-ennu-ninte-moideen-pathemari-premam-win-maximum-awards-655399 |title=Asiavision movie awards 2015: 'Ennu Ninte Moideen', 'Pathemari, 'Premam' win maximum awards [Complete list of winners] |website=International Business Times |date=18 November 2015 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030025304/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2015-ennu-ninte-moideen-pathemari-premam-win-maximum-awards-655399 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="6"| 2016 | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|author=Anu James|title=18th Asianet Film Awards: Vikram, Trisha, Prithviraj, Mohanlal, Nivin Pauly bag awards [Full winners' list+photos]|url=http://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090|accessdate=18 March 2016|agency=[[International Business Times]]|date=8 February 2016}}</ref> |- | [[CPC ಸಿನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರ ನಟ | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://malayalam.filmibeat.com/news/cinema-paradiso-club-announced-film-award-2015/articlecontent-pf33732-027501.html|title=സിനിമാ പാരഡീസോ ക്ലബ്ബിന്റെ പുരസ്‌കാരം പ്രഖ്യാപിച്ചു; മികച്ച ചിത്രം പ്രേമം|access-date=8 September 2017|language=ml}}</ref> |- | [[63ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html |title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South) |website=Filmfare |date=18 June 2016 |access-date=6 May 2021 |archive-date=2 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160702102328/http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html |url-status=live}}</ref> |- | [[1ನೇ IIFA ಉತ್ಸವಂ|IIFA ಉತ್ಸವಂ]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web |url=http://iifautsavam.com/nominees-mal.html |title=IIFA Utsavam 2015 Nominees – Malayalam |access-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125043413/http://iifautsavam.com/nominees-mal.html|archive-date=25 November 2015}}</ref> |- | [[5ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.worldhab.com/siima-awards-2016-malayalam-nominees-winners/ |title=SIIMA Awards 2016 Malayalam Nominees |website=WorldHab |date=2 July 2016 |access-date=6 May 2021 |archive-date=3 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203042331/https://www.worldhab.com/siima-awards-2016-malayalam-nominees-winners/ |url-status=live}}</ref> |- | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ | rowspan="4" | ''[[ಗುಪ್ಪಿ (film)|ಗುಪ್ಪಿ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2016-announced-sonam-kapoor-nivin-pauly-radhika-apte-ram-charan-others-704008 |title=Asiavision Movie Awards 2016 announced: Sonam Kapoor, Nivin Pauly, Radhika Apte, Ram Charan, others to be honoured |website=International Business Times |date=15 November 2016 |access-date=6 May 2021 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629053416/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2016-announced-sonam-kapoor-nivin-pauly-radhika-apte-ram-charan-others-704008 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="5" | 2017 | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | {{nom}} | style="text-align:center;"| |- | [[64ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/64th-filmfare-south-awards-2017-heres-malayalam-tamil-telugu-tamil-nomination-lists-730110 |title=64th Filmfare South Awards 2017: Here's Malayalam, Tamil, Telugu, Tamil nomination lists |website=International Business Times |date=9 July 2017 |access-date=6 May 2021 |archive-date=25 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225143252/https://www.ibtimes.co.in/64th-filmfare-south-awards-2017-heres-malayalam-tamil-telugu-tamil-nomination-lists-730110 |url-status=live}}</ref> |- | [[6ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2017-nominations-malayalam-maheshinte-prathikaram-leads-check-date-venue-ticket-728836 |title=SIIMA Awards 2017 nominations (Malayalam): Maheshinte Prathikaram leads; check date, venue, ticket details |website=International Business Times |date=31 May 2017 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330170314/https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2017-nominations-malayalam-maheshinte-prathikaram-leads-check-date-venue-ticket-728836 |url-status=live}}</ref> |- | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಯುವ ಸಂಕೇತ | ''[[ಗೋಧ (film)|ಗೋಧ]]'', ''[[ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.vinodadarshan.com/2017/10/winners-3rd-asianet-comedy-awards-2017.html |title=Winners of 3rd Asianet comedy Awards 2017 |website=Vinodadarshan |access-date=6 May 2021 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506150935/https://www.vinodadarshan.com/2017/10/winners-3rd-asianet-comedy-awards-2017.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಪುರುಷ (ಮಲಯಾಳಂ) | ''[[ಗೋಧ (film)|ಗೋಧ]]'', ''[[ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076 |title=Asiavision Movie Awards 2017: Deepika Padukone, Dulquer Salmaan, Manju Warrier, Tovino Thomas grace event [PHOTOS] |website=International Business Times |date=28 November 2017 |access-date=6 May 2021 |archive-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622193036/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="7" |2018 | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಪ್ರದರ್ಶಕ | ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳು | {{won}} | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-mollywoods-whos-who-attend-20th-asianet-film-awards-81681 |title=20th Asianet Film Awards |website=The News Minute |date=21 May 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=20 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020144043/https://www.thenewsminute.com/article/watch-mollywoods-whos-who-attend-20th-asianet-film-awards-81681 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2"| [[65ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | rowspan="6"| ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830181056/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ವಿಮರ್ಶಕರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620082346/https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಫ್ಲವರ್ಸ್ (TV ಚಾನೆಲ್)|ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ತಾರೆ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/flowers-indian-film-awards-2018-winners.html |title=Flowers Indian Film Awards 2018 – Winners List |website=Vinodadarshan |access-date=6 May 2021 |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808061832/https://www.vinodadarshan.com/2018/05/flowers-indian-film-awards-2018-winners.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=9 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109034509/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |url-status=live}}</ref> |- | [[7ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | [[SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=18 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918090208/https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯಂತ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹೀರೋ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2018/02/25/vanita-film-awards-2018-live-updates.html |title=വനിത ഫിലിം അവാര്‍ഡ് 2018: ഫഹദ് മികച്ച നടൻ, മഞ്ജു വാരിയർ, പാർവതി മികച്ച നടിമാർ|trans-title=ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2018: ಫಹಾದ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ, ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಯರು |language=Malayalam |website=Malayala Manorama |date=27 February 2018|access-date=6 May 2021|archive-date=5 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605202740/https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2018/02/25/vanita-film-awards-2018-live-updates.html|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="6" |2019 | rowspan="2" | [[21ನೇ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಪ್ರದರ್ಶಕ | rowspan="2" | ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳು | {{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web |url=https://in.style.yahoo.com/asianet-film-awards-2019-winners-193934046.html |title=Asianet Film Awards 2019 Winners List: Mohanlal, Manju Warrier, Prithviraj & Others Bag Top Honours! |website=Yahoo! News |date=22 March 2019 |access-date=6 May 2021 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506205815/https://in.style.yahoo.com/asianet-film-awards-2019-winners-193934046.html |url-status=live}}</ref> |- | ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ | {{nom}} |- | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'', ''[[ಮರದೋನ (2018 film)|ಮರದೋನ]]'',<br />''[[ದೀವಂಡಿ]]'', ''[[ಒರು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಯ್ಯನ್]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.vinodadarshan.com/2019/02/asiavision-movie-awards-2018-winners.html |title=Winners of Asiavision Movie Awards 2018 -Complete list |website=Vinodadarshan |access-date=6 May 2021 |archive-date=7 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507122305/https://www.vinodadarshan.com/2019/02/asiavision-movie-awards-2018-winners.html |url-status=live}}</ref> |- | [[66ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | rowspan="3" | ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳು | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html |title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019 |website=Filmfare |date=10 December 2019 |access-date=7 May 2021 |archive-date=12 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212141500/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಮಝವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಝವಿಲ್ ಮನೋರಮ ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html |title=Mazhavil Entertainment Awards 2019: here's the list of winners |website=Malayala Manorama |date=7 May 2019 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030145444/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html |url-status=live}}</ref> |- | [[8ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | rowspan=2|[[SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/siima-awards-2019-winners-rangasthalam-kgf-yash-keerthy-suresh-tamil-telugu-malayalam-kannada-5909506/ |title=SIIMA 2019 winners full list: Dhanush, Trisha, Prithviraj win big |website=The Indian Express |date=17 August 2019 |access-date=7 May 2021 |archive-date=17 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817071054/https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/siima-awards-2019-winners-rangasthalam-kgf-yash-keerthy-suresh-tamil-telugu-malayalam-kannada-5909506/ |url-status=live}}</ref> |- | 2022 | [[10ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="indiatoday.JananiK.SIIMA2022.2022.09.12">{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/siima-2022-tamil-and-malayalam-winners-list-doctor-and-minnal-murali-sweep-maximum-awards-1999165-2022-09-12 |title=SIIMA 2022 Tamil and Malayalam Winners list: Doctor and Minnal Murali sweep maximum awards |date=12 September 2022 |first1=Janani |last1=K |work=[[India Today]] |access-date=18 March 2023 |archive-date=30 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030210811/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/siima-2022-tamil-and-malayalam-winners-list-doctor-and-minnal-murali-sweep-maximum-awards-1999165-2022-09-12 |url-status=live }}</ref><ref name="SIIMA2022.Winners">{{Cite web |url=https://siima.in/index.php/awards-2022/ |title=Awards 2022 – SIIMA |publisher=South Indian International Movie Awards |access-date=18 March 2023 |quote=BEST ACTOR IN A LEADING ROLE – Tovino Thomas (Minnal Murali, Kala) |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002000846/https://siima.in/index.php/awards-2022/ |url-status=live }}</ref> |- | 2025 | [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2024|ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] | ''[[ARM (film)|ARM]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |title=Kerala Film Critics Award: ‘Feminichi Fathima’ Best Film, Tovino Thomas, Nazriya Nazim and Rima Kallingal win acting honours |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-film-critics-award-feminichi-fathima-tovino-thomas-nazriya-nazim-rima-kallingal/article69452021.ece |access-date=15 April 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |- | 2025 |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ |[[ARM (film)|ARM]] |{{won}} | |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Tovino Thomas}} * {{Official website|https://www.tovinothomas.com}} * {{IMDb name|5732707}} {{Filmfare Critics Award for Best Actor – South}} {{SIIMA Award for Best Actor}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Thomas, Tovino}} [[ವರ್ಗ:1989ರ ಜನನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೋ ಶಾಲೆಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಇರಿಂಜಲಕುಡದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಐಐಎಫ್‌ಎ ಉತ್ಸವಂ ವಿಜೇತರು]] ai48p7bag2lf86dgkx7tgz66rrlm61p 1378485 1378484 2026-08-06T06:47:38Z A826 72368 1378485 wikitext text/x-wiki {{Indian name|ಟೋವಿನೊ|ಥಾಮಸ್}} {{databox}} {{Infobox person | name = ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ | image = Tovino Thomas At The ‘Maari 2’ Press Meet.jpg | image_size = 220px | caption = 2018ರಲ್ಲಿ ಟೋವಿನೊ | birth_date = {{Birth date and age|1989|01|21|df=y}} | birth_place = [[ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]], [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕೇರಳ | alma_mater = | occupation = {{hlist|ನಟ|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ}} | years_active = 2012{{endash}}ಇಂದಿನವರೆಗೆ | spouse = {{marriage|ಲಿಡಿಯಾ|2014}} | children = 2 | website = {{URL|https://tovinothomas.com}} }} '''ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್''' (ಜನನ 21 ಜನವರಿ 1989) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ. ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ]] ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=I had to skip workouts to play a politician |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-had-to-skip-workouts-to-play-a-politician/articleshow/20795550.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130830003357/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-28/news-and-interviews/40255294_1_abcd-martin-prakkat-dulquer|url-status=live|archive-date=30 August 2013 |work=[[The Times of India]]|access-date=5 July 2013}}</ref> ಅವರು 2012ರಲ್ಲಿ ''[[ಪ್ರಭುವಿಂಟೆ ಮಕ್ಕಳ್]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಬ್ರೇಕ್ಥ್ರೂ ಪಾತ್ರಗಳು ''ABCD: American-Born Confused Desi (ಏ ಬಿ ಸಿ ಡಿ: ಅಮೇರಿಕನ್-ಬಾರ್ನ್ ಕನ್ಫ್ಯೂಸ್ಡ್ ದೇಸಿ- ೨೦೧೩ ಚಲನಚಿತ್ರ) -, ''[[7th Day (film)|7th Day]]'' (2014), ''ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್'' (2015) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅವರು [[ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]] [[ಸೂಪರ್ಹೀರೋ]] ಚಿತ್ರ ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' (2021) ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |author=The Hindu Net Desk |date=2021-10-28 |title='Minnal Murali' trailer: Tovino Thomas is Netflix's first superhero from Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-trailer-tovino-thomas-is-netflixs-first-superhero-from-kerala/article37206268.ece |access-date=2021-12-27 |issn=0971-751X |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129112155/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-trailer-tovino-thomas-is-netflixs-first-superhero-from-kerala/article37206268.ece |url-status=live }}</ref> ಅವರು ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' (2015) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Tovino wins the Filmfare Best Supporting Actor for Malayalam |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-wins-the-filmfare-best-supporting-actor-for-malayalam/articleshow/52813213.cms |date=2017-01-27}}</ref> ಅವರು ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'' (2017) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. 2022ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ'' ಮತ್ತು ''[[ಕಾಲ (2021 ಚಿತ್ರ)|ಕಾಲ]]'' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ [[SIIMA ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref name="indiatoday.JananiK.SIIMA2022.2022.09.12"/><ref name="SIIMA2022.Winners"/> ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''[[ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್]]'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. 21 ಜನವರಿ 2021 ರಂದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ "ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-launches-his-production-house-142039 |title=Tovino Thomas launches his production house |date=23 January 2021 |access-date=3 October 2021 |archive-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003142226/https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-launches-his-production-house-142039 |url-status=live }}</ref> ''ಕಾಲ'' ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-takes-to-social-media-to-announce-his-own-production-company/articleshow/80403133.cms |title=Tovino Thomas takes to social media to announce his own production company |website=The Times of India |access-date=3 October 2021 |archive-date=5 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205131045/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-takes-to-social-media-to-announce-his-own-production-company/articleshow/80403133.cms |url-status=live }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರು 21 ಜನವರಿ 1989<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/tovino-thomas-turns-32-dulquer-salmaan-prithviraj-and-others-send-birthday-wishes-1761349-2021-01-21 |title=Tovino Thomas turns 32. Dulquer Salmaan, Jaick John, Prithviraj and others send birthday wishes |date=21 January 2021|access-date=13 June 2021 |website=India Today|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126014025/https://www.indiatoday.in/amp/movies/regional-cinema/story/tovino-thomas-turns-32-dulquer-salmaan-prithviraj-and-others-send-birthday-wishes-1761349-2021-01-21|url-status=live}}</ref> ರಂದು [[ತ್ರಿಶೂರ್]]ನ [[ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]]ದಲ್ಲಿ ಶೀಲಾ ಮತ್ತು ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಇ. ಥಾಮಸ್ ದಂಪತಿಗೆ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಟಿಂಗ್ಸ್ಟನ್ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಧನ್ಯಾ ಥಾಮಸ್. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Alumni Profile – Tovino Thomas |url=http://donboscoijk.edu.in/alumni-profile?id=2718&enc=e278f6e3d932be3aff0b537283aa797d |website=Don Bosco Alumni, Irinjalakuda |publisher=Don Bosco Schools, Irinjalakuda|access-date=29 April 2018|archive-date=30 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430113912/http://donboscoijk.edu.in/alumni-profile?id=2718&enc=e278f6e3d932be3aff0b537283aa797d|url-status=dead}}</ref><ref name="HighSchool">{{cite news |last1=Prakash |first1=Asha |title=Tovino was school leader once, check out his old pic! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-was-school-leader-once-check-out-his-old-pic/articleshow/59177369.cms |access-date=29 April 2018 |work=The Times of India |date=16 June 2017 |archive-date=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430212041/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-was-school-leader-once-check-out-his-old-pic/articleshow/59177369.cms |url-status=live }}</ref> ನಂತರ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಇರಿಂಜಾಲಕುಡದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ (ಪ್ಲಸ್ ಟು) ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]]ನ ತಮಿಳುನಾಡು ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ನ ಹ್ಯಾಂಡ್ಬಾಲ್ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ನಾಯಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು</ref> ನಂತರ ಅವರು [[ಕಾಗ್ನಿಜೆಂಟ್|ಕಾಗ್ನಿಜೆಂಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್]]ನಲ್ಲಿ<ref name="HighSchool" /> ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಕ್ರೀಡೆ, ಫಿಟ್ನೆಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/tovino-thomas-interview-ennu-ninte-moideen-malayalam-prithviraj.html |title=Prithvi suggested my name for 'Moideen': Tovino |website=English.manoramaonline.com |access-date=3 February 2018 |archive-date=10 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110231333/http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/tovino-thomas-interview-ennu-ninte-moideen-malayalam-prithviraj.html |url-status=live }}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸ (2012–2014) === ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರು 2012ರಲ್ಲಿ ಸಜೀವ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ಪ್ರಭುವಿಂಟೆ ಮಕ್ಕಳ್]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನಾಗಿ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Tovino cherishes memory of first movie |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-cherishes-memory-of-first-movie-1.4483640|access-date=2020-09-15 |website=Mathrubhumi |language=en|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030083617/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-cherishes-memory-of-first-movie-1.4483640|url-status=live}}</ref> ನಂತರ, ಅವರು ರೂಪೇಶ್ ಪೀತಾಂಬರನ್ ಅವರ''[[ದೀವ್ರಂ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. "ಏ ಬಿ ಸಿ ಡಿ: ಅಮೇರಿಕನ್-ಬಾರ್ನ್ ಕನ್ಫ್ಯೂಸ್ಡ್ ದೇಸಿ (2013)" ನಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಲನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''[[ಕೂತರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref>[https://www.deccanchronicle.com/140614/entertainment-movie-review/article/movie-review-koothara-good-parts-just-use-and-throw-razor Movie review 'Koothara': Is good in parts, just like a use-and-throw razor]. ''Deccan Chronicle''. (14 June 2014). Retrieved 20 June 20164.