ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 2122 1379679 1346009 2026-08-10T03:30:36Z Pragathi. BH 88266 1379679 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |nickname = City Beautiful |type = union territory |locator_position = right |state_name = ಚಂಡೀಗಡ |native_name = ಚಂಡೀಗಡ |capital = ಚಂಡೀಗಡ |largest_city = ಚಂಡೀಗಡ |locator_position = right |skyline = |skyline_caption = (From bottom left- right clockwise) PGIMER Roundabout-[[Rock Garden]]-Capitol Complex-Open Hand Monument-Chandigarh Railway Station |districts = 1 |latd = 30.75 |longd = 76.78 |altitude = 350 |established_date = 1953 |population_year = 2001 |official_languages = <!--DON'T CHANGE THE ORDER, PUNJABI IS THE FIRST LANGUAGE OF CHANDIGARH AND THE MOST SPOKEN LANGUAGE AS WELL-->[[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬಿ]],[[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] and [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಆಂಗ್ಲ]] |population_total = 900635 |population_total_cite = |population_density = <ref name="ci1">[http://www.censusindia.gov.in/ ಭಾರತದ ಸೆನ್ಸಸ್]</ref> |population_rank = 29 |area_magnitude = 8 |area_total = 114 |area_rank = 33 |area_telephone = 172 |abbreviation = IN-CH |website=chandigarh.nic.in/ |seal = |footnotes = The city of Chandigarh comprises all of the union territory's area. }} '''ಚಂಡೀಗಡ''' {{Audio|Chandigarh.ogg|(ಉಚ್ಛಾರಣೆ)}} ([[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬಿ:]] ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, [[ಹಿಂದಿ]]:चंडीगढ़) [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಒಂದು [[ಭಾರತದ ನಗರಗಳು|ನಗರ]]. ಈ ನಗರ [[ಪಂಜಾಬ್]] ಮತ್ತು [[ಹರಿಯಾಣ]] ರಾಜ್ಯಗಳ [[ರಾಜಧಾನಿ]]. ಆದರೆ ಈ ನಗರ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರದೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದು [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ]]. ಪಂಜಾಬಿನ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಇದರ ಆಡಳಿತದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ. ಇದು ೧೯೬೬ರಿಂದ ಭಾರತದ [[ಪಂಜಾಬ್]] ಮತ್ತು [[ಹರ್ಯಾಣ]] ಈ ಎರಡು [[ರಾಜ್ಯಗಳ]] [[ರಾಜಧಾನಿ|ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ]]. ಇದರ ಹೆಸರು 'ಚಂಡಿಯ ಕೋಟೆ ' ಎಂಬುದಾಗಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗೆ ತರ್ಜುಮೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲಿಯ ಪುರಾತನ ಮಂದಿರವಾದ '[[ಚಂಡಿ ಮಂದಿರ]]'ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ದೇವತೆ [[ಚಂಡಿ|ಚಂಡಿಯ]] ಆರಾದನೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಚಂಡಿದೇವತೆ ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.<ref name="Government Information">{{Cite web |url=http://chandigarh.gov.in/knowchd_general.htm |title=ಅಧಿಕೃತ ಸರಕಾರಿ ಜಾಲತಾಣ |access-date=2010-01-22 |archive-date=2011-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110602043256/http://chandigarh.gov.in/knowchd_general.htm |url-status=dead }}</ref> ಈ [[ಮಂದಿರ ಕಲಶ|ಮಂದಿರವು]] ನಗರವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಚಂಡಿಗಢ ರಾಜ್ಯವು ಮೊಹಾಲಿ,ಪಂಚಕುಲಾ ಮತ್ತು ಜ್ಹಿರಾಕಪುರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ೨೦೦೧ರ ಸಮೆಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಮೂರೂ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೧೬೫೧೧೧(೧.೧೬ಮಿಲಿಯ) ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಇದು [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಭಾರತದ]] ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಆಯೊಜಿತ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಲಿ ಕಾರ್ಬಸಿಯರ್, ಪೈರೆ ಜಿನ್ನೆರೆಟ್, ಮ್ಯಾಥ್ಯು ನೌಕಿ ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಮಾಯೇರ್ ಅಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ರಚನೆಗೆ ಚಂಧಿಗಧ ಮೂಲವಾಗಿದೆ <ref>[http://www.hindu.com/2008/09/17/stories/2008091755600800.htm ]</ref> ೨೦೦೬-೦೭ನೆ ವಾರ್ಷಿಕದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೭೦,೩೬೧ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೯೯,೨೬೨ ಸಾವಿರ ರಾಜ್ಯಾದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಂಡಿಗಡ ಭಾರತದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜ್ಯಾದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Mahakali Temple, Chail.jpg|right|thumb|ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು.]] ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳಾಗಿ]] [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ ಇಬ್ಭಾಗ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ ಇಬ್ಭಾಗವಾದಾಗ]], ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಸಹಾ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇಬ್ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲಿ [[ಲಾಹೋರ್]] [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ]] ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಭಾರತದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯ ಅಗತ್ಯವುಂಟಾಯಿತು. ಆಗಲೇ ಇದ್ದ ನಗರಗಳ ನವೀಕರಣಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಹೊಸ ಯೋಜಿತ ನಗರ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಬಗೆಗೆ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರತೊಡಗಿದವು. ಆಗಲೇ ಇದ್ದ ನಗರಗಳ ನವೀಕರಣಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಹೊಸ ಯೋಜಿತ ನಗರ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಬಗೆಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ [[ಹೊಸ ನಗರ]] ಯೋಜನೆಗಳಿಗಿಂತ ಚಂಡಿಗಢ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಾಗಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಈ ನಗರವು ಇದ್ದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ನವಭಾರತದ [[ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಧಾನಿ]] [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. [[ನೆಹರೂ|ನೆಹರೂರವರು]] ನವಭಾರತದ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಚಂಡಿಗಡವನ್ನು "ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ವಿಶ್ವಾಸದ" ಕುರುಹಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಚಂಡಿಗಡದ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿ|ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] ([[ಸ್ವಿಡ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ|ಸ್ವಿಡ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದ) ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಲೆ ಕಾರ್ಬಸೈಯೇರ್‌|ಲೆ ಕಾರ್ಬಸೈಯೇರ್‌ನಿಂದ]] ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಲೆ ಕಾರ್ಬಸೈಯರ್ ಗ್ರಾಮ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎರಡನೇ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಮೊದಲು [[ಅಮೆರಿಕಾದ]] [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ]] [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಮೇಯರ್]] ([[ಪೋಲಂಡ್]] ಜನಿತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ನೋವಿಕ್ಕಿ|ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ನೋವಿಕ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು) ಚಂಡಿಗಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿದ್ದನು. ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ನೋವ್ಕಿಯ ನಿಧನದ ನಂತರ [[ಲೆ ಕಾರ್ಬಸಿಯರ್]] ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಕರೆಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ೧೯೬೬ರ ನವೆಂಬರ್ ೧ ರಂದು ಭಾರತದ ನವೀಕೃತ [[ಹರಿಯಾಣ|ಹರಿಯಾಣವು]] ಪಂಜಾಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ [[ಹರಿಯಾಣ|ಹರಿಯಾಣವನ್ನು]] ಪ್ರಮುಖ [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಪಂಜಾಬಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಈಗಿನ ಹಾಗೆ ಹೆಚ್ಚು [[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ]] ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಆದರೂ, ಚಂಡಿಗಡ ನಗರವು ಗಡಿಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಇದನ್ನು ಈ [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ|ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ]] ಮಾಡಿ ಈ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೨ ರಿಂದ ೧೯೬೬ ವರೆಗೆ ಇದು ಪಂಜಾಬಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು<ref>{{Cite web |url=http://chandigarh.gov.in/admn_index.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-01-22 |archive-date=2019-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190219015045/http://chandigarh.gov.in/admn_index.htm |url-status=dead }}</ref>. ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ರಾಜೀವ ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಕಾಲಿ ದಳದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಸಂತ ಹರ್ಚಂದ್ ಸಿಂಗ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಗಡವು ಪಂಜಾಬಿಗೆ ರವಾನಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾಯಿತು.ಇದು [[ಹರಿಯಾಣ|ಹರಿಯಾಣದ]] ನವ ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ತಡವಾಯಿತು. ಈಗ ಪಂಜಾಬಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳು [[ಹರಿಯಾಣ|ಹರಿಯಾಣಕ್ಕೆ]] ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಹರಿಯಾಣದ ಗ್ರಾಮಗಳು [[ಪಂಜಾಬಿಗೆ]] ಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ೧೫ ನೆ ಜುಲೈ ೨೦೦೭ ರಂದು ಚಂಡಿಗಡವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಧೂಮಪಾನರಹಿತ ನಗರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಚಂಡಿಗಡ ಸರಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತು<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Chandigarh/Smoke_out_smoking_violations_/articleshow/೩೫೫೧೩೨೩.cms{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ಇದೇ ಮುಂದುವರೆದು ೨ ನೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮ [[ಗಾಂಧೀ ಜಯಂತಿ|ಗಾಂಧೀ ಜಯಂತಿಯಂದು]] "ಪಾಲಿಥಿನ್ (ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್) ಬ್ಯಾಗ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://chandigarh.nic.in/WriteReadData%5Cnotification%5Cnot_env684_300708.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-01-22 |archive-date=2009-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409225406/http://chandigarh.nic.in/WriteReadData/notification/not_env684_300708.pdf |url-status=dead }}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ == [[File:Chandigarh Lake.jpg|left|thumb|ಸುಖ್ನಾ ಕೊಳ]] ಚಂಡಿಗಡವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಹಿಮಾಲಯ]] ಪರ್ವತದ ವಾಯುವ್ಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಾದ [[ಶಿವಾಲಿಕ್]] ಶ್ರೇಣಿಯ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ೪೪ [[ಚ.ಮೈಲು]] ಅಥವಾ ೧೪೪ ಚ.ಕಿಮೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಹರಿಯಾಣಾ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಚಂಡಿಗಢದ ನಿಖರವಾದ ಭೂಪಟದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು <ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/5/Chandigarh.html |title=ಫಾಲಿಂಗ್ ರೈನ್ ಜೆನೊಮಿಕ್ಸ್, Inc - ಚಂಡಿಗಡ್ |access-date=2010-01-22 |archive-date=2009-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116054605/http://www.fallingrain.com/world/IN/5/Chandigarh.html |url-status=dead }}</ref>. ಇದು ಸರಾಸರಿ ೩೨೧ ಮೀಟರ್ (೧೦೫೩ ಅಂಗುಲಗಳು) ಎತ್ತರ ಇದೆ. {{climate chart |Chandigarh |6.1|20.4|33 |8.3|23.1|39 |13.4|28.4|30 |18.9|34.5|9 |23.1|38.3|28 |25.4|38.6|145 |23.9|34.0|280 |23.3|32.7|308 |21.8|33.1|133 |17.0|31.8|22 |10.5|27.3|9 |6.7|22.1|22 |source=[http://www.worldweather.org/066/c00526.htm World Weather Information Service] |float=right |clear= }} ಪಂಜಾಬಿನ [[ಮೊಹಾಲಿ]], [[ಪಟಿಯಾಲಾ]], [[ರೂಪನಗರ್]] ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದ ಪಂಚಕುಲಾಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಬಾಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಇದನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ. [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ|ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ]] ಗಡಿಯೂ ಕೂಡ ಇದರ ಉತ್ತರದ ಗಡಿಯಿಂದ ಕೆಲ ನಿಮಿಷಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಚಂಡಿಗಡವು ಹಲವಾರು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯ ಹವಾಮಾನವು ಆಯಾ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಉರಿ ಬೇಸಿಗೆ, ಹದವಾದ ಛಳಿ, ಹಾಗೂ ಗಾಢವಾದ ಮಳೆಗಾಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತವಾದ ಏರಿಳಿವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ (-೧ ಸೆ ಇಂದ ೧.೨ ಸೆ ವರೆಗೆ). ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯ ಚಳಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಬ್ಬನಿಯು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯು [http://chandigarh.nic.in/knowchd_general.htm 1110.7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721164933/http://chandigarh.nic.in/knowchd_general.htm |date=2011-07-21 }} ಮಿಮಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂಮ್ಮೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ. ''' ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣತೆ''' * '''ವಸಂತಕಾಲ''' : ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.( ಫೆಬ್ರುವರಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚನ ಪ್ರಥಮಾಧಿಯವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರನ ಉತ್ತರಾಧಿಯಿಂದ ಅಕ್ಟೊಬರನ ಪ್ರಥಮಾಧಿಯವರೆಗೆ. ಇ ಮದ್ಯೆ ಉಶ್ಣತೆ ಗರಿಷ್ಟ ೧೬ ರಿಂದ ೨೫ ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಟ ೯ ರಿಂದ ೧೮ ಡಿಗ್ರಿ ಇರುತ್ತದೆ. * '''ಶರತ್ಕಾಲ''' : ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆಯು ೩೬ ಡಿಗ್ರಿ ಗರಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಉಷ್ಣತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೧೬ ಡಿಗ್ರೀಯಿಂದ ೨೭ ಡಿಗ್ರ‍ಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕನಿಷ್ಟ ಉಷ್ಣತೆಯು ೧೩ ಡಿಗ್ರ‍ಿ ಬರಬಹುದು. * '''ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ''' :ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ (ಮೇ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಂತರದಿಂದ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಂತರದವರೆಗೆ) ಉಷ್ಣತೆಯು ಗರಿಷ್ಟಮಿತಿಯಾದ ೪೬.೫ ಡಿಗ್ರಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಉಷ್ಣತೆಯು ೩೫ ಡಿಗ್ರ‍ಿಯಿಂದ ೪೦ ಡಿಗ್ರಿಯವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. * '''ಮಳೆಗಾಲ''' : ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ (ಜೂನ್ ಮದ್ಯಂತರದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮದ್ಯಂತರದವರೆಗೆ),ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಅತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಗೊಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬೆರ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ) ಮಳೆ ಅತಿ ಬಿರುಸಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಳೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಚಂಡಮಾರುತಳು ಪಶ್ಚಿಮೊತ್ತರ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣೊತ್ತರದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ನಗರವು ಅತಿಯಾದ (ಬೆಂಬಿಡದ ಮಳೆ) ಮಳೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ಸುರಿದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಲೆಗಾಲದ ಮಳೆಯೆಂದರೆ ೧೯೫.೫ ಮಿಲಿ ಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ. * '''ಚಳಿಗಾಲ''' :ಚಳಿಗಾಲವು (ನವಂಬರನಿಂದ ಮದ್ಯಂತರ ಮಾರ್ಚವರೆಗೆ) ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಚಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಳಿಯ ಕೊರೆತ ಅತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣತೆಯು ಗರಿಷ್ಟ ೭ ಡಿಗ್ರಿಯಿಂದ ೧೫ ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಟ -೨ ಡಿಗ್ರಿಯಿಂದ ೫ ಡಿಗ್ರಿಯವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಎಡೆಬಿಡದ ಮಳೆಯು ಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಂಜೂ ಬೀಳುತ್ತವೆ. == ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯ == [[File:sambar-deer-in-forest.jpg|200px|thumb|ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಜಿಂಕೆಗಳು.]] [[File:Cassia.jpg|200px|thumb|left|ಚಂಡಿಗಡದ ಕಾಸಿಯಾ ಫಿಸ್ಟುಲಿಯಾ.]] ಚಂಡಿಗಡದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶವು ದಟ್ಟವಾದ [[ಆಲ]] ಮತ್ತು [[ನೀಲಗಿರಿ]] ಗಿಡಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಅಶೋಕ]],[[ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ]],[[ಹಿಪ್ಪೆನೇರಳೆ ಹಣ್ಣು]] ಮತ್ತಿತರ ಗಿಡ ಮರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.ಈ ನಗರವು ತನ್ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವನ್ಯ ಜೀವಿಗಳು ನೆಲೆಸಲು ಮತ್ತು ಗಿಡಮರಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. [[ಜಿಂಕೆ]],[[ಕಾಡು ಜಿಂಕೆ]],[[ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಯ ಜಿಂಕೆ]], [[ಗಿಳಿ]],[[ಮರಕುಟಿಕ]],[[ನವಿಲು]] ಮುಂತಾದವುಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ಸುರಕ್ಷಿತ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. [[ಸುಕ್ನಾ ಕೊಳ|ಸುಕ್ನಾ ಕೊಳದ]] ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಚರಗಳು ಸೈಬೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ವಲಸೆ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಗಿಳಿಗಳ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವೊಂದು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ. == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಯೋಜನೆ == ಅಲ್ಬೆರ್ಟ್ ಮೇಯರ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದ ಲೆ ಕಾರ್ಬಸಿಯರ್ ಅವರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಚಂಡಿಗಡ ನಗರವು [[Congrès International d'Architecture Moderne CIAM|Congrès International d'Architecture Moderne CIAMನ]] ಯೋಜನೆಯಂತೆ ನಡೆದಿದ್ದು, ನಗರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ, ಮಾನವನಿಗೆ ಹೊಂದುವ ಯೋಜನೆ ರೂಪ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲುದಾರಿ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಯೋಜನೆಯಂತೆಯೇ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಚಂಡಿಗಡದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಮೂಲತಃ ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದು ಆ ಅಸಂಖ್ಯೆ ಮಾಹಿತಿಗಳ ತರ್ಜುಮೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಮರಳುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಲಿ ಚೊರ್ನಸೈಯರನು ಮೆಯರ್ ಮತ್ತು ನವಕ್ಕಿ ಯರ ಹಲವಾರು ಅಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೂಲ ನೀಲನಕ್ಷೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಕರಗಳು, ಅಂದರೆ ರಾಜಧಾನಿ, ನಗರ ಕೇಂದ್ರ, ವಿಧ್ಯಾಲಯದ ಒಳಾಂಗಣ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಂಗುದಾಣ ಮುಂತಾದವು. ಅಲ್ಲದೆ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶದ ಯೊಜನೆಗಳು ಕೂಡಾ ಮೂಲ ಯೋಜನೆಯಂತೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಆದರೆ, ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ನವಕ್ಕಿಯವರ ಯೊಜನಾ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ನಂತರ ಹಲವಾರು ಚಚ್ಚೌಕಗಳಿಂದ ಮರುರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕಟ್ಟಡಗಳು ದೊರೆತ ಸಲಕರಣೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಹೊರತೋರುವ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡ ಕಲ್ಲುಗಳು ಒರಟು ಹೊರಮೈಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗದೆ, ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಹೊರಮೈ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣತೊಡಗಿತು. ಇದು ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ನಡುವೆ ರೂಪಿಸಿದ ಚಂಡಿಗಡದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. [[File:Open Hand Monument in Chandigarh.jpg|thumb|[[ತೆರೆದ ಹಸ್ತ ಸ್ಮಾರಕ]]]] ಮೊದಲನೆಯ ಯೋಜನೆಯು ಎರಡು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: ಮೊದಲನೆಯದು ೧೫೦,೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ೫೦೦’೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಾಗಿ. ಲಿ ಚರ್ಬಸೈರ್ ನು ನಗರವನ್ನು ಎರಡು "ಸೆಕ್ಟರ್" ಗಳೆಂಬ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದನು. ಇದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗಗಳೂ ಅವುಗಳದ್ದೆ ಆದ ಅಗತ್ಯ ನೆಲೆ, ಕಾರ್ಯಾಗಾರ ಮುಂತಾದ ಮನರಂಜನೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಈ ಸೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು ೭ ಪ್ರಸರಣ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ೭ V ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಗಳ ಜಾಲಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಸೆಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವು V೧ಆಗಿದ್ದು, ಇವು ಇತರೆ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿವೆ, ೭ನೇ ತಿರುವು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ತಿರುವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಗೆ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ತಿರುವು V೮ನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇದು ಸೈಕಲ್ ಸವಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.ಲಿ ಕೊರ್ಬಸೈಯರ್ ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅರಮನೆಗಳ ಸಮೂಹ. ನಗರ ಯೋಜನೆಯು ಚಚ್ಚೌಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಡೀ ನಗರವು ಮಾದರಿ ವೀಕ್ಷಣೀಯ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾದರಿಯ ಚಚ್ಚೌಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗವು ಸರಾಸರಿ ೮೦೦ಮೀx೧೨೦೦ಮೀ ಅಳತೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ,ದೇವಸ್ಥಾನ,ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ೧೦ ನಿಮಿಷದ ನಡುಗೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಮೊದಲನೆಯ ಎರಡು ಯೋಜನೆಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ೧ ರಿಂದ ೪೭(೧೩ನ್ನು ಅಪಶಕುನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು) ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮೂಹಗಳು,ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಭವನ,ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.ಇವು ಲಿ ಕಾರ್ಬಸೈಯರ್ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಹಾಗೂ ಆತನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕಲೆಗೆ ಗರಿಯನಿಟ್ಟ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ನಗರವು ತನ್ನ ಸುತ್ತ ೧೬ ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರದೇಶದವರೆಗೆ ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿತ್ತು. ಈ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ತನ್ನ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಕಾರಣ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಾವುದೂ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯದೇ ಇರುವದು ಉತ್ತಮವೆಂಬ ಆಲೋಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಲಿ ಕೊರ್ಬಸೈಯರನು ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಗುಂಪಿನ ನುರಿತ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ,ನಗರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳಾದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ,ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಭವನ,ಸಮೂಹ ಭವನಗಳು,ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ,ಕಲಾ ಭವನ,ಕಲಾ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಈಜುಕೊಳಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹೊಣೆ ಖುದ್ದಾಗಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಲಿ ಕೊರ್ಬಸೈಯರ್ ನ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ನ್ಯಾಯದ ಮನೆ,ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ. ಇದು ಇತರೆ ೮ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಲಿ ಕೊರ್ಬಸೈಯರ್ ನ ಸಹೋದರ ಪೈರ್ರೆ ಜಿನೆರೆಟ್,ಆಂಗ್ಲ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಮತ್ತು ಜೇನ್ ಡ್ರಿವ್, ಮತ್ತು ಭಾರತದ ೯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಸೇರಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಫಟ್ಟಿತು. ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣವು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಅದು ಮೂಲ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೂಲುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ,ಕಾರಣ ಮೂಲ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಹಾರ ತಾಣವು ನಗರದ ಯೋಜನೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭೂಭಾಗವಾಗಬೇಕೆಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಗೆ,ಯೋಜನಾಕಾರರಿಗೆ, ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಚಂಡಿಗಢವು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.[[ಪಂಚಕುಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಮೊಹಾಲಿ]]. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಮೂರು ನಗರಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಚಂಡಿಗಢ ತ್ರಿವಳಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಚಂಡಿಗಡ UT ಯ ಆಡಳಿತ == [[ಚಂಢೀಘಡ್ ಆಡಳಿತವು]] ಆಡಳಿತಗಾರರ ಕೆಳಗೆ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ ಇವರನ್ನು ೨೩೯ ರ ಸಂವಿಧಾನದ ACT ನ ಕೆಳಗೆ ನೇಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಂಜಾಬ್ ನ ಗೌವರ್ನರ್ ಚಂಡಿಗಡದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಚಂಡಿಗಡ ಆಡಳಿತ ಅಧೀನದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲದ ಕೆಳಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ]],ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ''ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಿಗೆ'' ಸಮಾನ ಹುದ್ದೆಯ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇದ್ದು, ಅವರು ''ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ವೀಸಸ್'' ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆಡಳಿತಗಾರರು ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸುವರು. ಅವನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತದ ಸೇವೆಯ AGMU ಕೇಡರ್ ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. [[File:Corbu Chandigarh Palais Justice.JPG|thumb|ಚಂಡಿಗಡದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ.]] * [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸೇವೆಗೆ]] ಸೇರಿದ [[ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ]] ಚಂಡಿಗಡ UT ಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. * [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆಗೆ]] ಸೇರಿದ [[ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಪೊಲಿಸ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್]] ಚಂಡಿಗಡ UT ಯ ಕಾನೂನು ಮಾತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳ ಪಾಲನೆಯ ಹೊಣೆ ವಹಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. * [[ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆಗೆ]] ಸೇರಿದ [[ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಅರಣ್ಯಗಳ ಉಪ ಸಂರಕ್ಷಕರು]] ಚಂಡಿಗಡ UT ಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಗಳು,ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮೇಲಿನ ಮೂವರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ AGMU cadre ಯಿಂದ ಮತ್ತು [[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ವೀಸಸ್]] ಗಳಿಗೆ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣಗಳಿಂದಲೂ ಸಹ ಬಂದಿರುತ್ತಾರೆ. == ಜನಗಣತಿ == {{IndiaCensusPop | title= Chandigarh Population | 1961= 119881 | 1971= 257251 | 1981= 451610 | 1991= 642015 | 2001= 900635 | estimate= | estyear= | estref= | footnote= source:Census of India <ref name="Census population">{{cite web|url=http://sampark.chd.nic.in/images/State_2006/StatisticalAbstract2004/Areapopulation/area_pop_tab2.1.pdf|title=Census population|work=Census of India|publisher=http://sampark.chd.nic.in|accessdate=2008-06-04|format=PDF|archive-date=2009-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090824183511/http://sampark.chd.nic.in/images/State_2006/StatisticalAbstract2004/Areapopulation/area_pop_tab2.1.pdf|url-status=dead}}</ref> }} {{As of|2001}}ಭಾರತೀಯ [[ಜನಗಣತಿ]],<ref>{{GR|India}}</ref> ಚಂಡಿಗಡ ೯೦೦,೬೩೫,ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಸುಮಾರು ೭೯೦೦ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಚದರ ಕಿಲೊ ಮೀಟರ್ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆೆಯಲ್ಲಿ ೫೪% ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೪೬% ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೭೭೭ ರಷ್ಟು ಸ್ತ್ರೀಯರಿದ್ದಾರೆ ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತರಹ ಕೆಳಮಟ್ಟದಾಗಿದೆ. ಚಂಡಿಗಡದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ೮೧.೯%,ಆಗಿದ್ದು ದೇಶದ ಸರಾಸರಿ ೬೪.೮% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ೮೬.೧% ಪುರಶರು ಮತ್ತು ೭೬.೫% ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆೆಯ ೧೨%ರಷ್ಟು ೬ ವರ್ಷ ವಯೋಮಿತಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮಿಯರಾದ [[ಹಿಂದುಗಳು]] (೭೮.೬%), [[ಸಿಕ್‌ ಧರ್ಮೀಯರು]] (೧೬.೧%),[[ಇಸ್ಲಾಮಿಯರು]](೩.೯%) ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು]] [[(0.8%)]] ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ಇರುವರು.<ref>[http://censusindia.gov.in/Dist_File/datasheet-0401.pdf ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]</ref> ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ [[ಪಂಜಾಬಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರಾದರೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಂಗ್ಲ]] ಭಾಷೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಜನರು [[ಉರ್ದು]] ಹಾಗೂ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಸಹ (ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಬೆರಸಿ)ಮಾತನಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಶೇಕಡವಾರು ಚಂಡಿಗಡದ ಜನಸಂಖ್ಯೆೆಯು ಪಕ್ಕದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಹರಿಯಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಪಂಜಾಬ್‌]] ಗಳಿಂದ ಬಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುದಕ್ಕಾಗಿ ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[File:IT-Park-at-Chandigarh.Jpg|thumb|ನಗರದ ಶೊಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]] ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸರ್ಕಾರಗಳಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವೇ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗದಾತನಾಗಿದೆ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಯ ಯಾವುದೇ ಸರಕಾರೀ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರು ಅಥವಾ ಅಂತಹ ಹುದ್ದೆಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಚಂಡಿಗಡವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ "ಪಿಂಚಣಿದಾರರ ಸ್ವರ್ಗ" ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಸುಮಾರು ೧೫ ತರಹ ದೊಡ್ದದಾದ ಎರಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ೨೫೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಘಟಕಗಳು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಗೊಂಡಿವೆ. ಕಾಗದ ತಯಾರಿಕೆ,ಮೂಲ ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಲೋಹಗಳು ಹಾಗೂ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳೆನಿಸಿವೆ ಇತರ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ, ಒಳಉಡುಪುಗಳು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ಸಾಧನಗಳು, ಔಷಧ ತಯಾರಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಒಟ್ಟು [[ತಲಾ ಆದಾಯ]] ರೂ ೯೯,೨೬೨,ರಷ್ಟು ಇದ್ದು, ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಚಂಡಿಗಡವು ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ibnlive.com/news/chandigarhs-the-richest-of-em-all/12571-3.html |title=ಚಂಡಿಗಡ್’ಸ್ ದ ರಿಚೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಎಮ್ ಆಲ್ |access-date=2010-01-22 |archive-date=2008-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080924231235/http://www.ibnlive.com/news/chandigarhs-the-richest-of-em-all/12571-3.html |url-status=dead }}</ref> ಚಂಡಿಗಡದ ಒಟ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಗೃಹ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ೨.೨ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ನಷ್ಟು ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಚಂಡಿಗಡವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿ ಹೊಂದಿದಂತಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಒಂದು ಪಾನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇರುವಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ವಲಯ/ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಛೇರಿಗಳು ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುವಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯ [[ವಿಭಾಗದ]] ಎಲ್ಲಾ ಕಛೇರಿಗಳು ಒಂದೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ೧೭ ಭಾಗದಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಚದರ ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿದೆ.{{Fact|date=September 2008}} ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಉದ್ಯೋಗ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಛೇರಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ : ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ (FICCI), ದಿ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಸ್ (PHDCCI) ಮತ್ತು [[ದಿ ಕಾನ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಡಸ್ಟ್ರಿಸ್]](CII)ಅದರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಮುಖ ಕಛೇರಿಗಳು ಚಂಡಿಗಡ ದ ೩೧ ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯು ಮಹತ್ತರವಾಗಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ವಾಯು ಪಡೆಯು ಮೂಲ ಭಾಗ ೩೧ ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಚಂಡಿಮಂದಿರದ]] ಕಂಟೋನ್‌ಮೆಂಟಿನ ಹತ್ತಿರ ಇರುವುದಲ್ಲದೇ, ಹತ್ತಿರದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಲೇಹ್]]-[[ಲಢಾಕ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿಯಾಚಿನ್]] ಪ್ರ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸರಬರಾಜಿಗೆ ಈ ನಗರವು ಮೂಲವಾಗಿದೆ.{{Fact|date=September 2008}} ಚಂಡಿಗಡದ [[ಐಟಿ]] ಪಾರ್ಕ್ ([[ಚಂಡಿಗಡ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾರ್ಕ್]]) ಕೂಡಾ ಐಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಕುರುಹಾಗಿದೆ. ಚಂಡಿಗಡದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ, [[ದಿಲ್ಲಿ]],[[ಪಂಜಾಬ್]], [[ಹರಿಯಾಣ]],ಮತ್ತು [[ಹಿಮಾಚಲಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ]] ಸಾಮಿಪ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಗಮಗಳಾದ [[ಕ್ವಾರ್ಕ್]],[[ಇನ್ಫೊಸಿಸ್]],[[ಡೆಲ್]] ನಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲು ನೆಲೆಯೂರಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಂತರಜಾಲ ಮಾಧ್ಯಮವು ನಡೆಸಿದ ಭೂ ಮಂಡಲದ ಸೇವಾ ಸರ್ವೇಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಂಡಿಗಡವು ೯ ನೇ ಸ್ತಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ೫೦ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಗೈದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref> [http://www.thehindubusinessline.com/2007/10/03/stories/2007100351450400.htm ಹಿಂದೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮಾರ್ಗ]</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == [[File:Gandhi_Bhawan_at_Punjab_University.jpg|thumb|ಪಂಜಾಬ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಗಾಗಿ ಪೈಯರ್ರೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಗಾಂಧಿ ಭವನ.]] ಚಂಡಿಗಡವು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.{{Fact|date=June 2007}} ಇಲ್ಲಿಯ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳೆಂದರೆ [[ಜಿಜಿಡಿಯೆಸ್‌ಸಿ ಕಾಲೇಜ್]], ಡಿಎವಿ ಕಾಲೇಜ್, ಎಂಸಿಎಂಡಿಎವಿ ಕಾಲೇಜ್, ಸರಕಾರಿ ಬಾಲಕರ ಮತ್ತು ಬಾಲಕಿಯರ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜು. ಇದಲ್ಲದೆ ಸರಕಾರವು ಹಲವಾರು ವಿಭಾಗಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ಹಲವಾರು ಮಾದರಿ ಶಾಲೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಇವು ಹರಿಯಾಣ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಜೆ ಮತ್ತು ಕೆ, ಪಂಜಾಬ, ಉತ್ತರಾಂಚಲ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅದ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಚಂಡಿಗಡವು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕೆಲವು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * ಚಂಡಿಗಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕಾಲೇಜು * ಸರಕಾರಿ ಲಲಿತಕಲಾ ಕಾಲೇಜು,ವಿಭಾಗ ೧೦ * [[IMTECH]](ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಅಫ್ ಮೈಕ್ರೊ ಬಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ) * [[ಇಂಡೊ ಸ್ವಿಸ್ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ]] * (NITTTR) ನ್ಯಾಷಿನಲ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಅಫ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್. * [[ಪಂಜಾಬ್ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ.]] * [[PGIMER]](ವೈಧ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ) * [[ಪಂಜಾಬ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು]] ಇದಲ್ಲದೆ ನೆರೆಯ ಮೊಹಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಗಡದ ಫಾರ್ಮಸಿ ಕಾಲೇಜ್(CCP) ಮತ್ತು ಚಂಡಿಗಡದ ಹೊಟೆಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಟರಿಂಗ್ ತಂತ್ರದ ಕಾಲೇಜ್ಗಳೂ(CCHM) ಇವೆ.ಮೊಹಾಲಿಯ ಭಾರತೀಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ(ಐ.ಐ.ಯೆಸ್.ಇ.ಅರ್) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೆರೆದಿದ್ದು,ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದವಿ,ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಮೊಹಾಲಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫಾರ್ಮಸಿಟಿಕಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫಾರ್ಮಸಿಟಿಕಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ಮೂಲಕ ಫಾರ್ಮಾಸಿಟಿಕಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೆಸರು ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಚಂಡಿಗಡದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಗರವಾದ ಮೊಹಾಲಿಯು ಸುಧಾರಿತ ಕಂಪ್ಯೂಟೆರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. C-DAC ಮೊಹಾಲಿಯು ಟೆಲೆಮೆಡೆಸಿನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಫ್ ದಿ ಅರ್ಟ್ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:Punjab Bus.jpg|thumb|ಪನ್‌ಬಸ್‌ಗಳು ಪಂಜಾಬ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇತುವೆಗಳಾಗಿವೆ.]] ಚಂಡಿಗಡ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಾಹನಗಳಿವೆ.<ref>http://www.deccanherald.com/deccanherald/jun132006/national181232006612.asp</ref> ಅಗಲವಾದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಗರದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಾಹನಗಳ ನಿಲುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಖಾಸಗೀ ವಾಹನಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅನುಕೂಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂಡಿಗಡ್ ಬಸ್‌ಗಳು ಚಂಡಿಗಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕಿಂಗ್ (CTU) ಅಂತರಗತ ಓಡುತ್ತವೆ,ಇದು ಚಂಡಿಗಡ್ ಆಡಳಿತದ ಒಂದು ಉದ್ಯಮ ಆಗಿದ್ದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲದೇ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.citcochandigarh.com/how_to_reach/index.php |title=CITCO |access-date=2010-01-22 |archive-date=2010-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111055825/http://www.citcochandigarh.com/how_to_reach/index.php |url-status=dead }}</ref> ಚಂಡಿಗಡ್ ಸಂಚಾರ ಪೋಲಿಸರು ಸಂಚಾರಿ ನಿಯಮಗಳ ಪರಿಪಾಲನೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬಹಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಸಂಚಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರ ೨೩ರ ಸಂಚಾರಿ ಉದ್ಯಾನವನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಕೈಗಾಡಿ-ಎಳೆಯುವವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಸಂಚಾರಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>ಚಂಡಿಗಡ ಸಂಚಾರಿ ಪೋಲೀಸರು ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷೆ, ಸಂಚಾರ ಸುರಕ್ಷೆ, ಭಾರತೀಯ ರಸ್ತೆ ಗುರುತುಗಳು &amp; ನಿಯಮಗಳು,ಸುರಕ್ಷ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ಧಾರಿಯುತ ವಾಹನ ಚಾಲನೆ,ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸುತ್ತಿದೆ.[http://www.chandigarhtrafficpolice.org/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125131835/http://www.chandigarhtrafficpolice.org/ |date=2009-01-25 }}</ref> [[ಕೈಗಾಡಿ|ಕೈಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣ ಸಾಮಾನ್ಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಾಲೆಗೆ-ಹೋಗುವ ಮಕ್ಕಳು, ಗೃಹಿಣಿಯರು ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧರು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆಟೋ-ಗಾಡಿಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು ಹಲವೂ ಬಾರಿ ಬರಿ ISBT ಗೆ ಹೋಗಲು ಹಾಗೂ ಬರಲು ಮಾತ್ರ ಓಡಾಡುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಚಾರದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಕೈಗಾಡಿಗಳಿಗೆ ಕಿರುದಾರಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಕೈಗಾಡಿ-ಎಳೆಯುವವರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ಆಧುನಿಕ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಸೇವೆಯುಳ್ಳ ಕ್ಯಾಬ್‌ಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಲಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಈ ನಗರ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಗಳಿಸಿದೆ. ಚಂಡಿಗಡ್ ರಸ್ತೆಯ ಪಥದಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರ್ಪಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಚಂಡಿಗಡವನ್ನು ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು (NH) : NH ೨೨ (ಅಂಬಾಲ - ಕಲ್ಕ - ಶಿಮ್ಲಾ - ಕಿನೊರ್) ಮತ್ತು NH ೨೧ (ಚಂಡಿಗಡ - ಲೆಹ್). ಚಂಡಿಗಡದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ (ISBT) ಗಳಿವೆ, ಒಂದು ಉತ್ತರ,ದಕ್ಷಿಣ,ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ೧೭ನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ,ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹರಿಯಾಣ,[[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರಖಂಡ]] ಅಲ್ಲದೆ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ [[ದೆಹಲಿಯ]] ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರ ಬಸ್ ಸೌಲಭ್ಯವಿರುವದು. ಮತ್ತು ಎರಡನೇಯದು ೪೩ನೇ ವಿಭಾಗವಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಂಜಾಬ, ಹಿಮಾಚಲ, ಜಮ್ಮು, ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂಡಿಗಡವು ISBT ಯ ಸುಮಾರು ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ರಾಜಧಾನಿ [[ನವದೆಹಲಿ]],ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನಿತರ ಜಂಕ್ಷನ್ಗಳಾದ [[ಅಂಬಾಲಾ]],[[ಅಮೃತಸರ್]],[[ಭಿವಾನಿ]],[[ಚೆನ್ನೈ]],[[ಹೌರಾ]],[[ಕಾಲ್ಕಾ]],[[ಲಖನೌ]],[[ಮುಂಬಯಿ]],[[ಪಾಟ್ನಾ]],[[ಶ್ರಿ ಗಂಗಾನಗರ್]],ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ|ತಿರುವನಂತಪುರಂಗಳಿಗೆ]] ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚಂಡಿಗಡವು ISBT ಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೨ ಕಿ.ಮಿ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಗಡ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಎಂಬ ಒಂದು ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]],[[ಜೆಟ್ ಏರ್‌ವೇಸ್]],[[ಜೆಟ್‌ಲೈಟ್]] ಮತ್ತು [[ಕಿಂಗ್‌ಫಿಶರ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್]] ಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಂಡಿಗಡದಿಂದ ನವ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗುವ ತಯಾರಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಕಿಂಗ್‌ಫಿಶರ್ ಮತ್ತು [[ಸಿಲ್ಕ್‌ಏರ್‌|ಸಿಲ್ಕ್‌ಏರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಪುರ್ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಇತರೆ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.<ref>ನಗರವು ತನ್ನ ಮೊದಲನೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರ‍ೀಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಅಗೋಸ್ಟನಲ್ಲಿ ಪಡೆದು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ.ಎಕ್ಸ್ಪ್ರಪ್ರೆಸ್ ಇಂಡಿಯಾ.[http://www.expressindia.com/latest-news/City-Beautiful-to-get-its-first-international-flight-in-August/297421/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820194420/http://www.expressindia.com/latest-news/City-Beautiful-to-get-its-first-international-flight-in-August/297421/ |date=2010-08-20 }}[http://www.expressindia.com/latest-news/City-Beautiful-to-get-its-first-international-flight-in-August/297421/ Com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820194420/http://www.expressindia.com/latest-news/City-Beautiful-to-get-its-first-international-flight-in-August/297421/ |date=2010-08-20 }}</ref> ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು <ref>[http://www.deccanherald.com/Content/Jan182008/national2008011747237.asp ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ - ಚಂಡಿಗಡಗೆ ಮೆಟ್ರೊ ಬರುತ್ತದೆ]</ref> ಮೆಟ್ರೊ ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು]] ಹೊಂದುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಎರಡೂ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸರಕಾರದ ಪರವಾನಗಿಯೂ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು, ಈಗ ಇವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಯೋಜನೆಯು ಸಿದ್ದಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. == ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Chandigarh hockey stadium.JPG|thumb|ವಿಭಾಗ-42ರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ.]] ಚಂಡಿಗಡವು ಅಸಂಖ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಿಗೆ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಿಎಚ್ಎಲ್ ಮತ್ತು ಐಪಿಎಲ್. ಈ ನಗರವು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಸಮೂಹ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳ ದೊಡ್ದ ಜಾಲವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳ ಸಮೂಹವು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಈಜು ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ, ಶೂಟಿಂಗ್ ಅಂಕಣ ಮತ್ತು ಹಾಕಿ ಕ್ರಿಡಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚಂಡಿಗಡವು ನಗರದ ಸುತ್ತವೂ ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು [[ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್ ರೋಜ್ ಗಾರ್ಡನ್|ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್ ರೋಸ್ ಗಾರ್ಡನ್ (ಗುಲಾಬೀ ತೋಟ)]]. == ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಿವಾಸಿಗಳು. == * [[ಅಭಿನವ ಬಿಂದ್ರಾ]],೨೦೦೮ ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಪಡೆದವರು.[[ಪುರುಷರ 10ಮಿ ಏರ್ ರೈಫಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] * [[ಅಶೋಕ್ ಮಲ್ಹೊತ್ರಾ]], ಭಾರತದ ಮಾಜೀ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ * [[ಜಸ್ಪಾಲ್ ಭಾಟ್ಟಿ]],ಪ್ರಸಿದ್ದ ಹಾಸ್ಯಕಾರ * [[ಜೀವ್ ಮಿಲ್ಕಾ ಸಿಂಗ್]], ಪ್ರಥಮ ಭಾರತೀಯ [[ಗೋಲ್ಫ್ ಆಟಗಾರ|ಗೋಲ್ಫ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದು]] ಏಷ್ಯಾದ ಉತ್ತಮ ಗೊಲ್ಫ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ [[ಯುರೊಪ್ ಟೂರ್‌|ಯುರೊಪ್ ಟೂರ್‌ನ]] ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದನು. * [[ಕಪಿಲ್ ದೇವ್]], ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಮಾಜೀ ನಾಯಕ. * [[ಮಿಲ್ಕಾ ಸಿಂಗ್]], ಅಥ್ಲೆಟ್. [[File:Waterfall at Rock Garden, Chandigarh.jpg|right|200px|thumb|ಚಂಡಿಗಡದ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ತೂಗುದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಪಾತ.]] * [[ನೆಕ್ ಚಂದ್]], ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನ ನಿರ್ಮಾತೃ * [[ಪೂನಂ ಧಿಲ್ಲೋನ್]], ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರನಟಿ * [[ರಮೇಶ ಕುಮಾರ್ ನಿಭೊರಿಯಾ]], ಅಸ್ಡೆನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ ಆಸ್ಕರ್ ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದವ. * [[ಯೊಗರಾಜ ಸಿಂಗ್]], ಭಾರತೀಯ ಮಾಜೀ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿನ ಚಿತ್ರನಟ. * [[ಯುವರಾಜ ಸಿಂಗ್]], [[ಯೊಗರಾಜ್ ಸಿಂಗ್‌|ಯೊಗರಾಜ್ ಸಿಂಗ್‌ರ]] ಪುತ್ರ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ]] ಉಪನಾಯಕ. == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಚಂಡಿಗಡದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಮೊಹಾಲಿ]] * [[ಪಂಚಕುಲ]] * [[ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್]] * [[ಝಿರಾಕ್ ಪುರ್]] == ಪ್ರಮುಖ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿಕ್ ಕೆಲಸಗಳು == *.ಇವೆನ್ ಸನ್, ಚಂಡಿಗಡ ಬರ್ಕಲೀ,ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೬೬ * ಜೋಶಿ ಕಿರಣ್, ''ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟಿಂಗ್ ಚಂಡಿಗಡ್'' :ದ ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಆಫ್ [[ಪಿಯರ್ರೆ ಜೆಯನರೆಟ್]], [[ಎಡ್ವಿನ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಫ್ರೈ]] ಮತ್ತು [[ಜೇನ್ ಡ್ರೀವ್]] ರವರುಗಳ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ. ಅಹಮ್ಮದಾಬಾದ್: ಚಂಡಿಗಡದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕಾಲೇಜ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ನಕ್ಷೆಯ ವರದಿ ಬಿಡುಗಡೆ ISBN ೧-೮೯೦೨೦೬-೧೩-X * ಕಾಲಿಯಾ,ರವಿ. ''ಚಂಡಿಗಡ: ದ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಎನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಿಟಿ.'' ನವ ದೆಹೆಲಿ: ಆಕ್ಸ್‌‍ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್.೧೯೯೯. * [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಫ್ರೈ]] ಮತ್ತು [[ಜೇನ್ ಡ್ರಿವ್]] ''ಚಂಡಿಗಡ್ ಅಂಡ್ ಪ್ಲ್ಯಾನಿಂಗ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ'', ಲಂಡನ್:ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ನ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕ. ಕ್ರ.ಸಂ.೪೯೪೮, ೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೫೫,Vol.CIII, ಪುಟಗಳು ೩೧೫-೩೩೩. I.''ದ ಪ್ಲ್ಯಾನ್'',ಇ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಫ್ರೈ II ರಿಂದ,''ಹೌಸಿಂಗ್'', ಜೇನ್ ಬಿ.ಡ್ರಿವ್ ರಿಂದ. * ನಾಗಿಯಾ, ಅಶಿಶ್. ''ರೀ-ಲೊಕೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡರ್ನಿಸಮ್: ಚಂಡಿಗಡ, ಲಿ ಕೊರ್ಬಸೈಯರ್ ಅಂಡ್ ದ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪೋಸ್ಟಕೊಲೊನಿಯಲ್''. ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪ್ರಬಂಧ, ವಾಶಿಂಗಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ೨೦೦೮. * ಪೆರೆರಾ,ನಿಹಾಲ್. "ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ನೋಟ: ಚಂಡಿಗಡ ಯೋಜನೆಯ ಮಿಶ್ರತೆ,ಪ್ರಚೋದಕತೆ ಮತ್ತು ಜನಕತೆ" ''ಪ್ಲ್ಯಾನಿಂಗ್ ಪರ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟಿವ್ಸ್'' ೧೯ (೨೦೦೪): ೧೭೫-೧೯೯ * ಪ್ರಕಾಶ್, ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ. ''ಚಂಡಿಗಡ್ಸ್ ಲಿ ಕೊರ್ಬಸೈಯರ್: ದ ಸ್ಟ್ರಗಲ್ ಫಾರ್ ಮಾಡರ್ನಿಟಿ ಇನ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ಇಂಡಿಯಾ.'' ಸೀಯಾಟಲ್:ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨. * ಸರಿನ್,ಮಧು. ''ಅರ್ಬನ್ ಪ್ಲ್ಯಾನಿಂಗ್ ಇನ್ ದ ಥರ್ಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್: ದ ಚಂಡಿಗಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯೆನ್ಸ್''. ಲಂಡನ್:ಮ್ಯಾನ್ಸೆಲ್ಲ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ೧೯೮೨. == ನೋಡಿ == *[[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜರ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಲೀನ]] == ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು == <references></references> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{commonscat|Chandigarh}} * {{wikivoyage|Chandigarh}} * [http://chandigarh.gov.in/ ಚಂಡಿಗಡನ ಆಡಳಿತ.] * [http://www.chd.nic.in/ ಚಂಡಿಗಡದ ಆಡಳಿತದ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಜಾಲ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410054516/http://www.chd.nic.in/ |date=2009-04-10 }} {{ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು}} {{ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] 139bbpabcdc1lgue7l5fqwu4q8hrryh 0 5006 1379652 1355509 2026-08-09T21:55:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379652 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = [[Image:BRBandulu.jpg|ಬಿ ಆರ್ ಪಂತುಲು|150px]] | caption = | birth_name = ಬಡಗೂರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಂತುಲು( | birth_date = {{birth date|df=yes|1910|7|26}} | birth_place = | occupation = ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ. ನಿರ್ಮಾಪಕ | death_date = {{Death date and age|df=yes|1974|10|8|1910|7|26}} | death_place = | parents = | spouse = ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಡಾಳಮ್ಮಲ್ | other_names = | children = [[m:en:B. R. Vijayalakshmi|ಬಿ.ಆರ್ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]], ಬಿ. ಆರ್.ರವಿಶಂಕರ್. | years_active = | nationality = [[m:en:indian|ಭಾರತೀಯ]] }} '''ಬಡಗೂರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಂತುಲು'''([[೧೯೧೧]] [[ಜುಲೈ ೨೮]] - [[೧೯೭೪]] [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೮]]) - [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದ ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಹರಿಕಾರ,ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ಗಾರುಡಿಗರೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ==ಜೀವನ== ಬಡಗೂರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಂತುಲು ಅವರು ಜನಿಸಿದ್ದು [[೧೯೧೧]] [[ಜುಲೈ ೨೮]]ರಂದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]-[[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಗಡಿಯಲ್ಲಿನ ಬಂಗಾರ ಪೇಟೆಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಕುಪ್ಪಂನಿಂದ ಹನ್ನೊಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಕುಗ್ರಾಮ ಬಡಗೂರಿನಲ್ಲಿ. ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಂತೆ ತೆಲುಗು,ತಮಿಳು ಕೂಡ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೀ ಪಂತುಲು ಅವರಿಗೆ ಮೂರು ಭಾಷೆಗಳ ಒಡನಾಟ ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಪಂತುಲು ಅವರ ತಂದೆ ವೆಂಕಟಾಚಲಯ್ಯನವರಿಗೆ ಕಿರಿಯವರಾದ ಪಂತುಲು ಸೇರಿದಂತೆ ಐವರು ಮಕ್ಕಳು,ಮೂರು ಗಂಡು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು.ಪಂತುಲು ಅವರ ತಂದೆ ಸಂಗೀತ,ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಭಿರುಚಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.ಆಗಾಗ ಊರಿನಲ್ಲಿ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಆಡಿಸುತಿದ್ದರು.ತಂದೆಯ ಜೊತೆ ಮಗನೂ ಆಗಾಗ ರಂಗ ತರಬೇತಿ ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು.ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಪಾತ್ರ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ತಂದೆಯೇ ಆತನ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣಕರ್ತರಾದರು.ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಬಡಗೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದರೂ ಮುಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಇರದ ಕಾರಣ ತಾತನ ಮನೆಯಾದ ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ.ವರೆಗಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು.ಶಾಲಾ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ನಾಟಕದ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಪಂತುಲು ಮುಂದೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.ಕಲಾವಿದರಾದ ಅವರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಾಟಕ ಕಲಿಸಿದ್ದೆ ಹೆಚ್ಚು.ಒಂದುದಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಾಟಕ ಕಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ವಿದ್ಯಾ ಇಲಾಖೆಯ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಬಂದು ಪಾಠ ಮಾಡುವ ಬದಲು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನಾಟಕ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಂತುಲು ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ಕೆಂಡಾಮಂಡಲವಾದರು.ಇದು ಸರಿಯಲ್ಲವೆಂದೂ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಹೀಗಾದರೆ ವಜಾಮಾಡುವೆನೆಂದು ನೋಟೀಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದರು.ಇದರಿಂದ ನೊಂದ ಪಂತುಲು ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ಕಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬದುಕುಕನ್ನು ಅರಸುತ್ತ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ಅವರ ಹಿರಿಯರಾದ ಪಾಪಯ್ಯನವರಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದ್ ಪೀರ್ ಅವರ "ಚಂದ್ರ ಕಲಾ"ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು.ಮುಂದೆ ಇವರಿಗೆ [[ಹೆಚ್ ಎಲ್ ಎನ್ ಸಿಂಹ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಮದ್ ಪೀರ್]] ಗೆಳೆತನ ಬಣ್ಣದಲೋಕದ ನಂಟನ್ನು ತಂದಿತು.ಪಂತುಲು ಅವರ ಮಗ ರವಿಶಂಕರ್ ಕೆಲ ಕಾಲ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು,ಮಗಳು ಬಿ.ಆರ್.ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕಿಯಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ಚಿತ್ರರಂಗ== [[೧೯೩೬]]ರಲ್ಲಿ [[ಸಂಸಾರ ನೌಕೆ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.[[ರಾಧಾ ರಮಣ]] ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. [[೧೯೫೫]]ರಲ್ಲಿ ಪ.ನೀಲಕಂಠನ್ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ [[ಪದ್ಮಿನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, [[ಮೊದಲ ತೇದಿ]] ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಎರಡನೆ ಚಿತ್ರ [[ಶಿವಶರಣೆ ನಂಬೆಕ್ಕ]]. [[೧೯೫೭]]ರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲಭರಿತ [[ರತ್ನಗಿರಿ ರಹಸ್ಯ]] ಎಂಬ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. [[ಕಣಗಾಲ್ ಪ್ರಭಾಕರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ, [[ಟಿ ಜಿ ಲಿಂಗಪ್ಪ]] ಅವರ ಸಂಗೀತ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾದವು. ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಜತೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ [[ಸ್ಕೂಲ್ ಮಾಸ್ಟರ್]] ಚಿತ್ರವನ್ನು ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಅವರ ಪದ್ಮಿನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ [[ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ]], [[ಮಕ್ಕಳ ರಾಜ್ಯ]],[[ಗಾಳಿ ಗೋಪುರ]], [[ಚಿನ್ನದ ಗೊಂಬೆ]], [[ಎಮ್ಮೆ ತಮ್ಮಣ್ಣ]], [[ಬೀದಿ ಬಸವಣ್ಣ]], [[ಅಮ್ಮ]], [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]], [[ಮಾಲತಿ ಮಾಧವ]], [[ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಥೆ]] ಮುಂತಾದ ಅಮೋಘ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕೂಲ್ ಮಾಸ್ಟರ್]] ಮತ್ತು [[ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ]] ಚಿತ್ರಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದವು."ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ" ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ '''ಫಿಲಂ ಫೇರ್''' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿತು.ಇದೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ '''ತಿಮ್ಮರಸು'''ವಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಥ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು.ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಚಿತ್ರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಿ.ಆರ್. ಪಂತುಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು. ಅದು ಆ ಸಿನಿಮಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನೇ ತಾವು ತೇದುಕೊಂಡ ಮಹಾಪರುಷ. ಇವರು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗವಿನ್ನೂ ಕುಂಟುತ್ತಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸಿನಿಂದ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡತನವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನ ಮನಗಂಡ ಪಂತುಲು ತಮಿಳರೊಂದಿಗೇ ಕಲೆತು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ `ಮೊದಲ ತೇದಿ' ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರನ ಬದುಕಿನ ಬವಣೆಯ ಸುತ್ತಲಿನದು. ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂಥಾದ್ದು. ಚಿತ್ರ ಹಿಟ್ ಆಯ್ತು. ಧೈರ್ಯ ಬಂತು. ತಮಿಳಿನ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೈ ಹಾಕಿದರು ಇದಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್, ನರಸಿಂಹರಾಜು, ಚಿ.ಉದಯಶಂಕರ್, ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್ ರಂತಹ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರನ್ನು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟವರು. ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಗಾಗಿಯೇ ಗಾಳಿಗೋಪುರ, ಸಾಕುಮಗಳು, ಎಮ್ಮೆ ತಮ್ಮಣ್ಣ, ಬೀದಿ ಬಸವಣ್ಣ, ಅಮ್ಮ, ಗಂಡೊಂದು ಹೆಣ್ಣಾರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಪಂತುಲು, ನರಸಿಂಹರಾಜು ಅವರಿಗಾಗಿಯೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಹಾಸ್ಯದ ಹೊಸ ಟ್ರ್ಯಾಕೊಂದನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡವರು. ಹಾಗೆಯೇ ಇವರ ಸರಿಸುಮಾರು ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೂ ಟಿ.ಜಿ.ಲಿಂಗಪ್ಪ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷವೇ.ನಮನ ==ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== * ೧೯೫೮: ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಆಫ್ ಮೆರಿಟ್ - ಸ್ಕೂಲ್ ಮಾಸ್ಟರ್ * ೧೯೫೯: ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮೆರಿಟ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ - ವೀರಪಾಂಡಿಯಾ ಕಟ್ಟಬೊಮ್ಮನ್ * ೧೯೬೧: ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮೆರಿಟ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ - [[ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ]] * ೧೯೬೧: ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ - ಕಪ್ಪಾಲೋಟಿಯಾ ತಮಿಜಾನ್ ==ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ೧೯೬೯-೭೦: ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]] ==ಅಂತ್ಯ== [[ಕಾಲೇಜು ರಂಗ]] ಚಿತ್ರದ ಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೮]], [[೧೯೭೪]]ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಅವರ ಪಟ್ಟ ಶಿಷ್ಯ [[ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್]] ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಿ, ಗುರುಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ಇದು ಪದ್ಮಿನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಆ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯವೊಂದು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. [[ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್|ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲರ]] ಪ್ರಕಾರ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳತ್ತ ತರುವಂತೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದ್ದು ಈ ಬಿ.ಆರ್. ಪಂತುಲು. ಅವರು ಅಭಿನಯ-ನಿರ್ದೇಶನ-ನಿರ್ಮಾಣ ಈ ಮೂರೂ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದ ಕಲಾವಿದ. 1957ರಿಂದ 1972ರವರೆಗೆ ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದತ್ತ ಭಾರತದ ಇಡೀ ಚಿತ್ರರಂಗ ತಿರುಗಿ ನೋಡು ವಂಥ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಸುಮಾರು 20 ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಶೇಕಡಾ 90ರಷ್ಟು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಾಯಕನಟ ನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿರುವುದೊಂದು ವಿಶೇಷ. ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವತಃ ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲುರವರೂ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದು ತಂದೆಯಂತೆ ಆ ಇಡೀ ಚಿತ್ರದ ಏಳಿಗೆಗೆ ಕಾರಣ ವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದು ಆ ಚಿತ್ರಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಸುವಿಶೇಷ. 1955ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಿನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ ಲಾಂಛನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಂತುಲುರವರು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರೂ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು "ಪಂತುಲು ಚಿತ್ರಗಳು"ಎಂದು ಕರೆಯುವುದೇ ವಾಡಿಕೆ.ಪಂತುಲುರವರನ್ನು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಗಿ ನೆನೆಯಬೇಕಾದುದು ಅವರ ‘ಸ್ಕೂಲ್ ಮಾಸ್ಟರ್’ ಚಿತ್ರದ ಧ್ಯಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೇ.[https://www.youtube.com/watch?v=I3XHjgGO2ic&feature=related "ಸ್ವಾಮಿ ದೇವನೆ"] ಎಂಬ ಒಂದು ಹಾಡು ಸಾಕು ಪಂತುಲುರವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಃ ಸ್ಮರಣೀಯರಾಗಲು.ಪಂತುಲು ಅವರು ಅದ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾಗ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ "ಸೋಸಲೆ ಅಯ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಿ"ಗಳ ಆ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಗೀತೆ ಹೀಗಿದೆ- ಸ್ವಾಮಿ ದೇವನೆ ಲೋಕ ಪಾಲನೆ ತೇ ನಮೋಸ್ತುತೇ ಪ್ರೇಮದಿಂದದಿ ನೋಡು ನಮ್ಮನು ತೇ ನಮೋಸ್ತುತೇ॥ ದೇವ ದೇವನೆ ಹಸ್ತ ಪಾದಗಳಿಂದಲೂ ಮನದಿಂದಲೂ ನಾವು ಮಾಡಿದ ಪಾಪವೆಲ್ಲವ ಹೋಗಲಾಡಿಸು ಬೇಗನೇ...॥ ವಿಜಯ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಕಟ್ಟಿದ ಚಾಮುಂಡಾಂಬೆಯ ನಾಡಿನಾ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳ ಐಕ್ಯಗಾನವ ಲಾಲಿಸೈ ಪರಿಪಾಲಿಸೈ... ॥ ಈ ಹಾಡು ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆಯ ಮಗ್ಗಿ ಪುಸ್ತಕದ ಮೊದಲ ಪುಟದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಗೀತೆ ಯಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡೆಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ರಿಯಾಯಿತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ತರುವ ಪ್ರಾರ್ಥ ನೆಯೇ ಆಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಸ್ಕೂಲ್‌ಮಾಸ್ಟರ್’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೇಷ್ಟ್ರರಾಗಿ ಸ್ವತಃ ವಿ.ಆರ್. ಪಂತುಲುರವರ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯ-ಹಾವಭಾವ, ಮೇಷ್ಟ್ರರ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ (ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿದ್ದವರು) ಕಲಾವಿದೆ ಎಂ.ವಿ. ರಾಜಮ್ಮನವರು ಪಂತುಲುವಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು.೨೦೧೧ ಜುಲೈಗೆ ೨೮ಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ ಕಂಡ ಮರೆಯಬಾರದ ಮಹಾನ್ ನಿರ್ಮಾಪಕ- ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹುಟ್ಟಿ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಅವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲೇಬೇಕಾದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ ಭೂಮಿಯ ಮುಖ್ಯ ಪರ್ವವಿದು..ಆದ್ದರಿಂದ ಬಿ.ಆರ್. ಪಂತುಲುರವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ವರ್ಷಾಚರಣೆಯ ಸಂಭ್ರಮವಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಕಂದಮ್ಮಗಳು ಅವರ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಬೆಳೆಯುವಂತಹ ಸದವಕಾಶವನ್ನು ನಮ್ಮ ಫಿಲಂಚೇಂಬರ್ ಹಾಗೂ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪರಂಪರೆಗೆ ದೊರಕುವ ಜಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಯ ದಾರಿ.ನಮನ == ದಣಿವಿಲ್ಲದ ಧಣಿ == ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು ಕನ್ನಡದ ಮೇರು ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ನಟ ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು ಅವರನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಲೇಖಕ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ರಚಿಸಿರುವ `ದಣಿವಿಲ್ಲದ ಧಣಿ` ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು. ದಿನಾಂಕ 15.11.206ರಂದುಕೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ ಬಯಲು ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ. ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದೆ ಪದ್ಮಶ್ರಿ ಡಾ. ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಲೇಖಕ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಶ್ರೀ ಜೋಗಿ (ಗಿರೀಶ್ ರಾವ್) ಪುಸ್ತಕ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದರು. ನಿವೃತ್ತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಪರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕೆ.ಜೈರಾಜ್, ವಾರ್ತಾ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎನ್.ಆರ್.ವಿಶುಕುಮಾರ್, ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎಸ್.ವಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಸಿಂಗ್ ಬಾಬು, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ ವೋಡೆ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. == ಬಿ.ಆರ್. ಪಂತುಲು ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರಗಳು == {|class="wikitable" border="1" !ವರ್ಷ !ಚಿತ್ರ |---- |೧೯೫೭ |[[ರತ್ನಗಿರಿ ರಹಸ್ಯ]] |---- |೧೯೫೮ |[[ಸ್ಕೂಲ್ ಮಾಸ್ಟರ್]] |---- |೧೯೬೦ |[[ಮಕ್ಕಳ ರಾಜ್ಯ]] |---- |೧೯೬೧ |[[ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ]] |---- |೧೯೬೨ |[[ಗಾಳಿಗೋಪುರ]] |---- |೧೯೬೩ |[[ಸಾಕು ಮಗಳು]] |---- |೧೯೬೪ |[[ಚಿನ್ನದ ಗೊಂಬೆ]] |---- |೧೯೬೬ |[[ದುಡ್ಡೇ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ]] |---- |೧೯೬೬ |[[ಎಮ್ಮೆ ತಮ್ಮಣ್ಣ]] |---- |೧೯೬೭ |[[ಗಂಗೆ ಗೌರಿ]] |---- |೧೯೬೭ |[[ಬೀದಿ ಬಸವಣ್ಣ]] |---- |೧೯೬೮ |[[ಚಿನ್ನಾರಿ ಪುಟ್ಟಣ್ಣ]] |---- |೧೯೬೮ |[[ಅಮ್ಮ]] |---- |೧೯೬೯ |[[ಗಂಡೊಂದು ಹೆಣ್ಣಾರು]] |---- |೧೯೭೦ |[[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]] |---- |೧೯೭೧ |[[ಅಳಿಯ ಗೆಳೆಯ]] |---- |೧೯೭೧ |[[ಮಾಲತಿ ಮಾಧವ]] |---- |೧೯೭೨ |[[ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಥೆ]] |---- |} ==ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು ನಿರ್ಮಾಣದ ಕನ್ನಡೇತರ ಚಿತ್ರಗಳು== * [[ದಾನವೀರ ಕರ್ಣ]] - ಮೊದಲು [[ತೆಲಗು]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ]] ತಯಾರಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ (1965) * [[ಅಮರ್ ಶಹೀದ್]] - ಮೊದಲು [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ]] ತಯಾರಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ (1960) * [[ವೀರ ಪಾಂಡ್ಯ ಕಟ್ಟಬೊಮ್ಮನ್]]- [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[ತೆಲಗು]]ವಿನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ * [[ದಶಾವತಾರ]] -ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಚಿತ್ರ ( 1964) ==ಆಕರಗಳು== * [http://vijaykarnatakaepaper.com/login.php ಮಾಹಿತಿ ನೆರವು - ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನ,ಲೇಖಕರು :ಎನ್.ಎಸ್.ಶ್ರೀಧರ ಮೂರ್ತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070222164822/http://vijaykarnatakaepaper.com/login.php |date=2007-02-22 }} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು}} {{ಜನನನಿಧನ|೧೯೧೧|೧೯೭೪}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] ig8mpcstremx6vn3ujw9lhl5djdq1cw 0 5852 1379653 1355563 2026-08-09T21:59:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379653 wikitext text/x-wiki [[Image:B_S_Rangaa.jpg|thumb|200px|'ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗಾ']] '[[ಬಿಂಡಿಗ ನವಿಲೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]]', (ಜನನ ೧೯೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೧)'''ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗಾ'''-[[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]] ಕಂಡ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ನಿರ್ದೇಶನ, ನಿರ್ಮಾಣ ಹೀಗೆ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರಂಗಾ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುರುವ ಸೇವೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದದ್ದು.1956ರಲ್ಲಿ ಮದರಾಸಿನಲ್ಲಿ "ವಿಕ್ರಂ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್" ಆರಂಭಿಸಿದ ರಂಗಾ, ಹೊರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡಿಗ. ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾಫಿಲಂ ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದುದು ಕೇವಲ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ರಂಗಾ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರ ‘ಭಕ್ತ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ’ (1957) ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಮೂರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗಿದೆ. [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಅಮೆಚೂರ್ ಡ್ರಮಾಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ‘ಭಕ್ತ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ’ ನಾಟಕ ಆಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನೇ ರಂಗಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾಡಿದರು.ಇವರು ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 65ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿರುವರು.'ಚಲನಚಿತ್ರವೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆ' ಇನ್ನೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರ'ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, 'ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ', 'ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು'. ==ಜನನ, ಬಾಲ್ಯ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿ-ಜೀವನ== '[[ಬಿ. ಎಸ್. ರಂಗಾ]]' ರವರು, ಸನ್, ೧೯೧೭ ರ, ನವೆಂಬರ್, ೧೧ ರಂದು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗಮಂಗಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಿಂಡಿಗನವಿಲೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ೧೭ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲೇ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಯಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. ಆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಬಳಿಕ, 'ಲಂಡನ್ ನ, ರಾಯಲ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಆನರ್ ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. [[೧೯೩೭]]ರಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ತೊರೆದು, ತಂದೆ ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ಯರ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಂದೆ, '[[ಅಮೆಚೂರ್ ಡ್ರಾಮಾಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]]' ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವರು. ಈ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮೂಲಕ ರಂಗಾ ಅವರಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸಾಹಿತಿಗಳ, ರಂಗಪಟುಗಳ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಅದು ಅವರಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಎಲ್ಲಾ ವಿಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದತ್ತ ಆಸಕ್ತರಾದ ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬಯಿಗೆ]] ತೆರಳಿ, '[[ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ]]' ಸ್ಥಾಪಕರಾದ '[[ಕೃಷ್ಣಗೋಪಾಲ್]]' ರವರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ದಿಗ್ಗಜರ ಒಡನಾಟ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ 'ಸಹಾಯಕ ಛಾಯಾಗ್ರಹಕ' ರಾಗಿ ದುಡಿಯುವ ಅವಕಾಶವೂ ದೊರೆಯಿತು. 'ರಂಗಾ' ಅವರು 'ಸ್ವತಂತ್ರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಕ'ರಾಗಿ ದುಡಿದದ್ದು '''ಭಕ್ತ ನಾರದರ್''' ಎಂಬ [[ತಮಿಳು]] ಚಲನಚಿತ್ರ. ೧೯೪೭-೪೯ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, '[[ಮಾಗೋಪಿ]]' ಯೆಂಬ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಸಹಿತ. ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ,ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್, ಸಾವಿತ್ರಿ ಅಭಿನಯದ, '[[ದೇವದಾಸು]], ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕ್ಯಾಮರಮನ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದರು. ==ಮದ್ರಾಸ್ ನಲ್ಲಿ, '[[ವಿಕ್ರಂ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಕಂಪೆನಿ]]'ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ== 'ಯಶಸ್ವಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ವೃತ್ತಿ'ಯ ನಂತರ '''ವಿಕ್ರಂ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಸಂಸ್ಥೆ''' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. [[೧೯೫೦]]ರಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಸ್ತರಣವಾಗಿ '[[`ವಿಕ್ರಂ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್ ಅಂಡ್ ಲ್ಯಾಬ್ ಸಂಸ್ಥೆ]]' ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. [[೧೯೫೫]]ರಲ್ಲಿ [[ಚೆನ್ನೈ|ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ]] 'ಸುಸಜ್ಜಿತ ಸ್ಟುಡಿಯೊ' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. '[[ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹಿರಿಯ ನಿವೃತ್ತ ಪೋಲೀಸ್ ಆಫೀಸರ್]]', '[[ಶ್ರೀ. ಬಿ. ಎಸ್. ಗರುಡಾಚಾರ್]]', 'ಬಿ.ಎಸ್. ರಂಗಾ'ರವರ ಕಿರಿಯ ಸೋದರರು. ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗಾ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ವಸಂತ್ ಕಲರ್ ಲ್ಯಾಬ್ ಸಂಸ್ಕರಣ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ರಂಗಾರವರ ಪ್ರಥಮ ಚಲನಚಿತ್ರ== 'ರಂಗಾ' ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ [[ಭಕ್ತ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ]]. ನಂತರ [[ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ಧಿನಿ|ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ಧಿನಿ]] ಹಾಗು [[ಅಮರಶಿಲ್ಪಿ ಜಕಣಾಚಾರಿ]] ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. [[ಅಮರಶಿಲ್ಪಿ ಜಕಣಾಚಾರಿ]] ಚಿತ್ರವು 'ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ'ಗೊಂಡಿತು. 'ಗೀತೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ'ಯಾದುದಲ್ಲದೆ ಗಳಿಕೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ 'ದಾಖಲೆ'ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, '[[ಚಂದ್ರಹಾಸ]]', '[[ಬಾಲನಾಗಮ್ಮ]]' ಚಿತ್ರಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. =='ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ತೆನ್ನಾಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ' ಎಂಬ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು== ನಂತರ [[ಮಹಾಸತಿ ಅನುಸೂಯ]], [[ಪಾರ್ವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ]], [[ಮಿಸ್ಟರ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]] ಮುಂತಾದ ಅದ್ದೂರಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದರು. [[ಸುಳಿ]] ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಅಲ್ಪಕಾಲ ದೂರ ಉಳಿದಿದ್ದ 'ರಂಗಾ', ನಂತರ [[೧೯೮೨]]ರಲ್ಲಿ [[ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಟರ ಜೊತೆಗೆ, ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆಯ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟರಾಗಿದ್ದ, '[[ಎನ್.ಟಿ.ರಾಮರಾವ್]]', ಹಾಗೂ '[[ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್]]' ಸಹಿತ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ೪೫ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿ-ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. =='[[ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ ತೊ ಡರ್ನಾ ಕ್ಯಾ]]' ಯೆಂಬ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರವೂ ಸೇರಿದೆ== ಈ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಕಲಾಕಾರರ ಸಮ್ಮಿಲನದ ಜೊತೆ, '[[ಶಮ್ಮಿಕಪೂರ್]]' ನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವಿರುದ್ಧ, ನಾಯಕಿಯಾಗಿ, ಕನ್ನಡದ ಬಹುಭಾಷಾತಾರೆ, '[[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ]]' ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಕಿರುತೆರೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ== ರಂಗಾ ಅವರು ಕೆಲಕಾಲ 'ಕನ್ನಡ ಕಿರುತೆರೆ'ಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ರಂಗಾ ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ '[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ]]' ೧೯೮೮-೮೯ನೇ ಸಾಲಿನ * [[ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. =='ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗಾ' ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು== {|class="wikitable" border="1" !ವರ್ಷ !ಚಿತ್ರ |-- |೧೯೫೬ |[[ಭಕ್ತ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ]] |-- |೧೯೫೯ |[[ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ಧಿನಿ]] |-- |೧೯೬೪ |[[ಅಮರಶಿಲ್ಪಿ ಜಕಣಾಚಾರಿ]] |-- |೧೯೬೪ |[[ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ]] |-- |೧೯೬೫ |[[ಚಂದ್ರಹಾಸ]] |-- |೧೯೬೫ |[[ಮಹಾಸತಿ ಅನುಸೂಯ]] |-- |೧೯೬೭ |[[ಪಾರ್ವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ]] |-- |೧೯೬೯ |[[ಭಲೇ ಬಸವ]] |-- |೧೯೭೦ |[[ಮಿಸ್ಟರ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] |-- |೧೯೭೧ |[[ಸಿಡಿಲ ಮರಿ]] |-- |೧೯೭೪ |[[ಮಣ್ಣಿನ ಮಗಳು]] |-- |೧೯೭೮ |[[ಸುಳಿ]] |-- |೧೯೮೨ |[[ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |-- |೧೯೮೪ |[[ಹುಲಿಯಾದ ಕಾಳ]] |-- |೧೯೮೭ |[[ಶಿವಭಕ್ತ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ]] |---- |೧೯೮೯ |[[ಬಂಗಾರದ ಬದುಕು]] |-- |} ==ನಿಧನ== ೯೩ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ತುಂಬು ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ '[[ಬಿ.ಎಸ್. ರಂಗಾ]]'ರವರು, ಸ್ವಲ್ಪಸಮಯದಿಂದ 'ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆ'ಯಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದು, 'ಚೆನ್ನೈನ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ'ಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸನ್, ೨೦೧೦ ರ, ಡಿಸೆಂಬರ್, ೧೨ ರ 'ರವಿವಾರ'ದಂದು, ಬೆಳಿಗ್ಯೆ, ೮-೪೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಉಪಹಾರ ಸೇವಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಮಂಚದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. ಮೃತರು, ಪತ್ನಿ '[[ಶ್ಯಾಮಲಾದೇವಿ]]', ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳಾದ, '[[ವಸಂತ್]]', '[[ರಾಮಕುಮಾರ್]]', '[[ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್]]'ರನ್ನು ಅಗಲಿ ತೆರಳಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಸಂತ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾಲೀಕ,ನಿರ್ಮಾಪಕ ವಸಂತ್ ಅವರು ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗಾ ಅವರ ಪುತ್ರ....'ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗಾರವರನ್ನು ಕನ್ನಡದ 'ವರ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳ ಶಿಲ್ಪಿ "ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ನಮನ ==ಆಕರಗಳು== * [http://vijaykarnatakaepaper.com/login.php ಮಾಹಿತಿ ನೆರವು - ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನ,ಲೇಖಕರು :ಎನ್.ಎಸ್.ಶ್ರೀಧರ ಮೂರ್ತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070222164822/http://vijaykarnatakaepaper.com/login.php |date=2007-02-22 }} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] i0x9qeff6i25o26x2d8yww0w25rh6xi 0 8174 1379687 1365297 2026-08-10T03:45:05Z ~2026-43900-71 101028 /* */ 1379687 wikitext text/x-wiki [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ | ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಚಾಂದ್ರಮಾನ]] [[ಪಂಚಾಂಗ | ಪಂಚಾಂಗದ]] ಐದನೇ ಮಾಸ. ==ಈ ಮಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು== * [[ನಾಗ ಚೌತಿ]] (ಶುಕ್ಲ ಚೌತಿ) * [[ನಾಗ ಪಂಚಮಿ]] (ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿ) * ಪುತ್ರದಾ ಏಕಾದಶಿ(ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿ) * [[ರಕ್ಷಾಬಂಧನ]] (ಹುಣ್ಣಿಮೆ) * [[ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು|ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ]] ಆರಾಧನೆ (ಕೃಷ್ಣ ಬಿದಿಗೆ) * [[ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ|ಗೋಕುಲಾಷ್ಟಮಿ]] (ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಅಷ್ಟಮಿ) * ಅಜ ಏಕಾದಶಿ (ಕೃಷ್ಣ ಏಕಾದಶಿ) * [[ಕಲ್ಕಿ]] ಜಯಂತಿ * [[ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತ |ಶ್ರೀ ವರಮಹಾಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ]] * [[ಶ್ರಾವಣ ಶನಿವಾರ]] * [[ಋಗುಪಾಕರ್ಮ]] * [[ಯಜುರುಪಾಕರ್ಮ]] {{ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಮಾಸಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಮಾಸಗಳು]] fcpfpueils2aolsjcqart5t9x6tvoh7 0 9678 1379656 1356170 2026-08-09T23:03:34Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379656 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Bellave_narahari_shastri.png|thumb|right|200px]] '''ಬೆಳ್ಳಾವೆ ನರಹರಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ'''([[೧೮೮೨]], [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೧]] - [[೧೯೬೧]], [[ಜೂನ್ ೨೧]]) [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದ ಪ್ರಮುಖ [[:ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು|ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರು]]. ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಯೂ ಹೌದು. ==ಜನನ== ನರಹರಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು [[೧೮೮೨]]ರ [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೧]]ರಂದು [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬೆಳ್ಳಾವೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ==ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ== ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದ ನರಹರಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದರು. [[ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕ ರಚಿಸಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಕುರಿತು ಅಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸೊಗಸಾದ ನಾಟಕ ರಚಿಸಬಲ್ಲವರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಖ್ಯಾತ ರಂಗನಟ ಮಹಮ್ಮದ್ ಪೀರ್ ಅವರಿಗಾಗಿ ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ '''ಭಕ್ತ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ''' ನಾಟಕ ರಚಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಸತಿ ಸುಲೋಚನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸತಿ ಸುಲೋಚನ]] ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿ ಬಂದಿತು. ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಖ್ಯಾತ ನಾಟಕಕಾರರೆಂದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವಧಾನ ಕಲೆಯಲ್ಲೂ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು : ಕೃಷ್ಣರುಕ್ಮಿಣಿಸತ್ಯಭಾಮ ಮಹಾಸತಿ ಅನಸೂಯ ಆಂಗ್ಲನಾಟಕ ಕಥಾವಳಿ ಸದಾರಮೆ ದಶಾವತಾರ ==ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ== [[೧೯೩೪]]ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಕಂಡ [[ಸತಿ ಸುಲೋಚನ]] ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅಂಗಗಳನ್ನೂ ನರಸಿಂಹ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಾಟಕದ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ [[ರಾಮಾಯಣ]]ದ ಇಂದ್ರಜಿತು - ಸುಲೋಚನೆಯರ ಕತೆಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ಚಿತ್ರಕತೆ ರಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೫ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ''ಭಲೆ ಭಲೆ ಪಾರ್ವತಿ ಬಲು ಚತುರೆ ಭಲೆ ಭಲೆ'' ಎಂಬ ಹಾಡು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. [[೧೯೩೦]]ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ಆ ಚಿತ್ರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ ಪದ್ದತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಟನಟಿಯರೇ ಹಾಡಿಕೊಂಡು ಅಭಿನಯಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಕಪಿ ಸೈನ್ಯ ನಡುವಿನ ಕಾಳಗ ಸುಲೋಚನೆಯ ಬೊಗಸೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಜಿತುವಿನ ರುಂಡ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಟ್ರಿಕ್‍ಶಾಟ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳು ಲಭಿಸಿದರೂ ಅವರು ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗೃತರಾಗಿದ್ದರು. ಕನ್ನಡದ ಮೂರನೆಯ ವಾಕ್‍ಚಿತ್ರ [[ಸದಾರಮೆ]]ಗೆ ಕೂಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇವರದೇ. ಈ ಚಿತ್ರದ ''ಭಂಗಿ ಆನಂದವೇನೆಂಬ ಲೋಕದಿ'' ಎನ್ನುವ ಗೀತೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಆನಂತರ [[೧೯೩೭]]ರಲ್ಲಿ ದಾಸಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ [[ಪುರಂದರದಾಸರು|ಪುರಂದರದಾಸರ]] ಕತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ದೇವಿಫಿಲಂಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿತು.ಅದಕ್ಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ೩ ವರ್ಷ ಯಾವುದೇ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಕೆಲಕಾಲ ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ದೂರವಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. [[೧೯೪೨]]ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಕಲೈವಾಣಿ ಫಿಲಂಸ್‍ನ [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಹ್ಲಾದ]] ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ನೀಡಿದರು. ಅದೂ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಕ್ತ ಕನಕದಾಸ ಚಿತ್ರ ಅರ್ಧಕ್ಕೇ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. [[೧೯೪೩]]ರಲ್ಲಿ ಕಲೈವಾಣಿ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಕೃಷ್ಣ_ಸುಧಾಮ_(ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಸುಧಾಮನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲೂ ಬೆಳ್ಳಾವೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಕೆ.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳಿನ]] ಕುಚೇಲ ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದರು. ನರಹರಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು [[ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪನಿ]]ಗಾಗಿ [[೧೯೪೫]]ರಲ್ಲಿ [[ಹೇಮರೆಡ್ಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ]] ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ನೀಡಿದರು. [[ಚಿತ್ತೂರು ವಿ.ನಾಗಯ್ಯ]] ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದ ಗೀತೆಗಳು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ಅದರಲ್ಲೂ ''ಆಸೆಯೂ ನಿರಾಸೆಯಾದುದೇ ಈಶ'' ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತು ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಬೆಳ್ಲಾವೆಯವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ. ==ನಿಧನ== ನರಹರಿಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ತಮ್ಮ ೭೯ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[೧೯೬೧]]ರ [[ಜೂನ್ ೨೧]]ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ==ಆಕರಗಳು== * [http://vijaykarnatakaepaper.com/login.php ಮಾಹಿತಿ ನೆರವು - ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನ,ಲೇಖಕರು :ಎನ್.ಎಸ್.ಶ್ರೀಧರ ಮೂರ್ತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070222164822/http://vijaykarnatakaepaper.com/login.php |date=2007-02-22 }} =='''ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು'''== * [http://chilume.com/?author=105 ಚಿಲುಮೆ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಬರಹಗಳು] {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ: ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ: ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಸಂಭಾಷಣೆಕಾರ]] [[ವರ್ಗ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] {{ಜನನನಿಧನ|೧೮೮೨|೧೯೬೧}} 45a586tpxu1giidblypolh7b7p4d65g 0 10282 1379746 1361350 2026-08-10T07:28:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379746 wikitext text/x-wiki [[file:Rabhoo75.jpg|thumb|right|ರಾಜಶೇಖರ ಭೂಸನೂರುಮಠ ಅಭಿನಂದನಾ ಗ್ರಂಥದ ಮುಖಪುಟ]] '''ರಾಜಶೇಖರ ಭೂಸನೂರಮಠ''' (ರಾಭೂ) (೧೬ ಜನವರಿ ೧೯೩೮ - ೧೨ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೫) ಕನ್ನಡದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತಿ, ಕಥೆ ಹಾಗೂ ಕಾದಂಬರಿಗಾರ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ರಚನೆ ಮೂಲಕ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಭೂ ಅವರು, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಕತೆಗಾರ, ನಾಟಕಕಾರ, ಪ್ರಬಂಧಕಾರ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಭಾಷಾಂತರಕಾರರಾಗಿಯೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಚಿರಪರಿಚಿತರು. ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರು [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]]. [[ಧಾರವಾಡ]]ದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಮೂಲತಃ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆ ರೋಣ ತಾಲೂಕಿನ ನಿಡಗುಂದಿಯವರಾದ ರಾಜಶೇರ ಭೂಸನೂರಮಠ ರಾಭೂ ಎಂದೇ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಶೋಧಕ ಪ್ರೊ.ಸಂ.ಶಿ.ಭೂಸನೂರಮಠ.<ref>{{cite news|title=ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತಿ ರಾಭೂ ಇನ್ನಿಲ್ಲ|url=http://www.kannadaprabha.com/district-news/veteran-kannada-writer-prorajasekhara-bhusnurmath-passes-away/249500.html|accessdate=24 March 2018|publisher=ಕನ್ನಡಪ್ರಭ|date=13 March 2018|archive-date=7 ಆಗಸ್ಟ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150807211345/http://www.kannadaprabha.com/district-news/veteran-kannada-writer-prorajasekhara-bhusnurmath-passes-away/249500.html|url-status=dead}}</ref> ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆನಂತರ ರಾಜ್ಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಅವರು, ಅಮೆರಿಕನ್ ಬಯಾಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ವತಿಯಿಂದ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿ, ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಕಂಪ್ಲಿಷಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಕೃತಿಗಳು (ಅಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ) == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ೮೦ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ೨೦ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ಕಾಮಿಕ್ಸ್ ಹೀಗೆ ೧೫ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. {{colbegin|2}} * ಶುಕ್ರಗ್ರಹದ ಸಾಹಸಿ ಯೀಝಾನ್ * ಸಿಗ್ನೀ ಸಂಗೀತ * ರಾಕ್ಷಸ ದ್ವೀಪ * ಅಟ್ಲಾಂಟಿಸ್ * ನಾಳಿನ ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆಗಳು (೧,೨,೩,೪) * ವಿಜ್ಞಾನದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ * ಪ್ರೌಢದೇವರಾಯರ ಕಾವ್ಯದ ಕಥಾಸಂಗ್ರಹ * ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರವೇಶ * ನೀವು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಚಕ್ರಗಳು * ಭವಿಷ್ಯಾವಧಾನ * ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು * ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಪ್ರಪಂಚ * ಯಂತ್ರಮಾನವ * ಮನ್ವಂತರ - ಕಾದಂಬರಿ * ಮಾಯಾ - ಕಾದಂಬರಿ * ಆಪರೇಷನ್ ಯು.ಎಫ್.ಓ - ಕಾದಂಬರಿ * ನೌಕಾಘಾತ - ಕಾದಂಬರಿ * ಸೈಕೋರಮಾ * ಸಿಗ್ನೀಸಂಗೀತ * ಟಚೀರಮಾ * ಕಿರಣಾ * ಮಂಗಳಾ * .೦೦೭ ಮತ್ತು ಇತರರು * ನಾನು ಮೆಚ್ಚಿದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಥೆಗಳು * ನನ್ನ ನಾ ಕಂಡಂತೆ - ಆತ್ಮಕಥೆ <ref>{{cite news|title=Rajashekhar Bhoosnurmath|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/rajashekhar-bhoosnurmath-dead/article7096714.ece|publisher=www.thehindu.com ,22 September 2017}}</ref> {{colend|2}} ==ನಿಧನ== ಪ್ರೊ.ರಾಜಶೇಖರ ಭೂಸನೂರಮಠ ಅವರು ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೨, ೨೦೧೫ರಂದು ಧಾರವಾಡದ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು<ref>[https://web.archive.org/web/20161017152801/http://www.prajavani.net/news/article/2015/04/13/313342.html ಪ್ರೇರಣೆಯ ಚಿಲುಮೆಯಾಗಿದ್ದ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ], ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ, ೧೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೫</ref>. ಅವರಿಗೆ ಪತ್ನಿ, ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು, ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References/> ==ಹೊರಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://kannadapustakapradhikara.com/book_detail.php?bookID=258 ಪ್ರೊ. ಎಸ್.ಎಸ್. ಭೂಸನೂರಮಠರ ಬಗ್ಗೆ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಕುಂಬಾರರ ಕೃತಿ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಪ್ರಕಟಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200118190526/http://kannadapustakapradhikara.com/book_detail.php?bookID=258 |date=2020-01-18 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ರಾಜಶೇಖರ ಭೂಸನೂರುಮಠ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೧೫ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]] 61v9chy3iqbspgw99nf0e6z9qj3n03r 0 13871 1379608 1377909 2026-08-09T12:41:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379608 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <span style="line-height:1.33em;">''Kongeriget Danmark''</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">Kingdom of Denmark</span> |common_name = Denmark |image_flag = Flag of Denmark.svg |image_coat = National coat of arms of Denmark.svg |national_motto = none<br />([[Royal mottos of Danish monarchs|Royal motto]]: ''Guds hjælp, Folkets kærlighed, Danmarks styrke''<br /><small>"The Help of God, the Love of the People, the Strength of Denmark"</small>) |image_map = EU-Denmark.svg |map_caption = {{map caption|location_color=dark green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=EU-Denmark.svg}} |national_anthem = ''[[Der er et yndigt land]]''&nbsp;<small>(national)</small> |royal_anthem = ''[[Kong Kristian stod ved højen mast|Kong Christian stod ved højen mast]]''&nbsp;<small>(royal and national)</small> |official_languages = [[Danish language|Danish]]¹ |ethnic_groups = 90.5% [[Danish people|Danish]], 9.5% other groups ([[Germans]], [[Swedes]], [[Norwegians]], [[Bosnians]], [[Turkish people|Turks]], [[Arab]]s, [[Pakistani]]s, [[Dutch people|Dutch]], [[Kurds]])<ref name="DSTimm">{{cite web|url=http://www.dst.dk/HomeUK/Statistics/focus_on/focus_on_show.aspx?sci=565 |title=Statistics Denmark - Immigrants and their descendants and foreign nationals |publisher=Dst.dk |date=2009-08-12 |accessdate=2009-08-20}}</ref> |demonym = [[Danish people|Danish]] or Dane/Danes |capital = [[Copenhagen]] |latd=55 |latm=43 |latNS=N |longd=12 |longm=34 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] and [[Constitutional monarchy]] |leader_title1 = [[List of Danish monarchs|Monarch]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Denmark|Prime Minister]] |leader_title3 = [[Folketing#List of Speakers of the Folketing|Folketing Speaker]] |leader_name1 = [[Frederik X]] |leader_name2 = [[Lars Løkke Rasmussen]] |leader_name3 = [[Pia Kjaersgaard]] |leader_title5 = [[Danish parliamentary election, 2007|Current coalition]] |leader_name5 = [[Cabinet of Lars Løkke Rasmussen|VK Coalition]] |accessionEUdate = 1 January 1973 (7th) |area_km2 = 43,098.31 |area_sq_mi = 16,640 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 134th² |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 1.6² |population_estimate = 5,532,531 |population_estimate_year = 1 October 2009 |population_estimate_rank = 108th |population_density_km2 = 127.9 |population_density_sq_mi = 331.2 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 78th² |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $204.269 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=128&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=19 |title=Denmark|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = 49th |GDP_PPP_per_capita = $37,304<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 16th |GDP_nominal = $340.029 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 27th |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $62,097<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 5th |Gini = 24.7 |Gini_year = 2009 |Gini_Relations = Canadians of Europe |Gini_rank = 1st |Gini_category = <span style="color:#090;">low</span> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.955<ref>[http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf Human Development Report 2009]. The United Nations. Retrieved 5 October 2009.</ref> |HDI_rank = 16th |HDI_category = <span style="color:#090;">very&nbsp;high</span> |sovereignty_type = Consolidation |sovereignty_note = 8th century |currency = [[Danish krone]] |currency_code = DKK |time_zone = [[Central European Time|CET]]² |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]² |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.dk]]^2,3 |calling_code = [[Telephone numbers in Denmark|45]]⁴ |footnotes = ¹ Co-official with [[Greenlandic language|Greenlandic]] in [[Greenland]], and [[Faroese language|Faroese]] in the [[Faroe Islands]]. [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]] is recognised as a protected minority language in the South Jutland (Sønderjylland) area of Denmark. Danish is recognised as a protected minority language in the [[Schleswig-Holstein]] region of [[ಜರ್ಮನಿ]].<br />² For Denmark excluding the Faroe Islands and [[Greenland]].<br />³ The TLD [[.eu]] is shared with other [[European Union]] countries.<br />⁴ The [[Faroe Islands]] use +298 and [[Greenland]] uses +299. }} ''' ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌''' ({{pron-en|ˈdɛnmɑrk|en-us-Denmark.ogg}}; {{lang-da|Danmark}}, {{IPA-da|ˈd̥ænmɑɡ̊|pron}},{{IPA-da|ˈd̥anmɑːɡ̊|}}, ಪ್ರಾಚೀನ:[[)ಉತ್ತರ ಯುರೋಪಿನ]] [[ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯ]]ನ್ ದೇಶ ಮತ್ತು [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅಧಿಪತ್ಯದ]] ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇಶವು [[ನಾರ್ಡಿಕ್ ದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಗೆ, [[ಸ್ವೀಡೆನ್‌]]ನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ, [[ನಾರ್ವೇ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಗಡಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಇದೆ. [[ಬಾಲ್ಟಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ನಾರ್ಥ್‌ಸೀ]] ಎರಡಕ್ಕೂ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಗಡಿಯು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ದೊಡ್ದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪಗಳಾದ [[ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] (ಜ್ಯುಲ್ಯಾಂಡ್) ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಈ ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] (Sjælland),[[ಫ್ಯುನೆನ್]] (Fyn), [[ವೆಂಡ್‌ಸಿಸ್ಸೆಲ್-ಥೈ]], [[ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್]],[[ಫಾಲ್ಸ್ಟರ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾರ್ನ್‌ಹೋಮ್]] ಮುಂತಾದ ನೂರಾರು ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಡ್ಯಾನಿಶ್ [[ಆರ್ಚಿಪೆಲಾಗೋ]] ಎಂದು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸ್ಟ್ರೇಟ್ಸ್]] ಎಂಬ ಮೂರು ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಹಾದುಹೋಗುವುದರಿಂದ ಅದರ ಮೇಲೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣವಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಒಂದು [[ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ]] [[ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ]] ಸರ್ಕಾರವುಳ್ಳ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ ಒಂದು ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು 98 [[ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳು]] ಇರುವ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಯುರೋಜೋನ್‌]]ಗೆ ಸೇರದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ 1973ದಿಂದೀಚೆಗೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯುನಿಯನ್‌]]ನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, [[NATO]] ಮತ್ತು [[OECD]]ಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ [[ಮಿಶ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯ [[ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಹಾಗೂ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ [[ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯ]]<ref name="Esping-Andersen">ಎಸ್ಪಿಂಗ್-ಆಂಡರ್ಸನ್, G. (1990). ''ದಿ ಥ್ರೀ ವರ್ಳ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ವೆಲ್ಫೇರ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲಿಸಂ''. ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್, ಎನ್‌ಜೆ: ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್.</ref> ವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ [[ವರಮಾನ ಸಮಾನತೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯು.ಎಸ್‌ನ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಪತ್ರಿಕೆ [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]ನ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದಂತಹ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಹವಾಮಾನವು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದೆ.<ref name="busclimate">{{cite web|url=http://www.copcap.com/composite-665.htm|title=Forbes: Denmark has the best business climate in the world|work=Copenhagen Capacity|publisher=www.copcap.com|accessdate=2009-08-03|archive-date=2009-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20091026163448/http://www.copcap.com/composite-665.htm|url-status=dead}}</ref> 2006 ರಿಂದ 2008ರವರೆಗೂ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ<ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/2020/story?id=4086092&page=1 |title=ABC News: Great Danes: The Geography of Happiness |publisher=Abcnews.go.com |date= |accessdate=2009-05-05}}</ref> ಪ್ರಕಾರ, ಆರೋಗ್ಯ, ಕ್ಷೇಮಾಭ್ಯುದಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ "ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಳ" 2009ರ [[ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪೀಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್]] ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶಾಂತಿಯುತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ [[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]]<ref>[http://www.visionofhumanity.org/gpi/results/rankings/2008/ Global Peace Index Rankings 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125083447/http://www.visionofhumanity.org/gpi/results/rankings/2008/ |date=2009-11-25 }}. ವಿಶನ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮಾನಿಟಿ.</ref> ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. 2008ರ [[ಕರಪ್ಶನ್ ಪರ್ಸಿರಿಪ್ಶನ್ಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್]],<ref>{{cite web |url=http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008 |title=Transparency International, 2008 Corruption Perceptions Index |publisher=Transparency.org |date= |accessdate=2009-08-20 |archive-date=2009-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091123224841/http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008 |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಕಾರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಭ್ರಷ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎನ್ನುವ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಡೆನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರ ಭಾಷೆ]] [[ಡ್ಯಾನಿಶ್]], [[ಸ್ವೀಡಿಶ್]] ಮತ್ತು [[ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್]] ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪವಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಕಾರಣ ಅವು ಬಲವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಬಂಧನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ 82.0%ಯಷ್ಟು ಒಕ್ಕಲು ಜನ ಮತ್ತು 90.3% ನಷ್ಟು ಜನಾಂಗೀಯ [[ಡೇನ್ಸ್]] ಜನರು [[ಲುಥೆರನ್]] ಸ್ಟೇಟ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಸದಸ್ಯರು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 9%ರಷ್ಟು ಜನರು ವಿದೇಶಿ ಪೌರತ್ವ ಹೊಂದಿರುವವರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು [[ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ]] ಸೇರಿದವರು. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಶಬ್ದದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡೇನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಜೊತೆಗಿನ ನಂಟು ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಒಂದು ಅಧಿಪತ್ಯವಾಗಿ ಏಕೀಕರಣವಾದ ವಿಷಯ - ಎಲ್ಲವೂ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾದದ್ದು.<ref>''ಇಂಡ್ವಾಂಡ್ರೇರ್ನ್ i ಡಾನ್ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟೋರೀ'', ಬೆಂಟ್ ಆಸ್ಟೇರ್‌ಗಾರ್ಡ್, ಸಿಡ್ಡಾನ್ಸಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟೆಟ್ಸ್‌ಫಾರ್‌ಲ್ಯಾಗ್ 2007, ISBN 978-87-7674-204-1, pp. 19-24</ref><ref>ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯನ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ನೈರಪ್, ಮಿಡ್ಲಾಳ್ಡರ್‌ಸ್ಟಡೀಯರ್ [http://www.nyrups.dk/Historie/MiddelalderIndex.htm Bog IX. Kong Gorms Saga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109141345/http://www.nyrups.dk/Historie/MiddelalderIndex.htm |date=2010-01-09 }}</ref> ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ’ಡಾನ್’ ಶಬ್ದವು [[ಡಾನಿ]] ಎನ್ನುವುದರ ಉಲ್ಲೇಖವೋ ಅಥವಾ [[ಡಾನ್]] ಎನ್ನುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರೋ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥವಾದ ಕೊನೆಯ ಗುರುತು ಹೌದೇ ಎಂಬುದವರ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚರ್ಚೆ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್‌ನ ಯುರೋಪ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ([[ಟಾಲೆಮಿ]], [[ಜೊರ್ದಾನಿಸ್]], ಮತ್ತು [[ಗ್ರಿಗೋರಿ ಆಫ್ ಟೂರ್ಸ್]]) ಡಾನಿ ಜನಾಂಗಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಡಂ ಆಫ್ ಬ್ರೆಮೆನ್]], [[ಬೇವುಲ್ಫ್]], [[ವಿಡ್‌ಸಿಥ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋಯೆಟಿಕ್ ಎಡ್ಡಾ]]ದಂತಹ [[ಮಧ್ಯಯುಗದ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು, ಇವೆಲ್ಲವೂ, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಡಾನ್ ಶಬ್ದದ ಬಗ್ಗೆಗಿರುವ ಹಲವು ಚರ್ಚೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಕೈಪಿಡಿಗಳು, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಶಬ್ದ ಡೆನ್ ಅನ್ನು [[ಜರ್ಮನ್]]ನ ''ಟೆನ್'' "ಒಕ್ಕಲು ನೆಲ", [[ಇಂಗ್ಲೀಷಿನ]] ''ಡೆನ್ '' "ಗುಹೆ" ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದ ''ಧನುಸ್ '' "ಮರು ಭೂಮಿ" ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಂದಿರುವುದಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ<ref>[[ಜೆ. ಡೆ ವ್ರೈಸ್]], ''ಆಲ್ಟ್ನಾರ್ಡಿಶ್ಕಿಸ್ ಎಟೈಮೊಲೊಜಿಶ್ಕಿಸ್ ವೊರ್ಟರ್‌ಬಚ್'', 1962, 73; [[ಎನ್.ಎ.ನೀಲ್ಸೆನ್]], ''ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಎಟೈಮೊಲೊಜಿಸ್ಕ್ ಆರ್ಡ್‌ಬಾಗ್'', 1989, 85-96.</ref>. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಶಬ್ದ ''-ಮಾರ್ಕ್ '' ಗೆ ವುಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಥವಾ ಬಾರ್ಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ (ನೋಡಿ [[ಮಾರ್ಚಸ್]]), ಇದು ದಕ್ಷಿಣ [[ಶ್ಲೆಸ್‌ವಿಗ್‌]]<ref>ನವ್ನೇಫಾರ್ಸ್‌ಕ್ನಿಂಗ್, ಕೋಬೆನ್ ಹಾವ್ನಸ್ ಯುನಿವಸಿಟೆಟ್t [http://navneforskning.ku.dk/stednavne.doc/betydninger.doc ಉಡ್ವಾಲ್ಗಟೆ ಸ್ಟೇಡ್‌ನವ್ನೇಸ್ ಬೆಟೈಡ್ನಿಂಗ್].</ref> ನ ಕಾಡಿನ ಗಡಿಯ ಸಂಭವನೀಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿರಲೂಬಹುದು, ಇಲ್ಲವೇ [[ಫಿನ್‍ಮಾರ್ಕ್]], [[ಟೆಲಿಮಾರ್ಕ್]]ಅಥವಾ [[ಡಿತ್‌ಮಾರ್ಶೆನ್]]<ref>ಆಸೆರ್ನೆಸ್ ಎಇಟ್ [http://verasir.dk/show.php?file=chap5-10.html ಡೇನರ್, ಡಾನಿರ್, ವಾಂಡ್‌ಫೋಕೆಟ್]</ref> ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಮ್ಯವಿರುವ ಪದವಾಗಿರಲೂಬಹುದು. === ಪೌರಾಣಿಕ ವಿವರಣೆಗಳು === ''[[ಕ್ರಾನಿಕನ್ ಲೆಥರೀನ್ಸ್]]'' (12ನೇ ಶತಮಾನ), [[ಸ್ವೆಂಡ್ ಆಗೆಸೇನ್]] (12ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ),[[ಸ್ಯಾಕ್ಸೋ ಗ್ರಾಮಾಟಿಕಸ್]] (13ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭ) ಮತ್ತು [[ಬಲ್ಲಾಡ್ ಆಫ್ ಎರ್ರಿಕ್]] (15ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗ) ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ’ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್’ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಭೂಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಹಲವು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲಾವಧಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ಯ ಹೊಂದುವ ಹಲವಾರು ಕಥೆಗಳ ಅವತರಣಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳು ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಉಚ್ಛಾರಣೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಇವೆ. ''ಕ್ರಾನಿಕನ್ ಲೆಥ್ರೀನ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ [[ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] [[ಅಗಸ್ಟಸ್]], ಡೇವಿಡ್<ref>'ಡೇವಿಡ್' ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದು [[ಪ್ರಾಚೀನ ಇಸ್ರೇಲಿನವರ ರಾಜ]] [[ಡೇವಿಡ್]] ಎಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ: ಸಹಜವಾಗಿ ಇದು ಕಾಲವಿರೋಧದ ಸಂಗತಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಶ ಅಥವಾ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸೆಳೆಯುವುದಾಗಿದೆ.</ref> ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆಯೆದ್ದಾಗ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ [[ಉಪ್ಸಾಲಾ]]ದ [[ರಾಜ ವೈಪ್ಪರ್]] ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಏಳು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಫ್ಯುನೆನ್]], [[ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಮಾನ್]], [[ಫಾಲ್‌ಸ್ಟರ್]]‌, [[ಲೊಲ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕೇನ್]]. ರಾಜನಿಗೆ ನೋರಿ, ಓಸ್ಟೆನ್ ಮತ್ತು [[ಡ್ಯಾನ್]] ಎಂಬ ಮೂರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಜಂಟಿಯಾಗಿ ವೈಡ್‌ಸ್ಲೆವ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್, ಮಾನ್, ಫಾಲ್ಸ್‌ಟರ್ ಮತ್ತು ಲೊಲ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಡಾನ್ ಅನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. [[ಜೂಟ್ಸ್]]ರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಗಸ್ಟಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಣಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಡ್ಯಾನ್ ಅನ್ನು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಡ್ಯಾನ್‌ನನ್ನು ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಫ್ಯುನೆನ್, ವೈಡ್‌ಸ್ಲೆವ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೇನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಸಮಿತಿಯು ತಮ್ಮ ರಾಜನ ಹೆಸರು ಡ್ಯಾನ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ''ಡ್ಯಾನ್ಮಾರ್ಕ್'' (ಡೇನಿಯಾ) (ಇಂಗ್ಲೀಷ್ : ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. [[ಸ್ಯಾಕ್ಸೋ]] ನಿರೂಪಣೆ ಪ್ರಕಾರ, ದಂತ ಕಥೆಯಾದ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ರಾಜ ಹಂಬ್ಲಿಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದ [[ಡ್ಯಾನ್]]ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಜನರಿಗೆ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಮತ್ತು ಆತ ಎಲ್ಲೂ "ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್" ಪದದ ಮೂಲವು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಡ್ಯಾನ್‌ನ ತಮ್ಮ [[ಏಂಜಲ್]]ನ ಹೆಸರಿನಿಂದ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಉದ್ಭವಿಸಿತು ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. === ಮೊತ್ತಮೊದಲ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Jelling gr kl Stein.JPG|thumb|right|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ "ಬರ್ಥ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಜೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್, ಉತ್ತರದಿಂದ "ಗಾರ್ಮ್ಸ್ ಮೌಂಡ್"ನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಂತೆ.]] ಸುಮಾರು 871-899ರಲ್ಲಿ ರಾಜ [[ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ದ ಗ್ರೇಟ್]] ವೆಸ್ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ರಾಜನಾಗಿದ್ದಾಗ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ ಪಾಲೋಸ್ ಓರೋಸಿಯಸ್‌ನ ''ಸೆವೆನ್ ಬುಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಗೇನ್‌ಸ್ಟ್ ದಿ ಪೇಗನ್ಸ್'' ("Historiarum adversum Paganos Libri Septem") ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲೀಶ್‌ನ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಭಾಷಾಂತರದಲ್ಲಿ ’ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್’ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ [[Ohthere of Hålogaland]] ನಾರ್ಡಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ’ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ [''ಡೆನಾಮಿಯಾರ್ಕ್'' ] ಅವನ [[ಬಂದರಿ]]ನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಇತ್ತು. ಆನಂತರ ಎರಡು ದಿನಗಳವರೆಗೂ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಸೇರುವ ದ್ವೀಪಗಳು ಅವನ [ಬಂದರಿನ ಭಾಗದ] ಕಡೆಗೇ ಇತ್ತು.’ ಎಂದು ಓದಬಹುದು.<ref>ಥಾರ್ಪ್, ಬಿ., ''ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಟೆಡ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಫ್ Dr. ಆರ್. ಪೌಲಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್‌ನ ''ಓರೋಸಿಸ್'' '' ವರಸೆಯ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಅನ್ನು ತಗುಲಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ, Bell, 1900, p. 253.</ref> ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ "ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್" ಶಬ್ದದ ಬಳಕೆ ಮೊದಲು ಎರಡು [[ಜೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್]] ಎನ್ನುವುದರ ಮೇಲೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಜನ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ಎನ್ನುವುದು [[ರೂನ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್]] ಆಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವುದು [[ಗಾರ್ಮ್ ದ ಓಲ್ಡ್]] (c. 955) ಮತ್ತು [[ಹಾರಾಲ್ಡ್ ಬ್ಲೂಟೂಥ್]](c. 965). ಎರಡರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲನ್ನು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಕಲ್ಲುಗಳು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಶಬ್ದವನನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ "tanmaurk"{{IPA-da|danmɒrk}} ಎಂದು [[ಆರೋಪಿಸುವಂತಹ]] ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡದರೊಂದಿಗೆ [[ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲ್ಲೇ ಜೊತೆಗೆ]] ಬಂದಂತೆ ಇರುವ ಚಿಕ್ಕ ಕಲ್ಲು<ref>ದಿ [[ಡೇಟೀವ್]] ರೂಪದ ''ಟನ್ಮಾರ್ಕು'' (ಉಚ್ಛರಿಸಲಾಗಿರುವುದು{{IPA|[danmarkʊ]}}) [[ಸ್ಕೀವಮ್ ಸ್ಟೋನ್]]ನ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ. </ref> ಗಳ ಮೇಲೆ "tanmarkar" ಎಂದು ({{IPA|[danmarkaɽ]}} ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿದಂತೆ) ಕಾಣುತ್ತದೆ. ‌ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಒಕ್ಕಲು ಜನರನ್ನು "ಟ್ಯಾನಿ"{{IPA|[danɪ]}} ಅಥವಾ "ಡೇನ್ಸ್" ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. 1040 ರಿಂದ 1115ರೊಳಗೆ ಬರೆದಂತಹುದು ಎನ್ನಲಾಗುವ ಆದರೆ ಬೆರಳಚ್ಚು ಪ್ರತಿಯಂತೆ ಇದು 1140–1170ರ ಅವಧಿಯ [[ಸಾಂಗ್ ಆಫ್ ರೊಲ್ಯಾಂಡ್]] ಎನ್ನುವ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ದಂತಕಥೆಯಾಗಿರುವ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ವೀರ [[ಹೋಲ್ಗರ್ ಡಾನ್ಸ್ಕೆ]] ಮೊದಲ ಸಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇವನನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ "Holger of Denmark" (Ogier de Denemarche) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{main|History of Denmark}} [[ಚಿತ್ರ:Johan Thomas Lundbye 001.jpg|thumb|Hankehøj, ಜೊಹಾನ್ ಲುಂಡ್‌ಬೈನಿಂದ. ಒಂದು ಡೇನಿಶ್ ಡೌನ್. ಈ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಗ್ಲೇಶಿಯಲ್ ಗುಣವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪುರಾತನ ನಾಯಕನ ಸಮಾಧಿಯ ದಿಣ್ಣೆ.]] === ಪ್ರಾಚೀನತೆ === ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನ ಆರಂಭಿಕ ಪುರಾತತ್ವ ಶೋಧನೆಗಳು [[Eem interglacial period]]<ref>ಮೈಖೇಲ್‌ಸೆನ್ (2002), p. 19.</ref> 130,000–110,000 [[BC]]ಗೂ ಹಿಂದಿನಷ್ಟು ಕಾಲದವರೆಗೂ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. 12,500 BCನಿಂದಲ್ಲೂ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕಲುತನವಿತ್ತು ಎನ್ನಬಹುದು ಆದರೆ [[ವ್ಯವಸಾಯ]] ಮಾಡಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿಯು 3,900 BC.<ref name="foreign ministry">{{cite web| last =Nielsen| first =Poul Otto|month=May | year=2003| url = http://www.um.dk/Publikationer/UM/English/Denmark/kap6/6-1.asp| title =Denmark: History, Prehistory| publisher =Royal Danish Ministry of Foreign Affairs| accessdate =2006-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040905201110/http://www.um.dk/Publikationer/UM/English/Denmark/kap6/6-1.asp|archivedate=2004-09-05}}</ref> ನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ಡಿಕ್ ಬ್ರಾಂಜ್ ಏಜ್]] (1,800–600 BC) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದು [[ಸಮಾಧಿಯ ದಿಣ್ಣೆ]] ಗಳಿಂದ, ಇವು ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟವು ಅದರಲ್ಲಿ [[ಲರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯರಥ]]ವೂ ಸೇರುತ್ತದೆ. [[ಪ್ರೀ-ರೋಮನ್ ಐರನ್ ಏಜ್]] (500 BC – [[AD]] 1) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಜನಾಂಗ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ವಲಸೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದರು,ಆದಾಗ್ಯೂ<ref name="foreign ministry"/> ಮೊದಲ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಜನಾಂಗ ಬಂದಿದ್ದು ಪ್ರೀ-ರೋಮನ್ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿಕ್ ಐರನ್ ಏಜ್]]<ref>ಬಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಪೌಸೆನ್ (ed.) (2002), p. 20.</ref> ನಡುವಣ [[ರೋಮನ್ ಐರನ್ ಏಜ್]] ([[AD]] 1–400) ಕಾಲದಲ್ಲಿ. [[ರೋಮನ್ ಪ್ರಾಂತಗಳು]] ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಮೂಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದೊಡನೆ ಸಂಬಂದ್ಧವಿರಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ [[ವ್ಯಾಪಾರದ ಮಾರ್ಗ]]ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ನಾಣ್ಯಗಳು]] ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಮೇಲೆ ಬಲವಾದ ಕೆಲ್ಟಿಕ್ (ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಪೂರ್ವಿಕ ಭಾಷೆ) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಭಾವವು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಯಿತು, ವಿಷೇಶವಾಗಿ [[ನೈರುತ್ಯ ಯುರೋಪಿನದು]]. [[Gundestrup cauldron]]ನ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. [[ಚಿತ್ರ:Solvogn.jpg|thumb|left| ಟ್ರಂಡ್‍ಹೋಮ್ ಸೂರ್ಯರಥದ ಗಿಲ್ಡೆಡ್ ಭಾಗ]] ಚರಿತ್ರೆಗಾರರು ನಂಬುವಂತೆ ಡೇನ್ಸನ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಗಳು ಅಂದರೆ ಪೂರ್ವದ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ದ್ವೀಪ]]ದವರು, [[ಜಿಲ್ಯಾಂಡಿ]]ನವರು ಮತ್ತು [[ಸ್ಕೇನ್‌]]ನವರು ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಜರ್ಮೇನಿಕ್‌]]ನ ಆರಂಭದ ಭಾಷಿಕರು ಬರುವ ಮೊದಲೇ [[ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೂಟ್‌ಗಳು]] ನೆಲೆಗೊಂಡು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. [[ಬ್ರೈಥಾನಿಕ್]] ರಾಜ [[ವರ್ಟಿಜರ್ನ್]] ಆನಂತರ ಅವರನ್ನು [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌]]ಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಅವರಿಗೆ [[ಕೆಂಟ್‌]]ನ ಆಗ್ನೇಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು, ಐಲೆ ಆಫ್ ವೈಟ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರು ಎಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರೋ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದನು. [[ಆಂಗಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಸ್]] ಸೇರಿ ರೂಪಗೊಂಡ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ [[ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಸ್‌ರು]] ಈ ಜನಾಂಗವನ್ನು [[ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ]] ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಲೀನ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆ]]ಯಾಗಿ [[ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ ಇನ್ನುಳಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ [[ಡೇನ್ಸ್]] ಜೊತೆಗೆ ಬೆರೆತು ಹೋದರು ಮತ್ತು ಜೂಟ್ಸ್ ಜನಾಂಗ ಈ ವಲಸೆಗಳಿಂದ ನಿಶ್ಯಕ್ತರಾದರು. ಡ್ಯಾನಿಶ್ ದೇಶದ ನಿಖರವಾದ ಮೂಲ ಜನಾಂಗ ಕಾಲದ ಮಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಹೋದರು. 551 ಚಾರಿತ್ರಿಕಾರರಾದ [[ಜೋರ್ಡೇನ್ಸ್]] ಅವರ "[[ದಿ ಆರಿಜಿನ್ ಆಂಡ್ ಡೀಡ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಗೋಥ್ಸ್"]]ನ ''ಡ್ಯಾನಿ'' ಬಗೆಗಿನ ಸಣ್ಣ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು<ref>{{cite web| last = | first = | author = Jordanes| coauthors = translated by Charles C. Mierow| date = 1997-04-22| url = http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/jordgeti.html#III| title = The Origin and Deeds of the Goths, chapter III| publisher = | accessdate = 2006-05-01| archive-date = 2006-04-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20060424044148/http://www.acs.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/jordgeti.html#III| url-status = dead}}</ref> ಕೆಲವರು ನಂಬುವಂತೆ, ಈಗಿನ ಆಧುನಿಕ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಜನರು]], ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಡೇನ್ಸ್]]'' <ref>ಬಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಪೌಸೆನ್(ed.) (2002), p. 19.</ref> [[ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಿನ]] ಸಂತತಿಯೇ ಇರಬೇಕು. [[ಡೇನ್‌ವಿರ್ಕೆ]] ಕಾವಲು ಕಟ್ಟಡಗಳು 3ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಾಚೆ<ref name="danevirke">ಮೈಖೇಲ್‌ಸೆನ್(2002), pp. 122–23.</ref> ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಂಥವು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ನೇರವಾದ ಗಾತ್ರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಶ್ರಮವು 737 ಸಹಜ ಧರ್ಮದಂತೆ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ರಾಜನ<ref name="danevirke"/> ಉದಯವಾಯಿತು. [[ಹೊಸ ರನಿಕ್ ಅಕ್ಷರ]]ಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಪಟ್ಟಣ [[ರೈಬ್]] AD 700ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. === ವೈಕಿಂಗ್ ಯುಗ === {{main|Viking Age}} [[ಚಿತ್ರ:Ladbyskibet.jpg|thumb|right|ಲದ್‌ಬಯ್ ನೌಕೆ, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲ ನೌಕಾ ಸಮಾಧಿ.]] 8ರಿಂದ–11ರ ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಜನಾಂಗವನ್ನು [[ವೈಕಿಂಗ್]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಜನರಲ್ಲೊಬ್ಬರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವೈಕಿಂಗ್ ಶೋಧಕರು, [[ಫ್ಯಾರೋ ದ್ವೀಪಗಳ]] ಕಡೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಮೊದಲು [[ಐಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]]ಅನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯೂರಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ [[ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ವಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] (ಬಹುಶ:[[ನ್ಯೂ‌ಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]])ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ತಮ್ಮ ನಿಪುಣತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಐಲ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಜಯಿಸಿದರು. ಇವರು ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಮೇಲುಗೈ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪಿ]]ನ ನದಿಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ಉತ್ತರದ ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‍ನಿಂದ ರಷಿಯನ್ ನದಿಗಳ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷಿಣದ [[ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್]] ‍ವರೆಗೂ ಇವರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳಿದ್ದವು. ಬ್ರಿಟನ್, ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ವೈಕಿಂಗ್‌ಗಳು ತುಂಬಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದಿದ್ದರು, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿ]]ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ದಂಡೆತ್ತಿ, ಆಕ್ರಮಿಸಿ, ಜಯಿಸಿದ್ದರು.(ಇವರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ [[ಡೇನ್‍ಲಾ]], [[ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ನಾರ್ಮಂಡಿ]]ಯ ಜಾಗಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ). 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್‌ಮ್ಯಾಗ್ನೆ]] ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಡೇನ್ಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದ ಗಡಿಯವರೆಗೂ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕಿಶ್ ಮೂಲಗಳವರೆಗೂ (ಉದಾ:[[ನಾಟ್ಕರ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಗಾಲ್]]) ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಡೇನರ ಆರಂಭಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪುರಾವೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ [[ಗುಡ್‍ಫ್ರೆಡ್]] ಇವತ್ತಿನ [[ಹಾಲ್‌ಸ್ಟೀನ್]]ನಲ್ಲಿ 804ರಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಯಿತು; 808ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ರಾಜ [[ಗುಡ್‌ಫ್ರೆಡ್]] [[ಓಬೋಟ್ರೈಟ್‌]]ನ [[ವೆಂಡಿಕ್]] ಜನರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ [[ರೇರಿಕ್]]ನಗರವನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು [[ಹೀಡ್‌ಬೈ]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಅಪಹರಿಸಿ ಒಯ್ಯಲಾಯಿತು; 809ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಗಾಡ್‍ಫ್ರೆಡ್ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್‌ಮ್ಯಾಗ್ನೆಯ ಗುಪ್ತಚರದಳದೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆ ವಿಫಲಗೊಂಡಿತು, 810ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಗಾಡ್‍ಫ್ರೆಡ್ 200 ಹಡಗುಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಫ್ರಿಶಿಯನ್]]ರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು. [[ಹೀಡ್‌ಬೈ]] ಬಳಿಯ [[ಡೇನ್‌ವರ್ಕ್]]ನಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದ ಪುರಾತನ ಭಾಗಗಳು ಕೊನೆ ಪಕ್ಷ 755ರ ಬೇಸಿಗೆಯಷ್ಟು ಹಳೆಯದೆನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 10ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯವು ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಿತು. ಈ ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಸೈನ್ಯದಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲೊಬ್ಬ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಆಡಳಿತಗಾರನಿದ್ದ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅವರು ಫ್ರಾಂಕಿಶ್ ಮೂಲದ ರಾಜರೇ ಆಗಿರಬಹುದೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. 815 ADನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಲ್ಯೂಯಿಸ್ ದಿ ಪಯಸ್]] ಬಹುಶ: ಸಿಂಹಾಸನಾಕಾಂಕ್ಷಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಜುಟ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು, ಆ ಆಕಾಂಕ್ಷಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ [[ಹರಾಲ್ಡ್ ಕ್ಲಾಕ್]]ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಗಾಡ್‍ಫ್ರೆಡ್‍ನ ಪುತ್ರರು ಈ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ವಿಫಲಗೊಳಿಸಿದರು. ಇವರು ಈ ಮೊದಲು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಗಾಡ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ನ ಮಕ್ಕಳೇ ಇರಬೇಕು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಸಂತ ಅನ್ಸ್‌ಗಾರ್]] [[ಹೀಡ್‌ಬೈ]]ಗೆ ಪಯಣಿಸಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನೈಸೇಷನ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾ]] ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Dannevirke.english.png|thumb|left|250px|ಡೇನ್‌ವರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಹೇರ್‌ವಜೆನ್ ಅನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ]] 965 ADನಲ್ಲಿ [[ಹಾರಾಲ್ಡ್ ಬ್ಲಾಟಾಂಡ್‌]]ನು ಡೇನ್ಸ್ ಜನರನೆಲ್ಲಾ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅವರನೆಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನೀಕೃತಗೊಳಿಸಿದನು, ಈ ಕಥೆಯನ್ನು [[ಜೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್]] ಮೇಲೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾರಾಲ್ಡ್‌ನ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಆಧಿಪತ್ಯ ನಿಖರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ವಿಷಯ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದು ಡ್ಯಾನ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಗಡಿ ರೇಖೆಯಿಂದ- [[ಹೀಡ್‌ಬೈ]]ನ ವೈಕಿಂಗ್ ಪಟ್ಟಣ, ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿ, ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಐಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ [[ಸ್ಕೇನಿಯಾ]]ಅಂದರೆ ಇವತ್ತಿನ ಸ್ವೀಡನ್, ಪ್ರಾಯಶ:[[ಹಾಲ್ಲಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೆಕಿಂಜ್]] ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದು, ಹಾರಾಲ್ಡ್ ನಾರ್ವೆಯನ್ನೂ "ಗೆದ್ದಿರುವುದಾಗಿ" ಜೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಡೇನರ [[ಸೇಂಟ್ ಬ್ರೈಸಸ್ ಡೇ ಮಾರಣಹೋಮ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಹಾರಾಲ್ಡನ ಮಗ [[ಸ್ವೇಯ್ನ್ ಫೋರ್ಕ್ ಬೀಯರ್ಡ್]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧದ ಸರಣಿಯನ್ನೇ ಆರಂಭಿಸಿದನು, ಮತ್ತು 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ್ದು ಸ್ವೇಯ್ನಿನ ಮಗ [[ಕಾನ್ಯೂಟ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]].<ref>[67] ^ ಸಿಬ್ಬಂದಿ. [http://www.britannica.com/eb/topic-516876/Saint-Brices-Day-massacre ಸೇಂಟ್ ಬ್ರೈಸಸ್ ಡೇ ಮಸಾಕ್ರ್], [[ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ]]. 6 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕಾನ್ಯೂಟ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ಇಬ್ಭಾಗವಾ‍ದವು. ಸ್ವೇಯ್ನ್ ಎಸ್ಟ್ರಿಡ್‌ಸೆನ್‌ನ ಮಗ [[ಕನೂಟ್ IV]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೇಲೆ 1085ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು. ಆತನು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಗದ್ದುಗೆ]]ಯನ್ನು ವಯಸ್ಸಾದ ವಿಲ್ಲಿಯಂ Iಎಂಬುವನಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತೊಂದು ದಾಳಿಯನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದನು. 1086ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ 1000 ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಹಡಗುಗಳುಳ್ಳ ನೌಕಾಬಲವನ್ನು, 60 ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ [[ಉದ್ದ ದೋಣಿ]]ಗಳನ್ನು ಫ್ಲಾಂಡರ್ಸ್‌ನ ಡ್ಯೂಕ್ ರಾಬರ್ಟ್ ತರುವ 600 ಹಡಗುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರುವುದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಕಾನ್ಯೂಟ್, ಡ್ಯಾನಿಶ್ ರೈತರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ಮೇಲೆ ದಶಾಂಶ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಸ [[ಹೆಡ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್]] (ಡ್ಯಾನಿಶ್:nefgjald) ಅನ್ನು ಹಾಕಿ ಆ ಹಣದಿಂದ ಚರ್ಚ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮತಪ್ರಚಾರಕರ ನಿವಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಜನ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂಡಾಯವೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು. ನೌಕಾ ಪಡೆ ಸೇರಿದ್ದ ಸ್ಟ್ರೂಯೆರ್ ಬಳಿ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾನ್ಯೂಟ್ ವಾರಗಳನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬರೇ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್‌ಗಳು ಇನ್ನೂ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡ. ಕಾನ್ಯೂಟ್ ನಾರ್ವೇಜಿಯನರನ್ನು ಕಂಡು ಅವರ ತಾಳ್ಮೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ. ಆನಂತರ ಸಭೆಯಿಂದ ಸಭೆಗೆ (ಡ್ಯಾನಿಶ್:ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಟಿಂ ಗ್) ಹೋಗಿ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿ ಮಾಡದ ನಾವಿಕ,ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಅಥವಾ ಸೈನಿಕ ಯಾರೇ ಆದರೂ ಅವರನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ, ಈ ತೆರಿಗೆ ಹಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೈತರ ಪಾಲಿನ ಇಡೀ ವರ್ಷದ ಫಸಲಿನ ಹಣಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಬಂಡಾಯಕೋರರು ಹೆಚ್ಚಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬೆಂಬತ್ತಿದಾಗ ಕಾನ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಹೌಸ್‍ಕಾರ್ಲ್ಸ್ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನಗೈದರು. ಕಾನ್ಯೂಟ್ ಫ್ಯೂನೆನ್ ಬಳಿಯಿರುವ ಓಡೆನ್ಸ್ ಪಟ್ಟಣದ ಆಚೆಯ ರಾಜಮನೆತನದ ಸ್ವತ್ತಿಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದನು. ಇದನ್ನು ಭೇದಿಸುವ ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಂತರ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಕೈಕಾಳಗವಾಗಿ ರಕ್ತಪಾತ ಹರಿದು ಬೆನಿಡಿಕ್ಟ್‌ನನ್ನು ಇರಿಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಾನ್ಯೂಟ್‌ನನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಜಜ್ಜಿ, ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಈಟಿಯಿಂದ ಇರಿಯಲಾಯಿತು. 10 ಜುಲೈ 1086ರಂದು ಕಾನ್ಯೂಟ್ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು. ಬೆನಿಡಿಕ್ಟೀನ್ಸ್‌ರು ಅಲ್ಲೇ ಅವನನ್ನು ಹೂಳಿದರು. ರಾಣಿ ಎಡೀಲ್ ಕಾನ್ಯೂಟ್‌ನ ದೇಹವನ್ನು ಫ್ಲಾಂಡರ್ಸ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಬಂದಾಗ ಅವನು ಸತ್ತ ಆ ಚರ್ಚಿನ ಸ್ಥಳದ ಸುತ್ತ ಅದ್ಭುತವಾದ ಬೆಳಕು ಮೂಡಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿ, ಕಾನ್ಯೂಟನ ದೇಹ ಅಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ಸಂಕೇತಿಸಿದಂತಾಯಿತು. ಸಂತ ಕಾನ್ಯೂಟನ ಮರಣದಿಂದಾಗಿ ಮಹಾನ್ ವೈಕಿಂಗ್ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರ ಇನ್ನೆಂದೂ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ನರ ಬೃಹತ್ ನೌಕಾಬಲಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷದಂತೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯುರೋಪಿನ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಸೂರೆಮಾಡಲೆಂದು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. === ಮಧ್ಯಯುಗದ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ === ವೈಕಿಂಗ್ ಯುಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅಧಿಪತ್ಯವು- [[ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಐಡರ್ ನದಿ]]ಯ ಉತ್ತರದ ಭಾಗ ಮತ್ತು [[ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]],[[ಫ್ಯೂನೆನ್]],[[ಬಾರ್ನ್‌ಹೋಮ್]], [[ಸ್ಕೇಯ್ನ್]],[[ಹಾಲ್ಲ್ಯಾಂಡ್]]ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೆಕಿಂಜ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 1200ರ ಅಂತ್ಯದಿಂದ [[ಐಡರ್ ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಂಗಿಯ]]ನ್ ನದಿಗಳ ನಡುವಣ ಭೂ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಡ್ಯೂಶೀಸ್]] ಆಫ್ [[ಶ್ಲೆಸ್‌ವಿಗ್]]ಮತ್ತು [[ಹಾಲ್‌ಸ್ಟೀನ್]] ಎಂದು ಎರಡು ಪಾಳೆಯಪಟ್ಟಿನ ಆಡಳಿತಗಳಾಗಿ ಇಬ್ಭಾಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, ಬರೀ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನೊಳಗೊಂಡ(ಡ್ಯಾನಿಶ್ : ಜಾರ್ಲ್ಸ್), ನಿಶ್ಯಕ್ತವಾದ, ಅರೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ರಾಜವಂಶದ ತೇಪೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಯುರೋಪಿಯನ್ [[ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ]] ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಉಚ್ಛವರ್ಗದ ಜನರ ಮೂಲಕ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುವ ರಾಜನನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು. ಈ ಅವಧಿಯು ಆಂತರಿಕ ಕಲಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ನಿಶ್ಯಕ್ತ ಭೂರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಕಾಲದವರೆಗೂ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ, ಬೃಹತ್ತಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಚರ್ಚುಗಳು), ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿತು, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಮೊನಾಸ್ಟಿಕ್ ಆರ್ಡರ್ಸ್(ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಕಟ್ಟಳೆ)]] ಕಂಡುಬಂತು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ದಾಖಲೆಯಾದ ''[[ಜೆಸ್ಟಾ ಡ್ಯಾನೊರಮ್]]'' (ಡೀಡ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೇನ್ಸ್) ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ದೊರೆ [[ವಾಲ್ಡೆಮರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]] ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾಕು ತಮ್ಮ [[ಲುಂಡ್‌]]ನ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಶಪ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಅಬ್ಸಾಲೋನ್]] [[ಹ್‌ವೈಡ್]] ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈಶಾನ್ಯ ಜರ್ಮನಿಯ [[ವೆಂಡ್]] ಜನಾಂಗದ ಜೊತೆ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಜೊತೆ ಯಶಸ್ವೀ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಜರ್ಮನಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Roskilde Margrethe1 grave.jpg|thumb|ರಾಸ್ಕಿಲ್ಡ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗ್‌ರಿಥ್ Iಳ ಸಮಾಧಿ]] [[ವಾಲ್ಡೆಮರ್ II]] ಪದವಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಪ್ರಗತಿಯ ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಡ್ಯಾನಿಶ್ "ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರರಾಜ್ಯ"ದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಇದರ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ 1221ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಪೂರ್ವದ [[ಎಸ್ಟೋನಿಯಾ]]ದಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ನಾರ್ವೆ]]ಯ ಉತ್ತರದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ "ಪ್ರಾದೇಶಿಕ" ಕಾನೂನು ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಗಮನೀಯವಾಗಿ 1241ರ [[ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಜುಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]], ಇದು ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಾದ [[ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕು]]; "ರಾಜನಾದವನು ಕಾನೂನಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ; "ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು" ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 1241ರಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಡೆಮರ್ II]] ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಮತ್ತು 1340ರಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಡೆಮರ್ IV]]ನ ಸಿಂಹಾಸನಾರೋಹಣದಿಂದ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವು ಆಂತರಿಕ ಗಲಭೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು [[ಹ್ಯಾನ್ಸಿಯಾಟಿಕ್ ಲೀಗ್‌]]ನ ಉದಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಕುಸಿಯತೊಡಗಿತು. [[ವಾಲ್ಡೆಮರ್ II]]ನ ಮಕ್ಕಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನಿಂದ ಜುಟ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಡಚೀಸ್/ಕೌಂಟೀಸ್‌ನ ಅರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ಯ ಸಾಮಂತ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು. [[ವಾಲ್ಡೆಮರ್ IV]] ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗಳು [[ಮಾರ್ಗ್ರೆಥ್ I]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡಿತು. [[ಫಾಲ್ಕೋಪಿಂಗ್‌ನ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ಮಾರ್ಗ್ರೆಥ್ I ತನ್ನ ತಂಗಿಯ ಮಗನಾದ [[ಎರ್ರಿಕ್‌ ಆಫ್ ಪೊಮೆರಾನಿಯಾ]]ಗೆ ಕಲ್ಮಾರ್‌ ಯುನಿಯನ್ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ([[ಕಲ್ಮಾರ್ ಯುನಿಯನ್]]), ಟ್ರಿನಿಟಿ ಭಾನುವಾರ 1397ರಂದು ಸಹಿಮಾಡಿದ ನಂತರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, ನಾರ್ವೇ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡೆನ್‌ನ ರಾಜನಾಗಿ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ಮಾಡಿದಳು. ಮುಂದಿನ 125ವರ್ಷಗಳ [[ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಚರಿತ್ರೆ]]ಯು ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಚಾರದಲ್ಲೇ, ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಒಡೆಯುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ಆಧೀನಕ್ಕೊಳಪಡುವ ಬಗ್ಗೆಯೆ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ 17, 1523ರಂದು [[ಸ್ವೀಡಿಶ್ ರಾಜ]] [[ಗುಸ್ತಾವ್ ವಾಸಾ]] ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಂ ಅನ್ನು ಆಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬಗೆ ಹರಿದಂತಾಯಿತು. 1814ರ [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ವಿಯೆನ್ನಾ]]ದವರೆಗೂ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. 1520ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾಗೆ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ರಿಫಾರ್ಮೆಶನ್ ಬಂದಿತು. [[ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಟಾಸೆನ್]] ಎನ್ನುವ ಸಂತ ಜಾನ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲರ್ಸ್ ಕ್ರಮದ ಸನ್ಯಾಸಿ 1525ರಂದು ಈಸ್ಟರ್ ಭಾನುವಾರದಂದು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಲುಥರ್ಸ್ ಮಾದರಿಯ ಸುಧಾರಣೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಬಹು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಘೋಶಿಸಿದ. ಅವನ ಈ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವು ಒಂದು ದಶಕ ಕಾಲದ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು ಇದರಿಂದ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಟೌಸನ್‌ನನ್ನು ಜುಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ವೈಬೋರ್ಗ್ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆತನನ್ನು ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಇಡಲಾಯಿತು. ಬೀಗ ಜಡಿದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಟ್ಟರೂ ಟಾಸೆನ್ ಕಿಟಕಿಯೊಳಗಿಂದಲೇ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಡೇನರು ಮೊದಮೊದಲು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಟೌಸನ್‌ನ ವಿಚಿತ್ರವಾದ, ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಯ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ಆಲಿಸಲು ಬಂದರು. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಟಾಸೆನ್‌ನನ್ನು ಅವನ ನಿಷ್ಠ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕನ್ ಅಬೀ ಚರ್ಚಿನ ಬೀಗ ಮುರಿದು ವೈಬೋರ್ಗರ್‌ಗಳು ದೈವವಾಣಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ಕೇಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎಷ್ಟು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಲುಥರ್‌ನ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಜನ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆಂದರೆ ವಿಬಾರ್ಗ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಿಷಪ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಚರ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ ಅದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಲುಥರ್‌ನ ಧರ್ಮೋಪದೇಶದ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಅನೇಕ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಾರಾಧನೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು ಆನಂತರ ಟೌಸನ್ಸ್ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಲುಥರ್‌ನ ಬೋಧನೆಯು ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಹರಡಲಾಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯೊಳಗೇ ಟಾಸೆನ್ ರಾಜ [[ಫ್ರೆಡ್‌ರಿಕ್‌ I]]ನ ಖಾಸಗಿ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿ ಬಿಟ್ಟ. ರಾಜ ಫ್ರೆಡ್‌ರಿಕ್‌ ಹಳತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆದರೆ ಈ ಸಮತೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅವನಲ್ಲದೆ ಮತ್ಯಾರೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. 1531ರಲ್ಲಿ [[ಅವರ್ ಲೇಡಿ]] ಚರ್ಚಿಗೆ ಜನಸಮೂಹವೊಂದು ದಾಳಿಯಿಟ್ಟು ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು, ದೈವವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿತು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮರ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನೂ ಒಡೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡೆ ಬದಲಾವಣೆ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರೂ ಈ ರೀತಿಯ ಘಟನೆಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ಘಟಿಸಿದ್ದವು. ಚರ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಇದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಂತೆ ಗ್ರಹಿಸಿದರು ಆದರೆ ಅವರ ಹೊಸ ಪ್ರಭಾವ ಬಹು ಕಾಲ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಫ್ರೆಡ್‌ರಿಕ್ Iನ ಸಾವಿನಿಂದ ಇಬ್ಬರು ವಾರಸುದಾರರು ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಏರಲು ಹೊಡೆದಾಡಿದರು, ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಲುಬೆಕ್‌ನ ಬೆಂಬಲವಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಕ್ಯಥೋಲಿಕ್ ಉಚ್ಛವರ್ಗದವರಿಂದ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು, ಇದು [[ಕೌಂಟ್ಸ್ ಫ್ಯೂಡ್]] (ಡೇನಿಶ್ : ಗ್ರೆವೆನ್ಸ್ ಫೆಜ್ಡೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆಲ್ಬೋರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕಿಪ್ಪರ್ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್‌]]ನ ರೈತ ಸೇನೆಯ ಕಗ್ಗೊಲೆಯ ನಂತರ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು ಜೊತೆಗೆ ಲುಥೆರನ್-ಪರ ಪಕ್ಷವು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. [[1536ರಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಲುಥೆರನ್ ಆಯಿತು]]. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಯಿತು. ಅಬೀಗಳು, ನನರಿಗಳು, ಮೊನಾಸ್ಟರಿಗಳು ಮತ್ತಿತ್ತರ ಚರ್ಚಿನ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಕುಲೀನರು ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ರೈಸ್ತ ಪುರೋಹಿತವರ್ಗದವರು, ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೆದಕುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಮತ್ತು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತೇವೆಂದು ಒಪ್ಪುವ ಬಿಷಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಚರ್ಚಿನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಎಸ್ಟೇಟ್‍ಗಳನ್ನಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕ್ಯಥೋಲಿಕ್ ಪ್ರಭಾವವು ಮೂಲ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡ [[ವೈಬೋರ್ಗ್]] ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರದ ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ‌, ಬದಲಾವಣೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ಒಳಹೊಕ್ಕಿತ್ತೋ ಅಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಾಲದವರೆಗೂ ಉಳಿಯಿತು.<ref>[[ಕ್ಯಥೋಲಿಕ್ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ]], 1913, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ {{cquote|Though the Danish Reformation began at Viborg, certain Catholic usages were kept up in its cathedral longer than anywhere else in Denmark. The shrines of St. Kjeld and St. Willehad were removed to the choir of the cathedral in 1538, but Lutheran ministers continued to recite daily the Office of the Dead for the soul of King Eric Glipping (d 1286) from 1560 to 1630. The protestant Bishop Hans Wandal shortened and protestantised the service and entrusted its performance to the senior curate of the cathedral and twelve of the school boys. These all benefited by the endowment, and continued the service until 1684. Of the twelfth-century cathedral nothing remains but the crypt. The upper church built in 1876 contains splendid frescoes by Joachim Skovgaard begun in 1895 and a seven-branched candlestick from 1494. The abbey church of Grinderslev, the church of St Botolph, at Aalborg, and numerous village churches are memorials of the catholic past. At Karup there was a pilgrimage to Our Lady's Well. The chapter of the cathedral of St Mary and St Kjeld was secularised in 1440, after which it consisted of a dean, an archdeacon, a precentor, and twelve secular canons. There were also at Viborg the Benedictine nunnery of St Botolph, a Franciscan friary from 1235, and a Dominican friary from 1246, as well as the hospitals of St Michael and of the Holy Ghost. At Aalborg there were a Benedictine nunnery and a Franciscan friary. The Cistercian Abbey of Vidskild (Vitae Scola) founded in 1158, the Augustinian abbey at Grinderslev founded before 1176, and the Augustinian nunnery of Asmild were all situated in the diocese, as were also the Benedictine (?) nunnery of Sibber, and the hospitals at Tesdrup and Karup. In 1523, there were 236 churches in the Diocese of Viborg. Now (1912) the Camillians have a church and hospital at Aalborg, while Viborg is one of their out-stations.}}</ref> === ಆಧುನಿಕ ಚರಿತ್ರೆ === 1611–13ರ [[ಕಲ್ಮಾರ್ ಸಮರ]]ದಲ್ಲಿ ರಾಜ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ IV]] ಸ್ವೀಡೆನ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ, ಆದರೆ ಸ್ವೀಡೆನ್ ಅನ್ನು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ತರುವ ಅವನ ಉದ್ದೇಶ ಈಡೇರದಂತಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸ್ವೀಡೆನ್‌ [[ಯುದ್ಧದ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ]]ವಾಗಿ 1 ದಶಲಕ್ಷ [[ಬೆಳ್ಳಿ]]ಯ [[ರಿಕ್ಸ್‌ಡೇಲರ್]]ಗಳನ್ನು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು, ಈ ಹಣವನ್ನು ''[[ಆಲ್ವಸ್ಬಾರ್ಗ್ ರಾನ್ಸಮ್]]'' <ref>{{cite web|url=http://www.smb.nu/svenskakrig/1611.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011111014/http://smb.nu/svenskakrig/1611.asp|archivedate=2007-10-11 |title=Kalmarkriget 1611-1613 |accessdate=2007-05-04 |publisher=[[Svenskt Militärhistoriskt Bibliotek]]}} {{sv icon}}</ref> ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಈ ಹಣವನ್ನು ಅನೇಕ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಿದನು. ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ [[ಗ್ಲುಕ್‌ಸ್ಟಾಟ್]]([[ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗ್‌]])ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು),[[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಯಾ]](ಮೂಲ [[ಒಸ್ಲೋ]] ನಗರವು ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾದಾಗ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು), [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನ್‌ಶಾನ್]], [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನ್‌ಸ್ತಾದ್]], ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನ್‌ಸ್ಯಾಂಡ್]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್-[[ಬೊರ್ಸೆನ್]], [[ರುಂಡೇಟಾರ್ನ್]], [[ನೈಬೊಡರ್]], [[ರಾಸೆನ್‌ಬರ್ಗ್]], ಒಂದು [[ಬೆಳ್ಳಿಯ ಗಣಿ]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ತಾಮ್ರದ ಗಿರಣಿ]] ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದನು. [[ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಆತನೂ ಅಂತಹುದೇ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಕಂಪನಿ]]ಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಸಾಹತನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹಕ್ಕುಸಾಧಿಸಲು ಹೊರಟರು, ಆದರೆ ಆ ಕಂಪನಿ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೋರಮಂಡಲ ಕರಾವಳಿ]]ಯ [[ಟ್ರಾಂಕ್ವಿ‌ಬಾರ್]] ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. [[ಮುವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧ]] ದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ [[ಲುಥೆರನ್]] [[ಜರ್ಮನಿಯ ರಾಜ್ಯಗಳ]]ನಾಯಕನಾಗಬೇಕೆಂದು ಹೊರಟನಾದರೂ [[ಲುಟ್ಟರ್ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಸೋತುಹೋದನು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಆಲ್‌ಬ್ರೆಖ್ಟ್ ವಾನ್ ವ್ಯಾಲೆನ್‌ಸ್ಟೀನ್]]ನ ನೇತೃತ್ವದ ಕ್ಯಥೋಲಿಕ್ ಸೈನ್ಯ ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಲೂಟಿಮಾಡಿತು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೆ ನಿಭಾಯಿಸಿತು ಆದರೆ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ [[ಗುಸ್ತಾವಸ್ ಆಡೋಲ್ಫಸ್]]ನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯು ಸ್ವೀಡೆನ್‌ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಬಲವು ವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಭಾವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. 1643ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಸೈನ್ಯವು [[ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ]]ವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 1644ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕೇನ್]]ನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ 1645ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಬ್ರಾಂಸ್‌ಬೆರೋ]] ಎಂಬ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಲ್ಲ್ಯಾಂಡ್, [[ಗಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಎಸ್ಟೋನಿಯಾ]]ದ ಕೊನೆ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ನಾರ್ವೇಯ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿತು. 1657ರಲ್ಲಿ ರಾಜ [[ಫ್ರೆಡ್‌ರಿಕ್ III]] ಸ್ವೀಡನ್ ಮೇಲೆ [[ಯುದ್ಧ ಘೋಷಣೆ]] ಮಾಡಿ [[ಬ್ರೆಮೆನ್-ವೆರ್ಡನ್‌]]ನ ಮೇಲೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂದನು. ಇದು ಪ್ರಚಂಡ ಡ್ಯಾನಿಶ್‌‌ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಜ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ X ಗುಸ್ತಾವ್ ಆಫ್ ಸ್ವೀಡೆನ್]] [[ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಫನೆನ್]] ಎರಡನ್ನೂ ಮಣಿಸಿ [[ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ ಬಹು ಭಾಗವನ್ನು ಕೂಡ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡನು, ಅನಂತರ ಫೆಬ್ರವರಿ 1658ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಧಾನ [[ಪೀಸ್ ಆಫ್ ರಾಸ್ಕಿಲ್ಡೆ]] ನ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಸ್ವೀಡೆನ್‌ಗೆ [[ಸ್ಕೆಯ್ನ್]], [[ಬ್ಲೆಕಿಂಗ್‌]], [[ಟ್ರಾಂಡಿಲ್ಯಾಗ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾರ್ನ್‌ಹೋಮ್‌]]ನ ದ್ವೀಪದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ನಾಶ ಮಾಡಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಎಂದು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ X ಗುಸ್ತಾವ್ ವಿಷಾದಿಸಿದ ಮತ್ತು 1658ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಪೆನ್‌ಹೇಗನ್]] ಮೇಲೆ ಎರಡು ವರ್ಷದಷ್ಟು ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಹಾಕಿದರೂ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದ. ತದನಂತರದ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಂಡೆಲ್ಯಾಗ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ನ್‌ಹೋಮ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Grundlovgivende rigsforsamling - Constantin Hansen.jpg|thumb|left|Den Grundlovsgivende Rigsforsamling (ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ. ಈ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು ಡೇನಿಶ್ ಕಾನೂನನ್ನು ರಚಿಸಿತು), 1860–1864ರ ಕಾನ್‍ಸ್ಟಾಂಟಿನ್ ಹ್ಯಾನ್‌ಸೆನ್‌ನ ಕಲಾಕೃತಿ]] ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, ಸ್ಕೇಯ್ನ್ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು 1675–79ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕ್ಯಾನಿಯನ್ ಯುದ್ಧ]] ಮಾಡಿತು ಆದರೆ ಅದು ಸೋಲಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಆನಂತರ 1700ರಿಂದ 21ರವರೆಗೂ ನಡೆದ [[ಗ್ರೇಟ್ ನಾರ್ಥರ್ನ್ ವಾರ್]] ನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, 1721 ಮತ್ತು 1773ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಹಾಲ್‌ಸ್ಟೀನ್-ಗೋಟೋರ್ಪ್]] ಮನೆತನಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಶ್ಲೆಸ್‌ವಿಗ್]]ಮತ್ತು [[ಹಾಲ್‌ಸ್ಟೀನ್]]ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಮರಳಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಚನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರ ಪರವಾಗಿಯೂ ಇರದೆ ತಟಸ್ಥ ಧೋರಣೆ ತಳೆದು ಎರಡೂ ಕಡೆ ವ್ಯವಹಾರ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು. [[ನೆಪೊಲೀಯಾನಿಕ್ ಯುದ್ಧಗಳು]] ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ತಟಸ್ಠ ನಿಯಮವನ್ನು ಬೆಂಬತ್ತಿ, [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಲಾಭಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು, ನಂತರ [[ರಷಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], ಸ್ವೀಡನ್ ಮತ್ತು [[ಕಿಂಗ್ಡಂ ಆಫ್ ಪ್ರಷಿಯಾ]]ಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ [[ಲೀಗ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಡ್ ನ್ಯೂಟ್ರಾಲಿಟಿ]]ಯನ್ನು ಸೇರಿತು. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ಜನರು ಇದನ್ನು ಸೇಡಿನ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ [[1801]] ಮತ್ತು [[1807]] ರಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು, ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಂತೂ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಬಹು ಭಾಗವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ನೌಕಾಬಲ]]ಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು. ಈ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ''ಫ್ಲಾರಿಸ್ಸಂಟ್ ಯುಗ'' ದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೊನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇವುಗಳು ಡ್ಯಾನೋ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಗನ್‌ಬೋಟ್ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯವಸಾನಗೊಂಡಿತು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೇಯ ನಡುವಣ ಜಲಮಾರ್ಗದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಒಕ್ಕೂಟದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು, ಹಾಗೂ 1813ರಲ್ಲಿ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್-ನಾರ್ವೆ]] [[ದಿವಾಳಿ]]ಯಾಯಿತು. ನೆಪೋಲಿಯನ್ ನಂತರದ [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ವೀಯೆನ್ನಾ]]ವು ಡ್ಯಾನೊ-ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು 1814ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಕೀಯಲ್]]ನಲ್ಲಿ ಇದು ಖಾತ್ರಿಯಾಯಿತು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್-ನಾರ್ವೇ 1809ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಪುನ: ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಒಂದು ಅಲ್ಪ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ತಳೆದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು [[ಫ್ರೆಡ್‌ರಿಕ್ VI ಆಫ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]]ನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತ [[ಗುಸ್ತಾವ್ IV ಆಡೊಲ್ಫ್]]ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸ್ವೀಡೆನ್‌ನ [[ಎಸ್ಟೇಟ್]]ಗಳು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಗ್ನಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ XIII]] ಅನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದರು. ನಾರ್ವೆಯು ಸ್ವೀಡನ್ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸೇರಿತು ಮತ್ತು ಇದು 1905ರವರೆಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, [[ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಫ್ಯಾರೋ ದ್ವೀಪಗಳು]]ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ಗಳ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನಾರ್ಡಿಕ್ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲದೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್[[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಇಂಡಿಯಾ]], [[ಇಂಡಿಯಾ]]ದ [[ಟ್ರಾಂಕ್ವೀಬಾರ್]] ಅನ್ನು 1620 ರಿಂದ 1869ರವರೆಗೂ, [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕೋಸ್ಟ್]]([[ಘಾನಾ]])ವನ್ನು 1658ರಿಂದ 1850ವರೆಗೂ ಮತ್ತು [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]](ದಿ [[U.S. ವರ್ಜಿನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]) ಅನ್ನು 1671ರಿಂದ 1917ರವರೆಗೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿತು. 1830ರಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನಿಶ್‌ನ ಪುರೋಗಾಮಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಆವೇಗ ದೊರಕಿತು. ಯುರೋಪಿನ [[1848ನ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಗಳ ತರುವಾಯ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಜೂನ್ 5, 1849ರಂದು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ [[ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ]]ವುಳ್ಳ ದೇಶವಾಯಿತು. 1864ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ಲೆಸ್‌ವಿಗ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಯುದ್ಧ]](ಡ್ಯಾನಿಶ್: ''ಸ್ಲೆಸ್‌ವಿಗ್'' )ದ ನಂತರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, [[ಶೆಸ್‌ವಿಗ್ ಮತ್ತು ಹಾಲ್‌ಸ್ಟೀನ್]] ಅನ್ನು [[ಪ್ರಷಿಯಾ]]ಕ್ಕೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಸಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಸೋಲಿನಿಂದ ಡ್ಯಾನಿಶ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಗಾಯದ ಗುರುತುಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಈ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ನಂತರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಟಸ್ಥ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು, ಹಾಗೂ [[ಮೊದಲನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲೂ ಅದನ್ನೇ ಮುಂದುವರೆಸಿತು. === 20 ಮತ್ತು 21ನೇ ಶತಮಾನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Signing of the Maastricht Treaty.jpg|thumb|upright| ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 1993ರಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಟ್‌ರಿಶ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದೆ.]] [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಸೋಲಿನ ತರುವಾಯ [[ವರ್ಸೇಲ್ಸ್ ಶಕ್ತಿ]]ಗಳು ಆಗಿನ-ಜರ್ಮನ್ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಶ್ಲೆಸ್‌ವಿಗ್-ಹಾಲ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು. ಜರ್ಮನ್‌ನ [[ಏಕೀಕರಣವಾದ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕ ಪಟ್ಟ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಶ್ಲೆಸ್‌ವಿಗ್‌ನ ಮರಳಿಸುವಿಕೆಯ ಬಗೆಗೆ ಒಂದು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಎರಡು ಶ್ಲೆಸ್‌ವಿಗ್ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು 10 ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು 14 ಮಾರ್ಚ್‌ರಂದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 10 ಜುಲೈ 1920ರಂದು ಒಕ್ಕೂಟದ ಪುನರ್ ಸೇರ್ಪಡೆಯ ದಾಖಲೆಗೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಸಹಿಯ (6 July) ನಂತರ ರಾಜ[[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ X]] ಹಳೆಯ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಿಳಿ ಕುದುರೆ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತ ನಡೆದನು ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ [[ಉತ್ತರ ಶ್ಲೆಸ್‌ವಿಗ್]](ಸಾಂಡರ್‌ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್) ಅನ್ನು ಪುನ: ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಖಾಂತರ 163,600 ಒಕ್ಕಲು ಜನರನ್ನು ಮತ್ತು 3,984&nbsp;km² ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ 15 ಜೂನ್‌ನಂದು ವಾಲ್ಡೆಮಾರ್ಸ್‌ಡಾಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಮಿಲನ ದಿನಾಚರಣೆ(ಗೆನ್‌ಫಾರೆನಿಂಗ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಗ್)ಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಆಪರೇಷನ್ ವೆಸರುಬಂಗ್]] ಎಂಬ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 9 ಏಪ್ರಿಲ್ 1940ರಂದು [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮಾಡಿದ [[ದಾಳಿ]]ಗೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಕೇವಲ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರತಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು, ಆನಂತರ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸರ್ಕಾರ ಶರಣಾಯಿತು. ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ನಡುವೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ 1943ರವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಆನಂತರ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸರ್ಕಾರ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ [[ಅದರ ನೌಕಾ ಪಡೆ]] ತನ್ನ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿತು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಡ್ಯಾನಿಶ್‌ನ ಯಹೂದಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಬಗ್ಗೆ ತೀರಾ ಸಹಾಯಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತಾಳಿತು, ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸೈನ್ಯವು [[ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ]]ಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಸ್ವೀಡೆನ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜರ್ಮನರು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಯಹೂದಿ ಜನರನ್ನು ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಜರ್ಮನಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಅನೇಕ "ಒಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ"ಗಳು ಅಥವಾ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ನೇತೃತ್ವವಹಿಸಿತು. 1948ನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ [[ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. [[ಫ್ಯಾರೋ ದ್ವೀಪಗಳು]] ಕೂಡ [[ಹೋಮ್ ರೂಲ್]] ಅಂದರೆ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[NATO]]ಗಳ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 1973ರಲ್ಲಿ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ]]ದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಜೊತೆಗೂಡಿ [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ]](ಈಗ [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯುನಿಯನ್]])ಗೆ ಸೇರಿತು. 1993ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡೆದು [[ಮಾಸ್ಟ್ರಿಷ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಕ್ರಮೇಣ [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಮೂಲಕ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾದುವು. 1979ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 2009ರಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ [[ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಣಯ]]ವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ನಿಯಮಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] 1986ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರೋ ದ್ವೀಪಗಳು]] 1973ರಲ್ಲಿ [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯುನಿಯನ್]]ನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು ಹಾಗೂ ಈಗ ಅವೆರಡೂ ಅದರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಲ್ಲ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ದೇಶವಾದರೂ ಅದು ದೊಡ್ಡ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ UN ಮತ್ತು NATO ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಸೈಪ್ರಸ್]] ಮತ್ತು [[ಬೋಸ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ [[ಕೊರಿಯಾ]], [[ಕ್ರೊವೇಶಿಯಾ]], [[ಕೊಸೊವೊ]], [[ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ]], [[ಇರಾಕ್]], [[ಆಫ್ಗಾನಿಸ್ಥಾನ್]], ಮತ್ತು [[ಸೋಮಾಲಿಯಾ]]ಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಿದೆ. == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == {{main|Geography of Denmark}} [[ಚಿತ್ರ:Da-map.png|right|thumb|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌‍ನ ನಕ್ಷೆ]] ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ 68 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಜರ್ಮನಿಯ ಗಡಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮತ್ತುಳಿದ ಭಾಗವು ಸುಮಾರು 7,314 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ‍ದೆ. ಅದು 43,094 ಚದರ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ಸ್‌ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. 2000ದಿಂದೀಚೆಗೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ವೀಡೆನ್‌‌ಗೂ ಮಧ್ಯೆ [[ಒರೆಸಂಡ್ ಸೇತುವೆ]]ಯಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಉತ್ತರದ ತುತ್ತತುದಿಯ ಬಿಂದುವು 57° 45' 7"ನ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿ ಇರುವ [[ಸ್ಕೇಗನ್ಸ್]]ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ(ಸ್ಕಾನ ಉತ್ತರದ ಬೀಚ್). ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯನ್ನು [[ಗೆಡ್ಸರ್]]ತುದಿಯೆನ್ನುತ್ತಾರೆ ([[ಫಾಲ್ಸ್‌ಟರ್‌]]ನ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿ), 8° 4' 22"ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮದ ತುತ್ತ ತುದಿ [[ಬ್ಲಾವಾಂಡ್‌ಶಕ್]] ಮತ್ತು 15° 11' 55" ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವ ತೀರದ ತುದಿಯನ್ನು [[ಆಸ್ಟೇರ್ಸ್ಕರ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಬಾರ್ನ್‌ಹೋಮ್‌]]ನಿಂದ 18 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಇರುವ [[ಎರ್ಥೋಲ್ಮೀನ್]] ದ್ವೀಪಸಮೂಹದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಪೂರ್ವಕ್ಕೂ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೂ{{convert|452|km|mi|0}} ಅಂತರವಿದ್ದು ಉತ್ತರಕ್ಕೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ {{convert|368|km|mi|0}} ಅಂತರವಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ''ಜಿಲ್ಲ್ಯಾಂಡ್'' ನ [[ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪ]]ಗಳು ಮತ್ತು 443 ಹೆಸರುಳ್ಳ ದ್ವೀಪಗಳು (ಒಟ್ಟು 1419 ದ್ವೀಪಗಳು 100 m²ಗೂ ಮೇಲಿರುವುದು (2005)).<ref>{{cite web |url=http://www2.kms.dk/C1256AED004EA666/(AllDocsByDocId)/1D7EE8822587E667C1256AEF0030ABF6?open&page=strste&omr=KORT_DK_I_TAL |title=Landet i tal&nbsp; — Største øer |accessdate=2007-07-14 |date=2003-09-23 |publisher=[[National Survey and Cadastre of Denmark]] }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ 72ರಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿಗಳಿವೆ(2008),<ref>ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್‌ಬಾಂಕೆನ್.dk/bef4</ref> ಅದರಲ್ಲಿ ಅತೀ ದೊಡ್ದದು [[ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]](''ಸ್‌ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್'' ) ಮತ್ತು [[ಫ್ಯೂನೆನ್]](''ಫಿನ್'' ). ಇನ್ನುಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಬಾರ್ನ್‌ಹೋಮ್]] ದ್ವೀಪವಿದೆ. ಅನೇಕ ದೊಡ್ದ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸೇತುವೆಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ : ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಡನ್]] ಅನ್ನು [[ಓರೆಸಂಡ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್]], ಫ್ಯುನೆನ್ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ನಡುವೆ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಸೇತುವೆ]], ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯೂನೆನ್ ನಡುವೆ [[ಲಿಟ್ಟಲ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಸೇತುವೆ]]ಗಳು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. [[ಫೆರ್ರೀಸ್]] ಅಥವಾ [[ಸಣ್ಣ ವಿಮಾನ]]ಗಳು ಚಿಕ್ಕ-ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಕೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದರೆ [[ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್]](ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್), [[ಆರ್ಹಸ್]], [[ಆಲ್ಬೊರ್ಗ್]] ಮತ್ತು [[ಎಸ್ಬ್‌ಜರ್ಗ್]] (ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ), ಮತ್ತು [[ಓಡೆನ್]] (ಫ್ಯೂನೆನ್‌ನಲ್ಲಿ). [[ಚಿತ್ರ:karleboL.jpg|thumb|left| ಉತ್ತರ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕಾರ್ಲೆಬೋನ ನಾಜೂಕಾಗಿ ಹರಡಿರುವ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಂಡ್‌ಮಿಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಮನೆಗಳು.]] ಈ ದೇಶ ಎತ್ತರಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಮಿಕ್ಕಂತೆ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದೆ; [[ಸಮುದ್ರದ ಮಟ್ಟ]]ಕ್ಕಿಂತ {{convert|31|m|ft|0}} [[ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ]]ವಿದೆ ಮತ್ತು ತುತ್ತ ತುದಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಿಂದುವು [[ಮೊಲ್ಲೆಹೋಜ್]] ಆಗಿದೆ{{convert|170.86|m|ft|2}}. ಅದೇ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಹಸ್‌ನ ನೈಖುತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಬೆಟ್ಟಗಳೆಂದರೆ [[ವೈಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೋವ್ಹೋಜ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಜರ್ ಬವ್ನೇಹೊಜ್ನಲ್ಲಿ.|ವೈಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೋವ್ಹೋಜ್ {{convert|170.77|m|ft|2}}ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಎಜರ್ ಬವ್ನೇಹೊಜ್]]{{convert|170.35|m|ft|2}}ನಲ್ಲಿ.<ref>{{cite journal|title=Danmarks nye top|journal=Aktuel Naturvidenskab | date= | first=Jørgen | last=Dahlgaard | coauthors=|volume=2005|issue=1|page=2|id= |url = http://www.aktuelnat.au.dk/pdf05_1/an1top.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080307040437/http://www.aktuelnat.au.dk/pdf05_1/an1top.pdf |archivedate = 2008-03-07|format=PDF|accessdate=2007-02-03}}</ref>]] ಒಳಪ್ರದೇಶದ ನೀರಿನ ಭಾಗಗಳೆಂದರೆ:(ಪೂರ್ವದ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್) {{convert|210|km2|sqmi|0|abbr=on}}; (ಪಶ್ಚಿಮದ D.) {{convert|490|km2|sqmi|0|abbr=on}}. [[ಚಿತ್ರ:Yding skovhøj burial mound.JPG|thumb|upright| ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲೊಂದು, ಅರಣ್ಯದ ಸಮಾಧಿಪ್ರದೇಶವಾದ Yding Skovhøj]] ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 443 ಹೆಸರುಳ್ಳ ದ್ವೀಪಗಳು ಒಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕರಾವಳಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ,{{convert|7314|km|mi|0|abbr=on}}.<ref name="Nature&Environment">{{cite web|url=http://denmark.dk/portal/page?_pageid=374,520337&_dad=portal&_schema=PORTAL|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070403235436/http://denmark.dk/portal/page?_pageid=374,520337&_dad=portal&_schema=PORTAL|archivedate=2007-04-03 |title=Nature & Environment |accessdate=2007-02-03 |work=Denmark.dk }}</ref> ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಂಥದ್ದೇ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ವೃತ್ತವನ್ನು ರಚಿಸಿದರೆ ಅದರ ಸುತ್ತಳತೆಯು {{convert|742|km|mi|0|abbr=on}} ಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯ ಅನ್ಯೋನತೆ ಹೇಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಭೂ‍ಪ್ರದೇಶವೂ ತೀರದಿಂದ {{convert|52|km|mi|0|abbr=on}}ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಿಲ್ಲ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಅಳತೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟೇ ಎಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಕಡಲ ಕೊರೆತದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಭೌತದ್ರವ್ಯವು ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡುವುದು ಮತ್ತು ಈ ಕೊರೆತವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮಾನವ [[ಲ್ಯಾಂಡ್ ರೀಕ್ಲೇಮೇಷನ್]] ನಂಥ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು. ಜುಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ನೈಋತ್ಯ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಅಂದಾಜು{{convert|1|and|2|m|ft|2|abbr=on}} ಆಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ರೇಖೆಯು {{convert|10|km|mi|1|abbr=on}} ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೂ ಮುಂದಕ್ಕೂ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ.<ref>ನ್ಯಾಷನಲ್ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿನ್, (1990)</ref>. [[ಸಸ್ಯಭೌಗೋಳಿಕ]]ವಾಗಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌(ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ದಿ ಫರೋಯಿ ದ್ವೀಪಗಳು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) [[ಬೋರೀಯಲ್ ಕಿಂಗ್ಡಂ]]ಗೆ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಾಗೂ [[ಸರ್ಕಂಬೋರೀಯಲ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಯುರೋಪ್‌]]ನ ಮಂಡಲಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ. [[WWF]]ನ ಪ್ರಕಾರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಎರಡು [[ಜೀವಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳಾಗಿ ಪುನರ್ ವಿಭಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ: ಅವು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಾಡುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಾಡುಗಳು]]. ಫ್ಯಾರೋ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು [[ಫ್ಯಾರೋ ದ್ವೀಪಗಳ ಬೋರಿಯಲ್ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು]] ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ, ಹಾಗೂ [[ಕಲಾಲ್ಲಿಟ್ ನುನ್ನಾಟ್ ಹೈ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ತಂಡ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಕಲಾಲ್ಲಿಟ್ ನುನ್ನಾಟ್ ಲೋ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ತಂಡ್ರಾ]] ಎಂಬ ಜೀವಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:A Danish Perspective.jpg|left|thumb|ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]] ಹವಾಮಾನವು [[ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತೀರಾ ಚಳಿಯಿರುವುದಿಲ್ಲ, 0.0&nbsp;°C ನಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ತಾಪವು ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು 15.7&nbsp;°C<ref name="Denmark climate">{{cite web | url=http://www.dmi.dk/dmi/index/danmark/oversigter/klimanormaler.htm | title=Climate Normals for Denmark | accessdate=2008-10-28 | work=[[Danish Meteorological Institute]] | archive-date=2007-04-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070404170542/http://www.dmi.dk/dmi/index/danmark/oversigter/klimanormaler.htm | url-status=dead }} ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು, ಲೇಬಲ್ಡ್ ಇನ್ ಡ್ಯಾನಿಶ್: ಫರ್ಸ್ಟ್ ಪ್ಲಾಟ್ ಇಸ್ ದಿ ವ್ಹೋಲ್ ಕಂಟ್ರ‍ಿ; ನೆಡ್‌ಬೋರ್=ಪ್ರೆಸಿಪಿಟೇಷನ್, ನೆಡ್‌ಬೋರ್ಡೇಜ್=ಪ್ರೆಸಿಪಿಟೇಷನ್ ಡೇಸ್ (>1 mm), (ಡ್ಯಾಗ್/ಮಿಡಲ್/ನ್ಯಾಟ್)ಟೆಂಪ್.=(ಡೇ ಟೈಮ್/ಸರಾಸರಿ/ನೈಟ್‌ಟೈಮ್) ಟೆಂಪರೇಚರ್, ಸೋಲ್ಕಿನ್ಸ್‌ಟೈಮರ್=ಹೌರ್ಸ್ ಆಫ್ ಸನ್‌ಶೈನ್.</ref> ನ ಸರಾಸರಿ ಇದ್ದು ಬೇಸಿಗೆಗಳು ತಣ್ಣಗಿರುತ್ತವೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 121 ದಿನಗಳು ಆವಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಇಳಿಯುವುದು ಇರುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು 712&nbsp;mm ನಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ : ಶರತ್ಕಾಲವು ಒದ್ದೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲವು ಒಣಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Denmark climate"/> [[ಚಿತ್ರ:Skagen aka the skaw northmost point of denmark 6th may 2006.jpg|thumb|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದ ಬಿಂದು, ಸ್ಕೇಗೆನ್ ಬಳಿಯ ಗ್ರೆನೆನ್]] ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ ಉತ್ತರದ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ [[ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು]] ಹಗಲಿನ ಹೊತ್ತು ಬಹುವಾಗಿ ಏರುಪೇರಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಗಲಿನ ಹೊತ್ತು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯನು 9:00 a.m. ಗೆ ಉದಯವಾಗಿ 4:30 p.m ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಸ್ತಮಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಬಹು ದೀರ್ಘವಾಗಿದ್ದು ಬೆಳಿಗೆ 4:00 a.m.ಗೆ ಉದಯವಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ 10 p.m.ಗೆ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ.<ref name="sunrise sunset">{{cite web| last=| first =| authorlink =|coauthors =| year =| url =http://www.gaisma.com/en/location/kobenhavn.html| title =Copenhagen, Denmark&nbsp; — Sunrise, sunset, dawn and dusk times for the whole year| work =Gaisma| pages =| publisher =| dateformat =mdy | accessdate =May 2, 2006}}</ref> ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಅತೀ ದೀರ್ಘದ ಹಗಲಿನ ದಿನಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬದಂತೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುವುದು. [[ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಹಗಲು]] ಸುಮಾರು [[ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ (ಡ್ಯಾನಿಶ್:''ಜೂಲ್'' ) ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ದಿನ, ಅಂದರೆ 24 ಡಿಸೆಂಬರ್ [[ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಈವ್]]ನಂದು ಆಚರಿಸ್ಪಡುತ್ತದೆ. ''ಜೋಲ್'' ಎನ್ನುವ ಬಹುವಚನ ಪದವು ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ ವರ್ಗದ ನಾರ್ವೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತಪೂರ್ವ ಸಮಾಜವು ನಾನಾ ವಿಧದ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಕಾಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಟೋರ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ಕೆ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿ(2004), CD-ROM ಎಡಿಷನ್,ಎಂಟ್ರಿ ''ಜುಲೈ''.</ref> ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿಯು ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ನಾರ್ಸ್ ಪದದ ಬಳಕೆಯೂ ಬದಲಾಗಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸತೊಡಗಿತು. ಕ್ಯಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನವರು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ''ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌ಮೆಸ್ಸೆ'' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಅತೀ ದೀರ್ಘ ಹಗಲನ್ನು [[ಮಿಡ್‌ಸಮರ್ ಡೇ]] ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಸಂಕ್ತಾನ್‌ಸಾಫ್ಟೆನ್{/1({1}ಸಂತ ಜಾನ್‌ರ ಸಂಜೆ) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಟೋರ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ಕೆ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿ (2004), ಸಿಡಿ-ರಾಮ್ ಎಡಿಷನ್, ಪ್ರವೇಶ್ ''ಸಂಕ್ತಾನ್‌ಸಾಫ್ಟನ್''</ref>'' ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಮಿಡ್‌ಸಮರ್ ಅನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು.<ref>ಸ್ಟೋರ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ಕೆ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿ (2004), ಸಿಡಿ-ರಾಮ್ ಎಡಿಷನ್, ಪ್ರವೇಶ್ ''ಮಾಜ್ಸ್‌ಕಿಕ್ಕೆ''.</ref> == '''ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು''' == ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅನೇಕ [[ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು]] ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ : * ವಾಹನಗಳ ಮತ್ತು [[ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್]]ಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ]] * ನಾರ್ಥ್ ಸೀಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಮಾಲಿನ್ಯ * ಕೀಟನಾಶಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವರ್ಜಿತಗಳಿಂದ ಕುಡಿವ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳುವುದು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸರ್ಕಾರ [[ಪರಿಸರ ಸವೆತ]] ಮತ್ತು [[ಜಾಗತಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶ]]ಗಳನ್ನು ಉಪಶಮನಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ [[ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟೀಯ ಒಪ್ಪಂದ]]ಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದೆ. (ನೋಡಿ [[ಪರಿಸರ]]) == ಪರಿಸರ == ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹಸಿರು ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ 10ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |last=Kahn |first=Matthew E. |url=http://www.rd.com/your-america-inspiring-people-and-stories/best-places-to-live-green/article45734.html |title=Living Green: Full Country and City Rankings: Countries Overall &#124; Your America &#124; Reader's Digest |publisher=Rd.com |date= |accessdate=2009-05-05 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521183241/http://www.rd.com/your-america-inspiring-people-and-stories/best-places-to-live-green/article45734.html |url-status=dead }}</ref> [[ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]]ಯ ಬಗ್ಗೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ ಪ್ರಗತಿಪರ ನಿಲುವನ್ನು ತಳೆದಿದೆ; 1971ರಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಸರ್ಕಾರ ಪರಿಸರ ಖಾತೆಗೇ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಂತ್ರಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು 1973ರಲ್ಲಿ [[ಪರಿಸರ ನಿಯಮ]]ಗಳನ್ನ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ದೇಶವೆನಿಸಿತು. ಪರಿಸರ ಹಾಳುಗೆಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಉಪಶಮನಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿರುತ್ತದೆ: ಅಂಟಾರ್ಟಿಕ್ ಒಪ್ಪಂದ; [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ-ಕ್ಯೋಟೋ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್]]; [[ಎನ್‌ಡೇಂಜರ್ಡ್ ಸ್ಪೆಸೀಸ್ ಆಕ್ಟ್]] <ref name="factbook">{{cite web| last =| first =| authorlink =| coauthors =| date =2008-01-23| url =https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/da.html| title =Denmark| work =The World Factbook| pages =| publisher =CIA| accessdate =2007-02-03| archive-date =2015-09-18| archive-url =https://web.archive.org/web/20150918223138/https://www.cia.gov/library/publications//the-world-factbook/geos/da.html| url-status =dead}}</ref> ಈ ಒಪ್ಪಂದಗಳು CO₂ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್]] ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ [[ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ]] ನಗರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.grist.org/article/cities3/|title=15 green cities|publisher=grist|accessdate=2009-01-05}}</ref> ಒಂದು ನಗರದ ಯಶಸ್ಸು, ಬಲವಾದ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ನಿಯಮಗಳು ಹಾಗೂ ಗಟ್ಟಿ ಧ್ವನಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯಮಗಳ ಮಿಳಿತದ ಮೂಲಕ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನಬಹುದು, 2006ರಲ್ಲಿ ಕೊಪೆನ್‌ಹಾಗೆನ್ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಯು ''ಯುರೋಪಿಯನ್ ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್'' ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.dhigroup.com/News/NewsArchive/2006/CopenhagenReceivesEuropeanEnvironmentalAward.aspx|title=Copenhagen Receives European Environmental Award|publisher=grist|accessdate=2009-01-05|archive-date=2010-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100207001113/http://www.dhigroup.com/News/NewsArchive/2006/CopenhagenReceivesEuropeanEnvironmentalAward.aspx|url-status=dead}}</ref> ಸಮಗ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಗಾಗಿ [[ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಯೋಜನೆ]]ಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ನಗರಗಳಾದ [[ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾರ್ನ್‌ಹೋಮ್]] ಗಳು ಕೂಡ ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮುಂದಾಳುಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತು ದೊಡ್ಡಮಟ್ಟದ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸೋಲಾರ್ ಹೀಟಿಂಗ್]] ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್(CSHP)ಗಳಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ವೊಂದೇ ಐದು ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ವಾಸ್ತವಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೊಡ್ದ CSHPಯು ಮಾರ್ಸ್ಟ್‌ಲ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯ ವಾಸಿಸುವ [[ಏರೋ]] ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ [[ಬ್ರೈಟ್ ಗ್ರೀನ್]] [[ಪರಿಸರ ಚಳುವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ನಗರವೇ ಮುಂಚೋಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದುದು. ಕ್ಲೀನ್‌ಟೆಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ [[ಕ್ಲೀನ್‌ಟೆಕ್]] ಗುಚ್ಛದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾದದ್ದು ಕೊಪೆನ್‌ಹಾಗೆನ್ ಎಂದು [[ಕ್ಲೀನ್ ಎಡ್ಜ್]]ನಲ್ಲಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 700 ಕ್ಲೀನ್‌ಟೆಕ್ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಈ ನಗರವೇ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 46 ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಗುಚ್ಛವು 60,000ಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾದ ನೌಕರರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು, ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸೇರಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಧಾನಿಯ ಅತೀ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕ್ಲೀನ್‌ಟೆಕ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ, [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್]], [[ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]],<ref>{{cite web | title = The win-win ways of Cleantech business | publisher = CBS Observer | date = March 26, 2009 | url = http://cbsobserver.dk/win-win-ways-cleantech-business | accessdate = 2009-07-24 | archive-date = 2012-10-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121022230747/http://cbsobserver.dk/win-win-ways-cleantech-business | url-status = dead }}</ref> [[ರೈಸೋ DTU ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಫಾರ್ ಸಸ್ಟೈನಬಲ್ ಎನರ್ಜಿ]], ಮತ್ತು ಈಗ ರೈಸೋ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]]. ಮುಂದುವರೆದು, ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದವರು [[2009 ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಕ್ಲೈಮೆಟ್ ಚೇಂಜ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್]] ಎಂಬ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು[[Climate Change: Global Risks, Challenges and Decisions]] ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ]]ಯನ್ನು ಉಪಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಗತ್ಯ ಈಗ ಇದೆ ಎಂದು ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸಮೂಹ]]ವು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿತು. IPCCಯ ಚೇರ್ಮನ್ [[ರಾಜೇಂದ್ರ ಕೆ. ಪಚೌರಿ]], [[ಸ್ಟರ್ನ್ ರೆಪೋರ್ಟ್]]ನ ಲೇಖಕ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ [[ನಿಕೋಲಸ್ ಸ್ಟರ್ನ್]], ಮತ್ತು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ [[ಡ್ಯಾನಿಯಲ್ ಕಾಮೆನ್]] ಮುಂತಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತರೆಲ್ಲರೂ, ಕ್ಲೀನ್‌ಟೆಕ್ ಅನ್ನು ಬಂಡವಾಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡು [[ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು]] ಸ್ಥಿರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು [[ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]] ಸಾಧಿಸಿದ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದು ಮಹತ್ವ ಕೊಟ್ಟು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. === ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ GDP/ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ === 1990ದಿಂದೀಚೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಏರಿಳಿತಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆಗೊಂಡಿದ್ದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www02.wolframalpha.com/input/?i=denmark+green+house+gas+emission+per+denmark+gdp |title=Denmark - Wolfram Alpha |publisher=2.wolframalpha.com |date= |accessdate=2009-08-20 }}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜರ್ಮನಿ<ref>{{cite web |url=http://www02.wolframalpha.com/input/?i=Germany+green+house+gas+emission+per+Germany+gdp |title=Germany - Wolfram Alpha |publisher=2.wolframalpha.com |date= |accessdate=2009-08-20 }}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಯಂಥ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದರೂ, ಆದರೆ ಇತರ ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ದೇಶಗಳಾದ ನಾರ್ವೆ<ref>{{cite web |url=http://www03.wolframalpha.com/input/?i=norway+green+house+gas+emission+per+norway+GDP |title=Norway - Wolfram Alpha |publisher=3.wolframalpha.com |date= |accessdate=2009-08-20 }}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡನ್‌<ref>{{cite web |url=http://www03.wolframalpha.com/input/?i=Sweden+green+house+gas+emission+per+Sweden+GDP |title=Sweden - Wolfram Alpha |publisher=3.wolframalpha.com |date= |accessdate=2009-07-08 }}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಗಿಂತ ಅದು ಹಿಂದುಳಿದಿದೆ. == ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == [[ಚಿತ್ರ:Dronning_Margerethe_5_sep_2004.jpg|thumb|upright|ರಾಣಿ ಮಾರ್ಗ್‌ರೀಥ್ II]] {{main|Politics of Denmark}} ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ [[ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ]]. [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿರುವಂತೆ ರಾಜ ಸಾರ್ವಭೌಮ. ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಯಾರ ಅನುತಿಯೂ ಅವನು ಪಡೆಯಬೇಕಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೂ ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ, ಅವನು ಪರಮ ಪವಿತ್ರ. ರಾಜ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವಜಾ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಪಕ್ಷಗಳ ಮುಖಂಡರೊಡನೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಮಸೂದೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ತೀರ್ಮಾನಗಳು [[ರಾಯಲ್ ಅಸೆಂಟ್]] ಮೂಲಕ ಊರ್ಜಿತಗೊಳಸುವ ಮುನ್ನ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜನ ನೇತೃತ್ವದ [[ಖಾಸಗಿ ಮಂಡಳಿ]]''[[ಸ್ಟಾಟ್ಸ್ರಾಡೆಟ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಖಾಸಗಿ ಮಂಡಳಿಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧ್ಯುಕ್ತಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳು ಗೌಪ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜನಿಗೆ [[ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರ]]ವನ್ನು ''ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ'' ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಆ ಅಧಿಕಾರ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ [[ಆಚರಣೆಗಳಿಗೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದು]]. ಈ ಸಾರ್ವಭೌತ್ವವು ರಾಜಕೀಯೇತರವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಮತ್ತು ಸರಕಾರದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಾರದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಜವಂಶದವರು ಯಾವುದೇ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿದ್ದರೂ ಸಹ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Denmark Dependencies.PNG|thumb|left|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಅವಲಂಬಿಗಳು]] ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರವು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ([[ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]])ನ ಬಳಿಯಿದ್ದರೂ, ಶಾಸನಾಧಿಕಾರವು ಕಾರ್ಯಾಂಗ(ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ) ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ನೊಡನೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಾಂಗಾಧಿಕಾರವು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಬಳಿಯಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವುದು [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಇಲಾಖಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ [[ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಂತ್ರಿ]]ಗಳು. ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ [[ಸರಕಾರ]]ವಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಮಂತ್ರಿಗಳು,[[ಫೋಕೆಟ್ಟಿಂಗ್‌]]ಎಟ್ (ದಿ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್) ಮತ್ತು [[ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಬಾಡಿ]]ಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರು, ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಇವರನ್ನು ಅತ್ಯುನ್ನತರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಇವರು ಶಾಸನ ರಚಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇವರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿದ್ದವರ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮಿತಿಯಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ). ''[[ಫೋಕೆಟ್ಟಿಂಗ್]]'' ಎನ್ನುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸಕಾಂಗ. [[ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ]] ತತ್ವದ ಪ್ರಕಾರ ಶಾಸಕರಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಕಾರಗಳಿವೆ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರವೇಶವಾದ ಮೇಲೆ [[ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ]]ದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಇದೇ ತತ್ವವು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುಮತದ ಅನುಪಾತದಂತೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ 175 ಸದಸ್ಯರು ಇರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಯಾರೋ ದ್ವೀಪ]]ಗಳಿಂದ ತಲಾ ಇಬ್ಬರಿರುತ್ತಾರೆ. ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯಬೇಕು ಆದರೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಅವಧಿ ಮುಗಿವ ಮುನ್ನವೇ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಿ ಎಂದು ಕೇಳಲು ಅಧಿಕಾರ ಇರುತ್ತದೆ. [[ಅವಿಶ್ವಾಸ ಮತನಿರ್ಣಯ]]ದ ಮೂಲಕ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ ಒಂದು ಮಂತ್ರಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಇಡೀ ಸರಕಾರದಿಂದ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊಡಿಸಬಹುದು. [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೈತ್ರಿಗಳು ಇರುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧನಂತರ ಬಂದ ಎಲ್ಲಾ ಡ್ಯಾನಿಶ್‌ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಲ್ಪ ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಪಕ್ಷಗಳ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿರುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.berlingske.dk/article/20070617/dineord/106171178/|title=Radikale ved historisk skillevej|publisher=[[Berlingske Tidende]]|date=2007-06-17|accessdate=2007-08-17}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Lars Løkke Rasmussen foran Amalienborg 7 april 2009.JPG|thumb|upright|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ: ಲಾರ್ಸ್ ಲೊಕ್ಕ್ ರಾಸ್ಮಸ್ಸೆನ್]] [[ಸೆಂಟರ್-ರೈಟ್]] ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದಿಂದ [[ವೆನ್‌ಸ್ಟ್ರೇ]] ಪಕ್ಷದ [[ಆಂಡರ್ಸ್ ಫೋಗ್ ರಾಸ್‌ಮುಸ್ಸೆನ್]] ನವೆಂಬರ್ 2001ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 2009ರವರೆಗೂ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದ್ದು ವೆನ್‌ಸ್ತ್ರೇ ಮತ್ತು [[ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]] ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]] (ಡ್ಯಾನ್ಸ್ಕ್ ಫೋಲ್ಕೆಪಾರ್ಟಿ) ಇಂದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು. ಈ ಮೂರೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ [[2001ರ ಚುನಾವಣೆಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು [[2005ರ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲೂ ಅದನ್ನೇ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡವು. 13ನೇ ನವೆಂಬರ್‌ನಂದು ಪೂರ್ವಭಾವೀ [[ಚುನಾವಣೆ]] ನಡೆಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2007ರಂದು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಘೋಶಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಬಲಿಷ್ಟವಾಯಿತು,ಆಂಡರ್ಸ್ ಫೋಗ್ ರಾಸ್‌ಮುಸ್ಸೆನ್‌ರ ವೆನ್‌ಸ್ಟ್ರೇ ಪಕ್ಷವು 6 ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಸೋತಿತು ಮತ್ತು ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷವು ಚುನಾವಣೆಯ ಮೊದಲು ಎಷ್ಟು ಸೀಟಿತ್ತೋ ಅಷ್ಟನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ಆಂಡರ್ಸ್ ಫೋಗ್ ರಾಸ್‌ಮುಸ್ಸೆನ್‌ರು ಮೂರನೇ ಅವಧಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. 2008 ಮುಗಿಯುತ್ತಿದಂತೆಯೇ ಆಂಡರ್ಸ್ ಫೋಗ್ ರಾಸ್‌ಮುಸ್ಸೆನ್‌ರು [[NATO]]ದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಬೇಕೆಂದು ಆಶಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗಾಳಿ ಸುದ್ದಿ ಹರಡಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 4, 2009ರಂದು NATO ಸಮಾವೇಶ [[ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌ಬರ್ಗ್]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ NATOದೊಳಗಡೆಯಿಂದಲೇ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಟರ್ಕಿ]]ಯಿಂದ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಜಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಂಡರ್ಸ್ ಫೋಗ್ ರಾಸ್‌ಮುಸ್ಸೆನ್‌ [[ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಜನರಲ್ ಆಫ್ NATO]]ಆಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 2009ರಂದು ಆಂಡರ್ಸ್ ಫೋಗ್ ರಾಸ್‌ಮುಸ್ಸೆನ್‌ ರಾಜೀನಾಮೆಯಿಂದಾಗಿ [[ಆರ್ಥಿಕ ಸಚಿವ]]ರಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ವೆನ್‌ಸ್ಟ್ರೇಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ [[ಲಾರ್ಸ್ ಲೊಕ್ಕೆ ರಾಸ್ ಮುಸ್ಸೆನ್]] ನೂತನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು. === ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳು === [[ಬೇರೆ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ಗಳಂತೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಸಹಾ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಹೋಸ್ಟ್‌ನೇಮ್‌ಗಳ [[ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಇದನ್ನು ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಪ್ರೊವೈಡರ್ಸ್‌ನವರು [[DNS]] ಮನವಿಗಳನ್ನು [[ಸೆನ್ಸಾರ್]]ಮಾಡಲಿಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೆಲವು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿದಾಗ ಆ ಸೈಟ್‌ಗಳು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಂದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. <ref>ಡಾನ್ಮಾರ್ಕ್ ಬಿಸ್ಕೈಲೈಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಸೆನ್ಸರ್ ಪಾ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ಟೇಟ್, 180 ಗ್ರೇಡರ್, 31ನೇ ಮೇ, 2009 [http://www.180grader.dk/nyheder/Danmark_beskyldes_for_censur_p_internettet.php ]{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.berlingske.dk/article/20090530/danmark/705300089/ |title=Danmark anklages for censur, Berlingske, may 30, 2009 |publisher=Berlingske.dk |date=2009-07-08 |accessdate=2009-08-20}}</ref> == ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳು == {{main|Regions of Denmark|Municipalities of Denmark}} :''2006ರವರೆಗೂ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ, ನೋಡಿ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]. '' ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಐದು [[ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ,({{lang-da|regioner}}ಬಿಡಿ: ''ಪ್ರದೇಶ'' ) ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು 98 [[ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳು]]. 2007ರ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಪ್ರಕಾರ 1ನೇ ಜನವರಿ 2007ರಂದು ದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹದಿಮೂರು [[ಕೌಂಟೀಸ್]](''[[ಆಮ್ಟೆರ್]]'' )ಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ-ಪುಟ್ಟ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳನ್ನು(''[[ಕೌಮುನರ್]]'' ) ದೊಡ್ಡವುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಹೀಗಾಗಿ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 270ರಿಂದ 98ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು. ಕೌಂಟೀಸ್‌ನಂತೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ 8% (''ಸಂಢೇಡ್ಸ್‌ಬಿಡ್ರಾಗ್'' ) ಭರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಯ ನಿಧಿ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ 2005ರ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ 41 ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಹೊಸ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಈ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಹೊರತು ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಎರ್ಥೋಲ್‌ಮೀನ್]] [[ಆರ್ಚಿಪೆಲಾಗೋ]]ನ (96 ನಿವಾಸಿಗಳು (2008)) ಇತ್ತ ಕಡೆ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಯವರೂ ಅಲ್ಲ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಸೇರಿದವರಲ್ಲ ಆದರೆ ಅವರು [[ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ|ರಕ್ಷಣಾ<ref>{{cite news | first=Jonas | last=Michael Kjær | title=Christiansø betaler ikke sundhedsbidrag | date=2006-11-15 | url=http://www.dr.dk/Regioner/Bornholm/Nyheder/Christiansoe/2006/11/15160130.htm | work=dr.dk | accessdate=2007-08-12 | archive-date=2007-10-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071011075640/http://dr.dk/Regioner/Bornholm/Nyheder/Christiansoe/2006/11/15160130.htm | url-status=dead }}{{da icon}}</ref> ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದವರು. [[ರಿಗ್ಸ್‌ಫಾಲ್ಲೆಸ್ಕಾಬೆಟ್]]ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವ [[ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಯಾರೋ ದ್ವೀಪಗಳು]] ಸಹಾ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಆಧಿಪತ್ಯದ ಭಾಗಗಳೇ, ಆದರೆ ಅವಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ವಹಾಣೆ]] ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ececec" ! ದೇಶ ! ಜನಸಂಖ್ಯೆ ! ಪ್ರದೇಶ<br />(km²) ! ಸಾಂದ್ರತೆ<br />(pop per km²) |- | [42] ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ | align="right"| 5,519,441 | align="right"| 43,094 | align="right"| 128 |- | {{flagicon|Faroe Islands}} [[ಫ್ಯಾರೋ ದ್ವೀಪಗಳು]] | align="right"| 48,797 | align="right"| 1,399 | align="right"| 35 |- | {{flagicon|Greenland}} [[ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] | align="right"| 57,564 | align="right"| 2,175,600 | align="right"| 0.026 |- | {{flagicon|Denmark}} [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಆಧಿಪತ್ಯ]] | align="right"| 5,625,802 | align="right"| 2,220,093 | align="right"| 2.5 |} == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {{main|Economy of Denmark}} ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ [[ಮಿಶ್ರ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]ಯ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ [[ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಆಗಿದ್ದು ಅದು ಯುರೋಪಿಯನ [[ಬದುಕಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ]]<ref>[http://hdr.undp.org/en/media/hdr_20072008_en_complete.pdf ] ಹ್ಯೂಮನ್ ಡೆವಲೋಪ್‌ಮೆಂಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ 2007/2008</ref><ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_Human_Development_Index ] ಹ್ಯೂಮನ್ ಡೆವಲೊಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ನಿಂದ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ</ref> ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಧಿಕ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರವಿರುತ್ತದೆ. [[GDP (PPP) ಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಪಿಟಾ]] ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 16ನೇ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ [[ನಾಮಿನಲ್ GDP ಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಪಿಟಾ]] ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ 5ನೇಯ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರೂಪ್]] ಪ್ರಕಾರ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅತ್ಯಂತ ಫ್ಲೆಕ್ಸಿಬಲ್ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತದೆ; ಈ ನಿಯಮವನ್ನು [[ಫ್ಲೆಕ್ಸಿಕ್ಯೂರಿಟಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರವಲು ಪಡೆಯುವುದು, ಹುಡುಕಾಡಿ ಕೆಲಸ ಪಡೆಯುವುದು ಸುಲಭ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ 2.9 ದಶ ಲಕ್ಷ [[ಕಾರ್ಮಿಕರ ದಳ]]ವಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ<ref>[http://www.uis.unesco.org/template/pdf/ged/2009/GED_2009_EN.pdf UNESCO 2009 ಗ್ಲೋಬಲ್ ಎಡ್ಯೂಕೇಶನ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091211181542/http://www.uis.unesco.org/template/pdf/ged/2009/GED_2009_EN.pdf |date=2009-12-11 }},30.3% ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಜೊತೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. p2 ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಫ್, p194 ಮೇಲೆ ಟೇಬಲ್.</ref> ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವೀ]]ಧರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. [[ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ GDPಯು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಕಾರ್ಯ]]ದಲ್ಲೂ 2007ರಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಹತ್ತನೇಯ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. UN ಪ್ರಕಾರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ [[ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅಸಮ್ಮತ ಆದಾಯದ ಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿರುತ್ತದೆ]]ಮತ್ತು IMF ಹೇಳುವಂತೆ [[ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ]]ವಿರುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ. 2009 ಜೂನ್ ವರೆಗೂ ನಿರುದ್ಯೋಗವು ಶೇಕಡಾ 6.3ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ, 2.6 [[ಶೇಕಡವಾರು ಪಾಯಿಂಟುಗಳು]] ಸರಾಸರಿ EUನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಖಡ 8.9ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1 ಹಾರ್ಮೊನೈಸ್ಡ್ ಅನ್‌ಎಮ್‌ಪ್ಲಾಯ್‌ಮೆಂಟ್ ರೇಟ್ ಬೈ ಜೆಂಡರ್ ಟೋಟಲ್ಸ್] ಯೂರೋಸ್ಟಾಟ್</ref> [[ವಿಶ್ವ ಎಕಾನಮಿಕ್ ಫೋರಮ್]] 2008 ವರದಿ, IMD, ಮತ್ತು [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್]]<ref>{{cite web |url=http://www.investindk.com/visArtikel.asp?artikelID=14338 |title=In the Media |publisher=Investindk.com |date= |accessdate=2009-05-05 |archive-date=2009-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330072553/http://www.investindk.com/visArtikel.asp?artikelID=14338 |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. OECD ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ EU-15ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಕ್ತ [[ಆರ್ಥಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 1990ರ ಉದಾರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಮುಕ್ತ [[ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಇರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಕೂಡ ಒಂದು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ 25%ರಷ್ಟು [[ಕಂಪನಿ ತೆರಿಗೆ]] ದರವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಿಗೆ<ref>[http://www.investindk.com/visArtikel.asp?artikelID=9015 ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಎನ್‌ವೈರಾನ್‌ಮೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100403023805/http://www.investindk.com/visArtikel.asp?artikelID=9015 |date=2010-04-03 }}, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೂಡಿ</ref> ವಿಶೇಷ ಸಮಯ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಡ್ಯಾನಿಶ್ ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ (25% VAT ಎಕ್ಸೈಸ್ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ) ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ]] ಹೊಂದಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರೆನ್ಸಿ ಕ್ರೋನ್ (ಬಹುವಚನವಾಗಿ:ಕ್ರೋನರ್),[[ವಸ್ತುತ:]] [[ERM]]<ref name="denmarkandtheeuro">{{cite web |url=http://www.nationalbanken.dk/DNUK/Euro.nsf/side/Denmark_and_the_euro!OpenDocument |title=Denmark and the euro |accessdate=2007-02-03 |date=2006-11-17 |publisher=[[Danmarks Nationalbank]] |archive-date=2006-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061116210231/http://nationalbanken.dk/DNUK/Euro.nsf/side/Denmark_and_the_euro!OpenDocument |url-status=dead }}</ref> ಮೂಲಕ [[Euro]] ಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿರುತ್ತದೆ. ವಿನಿಮಯದ ದರವನ್ನು [[ಸ್ಥಿರೀಕರಣ]] ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲಾಗುವ ಅಂದಾಜು ದರ ಪ್ರತಿ ಯುರೋಗೆ 7.45 ಕ್ರೋನರ್ ಆಗಿದೆ. ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕ್ರೋನ್, ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ಸ್‌ಗೆ [[USD]] 0.20 ಪ್ರತಿ ಕ್ರೋನ್(ಸುಮಾರು 4.97 ಕ್ರೋನರ್ ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್‌ಗೆ)ನ ದರದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ([[ವಿನಿಮಯದ ದರ]]ಗಳು ನವೆಂಬರ್ 2009ಕ್ಕೆ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ) [[ಎಕನಾಮಿಕ್ ಆಂಡ್ ಮಾನಿಟರಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್]] (EMU)ನ ಮೂರನೆ ಹಂತ(ದಿ ಕಾಮನ್ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕರೆನ್ಸಿ-ದಿ ಯೂರೋ)ದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅವಶ್ಯಕ ಆರ್ಥಿಕ [[ಕನ್ವರ್ಜನ್ಸ್ ಕ್ರೈಟೀರಿಯಾ]]ವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು ಆದರೆ [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2000ರ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ]]ದಲ್ಲಿ ದಿ ಮಾನಿಟರಿ ಯೂನಿಯನ್ ಅನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ನವೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಫಾಗ್ ರಾಸ್‌‌ಮು‌ಸ್ಸೆ‌ನ್ ಸರ್ಕಾರ ಪುನರಾಯ್ಕೆಯಾದಾಗ ಯುರೋ 2008 ಅಥವಾ 2009ರ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news | title= Denmark to have second referendum on euro | date=2007-11-22 | url=http://euobserver.com/9/25202| accessdate = 2007-11-22}}</ref> ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ತನ್ನ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ]], ತೋಟಗಾರಿಕೆ, [[ಆಹಾರ ಉದ್ಯಮ]]([[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಕ್ರೌನ್]]), ಡೈರಿ ಉತ್ಪಾದನೆ([[ಆರ್ಲಾ ಫುಡ್ಸ್]]), ಸಗಟು ಮಾರಾಟ([[ಬ್ರುಗ್ಸೆನ್{/0)}, ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ಸ್|ಬ್ರುಗ್ಸೆನ್{/0)}, [[ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ಸ್]]]] ಮತ್ತು ಕೋ-ಹೌಸಿಂಗ್ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ]]ಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಬೆಂಬಲವಿದೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಮತಾಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ 76% ರಷ್ಟು ಜನ ಸ್ಪಂದಿಸಿ ಜಾಗತೀಕರಣ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1684528,00.html ವೈ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಲವ್ಸ್ ಗ್ಲೋಬಲೈಸೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824161708/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1684528,00.html |date=2013-08-24 }}, ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್</ref> ಇದರ 70%ರಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಾರದ ಹರಿವು ಇರುವುದು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ. [[ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಪಿಟಾದ ರಫ್ತು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ 9ನೇಯದು. ಮುಖ್ಯವಾದ ರಫ್ತು : ಯಂತ್ರಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಹಾಗೂ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ<ref>{{cite web|author=Danish Exporters |url=http://www.danishexporters.dk/scripts/danishexporters/export.asp |title=Danish Export-Import - Denmark’s International Trade and Main Export Markets |publisher=Danish Exporters |date=2008 |accessdate=2009-10-29}}</ref>. ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ನಿವ್ವಳ ರಫ್ತುದಾರ ದೇಶ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, GNP [[ವಿದೇಶೀ ಸಾಲ]]39% ಅಥವಾ 300 ಬಿಲ್ಲಿಯನ್ DKK<ref>{{cite web|url=http://www.dSt.dk/aarbogstabel/407|title=Statens Gæld og Låntagning |publisher=Statistics Denmark}}</ref> ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳು ಅದರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಅಂದರೆ ತೆರಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಹಣ ಬಾಕಿ ಇತ್ತು. 105,000&nbsp;km² (40,000+ sq mi)ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಸಮುದ್ರದ ಭೂಪ್ರದೇಶವೂ ಮುಖ್ಯವೇ. [[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್]]ಮತ್ತು [[ಹೆರಿಟೇಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್]]ನವರು ತಯಾರಿಸಿದ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕಾನಮಿಕ್ ಫ್ರೀಡಂ]] 2008ರಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಮುಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಅನುಸರಿಸುವ 162 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 11ನೇಯದು ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ಯದ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅಡೆತಡೆಗಳುಳ್ಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಇರುವಂತಾಗಿದೆ, ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ನಿರ್ಬಂಧವಿದರುವ ಬಡ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ [[ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಡೆ ಕಾಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Miller |first=John |url=http://www.dollarsandsense.org/archives/2005/0305miller.html |title=John Miller, at Dollars & Sense |publisher=Dollarsandsense.org |date=2005-01-04 |accessdate=2009-08-20}}</ref> [[GDP ಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಪಿಟಾ]]<ref>{{cite web|url=http://www.leftbusinessobserver.com/FreedomIndex.html |title=Comparisons of Index of Economic Freedom with GDP/capita |publisher=Leftbusinessobserver.com |date=2005-03-26 |accessdate=2009-08-20}}</ref> ದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಕೇವಲ 10%ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ [[ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಹಸಂಬಂಧ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಇಂಡೆಕ್ಸ್, ಉದ್ಯಮವನ್ನು<ref>{{cite web|last=Miller |first=John |url=http://www.dollarsandsense.org/archives/2005/0305miller.html |title=John Miller at Dollars & Sense |publisher=Dollarsandsense.org |date=2005-01-04 |accessdate=2009-08-20}}</ref> ಪೋಷಿಸಿ ಪಾಲಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿನ ಜಪಾನೀಯರ [[ಜೈಬಟ್ಸು]]ವಿನಂತೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ [[ಜಪಾನೀಸ್ ಆರ್ಥಿಕ ಚಮತ್ಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸ್ಟಾಟ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಎನ್ನುವುದು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಆಫ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ನವರು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಿಭಾಯಿಸುವ ದತ್ತಾಂಶಸಮೂಹಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಹೆಸರು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ 1985ರಿಂದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಂಚುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಸರಣ ನೀತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಈ ಸೇವೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪ್ರಸರಣಗೊಳಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲೇ ಮುಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 2 ದಶಲಕ್ಷ ಹಿಟ್ಸ್ ಇರುತ್ತದೆ (2006). === ಶಕ್ತಿ === [[ಚಿತ್ರ:DanishWindTurbines.jpg|thumb|right|400px|ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ಬಳಿಯ ಆಫ್‌ಶೋರ್ ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳು]] {{see also|Nordic energy market|Wind power in Denmark}} ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ನಾರ್ಥ್ ಸೀ ನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲವಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು [[ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ]]<ref>{{cite web |url=http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=DA |title=EIA - International Energy Data and Analysis for Denmark |publisher=Tonto.eia.doe.gov |date=2009-05-15 |accessdate=2009-05-29 |archive-date=2010-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304094837/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=DA |url-status=dead }}</ref> ದ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ 32 ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಜೊತೆಗೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ದಾಖಲೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪವಮಾನ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಕೂಡ ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪವಮಾನ ವಿದ್ಯುತ್]] ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವವರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಯಾವ ಕುಟುಂಬಗಳು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಂತಹವರಿಗೆ [[ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ]]ಯನ್ನು ಕೂಡ ಸರ್ಕಾರ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಟರ್ಬೈನ್ ಅನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಬದಲಾಗಿ ಎಷ್ಟೋ ಕುಟುಂಬಗಳು [[ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್]] ಸಹಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯ ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿರುತ್ತಾರೆ. 2004ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 150,000 ಡೇನ್ ಜನಾಂಗದವರು ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವತ: ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 5,500 ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದವರು ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ 75%ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳು ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ 16-19% ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.(2004-2006ರ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು).<ref name="ens.dk">http://www.ens.dk ನಿಂದ</ref> ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ಗೂ ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಷನ್ ಲೈನ್‌ಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಎನರ್ಜಿ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಮನೆ-ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೆಲೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ<ref>[http://www.eia.doe.gov/emeu/international/elecprih.html ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ ಪ್ರೈಸಸ್ ಫಾರ್ ಹೌಸ್ ಹೋಳ್ಡ್ಸ್] ಎನರ್ಜಿ ಇನ್‌ಫಾರ್‌ಮೇಷನ್ ಆಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್</ref>, ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಗಳು EUನ ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="ens.dk"/> === ಸಾರಿಗೆ === {{main|Transport in Denmark}} [[ಚಿತ್ರ:Oeresund Bridge.jpg|thumb|left|300px|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಓರೆಸಂಡ್ ಸೇತುವೆ. ಬಲಭಾಗಕ್ಕಿರುವುದು ಕೃತಕ ದ್ವೀಪವಾದ ಪೆಬೆರ್‌ಹೋಮ್, ಮತ್ತು ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಲ್ಟ್‌ಹೋಮ್. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಎತ್ತರದಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ]] ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವಾದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೂಡಿ ಅನೇಕ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು [[ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾಲ್ಮೋ]], [[ಸ್ವೀಡನ್]] ನಡುವೆ([[ಓರೆಸಂಡ್ ಸೇತುವೆ]]) ಮತ್ತು [[ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ಹಾಗು [[ಫ್ಯೂನೆನ್]]([[ಗ್ರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಫಿಕ್ಸಡ್ ಲಿಂಕ್]]) ನಡುವೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ಮಾಲ್ಮೋ ಬಂದರು]] ಎರಡು ನಗರಗಳ ಮಧ್ಯ, ಎರಡೂ ದೇಶದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಡ್ಯಾನ್ಸ್ಕೇ ಸ್ಟಾಟ್ಸ್‌ಬಾನರ್]] (ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸ್ಟೇಟ್ ರೈಲ್ವೇಸ್) [[ರೈಲ್ವೇ]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಇದ್ದರೆ ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕೆಗೆ [[DB ಶೆಂಕರ್ ರೈಲ್]] ಇರುತ್ತದೆ. [[ರೈಲ್ವೇ ಹಳಿಗಳನ್ನು]] [[ಬೇನ್‌ಡ್ಯಾನ್ಮಾರ್ಕ್]] ನ್ದಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ಸಣ್ಣ [[ಮೆಟ್ರೋ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ಕ್ಷೇತ್ರವು ವಿಸ್ತೃತ [[ಎಲೆಕ್ಟೀಫೈಡ್ ಸಬ್ ಅರ್ಬನ್ ರೈಲ್ವೇ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏರ‍್‌ಲೈನ್]] (ನಾರ್ವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡೆನ್ ಜೊತೆಗೂಡಿ) [[ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಂ]] (SAS) ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್]] ದೇಶದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಆಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾದ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರವೂ ಹೌದು. [[ಫ್ಯಾರೋ ದ್ವೀಪಗಳು]] ಇವುಗಳಿಗಿರುವ ಸಂಪರ್ಕ ಫೆರ್ರಿ ಲಿಂಕ್ ಅನ್ನು [[ಸ್ಮಿರಿಲ್ಲ್ ಲೈನ್]] ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫೆರ್ರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[DFDS]] (ನಾರ್ವೇ ಮತ್ತು UKಗೆ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸ್ಕ್ಯಾಂಡ್‌ಲೈನ್ಸ್]](ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡೆನ್‌ಗೆ), [[ಸ್ಟೆನಾ ಲೈನ್]](ನಾರ್ವೇ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡೆನ್‌ಗೆ), ಕಲರ್ ಲೈನ್(ನಾರ್ವೇಗೆ) ಮತ್ತು ಫ್ಜ್ಜೋರ್ಡ್ ಲೈನ್(ನಾರ್ವೇಗೆ). ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು [[ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ]] ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಹೊಸ ಕಾರುಗಳ ಬೆಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು, ಕಾರಣ, ಇಲ್ಲಿನ ದುಬಾರಿ ನೊಂದಣಿ ತೆರಿಗೆ(ಅಂದಾಜು. 180%) ಮತ್ತು VAT (25%) ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಆದುದರಿಂದ ಹೊಸ ಕಾರುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದುಬಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ದುರಾದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಇದು ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮವೇ ಸರಿ, ಆದರೆ ಈ ದುಬಾರಿ ತೆರಿಗೆಯ ಕಾರಣ ಕಾರನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಲೆಂದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಹಳೆಯ ಕಾರುಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಾಲು ಸರಿಯೋ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಆಧುನಿಕ ಕಾರುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಸಾಲು ಸರಿಯೋ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವಿಷಯ! ಏನೇ ಆದರೂ ಕಾರುಗಳ ಸಾಲು ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 45% ರಷ್ಟು ಏರಿದೆ. ಬಹುಶ: ಅಧಿಕ ತೆರಿಗೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಕಾರುಗಳ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆಯೇನೋ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಸರ್ಕಾರ 2007ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮೈಲೇಜ್ ಬರುವ ಕಾರುಗಳ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಅಷ್ಟೇನೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿಲ್ಲ. 2008ರಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದ ಹಳೆಯ(10 ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹಳೆಯದಾದ) ಕಾರುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರುಗಳು ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಆಮದಾಗುತಿತ್ತು, ಕಾರಣ, ತೆರಿಗೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಸೇರಿ ಅದರ ಬೆಲೆಯು ಡೇನ್ ಜನರಿಗೆ ಎಟುಕುವಷ್ಟು ಇರುತಿತ್ತು. ಸಮಗ್ರತೆ, ಏರಿಳಿತ ಮತ್ತು ಹೀಗೇ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗದ ಶಕ್ತಿಮೂಲಗಳಾದ ಗ್ರಿಡ್‌ನ [[ಪವಮಾನ ಶಕ್ತಿ]] ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಬಲಿಷ್ಠ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಒಂದು ಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಸಾರಿಗೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗುರಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ([[V2G) ಮತ್ತು ಪ್ಲಗ್-ಇನ್ ವಾಹನಗಳಳ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.|V2G) ಮತ್ತು [[ಪ್ಲಗ್-ಇನ್ ವಾಹನಗಳ]]ಳ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.