</ref> ಮತ್ತೆ, ಅವರು ರೂಪೇಶ್ ಪೀತಾಂಬರನ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಯು ಟೂ ಬ್ರೂಟಸ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/report/review-avoid-watching-you-too-brutus-south/20150324.htm|title=Review: Avoid watching You Too Brutus|website=Rediff|language=en|access-date=2019-08-26|archive-date=26 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826100848/https://www.rediff.com/movies/report/review-avoid-watching-you-too-brutus-south/20150324.htm|url-status=live}}</ref> ಅವರು ''ಸೆವೆಂತ್ ಡೇ'' (2014) ಮತ್ತು ''ಚಾರ್ಲಿ'' (ಮಳಯಾಳಂ 2015) ಸೇರಿದಂತೆ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ಮಾನ್ಯತೆ (2015–2019) === 2015ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೆರುಂಪರಂಬಿಲ್ ಅಪ್ಪು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South) |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html|access-date=2020-09-15 |website=filmfare.com |language=en|archive-date=2 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702102328/http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html|url-status=live}}</ref> ಅವರು 2016ರಲ್ಲಿ ''ಗುಪ್ಪಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಥೇಜಸ್ ವರ್ಕಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/guppy-review-genuine-honest-review-malayalam-qifve1fcejfhf.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807224313/http://www.sify.com/movies/guppy-review-genuine-honest-review-malayalam-qifve1fcejfhf.html|url-status=dead|archive-date=7 August 2016|title='Guppy': Review|website=[[Sify]]}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು 2017ರ NAFA ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಹೀರೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web |last=James |first=Anu |title=North American Film Awards (NAFA) 2017: Nivin Pauly, Manju Warrier, Tovino Thomas and others in winners list |url=http://www.ibtimes.co.in/north-american-film-awards-nafa-2017-nivin-pauly-manju-warrier-tovino-thomas-others-winners-714073|access-date=3 February 2018 |website=Ibtimes.co.in |date=30 January 2017|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://archive.today/20171011181353/http://www.ibtimes.co.in/north-american-film-awards-nafa-2017-nivin-pauly-manju-warrier-tovino-thomas-others-winners-714073|url-status=live}}</ref> ಅವರು 2017ರಲ್ಲಿ ''ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ'', ''ಗೋಧ'' ಮತ್ತು ''ಮಾಯಾನದಿ'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ''ಮಾಯಾನದಿ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು ಬಿಹೈಂಡ್ವುಡ್ಸ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html|access-date=2020-09-15 |website=filmfare.com |language=en|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620082346/https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-06-17 |title=Best Actor Critics' Choice (Malayalam) – Tovino Thomas {{!}} List of winners for BGM 2018|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-winners-for-behindwoods-gold-medals-2018/best-actor-critics-choice-malayalam.html|access-date=2020-09-15|website=Behindwoods|archive-date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611133039/http://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-winners-for-behindwoods-gold-medals-2018/best-actor-critics-choice-malayalam.html|url-status=live}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಮಾನವ ಲೈಂಗಿಕತೆ|ಲೈಂಗಿಕತೆಯ]] ಬಗ್ಗೆ ನಿಭಾಯಿಸಿದ ರೀತಿಗೆ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''ನ ದಶಕದ ಉನ್ನತ 25 ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=2019-12-19 |title=The 25 best Malayalam films of the decade: 'Premam', 'Maheshinte Prathikaram', 'Kumbalangi Nights' and more |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece|access-date=2021-07-20 |issn=0971-751X|archive-date=10 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110115120/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ''ಎಜ್ರಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 2018ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರನ್ನು [[ಧನುಷ್]] ಅಭಿನಯದ ''ಮಾರಿ 2'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಅವರ ತಮಿಳು ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Tovino Thomas joins 'Maari 2' sets |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-joins-maari-2-sets-76871|access-date=2020-09-15 |website=www.thenewsminute.com |date=22 February 2018|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022175024/https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-joins-maari-2-sets-76871|url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ ''[[ದೀವಂಡಿ]]'', ''[[ಎಂಟೆ ಉಮ್ಮಂಟೆ ಪೇರು]]'' ಮತ್ತು ''[[ಒರು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಯ್ಯನ್]]'' ಸೇರಿವೆ. 2019ರಲ್ಲಿ ಟೋವಿನೊ ಅವರು ''ಲೂಸಿಫರ್'', ''[[ಉಯರೆ]]'' ಮತ್ತು ''ವೈರಸ್'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ''ಉಯರೆ'' ಚಿತ್ರವು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/parvathy-s-uyare-becomes-the-first-malayalam-film-to-release-in-south-korea-1528095-2019-05-18 |title=Parvathy's Uyare becomes the first Malayalam film to release in South Korea |agency=Ist |newspaper=India Today|access-date=28 May 2019|archive-date=28 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528180455/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/parvathy-s-uyare-becomes-the-first-malayalam-film-to-release-in-south-korea-1528095-2019-05-18|url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಅವರ ಇತರ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು ''[[ಆಂಡ್ ದಿ ಆಸ್ಕರ್ ಗೋಸ್ ಟೂ...]]'', ''ಲೂಕ (2019 ಚಲನಚಿತ್ರ)'', ''ಕಲ್ಕಿ (2019 Malayalam film)'' ಮತ್ತು ''ಎಡಕ್ಕಾಡ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ 06''. === ಸ್ಥಾಪಿತ ನಟ (2020–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) === 2020ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಮಮ್ತಾ ಮೋಹನ್ದಾಸ್|ಮಮ್ತಾ ಮೋಹನ್ದಾಸ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೈಮ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ (ಮಳಯಾಳಿ ೨೦೨೦)'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2020-02-29 |title=Forensic Box Office Collection Report and Review |url=https://theprimetime.in/forensic-box-office-collection-report-and-review/|access-date=2020-09-15 |website=The PrimeTime |language=en-US|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027144534/https://theprimetime.in/forensic-box-office-collection-report-and-review/|url-status=live}}</ref> 2021ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ''ಕಾಲ'' ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಅದರ ನಿರೂಪಣೆಗಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/kala-movie-review-tovino-thomas-starrer-makes-moments-of-violence-feel-like-a-poem-9639661.html |title=Kala movie review: Tovino Thomas starrer makes moments of violence feel like a poem |date=20 May 2021 |website=Firstpost |access-date=23 September 2021 |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525164151/https://www.firstpost.com/entertainment/kala-movie-review-tovino-thomas-starrer-makes-moments-of-violence-feel-like-a-poem-9639661.html |url-status=live }}</ref> ''[[ಕಾಣೆಕ್ಕಾಣೆ]]'' 2021ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ತಾರಾಗಣದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dh-talkies/kaanekkaane-review-a-must-watch-thriller-1033013.html |title=Kaanekkaane review: A must-watch thriller |date=22 September 2021 |website=Deccan Herald |access-date=23 September 2021 |archive-date=23 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923051958/https://www.deccanherald.com/entertainment/dh-talkies/kaanekkaane-review-a-must-watch-thriller-1033013.html |url-status=live }}</ref> ಅವರು ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಸೂಪರ್ಹೀರೋ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, 24 ಡಿಸೆಂಬರ್ ರಂದು [[ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2021-09-23 |title=Tovino Thomas’ superhero flick ‘Minnal Murali’ to release December 24 on Netflix |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-superhero-flick-minnal-murali-to-release-december-24-on-netflix/article36624721.ece |access-date=2024-12-24 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 'ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಯಶಸ್ಸು' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|last=Praveen|first=S. R.|date=22 December 2021|title='Minnal Murali' movie review: Like a feel-good bolt from the sky|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-movie-review-like-a-feel-good-bolt-from-the-sky/article38012642.ece|access-date=2021-12-26|issn=0971-751X|archive-date=25 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225072142/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/minnal-murali-movie-review-like-a-feel-good-bolt-from-the-sky/article38012642.ece|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ''[[ದೃಶ್ಯಂ 2]]'' ಹಿಂದೆ ಹೊಂದಿದ್ದ [[OTT ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್|OTT]]ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/23/netflix-sets-december-24-premiere-for-malayalam-movie-minnal-murali-2362671.html |title=Netflix sets December 24 premiere for Malayalam movie 'Minnal Murali' |website=The New Indian Express |date=23 September 2021 |access-date=23 September 2021 |archive-date=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924080413/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/23/netflix-sets-december-24-premiere-for-malayalam-movie-minnal-murali-2362671.html |url-status=live }}</ref> 2022ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ''[[ನಾರದನ್ (film)|ನಾರದನ್]]'', ''[[ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್ (2022 film)|ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್]]'', ''[[ವಾಶಿ (2022 film)|ವಾಶಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ತಲ್ಲುಮಾಲ]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರದ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು. 2023ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ನೀಲವೇಲಿಚಂ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಆ ಚಿತ್ರವು ವಿಫಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ''[[2018 (film)|2018]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು 176 ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು|4ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ]]ವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=27 September 2023 |title=Malayalam blockbuster 2018, starring Tovino Thomas, selected as India's official entry for 2025 Oscars |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malayalam-blockbuster-2018-starring-tovino-thomas-selected-as-indias-official-entry-for-2024-oscars-8958300/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927103905/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malayalam-blockbuster-2018-starring-tovino-thomas-selected-as-indias-official-entry-for-2024-oscars-8958300/ |archive-date=27 September 2023 |access-date=28 September 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2024ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಅನ್ವೇಷಿಪ್ಪಿನ್ ಕಂಡೆತುಂ]]'', ''[[ನಾಡಿಕಾರ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅಜಯಂತೆ ರಂಡಾಂ ಮೋಷನಂ|A.R.M.]]'' ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ನಂತರದ ಚಿತ್ರವು ಟೋವಿನೊ ಅವರ ಮೊದಲ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ [[100 ಕೋಟಿ ಕ್ಲಬ್|100 ಕೋಟಿ]] ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. 2025ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ಐಡೆಂಟಿಟಿ (2025 film)|ಐಡೆಂಟಿಟಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಜೆಟ್ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು, ನಂತರ ''[[L2: ಎಂಪುರಾನ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಾತಿನ್ ರಾಮ್ದಾಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್]] ನಟನೆಯ ''[[ಮರಣಮಾಸ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಅವರ ''[[ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್|ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]]'' ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು [[ಅನುರಾಜ್ ಮನೋಹರ್]] ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ನರಿವೇಟ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು [[ಮುಥಾಂಗ ಘಟನೆ|2003ರ ಮುಥಾಂಗ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಅವರು [[ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]] ನಟನೆಯ ''[[ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಚಂದ್ರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಚಾತನ್|ಚಾತನ್ (ಹೋಬ್ಗೊಬ್ಲಿನ್)]] ಆಗಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಪಲ್ಲಿಚಟ್ಟಂಬಿ]]'' ಸೇರಿದೆ, ಇದನ್ನು [[ದಿಜೊ ಜೋಸ್ ಆಂಟೋನಿ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 2026ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ''ಅതಿರಾಡಿ'' ಅರುನ್ ಅನಿರುಧನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ [[ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್]] ಮತ್ತು [[ವಿನೀತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ''ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 2: ಚಾತನ್'' ಅನ್ನು [[ಡೊಮಿನಿಕ್ ಅರುನ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ಇದು 2025ರ [[ಸೂಪರ್ಹೀರೋ]] [[ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ]] ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ''[[ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಚಂದ್ರ]]'' ರ ನೇರ ಉತ್ತರಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ಮಾಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಣ == ಟೋವಿನೊ ಅವರು [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾದ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Highest paid Malayalam actors |access-date=21 January 2024 |url=https://www.gqindia.com/content/meet-the-highest-paid-malayalam-actor-and-its-not-mammootty-dulquer-salmaan-or-prithviraj-sukumaran |work=[[The Times of India]] |date=14 January 2024 |archive-date=19 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219083321/https://www.gqindia.com/content/meet-the-highest-paid-malayalam-actor-and-its-not-mammootty-dulquer-salmaan-or-prithviraj-sukumaran |url-status=live }}</ref> 2021ರ ಸಾಲಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ತಾರೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ]]''ನ 21ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Meet the 30 most influential social media stars of South cinema |access-date=17 December 2022 |url=https://www.forbesindia.com/article/south-celebrity-special-2021/meet-the-most-influential-social-media-stars-of-south-cinema/71017/1 |work=Forbes India |archive-date=10 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310062133/https://www.forbesindia.com/amp/article/south-celebrity-special-2021/meet-the-most-influential-social-media-stars-of-south-cinema/71017/1 |url-status=live }}</ref> ಟೋವಿನೊ ಅವರನ್ನು 2016 ಮತ್ತು 2018ರಲ್ಲಿ [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಡಿಸೈರಬಲ್ ಮೆನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=The Kochi Times Most Desirable Man 2016: Tovino Thomas |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-man-2016-tovino-thomas/articleshow/56733435.cms |access-date=29 September 2016 |website=Times of India |language=en |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507105405/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-man-2016-tovino-thomas/articleshow/56733435.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Kochi Times 25 Most Desirable Men 2018 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-25-most-desirable-men-of-2018/articleshow/68048374.cms |access-date=21 September 2018 |website=Times of India |language=en |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507105405/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-25-most-desirable-men-of-2018/amp_articleshow/68048374.cms |url-status=live }}</ref> 2019ರಲ್ಲಿ ಅವರು 2ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು 2020ರಲ್ಲಿ 5ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news |title=Kochi Times Most Desirable Men 2019: Prithviraj Sukumaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2019/articleshow/74226674.cms |access-date=25 September 2020 |website=Times of India |language=en |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525000118/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2019/articleshow/74226674.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Kochi Times Most Desirable Men 2019: Dulquer Salmaan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2020/articleshow/83175935.cms |access-date=27 September 2021 |website=Times of India |language=en |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507092445/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kochi-times-most-desirable-men-of-2020/amp_articleshow/83175935.cms |url-status=live }}</ref> 2022ರಲ್ಲಿ, ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಮೊದಲ "ಶೋಸ್ಟಾಪರ್ಸ್ – ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಟಾಪ್ 50 ಔಟ್ಪರ್ಫಾರ್ಮರ್ಸ್" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Showstoppers 2022–23: Meet India's Top 50 Outperformers |access-date=29 December 2022 |url=https://www.forbesindia.com/lists/showstoppers-2023/ |work=Forbes India |archive-date=6 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106052812/https://www.forbesindia.com/lists/showstoppers-2023/ |url-status=live}}</ref> == ಪರೋಪಕಾರ == [[File:Don Bosco Seniors Handball Team.jpg|thumb|ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೊ ಸೀನಿಯರ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಬಾಲ್ ತಂಡ ಮತ್ತು ಕೋಚ್ ಗಿಬಿ ವಿ. ಪೆರೆಪ್ಪಡನ್ ಜೊತೆ ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ (ಎಡದಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇಯವರು)]] 2021ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಅವರನ್ನು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸಮುದಾಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸನ್ನದ್ಧಸೇನಾ<ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2021/jan/09/tovino-is-ambassador-of-samoohika-sannadhasena-2247468.html |title=Tovino is ambassador of 'Samoohika Sannadhasena' |website=The New Indian Express |date=9 January 2021 |access-date=23 September 2021 |archive-date=5 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205110907/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2021/jan/09/tovino-is-ambassador-of-samoohika-sannadhasena-2247468.html |url-status=live }}</ref> ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಸಮುದಾಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರವಾಹ ಪರಿಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಟೋವಿನೊ ಅವರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಪಿಣರಾಯಿ ವಿಜಯನ್]] ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಯುವಕರನ್ನು ಸಮುದಾಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-thomas-named-brand-ambassador-of-kerala-govt-s-community-volunteer-army-kerala-1.5344377 |title=Tovino Thomas named brand ambassador of Kerala govt's community volunteer army |website=Mathrubhumi|access-date=23 September 2021|archive-date=5 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205110907/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/tovino-thomas-named-brand-ambassador-of-kerala-govt-s-community-volunteer-army-kerala-1.5344377|url-status=dead}}</ref> ಟೋವಿನೊ ಅವರು [[2018 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾರುಗಾಣಿಕಾ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿದ್ದರು. 2021ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಅವರು [[ಯುಎಇ]] ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಗೋಲ್ಡನ್ ವೀಸಾವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/saving-lives-give-you-a-kick-tovino-thomas/articleshow/65501430.cms |title=Saving lives give you a high : Tovino Thomas |website=The Times of India |access-date=28 May 2019 |archive-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530153116/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/saving-lives-give-you-a-kick-tovino-thomas/articleshow/65501430.cms |url-status=live }}</ref> [[ಮಮ്മൂട്ടಿ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] ನಂತರ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] ನೀಡುವ ಗೋಲ್ಡನ್ ವೀಸಾವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೂರನೇ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಟನಾದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.khaleejtimes.com/in-the-city/tovino-thomas-in-dubai-on-his-golden-visa-films-and-more |title=Tovino Thomas in Dubai: On his Golden Visa, films and more |first=Husain |last=Rizvi |website=Khaleej Times |access-date=28 October 2021 |archive-date=28 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028174437/https://www.khaleejtimes.com/in-the-city/tovino-thomas-in-dubai-on-his-golden-visa-films-and-more |url-status=live }}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಟೋವಿನೊ ಅವರು 25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 ರಂದು [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಇರಿಂಜಾಲಕುಡ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ [[ಗೆಳತಿ]] ಲಿಡಿಯಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ಜೋಡಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/Tovino-Thomas-grand-wedding-celebration-in-Kochi/articleshow/45012121.cms |title=Tovino Thomas grand wedding celebration in Kochi |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=3 February 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920050421/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/Tovino-Thomas-grand-wedding-celebration-in-Kochi/articleshow/45012121.cms |url-status=live }}</ref> ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗನಿದ್ದು, ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ 2016 ಮತ್ತು 2020ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/09/29/tovino-thomas-family-vanitha-photoshoot-video.html |title=Tovino and family's video will put a smile on your face |website=English.manoramaonline.com |access-date=3 February 2018 |archive-date=30 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130204807/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/09/29/tovino-thomas-family-vanitha-photoshoot-video.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-and-wife-lidiya-name-their-baby-son-tahaan/article31785552.ece |title=Tovino Thomas and wife Lidiya name their baby son 'Tahaan' |author=The Hindu Net Desk |newspaper=The Hindu |date=9 June 2020 |via=www.thehindu.com |access-date=16 November 2021 |archive-date=16 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116052941/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-and-wife-lidiya-name-their-baby-son-tahaan/article31785552.ece |url-status=live }}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {{Pending films key}} *''ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸದ ಹೊರತು ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ.'' ===ನಟನಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2012 || ''[[ಪ್ರಭುವಿಂಟೆ ಮಕ್ಕಳ್]]'' || ಚೆ ಗುವೇರಾ ಸುಧೀಂದ್ರನ್ | || |- | rowspan="2" | 2013 || ''[[ABCD: American-Born Confused Desi (2013 film)|ABCD]]'' || ಅಖಿಲೇಶ್ ವರ್ಮಾ | || |- | ''[[ಆಗಸ್ಟ್ ಕ್ಲಬ್]]'' || ಮಹೇಶ್ | || |- | rowspan="2" | 2014 || ''ಸೆವೆಂತ್ ಡೇ'' || ಎಬಿ ಎಬಿನೇಸರ್ | || |- | ''[[ಕೂತರ]]'' || ಥರುಣ್ | || |- | rowspan="4" | 2015 ||''ಯು ಟೂ ಬ್ರೂಟಸ್'' || ಟೋವಿನೊ | || |- | ''[[ಒನ್ನಾಂ ಲೋಕ ಮಹಾಯುದ್ಧಂ]]'' || ಜಾಕೋಬ್ | || |- | ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' || ಪೆರುಂಪರಂಬಿಲ್ ಅಪ್ಪು | || |- | ''[[ಚಾರ್ಲಿ (2015 Malayalam film)|ಚಾರ್ಲಿ]]'' || ಜಾರ್ಜಿ | || |- | rowspan="4" | 2016 || ''[[ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮ್ಯಾಂಗೋಸ್]]'' || ಸಂಜಯ್ | || |- | ''[[2 ಪೆಂಕುಟ್ಟಿಕಳ್]]'' || ಸಂಜು | || |- | ''[[ಸ್ಟೈಲ್ (2016 film)|ಸ್ಟೈಲ್]]'' || ಎಡ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೆಚರ್ ಕೆಲ್ಲಿ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ|| |- | ''[[ಗುಪ್ಪಿ (film)|ಗುಪ್ಪಿ]]'' || ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಥೇಜಸ್ ವರ್ಕಿ | || |- | rowspan="5" | 2017 || ''[[ಎಜ್ರಾ (2017 film)|ಎಜ್ರಾ]]'' || ಶಫೀರ್ ಅಹಮ್ಮದ್ | || |- | ''[[ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ]]'' || ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಕೊಚನಿಯನ್ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ|| |- | ''[[ಗೋಧ (film)|ಗೋಧ]]'' || ಅಂಜನೇಯ ದಾಸ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ದಾಸನ್ | || |- | ''[[ಥಾರಂಗಂ (2017 film)|ಥಾರಂಗಂ]]'' || ಜಿ. ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಪಿಳ್ಳೈ | || |- | ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'' || ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಮಾತನ್ | || |- | rowspan="8" | 2018 || ''[[ಆಮಿ]]'' || ಲಾರ್ಡ್ ಕೃಷ್ಣ | || |- | ''[[ನಾಂ (2018 film)|ನಾಂ]]'' || ಸ್ವತಃ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ|| |- | ''[[ಅಭಿಯುಂ ಅನುವುಂ]]'' || ಅಭಿಮನ್ಯು / ಅಭಿ | [[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರ || |- | ''[[ಮರದೋನ (2018 film)|ಮರದೋನ]]'' || ಮರದೋನ | || |- | ''[[ದೀವಂಡಿ]]''|| ಬಿನೀಶ್ ದಾಮೋದರನ್ | || |- | ''[[ಒರು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಯ್ಯನ್]]'' || ಅಜಯನ್ | || |- | ''[[ಎಂಟೆ ಉಮ್ಮಂಟೆ ಪೇರು]]'' || ಹಮೀದ್ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ | || |- | ''[[ಮಾರಿ 2]]'' || ಗಂಗಾಧರ್ ಬೀಜ ಅಲಿಯಾಸ್ ಥಾನಟೋಸ್ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ|| |- | rowspan="7" | 2019 || ''[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 Indian film)|ಲೂಸಿಫರ್]]'' || ಜಾತಿನ್ ರಾಮ್ದಾಸ್ | || |- | ''[[ಉಯರೆ]]'' || ವಿಶಾಲ್ ರಾಜಶೇಖರನ್ | || |- | ''[[ವೈರಸ್ (2019 film)|ವೈರಸ್]]'' || ಪಾಲ್ ಕೆ. ಅಬ್ರಹಾಂ | || |- | ''[[ಆಂಡ್ ದಿ ಆಸ್ಕರ್ ಗೋಸ್ ಟೂ...]]'' || ಇಸ್ಸಾಕ್ ಎಬ್ರಹೇಮ್ | || |- | ''[[ಲೂಕ (2019 film)|ಲೂಕ]]'' || ಲೂಕ | || |- | ''[[ಕಲ್ಕಿ (2019 Malayalam film)|ಕಲ್ಕಿ]]'' || ಕೆ / ಕಲ್ಕಿ | || |- | ''[[ಎಡಕ್ಕಾಡ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ 06]]'' || ಶಫೀಕ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ | || |- | rowspan="2" | 2020 || ''[[ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ (2020 film)|ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್]]'' || ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಜಾನ್ ಕಟ್ಟೂಕ್ಕರನ್ | || |- | ''[[ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್]]'' || ಜೋಸ್ಮಾನ್ | || |- | rowspan="4" | 2021 || ''[[ಕಾಲ (2021 film)|ಕಾಲ]]'' || ಶಾಜಿ | || |- | ''[[ಕಾಣೆಕ್ಕಾಣೆ]]'' || ಅಲನ್ | || |- | ''[[ಕುರುಪ್ (film)|ಕುರುಪ್]]'' || ಚಾರ್ಲಿ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ || |- | ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' || ಜೈಸನ್ ವರ್ಗೀಸ್ / ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಂಗಕಲಾ | ದ್ವಿಪಾತ್ರ|| |- | rowspan="5" | 2022 || ''[[ನಾರದನ್ (film)|ನಾರದನ್]]'' || ಚಂದ್ರಪ್ರಕಾಶ್ | || |- | ''[[ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್ (2022 film)|ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್]]'' || ವಿನೋದ್ | || |- | ''[[ವಾಶಿ (2022 film)|ವಾಶಿ]]'' || ಎಬಿನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ | ||<ref>{{Cite magazine |author=Janani K. |date=21 January 2022 |title=Keerthy Suresh and Tovino Thomas wrap up Vaashi, share pics from film set |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/keerthy-suresh-and-tovino-thomas-wrap-up-vaashi-share-pics-from-film-set-1902701-2022-01-21 |access-date=2022-01-27 |magazine=India Today |language=en |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125020300/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/keerthy-suresh-and-tovino-thomas-wrap-up-vaashi-share-pics-from-film-set-1902701-2022-01-21 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ವಾಝಕ್ಕು]]'' || ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ | ||<ref>{{Cite web |date=2022-07-15 |title=Tovino Thomas' Vazhakku Officially Selected for IFFSA-SEOUL 2022 {{!}} 🎥 LatestLY |url=https://www.latestly.com/socially/entertainment/south/tovino-thomas-vazhakku-officially-selected-for-iffsa-seoul-2022-3953615.html |access-date=2023-07-22 |website=LatestLY |language=en |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117125555/https://www.latestly.com/socially/entertainment/south/tovino-thomas-vazhakku-officially-selected-for-iffsa-seoul-2022-3953615.html |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ತಲ್ಲುಮಾಲ]]'' || ಮನವಲನ್ ವಾಜಿಮ್ "ವಾಜಿ" | || |- | rowspan="3" | 2023 || ''[[ನೀಲವೇಲಿಚಂ (film)|ನೀಲವೇಲಿಚಂ]]'' || [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್|ವೈಕಂ ಎಂ. ಬಷೀರ್]] | || <ref>{{Cite news |title=It's a wrap for 'Neelavelicham' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-neelavelicham/articleshow/93412410.cms |date=7 August 2022 |access-date=26 January 2023 |newspaper=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126170112/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-neelavelicham/articleshow/93412410.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[2018 (film)|2018]]'' || ಅನೂಪ್ | ||<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-tovino-thomas-asif-ali-and-kunchacko-bobans-2018-based-on-the-kerala-floods/articleshow/95548628.cms |title=It's a wrap for Tovino Thomas, Asif Ali, and Kunchacko Boban's '2018' based on the Kerala floods |date=16 November 2022 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=16 March 2023 |quote=The filming of Jude Anthany Joseph's upcoming film '2018 – Everyone is a hero' has been completed. The makers wrapped up the shoot on Sunday (Nov 13). |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316224908/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-tovino-thomas-asif-ali-and-kunchacko-bobans-2018-based-on-the-kerala-floods/articleshow/95548628.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಅದೃಶ್ಯ ಜಲಕಂಗಳ್]]'' || ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಯುವಕ | ||<ref name="adrishya">{{Cite web |title=Tovino Thomas: Films like Adrishya Jalakangal offer more space to perform |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/interviews/2023/nov/14/tovino-thomas-films-like-adrishya-jalakangal-offer-more-space-to-perform-49547.html |access-date=2023-12-02 |website=[[Cinema Express]] |language=en |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202141244/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/interviews/2023/nov/14/tovino-thomas-films-like-adrishya-jalakangal-offer-more-space-to-perform-49547.html |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="3" | 2024 || ''[[ಅನ್ವೇಷಿಪ್ಪಿನ್ ಕಂಡೆತುಂ]]'' || SI ಆನಂದ್ ನಾರಾಯಣನ್ ಪಿಳ್ಳೈ | ||<ref>{{Cite news |author=<!--not stated--> |date=2023-06-22 |title=Tovino Thomas, team wrap up 'Anveshippin Kandethum' |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-team-wrap-up-anveshippin-kandethum/article66997910.ece |access-date=2023-12-01 |issn=0971-751X |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202000759/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tovino-thomas-team-wrap-up-anveshippin-kandethum/article66997910.ece |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ನಾಡಿಕಾರ್]]'' || ಡೇವಿಡ್ ಪಡಿಕ್ಕಲ್ | || <ref>{{Cite news |title=Tovino Thomas wraps up the shoot of 'Nadikar Thilakam', says, "In our journey, we encountered unexpected challenges" |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-wraps-up-the-shoot-of-nadikar-thilakam-says-in-our-journey-we-encountered-unexpected-challenges/articleshow/106594939.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=6 January 2024 |language=en |access-date=3 March 2024 |archive-date=7 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107094025/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-wraps-up-the-shoot-of-nadikar-thilakam-says-in-our-journey-we-encountered-unexpected-challenges/articleshow/106594939.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-nadikar-thilakam-gets-a-new-title/articleshow/107103375.cms |title=Tovino Thomas starrer 'Nadikar Thilakam' gets a new title |date=11 January 2024 |newspaper=[[The Times of India]] |accessdate=2 March 2024 |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214235005/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-nadikar-thilakam-gets-a-new-title/articleshow/107103375.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ARM (film)|ARM]]''|| ಅಜಯನ್, ಮಣಿಯನ್ ಮತ್ತು ಕುಂಜಿಕೇಲು | 50ನೇ ಚಿತ್ರ; ತ್ರಿಪಾತ್ರ|| <ref>{{Cite web |date=11 October 2022 |title=Ajayante Randam Moshanam: Tovino Thomas-Krithi Shetty's fantasy drama goes on floors |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |access-date=12 October 2022 |website=[[The Indian Express]] |language=en |archive-date=11 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011120015/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="5" | 2025 || ''[[ಐಡೆಂಟಿಟಿ (2025 film)|ಐಡೆಂಟಿಟಿ]]'' || ಹರನ್ ಶಂಕರ್ | || <ref name="TOI.2023.12.27">{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-and-trisha-celebrate-christmas-on-the-sets-of-identity/articleshow/106324939.cms |title=Tovino Thomas and Trisha celebrate Christmas on the sets of 'Identity' |date=27 December 2023 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=29 December 2023 |archive-date=29 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229225054/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-and-trisha-celebrate-christmas-on-the-sets-of-identity/articleshow/106324939.