<ref>{{cite web |url=http://www.energymap.dk/Technology-Areas/Intelligent-Energy/Plug-in-and-Electrical-Vehicles |title=Plug-in and Electrical Vehicles |publisher=EnergyMap.dk |date= |accessdate=2009-10-10 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719122621/http://www.energymap.dk/Technology-Areas/Intelligent-Energy/Plug-in-and-Electrical-Vehicles |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.energymap.dk/Profiles/Department-of-Energy-Technology-Aalborg-University/Projects/The-Future-High-Efficiency-Electric-Car--Integrate |title=The Future High-Efficiency Electric Car, Integrated into the Electricity Supply Network |publisher=EnergyMap.dk |date= |accessdate=2009-10-10 |archive-date=2020-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512194957/http://www.energymap.dk/Profiles/Department-of-Energy-Technology-Aalborg-University/Projects/The-Future-High-Efficiency-Electric-Car--Integrate |url-status=dead }}</ref>]] === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಯಮಗಳು === {{seealso|Nordic model|Flexicurity}} 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುಪಾಡಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದಾಗಿನಿಂದ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಯಿತು. ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಸುಮಾರು 80% ರಷ್ಟು ನೌಕರರು ಯೂನಿಯನ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ದೇಣಿಗೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಶೇಕಡಾವಾರು ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿಯಮಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಒಡೆಯರ ನಡುವೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದ ನಂತರ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಂತಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಸರ್ಕಾರ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವುದು ನೌಕರರ ಮುಷ್ಕರ ತುಂಬಾ ದಿನಗಳವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾದಾಗ ಮಾತ್ರ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು]] ಏನೇ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿರಲಿ ಈಗೀಗ ಜನ ಜಂಟಿಯಾಗದೆ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತ ಇದ್ದಾರೆ, ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಭತ್ಯೆಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ನಿರುದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಭತ್ಯೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನೌಕರ ತನ್ನ [[ಸಂಬಳ ಮಟ್ಟ]]ದ 47%ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಿರುದ್ಯೋಗ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು (ಆಗಸ್ಟ್ 2008ರಂತೆ 50,000ಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಜನರು) ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಭತ್ಯೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಿರುದ್ಯೋಗ ನಿಧಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡುವ ಏಕೈಕ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದಾಗ [[ಶೀಘ್ರ ನಿವೃತ್ತಿ]] ವೇತನ (''ಎಫ್ಟರ್‌ಲಾನ್'' )ಅನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ, ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಅದು 60 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾದ ಮೇಲೆಯೇ ಬರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೀಸಲು ಹಣವನ್ನು ನಿರುದ್ಯೋಗ ನಿಧಿಗೆ ಪಾವತಿಸಿರಬೇಕು.<ref>{{cite web |url=http://www.ugebreveta4.dk/2008/200826/Baggrundoganalyse/LoenmodtagereKlarTilNyeDagpengeregler.aspx |title=LO's ugebrev/2008 |publisher=Ugebreveta4.dk |date= |accessdate=2009-08-20 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918070251/http://www.ugebreveta4.dk/2008/200826/Baggrundoganalyse/LoenmodtagereKlarTilNyeDagpengeregler.aspx |url-status=dead }}</ref> [[ನಿರುದ್ಯೋಗ ಲೆಕ್ಕವು]] ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007ಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು 74,90 ಜನಕ್ಕೆ 2.7% ಇರುತ್ತದೆ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ 112,800 ಜನರಿದ್ದು 2,400 ಜನ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2003ರಿಂದೀಚೆಗೆ 60% ಕಡಿಮೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.dst.dk/pukora/epub/Nyt/2008/NR031.pdf|title=Ledigheden faldt til 2,7 pct. |publisher=Statistics Denmark|format=PDF|accessdate=2009-07-24}}</ref> [[ಯುರೋಸ್ಟಾಟ್]]ನ ಪ್ರಕಾರ ಆಗಸ್ಟ್ 2008ಕ್ಕೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಸಂಖ್ಯೆ 2.9% ಇದ್ದಿತು. ಏನೇ ಆಗಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದರೆ 38% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ(800,000 ಜನರು)<ref>[http://www.dst.dk/Statistik/seneste/Arbejdsmarked/ATP.aspx ] Beskæftigelsesindikator på grundlag af ATP-indbetalinger. ಜೂನ್ 2008ರ ಪ್ರಕಾರ ನಿರುದ್ಯೋಗವು 1.6%.ರಷ್ಟು ಇಳಿಮುಖ ಕಂಡಿತು. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಸತತವಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2003ರಿಂದ 170,700ಜನರು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹೊಂದಿದಾಗಲಿಂದಲೂ ಇಳಿಮುಖ ಕಾಣುತ್ತಲೇ ಇದೆ</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾನದಂಡವೆಂದರೆ ಅದು [[ಉದ್ಯೋಗದ ಸಂಖ್ಯೆ]], 15 ರಿಂದ 64 ವಯಸ್ಸಿನ ([[ಉದ್ಯೋಗಾರ್ಹ ವಯಸ್ಸಿನ]])ಜನರಿಗೆ, 15 ರಿಂದ 64 ವಯಸ್ಸಿನವರ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ನೌಕರಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದು. ಯುರೋಸ್ಟಾಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಉದ್ಯೋಗ ಸಂಖ್ಯೆ 2007ರಲ್ಲಿ 77.1% ಇರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] 78.% ಮತ್ತು [[ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] 85.1% ಮಾತ್ರವೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯೋಗ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2008ರ ಮೂರನೇ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100,000 ಜನರಿಗೆ ನಿರುದ್ಯೋಗವುಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ [[ಡ್ಯಾನ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್]] ವರದಿ ಮಾಡಿತು. ಇವರಲ್ಲಿ 62% ಜನರಿಗೆ ಎರಡು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಬೇರೊಂದು ಉದ್ಯೋಗ ದೊರಕಿಸಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ 6%ರಷ್ಟು ಜನರು ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗೇ ಇದ್ದರು. 2015ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 65,000 ಜನರು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಉದ್ಯೋಗಾರ್ಹ ವಯಸ್ಸಿನ]] ಗುಂಪಿನವರ ಸಂಖ್ಯೆ, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಕಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಿಂಚಿಣಿದಾರರು ಇತ್ಯಾದಿ ಜನರು 10,000 ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ 2,860,000 ಸಂಖ್ಯೆವರೆಗೂ ಏರಬಹುದೆಂದು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಗಳೂ ಕೂಡ 70,000 ದಿಂದ 2,790,000;<ref>{{cite book |last=Madsen |first=Bjarne |authorlink= |coauthors=Svend Lundtorp |title=Arbejdsmarkedet på Sjælland og øerne i 2015 |page=10 |year=2006 |publisher=Akf forlaget |url=http://www.akf.dk/udgivelser/2006/pdf/arbejdsmarkedet_sjaelland_oeer.pdf/ |accessdate=2007-02-03 |isbn=87-7509-801-6 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927132117/http://www.akf.dk/udgivelser/2006/pdf/arbejdsmarkedet_sjaelland_oeer.pdf/ |url-status=dead }}</ref> ರವರೆಗೂ([[ಅರೆಕಾಲಿಕ]] ಉದ್ಯೋಗವೂ ಸೇರಿ)<ref>Statistikbanken.dk, tables AB513+ BESK11+12+13.</ref> ಏರಬಹುದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನೌಕರರ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ನುರಿತ ನೌಕರರೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವೃತ್ತಿಗಳಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ನರ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಕಡಿಮೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಕೆಲಸದ ಅವಧಿ]] ಹೆಚ್ಚಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1987–1993ರ [[ಆರ್ಥಿಕ ಅವನತಿ]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ.<ref name="BusinessDK">{{cite news | first=Jens | last=Nüchel | coauthors= Lars Erik Skovgaard | title=Danskere arbejder mere og mere | date=2006-12-13 | publisher=[[Berlingske Tidende]] | url =http://www.business.dk/karriere/artikel:aid=2014652 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20071011104002/http://www.business.dk/karriere/artikel:aid=2014652 | archivedate =2007-10-11 | work =Business.dk | pages = | accessdate = 2007-02-03 | language = }}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಸೇವಾ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಕೆಲಸಗಾರರ ಕೊರತೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.[[ಅಂಚೆ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಬಸ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರು.<ref name="autogenerated1">{{cite news | first=Annette | last=Bonde | title= Virksomheder foretrækker tysk arbejdskraft | date=2007-09-24 | publisher=[[Berlingske Tidende]] | url =http://www.business.dk/article/20070923/karriere/109231065/ | work=Business.dk | pages = | accessdate = 2007-09-23 | language = }}</ref> 2007ರ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ 250,000 ಜನ ವಿದೇಶಿಯರು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರು, ಅವರಲ್ಲಿ 23,000 ಜನರು ಇನ್ನೂ ಜರ್ಮನಿ ಅಥವಾ ಸ್ವೀಡೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://politiken.dk/erhverv/article441694.ece |title=Udlændinge passer hvert 10. job |language={{da icon}} |publisher=Politiken.dk |date=2009-06-19 |accessdate=2009-08-20 |archive-date=2008-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080104213849/http://politiken.dk/erhverv/article441694.ece |url-status=dead }}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 2008ರವರೆಗೂ ಸುಮಾರು 14,000 ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಮಾದರಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ 39,000 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು {0ಆರ್ಥಿಕ ಚಕ್ರ{/0}<ref>[http://www.business.dk/article/20080811/brancher/80811082/ Arbejdsmarkedets most wanted (11. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080823143019/http://www.business.dk/article/20080811/brancher/80811082/ |date=2008-08-23 }}[http://www.business.dk/article/20080811/brancher/80811082/ ಆಗಸ್ಟ್ 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080823143019/http://www.business.dk/article/20080811/brancher/80811082/ |date=2008-08-23 }}</ref> ವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯೇ. ನಿರುದ್ಯೋಗ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಪೂರ್ವದ ನೌಕರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ(ಗರಿಷ್ಠ ಫಾಯಿದೆ ವೇತನದ 90% ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ) ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ ನಿಧಿ]]ಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೀಗೇ ಇರಲೇಬೇಕೆಂದೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ್ದ ಹಣದ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಮೊಬಲಗಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗಿನ ಹಣ ಕೊಡುವುದು [[ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ]], ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಈ ಹಣ ಒದಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಪ ಮೊತ್ತ ಮಾತ್ರ ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾಣಿಕೆಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರ ಮನೆ ಮಾರಾಟದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಂತಹ ಲಾಭಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ ([[ಮನೆಯ ಷೇರ್]] ''ಇರದ'' ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ,ಡಾ:''ಫ್ರೈವರ್ಡಿ'' )), ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿ ಬಂದಂತಹ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ಶೇಖಡ 0 ಆಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.dors.dk/sw5855.asp |title=Danish Economic Council Spring Report 2008 English Summary,p. 11 |publisher=Dors.dk |date= |accessdate=2009-08-20 |archive-date=2014-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021175345/http://www.dors.dk/sw5855.asp |url-status=dead }}</ref> ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾದರಿಯ ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಂದರೆ ಬ್ರಾಡ್‌ಬೇಸ್ಡ್ ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ(25% VAT, ಮಧ್ಯ ಮಾರಾಟ,ಡ್ಯೂಟಿ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ) ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಗತಿಪರ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ]] ಎರಡೂ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಇದರ್ಥ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದಂತೆಲ್ಲಾ, ಹೆಚ್ಚು ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆಯ ಶೇಕಡವಾರು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ (ಕನಿಷ್ಠ ತೆರಿಗೆ ದರ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ 42% ರಿಂದ 60%ರವರೆಗೂ ಏರುತ್ತದೆ. [[ಎರ್ಥಾಲ್ಮೀನ್]] ನಿವಾಸಿಗಳು 8% ಆರೋಗ್ಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಮಿಕ್ಕಂತೆ ಸರ್ವತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ,).<ref>{{Cite web |url=http://www.skat.dk/SKAT.aspx?oId=133800 |title=Skattesatser; bundgrænser, procenter og fradrag |access-date=2010-02-04 |archive-date=2011-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428204813/http://www.skat.dk/SKAT.aspx?oId=133800 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.skm.dk/tal_statistik/kommuneskatter/procenter/?year=2009 |title=Kommuneskatter 2007, 2008 og 2009 |access-date=2010-02-04 |archive-date=2008-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081020073953/http://www.skm.dk/tal_statistik/kommuneskatter/procenter/?year=2009 |url-status=dead }}</ref> ಇತರ ತೆರಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳ ನೊಂದಣಿ ತೆರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಇದು VATಗೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ 180% ರಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ (ಜುಲೈ, 2007ರಲ್ಲಿ) ಇಂಧನ [[ಸಮರ್ಥ ಕಾರು]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಸರಾಸರಿ ತೆರಿಗೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅಷ್ಟೇ ಬರುವುದನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.skm.dk/foreign/english/taxindenmark2007/5344/#104|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927035651/http://www.skm.dk/foreign/english/taxindenmark2007/5344/#104|archivedate=2007-09-27 |title=Registration tax for cars |date=2008-03-24 |publisher=Skatteministeriet}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರ == {{main|Demographics of Denmark|Languages of Denmark}} 2009ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅವರ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ 5.4 ದಶಲಕ್ಷದ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 90.5%ರಷ್ಟು ಜನರು [[ಡ್ಯಾನಿಶ್]] ಮೂಲದವರು.<ref name="DSTimm"/> ಇನ್ನುಳಿದ 9.5%ರಲ್ಲಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ದೇಶಗಳಾದ [[ಬೋಸ್ನಿಯಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷಿಯಾ]]ದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಅಥವಾ ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದಾರೆ, 1983ರಲ್ಲಿ "ಅಲೀಯನ್ ಲಾ" (''ಉಡ್ಲಾಂಡಿಂಗೆಲೋವೆನ್'' ) ಜಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದೇ ಈ ವಲಸೆಗೆ ಕಾರಣ, ಈ ನಿಯಮದಡಿ ಈಗಾಗಲೇ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಕುಟುಂಬವೂ ಸಹ ವಲಸೆ ಬರಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಯಾರೋಯೀಸ್]]ಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಾದ [[ಇನ್ಯೂಇಟ್]]ಗಳು ಕೂಡ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ನಡುವೆ ಇದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಗುಂಪಾಗಿ ವಲಸೆ ಬರುವವರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನಾದ್ಯಂತ [[ವಲಸೆ ನಿಯಮಗಳು]] ಕಠಿಣವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6505809|title=Danes' Anti-Immigrant Backlash Marks Radical Shift|pages=|publisher=|accessdate=2007-01-28}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1679235.stm|title=Denmark gets tough on immigrants | work=BBC News | date=2001-11-27 | accessdate=2010-01-02}}</ref> ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಹೊಸ ವಲಸೆ ನಿಯಮ 2001ರಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ [[EU]]/[[EEA]]ಯಿಂದ ಬರುವ ಜನರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ವಾಸ ಮಾಡಲು ಕೊಡುವ ಪರವಾನಗಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಏನೇ ಆದರೂ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರುವ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ 2001 ರಿಂದ 2006 ರವರೆಗೆ 70% ಅಂದರೆ 4,198 ನಷ್ಟು ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಆಶ್ರಯ ಕೋರಿ ಬರುವವರಿಗೆ ಕೊಡಮಾಡುವ ಪರವಾನಗಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಯು 1,095ಕ್ಕೆ 82.5%ರಷ್ಟು ಇಳಿದಿದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ [[ಆಶ್ರಯ ಕೋರುವವರ]] ಸಂಖ್ಯೆಯೂ 1,960<ref>{{cite web |url=http://www.nyidanmark.dk/NR/rdonlyres/01D113D6-EA0D-4DB6-B2F9-DA47A6706EFF/0/tal_og_fakta_2006.pdf |title=Tal og fakta på udlændingeområdet |format=PDF |date= |accessdate=2009-08-20 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127030942/http://www.nyidanmark.dk/NR/rdonlyres/01D113D6-EA0D-4DB6-B2F9-DA47A6706EFF/0/tal_og_fakta_2006.pdf |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ 84%ನಷ್ಟು ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (2008 ಜನವರಿ 1ರಂತೆ) 5,475,791, ಇದರಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ 129.16 ಪ್ರತಿ ಕಿ.ಮೀ ²ಗೆ ಒಕ್ಕಲು ಅಥವಾ ನಿವಾಸಿಗಳು(334.53 inh/sq mi).<ref>{{da icon}}[http://www.dst.dk/nytudg/11083 Nyt fra Danmarks Statistik]</ref> ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಂತೆ ಇಲ್ಲೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ. [[ಗ್ರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್]]ನ ಪೂರ್ವದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶ 9,622 km² (3,715 sq mi)ಇದ್ದು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ 22.7% ಆಗುತ್ತದೆ, 2008 ಜನವರಿ 1ಕ್ಕೆ ಅದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 45% (2,465,348) ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸರಾಸರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಕಿಮೀ²ಗೆ (663.6 ಪ್ರತಿ sq mi) 256.2 ನಿವಾಸಿಗಳು. ದೇಶದ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (32,772 km²/12,653 sq mi) ಸರಾಸರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯು 91.86/km² (237.91 per sq mi) (3,010,443 ಜನರು) (2008). [[ಮಧ್ಯದ]] ವಯಸ್ಸು 39.8 ವರ್ಷಗಳು ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 0.98 ಪುರುಷರು ಇದ್ದಾರೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 98.2% ಜನರು ವಿದ್ಯಾವಂತರು (15 ವಯಸ್ಸಿನ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರು). ಶಿಶು [[ಜನನದ ಪ್ರಮಾಣ]] ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆ(2006 est.)ಗೆ 1.74 ಆಗಿರುತ್ತದೆ,ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಿಣಿದಾರರ ಅನುಪಾತಕ್ಕೆ ಬಿಂಬಿಸಿದಾಗ ಇದು ಕಡಿಮೆಯೇ. ಕಡಿಮೆ ಜನನದ ಪ್ರಮಾಣವಿದ್ದರೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ 0.33%ರಂತೆ ಏರುತ್ತಲೇ ಇದೆ.<ref name="factbook" /> ಇಲ್ಲಿ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್]] [[ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇದನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನ್]]. 2006ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ<ref>{{cite web | url = http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-format= | title = U.S. Census | publisher = U.S. Census Bureau }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1,516,126 ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ತಾವು [[ಡ್ಯಾನಿಶ್]] ಮೂಲದವರು ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. 2006ರ ಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ 200,035 ಜನ ಕೆನಡಿಯನ್ನರು ತಾವು [[ಡ್ಯಾನಿಶ್]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯವರು ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |title=Ethnocultural Portrait of Canada Highlight Tables, 2006 Census |publisher=2.statcan.ca |date=2008-04-02 |accessdate=2009-08-20 |archive-date=2013-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723224016/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/index-eng.cfm |url-status=dead }}</ref> === ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು === {{Largest cities of Denmark}} == ಧರ್ಮ == {{main|Religion in Denmark}} [[ಚಿತ್ರ:Jelling-Kirche suedlicher Huegel.jpg|thumb|right|300px|ಜೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಚರ್ಚ್‌ಯಾರ್ಡ್‌ನ 900ರ ಸಮಾಧಿಯ ದಿಣ್ಣೆಗಳು]] 2009 ಜನವರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 81.5%<ref>{{da icon}} [http://www.km.dk/folkekirken/statistik-og-oekonomi/kirkestatistik.html ಮೆಂಬರ್‌ಶಿಪ್ ಲುಥೆರನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಚರ್ಚ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119052707/http://www.km.dk/folkekirken/statistik-og-oekonomi/kirkestatistik.html |date=2012-01-19 }}</ref> ರಷ್ಟು ಜನರು [[ಸಂವಿಧಾನಾ]]ತ್ಮಕವಾಗಿ [[ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ]] [[ಲುಥೇರಾನ್]] ಸ್ಟೇಟ್ ಚರ್ಚ್, [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚರ್ಚ್]]{{lang|da|''Den Danske Folkekirke''}}ನ ಸದಸ್ಯರು. ವಲಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತವರ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ ಸದಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಆಗಲೂ ಜಾಸ್ತಿಯೇ ಅದು ಅಂದಾಜು 90.3%{{Citation needed|date=September 2009}}ರಷ್ಟು. ಸಂವಿಧಾನದ ನಿಬಂಧನೆ 6ರ ಪ್ರಕಾರ,[[ರಾಜವಂಶದ ಕುಟುಂಬ]] ಈ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರಬೇಕು, ಮಿಕ್ಕ ಜನರು ಯಾವುದಾದರೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 2% ರಷ್ಟು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಜನಾಂಗದವರು ಇದ್ದಾರೆ, ಇವರು ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದವರು.<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3167.htm ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ (04/09)]. U.S. ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್.</ref> ಸರ್ಕಾರದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾಜಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಇಂತಿವೆ: * [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಥೋಲಿಸಿಸಂ]], 1682ರಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿರುತ್ತದೆ. * [[ದಿ ರೀಫಾರ್ಮಡ್ ಚರ್ಚ್]], 1682ರಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿರುತ್ತದೆ. * [[ಜುಡಾಯಿಸಂ]], 1682ರಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿರುತ್ತದೆ. [[ಫಾರ್ನ್ ಸೀಯ]] (ಇಂಗ್ಲೀಶ್:ದಿ ಓಲ್ಡ್ ವೇ), ಎಂಬ ಪುರಾತನ ಸ್ಥಳೀಯ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಅಂದರೆ 2003ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web |author=Torben Sørensen |url=http://www.fornsidr.dk/dk/17 |title=Forn Siðr - the Asa and Vane faith religious community in Denmark - Forn Siðr |publisher=Fornsidr.dk |date=2007-04-19 |accessdate=2009-05-05 |archive-date=2009-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327111826/http://www.fornsidr.dk/dk/17 |url-status=dead }}</ref> ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾಜಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾನ್ಯತೆ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಅವು ಮದುವೆ ಮುಂತಾದ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಮಾನ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ನೆರವೇರಿಸಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2005ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಯುರೋಬ್ಯಾರೋ ಮೀಟರ್ ಪೋಲ್]] ಪ್ರಕಾರ 31% ರಷ್ಟು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ನಾಗರೀಕರು "ದೇವರು ಇದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಂಬುವುದಾಗಿ" ಹೇಳಿದರೆ, 49% ರಷ್ಟು ಜನ "ಒಂದು ರೀತಿಯ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಜೀವ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದಾಗಿ ನಂಬುತ್ತೇವೆ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 19% ರಷ್ಟು ಜನ "ತಾವು ಯಾವುದೇ ದೇವರು, ಶಕ್ತಿ ಇದೆಯೆಂದು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಜುಕರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಪ್ರಕಾರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರೀಶ್ವರವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ದೈವತ್ವಕ್ಕೆ ನಿಲುಕಲಾರೆವೆನ್ನುವವರ ನಡುವಿನ ಅನುಪಾತವು 43% ಮತ್ತು 80%ರ ನಡುವೆ ಇದ್ದು, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೇಶವೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.adherents.com/largecom/com_atheist.html |title = The Largest Atheist / Agnostic Populations |last = Zuckerman |first = Phil |access-date = 2010-02-04 |archive-date = 2009-08-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090822041707/http://www.adherents.com/largecom/com_atheist.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite book |chapter = Atheism: Contemporary Rates and Patterns |title = The Cambridge Companion to Atheism |first = Michael | last = Martin (ed.) |publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge |year = 2005 }}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == {{main|Education in Denmark}} [[ಚಿತ್ರ:Copenhagen Rundetårn street left.jpg|thumb|left|upright|Rundetårn (ರೌಂಡ್ ಟವರ್), ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾದ University of Copenhagenanನ ಒಂದು ಹಳೆಯ ವೀಕ್ಷಣಾಗೋಪುರ.]] ಡ್ಯಾನಿಶ್ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ [[ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ]], [[ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ]] ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. "[[ಫೋಕೆಸ್ಕೊಲ್]]" ಅಥವಾ ತತ್ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 9 ವರ್ಷಗಳು ಓದಿರುವ ಹಾಜರಾತಿಯಿರಬೇಕು. ತತ್ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಆಗಿರಬಹುದು. 99% ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು [[ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆ]]ಗೆ ಸೇರಿದರೆ, 86% ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು 41% [[ಮುಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ]]ವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣವು ಉಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಟ್ಯೂಶನ್ ಫೀಸ್ ಎಂದು ಯಾವುದೇ ಕೋರ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವಾಗ ತೆರಬೇಕಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು "[[ಡೆನ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ಕೆ ಫೋಲ್ಕೆಸ್ಕೋಲ್]]" ("ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್")ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ "ಕಿಂಡರ್‌ಗಾರ್ಟನ್ ಕ್ಲಾಸ್"/0ನೇ ಗ್ರೇಡ್‌ನಿಂದ("ಬಾರ್ನಿಹ್ಯಾವ್‌ಕ್ಲಾಸ್ಸೆ"/ "0. ಕ್ಲಾಸ್ಸೆ")ನಿಂದ [[10ನೇ ಗ್ರೇಡ್]]ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು, ಮತ್ತು 10ನೇ ಗ್ರೇಡ್ ಆಯ್ಕೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ಯವುಳ್ಳದ್ದು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, "ಉಚಿತ ಶಾಲೆಗಳು" ("ಫ್ರಿಸ್ಕೋಲ್"), ಅಥವಾ[[ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು]]ಗಳು ("ಪ್ರೈವೇಟ್ಸ್ಕೋಲ್") ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬಹುದು, ಅಂಥವು ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಡದ [[ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಶಾಲೆ]]ಗಳು ಅಥವಾ [[ವಾಲ್ಡೋರ್ಫ್ ಶಾಲೆಗಳು]]. 2006ರಲ್ಲಿ [[OECD]]ನವರು ಸಹಯೋಜಿತಗೊಳಿಸಿರುವ [[ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಫಾರ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಅಸ್ಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್]]ನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವದ 24ನೇ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು OECDನವರ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಬ್ಹಹಳ ಹೆಚ್ಚೂ ಅಲ್ಲ ಕಡಿಮೆಯೂ ಅಲ್ಲ.<ref>http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf</ref> ''ಫೋಕ್‌ಸ್ಕೋಲೆನ್'' ನಿಂದ ತೇರ್ಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ, ಬೇರೆ ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶಗಳು ಇವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂ]]'' (ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ದೇಶಿತ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ [[ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಿಕ್ಷಣ]]), [[ಹೈಯರ್ ಪ್ರಿಪರೇಟರಿ ಎಕ್ಸಾಮಿನೇಷನ್(HF)]] (''ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂ'' ಹೋಲುವಂತಹುದೇ ಆದರೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಅವಧಿ ಕಡಿಮೆ), [[ಹೈಯರ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಎಕ್ಸಾಮಿನೇಷನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ (HTX)]] ([[ಗಣಿತ]] ಮತ್ತು [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ದೃಷ್ಟಿಸಿ), ಮತ್ತು [[ಹೈಯರ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಎಕ್ಸಾಮಿನೇಷನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್]] (HHX) (ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ದೃಷ್ಟಿಸಿ), ಜೊತೆಗೆ [[ವೊಕೇಷನಲ್ ಎಡ್ಯುಕೇಷನ್]], ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ವ್ಯಾಪಾರ]]ಕ್ಕೆ ಯುವ ಜನಾಂಗವನ್ನು ತರಬೇತುಗೊಳಿಸುವುದು - ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು [[ಅಪ್ರೆಂಟೀಸ್‌ಶಿಪ್]] ಎರಡನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಕಾಲೇಜ್]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]]ಕ್ಕಾಗಿ ''ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂ'', HF, HTX ಮತ್ತು HHX ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಳನ್ನು ಅರ್ಹಗೊಳಿಸುವುದು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತೀ ದೊಡ್ಡ [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] ಇವೆ, [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್]] (1479ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿರುವುದು) ಮತ್ತು [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಆರ್ಹಸ್]] (1928ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿರುವುದು). ''[[ಫೋಕೆಹೋಜ್‍ಸ್ಕೋಲರ್ನ್]]'',("ಫೋಕ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್"), 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು ರಾಜಕಾರಣಿ, ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಪಾದ್ರಿ ವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಕವಿ [[N.F.S.ಗ್ರುಂಡ್ಟ್‌ವಿಗ್]],ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಾಗಲಿ, ಗ್ರೇಡ್ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕಲಿಕೆ, ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶನ, ಅರಿವುಂಟುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಯೋಚಿಸುವುದು ಹೇಗೆಂದು ಕಲಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.scandinavica.com/culture/education/hojskole.htm|title=The Danish Folkehøjskole|accessdate=2007-01-28|work=www.scandinavica.com|archive-date=2007-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070223052455/http://www.scandinavica.com/culture/education/hojskole.htm|url-status=dead}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{main|Culture of Denmark}} {{see also|List of Danes}} [[ಚಿತ್ರ:Ærøskøbing - Gyden.jpg|thumb|Ærøskøbing, ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಡೇನಿಶ್ ಹಳ್ಳಿ]] ''[[ದಿ ಎಂಪರರ್ಸ್ ನ್ಯೂ ಕ್ಲಾಥ್ಸ್]]'', ''[[ದಿ ಲಿಟಲ್ ಮೆರ್ಮೇಯ್ಡ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ದಿ ಅಗ್ಲೀ ಡಕ್ಲೀಂಗ್]]'' ನಂಥ ಸುಂದರ, ಕಾಲ್ಪನಿಕ [[ಫೇರಿ ಟೇಲ್ಸ್]] ಬರೆದ ಕಥೆಗಾರ [[ಹಾನ್ಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚೀಯನ್ ಆಂಡರ್ಸನ್]]ನ ಖ್ಯಾತಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌‌ನ ಆಚೆ ಕೂಡ ಹರಡಿದೆ. [[ಕ್ಯಾರೆನ್ ಬ್ಲಿಕ್ಸೆನ್]] (ಕಾವ್ಯನಾಮ: ''[[ಇಸಾಕ್ ಡಿನೇಸೆನ್]]'' ), ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರುಸ್ಕೃತ ಲೇಖಕ [[ಹೆನ್ರಿಕ್ ಪೊಂಟೊಪ್ಪಿಡನ್]], [[ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ]] ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ನೀಲ್ಸ್ ಬೋಹ್ರ್]], ಹಾಸ್ಯಗಾರ ಪೀಯಾನೋವಾದಕ [[ವಿಕ್ಟರ್ ಬೋರ್ಜ್]] ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ [[ಸೋರೆನ್ ಕರ್ಕ್‌ಗಾರ್ಡ್]] ಮುಂತಾದವರು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಿಂದಾಚೆಗೂ ಖ್ಯಾತರಾದವರು. ರಾಜಧಾನಿ ನಗರ [[ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್]] ಅನೇಕ ಆಕರ್ಷಣೀಯ, ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಟಿವೋಲಿ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್]], [[ಅಮೇಲೀಯನ್‌ಬೋರ್ಗ್ ಅರಮನೆ]](ಡ್ಯಾನಿಶ್ ರಾಜಮನೆತನದ ನಿವಾಸ), [[ಕ್ರಿಶ್ಚೀಯನ್‌ಬೋರ್ಗ್ ಅರಮನೆ]], [[ಕೊಪೆನ್‌ಹಾಗೆನ್ ಕ್ಯಥೆಡ್ರಲ್]], [[ರೋಸೆನ್‌ಬೋರ್ಗ್ ಕ್ಯಾಸಲ್]], [[ಒಪೇರಾ ಹೌಸ್]], [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]] (ಮಾರ್ಬಲ್ ಚರ್ಚ್), [[ಥಾವಾಳ್ಡ್‌ಸೆನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]], [[ರುಂಡೇಟಾರ್ನ್]], [[ನೈಹಾವ್ನ್]], ಮತ್ತು [[ದಿ ಲಿಟಲ್ ಮೆರ್ಮೇಯ್ಡ್]] ಶಿಲ್ಪಾಕೃತಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.copenhagen-walkingtours.dk/ |title=Copenhagen Walking Tours |date=2007-05-25 |accessdate=2007-05-25}}</ref> ''ಮೋನೊಕಲ್'' ಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಬಾಳಲು ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯವಾದ ನಗರ [[ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್]].<ref>[ ಫೈನ್ಯಾನ್ಶಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್ | ಎ ಲೀಗ್ ಟೇಬಲ್ ಆಫ್ ಲೈವಬಲ್ ಸಿಟೀಸ್]</ref> ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಎರಡನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ನಗರ [[ಆರ್ಹಸ್]]. ಆರ್ಹಸ್ [[ವೈಕಿಂಗ್ ಯುಗ]]ದ ಒಂದು ಹಳೆಯ ನಗರ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ [[ಹಳೆಯ ನಗರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. [[ಆರ್ಹಸ್ ಕ್ಯಥೆಡ್ರಲ್]] ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯಥೆಡ್ರಲ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್]]ನ ಎರಡನೆಯ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯಥೆಡ್ರಲ್. ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯನ್‌ ನೆರೆಯವರಂತೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 1969ರಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.um.dk/publikationer/um/english/factsheetdenmark/denmarkanoverview/html/chapter05.htm |title=Denmark&nbsp; — An Overview |date=2007-09-22 |accessdate=2007-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070715171107/http://www.um.dk/publikationer/um/english/factsheetdenmark/denmarkanoverview/html/chapter05.htm|archivedate=2007-07-15}}</ref> 1989ರಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ [[ನೋಂದಣಿಗೊಂಡ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ]]ಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ಕಟ್ಟಳೆಯನ್ನು ತಂದಿತು, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ [[ಸಲಿಂಗ ದಂಪತಿ]]ಗಳಿಗೆ ಮದುವೆಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಹಕ್ಕು ಬಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. === ಚಲನಚಿತ್ರ === {{main|Cinema of Denmark}} ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸಿನಿಮಾ]] ಏಳಿಸಿದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮೂರು ಅಲೆಗಳೆಂದರೆ: * [[ಮೂಕಿ ಯುಗ]]ದ ಕಾಮದ [[ಅತೀರೇಕ]]ವುಳ್ಳ ಚಿತ್ರಗಳ ಅಲೆ. * 1960 ಮತ್ತು 1970ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ಅಶ್ಲೀಲ ಚಿತ್ರಗಳ ಅಲೆ. * 1990ರ ತರುವಾಯದ [[ಡಾಗ್ಮೆ95]]- ಚಳುವಳಿಯ ಅಲೆ. ಡ್ಯಾನಿಶ್‌ನ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಿತ್ರತಯಾರಕರು: * [[ಕಾರ್ಲ್ Th.ಡ್ರೇಯರ್]] (1889–1968) ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸಿನಿಮಾದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. * [[ಎರ್ರಿಕ್ ಬಾಲ್ಲಿಂಗ್]], [[ಆಸ್ಕರ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ ಚಿತ್ರ ''[[ಓಲ್ಸೆನ್-ಬ್ಯಾಂಡನ್]]'' (1968)ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ. * [[ಗ್ಯಾಬ್ರಿಲ್ ಅಕ್ಸೆಲ್]],''[[ಬಾಬೆಟ್ಸ್ ಫೀಸ್ಟ್]]'' (1987)ಗಾಗಿ [[ಆಸ್ಕರ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ. * [[ಬಿಲ್ಲೆ ಆಗಸ್ಟ್]], [[ಪಾಲ್ಮೆ ಡಿ’ಓರ್]] ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ [[ಆಸ್ಕರ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ''[[ಪೆಲ್ಲೆ ದಿ ಕಾಂಕ್ವರರ್]]'' (1987)ಗಾಗಿ [[ಗೋಳ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ. * [[ಲಾರ್ಸ್ ವಾನ್ ಟ್ರೀಯರ್]], [[ಆಸ್ಕರ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ ''[[ಡ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್ ದಿ ಡಾರ್ಕ್]]'' (2000) ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ- [[ಡಾಗ್ಮೆ95]] ಮತ್ತು [[ಜೆಂಟ್ರೋಪಾ]] ಚಿತ್ರಗಳ ಸಹಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ. ಆರೋಗ್ಯದಾಯಕ ಹಾಸ್ಯ "ಫೋಕ್‌ಕಾಮಿಡೀ" (ಜನಪದ ಹಾಸ್ಯ)ವು ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಾಸ್ಯವುಳ್ಳ [[ಚಿತ್ರ ಶೈಲಿ]] 1930ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ 1950ರಿಂದ 1970ರವೆಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು, ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಭಾರಿ ಒಲವು ತೋರಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಫೋಕ್‌ಕಾಮಿಡೀ-ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ''[[ಬಾರ್‌ಕೆನ್ ಮರ್ಗ್ರೇಥ್]]'' (1934), ''[[ಡಿ ರೋಡ್ ಹೆಸ್ಟೆ]]'' (1950), ''[[ಫಾರ್ ಟಿಲ್ ಫೈರ್]]'' (1953) ಮತ್ತು ''[[ಓಲ್‌ಸೇನ್-ಬಂಡೆನ್]]'' (1968). 1980ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಚಿತ್ರತಯಾರಿಕೆ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಸುವ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಯೋಜನೆಗಳ ನಿಧಿಯನ್ನು [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬರೀ ಹಣಗಳಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯತ್ತ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಗಮನವೆಂದು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಒಲವಿರುವ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ಆರೋಪ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸಿನಿಮಾ ಜಗತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಮಾತ್ರ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸಿನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಆದರೂ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಚಿತ್ರಗಳು ಈಗಲೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಂಗ್ಸ್ ಚಿತ್ರದ ತಾರೆ ವಿಗ್ಗೋ ಮಾರ್ಟೆನ್‌ಸನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದು, ಡ್ಯಾನಿಶ್ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಮೈಕೆಲ್ ಮ್ಯಾಡ್ಸೆನ್ ಮತ್ತು ಲೆಸ್ಲೀ ನೀಲ್ಸೆನ್‌‌ಗೆ ಕೂಡ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಮೂಲದ ತಂದೆಯಿದ್ದಾರೆ. === ಸಾಹಿತ್ಯ === {{Main|Danish literature}} [[ಚಿತ್ರ:HCAndersen.jpeg|thumb|upright|ಹಾನ್ಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಂಡರ್‌ಸನ್]] ಮೊದಲನೇ ತಿಳಿದಿರುವ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವೆಂದರೆ 10 ಮತ್ತು 11ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು. ಡ್ಯಾನಿಶ್‌ನ ಮೊದಲ ಬರಹಗಾರ [[ಸ್ಯಾಕ್ಸೋ ಗ್ರಾಮಾಟಿಕಸ್]] ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈತ [[ಅಬ್ಸಾಲೊನ್]]ಎನ್ನುವ ಬಿಷಪ್ ಬಳಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡು [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಚರಿತ್ರೆ]]ಯ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದ ವರದಿ [[ಗೆಸ್ಟಾ ಡ್ಯಾನೊರಂ]] ಅನ್ನು ಬರೆದವನು. [[ಮಧ್ಯಕಾಲಿಕ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿನ ಡೇನಿಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟೇನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಏಜ್ ಆಫ್ ಎನ್‌ಲೈಟ್‌ಮೆಂಟ್]]ಬಂದಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ [[ಲುದ್ವಿಗ್ ಹೋಲ್ಬರ್ಗ್]]ನ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕಗಳು ಇನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಅತೀಮಾನುಶ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪಾತ್ರಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆದು ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತನಾದ [[ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚೀಯನ್ ಆಂಡರ್ಸನ್]]ನ ಮೇಲೆ ರಮ್ಯತೆಯು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅವನ ಸಮಕಾಲೀನ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ [[ಸೋರೆನ್ ಕೀರ್ಕೆಗಾರ್ಡ್]]ನ [[ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದ]]ವೂ ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತ್ತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ತರುವಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. [[ಮಾಡರ್ನ್ ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಂದೋಲನದ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದ ಸಾಹಿತಿಗಳೆಂದರೆ [[ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ರಾಂಡೆಸ್]], [[ಹೆನ್ರಿಕ್ ಪೊಂಟೊಪ್ಪಿಡಾ]]( [[ಸಾಹಿತ್ಯ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ) ಮತ್ತು [[ಜೆ.ಪಿ.ಜಾಕೋಬ್ಸನ್]]. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಜೋಹಾನ್ನೆಸ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಜೆನ್ಸೆನ್]]ಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. [[ಕಾರೆನ್ ಬ್ಲಿಕ್ಸೆನ್]] ತನ್ನ ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು [[ಸಣ್ಣ ಕಥೆ]]ಗಳಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡ್ಯಾನಿಶ್‌ನ ಇತರ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾರರೆಂದರೆ [[ಗ್ರಂಡ್ಟ್‌ವಿಗ್]], [[ಗಸ್ಟಾವ್ ವೀಡ್]], [[ವಿಲ್ಲೀಯಂ ಹೇಯ್ನೆಸೆನ್]], [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಆಂಡರ್‌ಸನ್ ನೆಕ್ಸೋ]], [[ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಶೆರ್ಫಿಗ್]], [[ಟಾಂ ಕ್ರೀಸ್ಟೆನ್‌ಸನ್]], [[ಡಾನ್ ಟುರೆಲ್ಲ್]], [[ಪೀಟರ್ ಹೋಗ್]], ಮತ್ತು ಇತರರು. === ಕ್ರೀಡೆ === {{main|Sports in Denmark}} ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯೆಂದರೆ [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]]. [[ನೌಕಾಯಾನ]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಜಲಕ್ರೀಡೆಗಳು]] ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳೇ, ಅದರಂತೆಯೇ [[ಗಾಲ್ಫ್]] ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾದ [[ಬ್ಯಾಡ್‌ಮಿಂಟನ್]], [[ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಲ್]], ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೋಟಾರ್ ಕ್ರೀಡೆಯಾಡಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿರುವ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೂ ಇದೆ. [[24 ಗಂಟೆಗಳ ಲೇ ಮಾನ್ಸ್]]ನ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಡ್ರೈವರ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಎಂಟು ಬಾರಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ [[ಟಾಮ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೆನ್‌ಸೆನ್]] ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದು [[ಸ್ಪೀಡ್ ವೇ]]ನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Caroline Wozniacki at US Open 2009 4th round (156).jpg|thumb|left|ಕ್ಯಾರೊಲಿನ್ ವೊಜ್‌ನಿಯಾಕಿ]] ಬೇರೆ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಡ್ಯಾನಿಶ್‌ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳೆಂದರೆ [[ಅಮೇರಿಕನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]]ನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‍ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]]ನ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದ ಮುಂದಾಳು [[ಮಾರ್ಟೆನ್ ಆಂಡರ್ಸನ್]], ಸೈಕ್ಲಿಸ್ಟ್‌ಗಳಾದ [[ಬಿಜಾರ್ನೆ ರೀಸ್]], [[ರಾಲ್ಫ್ ಸೋರೆನ್‌ಸೆನ್]], ಮತ್ತು [[ಮೈಖೆಲ್ ರಾಸ್‌ಮೆಸ್ಸೆನ್]], [[ಬ್ಯಾಡ್‌ಮಿಂಟನ್]] ಆಟಗಾರರಾದ [[ಪೀಟರ್ ಗೇಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲಾ ಮಾರ್ಟಿನ್]], [[ಟೇಬಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್]]-ಆಟಗಾರ [[ಮೈಖೇಲ್ ಮೇಜ್]], [[ಪೋಕರ್]] ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಆಟಗಾರ [[ಗಸ್ ಹಾನ್‌ಸೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಪೀಟರ್ ಈಸ್ಟ್‌ಗೇಟ್]], [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರರಾದ [[ಮೈಖೇಲ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರೈಯಾನ್ ಲಾಡ್ರಪ್]] ಮತ್ತು [[ಪೀಟರ್ ಶ್ಮೀಖೆಲ್]]. [[WTA]] ಟೆನ್ನಿಸ್ ಟೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹದಿಹರೆಯದ [[ಕರೋಲೀನ್ ವೋಜ್ನಿಯಾಕಿ]] ಏರಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. [[WBA]] ಮತ್ತು [[WBC]] [[ಸೂಪರ್ ಮಿಡಲ್ ವೇಟ್]] ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಮಿಕ್ಕೆಲ್ ಕೆಸ್ಲರ್]] ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಟೂರ್ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿರುವ [[ಗಾಲ್ಫ್]] ಆಟಗಾರ [[ಥಾಮಸ್ ಬ್ಯೋರ್ನ್]] ಇವರುಗಳ ಮನೆ ಮತ್ತು ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್. 1992ರಲ್ಲಿ [[ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್]] ಅನ್ನು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಟೀಂ]]ನವರು ಗೆದ್ದರು. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಅರ್ಹತಾ ನಿರ್ಧಾರಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡ [[ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಾ]] ನಂತರದ ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡ ಆಡಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಯುಗೋಸ್ಲಾವ್ ಸಮರಗಳು]] ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಾ ತಂಡವನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊನೆ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ/ಯೂರೋಪಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ತಂಡಕ್ಕೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಮತ್ತೆ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಒಮ್ಮೆ ಫೈನಲ್ಸ್‌ ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ಡೇನರು [[1990 FIFA ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್]]ನ ಆಧಿಪತಿಗಳಾದ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. === ಸಂಗೀತ === {{main|Music of Denmark}} ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ, ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ನಾನಾ ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಗಡಿಯ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳದೆ ಆದ ವ್ಯಾಪಕ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ. [[ರಾಯಲ್ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾ]] ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. [[ಕಾರ್ಲ್ ನೀಲ್‌ಸೆನ್]] ತನ್ನ ಆರು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ರಚನೆಕಾರ. ವಿಸ್ತೃತ [[ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮ]]ವು ಅನೇಕ ಪಾಪ್ ತಾರೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಾನಾ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದೆ. ಕೆಲವೇ ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಅಂತರ ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಾರಾ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಮರ್ಸಿಫುಲ್ ಫೇಟ್]], [[ಕಿಂಗ್ ಡೈಮಂಡ್]], [[ವ್ಹಿಗ್‍ಫೀಲ್ಡ್]], [[ಮೈಕೆಲ್ ಲರ್ನ್ಸ್ ಟು ರಾಕ್]], [[ಆಲ್ಫಾಬೀಟ್]], '90ರ ಪಾಪ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ [[ಆಕ್ವಾ]],ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ [[ಮ್ಯೂ]]ಗಳ ಜೊತೆಗೇ [[ಮೆಟಾಲಿಕಾ]]ದ [[ಲಾರ್ಸ್ ಅಲ್ರಿಚ್]] ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನವನು. === ಆಹಾರ === {{Unreferenced section|date=November 2008}} {{main|Danish cuisine}} [[ಚಿತ್ರ:Smørrebrød 4.jpg|thumb|right|ಡೇನಿಶ್ ಓಪನ್ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್ (smørrebrød) ಡಾರ್ಕ್ ರೈ ಬ್ರೆಡ್‌ನ ಮೇಲೆ.]] ನಾರ್ಡಿಕ್ ದೇಶಗಳು(ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್,ನಾರ್ವೆ,ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡೆನ್), ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಅದರ ನೆರೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಉತ್ತರ ಜರ್ಮನಿ]], ಈ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ [[ಅಡುಗೆ ವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೀನನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ದೇಶದ ಕೃಷಿಯ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಚಳಿಗಾಲವಾಗಿದೆ. ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಊಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ರಗ್‌ಬ್ರಾಡ್]] (ರೈ-ಬ್ರೆಡ್) ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚಸ್ ಅಥವಾ [[ಸ್ಮಾರ್ರ್‌ಬ್ರಾಡ್]] ಅನ್ನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಎಂದು ಕರೆದು ಅಥವಾ ''ಫ್ರಾಕೋಸ್ಟ್'' ಎಂದು ಕರೆದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಫ್ರಾಕೋಸ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ 2 ರಿಂದ 6 ತುಂಡುಗಳ ಸರಳ ''ಸ್ಮಾರ್ರ್‌ಬ್ರಾಡ್'' ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ [[ಊಟದ ಡಬ್ಬಿ]]ಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುಬಾರಿ [[ಫ್ರಾಕೋಸ್ಟ್]] ಅಥವಾ ''ಬಿಗ್ ಕೋಲ್ಡ್ ಟೇಬಲ್'' ಊರಿಟ್ಟ [[ಹೆರ್ರಿಂಗ್]], ಹಬೆಯಾಡುವ [[ಈಲ್]] ಅಥವಾ ಬಿಸಿಬಿಸಿ ಉರಿದ ಬ್ರೆಡೆಡ್ ಚಪ್ಪಟೆ ಮೀನು ಮುಂತಾದ ಮೀನಿನ ವ್ಯಂಜನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆನಂತರ ಬರುವುದು ಕೋಲ್ಡ್ ರೋಸ್ಟ್ ಬೀಫ್‌ನ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚಸ್ ಜೊತೆಗೆ [[ರಿಮೌಲೇಡ್]] ಮತ್ತು ಹುರಿದ ಈರುಳ್ಳಿ, ಸುಟ್ಟ ಹಂದಿ ಮತ್ತು [[ಕೆಂಪು ಎಲೆ ಕೋಸಿ]]ನೊಂದಿಗೆ [[ಹುರಿದ]]ಬಾಡು, ಬಿಸಿ [[ವೀಲ್ ಮೆಡಾಲ್ಲೀಯನ್ಸ್]], ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಮಾಂಸ ಮುದ್ದೆಗಳು(''[[ಫ್ರಿಕಾಡೆಲ್ಲರ್]]'' ) ಅಥವಾ [[ಲಿವರ್ ಪೇಟ್]]ನ ಜೊತೆಗೆ ಬೇಕನ್ ಮತ್ತು ಅಣಬೆಗಳು. ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪದಾರ್ಥಗಳೆಂದರೆ ''[[ಸೋಲ್ ಓವರ್ ಗುಡ್ಜೆಮ್]]'',ಪದಶ: "ದೇವರ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯ" ([[ಗುಡ್ಜೆಮ್]] ಬಾರ್ನ್‌ಹೋಮ್‌ನ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ, ಇಲ್ಲಿ ಹೆರಿಂಗ್ ಮೀನುಗಳನ್ನು ರಾಶಿಯಾಗಿ ತಂದು ಹೊಗೆ ಇಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಗೆಯಿರಿಸಿದ ಮೀನು, ಚೀವ್ಸ್ ಈರುಳ್ಳಿಯಂಥ ಗಿಡ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ (ಸೂರ್ಯ) ಹಸಿ [[ಮೊಟ್ಟೆ ಹಳದಿ ಲೋಳೆ]]; ಅಥವಾ ''ಡ್ರೈಲೇಜನ್ಸ್ ನ್ಯಾಟ್‌ಮ್ಯಾಡ್'', ’ವೆಟ್ಸ್ ಲೇಟ್-ನೈಟ್ ಬೈಟ್’ನ ಉಪ್ಪೂರಿದ ಮಾಂಸ (ಕಾರ್ನ್ಡ್ ವೀಲ್), ಈರುಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೆಲ್ಲೀಡ್ [[ಕಾನ್‌ಸೋಮ್ಮ್]], ಜೊತೆಗೆ [[ಲಿವರ್ ಪೇಟ್]]. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಕೆಂಪು ಮೂಲಂಗಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನಟ್ಸ್ ಅಥವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಊಟಕ್ಕೆ [[ಲಾಜರ್]] ಬೀರ್ ಅನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ಲಾಸುಗಳಲ್ಲಿನ ''ಸ್ನಾಪ್ಸ್'' ಜೊತೆಗೆ ಅಥವಾ [[ಅಕ್ವಾವಿಟ್]] ಜೊತೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Aebleskiver.jpg|thumb|left|Æbleskiver, ಡೇನಿಶ್ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಪ್ಯಾನ್‌ಕೇಕ್‌ಗಳು]] ದಿನದ ಭಾರಿ ಬಿಸಿ ಊಟವನ್ನು ''ಮಿಡ್‌ಡ್ಯಾಗ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಜೆ ತಿನ್ನಲಿಕ್ಕೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಈ ಊಟವು ಮಾಂಸ(ಹಂದಿ,ದನ,ಕುರಿ ಅಥವಾ ಮೀನು)ಇವುಗಳ ಊಟವಾಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ಮಾಂಸದಿಂದ ಒಸರುವ ರಸವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೇಯಿಸಿದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ, ಅಕ್ಕಿ ಅಥವಾ ಪಾಸ್ತಾಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಗಂಜಿ (ಸಕ್ಕರೆ ರಹಿತ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ಸ್), ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಸಿ ಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಎಲೆಕೋಸು ಜೊತೆಗೆ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ನಂತರ [[ಡೆಸೆರ್ಟ್]] (ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ಮುಂತಾದ ಸಿಹಿ ಭಕ್ಷ್ಯ), [[ಮೌಸ್ಸ್]] ಅಥವಾ [[ರಾಡ್‌ಗ್ರಾಡ್]](ಸಿಹಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆನೆಯಿಂದ ತುಂಬಿಸಿ ಕೊಡುವುದು) ಅನ್ನು ನಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊಟಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಸೂಪ್ ಅಥವಾ ಬಿಸಿ ಅಂಬಲಿ (ಗಂಜಿ) ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಅಂಬಲಿ ಅಥವಾ ಗಂಜಿ ಎಂದರೆ [[ಅಕ್ಕಿ ಅಂಬಲಿ ಅಥವಾ ಗಂಜಿ]](ಮಾಮೂಲಾಗಿ ಇದನ್ನು "ರೈಸ್ ಪುಡ್ಡಿಂಗ್" ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿ ಕರೆಯುವುದಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಶ ಪದಶ: ಬಳಕೆಗಿಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರು ಈ ರೀತಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ)ಯನ್ನು ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ಒಂದು ಚೂರು ಬೆಣ್ಣೆ ಇಟ್ಟು ಮತ್ತು ಚಕ್ಕೆಯನ್ನು ಅದರ ಮೇಲೆ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗರಿಗರಿಯಾದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಂದಿಯ ಮಾಂಸದಡುಗೆ, [[ಫ್ರಿಕಾಡೆಲ್ಲರ್]](ಹುರಿದ ಹಂದಿಯ ಮಾಂಸದಮುದ್ದೆಗಳು), "ತುರಿದ ದನದ ಮಾಂಸ"(ಒರಟಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ತುರಿದ ದನದ ಮಾಂಸ ಫ್ರಿಕಾಡೆಲ್ಲರ್ ತರಹವೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇದು 100% ರಷ್ಟು ದನದ ಮಾಂಸ), ಹಂದಿಯ ಪಕ್ಕೆಮಾಂಸ "ಮಿಲ್ಲಿಯನ್-ಬೀಫ್"(ಒರಟಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ದನದ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಅದರ ರಸ), ಕಾರ್ಬೊನೇಡರ್/ಕ್ರೆಬಿನೆಟ್ಟರ್ (ಬ್ರೆಡ್ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಹುರಿದಿರುವ [[ಕೊಚ್ಚಿದ ಮಾಂಸ]]), ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ [[ಸುಟ್ಟ]] ಮಾಂಸದಡುಗೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಗಂಜಿ ಜೊತೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ಪಗೆಟಿ ಎ ಲಾ ಬೋಲೋನೀಸ್]], ಹ್ಯಾಶ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದ್ಧಪಟ್ಟಂತಹ ವಿಚಿತ್ರ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ಊಟವನ್ನು (''ಫ್ರಾಕೋಸ್ಟ್'' ಮತ್ತು ''ಮಿಡ್‌ಡ್ಯಾಗ್'' ) ಎಂದು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಎಂದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇವು ಇದೇ ರೀತಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಜು‌ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನು ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಊಟ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಗೆ ದೊಡ್ದ ಉದ್ಯಮ. [[ಬಾರ್ನ್‌ಹೋಮ್]] ದ್ವೀಪದ ಬಳಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್ ಹೌಸ್‌]]ಗಳು ಅಥವಾ ''ರೋಜೇರಿಯರ್'' ನಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ [[ಸ್ಮೋಕ್ಡ್ ಫಿಶ್]]ನ ([[ಹೆರ್ರಿಂಗ್]], [[ಮ್ಯಾಕೆರೆಲ್]], [[ಈಲ್]]ಗಳು) ಅಡುಗೆ, ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ಅಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಕಾಂಡಿಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮುಂತಾದ ವ್ಯಂಜನ]], [[ರಿಮೌಲೇಡ್]] ಗಳನ್ನು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಫ್ರೈಸ್]]ಗಳ ಜತೆಗೆ, ಹುರಿದ [[ಪ್ಲೈಸ್]]ಗಳ ಮೇಲೆ, [[ಸಲಾಮಿ]] ಅಥವಾ [[ರೋಸ್ಟ್ ಬೀಫ್]] ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚಸ್{{Citation needed|date=June 2009}} ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ . ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಂತೆ ಇಲ್ಲೂ ಕೂಡ ವಿಶೇಷ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಾದ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್, ಜನ್ಮದಿನೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದುಂಟು. ಕೆಲವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಸಂತೋಷ === [[ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷಪೂರ್ಣವಾದದ್ದು.<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/denmark-is-the-worlds-happiest-country--official-410075.html |title=Denmark is the world's happiest country - official - Europe, World |publisher=The Independent |date=2006-08-01 |accessdate=2009-05-05 |archive-date=2009-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309234926/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/denmark-is-the-worlds-happiest-country--official-410075.html |url-status=dead }}</ref> == ಸೇನೆ == {{main|Danish Defence|Military history of Denmark}} [[ಚಿತ್ರ:L16 HDMS Absalon - 20070902.jpg|thumb|right|HMDS ಅಬ್ಸಾಲಾನ್.]] ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ [[ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆ]]ಯನ್ನು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.