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[L2: ಎಂಪುರಾನ್]]''|| ಜಾತಿನ್ ರಾಮ್ದಾಸ್ | || <ref>{{cite news |title=L2- Empuraan: As Prithviraj and Mohanlal start shooting, fans call it the 'biggest Mollywood cinema' |url=https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/l2-empuraan-as-prithviraj-and-mohanlal-start-shooting-fans-call-it-the-biggest-mollywood-cinema-23312732 |access-date=6 October 2023 |work=Mid Day |date=5 October 2023 |archive-date=6 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006041119/https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/l2-empuraan-as-prithviraj-and-mohanlal-start-shooting-fans-call-it-the-biggest-mollywood-cinema-23312732 |url-status=live }}</ref> |- |''[[ಮರಣಮಾಸ್]]'' |ಪುತ್ತಂತೋಟ್ಟಿಲ್ ಉಮೇಶ್ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ; ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕೂಡ | |- | ''[[ನರಿವೇಟ]]'' || ವರ್ಗೀಸ್ ಪೀಟರ್ | || <ref>{{cite news |title=Tovino Thomas reveals why 'Narivetta' is one of his most anticipated films |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/01/14/tovino-thomas-narivetta-movie-anticipated-release-malayalam-film.html |access-date=21 February 2025 |work=[[Onmanorama]] |date=14 January 2025}}</ref> |- | ''[[ಲೋಕಃ ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಚಂದ್ರ]]'' || ಮೈಕೆಲ್ / ಮಾತನ್ ||ದ್ವಿಪಾತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ || <ref>{{Cite web |date=8 June 2025 |title=Dulquer Salmaan launches Malayalam cinema’s first superhero universe with Lokah – Chapter One: Chandra |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/south-cinema/dulquer-salmaan-launches-malayalam-cinemas-first-superhero-universe-lokah-chapter-one-chandra/ |access-date=8 June 2025 |website=Bollywood Hungama|language=en}}</ref> |- | rowspan="4" | 2026 || ''[[ಪಲ್ಲಿಚಟ್ಟಂಬಿ]]'' || ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ / ಪೋಥನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ || || <ref>{{cite news |title=Pallichattambi: Tovino Thomas-Dijo Jose Antony's Period Drama Officially Begins Production |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/palli-chattambi-tovino-thomas-dijo-jose-antony-period-drama-officially-begins-production-article-118381873 |access-date=21 February 2025 |work=[[Times Now]]|date=19 February 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Praveen |first=S. R. |date=2026-04-17 |title=‘Pallichattambi’ movie review: Tovino Thomas’ ahistorical period drama undone by heavy-handed approach |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/pallichattambi-movie-review-heavy-handed-approach-drags-down-this-ahistorical-period-movie/article70873531.ece |access-date=2026-04-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |- | ''[[ಅತಿರಾಡಿ (2026 film)|ಅತಿರಾಡಿ]]'' || ಶ್ರೀಕುಟ್ಟನ್ ವೆಲ್ಲಾಯಣಿ || ||<ref>{{Cite web |date=2026-05-15 |title=Athiradi box office day 1: Tovino Thomas and Basil Joseph score one of Mollywood’s biggest openings of 2026 |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/May/15/athiradi-box-office-day-1-tovino-thomas-and-basil-joseph-score-one-of-mollywoods-biggest-openings-of-2026 |access-date=2026-05-16 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |''[[ಬಾಲನ್: ದಿ ಬಾಯ್]]'' |ಅಬ್ಬಾಸ್ |ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ | |- | {{Pending film|[[ಖಲೀಫ: ದಿ ಇಂಟ್ರೋ]]}} || || ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ || |- |}<!-- ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವವರೆಗೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಡಿ WP:FILMOGRAPHY --> ===ಧ್ವನಿ ನಟನಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2025 | ''[[ಪೆನ್ನುಂ ಪೊರಟ್ಟುಂ]]'' | ಸುಟ್ಟು (ಧ್ವನಿ) | <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/flix/rajesh-madhavans-pennum-porattum-is-a-sharp-satire-on-order-violence-and-hypocrisy|title=Rajesh Madhavan’s Pennum Porattum is a sharp satire on order, violence, and hypocrisy|first=Sukanya|last=Shaji|date=13 February 2026|website=The News Minute}}</ref> |- |} === ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2018 || ''ಉಲವಿರಾವು'' || ತರುಣ್ || ತಮಿಳು || [[ಒಂದ್ರಾಗ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್|ಒಂದ್ರಾಗ ಒರಿಜಿನಲ್]] || <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=dYVMN11-zek|title=Ulaviravu - Single &#124; Ondraga Originals &#124; Madhan Karky &#124; Karthik &#124; Gautham Menon|date=13 February 2018|via=YouTube}}</ref> |} ===ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕನಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರ ! scope="col" | ಹಾಡು ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು !ಉಲ್ಲೇಖ |- |2022 || ''[[ತಲ್ಲುಮಾಲ]]'' || "ತುಪಾತು" || [[ಶಕ್ತಿಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲನ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಷ್ಣು ವಿಜಯ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ಗಾಯನ | |} === ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿ === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2020 || ''[[ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್]]'' | || |- | 2021 || ''[[ಕಾಲ (2021 film)|ಕಾಲ]]'' | || |- | 2022 || ''[[ವಾಝಕ್ಕು]]'' | ||<ref>{{Cite web |title=Sanal Kumar's next titled Vazhakku |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/jan/02/sanal-kumars-next-titled-vazhakku-2244170.html |access-date=2023-12-09 |website=The New Indian Express |date=2 January 2021 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209184421/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/jan/02/sanal-kumars-next-titled-vazhakku-2244170.html |url-status=live }}</ref> |- | 2023 || ''[[ಅದೃಶ್ಯ ಜಲಕಂಗಳ್]]'' || ||<ref name="adrishya"/> |- | 2025 || ''[[ಮರಣಮಾಸ್]]'' || ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-04-01 |title=Basil Joseph's Maranamass confirms release date, trailer unveiled |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Apr/01/basil-josephs-maranamass-confirms-release-date-trailer-unveiled |access-date=2025-04-09 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == 2024ರಲ್ಲಿ, ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಅವರು ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ ಆಧಾರಿತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯಾದ ಸೆಪ್ಟಿಮಿಯಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಟರಾದರು. <ref>{{cite web |title=Septimius Awards 2024: Tovino Thomas wins Best Asian Actor |url=https://example.com/article-link |website=The Times of India |date=5 June 2024 |access-date=14 July 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಕೆಲಸ ! class="unsortable"| ಫಲಿತಾಂಶ ! class="unsortable"| {{Tooltip|ಉಲ್ಲೇಖ|References}} |- | 2015 | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | rowspan="6"| ''[[ಎನ್ನು ನಿಂತೆ ಮೊಯ್ದೀನ್]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2015-ennu-ninte-moideen-pathemari-premam-win-maximum-awards-655399 |title=Asiavision movie awards 2015: 'Ennu Ninte Moideen', 'Pathemari, 'Premam' win maximum awards [Complete list of winners] |website=International Business Times |date=18 November 2015 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030025304/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2015-ennu-ninte-moideen-pathemari-premam-win-maximum-awards-655399 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="6"| 2016 | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|author=Anu James|title=18th Asianet Film Awards: Vikram, Trisha, Prithviraj, Mohanlal, Nivin Pauly bag awards [Full winners' list+photos]|url=http://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090|accessdate=18 March 2016|agency=[[International Business Times]]|date=8 February 2016}}</ref> |- | [[CPC ಸಿನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರ ನಟ | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://malayalam.filmibeat.com/news/cinema-paradiso-club-announced-film-award-2015/articlecontent-pf33732-027501.html|title=സിനിമാ പാരഡീസോ ക്ലബ്ബിന്റെ പുരസ്‌കാരം പ്രഖ്യാപിച്ചു; മികച്ച ചിത്രം പ്രേമം|access-date=8 September 2017|language=ml}}</ref> |- | [[63ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html |title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South) |website=Filmfare |date=18 June 2016 |access-date=6 May 2021 |archive-date=2 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160702102328/http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html |url-status=live}}</ref> |- | [[1ನೇ IIFA ಉತ್ಸವಂ|IIFA ಉತ್ಸವಂ]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web |url=http://iifautsavam.com/nominees-mal.html |title=IIFA Utsavam 2015 Nominees – Malayalam |access-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125043413/http://iifautsavam.com/nominees-mal.html|archive-date=25 November 2015}}</ref> |- | [[5ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.worldhab.com/siima-awards-2016-malayalam-nominees-winners/ |title=SIIMA Awards 2016 Malayalam Nominees |website=WorldHab |date=2 July 2016 |access-date=6 May 2021 |archive-date=3 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203042331/https://www.worldhab.com/siima-awards-2016-malayalam-nominees-winners/ |url-status=live}}</ref> |- | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ | rowspan="4" | ''[[ಗುಪ್ಪಿ (film)|ಗುಪ್ಪಿ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2016-announced-sonam-kapoor-nivin-pauly-radhika-apte-ram-charan-others-704008 |title=Asiavision Movie Awards 2016 announced: Sonam Kapoor, Nivin Pauly, Radhika Apte, Ram Charan, others to be honoured |website=International Business Times |date=15 November 2016 |access-date=6 May 2021 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629053416/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2016-announced-sonam-kapoor-nivin-pauly-radhika-apte-ram-charan-others-704008 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="5" | 2017 | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | {{nom}} | style="text-align:center;"| |- | [[64ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/64th-filmfare-south-awards-2017-heres-malayalam-tamil-telugu-tamil-nomination-lists-730110 |title=64th Filmfare South Awards 2017: Here's Malayalam, Tamil, Telugu, Tamil nomination lists |website=International Business Times |date=9 July 2017 |access-date=6 May 2021 |archive-date=25 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225143252/https://www.ibtimes.co.in/64th-filmfare-south-awards-2017-heres-malayalam-tamil-telugu-tamil-nomination-lists-730110 |url-status=live}}</ref> |- | [[6ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2017-nominations-malayalam-maheshinte-prathikaram-leads-check-date-venue-ticket-728836 |title=SIIMA Awards 2017 nominations (Malayalam): Maheshinte Prathikaram leads; check date, venue, ticket details |website=International Business Times |date=31 May 2017 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330170314/https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2017-nominations-malayalam-maheshinte-prathikaram-leads-check-date-venue-ticket-728836 |url-status=live}}</ref> |- | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಯುವ ಸಂಕೇತ | ''[[ಗೋಧ (film)|ಗೋಧ]]'', ''[[ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.vinodadarshan.com/2017/10/winners-3rd-asianet-comedy-awards-2017.html |title=Winners of 3rd Asianet comedy Awards 2017 |website=Vinodadarshan |access-date=6 May 2021 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506150935/https://www.vinodadarshan.com/2017/10/winners-3rd-asianet-comedy-awards-2017.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಪುರುಷ (ಮಲಯಾಳಂ) | ''[[ಗೋಧ (film)|ಗೋಧ]]'', ''[[ಒರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಪರಾಥ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076 |title=Asiavision Movie Awards 2017: Deepika Padukone, Dulquer Salmaan, Manju Warrier, Tovino Thomas grace event [PHOTOS] |website=International Business Times |date=28 November 2017 |access-date=6 May 2021 |archive-date=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622193036/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="7" |2018 | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಪ್ರದರ್ಶಕ | ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳು | {{won}} | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-mollywoods-whos-who-attend-20th-asianet-film-awards-81681 |title=20th Asianet Film Awards |website=The News Minute |date=21 May 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=20 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020144043/https://www.thenewsminute.com/article/watch-mollywoods-whos-who-attend-20th-asianet-film-awards-81681 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2"| [[65ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | rowspan="6"| ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830181056/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ವಿಮರ್ಶಕರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620082346/https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಫ್ಲವರ್ಸ್ (TV ಚಾನೆಲ್)|ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ತಾರೆ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/flowers-indian-film-awards-2018-winners.html |title=Flowers Indian Film Awards 2018 – Winners List |website=Vinodadarshan |access-date=6 May 2021 |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808061832/https://www.vinodadarshan.com/2018/05/flowers-indian-film-awards-2018-winners.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=9 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109034509/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |url-status=live}}</ref> |- | [[7ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | [[SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=6 May 2021 |archive-date=18 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918090208/https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯಂತ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹೀರೋ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2018/02/25/vanita-film-awards-2018-live-updates.html |title=വനിത ഫിലിം അവാര്‍ഡ് 2018: ഫഹദ് മികച്ച നടൻ, മഞ്ജു വാരിയർ, പാർവതി മികച്ച നടിമാർ|trans-title=ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2018: ಫಹಾದ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ, ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಯರು |language=Malayalam |website=Malayala Manorama |date=27 February 2018|access-date=6 May 2021|archive-date=5 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605202740/https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2018/02/25/vanita-film-awards-2018-live-updates.html|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="6" |2019 | rowspan="2" | [[21ನೇ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವರ್ಷದ ಪ್ರದರ್ಶಕ | rowspan="2" | ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳು | {{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web |url=https://in.style.yahoo.com/asianet-film-awards-2019-winners-193934046.html |title=Asianet Film Awards 2019 Winners List: Mohanlal, Manju Warrier, Prithviraj & Others Bag Top Honours! |website=Yahoo! News |date=22 March 2019 |access-date=6 May 2021 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506205815/https://in.style.yahoo.com/asianet-film-awards-2019-winners-193934046.html |url-status=live}}</ref> |- | ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ | {{nom}} |- | [[ಏಷ್ಯಾವಿಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ | ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'', ''[[ಮರದೋನ (2018 film)|ಮರದೋನ]]'',<br />''[[ದೀವಂಡಿ]]'', ''[[ಒರು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಯ್ಯನ್]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.vinodadarshan.com/2019/02/asiavision-movie-awards-2018-winners.html |title=Winners of Asiavision Movie Awards 2018 -Complete list |website=Vinodadarshan |access-date=6 May 2021 |archive-date=7 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507122305/https://www.vinodadarshan.com/2019/02/asiavision-movie-awards-2018-winners.html |url-status=live}}</ref> |- | [[66ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] | [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | rowspan="3" | ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳು | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html |title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019 |website=Filmfare |date=10 December 2019 |access-date=7 May 2021 |archive-date=12 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212141500/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html |url-status=live}}</ref> |- | [[ಮಝವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಝವಿಲ್ ಮನೋರಮ ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html |title=Mazhavil Entertainment Awards 2019: here's the list of winners |website=Malayala Manorama |date=7 May 2019 |access-date=6 May 2021 |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030145444/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html |url-status=live}}</ref> |- | [[8ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | rowspan=2|[[SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮಲಯಾಳಂ]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/siima-awards-2019-winners-rangasthalam-kgf-yash-keerthy-suresh-tamil-telugu-malayalam-kannada-5909506/ |title=SIIMA 2019 winners full list: Dhanush, Trisha, Prithviraj win big |website=The Indian Express |date=17 August 2019 |access-date=7 May 2021 |archive-date=17 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817071054/https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/siima-awards-2019-winners-rangasthalam-kgf-yash-keerthy-suresh-tamil-telugu-malayalam-kannada-5909506/ |url-status=live}}</ref> |- | 2022 | [[10ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="indiatoday.JananiK.SIIMA2022.2022.09.12">{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/siima-2022-tamil-and-malayalam-winners-list-doctor-and-minnal-murali-sweep-maximum-awards-1999165-2022-09-12 |title=SIIMA 2022 Tamil and Malayalam Winners list: Doctor and Minnal Murali sweep maximum awards |date=12 September 2022 |first1=Janani |last1=K |work=[[India Today]] |access-date=18 March 2023 |archive-date=30 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030210811/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/siima-2022-tamil-and-malayalam-winners-list-doctor-and-minnal-murali-sweep-maximum-awards-1999165-2022-09-12 |url-status=live }}</ref><ref name="SIIMA2022.Winners">{{Cite web |url=https://siima.in/index.php/awards-2022/ |title=Awards 2022 – SIIMA |publisher=South Indian International Movie Awards |access-date=18 March 2023 |quote=BEST ACTOR IN A LEADING ROLE – Tovino Thomas (Minnal Murali, Kala) |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002000846/https://siima.in/index.php/awards-2022/ |url-status=live }}</ref> |- | 2025 | [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2024|ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] | ''[[ARM (film)|ARM]]'' | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |title=Kerala Film Critics Award: ‘Feminichi Fathima’ Best Film, Tovino Thomas, Nazriya Nazim and Rima Kallingal win acting honours |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-film-critics-award-feminichi-fathima-tovino-thomas-nazriya-nazim-rima-kallingal/article69452021.ece |access-date=15 April 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |- | 2025 |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ |[[ARM (film)|ARM]] |{{won}} | |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Tovino Thomas}} * {{Official website|https://www.tovinothomas.com}} * {{IMDb name|5732707}} {{Filmfare Critics Award for Best Actor – South}} {{SIIMA Award for Best Actor}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Thomas, Tovino}} [[ವರ್ಗ:1989ರ ಜನನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೋ ಶಾಲೆಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಇರಿಂಜಲಕುಡದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಐಐಎಫ್‌ಎ ಉತ್ಸವಂ ವಿಜೇತರು]] sjnz55kkz5ujcr9n4jzq4ofaizvixhl 0 180063 1378496 2026-08-06T09:59:42Z Kavitha G. Kana 30404 "[[:en:Special:Redirect/revision/1344601322|Sethu (writer)]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1378496 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ಎ. ಸೇತುಮಾಧವನ್|image=Malayalam writer Sethu.jpg|pseudonym=ಸೇತು|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1942|6|5}}|birth_place=[[ಚೆಂದಮಂಗಲಂ]], [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ|death_date=|death_place=|occupation=ಲೇಖಕರು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉಧ್ಯೋಗಿ|nationality=ಭಾರತೀಯ|alma_mater=[[ಯೂನಿಯನ್ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು, ಅಲುವ|ಯುಸಿ ಕಾಲೇಜು, ಅಲುವ]]|period=1956–1960|genre=[[ಕಾದಂಬರಿ]], [[ಸಣ್ಣ ಕಥೆ]], [[ಪ್ರಬಂಧಗಳು]]|subject=|movement=|signature=|website={{URL|http://www.sethu.org/|Sethu.org}}|image_size=}} '''ಸೇತು''' ಎಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿರುವ '''ಎ. ಸೇತುಮಾಧವನ್''' 5 ಜೂನ್, 1942 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. [[ಮಲಯಾಳಂ|ಇವರು ಮಲಯಾಳಂ]] ಕಾದಂಬರಿಕಾರು. ಅವರು 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=6 August 2011 |title=Recreating Muziris |url=http://www.thehindu.com/opinion/interview/article2324893.ece |work=[[The Hindu]]}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೭ ರ ''"ಅದಯಲಂಗಲ್"'' ಕೃತಿಗಾಗಿ [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ''<nowiki/>'ಪಾಂಡವಪುರಂ'<nowiki/>'' ಮತ್ತು ''<nowiki/>'ಪೆಡಿಸ್ವಪ್ನಂಗಳ್'<nowiki/>'' ಕೃತಿಗಳಿಗೆ 1982 ಮತ್ತು 1978 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು; ಮತ್ತು 2006 ರಲ್ಲಿ ''<nowiki/>'ಆದ್ಯಲಂಗಲ್''' ಕೃತಿಗಾಗಿ ವಯಲಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು .ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾದಂಬರಿ ''ಮರುಪಿರವಿಗಾಗಿ ಒಡಕ್ಕುಝಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದರು.'' ಅವರು [[ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸಿಇಒ ಆಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 May 2005 |title=Writers never retire, says Sethu |url=http://www.hindu.com/2005/05/28/stories/2005052807090300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070111124541/http://www.hindu.com/2005/05/28/stories/2005052807090300.htm |archive-date=11 January 2007 |work=[[The Hindu]]}}</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವವಾದ ಎಝುತಾಚನ್ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web |date=November 2022 |title=Novelist Sethu wins Ezhuthachan Puraskaram 2022 |url=https://english.mathrubhumi.com/features/books/novelist-sethu-wins-ezhuthachan-puraskaram-2022-1.8008335 |access-date=2022-11-03 |website=English.Mathrubhumi}}</ref> == ಜೀವನ == ಸೇತು 1942 ರಲ್ಲಿ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಚೆಂದಮಂಗಲಂ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಚೆಂದಮಂಗಲಂನ ಪಲಿಯಮ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು 18 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಲುವಾದ ಯೂನಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಪರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು. ಅವರ ಜೀವನದ ಈ ಹಂತವು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮನೋಬಾವನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು ಹಾಗೇ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತ್ತು. 1962 ರಲ್ಲಿ [[ಮುಂಬಯಿ|ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರಕ್ಕೆ]] ವರ್ಗಾವಣೆ ಪಡೆದು ಥುಂಬಾ ಈಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ರಾಕೆಟ್ ಉಡಾವಣಾ ಕೇಂದ್ರದ ಹವಾಮಾನ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ತರುವಾಯ, ಅವರನ್ನು [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ]] ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. 1968 ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೊದಲು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನವದೆಹಲಿಯ ರೈಲ್ವೆ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರೊಬೇಷನರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು. [[ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ]] ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆಗಿ, ತದನಂತರ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದ [[ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು 1999 ರಿಂದ 2005 ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾಗುವವರೆಗೆ SIB ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರು [[ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಟ್ರ್ಯಾವಂಕೂರು|ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವಂಕೂರಿನ]] ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು. ಅವರು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಎರಡರಲ್ಲೂ ನಡೆದ ಅನೇಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾಗಿದ್ದ ಬಿಪನ್ ಚಂದ್ರ ಅವರ ತರುವಾಯ ನವದೆಹಲಿಯ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. == ಬರವಣಿಗೆ == ಅವರು 1967 ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಕರೋಲ್ ಬಾಗ್ ಮನೆಯ ಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ "ಈ [ಕಥೆ] ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿನ ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲದ ಬಗ್ಗೆ. ಅತ್ಯಂತ ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಜನರ ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಬರವಣಿಗೆಯ ಕರಕುಶಲತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ತಿಳಿಯದೆ ನಾನು ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು <nowiki><i id="mwUA">ಮಾತೃಭೂಮಿ</i></nowiki> ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ [[ಎಂ.ಟಿ.ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್|ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.". <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 February 2015 |title=How story-telling is trumping over political analysis |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/how-story-telling-is-trumping-over-political-analysis/articleshow/46331906.cms |access-date=23 February 2015 |work=The Economic Times |location=[[New Delhi]] |agency=[[Press Trust of India]]}}</ref> ಅರವತ್ತರ ದಶಕ ಮತ್ತು ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದ ಸೇತು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಕಾದಂಬರಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಸುಮಾರು ಆರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಸೇತು 22 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾದಂಬರಿಗಳು, 20 ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅನೇಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ಪಾಂಡವಪುರಂ ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ, ಒರಿಯಾ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಶ್ ಸೇರಿದಂತೆ 10 ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿದೆ. ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಪಾಂಡವಪುರಂ, ನಿಯೋಗಂ, ಕೈಮುದ್ರಕಲ್, ವಿಲಾಯಟ್ಟಂ, ಆಟಯಾಲಂಗಳು, ಕಿಲಿಮೊಳಿಕಲ್ಕಪ್ಪುರಂ, ಅರಾಮತೆ ಪೆಂಕುಟ್ಟಿ, ಮರುಪಿರವಿ, ಅಳಿಯ, ಕಿಲಿಕ್ಕೂಡು ಮತ್ತು ಅಂತಕವಲ್ಲಿಕಲ್'' (ಕಾದಂಬರಿಗಳು), ''ಪೇಟಿಸ್ವಪ್ನಂಗಳ್, ದೂತ್ತು, ಚಿಲಕಲಂಗಳಿಲ್ ಚಿಲ ಗಾಯತ್ರೀಮಾರ್,'' ''ಅರುಂಧತಿ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು'' ಮತ್ತು ''ಸನಿದಾಸ, ಯಾತ್ರಾಕಿದಾಯಿಲ್'' (ಪ್ರಬಂಧಗಳು). ಯಹೂದಿಗಳ ವಲಸೆಯ ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ''ಅಲಿಯಾ'' (2013) ಮಲಯಾಳಂನ ಹೊಸ ಹಾದಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅವರ ನಂತರದ ಕಾದಂಬರಿ ''ದಿ ಕೋಗಿಸ್ ನೆಸ್ಟ್'', ಮಾಜಿ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯಾಗಿದ್ದ ಮೇಡಂ ಅಗಾಥಾ ಅವರ ಕಥೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾದಂಬರಿ ''<nowiki/>'ಅಂಥಕವಲ್ಲಿಕಲ್' (ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಬಳ್ಳಿಗಳು)'' ''ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ'' ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ ಮಹತ್ವದ ಕುರಿತು ಅವರು ''ಇಲಕಲುಮ್ ಪೂಕಲುಮ್ (ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳು) ಎಂಬ'' ಮಕ್ಕಳ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸೇತು ಅವರು ಎಳುತಚ್ಚನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಾಗಿ ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಯಲಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಒಡಕುಝಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮಾತೃಭೂಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುತ್ತತು ವರ್ಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಕೃತಿಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ''ಪಾಂಡವಪುರಂ'' ಕೂಡ ಒಂದು, ಇದನ್ನು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ನಿರಾಕರ್ ಛಾಯಾ'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. == ಕೃತಿಗಳು == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  '''<big>ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದಗಳು</big>''' * ಪಾಂಡವಪುರಂ * ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿ * ಮುಜಿರಿಸ್‌ನ ಸಾಹಸಗಾಥೆ * ಆಲಿಯಾ, ಹಳ್ಳಿಯ ಕೊನೆಯ ಯಹೂದಿ. * ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು (ಕಥೆಗಳು) * ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ * ಅರುಂಧತಿಗೆ ಅತಿಥಿ (ಕಥೆಗಳು) * ಹೂವಿನ ಹುಡುಗಿ, ಕಾದಂಬರಿ * ಜಲಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು (ಕಥೆಗಳು) == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * ೧೯೭೮: ಕಥೆಗಾಗಿ ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ''ಪೇಟಿಸ್ವಪ್ನಂಗಲ್'' * 1982: ಕಾದಂಬರಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಪಾಂಡವಪುರಂ'' * 1989: ವಿಶ್ವದೀಪಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ''ನಿಯೋಗಂ'' * 1994: ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ''ಉಯರಂಗಲಿಲ್'' * 1999: ಮಲಯತ್ತೂರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಕೈಮುದ್ರಕಲ್'' * 1997: ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥೆಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಪೂತಿರುವತಿರ ರವಿಲ್'' ( ''ನಂಜಲ್ ಆದಿಮಕಲ್'' ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ) * 2006: ವಯಲಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಆಟಯಾಲಂಗಲ್'' * 2003: ಮುತ್ತತು ವರ್ಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಪಾಂಡವಪುರಂ'' * 2006: ಪ್ರವಾಸಿ ಕೈರಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ * 2007: [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] – ''ಆಟಯಾಲಂಗಲ್'' * ೨೦೦೯: ಕ್ರಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು – ''ದಿ ವಿಂಡ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಹಿಲ್ಸ್'' ( ''ನಿಯೋಗಂ'' ಕಾದಂಬರಿಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ) * 2011: ಬಹ್ರೇನ್ ಕೇರಳೀಯ ಸಮಾಜಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ೨೦೧೨: ತ್ರಿಶೂರ್ ಸೌಹೃದವೇದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * 2013: ಒಡಕ್ಕುಝಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ''ಮರುಪಿರವಿ'' * ೨೦೨೦: ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last= |first= |last2= |last3= |first3= |date=18 August 2021 |title=Kerala Sahitya Academy fellowships for Sethu and Perumbadavam Sreedharan {{!}} Kochi News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-sahitya-academy-fellowships-for-sethu-and-perumbadavam-sreedharan/articleshow/85417938.cms |access-date=2021-08-18 |work=The Times of India |language=en}}</ref> * 2020: ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಬುಧಾಬಿ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಅಪ್ಪುವಮ್ ಅಚ್ಚುವುಮ್'' <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 March 2022 |title=എം കെ സാനുവിനും പി രാജീവിനും സി എൽ ജോസിനും അബുദാബി ശക്തി അവാർഡ്‌ |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/abu-dhabi-sakthi-award/1006252 |access-date=3 January 2023 |work=[[Deshabhimani]]}}</ref> * 2021 ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರ * 2022: ಎಳುಥಚ್ಚನ್ ಪುರಸ್ಕಾರಂ * 2022: ಮಾತೃಭೂಮಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref name="Mathrubhumi Award 2022 for writer Sethu">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2023-04-19 |title=Mathrubhumi Award 2022 for writer Sethu |url=https://english.mathrubhumi.com/features/books/mathrubhumi-award-2022-for-writer-sethu-1.8491138 |access-date=2023-04-19 |language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{YouTube|uVDihPv7REo|Interview with Sethu}} {{Vayalar Awards}}{{Sahitya Akademi Award For Malayalam}}{{Kerala Sahitya Akademi Fellowship}}{{Ezhuthachan Puraskaram}}{{Malayalam Literature|state=collapsed}}{{Authority control}} [[ವರ್ಗ:೧೯೪೨ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] ma4v1v3rcd8xmfv5edmth61wxe7fwed