{{lang-da|Forsvaret}} ಶಾಂತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್]] ಸುಮಾರು 33,೦೦೦ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮುಖ್ಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಶಾಖೆಗಳು ಸುಮಾರು 27,000 ಜನರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ: 15,460 ಜನರನ್ನು [[ರಾಯಲ್ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಆರ್ಮಿ]]ಗೆ, 5,300 ಜನರನ್ನು [[ರಾಯಲ್ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ನೇವಿ]]ಗೆ ಮತ್ತು [[ರಾಯಲ್ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್]]ಗಾಗಿ 6,050 ಜನರು (ಎಲ್ಲವೂ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ). [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಎಮರ್ಜನ್ಸಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಏಜನ್ಸಿ]] ({{lang-da|Beredskabsstyrelsen}}) 2,೦೦೦ ಜನರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ದಾಖಲೆಗಳ ಅನ್ವಯ) ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 4,000 ಜನರು [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಕಮಾಂಡ್]], [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಎಸ್ಟಾಬ್ಲಿಷ್‌ಮೆಂಟ್]], ಮತ್ತು [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್ ಸರ್ವೀಸ್]] ಶಾಖೆರಹಿತ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸುಮಾರು 55,000 ಜನರು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಹೋಮ್ ಗಾರ್ಡ್]]ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.{{lang-da|Hjemmeværnet}} ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ (9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008ಕ್ಕೆ) ಸುಮಾರು 1,400 ಜನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿಶನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://forsvaret.dk/FMN/Verdenskort/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071227125607/http://forsvaret.dk/FMN/Verdenskort/ |archivedate=2007-12-27 |title=Forsvarsministerens Verdenskort |publisher=Web.archive.org |date=2007-12-27 |accessdate=2009-08-20}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ [[NATO SNMCMG1]]ಗೆ ಖಾಯಂ ಆಗಿ ಕೊಟ್ಟ ನೆರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದೆ. ಮೂರು ದೊಡ್ದ ಕೊಡುಗೆಗಳೆಂದರೆ [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್‌]] ([[ISAF]]ಗೆ, 696 ಜನರು), [[ಕೊಸೊವೋ]] ([[KFOR]]ಗೆ, 312 ಜನರು), ಮತ್ತು [[ಲೆಬನಾನ್]] ([[UNIFIL]]ಗೆ, 50 ಜನರು). 2003ರಿಂದ 2007ರವರೆಗೂ ಸುಮಾರು 450 ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸೈನಿಕರು [[ಇರಾಕ್]]ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2007/02/200852514261678446.html |title=Denmark follows UK Iraq pullout |publisher=Al Jazeera English |date=2007-02-21 |accessdate=2009-08-20}}</ref> == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{main|Outline of Denmark|Index of Denmark-related articles}} * [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಅವಳಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] {{Denmark topics|state=expanded}} == ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == * {{da icon}}ಬಸ್ಕ್,ಸ್ಟೀನ್ ಮತ್ತು ಪೌಲ್ಸೆನ್,ಹೆನ್ನಿಂಗ್ (ed.), "ಡ್ಯಾನ್ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟೋರೀ — i ಗ್ರಂಡ್‌ಟ್ರೀಕ್",ಆರ್ಹಸ್ ಯುನಿವಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಫಾರ್‌ಲ್ಯಾಗ್, 2002, ISBN 87-7288-941-1 * {{da icon}}ಮೈಖೇಲ್ಸೆನ್, ಕಾರ್ಸ್‌ಟೆನ್ ಕೆಜರ್, "ಪಾಲಿಟಿಕೆನ್ಸ್ ಬಾಗ್ ಒಮ್ ಡಾನ್ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಓಳ್ಡ್‌ಟಿಡ್", ಪಾಲಿಟಿಕೆನ್ಸ್ ಫಾರ್‌ಲ್ಯಾಗ್ (1. bogklubudgave), 2002, ISBN 87-00-69328-6 * {{swe icon}} ನೇಷನಲೆನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೆಡಿನ್, vol. 4, ಬಾಕ್‌ಫಾರ್ಲಾಗೆಟ್ ಬ್ರಾ ಬಾಕರ್, 2000, ISBN 91-7024-619-X. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Denmark}} ;ಸರ್ಕಾರ * [http://denmark.dk/ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಆಧಿಕೃತ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ] * {{CIA World Factbook link|da|Denmark}} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-d/denmark.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921053922/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-d/denmark.html |date=2013-09-21 }} ;ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ * [http://www.denmark.net/business ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ] * [http://www.denmark.net/denmark-guide/danish-culture.html ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ] * [http://copenhagenet.dk/CPH-Denmark.htm ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಅಬೌಟ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಆಂಡ್ ಎ ಬ್ರೀಫ ಟೂರ್ ಥ್ರೂ ದಿ ಕಂಟ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029004904/http://www.copenhagenet.dk/CPH-Denmark.htm |date=2008-10-29 }} * [http://danishheritage.dk/ DanishHeritage.dk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081021065758/http://www.danishheritage.dk/ |date=2008-10-21 }} ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಹಾಗೂ ಅದರ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/157748/Denmark ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್] ''[[ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ]]'' ದಲ್ಲಿ * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/denmark.htm ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705053204/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/denmark.htm |date=2008-07-05 }} ''UCB Libraries GovPubs'' ಗಳಲ್ಲಿ * {{dmoz|Regional/Europe/Denmark}} * {{wikiatlas|Denmark}} * {{wikivoyage|Denmark}} ; ವಾರ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ * [https://news.google.com/news?hl=en&ned=us&ie=UTF-8&q=denmark%2F&btnG=Search ಗೂಗಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್] * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Denmark:_Primary_Documents ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್: ಪ್ರಾಥಮಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು] * [http://kort.krak.dk/borgerdk.kortsoegning/imapDKbig.asp Krak printable mapsearch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071005153127/http://kort.krak.dk/borgerdk.kortsoegning/imapDKbig.asp |date=2007-10-05 }} (ಗೋಚರಿತ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಯ ರೂಪುರೇಖೆ ಆದರೆ ಇದು ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ !) {{da icon}} * [http://www2.kms.dk/C1256AED004EA666/(AllDocsByDocld)/B825612735012CB1C1256AEF002C0B2C ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ದಿ ಎನ್ವೈರಾನ್ ಮೆಂಟ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಂಡ್ ಕ್ಯಾಡಾಸ್ಟ್ರೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{sv icon}}{{en icon}} * [https://web.archive.org/web/20060208174808/http://olddenmark.dk/ Old Denmark in Cyberspace - Information about Denmark - the Danes] * [http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=3389 ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಸ್ಯಾಟಿಲೈಟ್ ಚಿತ್ರ] [[NASA Earth Observatory]]ದಲ್ಲಿ * [http://www.danmarksstatistik.dk/HomeUK.aspx ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಫ್ರೀ ಆಫ್ ಚಾರ್ಜ್] * [http://statistikbanken.dk/statbank5a/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=HISB3&PLanguage=1 ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಸಮ್ಮರಿ ವೈಟಲ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಅಬೌಟ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಕವರಿಂಗ್ 1901 ಆಂಡ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್] * [http://www.dst.dk/HomeUK.aspx ನ್ಯೂವೆಸ್ಟ್ ರಿಲೀಸಸ್ ಫ್ರಮ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್] {{da icon}} {{en icon}} * [http://www.statistikbanken.dk/statbank5a/SelectTable/Omrade0.asp?PLanguage=1 ವ್ಯಾರೀಯಸ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ statistikbanken.dk] ;ಇತರ ವಿಧಾನಗಳು * [http://www.vifanord.de/index.php?id=1&L=1&rd=243343734 ವೈಫನಾರ್ಡ್]-ಇದೊಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೈಬ್ರರಿಯಾಗಿದ್ದು ನಾರ್ಡಿಕ್ ಮತ್ತು ಬಾಳ್ಟಿಕ್ ದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಇಡಿಯಾಗಿ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ {{Denmark topics}} {{Template group |title = <!-- [[File:Nuvola filesystems www.png|23px]] -->&nbsp;Geographic locale |list = {{Countries of Europe}} {{Countries bordering the Baltic Sea}} }} {{Template group |title = International organisations |list = {{Monarchies}} {{Denmark ties}} {{EU members}} {{Council of Europe members}} {{Nordic Council}} {{North Atlantic Treaty Organisation (NATO)}} {{United Nations}} {{WTO}} }} {{coord|56|N|10|E|type:country_scale:3000000_region:DK|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಾವರಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ನಾರ್ಡಿಕ್ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಸದಸ್ಯ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಗಡಿಭಾಗಗಳ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಗಡಿಯ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾ]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪ್]] [[ವರ್ಗ:NUTS 2 ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಡ್ಯಾನಿಶ್-ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಗತಿಪರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1814ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೆಡಿಟೆರ್ರೆನೀಯನ್ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ಸದಸ್ಯ ಪ್ರಾಂತಗಳು]] 32o3qmvnbjqn526miv0w1ymfe8q732q 0 22467 1379666 1373705 2026-08-10T02:37:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379666 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:IBM Thinkpad R51.jpg|thumb|300px|IBM ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್ R51 ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್]] '''ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್''' ಎಂಬುದು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಅದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿರುವುದು [[ಸಂಚಾರಿ ಬಳಕೆ]]ಗೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಹಗುರ ಇದ್ದು ಬಳಸುವವರು ತಮ್ಮ [[ಮಡಿಲ]] ಮೇಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="webopedia">{{Cite web |url=http://www.webopedia.com/TERM/l/laptop_computer.html |title=ವಾಟ್ ಇಸ್ ಎ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ |access-date=2010-02-04 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101203235/http://www.webopedia.com/TERM/L/laptop_computer.html |url-status=dead }}</ref> [[ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ನೊಳಗಡೆ ಏನೇನು ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡಿವೆಯೋ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಖ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ನಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಪ್ರದರ್ಶಕ]], [[ಕೀಲಿ ಮಣೆ]], ಗುರಿ ಸಾಧಕ, (ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಟಚ್‌ಪ್ಯಾಡ್]], ಮತ್ತು/ಅಥವಾ [[ಪಾಯ್ನ್‌ಟಿಂಗ್ ಸ್ಟಿಕ್]]), ಧ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು,ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಾಗು ಹಗೂರವಾದ ಬ್ಯಾಟರಿ ಇರುತ್ತದೆ. [[ಪುನರಾವೇಶಿಸಬಲ್ಲ ಬ್ಯಾಟರಿ]] (ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರೆ) ಅದನ್ನು [[AC ಅಡಾಪ್ಟರ್]] ನಿಂದ ಆವೇಶಿಸಿರಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ರಿಂದ ಮೂರು ಗಂಟೆವರೆಗೆ ಆರಂಭದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವಂತೆ ಆವೇಶಿಸಿರಲಾಗುತ್ತದೆ,ಇದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ [[ನೋಟ್‌ಬುಕ್]] ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದರ ದಪ್ಪ {{convert|0.7|-|1.5|in}} ರಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಳತೆ 10x8 ಇಂಚುಗಳಿಂದ (27x22cm, 13" ಪ್ರದರ್ಶಕ) 15x11 ಇಂಚುಗಳವರೆಗೂ (39x28cm, 17" ಪ್ರದರ್ಶಕ) ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಳತೆಯಲ್ಲೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು {{convert|3|to|12|lb}} ತೂಕವುಳ್ಳದಾದರೆ;ಹಳೆಯವು ಭಾರವೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅನೇಕ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು, ಅವುಗಳ ಪರದೆ ಮತ್ತು ಕೀಲಿಮಣೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ [[ಮಗುಚುವಿಕೆ ಆಕಾರದ ಅಂಶ]]ವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕ [[ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು]] ಕೀಲಿಮಣೆಯ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳ ನಡುವೆ ತಿರುಪುಕೀಲನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಹೇಗೆಂದರೆ ಪ್ರದರ್ಶಕವನ್ನು ಮಗುಚಿದಾಗ ಅದು ಕೀಲಿಮಣೆಯ ನೆಲೆ ಮೇಲೆ ಮಗುಚಿ ಊರಬೇಕೆನ್ನುವ ಹಾಗೆ. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು "ಪರಿಣಿತ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ" ವಿಶೇಷವಾಗಿ "ಮಿಲಿಟರಿ, ಆಂತರಿಕ ವರಮಾನ ಸೇವೆ, ಕರಣಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಬಳಸುವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ" ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು "ಸಣ್ಣ ಗೂಡಿನ ವ್ಯಾಪಾರದಷ್ಟು" ಮಾತ್ರ ಆಗಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬಳಕೆ ಒಂದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. USನಲ್ಲಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರೆದರೆ 2009{{Citation needed|date=November 2009}}ರ ತರುವಾಯ ವಿಶ್ವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ ಇದೇ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಮುಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭವಿಷ್ಯ{{Who|date=November 2009}} ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of laptops}} [[ಚಿತ್ರ:Epson-hx-20.jpg|thumb|right|300px|ಎಪ್ಸಾನ್ HX-20]]1970ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಶಕ್ಯವಾದ ಹಾಗೆಯೇ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ, ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಓಡಾಡಬಲ್ಲ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನ ಆಲೋಚನೆ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು. "ಖಾಸಗಿಯಾದ, ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಯ ಕುಶಲ ನಿರ್ವಾಹಕ" ವನ್ನು 1968<ref>{{cite paper | author = John W. Maxwell | title = Tracing the Dynabook: A Study of Technocultural Transformations | year = 2006 | url = http://thinkubator.ccsp.sfu.ca/Dynabook/Maxwell-DynabookFinal.pdf | format = PDF | accessdate = 2008-10-17 | archive-date = 2007-01-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070124101144/http://thinkubator.ccsp.sfu.ca/Dynabook/Maxwell-DynabookFinal.pdf | url-status = dead }}</ref> ರಲ್ಲಿ [[ಜೆರಾಕ್ಸ್ PARC]]ನಲ್ಲಿ [[ಅಲ್ಲಾನ್ ಕೇಯ್]] ಊಹಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಆತ ಅದನ್ನು 1972ರಲ್ಲಿ "[[ಡೈನಾಬುಕ್]]"<ref>{{cite paper | author = Alan C. Kay | title = A Personal Computer for Children of All Ages | year = 1972 | url = http://www.mprove.de/diplom/gui/Kay72a.pdf | format = PDF | accessdate = 2008-10-17}}</ref> ಎನ್ನುವ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದ. 1973ರಲ್ಲಿ IBM SCAMP ಯೋಜನೆ (ಸ್ಪೆಷಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ APL ಮೆಶೀನ್ ಪೋರ್ಟಬಲ್),ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮೂಲರೂಪವು PALM ((Put All Logic In Microcode) ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[IBM 5100]] ಎನ್ನುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉಪಯೋಗದ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1975ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು SCAMP ಮೂಲರೂಪದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://oldcomputers.net/ibm5100.html|title=IBM 5100 computer|publisher=oldcomputers.net|accessdate=2009-07-06}}</ref> 8-ಬಿಟ್ CPU ಯಂತ್ರಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾದಾಗ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕವಾಯಿತು. [[ಓಸ್ಬೋರ್ನ್ 1]], 1981ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾಗ್ Z80ವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ತೂಕ {{convert|23.5|lb|kg|abbr=off}}. ಇದಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಟರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ 5" [[CRT]] ಪರದೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬಗೆಯ 5¼" ಏಕ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಫ್ಲಾಪೀ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳು ಇವೆ. ಇದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಗಾತ್ರದ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ [[ಎಪ್ಸಾನ್ HX-20]] ಅನ್ನು ಘೋಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref> {{cite web | url=http://files.support.epson.com/pdf/hx20__/hx20__sl.pdf |format=PDF| title=Epson SX-20 Promotional Brochure |accessdate=2008-11-02 |publisher=Epson America, Inc. |year=1987 }} </ref> ಎಪ್ಸಾನ್‌ಗೆ [[LCD]] ಪರದೆ, ಪುನರಾವೇಶಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಬ್ಯಾಟರಿ ಮತ್ತು {{convert|1.6|kg|lb|abbr=on}} ಚಾಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಿಂಟರ್ ಇರುತ್ತದೆ. [[ಟ್ಯಾಂಡಿ/ರೇಡಿಯೋಶ್ಯಾಕ್]] ಮತ್ತು [[HP]] ಎರಡೂ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿವಿಧ ವಿನ್ಯಾಸದ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://oldcomputers.net/trs100.html|title=Tandy/Radio Shack model 100 portable computer|publisher=oldcomputers.net|accessdate=2009-07-06}}</ref><ref>{{cite web|url=http://oldcomputers.net/hp85.html|title=Hewlett-Packard model 85|publisher=oldcomputers.net|accessdate=2009-07-06}}</ref> [[ಮಗುಚುವಿಕೆ ಆಕಾರದ ಅಂಶ]]ವುಳ್ಳ ಮೊದಲ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ 1982ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು. {{nowrap|8150 US$}} [[GRiD ಕಾಂಪಾಸ್ 1100]] ಅನ್ನು [[ನಾಸಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. [[ಗೆವಿಲಾನ್ SC]] ಎನ್ನುವ ಮೊದಲ ನೋ‌ಟ್‌ಬುಕ್, 1983ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://oldcomputers.net/gavilan.html|title=Gavilian SC computer|publisher=oldcomputers.net|accessdate=2009-07-07}}</ref> 1983ರ ತರುವಾಯ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಾದವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ {0ಟಚ್‌ಪ್ಯಾಡ್{/0} ([[ಗೆವಿಲಾನ್ SC]], 1983), [[ಪಾಂಯ್ನ್‌ಟಿಂಗ್ ಸ್ಟಿಕ್]] (IBM [[ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್]] 700, 1992) ಮತ್ತು ಕೈ ಬರಹ ಗುರುತಿಸುವ (ಲಿನಸ್ ವ್ರೈಟ್- ಟಾಪ್,<ref>{{cite web |url=http://oldcomputers.net/linus.html |title=Linus Write-Top |accessdate=2008-10-18 |work= |publisher= |date= }}</ref> 1987). ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಕೆಲವು CPUಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ (ಇಂಟೆಲ್ [[i386SL]], 1990), ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮಾಡುವ (ಇಂಟೆಲ್ [[ಸ್ಪೀಡ್‌ಸ್ಟೆಪ್]] ಮತ್ತು AMD [[ಪವರ್‌ನೌ!]]) ಕೆಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಪ್ರದರ್ಶಕವು 1988ರಲ್ಲಿ VGA ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿತು (ಕಾಂಪಾಖ್ SLT/286) ಮತ್ತು 256-ಬಣ್ಣಗಳ ಪರದೆಯು 1993ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ([[ಪವರ್‌ಬುಕ್ 165c]]), ಬಹು ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿ ದಶ ಲಕ್ಷ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ([[CD-ROM]] ಇದರ ಹಿಂದೆಯೇ CD-R ಮತ್ತು CD-RW ಅಂತಿಮವಾಗಿ DVD-ROM ಮತ್ತು ಬರೆಯಬಲ್ಲ ವಿವಿಧ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ತರುವಾಯ ಅತೀ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. == ವರ್ಗೀಕರಣ == ವಿವಿಧ ವರ್ಗದ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ, ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು "ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್" ಅಥವಾ "ನೋಟ್‌ಬುಕ್" ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು.<ref name="types_pcmag">{{cite web |url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2311016,00.asp |title=Types of Laptops: How Do You Compute |accessdate=2008-11-07 |work=PC Magazine |publisher=Ziff Davis Publishing Holdings Inc. |date=2006-09-18 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121230116/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2311016,00.asp |url-status=dead }}</ref><ref name="types_cnet">{{cite web |url=http://reviews.cnet.com/4520-7602_7-1016082-2.html |title=Laptop Buying Guide |accessdate=2008-11-07 |publisher=CBS Interactive Inc. |archive-date=2008-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029002107/http://reviews.cnet.com/4520-7602_7-1016082-2.html |url-status=dead }}</ref> <table border="0" style="width:100%"><td> <tr style="vertical-align:top"><td style="width:50%"> ''ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ಪರದೆಯ ಗಾತ್ರದಿಂದ:'' * [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಬದಲಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ]]-ನಿರ್ವಾಹಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, 15" ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ದ ಪರದೆ; * '''ಮಾನದಂಡದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್''' – ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶೇಷಣಗಳನ್ನು ಸಮದೂಗಿಸುತ್ತದೆ,13-15" ಪರದೆ: * [[ಉಪ ನೋಟ್‌ಬುಕ್]]-ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಸಲಕರಣೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಕಡಿಮೆ ವಿಶೇಷಣಗಳಿವೆ, 12" ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಸಣ್ಣದಾದ ಪರದೆ. </td><td> ''ಗುಣ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದ:'' * [[ಆಯವ್ಯಯ]]-ಕಡಿಮೆ ದರದ, ಕಡಿಮೆ ನಿರ್ವಾಹಣೆಯ-ಗುಣ ಮಟ್ಟದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್; * [[ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC]] -ಟಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಮೇಲ್ಮೈ ಇದೆ, ಕೀಲಿಮಣೆ ಸಹಿತ ಅಥವಾ ಹೊರತಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. * [[ನೆಟ್‌ಬುಕ್]]-ಆಯವ್ಯದ ಸಬ್‌ನೋಟ್‌ಬುಕ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಸರ್ಫಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಛೇರಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಬಳಕೆಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 9" ಅಥವಾ 10"ಗಳ ಪರದೆ ಇರುತ್ತದೆ. * [[ಆಟದ ಮೀಸಲಿನ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್]]-ಶಕ್ತಿಯುತ [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್(ವರ್ಣ ಚಿತ್ರ) ಕಾರ್ಡ್]] ಇರುವ ದೊಡ್ದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್, ರೇಖಾಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಟಗಳನ್ನು]] ಆಡಲಿಕ್ಕೆ. </td></tr></td></table> * [[ದೃಢವಾದ]]- ಕಠಿಣವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ (ಬಲಿಷ್ಠ ಕಂಪನಗಳಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರತರವಾದ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ) ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಬದಲಾವಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:Dell XPS M140.jpg|thumb|130px|ಡೆಲ್ XPS M140 ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್.]] {{Main|Desktop replacement computer}} ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‍ಗೆ ಬದಲೀ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್,[[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌]]ನ ಅನೇಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಅದೇ ಮಟ್ಟದ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಬದಲೀ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾನದಂಡದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವುಳ್ಳದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಆವಯವಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 15" ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ದೊಡ್ದ ಪ್ರದರ್ಶಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="types_cnet"/> ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಯ್ಯುವಂತೆ ಒಯ್ಯುವುದಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬರೀ ಅದರ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬಹುದಷ್ಟೇ.<ref name="types_cnet"/> ಈ ವರ್ಗದ ಕೆಲವು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಕೆಲವು ಆವಯವಗಳನ್ನು ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವು ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಬೆಲೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಒಳ್ಳೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಇಂಥ ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸಿಯೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.ಇವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಸಾರಿ '''ಡೆಸ್ಕ್‌ನೋಟ್ಸ್''' ಎಂದು ಕರೆಯುವುದೂ ಉಂಟು, [[ಪೋರ್ಟ್‌ಮಾಂಟೀಯೋ]] "ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್" ಮತ್ತು "ನೋಟ್‌ಬುಕ್"ನ ಬೆರೆಕೆ ಪದ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಈ ಪದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಬದಲೀ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೂ ಬಳಸುವುದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.news.com/2100-1040-979763.html |title=Desktop notebooks stake their claim |accessdate=2008-11-07 |publisher=CBS Interactive Inc. |date=2003-01-08 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2000ರ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಗೊಂಡಿದೆ ಕಾರಣ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಗುರುತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://tech.yahoo.com/blogs/null/115669/desktops-are-dying-slain-by-laptops/ |title=Desktop are Dying Slain by Laptops |access-date=2021-07-20 |archive-date=2009-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124174439/http://tech.yahoo.com/blogs/null/115669/desktops-are-dying-slain-by-laptops |url-status=dead }}</ref> 2008ರ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ U.S.,ನಲ್ಲಿ PC ಶಿಪಮೆಂಟ್ ಶೇಖಡ 10ರಷ್ಟು ನಾಲ್ಕನೆ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಗೊಂಡಿತು. PC ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಶುರುವಾದಾಗಿನಿಂದ ಏಷಿಯಾದಲ್ಲಿ PC ಶಿಪಮೆಂಟ್ ಬೆಳವಣಿಗೆ 1.8 ಶೇಖಡ ಅದೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/157919/pc_sales_slow_in_asia_pacific.html/|title=PC sales Slow in Asia Pacific|access-date=2010-02-04|archive-date=2009-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090428031804/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/157919/pc_sales_slow_in_asia_pacific.html|url-status=dead}}</ref> "'''ಮೀಡಿಯಾ ಸೆಂಟರ್ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು''' " ಮತ್ತು "'''ಗೇಮಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು''' " ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಯಾವ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವೆಂದು ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="types_pcmag"/> === ಉಪನೋಟ್‌ಬುಕ್ === [[File:sonyvaiosub1.jpg|left|thumb|200px|ಸೋನಿ VAIO C1 ಸಬ್‌ನೋಟ್‌ಬುಕ್. ]] {{Main|Subnotebook}} ''ಅಲ್ಟ್ರಾಪೋರ್ಟಬಲ್'' ಎಂದು ಕೆಲವು ಮಾರಾಟಗಾರರು ಕರೆಯುವ ಉಪನೋ‌ಟ್‌ಬುಕ್‌ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಆಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಗೇ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿದೆ (ಚಿಕ್ಕ ಅಳತೆಯ, ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿ ಜೀವಾಳವನ್ನ) ಪಡೆದಿರುವ ಇದು ಮಾನದಂಡದ ನೋಟ್‌ಬುಕ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.wisegeek.com/what-is-a-subnotebook.htm ವಾಟ್ ಇಸ್ ಎ ಸಬ್‌ನೋಟ್‌ಬುಕ್?]</ref> ಮಾನದಂಡದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಉಪ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದವು ಮತ್ತು ಹಗುರವಾದವು, ಅದರ ತೂಕ 0.8 ರಿಂದ 2 kg (2 ರಿಂದ 5 ಪೌಂಡ್ಸ್);<ref name="types_pcmag" /> ದೊಡ್ಡ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ 10 ಗಂಟೆಗೂ<ref> {{cite web |url=http://www.lenovo.com/news/us/en/2008/09/x200s_x200tablet.html |title=Breaking the Mold: New Lenovo ThinkPad laptop and Tablet PCs Defy Ultraportable Computing |accessdate=2008-11-07 |publisher=Lenovo |date=2008-09-23 }} </ref> ಮೀರಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅಳತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅಲ್ಟ್ರಾಪೋರ್ಟಬಲ್‌ಗಳು 13"ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಇರುವ ಚಿಕ್ಕ ಪರದೆಗಳಿರಬೇಕು (6.4"ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ), ಕಡಿಮೆ [[ಪೋರ್ಟ್ಸ್]] ಗಳಿರಬೇಕು, ಕಡಿಮೆ ಗಾತ್ರದ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಪವರ್ ದಕ್ಷತೆಯುಳ್ಳ ದುಬಾರಿ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಕೆಲವು ಉಪ‌ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳು ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಆಪ್ಟಿಕಲ್/ತೆಗೆಯಲ್ಪಡಬಹುದಾದ ಮೀಡಿಯಾ ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ;ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅವು [[ಡಾಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್]] ಎಂಬುದರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಆಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಡ್ರೈವ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಿತ ವಿಶೇಷ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಗಳಾದ [[ವಿಂಡೋಸ್ CE]], [[ಪಾಮ್ OS]] ಅಥವಾ [[ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ OS]]ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಮಾಡಲು ಇರುವ [[ವಿಂಡೋಸ್]], [[ಲಿನಕ್ಸ್]] ಅಥವಾ [[ಮ್ಯಾಕ್ OS X]]ನಂಥ ಅನ್ವಯಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುವ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೇ "ಸಬ್‌ನೋಟ್‌ಬುಕ್" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. === ನೆಟ್‌ಬುಕ್ === [[ಚಿತ್ರ:ASUS Eee White Alt.jpg|thumb|ಆಸಸ್ Eee PC ನೆಟ್‌ಬುಕ್.]] {{Main|Netbook}} '''[[ನೆಟ್‌ಬುಕ್]]''' ಗಳು ಹಗೂರವಾದ, ಸುಲಭ ಬೆಲೆಯ, ಉತ್ತಮ ಶಕ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈರ್ ರಹಿತ ಸಂವಹನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್]] ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="upenn">[http://knowledge.wharton.upenn.edu/article.cfm?articleid=2107 ದಿ ನೆಟ್ ಇಂಪ್ಯಾಟ್ ಆಫ್ ನೆಟ್‌ಬುಕ್ಸ್? ][http://knowledge.wharton.upenn.edu/article.cfm?articleid=2107 ಅದು ಯಾರು ಯಾತಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ]</ref><ref name="intelblog">{{cite web |last=Bergevin |first=Paul |title=Thoughts on Netbooks |publisher=Intel.com |date=2008-03-03 |url=http://blogs.intel.com/technology/2008/03/thoughts_on_netbooks.php}}</ref> ಆದುದ್ದರಿಂದಲ್ಲೇ ''ನೆಟ್‌ಬುಕ್'' (ಈ ಉಪಕರಣ ವೆಬ್ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಿಂದ)<ref name="pricegrabber">{{cite book |title=Netbook Trends and Solid-State Technology Forecast |publisher=pricegrabber.com |page=7 |format=PDF |url=https://mr.pricegrabber.com/Netbook_Trends_and_SolidState_Technology_January_2009_CBR.pdf |accessdate=2009-01-28}}</ref> ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ''[[ನೋಟ್‌ಬುಕ್]]'' ಗಾತ್ರದ ಸಂಬಂದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.webopedia.com/TERM/l/laptop_computer.html |title=ವಾಟ್ ಇಸ್ ಎ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್? |access-date=2010-02-04 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101203235/http://www.webopedia.com/TERM/L/laptop_computer.html |url-status=dead }}</ref> ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಇ-ಮೇಲಿಂಗ್]]ಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗಮನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ [[ವೆಬ್ ಅಡಿಪಾಯದ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳನ್ನು]] "<ref name="pricegrabber"/> ದೂರದಿಂದ ಪ್ರವೇಶ ಸಾಧ್ಯಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅವು ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯ [[ಕ್ಲೈಂಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]ಗಿಂತ ಸರ್ವರ್ ಅನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವ [[ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]] ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗುರಿಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="fortune 2">{{cite web |last=Copeland |first=Michael |title=Disruptor: The 'netbook' revolution |publisher=CNNMoney/Fortune |date=2008-10-16 |url=http://money.cnn.com/2008/10/13/technology/copeland_asus.fortune/index.htm |accessdate=2009-12-29 |archive-date=2022-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128212235/https://money.cnn.com/2008/10/13/technology/copeland_asus.fortune/index.htm |url-status=dead }}</ref> 5 ಇಂಚು<ref>{{Cite web |url=http://www.elitezoom.com/umid-netbook-only-48-display.html |title=UMID ನೆಟ್‌ಬುಕ್ ಮಾತ್ರ 4.8″ |access-date=2010-02-04 |archive-date=2017-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705011241/http://www.elitezoom.com/umid-netbook-only-48-display.html |url-status=dead }}</ref> ಗಳಿಂದ 12ರವರೆಗೂ<ref>[http://apcmag.com/scoop_we_review_the_inspiron_mini_12__dells_supersized_yet_superslim_12_inch_netbook.htm ವರ್ಳ್ಡ್ ಫ‌ರ್ಸ್ಟ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಇನ್ಸ್‌ಪಿರಾನ್ ಮಿನಿ 12: ಡೆಲ್ ಅವರ ಸೂಪರ್-ಸ್ಲಿಮ್ ನೆಟ್‌ಬುಕ್!]</ref> ಈ ಉಪಕರಣಗಳ ಅಳತೆಯಿರುತ್ತದೆ, ಅನೇಕವು 7 ರಿಂದ 11 ಇಂಚುಗಳಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತೂಕ {{nowrap|0.9 - 1.4 kg}} (2-3 ಪೌಂಡ್ಸ್ ಗಳಿರುತ್ತವೆ).<ref name="pricegrabber" /> ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ಲಿನಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್ XP]]ನಂಥ ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ,ಅನ್ವಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ಅಂದರೆ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ)ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲವಾದುದ್ದರಿಂದ ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಅನಾನುಕೂಲತೆಗಳೂ ಇವೆ. ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳು ಬಹು ತೆಳ್ಳಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೊದಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಂತರಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಶೇಖರಣೆಗೆ [[ಸಾಲಿಡ್-ಸ್ಟೇಟ್ ಡ್ರೈವ್]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತಿತ್ತು ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಬೇಕಾದರೆ ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆಗಿನಿಂದ ಡಿಸ್ಕ್ ಡ್ರೈವ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೋಟ್‌ಬುಕ್ ಮತ್ತು [[ಸಬ್‌ನೋಟ್‌ಬುಕ್]] ಗಳಂತೆಯೇ ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಿಗೂ ಅವುಗಳ ಅಳತೆ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂಥೆ ಮೂಲಭೂತ ಅಗತ್ಯ ಸಲಕರಣೆಗಳಾದ ಕಡಿಮೆ ಕ್ಯಪಾಸಿಟಿಯ ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್, ವೇಗವಿಲ್ಲದ [[CPU]], ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯದ RAM ಕ್ಯಪಾಸಿಟಿ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=Cheap PCs Weigh on Microsoft |work=Business Technologies |publisher=[[The Wall Street Journal]] |date=2008-12-08 |url=http://blogs.wsj.com/biztech/2008/12/08/cheap-pcs-weigh-on-microsoft/ |access-date=2010-02-04 |archive-date=2009-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422132517/http://blogs.wsj.com/biztech/2008/12/08/cheap-pcs-weigh-on-microsoft/ |url-status=dead }}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[ಗೂಗಲ್]]ನವರು ಸ್ವಂತ ಅನ್ವಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಂದರೆ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ [[ಕ್ರೋಮ್]] ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು. ತೂಕ, ಡೈಯಾಗನಲ್ ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ {{nowrap|< 1 kg}},{{nowrap|< 9"}}, {{nowrap|< U.S. $400}}, ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗುವವರೆಗೂ 2008ರ ಆಜು-ಬಾಜಿನವರೆಗೂ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸೇನೂ ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಒದಗಿ ಬರಲಿಲ್ಲ. === ದೃಢವಾದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ === {{Main|Rugged computer}} [[ಚಿತ್ರ:Toughbook-cf-m34 4.jpg|thumb|left|ಪ್ಯಾನಾಸಾನಿಕ್ ಟಫ್‌ಬುಕ್.]] ದೃಢವಾದ-ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ ಅನ್ನು ಕಠಿಣವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಬಲಿಷ್ಠ ಕಂಪನಗಳಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರತರವಾದ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೃಢವಾದ-ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾದರಿಯ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಒರಟೊರಟಿನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೃಢವಾದ-ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತೂಕವುಳ್ಳದ್ದು, ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ್ದು ಮತ್ತು ಮಾಮೂಲು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗಿಂತ<ref>{{cite web |url=http://www.linux-on-laptops.com/rugged-laptop.html |title=Rugged Laptop: Choices, Pointers &amp; Specs of Buying Rugged Laptops |accessdate=2008-11-27 |publisher=linux-on-laptops.com }} </ref> ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿಯವು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ದೃಢವಾದ-ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ- ಕೀಲಿಮಣೆಯ ಕೀಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ ಶೀಟ್‌ಗಳು, ಸೀಲ್ಡ್ ಪೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕನೆಕ್ಟರ್ ಕವರ್‌ಗಳು, ಪ್ಯಾಸೀವ್ ಕೂಲಿಂಗ್, ಹಗಲಿನ ಹೊತ್ತು ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಲ್ಲ ಸೂಪರ್ ಬ್ರೈಟ್ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು, ಮ್ಯಾಗ್ನೀಷಿಯಂ ಅಲ್ಲಾಯ್ಸ್‌<ref name="popular">{{cite web | url = http://www.lenovo.com/us/en/ -| title = The only laptop with a magnesium alloy rollcage }}</ref> ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ವಾಣಿಜ್ಯ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕೇಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೇಮ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಸತತ ಕಂಪನಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲ ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಲಿಡ್-ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಡ್ರೈವ್ ಉಪಕರಣಗಳು. ದೃಢವಾದ-ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಮೀಸಲಿರುವ (ಪೊಲೀಸ್, ಅಗ್ನಿ ಶಾಮಕ ದಳ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗೆ), ಮಿಲಿಟರಿ, ಉಪಯುಕ್ತಗಳು, ಫೀಳ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಟೆಕ್ನೀಷಿಯನ್ಸ್, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ, ಗಣಿ ಮತ್ತು ತೈಲ ಕೊರೆಯುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇವರುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ದೃಢವಾದ-ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆದಾರರಿಗಿಂತ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಬಿಡಿ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಮುಖೇನ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಅವಯವಗಳು == {{Main|Computer hardware}} [[File:Motherboards.png|thumb|ಕಿರಿದಾಗಿಸುವಿಕೆ:ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮದರ್ ಬೋರ್ಡ್ (ATX ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್) ಜೊತೆ 13" ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಮದರ್ ಬೋರ್ಡ್ (2008 ಯುನಿಬಾಡಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್)ನ ಹೋಲಿಕೆ ]] [[ಚಿತ್ರ:Laptop innen.jpg|thumb|ಸೋನಿ ವಾಯಿಯೋ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಒಳ ನೋಟ]] ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಮೂಲ ಅವಯವಗಳು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಅವಯವಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ ಆದರೆ [[ಕಿರಿದಾಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ]], ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಕೆಗೂ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ . ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಗತ್ಯಗಳಿರುವ ಕಾರಣ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಅವಯವಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ, ದರ ಒಂದೇ ಆದರೂ ಕೂಡ, ಕೆಳಸ್ತರದ ಕಾರ್ಯ ದಕ್ಷತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಶಕ್ತಿ, ಗಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ಕೂಲಿಂಗ್ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳ ಅವಯವಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ.<ref>ಉದಾಹರಣೆಗೆ,ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, CPU-ತೀವ್ರ ಕಾರ್ಯ(ವೀಡಿಯೋ ಎನ್‌ಕೋಡಿಂಗ್)ನಲ್ಲಿ, 2008ರಲ್ಲಿ ಅತಿವೇಗದ ಆಚರಣೆಯ ಮೊಬೈಲ್ CPU (ಇಂಟೆಲ್ ಕೋರ್ 2 ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರೀಮ್ X7800, 2.6 GHz) ಅತೀ ನಿಧಾನ ಗತಿಯ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ CPU (AMD ಸೆಂಪ್ರಾನ್ 64 3000+, at 1.6 GHz) ಗಿಂತ 30% ರಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. {{cite web | title = Mobile CPU charts | publisher = Tom's Hardware | year = 2008 | url = http://www.tomshardware.com/charts/mobile-cpu-charts/Xvid-1-1-2,493.html | accessdate = 2008-11-12 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{cite web | title = CPU charts Q1/2008 | publisher = Tom's Hardware | year = 2008 | url = http://www.tomshardware.com/charts/cpu-charts-2008-q1-2008/Xvid-1-1-2,403.html | accessdate = 2008-11-12 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಖಾಸಗಿ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಭಾಗಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಅವಯವಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಕಂಡು ಬರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪಟ್ಟಿಯು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ: * [[ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್]] – ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌‌ನ [[ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್]] ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ ಬೋರ್ಡ್‌ನಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಕಾರ್ಡ್]] ಗಳು (3 ರಿಂದ 7 ಇರುವುದು ವಾಡಿಕೆ), ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಗಳಿಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಸಣ್ಣ ಏಕೀಕರಿಸಿದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾದ ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳು ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನೊಳಗೇ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ; ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದೇ ಒಂದು ದಾರಿಯೆಂದರೆ ಅದು ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[USB]]ಯಿಂದ ಮಾತ್ರ. [[ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ಕಾರ್ಡ್]] ನಂಥ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳಿರಬಹುದು. ಬೇರೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು (ಶೇಖರಣೆಯ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳು, ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್, ಸೌಂಡ್ ಕಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು) ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="parts-kate">{{cite web | title = What Makes Laptops Work – The Laptop Motherboard | url = http://mobileoffice.about.com/od/laptopstabletpcs/tp/laptopmotherboards.htm | author = Catherine Roseberry | publisher = About.com | accessdate = 2008-11-15 | archive-date = 2008-12-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081210021556/http://mobileoffice.about.com/od/laptopstabletpcs/tp/laptopmotherboards.htm | url-status = dead }}</ref> * [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್]](CPU)– ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ CPUಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ(ಪವರ್) ಉಳಿಸುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅದು ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್ಸರ್ಸ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web | title = Laptop Buyer's Guide | year = 2008 | url = http://www.geek.com/laptop-processors/ | accessdate = 2008-11-15 | archive-date = 2008-12-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081217100115/http://www.geek.com/laptop-processors/ | url-status = dead }}</ref> ಅನೇಕ ವಿಧದ [[ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ CPUಗಳು]] ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಟೆಲ್]] ([[ಪೆಂಟೀಯಂ M]], [[ಸೆಲೆರಾನ್ M]], [[ಇಂಟೆಲ್ ಕೋರ್]] ಮತ್ತು [[ಕೋರ್ 2 ಡ್ಯುಒ]]), [[AMD]] ([[ಅಥ್ಲಾನ್]], [[ಟ್ಯೂರಿಯನ್ 64]], ಮತ್ತು [[ಸೆಂಪ್ರಾನ್]]), [[VIA ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳು]], [[ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮೆಟಾ]] ಇನ್ನು ಮುಂತಾದವು. [[x86]]ರಹಿತ ವಿನ್ಯಾಸಕಗಳಲ್ಲಿ,ಮೋಟೊರೋಲಾ ಮತ್ತು IBM ನವರು ಪೂರ್ವದ [[ಪವರ್PC]]-ಅಡಿಪಾಯದ ಆಪಲ್ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ಸ್ ([[iಬುಕ್]] ಮತ್ತು [[ಪವರ್‌ಬುಕ್]]) ಗಳಿಗಾಗಿ ಚಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಕೆಲವು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುವ CPUಗಳಿರುತ್ತವೆ ಆದಾಗ್ಯೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮದರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಸಾಕೆಟೆಡ್ CPUಗಳು ಬಹುಶ: ಬಳಕೆದಾರರಿಗಿಂತ ತಯಾರಕರಿಗೆ ಅನುಲೂಲ,ಕಾರಣ ಕೆಲವು ತಯಾರಕರು, ಹೊಸ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೊಸ CPUಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಮಾರಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.</ref> ಬೇರೆ ಇತರ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ CPU ಅನ್ನು ಬೆಸುಗೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗದಂತ್ತಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:SODIMM 64MB SDRAM.JPG|thumb|left|150px|SODIMM ಮೆಮೋರಿ ಮೊಡ್ಯೂಲ್.]] * [[ಮೆಮೋರಿ(ಸ್ಮರಣ)(RAM)]] – [[SO-DIMM]] ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಿಂತ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಿರುತ್ತದೆ [[DIMM]]s.<ref name="parts-kate"/> ಉನ್ನತಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರ ಮುಟ್ಟದ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ಕೀಲಿಮಣೆ ಮತ್ತು ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಇಟ್ಟಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅನೇಕ ಮಧ್ಯಮಗತಿಯ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ [[DDR2]] 3-4 GBಯ RAM, ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಿಗೆ [[DDR3]] 8 GBಯ ಸ್ಮರಣ ಶಕ್ತಿ RAM ಕೈಗಾರಿಕೆಯಿಂದಲ್ಲೇ ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆಗೊಳೊಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ 1 GBಯ RAMಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. * [[ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಡುಗಳು]] – A [[PC ಕಾರ್ಡ್]] (ಹಿಂದೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದದ್ದು [[PCMCIA]]) ಅಥವಾ [[ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ಕಾರ್ಡ್]] ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಕಾರ್ಡುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಯಾ ತೆಗೆಯಲು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಕಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖವಾಗಿದ್ದಾಗಲ್ಲೂ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಉಪವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ([[ಎಥರ್‌ನೆಟ್]], [[Wi-Fi]], ಅಥವಾ [[ಸೆಲ್ಲ್ಯುಲಾರ್ ಮೋಡೆಮ್]]) ಮುಂತಾದವುಗಳು ಮರಳಿ ಅಳವಡಿಸಹುದಾದ ಆಂತರಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಕಾರ್ಡುಗಳಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆಂದೇ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಎರಡು ಗುಣ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಡುಗಳೆಂದರೆ [[ಮಿನಿPCI]] ಮತ್ತು ಇದರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ [[PCI ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಮಿನಿ]].<ref name="parts-cards">{{cite web | title = Innovations in Notebook Expansion | url = http://www.hardwaresecrets.com/article/89 | author = Gabriel Torres | date = 2004-11-25 | publisher = Hardware Secrets, LLC | accessdate = 2008-11-15 | archive-date = 2005-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050428031253/http://www.hardwaresecrets.com/article/89 | url-status = dead }}</ref> * [[ಪವರ್ ಸಪ್ಲೈ]] –ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳೆಲ್ಲಾ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ [[ಪುನರಾವೇಶಿಸಬಲ್ಲ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯಿಂದ ಪವರ್ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಪವರ್ ಸಪ್ಲೈನಿಂದ ಆವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪವರ್ ಸಪ್ಲೈ,ಏಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನೂ ಆವೇಶಿಸುತ್ತ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗೂ ಕೂಡ ಸಪ್ಲೈ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ; ಬ್ಯಾಟರಿ ಪೂರ್ತಿ ಆವೇಶಿಸಿದಾದ ಮೇಲೆ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ AC ಪವರ್ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆವೇಶಿಸುವ ಉಪಕರಣ ಚಾರ್ಜರ್ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ನ ಒಟ್ಟು ತೂಕಕ್ಕೆ 400 ಗ್ರಾಮ್ಸ್ (1&nbsp;lb)ನಷ್ಟು ತೂಕವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. * [[ಬ್ಯಾಟರಿ]] – ವಿದ್ಯುತ್ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಲಿಥಿಯಂ ಐಯಾನ್]] ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು, ಈಗ ಇನ್ನೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ [[ಲಿಥಿಯಂ ಪಾಲಿಮರ್]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಹಳೆಯ [[ನಿಕ್ಕಲ್ ಮೆಟಲ್-ಹೈಡ್ರೈಡ್]] ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಪುನರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಮಾನದಂಡದ ಹಗೂರ ಬಳಕೆಯ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾದರಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಅವಧಿಯು ಎರಡರಿಂದ ಐದು ಗಂಟೆಗಳಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾದ ಪವರ್ ಬಳಕೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿದ್ದರೆ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಕಡಿತಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ದಕ್ಷತೆಯೂ ಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಮಾಡಬೇಕಾಗಬಹುದು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆವೇಶಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರಾವೇಶಿಸುವ ರೀತಿ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯಪಾಸಿಟಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಚಿಕ್ಕದೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು, ಎಲ್ಲಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಪವರ್ ಆಫ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ [[ರೀಯಲ್-ಟೈಂ ಕ್ಲಾಕ್]] ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[CMOS]] ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ [[BIOS]] ಕಾನ್ಫಿಗ್ಯುರೇಶನ್ ಅನ್ನು ಶೇಖರಣೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಹಳೆಯ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಂತೆ ಲಿಥಿಯಂ-ಐಯಾನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗೆ ಮೆಮೊರಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸದೆ ಅದನ್ನು ಪುನರಾವೇಶಿಸಿದರೆ ಮೆಮೋರಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಪವರ್ ವ್ಯಯವಾಗುವ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಿ, ಪೂರ್ಣ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಸತತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, HP ಎಲೈಟ್‌ಬುಕ್ 6930pಯನ್ನು ಅಲ್ಟ್ರಾ-ಕ್ಯಪಾಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಟರಿಯೊಡನೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು. * [[ವೀಡಿಯೋ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ ಕಂಟ್ರೋಲರ್]] – ಗುಣ ಮಟ್ಟದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೋ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಅನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ಚಿಪ್‌ಸೆಟ್]]ನೊಳಗೆ ಏಕೀಕರಿಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಲ್ಯಾಪ್‌‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಆಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ರಂಜನೆಗೆ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೇಡಿಕೆ ಸತತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://internetgames.about.com/od/hardware/Game_Hardware.htm |title=Game Hardware |accessdate=2008-05-10 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029230702/http://internetgames.about.com/od/hardware/Game_Hardware.htm |url-status=dead }}</ref> ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬದಲೀ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ಸ್ (ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ಸ್) ಇರುವ ಮದರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅಥವಾ ಆಂತರಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ತಯಾರಿಕಾ ಹಂತದಿಂದಲ್ಲೇ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಚಾರಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ಸ್ (ಮೊಬೈಲ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ಸ್)ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ವೇಗವರ್ಧಕ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Notebook Video Graphics Card Guide 2006 | url = http://www.notebookreview.com/default.asp?newsID=3056&guide=Graphics+Card+Guide+2006 | author = Dustin Sklavos | date = 2006-07-18 | publisher = NotebookReview.com | accessdate = 2008-11-15 }} </ref> * [[ಪ್ರದರ್ಶಕ]] – ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ {{convert|12|in|cm|abbr=off}} ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಬಣ್ಣಗಳ [[ಆಕ್ಟೀವ್ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಡಿಸ್ಪ್ಲೇಸ್ ಬೇಸ್ಡ್ ಆನ್ ಎ CCFL ಲ್ಯಾಂಪ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ 1280x800 ([[16:10]]) ಅಥವಾ 1366 x 768 ([[16:9]]) ಪಿಕ್ಸೆಲ್ಸ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಾದರಿ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ PCಗಳಿಗಿಂತ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾದರಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ (ಉದಾ:1440×900, 15"ನ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ಸ್). ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೊಸ ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪವರ್ ವ್ಯಯವಾಗುವ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಕೋನಗಳಿಂದ ದೃಷ್ಟಿಸಬಹುದಾದ LED ತಳಹದಿಯ ಪರದೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಪ್ರೊ]]<ref> {{cite web | title = Macbook Pro – Technical Specifications | publisher = Apple Inc. | year = 2008 | url = http://www.apple.com/macbookpro/specs.html | accessdate = 2008-11-12 }} </ref> ಅನ್ನು 19" ವ್ಯಾಪಕ ಪರದೆ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Comparison of 3.5 and 2.5 inch hard drives.jpg|thumb|right|150px|3.5" ಮತ್ತು 2.5" ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಡ್ರೈವ್ಸ್ ಹೋಲಿಕೆ]] * [[ತೆಗೆಯಬಲ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮದ]]ಡ್ರೈವ್ಸ್ – [[DVD]]/[[CD]] ಓದಬಲ್ಲ/ಬರೆಯಬಲ್ಲ ಡ್ರೈವ್ ಮಾದರಿ ಮಾನದಂಡವುಳ್ಳದ್ದು . ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[CD]] ಡ್ರೈವ್ಸ್ ಅಪರೂಪವಾಗುತ್ತಿವೆ, [[ಬ್ಲೂ-ರೇ]] ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Acer: BD notebooks to account for 10% of shipments in 2008 | publisher = Digitimes | date = 2008-04-02 |author= Yen Ting Chen, Esther Lam | url = http://www.digitimes.com/news/a20080401PD220.html | accessdate = 2008-11-12 }} </ref> ಅನೇಕ ಅಲ್ಟ್ರಾ ಪೋರ್ಟಬಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳು, ತೆಗೆಯಬಲ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮದ ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು, ಡಾಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌‌ಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಒಟ್ಟಿಗೇ ತೆಗೆದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. * '''ಆಂತರಿಕ ಶೇಖರಣೆ''' –ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್‌ನ [[ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್]] ಗಳು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕವು—{{convert|2.5|in|mm|abbr=off}} ಅಥವಾ {{convert|1.8|in|mm|abbr=off}} —ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ನ {{convert|3.5|in|mm|abbr=off}} ಡ್ರೈವ್ಸ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ. ಕೆಲವು ಹೊಸ ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಟ್ರ‍ಾ ಪೋರ್ಟಬಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ) ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಯ, ಅತೀ ವೇಗದ, ಹಗೂರವಾದ ಮತ್ತು ಪವರ್-ದಕ್ಷತೆಯ [[ಫ್ಲಾಶ್ ಮೆಮೊರಿ]]-ತಳಹದಿಯ [[SSDಗಳನ್ನು]] ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, 250 ರಿಂದ 500 GB ಅಳತೆಯ (64 ರಿಂದ 256 GB SSDಗಳು) ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್ ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. * '''ಒಳ ಸೇರಿಸುವುದು''' – [[ಪಾಂಯ್ನ್ಟಿಂಗ್ ಸ್ಟಿಕ್]], [[ಟಚ್‌ಪ್ಯಾಡ್]] ಅಥವಾ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕರ್ಸರ್ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಲು ಎರಡೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಟೈಪಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಏಕೀಕರಿಸಿದ ಕೀಲಿಮಣೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಕೀಲಿಮಣೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಮೌಸ್ ಅನ್ನು USB ಅಥವಾ PS/2 ಅನ್ನು (ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರೆ) ಬಳಸಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು. * [[ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು]] –ಅನೇಕ [[USB]] ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು, ಬಾಹ್ಯ ಪರೀಕ್ಷಕ ಪೋರ್ಟ್ ([[VGA]] ಅಥವಾ [[DVI]]), ಆಡಿಯೋ ಇನ್/ಔಟ್, ಮತ್ತು [[ಎಥರ್‌ನೆಟ್]] ನೆಟ್‍‌ವರ್ಕ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಅನೇಕ ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. [[PS/2]] ಕೀಲಿಮಣೆ/ಮೌಸ್ ಪೋರ್ಟ್, [[ಸರಣಿ ಪೋರ್ಟ್]] ಅಥವಾ [[ಪ್ಯಾರಲಲ್ ಪೋರ್ಟ್]]ಗಳು ಅಪರೂಪವಾದವು. [[S-ವೀಡಿಯೋ]] ಅಥವಾ [[ಕಾಂಪೋಸಿಟ್ ವೀಡಿಯೋ]] ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಗ್ರಾಹಕ-ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನೋಟ್‌ ಬುಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವು. ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[HDMI]] ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. === ಡಾಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್ಸ್ ಅಥವಾ ಡಾಕಿಂಗ್ ತಾಣ === [[ಡಾಕಿಂಗ್ ತಾಣ]] ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೊಡ್ದ ಗಾತ್ರದ ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್‌ನ ಉಪಕರಣ,ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು, ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಡ್ರೈವ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅಂಕಣದ ಸ್ಥಳ. ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಡಾಕಿಂಗ್ ತಾಣವನ್ನು ಏಕೈಕ ದೊಡ್ಡ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ''ಪೋರ್ಟ್ ರೆಪ್ಲಿಕೇಟರ್'' ಒಂದು ಸರಳೀಕೃತ ಡಾಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಅದು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಒಳ/ಹೊರ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಡಾಕಿಂಗ್ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್ ರೆಪ್ಲಿಕೇಟರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾದ ಕಾರ್ಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ (ಡೆಸ್ಕ್ ಮೇಲೆ) ಬಳಸುವ ಮುಖಾಂತರ ತಕ್ಷಣದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಹು ವಿಧದ ಒಳ/ಹೊರ ಉಕರಣಗಳಿಗೆ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. 1990ರ ಆರಂಭದಿಂದೀಚೆ ಡಾಕಿಂಗ್ ತಾಣಗಳು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪಕರಣವಾಗಿ ಬಿಟಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಬಳಕೆ ಆಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಅಗತ್ಯ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಾಲದ ಕಾರ್ಡ್ ಮೇಲೆ ರೂಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಡಾಕಿಂಗ್ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಣಗಳು ದೊಡ್ಡವು ಮತ್ತು ತೀರಾ ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಯದು. ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಒಳಗಡೆ ಉನ್ನತ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣಾ ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯತೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಕಾಣದಾಯಿತು, ಪೋರ್ಟ್ ರೆಪ್ಲಿಕೇಟರ್ಸ್ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು,ಇವು ದುಬಾರಿಯೂ ಆದವಲ್ಲ, ಇವನ್ನು ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ನ ಹಿಂದೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳ (ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್) ಜೊತೆ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಮಾನದಂಡದ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳಾದ [[USB]] ಅಥವಾ [[ಫೈರ್‌ವೈರ್]] ಮುಖೇನ ಸಂಪರ್ಕ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಮಾನದಂಡ === ಕೆಲವು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಉಪಕರಣ (ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಡ್ರೈವ್ಸ್, ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್ಸ್, ಮೆಮೋರಿ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಕಾರ್ಡುಗಳು) ಗಳನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ [[ಗುಣಮಟ್ಟಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ]], ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಅದೇ ಶೈಲಿಯದಾಗಿರಬೇಕಷ್ಟೆ.<ref name="parts-cards"/> ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ತಯಾರಕರ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮಾನದಂಡದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ,ಪುನರ್ ರಚಿಸಲಾಗದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ವಿನ್ಯಾಸವುಳ್ಳ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕ ಆದೇಶಾನುಸಾರದಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸಬಹುದು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಮೇಲ್ಕಾಣಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ಯಾವುದನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ,ಮದರ್ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು,ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಗಳ ನೆಲೆ, ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಉಪಕರಣಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಗೊತ್ತಾದ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ತಯಾರಕರ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದಲು-ಬದಲು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಒಡೆದು ಹೋದಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟುಹೋದಾಗ ನಿಖರವಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವರಿಂದಲ್ಲೇ ಅಧಿಕವಾಗಿ ತೊಂದರೆಗೆ ಈಡಾಗಿರುವುದು,ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ಗೆ ಅಥವಾ ಪವರ್ ಅಡಾಪ್ಟರ್‌ಗೆ ಅಸಂಗತವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಡಿದಾಗ ತೊಂದರೆ ಆಗುತ್ತದೆ. [[ಇಂಟೆಲ್]], [[ಆಸಸ್]], [[ಕಂಪಾಲ್]], ಕ್ವಾಂಟಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ತಯಾರಕರು [[ಕಾಮನ್ ಬಿಳ್ಡಿಂಗ್ ಬ್ಲಾಕ್]] ಎಂದು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ ಅದು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರು ಭಾಗವು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. == ಪ್ರಯೋಜನಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Vicente Fox laptop.jpg|thumb|ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಸ್ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಒಯ್ದು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿರುವುದು ಮಾಜಿ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಸೆಂಟೆ ಫಾಕ್ಸ್.]] ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ PCಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ '''ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ''' ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೇ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Should I buy a laptop or desktop? | publisher = IT Division – University of Wisconsin | date = 2008-03-19 | url = http://kb.wisc.edu/showroom/page.php?id=3044 | accessdate = 2008-11-27 | archive-date = 2009-01-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090122120928/http://kb.wisc.edu/showroom/page.php?id=3044 | url-status = dead }}</ref> ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಸಲಕರಣೆ ಎಂದರೆ ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಕಡೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು-ಬರೀ ಮನೆ ಮತ್ತು ಕಛೇರಿ ಮಾತ್ರಗಳಲ್ಲದೆ ಪಯಣಿಸುವಾಗ ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಫೀ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಸಭಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ,ಕಕ್ಷಿದಾರರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಭಾ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಸಲಕರಣೆ ಅನೇಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ: * '''ಅಧಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು''' - ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಯ್ದು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು ಅದೇ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ ಇದ್ದೆಡೆಯಲ್ಲೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು, ಹೀಗಾಗಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಯ ವ್ಯಯ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಛೇರಿಯ ನೌಕರನೊಬ್ಬ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಹೊತ್ತು ಟ್ರೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಇ-ಮೇಲ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರವಚನಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಮ್‌ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಾಫೀ ಶಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = ECU Advantage: Why have a laptop? | publisher = ECU | url = http://advantage.ecu.edu.au/advantage/why.asp | accessdate = 2008-11-27 | archive-date = 2008-07-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080718215757/http://advantage.ecu.edu.au/advantage/why.asp | url-status = dead }}</ref> * '''ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೆ''' -ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಿರುವುದೆಂದರೆ ವಿವಿಧ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ,ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಕಛೇರಿಯ ಫೈಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದಂತೆ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೆ ಸಹ ಕೆಲಸಗಾರರ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಜೊತೆಗಾರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಳ್ಳೆ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಫ್ಲಿಪ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಪರಿಹಾರವನ್ನಾಗಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ,ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. * '''Up-to-date ಮಾಹಿತಿ''' -ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ PC ಇದ್ದರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿವುದು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ:ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆದ ಬದಲಾವಣೆ ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆ ಹರಿಸಲು ದಾರಿಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ USB ಫ್ಲಾಶ್ ಮೆಮೊರಿ ಸ್ಟಿಕ್ ಅಥವಾ CDR ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಪ್‌ಡೇಟಡ್ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಮುಖಾಂತರ ಬಳಸುವುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಏಕೈಕ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ ಅನ್ನು ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ತಡೆಯಬಹುದು, ಹೇಗೂ ಫೈಲ್‌ಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ up-to-date ಆಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. * '''ಸಂಬಂಧಕತೆ''' -[[Wi-Fi]]ತಂತಿ ರಹಿತ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಡಾಟಾ ಸೇವೆಗಳ ([[HSDPA]], [[EVDO]] ಮತ್ತು ಇತರರು) ಸಂಖ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಹತ್ತಿರತ್ತಿರ ಸರ್ವತ್ರ ಸಿದ್ಧವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಂದ ಪಡೆದು ಅಂದರೆ, ಅದು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮೊಬೈಲ್ ಆಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡೇ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾಲದ ಸಂಬಂಧಕವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಬಹುದು ಎಂದು. Wi-Fi ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Faster Wi-Fi Predicted for Colleges | publisher = The Chronicle of Higher Education | author = Josh Fischman | date = 2008-08-07 | url = http://chronicle.com/wiredcampus/article/3226/faster-wifi-predicted-for-colleges | accessdate = 2008-11-27 }} </ref> ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಇತರ ಉಪಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ: * '''ಗಾತ್ರ''' – ಒಂದು ಮಾನದಂಡದ PC ಗಳಿಗಿಂತ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕವು. ಸ್ಥಳವೆಂಬುದು ದುಬಾರಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾದಾಗ ಇದು ಲಾಭವೇ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಅಪಾರ್ಟ್‌‍ಮೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ. ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬಳಕೆಯಲಿಲ್ಲದಾಗ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು ಒಂದು ಕಡೆ ಇಟ್ಟುಬಿಡಬಹುದು. * '''ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶ''' -ಅನೇಕ ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್ ಗಳಿಗೆ ಕೆಳಗಡೆ ಬಾಗಿಲುಗಳಿರುತ್ತವೆ ಅದು ಮೆಮೋರಿ, ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ತೆಗೆದಂತೆ ತೆಗೆದರೆ (ಫ್ಲಿಪ್) ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್ ನ ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಿಂದುಗಡೆ ಬಾಗಿಲುಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಸ್ಥಳವೇನಾದರು ಚಿಕ್ಕದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಕಷ್ಟವೇ ಸರಿ. * '''ಕಡಿಮೆ ಪವರ್ ವ್ಯಯ''' –ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪವರ್-ದಕ್ಷತೆ ಅಧಿಕ. ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌‌ಗೆ 20-90 W, ಬಳಸಲು ಬೇಕಾದರೆ,ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ 100-800 W ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ಗೆ ಅನುಕೂಲ ಏಕೆಂದರೆ (ನೂರಾರು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಪವರ್ ಉಳಿತಾಯವು ಗುಣಾಕಾರ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು 24/7 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ (ಹೋಮ್ ಮೀಡಿಯಾ ಸರ್ವರ್,ಪ್ರಿಂಟ್ ಸರ್ವರ್,ಇತ್ಯಾದಿಗಳು) * '''ನಿಶ್ಯಬ್ದ''' –ನಿಧಾನಗತಿಯ ಕೂಲಿಂಗ್ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುವ (ನಿಶ್ಯಬ್ದ, ನಿಧಾನಸ್ಥ 2.5-ಇಂಚಿನ ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್) ಉಪಕರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ನಷ್ಟು ಶಬ್ದ ಹೊಮ್ಮುವುದಿಲ್ಲ. * '''ಬ್ಯಾಟರಿ''' –ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಆವೇಶಗೊಳಿಸಿದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಅನೇಕ ಗಂಟೆಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರಬಹುದು ಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಆವೇಶದಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೇನು ತೊಂದರೆಯಾಗದು. ಆದರೆ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ [[UPS]] ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಪವರ್ ಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೆಯೇ ಪರದೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸದ ಸ್ಥಿತಿ (ಬ್ರೌನ್ ಔಟ್) ಮತ್ತು ಸ್ಪೈಕ್‌ಗಳು ಉದ್ಭವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ; 20–30 ನಿಮಿಷದ UPS ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ವ್ಯಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>UPS ಸಾಧಕಗಳು ಮತ್ತು ಆನ್-ಬ್ಯಾಟರಿ ಪವರ್‌ನ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಲೈನ್:{{cite web | title = Back-UPS RS | publisher = APC | url = http://www.apc.com/products/family/index.cfm?id=23 | accessdate = 2008-11-27 }} </ref> * '''ಏಕದಲ್ಲಿ-ಅನೇಕ''' -ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಚಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಡಕಗೊಳ್ಳಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗಲ್ಲ!(ಏಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅನ್ನುವ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ) ಅವುಗಳನ್ನು ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್, ಕೀಲಿಮಣೆ,ಮೌಸ್,ಪ್ರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಬೇಕಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ವೆಬ್‌ಕ್ಯಾಮ್ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅಧಿಕ ವೈರಿಂಗ್ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಧಿಕ ಪವರ್ ವ್ಯಯವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. * '''ಇತರೆಗಳು''' - ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೂ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರೀಕೃತ Wi-Fi,ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಡ್ ಸ್ಲಾಟ್, ಮತ್ತು ಒಂದು ಮೆಮೋರಿ ಕಾರ್ಡ್ ರೀಡರ್ ಇರುತ್ತದೆ. == ಅನಾನುಕೂಲಗಳು == ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ PCಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನಾನುಕೂಲತೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ: === ನಿರ್ವಹಣೆ === ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಗಳೆರಡೂ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಅದೇ ಆಚರಣೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‍ನ ಬೆಲೆ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ ಗಿಂತ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref> ಒಂದೇ ಮೌಲ್ಯದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮತ್ತು ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ನ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಬೆಂಚ್ ಮಾರ್ಕ್ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನದಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡಿತು. {{cite web | title = What to Buy, a Notebook or Desktop PC? | publisher = Tom's Hardware | date = 2008-06-11 | url = http://www.tomshardware.com/reviews/desktop-vs-notebook,1946-7.html | accessdate = 2008-11-28 }} </ref> ಮೇಲುಸ್ತರದ ಆಚರಣೆಯ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯೇ, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಅಳವಡಿಸಿಲಾಗುತ್ತದೆ ಆನಂತರ ಅದು ಪೌಢಾವಸ್ಥೆ ತಲುಪಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಛೇರಿ ಶೈಲಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬಳಕೆದಾರನ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಧಿಕ ಸಮಯವನ್ನು ಕಾಯಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ನೆಟ್‌ಬುಕ್ ವರ್ಗದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೇಗವಿರುತ್ತದೆ.<ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[MSI ವಿಂಡ್ ನೆಟ್‌ಬುಕ್]] ನ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶೆ ಪ್ರಕಾರ, "''ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಈ ಉಪಕರಣ ನಿಧಾನಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತೆ. '' ''ವೆಬ್‌ಪೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ,ಮುಂದುವರೆಯಲಾಗದೆ ನಿಲ್ಲುವ ಸಂಭವಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಅನೇಕ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಅಗ್ಗದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.'' " {{cite web | last = Reid | first = Rory | title = MSI Wind Review | publisher = CNET Australia | date = 2008-07-07 | url = http://www.cnet.com.au/laptops/laptops/0,239035649,339289583,00.htm | accessdate = 2008-11-28 }} </ref> ಅತ್ಯಂತ ಮೇಲುಸ್ತರದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ಹೈ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಕ್ಷಿಸುವದಕ್ಕೆ,3D ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡಲಿಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೋ ಸಂಕಲನ ಮಾಡಲಿಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಎನ್ಕೋಡಿಂಗ್ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ಡಾಟಾಬೇಸ್, ಗಣಿತ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನಾನುಕೂಲತೆಗಳಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲೇನಾದರೂ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಬೇಕಾದರೆ ತಯಾರಕರು ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ CPUಗಳನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.engadget.com/2009/07/14/rock-delivers-bd-core-i7-equipped-xtreme-790-and-xtreme-840-ga/</ref> === ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸುವುದು === ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸುವುದು ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೆಮೋರಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸಬಹುದು. ತಯಾರಕರ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಡ್ರೈವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಂತರಿಕ ಸಲಕರಣೆಗಳು-CPU,ಮದರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ. ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯಮ ವ್ಯಾಪಿತ ಮಾನದಂಡ [[ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್]] ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೊಡ್ದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ವಂತ [[ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ]]ದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡವಿರುತ್ತದೆ, ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ರಿಪೇರಿ ಖರ್ಚೂ ದುಬಾರಿ. ಕೆಲವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ, ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ತಯಾರಕರ ನಡುವೆ ಸಲಕರಣೆ (ಕಾಂಪೋನೆಂಟ್ಸ್)ಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು, ಅಷ್ಟೇಕೆ ಒಂದೇ ಕಂಪನಿಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥರಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಉನ್ನತಕ್ಕೇರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ಸಾಧನಗಳಾದ [[USB]] ಅಥವಾ ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಡ್ [[PC Card]]ಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಚರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ: ಸೌಂಡ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್, ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಾಹ್ಯೋಪಕರಣಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳಿಸುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಅದಕ್ಕೆ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸೆಟ್ಅಪ್ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಸಾರಿ ಎಲ್ಲಿಯಾದರು ಕೊಂಡೊಯ್ಯ ಬೇಕಾದರೆ ಅವುಗಳನೆಲ್ಲಾ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. === ದಕ್ಷತಾ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:laptop-coaster.jpg|thumb|ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕೋಸ್ಟರ್ ತೊಡೆ ತಾಪಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಗಾಳಿ ಆಡುವುದನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ಕೀಲಿಮಣೆ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟ್ ಆಗಿದ್ದು,ಸತತ ಬಳಕೆಯಿಂದ [[ರೆಪಿಟಿಟೀವ್ ಸ್ಟ್ರೈನ್ ಇಂಜ್ಯೂರಿ]] ಆಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Martin | first = James A. | title = The Pain of Portable Computing | publisher = PC World | date = 2000-06-09 | url = http://www.pcworld.com/printable/article/id,17082/printable.html | accessdate = 2008-11-27 | archive-date = 2021-07-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210707125125/https://www.pcworld.com/printable/article/id,17082/printable.html | url-status = dead }}</ref> ಸತತವಾಗಿ ಅಧಿಕ ಸಮಯವನ್ನು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ಪ್ರತ್ಯೇಖ ಬಾಹ್ಯ [[ಎರ್ಗಾನಾಮಿಕ್ ಕೀಲಿಮಣೆ]] ಮತ್ತು ಪಾಯ್ನ್‌ಟಿಂಗ್ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ; USB ಅಥವಾ ಡಾಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಮೂಲಕ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಎರ್ಗಾನಾಮಿಕ್ ಕೀಲಿಮಣೆಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಏಕೀಕೃತ ಪರದೆ ನೋಡುಗರನ್ನು ಬಗ್ಗಿ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಇದು ಕುತ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ಪೈನಲ್ ಇಂಜ್ಯೂರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ದದಾದ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಾಹ್ಯ ಪರದೆಯನ್ನು ಬಹುತೇಖ ಎಲ್ಲಾ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. [[ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಂದ ಹೊಮ್ಮುವ ಉಷ್ಣಾಂಶವು [[ವೃಷಣಕೋಶ]]ದ ತಾಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಡಿಲ ಮೇಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರಿಗೆ [[ವೀರ್ಯಾಣು ಎಣಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 21 ರಿಂದ 35 ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನ ಎರಡು ಡಜನ್ ಪುರುಷರನ್ನು ಬಳಸಿ, ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಅವರುಗಳ [[ವೃಷಣಕೋಶ]]ದ ತಾಪವು 2.1&nbsp;°C (3.78&nbsp;°F)ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಒಂದರಿಂದಲ್ಲೇ 0.7&nbsp;°C (1.26&nbsp;°F)ನಷ್ಟು [[ಉಷ್ಣ]]ವು ಏರುತ್ತದೆ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಒಟ್ಟು 2.8&nbsp;°C (5.04&nbsp;°F) ನಷ್ಟು ತಾಪವು ಏರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಪುರುಷರಲ್ಲಿ [[ಸಂತಾನಶಕ್ತಿಹರಣ]]ಕ್ಕೆ ಇದು ನೇರ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆಯೆ ಎಂದು ಇನ್ನೂ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಾಗಬೇಕಿದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯರೂಪದ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಅನ್ನು ಮೇಜಿನ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. ಮತ್ತೊಂದು ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಕೂಲಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್ ಒದಗಿಸುವುದು, ಈ ಯುನಿಟ್‌ USBಯಿಂದ ಶಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ,ಇದರಲ್ಲಿ 1, 2 ಅಥವಾ 3 ಕೂಲಿಂಗ್ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲದಂಥಹುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಇಷ್ಟೆಲ್ಲವೂ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮುಟ್ಟಲು ಆಗುವಷ್ಟು ತಣ್ಣಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಾಪವೇರುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಈ ಕೂಲರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಅನ್ನು ತೊಡೆ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ತೊಡೆಯ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣವು ಕೆಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = Levinbook | first = WS. | coauthors = Mallet J; Grant-Kels JM | title = Laptop computer—associated erythema ab igne. | journal = Cutis | volume = 80 | issue = 4 | pages = 319–20 | year=2007 | month=October | publisher = Quadrant HealthCom |pmid=18038695 }} </ref> === ಬಾಳಿಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Laptop overheating due to dust-clogged internal heatsinks in 2.5 year old laptop.jpg|thumb|150px|2.5 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮೇಲೆ ತಾಪಗುಂಡಿಯ ತಡೆ.]] ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಸಲಕರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಸವೆತಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಜಖಂ ಆಗುವುದಕ್ಕೆ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಪರದೆಯ ಕೀಲು,ಲ್ಯಾಚುಗಳು,[[ಪವರ್ ಜ್ಯಾಕ್]] ಮತ್ತು [[ಪವರ್ ಕಾರ್ಡ್]] ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಗೂ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸವೆತಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಕೀಲಿ ಮಣೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ದ್ರವ ಬಿದ್ದರೂ ಅದು ಆಂತರಿಕಗಳನ್ನು ಜಖಂಗೊಳ್ಳಿಸಿ ಅಧಿಕ ಹಣ ವ್ಯಯವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಿಂತ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸಾರಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದೆ ನಿಂತು ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web | title = Gartner: Notebook PCs still prone to hardware failure | date = 2006-06-27 | publisher = IDG News Service / ITWorld | url = http://www.itworld.com/060627notebookpc | accessdate = 2008-11-27 | archive-date = 2011-12-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111210143144/http://www.itworld.com/060627notebookpc | url-status = dead }}</ref> ಮೂಲ ಬಾಹ್ಯ ಸಲಕರಣೆಗಳು ದುಬಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ (AC ಅಡಾಪ್ಟರ್ ಒಂದಕ್ಕೇ 75 US$ ತಗಲುತ್ತದೆ);ಬೇರೆ ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳು ಕಡಿಮೆ ದರವೇನೋ ಸರಿ ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕನೊಬ್ಬನಿಂದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಅನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ ಹಳೆಯದನ್ನು ತೆಗೆದು ಹೊಸದನ್ನು ಹಾಕಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಸರಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವು ಹೆಚ್ಚು ವೇಳೆ ಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ ಆಗ ಅದು ದುಬಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಕೆಲವು ಅಗ್ಗದ ಆದರೆ ದುರ್ಬಲ ಭಾಗಗಳು ಇವೆ, ಆದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮದರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕದ ನಡುವೆ ಸ್ ಕೀಲಿನ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದು ಹೋಗುವ ವೀಡಿಯೋ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕೇಬಲ್ ಮತ್ತು ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕಿನ ಕೇಬಲ್ ತೆರೆದು ಮುಚ್ಚುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಗಾಗ ಅದು ಮುರಿದು ಹೋಗಬಹುದು. ಈ ಸಣ್ಣ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು LCD ಪ್ಯಾನೆಲ್ ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೂರಾರು ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.</ref> ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಮದರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅಥವಾ LCD ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ನ ರಿಪೇರಿ ಖರ್ಚು ಒಂದು ಹಳೆಯ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಿಂತ ದುಬಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಫ್ಯಾನ್]] ಮತ್ತು [[ತಾಪ ಗುಂಡಿ]] ಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೂಲಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ ಆದರೆ ಇದು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬರುವ ಧೂಳಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸೋಲಬಹುದು. ಅನೇಕ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ಕೂಲಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಧೂಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಫಿಲ್ಟರ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಇದರಿಂದಾಗಿ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಿಸಿ ಏರಿಕೆ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಶಬ್ದವೂ ಕೂಡ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ನಿಶ್ಕ್ರೀಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲೂ ಅಧಿಕ ತಾಪವಾಗುವುದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಧೂಳು ಏನು ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಶುಚಿತ್ವ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟು ನಂತರ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ಬ್ಯಾಟರಿ ಜೇವಾಳವು ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ;ಅದರ ಕ್ಯಪಾಸಿಟಿಯು ಸಮಯದೊಡನೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಕೊನೆಗೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು,ಅಧಿಕ ಅವಧಿಯ ಬಾಳಿಕೆಗಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಹಾಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. === ಭದ್ರತೆ === ಮೌಲ್ಯವುಳ್ಳ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ಎಂದೂ [[ಕಳ್ಳತನ]]ಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವೇ. ಶೇಖರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯವಹಾರದ ಮಾಹಿತಿಗಳು,ಖಾಸಗಿ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಕಳೆದುಹೋದಲ್ಲಿ ([[ಐಡೆಂಟಿಟಿ ಥೆಫ್ಟ್]], [[ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಫ್ರಾಡ್]], [[ಖಾಸಗಿ ನಿಯಮ]]ಗಳ ಭಂಗ) ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ನೈಜ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಬಹಳ ಅಧಿಕ. ಆದುದರಿಂದ,ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಭೌತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮುಖ್ಯಾವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ [[ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಸ್ಲಾಟ್]] ಅನ್ನು ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ ಇದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಮೇಜಿಗೆ ಅಥವಾ ಅಲುಗಾಡದ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಸರಪಣಿ ತರಹ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಬೀಗವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಧುನಿಕ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಥರ್ಡ್-ಪಾರ್ಟಿ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್]] ಗಳು [[ಡಿಸ್ಕ್ ಎನ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್]] ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಅದರಿಂದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‍ನ [[ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್]] ನಲ್ಲಿಯ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು [[ಕೀ]] ಇಲ್ಲದೆ ಓದಲಾಗದು. ಕೆಲವು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭದ್ರತೆಯಾಗಿ ಕಣ್ಣೋಟ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬೆರಳಚ್ಚಿನ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಉಪಕರಣಗಳು ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. == ಪ್ರಧಾನ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರು == {{Main|List of laptop brands and manufacturers}} {{col-begin}} ಸಾರಾಂಶ="ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ತಯಾರಕರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲೇಖನಗಳು. ಕೆಲವರಿಗಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮಾದರಿಗಳು ಅಥವಾ ಸರಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ." {{col-2}} ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ್ವ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತಯಾರಕರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಅನೇಕ ಉನ್ನತ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳು ವಿವಿಧ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುವ ಪಟ್ಟಿ ಬಲಗಡೆಯ ಬಾಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಕಂಪನಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ,ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ‌ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾದರಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಕಂಪನಿಯವರು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೂ ಅದರ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು ಬಹುಕಾಲ ಲಭ್ಯವಾಗಬೇಕು ಹಾಗೆ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತೃಪ್ತಿ ಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸೇವೆ, ಗ್ರಾಹಕ ಬೆಂಬಲ, ಬ್ರಾಂಡ್‌ನ ಬಿಂಬದಿಂದಾಗಿ ದೊಡ್ದ ಮಟ್ಟದ ಕಂಪನಿಗಳ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ಬೆಲೆ ಸಣ್ಣ ಕಂಪನಿಗಳ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮತ್ತು [[ODM]]ಗಳ ಬೆಲೆಗಿಂತ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಂಪನಿಯವರು ಆಟಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ([[ಅಲೈನ್‌ವೇರ್]]), ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳು ([[EeePC]]) ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ([[OLPC]]) ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಬ್ರಾಂಡಿನವರು,ದೊಡ್ದ ಮಟ್ಟದ ತಯಾರಕರೂ ಸಹಿತ ತಮ್ಮ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ,ಚಿಕ್ಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸ ತಯಾರಕರು (ODM)ಗಳು ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಯಾರಕರು ಆ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, 7 ದೊಡ್ದ ODMಗಳು ವಿಶ್ವದ 10 ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 7 ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ, ಅತೀ ದೊಡ್ದದು ಎಂದರೆ ಅದು ([[ಕ್ವಾಂಟಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]) ವಿಶ್ವದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾಲು 30% ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Identical Laptops, Different Prices: Don't Be Fooled by Branding | publisher = Info-Tech Research Group | date = 2006-10-10 | url = http://www.infotech.com/Research/Notes/ITA/IdenticalLaptopsDifferentPricesDontBeFooledbyBranding.aspx?PublicationNumber={DF4272EE-FB5F-4F0A-9A06-192B1CFE2DB8}&SubCenter={0487C9B2-1A2D-42D2-829D-3A34B8BE02F8} | accessdate = 2008-11-27 }} </ref> ಆದುದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆ ಒಂದೇ ಶೈಲಿಯ ಮಾದರಿಯು ದೊಡ್ದ ಮಟ್ಟದ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರೊಫೈಲಿನ ODMಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. {{col-2}}{{divbox|gray|Major laptop brands| * '''[[Acer (company)|Acer]]''' – [[TravelMate]], [[Extensa (notebook)|Extensa]], [[Acer Ferrari|Ferrari]] and [[Acer Aspire|Aspire]] * '''[[Apple Inc.|Apple]]''' – [[MacBook]], [[MacBook Air]] and [[MacBook Pro]] * '''[[ASUS]]''' – [[Asus Eee]], [[ASUS Lamborghini|Lamborghini]] * '''[[Dell, Inc.|Dell]]''' – [[Dell Inspiron|Inspiron]], [[Dell Latitude|Latitude]], [[Dell Precision|Precision]],[[Dell Studio|Studio]], [[Vostro#Notebooks|Vostro]] and [[Dell XPS|XPS]] * '''[[Fujitsu]]''' * '''[[Gateway, Inc.|Gateway]]''' * '''[[Hindustan Computers|HCL]]''' – [[ME Laptop]], [[ME Netbook]], [[Leaptop]] and [[MiLeap]] * '''[[Hewlett-Packard]]''' – [[HP Pavilion (computer)|HP Pavilion]] [[HP Probook]], [[Compaq Presario]] * '''[[Lenovo Group|Lenovo]]''' – [[ThinkPad]], [[IdeaPad]], and [[Lenovo 3000|3000 series]] * '''[[MSI]] - Micro-Star International''' – E(ntertainment), C(lassic), P(rofessional), G(aming), V(alue), A(esthetic), X(Slim), U series and Wind Netbook * '''[[Panasonic]]''' – [[Toughbook]], [[Satellite]], [[Let's Note]] <small>(Japan only)</small><ref>[http://www.notebookreview.com/default.asp?newsID=4396&review=Toshiba+Satellite+A305-S6857+-+Core+2+Duo+T5750+2+GHz+-+15.4 Toshiba Satellite low cost/high performance (A300-1EZ even cheaper at 699€)]</ref> * '''[[Samsung Electronics|Samsung]]''' – [[Samsung Sens|SENS]]: M, P, Q, R and X series * '''[[Sony]]''' – [[VAIO]]: [[Sony Vaio FJ|FJ Series]], UX, TZ, NR, SZ, CR, FZ, and AR series * '''[[Toshiba]]''' – [[Dynabook]], [[Equium]], [[Toshiba Portege|Portege]], [[Toshiba Tecra|Tecra]], [[Toshiba Satellite|Satellite]], [[Qosmio]], [[Libretto (notebook)|Libretto]]}}{{col-end}} == ಮಾರಾಟಗಳು == 1986ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಚಾಲಿತ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಕೇವಲ 2% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಪಾಲಿತ್ತು.<ref>{{cite news | title = Lap-top computers gain stature as power grows | work = Daily News of Los Angeles (CA) | language = en | date = April 12, 1987 | url = http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=LA&p_theme=la&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EF513A9C40DA46F&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM | accessdate = 2001-01-01/2008 | archive-date = 2011-08-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110812144407/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=LA&p_theme=la&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EF513A9C40DA46F&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM | url-status = dead }}</ref> ಆದರೆ ಇವತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="Computer Economics, Inc">{{cite web | title = The Falling Costs of Mobile Computing | work = Falling Costs of Mobile Computing Drive Corporate Adoption | publisher = Computer Economics, Inc. | month = December | year = 2005 | url = http://www.computereconomics.com/article.cfm?id=1084 | accessdate = 2001-01-01/2008 | archive-date = 2021-02-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210224213138/https://www.computereconomics.com/article.cfm?id=1084 | url-status = dead }}</ref> [[೨೦೦೮]]ರಲ್ಲಿ 145.9 ದಶ ಲಕ್ಷ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[2009]] ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 177.7 ದಶ ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಲಿದೆ.<ref name="ee2009-01-10">[http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml;jsessionid=YN1M2POYEMEN0QSNDLSCKHA?articleID=212701251 ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ:ನೆಟ್‌ಬುಕ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಇಂಟೆಲ್ ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜಿಸಿತೆ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510095105/http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml;jsessionid=YN1M2POYEMEN0QSNDLSCKHA?articleID=212701251 |date=2013-05-10 }},10 ಜನವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಯಿತು</ref> 2008ರ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೋಟ್‌ಬುಕ್ PCಯು [[ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್]] ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ 38.6ದಶ ಲಕ್ಷ ಯುನಿಟ್‌ಗೆ 38.5 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಏರಿತು.<ref name="Computer Economics, Inc" /><ref name="is2009-01-13">[http://www.isuppli.com/NewsDetail.aspx?ID=19823 Q3ನಲ್ಲಿ ನೋಟ್‌ಬುಕ್ PC ಹಡಗಿನ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು ], isuppli.com, 13 ಜನವರಿ 2009ರಂದು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಯಿತು</ref><ref name="NYT09">{{cite news | title =The PC Doesn’t Have to Be an Anchor | publisher = New York Times |author= Randall Stross | date =2008-04-18 | url = https://www.nytimes.com/2009/04/19/business/19digi.html?_r=1&ref=technology | accessdate = 2009-04-20 }} </ref><ref>{{cite web |url=http://www.reghardware.co.uk/2008/04/17/intel_laptop_desktop_crossover/ |title=Intel: laptop/desktop crossover coming sooner than expected |work=The Register, UK |accessdate=2008-10-10 |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007091449/http://www.reghardware.co.uk/2008/04/17/intel_laptop_desktop_crossover/ |url-status=dead }}</ref> 2008/2009ರಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್]] ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ನವರ ಸರಾಸರಿ ಮಾರಾಟದ ಬೆಲೆ (ASP)ಯು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು,ಬಹುಶ:[[ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌]]ಗಳು ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದೇ ಕಾರಣ ಇರಬಹುದು, U.S.ನಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ 2008ರಲ್ಲಿ 689 US$ ನಷ್ಟು ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ ವ್ಯಾಪಾರವು ಆದವು. 2009ರಲ್ಲಿ ASPಯು 602 US$ನಷ್ಟು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 560 US$ನಷ್ಟು ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. ವಿಂಡೋಸ್ ಮೆಶೀನ್‌ಗಳು 129 US$ನಷ್ಟು ಈ ಏಳು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಿತು,[[ಮ್ಯಾಕ್]] ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ASPಯು 1524 US$ ನಿಂದ 1512 US$ವರೆಗೆ ಕೇವಲ 12 US$ನಷ್ಟು ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು .<ref>[http://www.eweek.com/c/a/Windows/Netbooks-Are-Destroying-the-Laptop-Market-and-Microsoft-Needs-to-Act-Now-863307/ ನೆಟ್‌ಬುಕ್ಸ್, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಈಗಲಾದರೂ ಮೈಕ್ರೋ ಸಾಫ್ಟ್ ನವರು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗಬೇಕು.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ [[HP]]ಯು ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.ಈಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಾರಾಟದ ಪಾಲು 21.2%ನಷ್ಟು ಇದೆ. [http://money.cnn.com/2009/02/27/news/companies/lashinsky_hurd.fortune/index.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217035833/http://money.cnn.com/2009/02/27/news/companies/lashinsky_hurd.fortune/index.htm |date=2010-02-17 }} == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{commons}} * [[ಡೆಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] * [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಗೀಕರಣ]] * [[ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಚಲನಶೀಲತೆಯ ಅಂಶ]] * [[NEC ಅಲ್ಟ್ರಾಲೈಟ್]] * [[ಪಾಮ್‌ಟಾಪ್]] * [[ಖಾಸಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] * [[ಸಿಸ್ಸರ್-ಸ್ವಿಚ್]] * [[ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಬುಕ್]] * [[ಸ್ಟೀರೀಯೋಸ್ಕೋಪಿಕ್]] ಗ್ಲಾಸೆಸ್ * [[ಅಲ್ಟ್ರಾ-ಮೊಬೈಲ್ PC]] * [[ಅಲ್ಟ್ರಾಥಿನ್ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ಸ್]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} {{Computer sizes}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಲಾಸಸ್ ಆಫ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ftxn09eo3ymsz3wkle8mg53zaed83l9 0 22468 1379789 1379154 2026-08-10T09:57:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379789 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | name = Warren Buffett | image = Warren Buffett KU Visit.jpg | image_size = 270px | caption=Buffett speaking to students from the Kansas University School of Business, May 6, 2005 | birth_name = Warren Edward Buffett | birth_place = {{birth date and age|1930|8|30}}<br />[[Omaha, Nebraska]], U.S. | nationality = American | alma_mater = [[University of Pennsylvania]] <br /> [[University of Nebraska–Lincoln]] <br /> [[Columbia University]] | occupation = Chairman & CEO, [[Berkshire Hathaway]] | salary = US$100,000<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/lists/2006/12/C0R3.html |title=Warren E Buffett, CEO Compensation |publisher=Forbes.com |date=2006-03-30 |accessdate=2009-02-23}}</ref> | networth = {{loss}} US$37 [[1,000,000,000 (number)|billion]] (2009)<ref name="Forbes_2009">http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Warren-Buffett_C0R3.html</ref> | spouse = [[Susan Buffett|Susan Thompson Buffett]] (Deceased) (1932–2004) (her death),<br />Astrid Menks (2006–)<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2006/09/01/business/01buffett.html |title=How Does Warren Buffett Get Married? Frugally, It Turns Out |date=2006-09-01 |work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |accessdate=2008-05-20}}</ref> | children = [[Susan Alice Buffett]],<br />[[Howard Graham Buffett]],<br />[[Peter Andrew Buffett]] | website = | footnotes = }} '''ವಾರೆನ್‌ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌''' ರು (ಜನನ ಆಗಸ್ಟ್‌ 30, 1930) ಓರ್ವ [[ಅಮೇರಿಕನ್‌]] [[ಹೂಡಿಕೆದಾರ]], [[ಉದ್ಯಮಿ]], ಹಾಗೂ [[ಲೋಕೋಪಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ]]. ಅವರು ಇದುವರೆಗಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದು, [[ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ]]ನ<ref name="investopedia">{{cite web |url=http://www.investopedia.com/university/greatest/warrenbuffett.asp |title=The Greatest Investors: Warren Buffett |publisher=[[Investopedia.com]] |accessdate=2009-03-06}}</ref> [[ಅಗ್ರ ಷೇರುದಾರರು]] ಮತ್ತು [[CEO]] ಆಗಿದ್ದಾರಲ್ಲದೇ 2008ರಲ್ಲಿ ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌]]'' ನಿಂದ ಸರಿಸುಮಾರು $62 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು<ref>http://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html</ref> ಅಂದಾಜು [[ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. 2009ರಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ದತ್ತಿಗಳಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಬಫೆಟ್‌‌ ‌ನಿವ್ವಳ $40 ಶತಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಆದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ನ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.nydailynews.com/money/work_career/2009/10/01/2009-10-01_bill_gates_warren_buffett_lawrence_ellison_top_2009s_forbes_400_richest_american.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-02-04 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004005306/http://www.nydailynews.com/money/work_career/2009/10/01/2009-10-01_bill_gates_warren_buffett_lawrence_ellison_top_2009s_forbes_400_richest_american.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.usatoday.com/news/nation/2006-06-25-buffett-charity_x.htm</ref> ಕೇವಲ [[ಬಿಲ್‌ ಗೇಟ್ಸ್‌]] ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಫೆಟ್‌‌ರಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಬಫೆಟ್‌‌‌ರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಒಮಾಹಾನ ದೈವವಾಣಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{cite journal| first=Alex|last=Markels| title=How to Make Money the Buffett Way| journal=[[U.S. News & World Report]]| date=2007-07-29| url=http://www.usnews.com/usnews/biztech/articles/070729/6intro.htm}}</ref> ಅಥವಾ "ಒಮಾಹಾದ ವೇದಾಂತಿ"<ref>{{cite journal| first=Aline|last=Sullivan| title=Buffett, the Sage of Omaha, Makes Value Strategy Seem Simple: Secrets of a High Plains Investor| journal=[[International Herald Tribune]]| date=1997-12-20| url=http://www.iht.com/articles/1997/12/20/mbuff.t.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830082127/http://www.iht.com/articles/1997/12/20/mbuff.t.php|archivedate=2010-08-30}}</ref> ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದಲ್ಲದೇ [[ಮೌಲ್ಯಯುತ ಹೂಡಿಕೆ]] ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವುದು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ [[ಮಿತವ್ಯಯಿತ್ವ]] ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ [[ಐಶ್ವರ್ಯ]]ದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಪಾಲಿಸುವ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/18555690/ |publisher=[[MSNBC]] |title=What Warren Buffett might buy |author=Gogoi, Pallavi |date=2007-05-08 |accessdate=2007-05-09 |archive-date=2007-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070510011754/http://www.msnbc.msn.com/id/18555690/ |url-status=dead }}</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು ತಮ್ಮ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಪ್ರತಿಶತ 85ರಷ್ಟನ್ನು [[ಗೇಟ್ಸ್‌‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ]]ಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಲು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿರುವಂತಹಾ ಗಮನಾರ್ಹ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಯೂ ಹೌದು. [[ಗ್ರಿನ್ನೆಲ್‌ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸ್ಥ ಮಂಡಲಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.grinnell.edu/offices/president/trustee/memberintro/buffett/|title=Warren E. Buffett 1968; Life Trustee 1987|publisher=[[Grinnell College]]|archive-date=2008-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829183506/http://www.grinnell.edu/offices/president/trustee/memberintro/buffett/|url-status=dead}}</ref> 1999ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಸನ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, [[ಪೀಟರ್‌ ಲಿಂಚ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಟೆಂಪಲ್‌ಟನ್‌‌]]ರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿತ್ತ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಬಫೆಟ್‌ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.<ref name="findarticles.com">{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Nov_22/ai_57747902|title=Warren Buffett and Peter Lynch Voted Top Money Managers of the Century|publisher=[[Business Wire]]|date=1999-11-22|archive-date=2005-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20050407085705/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Nov_22/ai_57747902/print|url-status=dead}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ''[[ಟೈಮ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಿಶ್ವದ [[100 ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|accessdate=2008-05-20|url=http://www.time.com/time/subscriber/2004/time100/builders/100buffett.html|title=Warren Buffett|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|author=Cramer, James J.|archive-date=2008-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517062554/http://www.time.com/time/subscriber/2004/time100/builders/100buffett.html|url-status=dead}}</ref> == ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ == ಬಫೆಟ್‌‌‌ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯಮಿ/ರಾಜಕಾರಣಿ [[ಹೋವರ್ಡ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌]] ಹಾಗೂ ಲೇಲಾ/ಲೈಲಾ (ನೀ ಸ್ಟಾಹ್ಲ್‌/née Stahl) ದಂಪತಿಗಳ ಏಕೈಕ ಸುಪುತ್ರರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯವರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>http://www.usatoday.com/money/2004-01-29-nebraska_x.htm</ref> ಆತ ತನ್ನ ಅಜ್ಜನ ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1943ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್, ಬೈಸಿಕಲ್‌/ಸೈಕಲ್ ಹಾಗೂ ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಹಂಚುವ ಹುಡುಗನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೆಚ್ಚವೆಂದು‌ $35ನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು‌‌‌.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7280569.stm|title=Buffett 'becomes world's richest'|accessdate=2008-05-20|publisher=BBC}}</ref> ಶಾಸನಸಭೆಗೆ ಆತನ ತಂದೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಂತರ, ಬಫೆಟ್‌ರಿಗೆ‌‌, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, D.C<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.nti.org/b_aboutnti/b1t.html|title=Warren E. Buffett|publisher=[[Nuclear Threat Initiative]]|archive-date=2010-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617011213/http://www.nti.org/b_aboutnti/b1t.html|url-status=dead}}</ref> ಯ [[ವುಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ್‌ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಿಸಲಾಯಿತು. 1945ರಲ್ಲಿ, [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ]] ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಹಾಗೂ ಆತನ ಸ್ನೇಹಿತ $25 ಬೆಲೆಯ ಬಳಸಿದ [[ಪಿನ್‌ಬಾಲ್‌ ಆಟದ ಯಂತ್ರ]]ವನ್ನು ಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು [[ಕ್ಷೌರಿಕನ ಅಂಗಡಿ]]ಯಲ್ಲಿಟ್ಟರು. ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂರು ಯಂತ್ರಗಳ ಮಾಲಿಕರಾದರು. ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಮೊದಲಿಗೆ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ, (1947–49) [[ದ ವಾರ್ಟನ್‌ ವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ದಾಖಲುಗೊಂಡರಲ್ಲದೇ, ಅಲ್ಲಿನ [[ಆಲ್ಫಾ ಸಿಗ್ಮಾ ಫೈ/ಫಿ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಆತನ ತಂದೆ ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಂದಿರು ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿನ ವರ್ಗದ ಆಲ್ಫಾ ಸಿಗ್ಮಾ ಫೈ/ಫಿ ಒಡನಾಡಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು. 1950ರಲ್ಲಿ, [[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಅವರು ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ [[B.S.]] ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/notables/alumni.shtml |title=UNL &#124; Nebraska Notables &#124; Alumni |publisher=Unl.edu |date=1914-02-24 |accessdate=2009-02-23 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205233439/http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/notables/alumni.shtml |url-status=dead }}</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌, ಇಬ್ಬರು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಆಧಾರಪತ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಕ]]ರುಗಳಾದ [[ಬೆಂಜಮಿನ್‌ ಗ್ರಹಾಂ]] , (''[[ದ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟರ್‌‌]]'' ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕ), ಹಾಗೂ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಡಾಡ್‌]]ರು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಉದ್ಯಮಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ಅವರು ನಂತರ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ 1951ರಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ [[M.S.]] ಪದವಿ ಪಡೆದರು. [[ಚಿತ್ರ:Phil Fisher.jpg|thumb|75px|ಫಿಲ್‌ ಫಿಷರ್‌‌ (1907–2004)]] ಬಫೆಟ್‌‌ರದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ: <blockquote><p>ನಾನು 15 ಪ್ರತಿಶತ [[ಫಿಷರ್‌‌]] ಹಾಗೂ 85 ಪ್ರತಿಶತ ಬೆಂಜಮಿನ್‌ ಗ್ರಹಾಂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ.<ref>{{harvnb|Hagstrom|2005|p= 27}}</ref></p><p>ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಕಲ್ಪನೆಗಳೆಂದರೆ ಸ್ಟಾಕ್‌/ದಾಸ್ತಾನುಗಳನ್ನು ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಅನುಕೂಲತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಸುರಕ್ಷತಾ ಅಂತರವನ್ನು]] ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇದನ್ನೇ ನಮಗೆ ಬೆನ್‌ ಗ್ರಹಾಂ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಇನ್ನೂ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಇವೇ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಬುನಾದಿಯಾಗಿರಲಿವೆ.<ref>{{harvnb|Hagstrom|2005|p=14 Warren Buffett is now the richest man in the world with $65 [[billion]]. GE Raises $15 [[billion]]; Buffett Gets Preferred Stake (Update3) }}</ref></p></blockquote> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು 1951ರಿಂದ-54ರವರೆಗೆ [[ಒಮಾಹಾ]]ದ ''ಬಫೆಟ್‌‌-ಫಾಕ್‌ &amp; Co.'' ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾರಾಟಗಾರರಾಗಿ, 1954ರಿಂದ–1956ರವರೆಗೆ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]ನ ''ಗ್ರಹಾಮ್‌‌-ನ್ಯೂಮನ್‌ Corp.'' ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ, ಆಧಾರಪತ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಕರಾಗಿ, 1956ರಿಂದ–1969ರವರೆಗೆ ಒಮಾಹಾದ ''ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್‌ಶಿಪ್‌, Ltd.'' ಕಂಪೆನಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗೀದಾರರಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ, 1970ರಿಂದ–ಪ್ರಸ್ತುತದವರೆಗೆ ಒಮಾಹಾದ [[ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ Inc]] ಕಂಪೆನಿಯ [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]], [[CEO]] ಆಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1952ರಲ್ಲಿ, [[ಗ್ರಹಾಮ್‌]]ರು [[GEICO]] ವಿಮಾಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂಬುದನ್ನು ಬಫೆಟ್‌‌‌ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. ಒಂದು ಶನಿವಾರದಂದು ರೈಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ , D.C.ಗೆ ಪಯಣಿಸಿದ ಅವರು GEICOನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ದ್ವಾರಪಾಲಕನು ತಮ್ಮನ್ನು ಒಳಬಿಡುವವರೆಗೆ ತಟ್ಟಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಗೀಕೋನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಲೊರಿಮರ್‌ ಡೇವಿಡ್‌ಸನ್‌ರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಇಬ್ಬರೂ ವಿಮೆ ಉದ್ಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಡೇವಿಡ್‌ಸನ್‌‌ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಫೆಟ್‌‌ರ ಜೀವಮಾನದ ಗೆಳೆಯರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರಲ್ಲದೇ <ref>{{cite book|author=Lowenstein, Roger|title=Buffett: The Making of an American Capitalist|page=43}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಕೇವಲ ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲೇ ಅವರನ್ನು ಓರ್ವ “ಅಸಾಧಾರಣ ವ್ಯಕ್ತಿ”ಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ [[ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ತಂದೆ ಹಾಗೂ ಬೆನ್‌ ಗ್ರಹಾಂ ಇಬ್ಬರೂ ಆತನನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡದಂತೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಗ್ರಹಾಮ್‌ರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವೆನೆಂದಾಗ, ಗ್ರಹಾಮ್‌ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.{{cn}} ಒಮಾಹಾಗೆ ಮರಳಿದ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಷೇರು ದಲ್ಲಾಳಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ [[ಡೇಲ್‌ ಕಾರ್ನೆಗೀ]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಭಾಷಣಾ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. {{Fact|date=June 2009}} ತಾನು ಕಲಿತದ್ದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, "ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೂಲತತ್ವಗಳ" ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೊಡಬಲ್ಲೆನೆಂಬ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ ಅವರು [[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆತನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು ಆತನ ವಯಸ್ಸಿನ ಎರಡು ಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿಂಕ್ಲೇರ್‌ ಟೆಕ್ಸಾಕೋ ಅನಿಲ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಉಪ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿ ಕೊಂಡುಕೊಂಡರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದು ಯಶಸ್ವಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಕೈಗೂಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 1952<ref name="washingtonpost.com"> {{cite news |title=Susan T. Buffett, 72, Dies; Wife of Billionaire Investor |first=Matt |last=Schudel |authorlink=Matt Schudel |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A26094-2004Jul29.html |work=[[Washington Post]] |date=July 30, 2004 |page=B06 |accessdate=2009-07-13 |curly= |author= |author2= |author3= |author4= |author5= |author6= |author7= |format= |agency= |publisher= |location= |isbn= |issn= |oclc= |pmid= |pmd= |bibcode= |doi= |id= |language = |archiveurl= |archivedate= |quote=}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಬಫೆಟ್‌‌‌ [[ಸೂಸನ್‌ ಥಾಂಪ್ಸನ್‌]]ರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು ಹಾಗೂ ಮರುವರ್ಷವೇ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಮಗುವಾಗಿ, [[ಸೂಸನ್‌ ಅಲೈಸ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌]]ಳನ್ನು ಪಡೆದರು. 1954ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ [[ಬೆಂಜಮಿನ್‌ ಗ್ರಹಾಂ]]ರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗವೊಂದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ವೇತನವು ವಾರ್ಷಿಕ $12,000ರಷ್ಟಿತ್ತು (2008ರ ಡಾಲರ್‌ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿದೂಗಿಸಿದಂತೆ ಸರಿಸುಮಾರು $97,000). ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವಾಲ್ಟರ್‌ ಷ್ಲಾಸ್‌‌/ಸ್ಕಾಲ್ಸ್‌]]ರ ನಿಕಟವರ್ತಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಗ್ರಹಾಮ್‌ರ ಕೈಕೆಳಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಷೇರುಗಳ ಬೆಲೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಆಂತರಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ತುಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಷೇರುಗಳು ಸುರಕ್ಷತಾ ಅಂತರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ವಾದವು ಬಫೆಟ್‌‌‌ರಿಗೂ ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಿದರೂ, ಇದರ ಮಾನದಂಡಗಳು ವಿಪರೀತ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ ಅವರು, ಕಂಪೆನಿಯು ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರೆ ಪ್ರಭಾವೀ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದರು.{{cn}} ಅದೇ ವರ್ಷವೇ ಬಫೆಟ್‌‌ ದಂಪತಿಗಳು [[ಹೋವರ್ಡ್‌ ಗ್ರಹಾಮ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌]] ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆದರು. 1956ರಲ್ಲಿ, [[ಬೆಂಜಮಿನ್‌ ಗ್ರಹಾಂ]] ನಿವೃತ್ತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಭಾಗೀದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬಫೆಟ್‌‌ರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉಳಿಕೆಗಳು $174,000ಗೂ ಮೀರಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಅವರು ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್‌ಶಿಪ್‌ Ltd. ಎಂಬ ಹೂಡಿಕೆ ಭಾಗಿದಾರತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1957ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಇಡೀ ವರ್ಷವೂ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುವ ಮೂರು ಭಾಗೀದಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ತಾವು ಈಗಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಐದು-ಮಲಗುವಕೋಣೆಗಳ ಅಲಂಕೃತ ನಯವಾದ ಗಾರೆಯ ಮನೆಯನ್ನು ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿ, $31,500 ಬೆಲೆಗೆ ಕೊಂಡರು. 1958ರಲ್ಲಿ ಬಫೆಟ್‌‌ರ ಮೂರನೇ ಮಗುವಾಗಿ, [[ಪೀಟರ್‌ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಬಫೆಟ್‌‌]] ಹುಟ್ಟಿದನು. ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಇಡೀ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಐದು ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸಿದರು. 1959ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪೆನಿಯು ಇಡೀ ವರ್ಷ ಆರು ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮಟ್ಟ ಮುಟ್ಟಿತಲ್ಲದೇ ಬಫೆಟ್‌‌‌ರಿಗೆ [[ಚಾರ್ಲೀ ಮುಂಗರ್‌]]ರ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. 1960ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಬಫೆಟ್‌‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌, ಬಫೆಟ್‌ ಫಂಡ್‌, ಡಾಸೀ, ಎಂಡೀ, ಗ್ಲೆನಾಫ್‌, ಮೊ-ಬಫ್‌ ಹಾಗೂ ಅಂಡರ್‌ವುಡ್‌ ಎಂಬ ಏಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆತ ತನ್ನ ಪಾಲುದಾರರಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವೈದ್ಯರಿಗೆ, ತಮ್ಮ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ $10,000ರಷ್ಟನ್ನು ಹೂಡಲು ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಇನ್ನಿತರ ಹತ್ತು ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕರೆದುತರಲು ಕೇಳಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಮಂದಿ ಒಪ್ಪಿದರು. 1961ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಸ್ಯಾನ್‌ಬಾರ್ನ್‌ ಮ್ಯಾಪ್‌ ಕಂಪೆನಿಯು ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ 35%ರಷ್ಟು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿದರು. 1958ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್‌ಬಾರ್ನ್‌ ಷೇರುಗಳು ಸ್ಯಾನ್‌ಬಾರ್ನ್‌ ಹೂಡಿಕೆ ಬಂಡವಾಳಪಟ್ಟಿಯ ಮೌಲ್ಯವು ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ $65ರಷ್ಟಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ ಕೇವಲ $45ರಂತೆ ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಇದರರ್ಥವೇನಿತ್ತೆಂದರೆ ಕೊಳ್ಳುಗರು ಸ್ಯಾನ್‌ಬಾರ್ನ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ "$20 ನಷ್ಟದ ಮೊತ್ತ"ದ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಭೂಪಟ ಉದ್ಯಮದ ಹೂಡಿಕೆ ಬಂಡವಾಳಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್‌ಗೆ 70 ಸೆಂಟ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ತೆರಲು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ವಿವರಣೆಯು ಅವರಿಗೆ ಸ್ಯಾನ್‌ಬಾರ್ನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. === ಐಶ್ವರ್ಯದೆಡೆಗಿನ ಹಾದಿ === 1962ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ತಮ್ಮ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳಿಂದ [[ದಶಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿ/ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]]ಗಳಾದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 1962ರಂತೆ $7,178,500ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೊತ್ತವಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ $1,025,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತ ಬಫೆಟ್‌‌ರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಎಲ್ಲಾ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದರು. ಬಫೆಟ್‌‌‌, ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ ಎಂಬ ವಸ್ತ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಬಫೆಟ್‌‌ರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ $7.60ರಂತೆ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌ರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳು ಹುರುಪಿನಿಂದ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ಅನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ $14.86 ತೆತ್ತರು, ಆದರೆ ಕಂಪೆನಿಯ [[ದುಡಿಯುವ ಬಂಡವಾಳ]]ವು ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ $19ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯವು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ (ಕಾರ್ಖಾನೆ ಹಾಗೂ ಸಲಕರಣೆಗಳು). ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಬಫೆಟ್‌‌‌ , ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಕೆನ್‌ ಚೇಸ್‌, ಎಂಬ ನೂತನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು. 1966ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ನವೀನ ಬಂಡವಾಳಗಳಿಗೆ ಮುಚ್ಚಿದರು. ಬಫೆಟ್‌‌‌ ತಮ್ಮ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರು: <blockquote>ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆಯೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದ ಹೊರತು (ಕೆಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದ ಬಂಡವಾಳವು ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ) ಅಥವಾ ಹೊಸ ಭಾಗೀದಾರರು ಸರಳ ಬಂಡವಾಳದ ಹೊರತಾಗಿ ಭಾಗೀದಾರತ್ವಕ್ಕೆ ಕೆಲ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, BPLಗೆ ಹೊಸ ಭಾಗೀದಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ನಾನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.</blockquote> ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು — ಇದು ಹೊಚ್‌ಷಿಲ್ಡ್‌, ಕೊಹ್ನ್‌‌ ಅಂಡ್‌ Co, ಎಂಬ ಖಾಸಗಿ ಮಾಲಿಕತ್ವದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ವಿವಿಧ ಸರಕಿನ ಮಳಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. 1967ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಹಾಗೂ ಕೇವಲ 10 ಸೆಂಟ್‌ಗಳ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿತು. 1969ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ವರ್ಷದ ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಭಾಗಿದಾರರುಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು. ಪಾವತಿಸಿದ ಸ್ವತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇನ ಷೇರುಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದವು. 1970ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಈಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ತಮ್ಮ ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ $50,000ರ ವೇತನ ಹಾಗೂ ಹೊರಗಿನ ಹೂಡಿಕೆಯ ಆದಾಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. 1979ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ $775 ಬೆಲೆಯಿದ್ದರೆ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ $1,310ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಬಫೆಟ್‌‌ರ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯವು $620 ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತಲ್ಲದೇ, ಅವರನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ 400]]ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 2006ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜುಲೈ 2006ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿ ತಮ್ಮ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಿಡುವಳಿಗಳ 85%ರಷ್ಟನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಐದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳಿಗೆ ಷೇರುಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಉಡುಗೊರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾನ ನೀಡುತ್ತೇನೆಂದು ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಣಿಗೆಯು [[ಬಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಮೆಲಿಂಡಾ ಗೇಟ್ಸ್‌‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ]]ಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite journal|first=Carol J.|last=Loomis|title=Warren Buffett gives away his fortune|journal=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|date=2006-06-25}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ತಾವು ತಮ್ಮ ಹೂಡಿಕೆಯ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಸಮರ್ಥನಾದ ಯುವ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು, ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://abcnews.go.com/Business/story?id=2916457&page=1|title=HELP WANTED: Warren Buffett Replacement|publisher=[[ABC News]]}}</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಈ ಹಿಂದೆ ಲೂ ಸಿಂಪ್ಸನ್‌ರನ್ನು [[ಗೀಕೋ]]ದಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ, ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಸಿಂಪ್ಸನ್‌ರು ಬಫೆಟ್‌‌ರಿಗಿಂತ ಕೇವಲ ಆರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕವರು. 2008ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ [[ಬಿಲ್‌ ಗೇಟ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ, [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌]]ನ ಪ್ರಕಾರ $62 ಶತಕೋಟಿ ಆದಾಯವನ್ನು,<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Warren-Buffett_C0R3.html|title=#1 Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]|date=2008-03-05}}</ref> ಹಾಗೂ [[Yahoo]]ನ ಪ್ರಕಾರ $58 ಶತಕೋಟಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-10-10|url=https://tech.yahoo.com/news/nm/20081010/tc_nm/us_buffett_forbes|title=Buffett overtakes Gates to top new Forbes list|publisher=Reuters|date=2008-10-10|archive-date=2008-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014182749/http://tech.yahoo.com/news/nm/20081010/tc_nm/us_buffett_forbes|url-status=dead}}</ref> [[ಬಿಲ್‌ ಗೇಟ್ಸ್‌]]ರು [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 13 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html|title=The World's Billionaires|publisher=[[Forbes]]|date=2008-03-05}}</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ 11 2009ರಂದು, ಬಿಲ್‌ ಗೇಟ್ಸ್‌ ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ರನ್ನು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರ ಆದಾಯಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ $40 ಶತಕೋಟಿ ಹಾಗೂ $37 ಶತಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದಿದ್ದವು,<ref>{http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_the_100_wealthiest_people} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091014164424/http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_the_100_wealthiest_people%7D |date=2009-10-14 }}</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌ (ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ) 2008/2009ರ ಅವಧಿಯ 12 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ $25 ಶತಕೋಟಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Warren-Buffett_C0R3.html ]</ref> === ಗಳಿಕೆಗಳು === {{see also|List of assets owned by Berkshire Hathaway }} 1973ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌‌ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಆ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದರ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಕಾಥರೀನ್‌ ಗ್ರಹಾಮ್‌]]ರ ನಿಕಟವರ್ತಿ ಸ್ನೇಹಿತರಾದರಲ್ಲದೇ, ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದರು. 1974ರಲ್ಲಿ, SECಯು ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಮತ್ತು ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ಗಳ WESCO ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ತನಿಖೆ ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಯಾವುದೇ ಆಪಾದನೆಗಳು ಸಾಬೀತಾಗಲಿಲ್ಲ. 1977ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ''ಬಫೆಲೊ ಈವ್‌ನಿಂಗ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌'' ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು $32.5 ದಶಲಕ್ಷ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕೊಂಡಿತು. ಅದರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ''ಬಫೆಲೊ ಕೊರಿಯರ್‌-ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌'' ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ವಿಶ್ವಾಸದ್ರೋಹದ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. ''ಕೊರಿಯರ್‌-ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌'' ಸಂಸ್ಥೆಯು 1982ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎರಡೂ ಸುದ್ದಿಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. 1979ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ABC ಸಂಸ್ಥೆಯ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. $3.5 ಶತಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ABC ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಚ್‌ 18, 1985ರಂದು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಸಿಟೀಸ್‌‌ ಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಮಾಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮವೇ ನಿಬ್ಬೆರಗಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ABC ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಸಿಟೀಸ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಿಂತ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. [[ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ]]ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಸಂಯೋಜಿತ ಕಂಪೆನಿಯ 25 ಪ್ರತಿಶತ ಹೂಡಿಕೆಯ ವಿನಿಮಯದ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸು ನೆರವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>ಕ್ಲೇನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, N.R. "ABCಯು $3.5 ಶತಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದೆ ; 1ನೇ ವೃತ್ತಿಜಾಲದ ಮಾರಾಟ." ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' , ಮಾರ್ಚ್‌ 19, 1985.</ref> ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಸಿಟೀಸ್‌‌/ABC (ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಪ್‌ಸಿಟೀಸ್‌/ABC) ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡ ಕಂಪೆನಿಯು FCC ಮಾಲೀಕತ್ವದ ನಿಯಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೆಲ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮಾರಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಿಸಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಇವೆರಡೂ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಅದೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅನೇಕ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಪಡೆದವು.<ref>"ಕ್ಯಾಪ್‌ಸಿಟೀಸ್‌/ABC ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ FCCಯ ಅಂಗೀಕಾರದ ಸಾಧ್ಯತೆ." ''[[ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್‌‌]]'' , ಮಾರ್ಚ್‌ 25, 1985.</ref> 1987ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಾಲೊಮನ್‌ Inc. ಸಂಸ್ಥೆಯ 12% ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಷೇರುದಾರನೆನಿಸಿಕೊಂಡು, ಬಫೆಟ್‌‌‌ರನ್ನು ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನಾಗಿಸಿತು. 1990ರಲ್ಲಿ, [[ಜಾನ್‌ ಗಟ್‌ಫ್ರಾಂಡ್‌]]ರನ್ನು (ಸಾಲೊಮನ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾಜಿ CEO) ಒಳಗೊಂಡ ಹಗರಣವು ಬೆಳಕು ಕಂಡಿತು. [[ಪಾಲ್‌ ಮೋಜರ್‌]] ಎಂಬ ಓರ್ವ ವಂಚಕ ವ್ಯಾಪಾರಿಯು, ಖಜಾನೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ಬಿಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಗಟ್‌ಫ್ರಾಂಡ್‌ರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಾಗ ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ವಂಚಕ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಗಟ್‌ಫ್ರಾಂಡ್‌ ಆಗಸ್ಟ್‌ 1991ರಲ್ಲಿ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://mbaa.fuqua.duke.edu/ldi/press_johngutfreund.html |title=''ಇನ್‌ಆಕ್ಷನ್‌ ಕ್ಯಾನ್‌ ಬಿ ಆಸ್‌ ಡೇಂಜರಸ್‌ ಆಸ್‌ ಬ್ಯಾಡ್‌ ಆಕ್ಷನ್‌'' , ಅಲೈ ಗೊನೆನ್ನೆ, 2004ರ ವರ್ಗ, ಡ್ಯೂಕ್‌ ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್‌ ಡೆವೆಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್‌ |access-date=2010-02-04 |archive-date=2010-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618163023/http://mbaa.fuqua.duke.edu/ldi/press_johngutfreund.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಸಾಲೊಮನ್‌ನ CEO ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು; ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 4 1991ರಂದು, ಶಾಸನಸಭೆಯ ಮುಂದೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.c-spanarchives.org/library/index.php?main_page=product_video_info&products_id=21029-1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2012-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308182509/http://www.c-spanarchives.org/library/index.php?main_page=product_video_info&products_id=21029-1 |url-status=dead }}</ref> 1988ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ [[ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಂಪೆನಿಯ 7 ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗಿನ ಷೇರುಗಳನ್ನು $1.02 ಶತಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡರು. ಈ ವ್ಯವಹಾರವು ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಇದುವರೆಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಲಾಭದಾಯಕ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಈಗಲೂ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. 2002ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ U.S. ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಇತರೆ ಚಲಾವಣಾ ಮಾನಕ/ಕರೆನ್ಸಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ ನೀಡುವ $11 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ [[ಮುಂಗಡ ಒಪ್ಪಂದ]]ಗಳಿಗೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಪಡೆದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಲಾಭವು $2 ಶತಕೋಟಿಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. 1998ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಜನರಲ್‌ ರೇ]], (ಅಪರೂಪದ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿ ಷೇರುಗಳ ವಿನಿಮಯವಾಗಿ) ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 2002ರಲ್ಲಿ, [[AIG]]ಯ [[ಮಾರಿಸ್‌ R. ಗ್ರೀನ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು, [[ಮರುವಿಮೆ]]ಯನ್ನು ಜನರಲ್‌ ರೇ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನೀಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಮಾರ್ಚ್‌ 15, 2005ರಂದು, AIGಯ ಮಂಡಳಿಯು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ರಾಜ್ಯದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್‌ [[ಎಲಿಯಟ್‌ ಸ್ಪಿಟ್ಜರ್‌]]ರಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ CEO ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವಂತೆ ಗ್ರೀನ್‌ಬರ್ಗ್‌ರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 9, 2006ರಂದು, AIG ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್‌ ಕಛೇರಿಗಳು, AIG ಸಂಸ್ಥೆಯು $1.6 ಶತಕೋಟಿಗಳ ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕೆಂಬ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬಂದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.sec.gov/news/press/2006-19.htm |title=AIG to Pay $800 Million to Settle Securities Fraud Charges by SEC; Over $1.6 Billion to be Paid to Resolve Federal and New York State Actions |date=2006-02-09 |publisher=[[Securities and Exchange Commission]] }}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ, ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ [[ಸ್ವಿಸ್‌ ರೇ]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೇರು ಬಂಡವಾಳಗಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ $2.6 ಶತಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಹೂಡಿದರು.<ref>{{cite journal| url=http://www.forbes.com/2009/02/05/swiss-re-buffett-markets-equity-0205_insurance_08.html| title=Buffett Sinks Billions Into Swiss Re| work=Forbes Magazine| author=Lionel Laurent| date=02.05.09| archiveurl=https://archive.today/20120731040409/http://www.forbes.com/2009/02/05/swiss-re-buffett-markets-equity-0205_insurance_08.html| archivedate=2012-07-31| access-date=2010-02-04| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal| url=https://www.nytimes.com/2009/02/06/business/worldbusiness/06swiss.html?ref=business| title=Swiss Re Gets $2.6 Billion From Berkshire Hathaway | work=The New York Times| author=DAVID JOLLY| date=February 5, 2009 }}</ref> ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇದರಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ 3% ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 20%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal| url=http://www.ft.com/cms/s/0/8099d660-f354-11dd-9c4b-0000779fd2ac.html| title=Swiss Re turns to Buffett for new funding| work=The Financial Times| date=February 5, 2009| author=Haig Simonian, Francesco Guerrera }}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ, ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ [[ಬರ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ನಾರ್ಥರ್ನ್‌ ಸಾಂಟಾ ಫೆ Corp.]] ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು $34 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ನಗದು ಹಾಗೂ ಷೇರುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸ್ನೋಬಾಲ್‌ ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕಿಯಾದ ಅಲೈಸ್‌ ಷ್ರೋಡರ್‌ರು ಹೇಳುವಂತೆ ‌ಈ ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶವು ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಣಕಾಸು ಉದ್ಯಮದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿತ್ತು.[http://www.gurufocus.com/news.php?id=76366 ] === 2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತ === ಬಫೆಟ್‌‌‌ [[2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತ]] ಅಂಗವಾದ [[2007–2008ರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ತುಂಬ ಮುಂಚೆಯೇ ಹೂಡಿ ಅಲ್ಪಲಾಭದಾಯಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರೆಂಬ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದರು<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.cnbc.com/id/27400058|title= WSJ to Warren Buffett: "Time to Get a New Crystal Ball"|publisher=[[CNBC]]|author=Crippen, Alex}}</ref>. “ಅಮೇರಿಕನ್‌ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಿ. ನಾನೂ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವೆ.” ಎಂಬುದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ತುಣುಕು.<ref>{{cite web |url= http://stock-broker-security.com/warren-buffet-way/ |title= Warren Buffet and the Recession |accessdate= 2009-06-18 |date= 2009-06-18 |work= Warren Buffet and the Recession |archive-date= 2009-06-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090628143114/http://stock-broker-security.com/warren-buffet-way/ |url-status= dead }}</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌ 2007ರಿಂದ—ಪ್ರಸ್ತುತದವರೆಗಿನ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಹಿಂಜರಿಕೆಯನ್ನು "[[ಕವಿಸಮಯದ ನ್ಯಾಯ]]" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20| url=http://www.reuters.com/article/businessNews/idUSN0631767220080207| title=Buffett: Bank woes are "poetic justice"| publisher=Reuters|date=2008-02-07|author=Dabrowski, Wojtek}}</ref> ಬಫೆಟ್‌‌ರ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ ಕಂಪೆನಿಯು 2008ರ Q3ರಲ್ಲಿ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ 77% ಇಳಿಕೆ ಅನುಭವಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಆತನ ಅನೇಕ ಇತ್ತೀಚಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಅಲ್ಪಬೆಲೆಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ]] ಬೃಹತ್‌ ನಷ್ಟಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-11-14|url=http://www.insurancejournal.com/news/national/2008/11/10/95403.htm|title= Even Buffett Can't Escape Markets, Storms; Berkshire Profit Falls 77%|publisher=Insurance Journal}}</ref> ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ [[ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಸ್ಯಾಷ್‌]]<ref>{{cite web|accessdate=2008-11-14|url=http://www2.goldmansachs.com/our-firm/press/press-releases/current/berkshire-hathaway-invest.html|title=Berkshire Hathaway to Invest $5 Billion in Goldman Sachs|publisher=[[Goldman Sachs]]|author=Press Release|archive-date=2008-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20081220053032/http://www2.goldmansachs.com/our-firm/press/press-releases/current/berkshire-hathaway-invest.html|url-status=dead}}</ref> ನ 10% ಸತತ ಆದ್ಯತೆಯ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಬಫೆಟ್‌‌ರು ಬರೆದ (ಮಾರಿದ) ಕೆಲ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ ಪುಟ್‌ ಆಯ್ಕೆಗಳು (ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ) $6.73 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಅಲ್ಪಬೆಲೆಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ನಷ್ಟವನ್ನನುಭವಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref name="reuters.com">{{cite web|accessdate=2008-11-27|url=http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSTRE4AN8BQ20081124|title= Buffett to disclose more on derivatives|publisher=Reuters|author=Jonathan Stempel}}</ref> ಸಂಭಾವ್ಯ ನಷ್ಟದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣವು SECಯನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ನಿರ್ಣಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಮಾನಕಗಳ "ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು" ನೀಡುವಂತೆ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ಗೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="reuters.com"/> [[ಡೌ ಕೆಮಿಕಲ್‌]]ಗೆ ತಾನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ [[ರಾಹ್ಮ್‌ &amp; ಹಾಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಾಧೀನತೆಯ ಮೊತ್ತವಾದ $18.8 ಶತಕೋಟಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಸಹಾ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ [[ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ]]ಯೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತೃತ ಸಮೂಹದ $3 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಏಕೈಕ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಷೇರುದಾರರೆನಿಸಿಕೊಂಡರಲ್ಲದೇ, ಸಾಲ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಪ್ರಸಕ್ತ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾವು ಕಾರಣಕರ್ತರಾಗಿರುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಿದಂತಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Fontanella |first=James |url=http://ftalphaville.ft.com/blog/2008/07/11/14430/buffett-helps-dow-pay-19bn-for-rh/ |title=ftalphaville.ft.com, Buffett helps Dow pay $19bn for R&H |publisher=Ftalphaville.ft.com |date=2008-07-11 |accessdate=2009-02-23}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2008ರಲ್ಲಿ, [[ಜನರಲ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌]] (GE)ನ ಆದ್ಯತೆಯ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾಗಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದವು.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/oct/01/warrenbuffett.generalelectric ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಟು ಬೈ $3bn ಆಫ್‌ ಜನರಲ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌‌ ಪ್ರಿಫೆರಡ್‌ ಸ್ಟಾಕ್‌], [[ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌]] (1 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2008)</ref> ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಅಧಿಕ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು: ಅವರು ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 3 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ GE ಷೇರುಗಳನ್ನು $22.25ರ ದರದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ (ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ) 10% ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ, ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಪ್ರಾಕ್ಟರ್‌ & ಗ್ಯಾಂಬಲ್‌ Co, ಹಾಗೂ ಜಾನ್‌ಸನ್‌ & ಜಾನ್‌ಸನ್‌ ಷೇರುಗಳ ಕೆಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾರಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.financialexpress.com/news/berkshire-sells-johnson-&-johnson-procter-&-gamble/425035/ |title=Berkshire Hathaway unloads J&J and P&G |publisher=Financial Express |date=2009-02-17 |accessdate=2009-02-23 |archive-date=2009-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091015073021/http://www.financialexpress.com/news/berkshire-sells-johnson-%26-johnson-procter-%26-gamble/425035 |url-status=dead }}</ref> ಅವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡದಿರುವ ಸಲಹೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, 1998ರಲ್ಲಿ $86ರಷ್ಟು ಶೃಂಗಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ ಕಂಪೆನಿಯ (NYSE:KO) ಷೇರುಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಕೆಲ ಪ್ರಮುಖ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಚತುರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಎದ್ದಿದ್ದವು. ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗ ಮಾರಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಂಪೆನಿಯ 2004ರ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದರು : "ಅದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಶುಭ್ರವಾಗಿರುವ ಹಿಮ್ಮುಖ ನೋಟ ನೀಡುವ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಮಾಡಲು ಸುಲಭವೆಂಬಂತೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ ದುರದೃಷ್ಟಕರವಾಗಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಕವಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಗಾಳಿರೋಧಕ ಗಾಜಿನ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ನೋಡಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ."<ref>ಷ್ರೋಡರ್‌, ಅಲೈಸ್‌ ''ದ ಸ್ನೋಬಾಲ್‌: ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲೈಫ್‌'' ISBN 0-553-80509-6 ಬಂಟಮ್‌ Sept 2008</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ, ಕೇಬಲ್‌ ವಾಹಿನಿಯೊಂದರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು "‌‌ ಪ್ರಪಾತಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಗತಿಯು ಮಂದವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಜನರು ತಮ್ಮ ಹವ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನಾನು ಇದುವರೆಗೆ ಎಂದೂ ಕಾಣದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ." ಎಂದು ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರೆದ ಯಾತನಾದಾಯಕ ಉಬ್ಬರಮಂದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದ 1970ರ ಸಾಲಿನ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲಿ ತಲುಪಬೇಕಾಗುತ್ತದೋ ಎಂಬ ಆತಂಕವನ್ನು ಬಫೆಟ್‌‌‌ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೋಶ್‌ ಫಂಕ್‌, [https://web.archive.org/web/20090316073425/http://news.yahoo.com/s/ap/20090309/ap_on_bi_ge/buffett_economy "ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಸೇಸ್‌ ನೇಷನ್‌ ವಿಲ್‌ ಫೇಸ್‌ ಹೈಯರ್‌ ಅನ್‌ಎಂಪ್ಲಾಯ್‌ಮೆಂಟ್‌"], [[MSNBC]]ಯಲ್ಲಿ [[AP]], ಮಾರ್ಚ್‌ 9, 2009, Yahoo ನ್ಯೂಸ್‌ ಜಾಲತಾಣದಿಂದ (ಪಡೆದದ್ದು ಮಾರ್ಚ್‌ 9, 2009).</ref><ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/29593426/ "ಬಫೆಟ್‌‌: ದ ಇಕಾನಮಿ ಹ್ಯಾಸ್‌‌ ‘ಫಾಲನ್ ಆಫ್‌ ಎ ಕ್ಲಿಫ್‌’"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924101047/http://www.msnbc.msn.com/id/29593426/ |date=2010-09-24 }}, MSN.com, ಮಾರ್ಚ್‌ 9, 2009 (ಪಡೆದದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 3, 2009).</ref> 2009ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ತಮ್ಮ ಕೊನೊಕೊಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಷ್ಟದಾಯಕವಾದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು, ತಮ್ಮ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ "ನಾನು ಕೊನೊಕೊಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ನ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಷೇರುಗಳನ್ನು ತೈಲ ಹಾಗೂ ಅನಿಲ ಬೆಲೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿ ತಲುಪಿದ್ದಾಗ ಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ನಾನು ಕಳೆದ ಅರ್ಧ ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಇಂಧನ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಈ ರೀತಿಯ ನಾಟಕೀಯ ಕುಸಿತವನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಈಗಲೂ ಪ್ರಸಕ್ತ ಬೆಲೆಯಾದ $40-$50ಗಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ತೈಲವು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆಯೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಇದುವರೆಗಿನ ನನ್ನ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. ಬೆಲೆಗಳು ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಕೂಡಾ, ನಾನು ಕೊಂಡುಕೊಂಡ ಅಪರಿಪಕ್ವ ಸಮಯದಿಂದಾಗಿ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅನೇಕ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ಗಳ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ." ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪರಭಾರೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="BuffettCOPBlunder">[http://www.gurufocus.com/news.php?id=50143 ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌’ಸ್‌ ಮಲ್ಟಿ-ಬಿಲಿಯನ್‌ ಮಿಸ್ಟೇಕ್‌ ವಿತ್‌ ಕೊನೊಕೊಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ (COP)]</ref> 2009ರ ಸಾಲಿನ - ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಬರ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ನಾರ್ಥರ್ನ್‌ ಸಾಂಟಾ ಫೆ ರೈಲ್ವೆ ([[BNSF]])ಯ ಜೊತೆಗಿನ ವಿಲೀನವು, BNSFನ 1Q2010ರ ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಅವಧಿಯ ಷೇರುದಾರರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ನಂತರ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು 34 ಶತಕೋಟಿ US ಡಾಲರಗಳಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೇ ಹಿಂದಿನ 22%ರಷ್ಟಿದ್ದ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಿದೆ. 2009ರ ವೆರಿಸ್ಕ್‌ ಷೇರುಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡೆಯುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ - ವೆರಿಸ್ಕ್‌ (ISO [ಇನ್‌ಷ್ಯೂರೆನ್ಸ್‌ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ ಆಫೀಸ್‌]) ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5%ರಷ್ಟು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ ವೆರಿಸ್ಕ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಂಡ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವೆರಿಸ್ಕ್‌ನ ಇನ್ನೂ 6% ಷೇರುಗಳನ್ನು ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಕೊಂಡರು. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಬಫೆಟ್‌‌‌ [[ಸೂಸನ್‌ ಥಾಂಪ್ಸನ್‌]]ರನ್ನು 1952ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದರು. ಅವರಿಗೆ, [[ಸೂಸಿ]], [[ಹಾವರ್ಡ್‌]], ಮತ್ತು [[ಪೀಟರ್‌]] ಎಂಬ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ದಂಪತಿಗಳು ಜುಲೈ 2004ರಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಮರಣಿಸುವವರೆಗೂ ವಿವಾಹಿತರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರೂ 1977ರಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗಳು, ಸೂಸಿ, ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ''ಸೂಸನ್‌ A. ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ'' ದ ಮೂಲಕ ಪರೋಪಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರಲ್ಲದೇ [[ಗರ್ಲ್ಸ್‌, Inc]]ನ ಮಂಡಳಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಎಪ್ಪತ್ತಾರನೇ ಹುಟ್ಟಿದಹಬ್ಬ/ದಿನದಂದು, ವಾರೆನ್‌ ಅದುವರೆಗೆ ಅವಿವಾಹಿತರಾಗಿದ್ದ ಆಗ ಅರವತ್ತು ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ-ಜೊತೆಗಾತಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಡ್‌ ಮೆಂಕ್ಸ್‌ರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಆಕೆಯು 1977ರಲ್ಲಿ ಆತನ ಪತ್ನಿಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋಗೆ ತೆರಳಿದ್ದಾಗಿನಿಂದ ಆತನ ಜೊತೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2006/08/31/business/main1954089.shtml CBS News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081027134342/http://www.cbsnews.com/stories/2006/08/31/business/main1954089.shtml |date=2008-10-27 }} ಲೇಖನ ''ವೆಡ್ಡಿಂಗ್‌ ಬೆಲ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌'' ಪ್ರಕಟಣೆ ಆಗಸ್ಟ್‌ 31, 2006</ref> ತನ್ನ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆಂದು ಒಮಾಹಾದಿಂದ ತೆರಳುವ ಮುನ್ನ ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಸೂಸನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ರೇ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿಸಿದ್ದರು. ಮೂವರೂ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವರ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಜಾದಿನಗಳ ಕಾರ್ಡುಗಳಲ್ಲಿಯೂ "ವಾರೆನ್‌‌, ಸೂಸಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರಿಡ್‌" ಎಂದು ಮೂವರ ಸಹಿಯೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="lowenstein">{{cite book | last=Lowenstein | first=Roger | title=Buffett: The Making of an American Capitalist | isbn= 0812979273 | publisher=Random House | year=}}</ref> ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ಕೆಲಕಾಲದ ಮುಂಚೆಯಷ್ಟೇ ನಡೆದಿದ್ದ [[ಚಾರ್ಲೀ ರೋಸ್‌ ಷೋ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಈ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದ ಸೂಸನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು ಬಫೆಟ್‌‌ ಖಾಸಗೀ ಜೀವನದ ಅಪರೂಪದ ಒಳನೋಟ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.bookwormomaha.com/store/pc-34-9-susan-buffett-in-her-own-words-conversations-with-charlie-rose.aspx|title=Susan Buffett in Her Own Words: Conversations with Charlie Rose|publisher=Bookworm Omaha|archive-date=2007-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223012430/http://www.bookwormomaha.com/store/pc-34-9-susan-buffett-in-her-own-words-conversations-with-charlie-rose.aspx|url-status=dead}}</ref> ಅವರ 2006ರ ವಾರ್ಷಿಕ [[ವೇತನವು]] ಸುಮಾರು $100,000ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಹಿರಿಯ [[ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರ ಸಂಭಾವನೆ]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಡಿಮೆಯದಾಗಿತ್ತು.<ref name="fool1">{{cite news |url=http://www.fool.com/investing/small-cap/2005/06/29/stupid-ceo-tricks.aspx |title=Stupid CEO Tricks |author= Smith, Rich |publisher=[[Motley Fool]] |date=2005-06-29 |accessdate=2008-05-20}}</ref> 2007 ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೂಲ ವೇತನವಾದ ಕೇವಲ $100,000 ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟಾರೆ $175,000ರಷ್ಟು ವೇತನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>[http://www.equilar.com/CEO_Compensation/BERKSHIRE_HATHAWAY_INC_Warren_E._Buffett.php 2007 CEO ಕಾಂಪೆನ್ಸೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ವಾರೆನ್‌ E. ಬಫೆಟ್‌‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224154608/http://www.equilar.com/CEO_Compensation/BERKSHIRE_HATHAWAY_INC_Warren_E._Buffett.php |date=2009-02-24 }}, [[ಈಕ್ವಿಲಾರ್‌]]</ref><ref>[http://www.equilar.com/CEO_Compensation/Berkshire_Hathaway_Warren_E._Buffett.php 2008 CEO ಕಾಂಪೆನ್ಸೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ವಾರೆನ್‌ E. ಬಫೆಟ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414092753/http://www.equilar.com/CEO_Compensation/Berkshire_Hathaway_Warren_E._Buffett.php |date=2009-04-14 }}, [[ಈಕ್ವಿಲಾರ್‌]]</ref> (ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಗುನಾ ತೀರದಲ್ಲಿ $4 ದಶಲಕ್ಷ ಮೌಲ್ಯದ ಮನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ) ಒಮಾಹಾನ ಸಮೀಪದ [[ಡುಂಡೀ]] ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿನ 1958ರಲ್ಲಿ $31,500ಕ್ಕೆ ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಈಗಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರ ಈಗಿನ ಬೆಲೆ ಸುಮಾರು $700,000ರಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2005/03/10/cx_bill05_homeslide_2.html?thisSpeed=6000000000|title=Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]}}</ref> 1989ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಹಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 10 ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು<ref>{{cite web |last=Canzano |first=John |url=http://www.omaha.com/index.php?u_page=3939&u_sid=10057503 |title=CWS |publisher=Omaha.com |date=2007-06-22 |accessdate=2009-02-23 |archive-date=2007-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715211720/http://www.omaha.com/index.php?u_page=3939&u_sid=10057503 |url-status=dead }}</ref> ವ್ಯಯಿಸಿ [[ಖಾಸಗಿ ಜೆಟ್‌ ವಿಮಾನ]]ವನ್ನು, ಕೊಂಡ ನಂತರ ಬಫೆಟ್‌ ಸಂಕೋಚದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ "''ದ ಇನ್‌ಡೆಫೆನ್ಸೆಬಲ್‌'' ಎಂದು ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟರು." ಈ ನಡೆಯು ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಇತರ CEOಗಳ ದುಂದುವೆಚ್ಚದ ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಖಂಡನೆಗಳ ಹಾಗೂ ಆತನ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಹವ್ಯಾಸದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಹಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters/1989.html|title=Chairman's Letter 1989|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}</ref> ಅವರು ಈಗಲೂ [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌]] ಎಂಬ ಕಾರ್ಡ್‌ ಆಟದ ಅತ್ಯಾಸಕ್ತ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಅವರು [[ಶರೋನ್‌ ಓಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ರಿಂದ ಕಲಿತುಕೊಂಡಿದ್ದರಲ್ಲದೇ, [[ಬಿಲ್‌ ಗೇಟ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಆಟವನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.usatoday.com/news/education/2005-12-19-bridge-schools_x.htm</ref> ಅವರು ವಾರದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/16/sunday/main3840748.shtml|title=Bringing Back Bridge|publisher=[[CBS News]]|date=2008-02-17|author=Blackstone, John|archive-date=2008-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080526022755/http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/16/sunday/main3840748.shtml|url-status=dead}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಕಪ್‌]] ಎಂಬ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಆಟದ ಪಂದ್ಯದ ಪ್ರಾಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು. [[ಗಾಲ್ಫ್‌]]ನ [[ರೈಡರ್‌ ಕಪ್‌]]ನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದ, ಅದಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮುನ್ನವೇ ಅದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ನ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಆಟಗಾರರ ತಂಡವು ಹನ್ನೆರಡು [[ಐರೋಪ್ಯ]] ಆಟಗಾರರನ್ನು ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದರು. ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌ರ‌‌ವರು, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ ವೆಬ್ಬರ್‌‌ ಹಾಗೂ [[DiC ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಆಂಡಿ ಹೇವರ್ಡ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಸಜೀವಚಿತ್ರಿಕೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗೂ ನಂತರ [[A ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ಡ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಮತ್ತು ಮಂಗರ್‌ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಸರಣಿಯು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಉತ್ತಮ ಹವ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book| url=http://www.businesswire.com/portal/site/home/permalink/?ndmViewId=news_view&newsId=20090724005103&newsLang=en| title=Warren Buffett, Martha Stewart, Gisele Bündchen, and Kosmos Featuring Carl Sagan Headline New Slate of Purpose-Driven Entertainment for Children| work=Business Wire| July 24, 2009 }}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.cnbc.com/id/32123530| title=CNBC TRANSCRIPT: Warren Buffett's 'Secret Millionaire's Club' Live Interview on Squawk Box| work=CNBC}}</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು ಪ್ರೆಸ್‌ಬೈಟೀರಿಯನ್‌ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವರಾದರೂ, ನಂತರ ತಮ್ಮನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾದಾಗ ತಮ್ಮನ್ನು [[ನಾಸ್ತಿಕ]]ರೆಂದು <ref>[https://www.wired.com/wired/archive/14.11/faces3.html ''ತಾರಿನ'' ] ಲೇಖನ ''ಫೇಸಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ನ್ಯೂ ಆಥೆಯಿಸಂ: ದ ಸ್ಕ್ರೈಬ್‌'' ಪ್ರಕಟಣೆ ನವೆಂಬರ್‌ 2006, ಪಡೆದದ್ದು ನವೆಂಬರ್‌ 10, 2009</ref> ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ತಮ್ಮ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಗಣಕವನ್ನು ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ [[ಕ್ಯಾಡಿಲಾಕ್‌ DTS]] ವಾಹನವನ್ನು <ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.rediff.com/money/2006/dec/26buffet.htm|title=How Warren Buffett made his billions|publisher=[[Rediff.com]]|date=2006-12-26}}</ref> ತಾವೇ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/05/29/8378053/index.htm|title=Buffett backs GM—and buys a Caddy|publisher=CNN|date=2006-06-04|author=Taylor III, Alex|archive-date=2008-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929081715/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/05/29/8378053/index.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು [[ಟ್ರಾಂಡ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಚೀನೀ ಸಂಸ್ಥೆಯ ದರ್ಜಿಯಿಂದ-ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮುಂಚೆ ಅವರು [[ಎರ್‌ಮೆನೆಗಿಲ್ಡೋ ಜೆಗ್ನಾ]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2009/09/23/news/companies/warren_buffett_dayang_suits.fortune/index.htm?postversion=2009092513 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-02-04 |archive-date=2010-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203161209/http://money.cnn.com/2009/09/23/news/companies/warren_buffett_dayang_suits.fortune/index.htm?postversion=2009092513 |url-status=dead }}</ref> === ವಂಶ/ಮನೆತನ === ಬಫೆಟ್‌‌ರ DNA ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ತಂದೆಯ ಕಡೆಯ ಪೂರ್ವಜರು ಉತ್ತರ [[ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾ]] ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರೆ, ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯ ಪೂರ್ವಜರು [[ಐಬೀರಿಯಾ]] ಅಥವಾ [[ಎಸ್ಟೋನಿಯಾ]] ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/06/11/100060549/index.htm|title=The Buffett mystery|publisher=CNN|date=2007-05-28|author=Boyle, Matthew|archive-date=2009-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208081540/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/06/11/100060549/index.htm|url-status=dead}}</ref> ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಅವರು ಹಾಡುಗಾರ [[ಹ್ಯಾರಿ ಚಾಪಿನ್‌]]<ref>{{cite web|accessdate=2009-11-04|url=http://wc.rootsweb.ancestry.com/cgi-bin/igm.cgi?op=PED&db=geolarson2&id=I092445 |title=Warren Buffett ancestry|publisher=ancestry.com|date=2009-11-04|author=Larson, George}}</ref> ರ ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಸಲಹೆಗಳಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಹಾಗೂ ಎರಡೂ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವೆ ಏರ್ಪಟ್ಟ ವಾಡಿಕೆಯ ಸ್ನೇಹದ ಹೊರತಾಗಿ, ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಾರ [[ಜಿಮ್ಮಿ ಬಫೆಟ್‌‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. === ರಾಜಕೀಯ === ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಇತರೆ ರಾಜಕೀಯ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಬರಾಕ್‌ ಒಬಾಮ]]ರ [[ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ]] ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಓರ್ವ ಬಹಳ ದೂರದ ಪೂರ್ವಜರ ಮೂಲಕ ಏಳನೆಯ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಯೊಬ್ಬರು ಮೂರು ಬಾರಿ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಜುಲೈ 2, 2008ರಂದು, ಒಬಾಮರ ಪ್ರಚಾರವೆಚ್ಚ ನಿಧಿ ಪಡೆಯಲು ಒಬಾಮರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಪೀಠದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ, [[ಪೆನ್ನಿ ಪ್ರಿಟ್ಜ್‌ಕರ್‌]] ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪತಿ, ಜೊತೆಗೆ ಒಬಾಮರ ಸಲಹಾಕಾರ [[ವಾಲೆರೀ ಜಾರೆಟ್ಟ್‌]] ಷಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಪ್ರತಿ ತಟ್ಟೆ ಊಟಕ್ಕೆ $28,500 ಬೆಲೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |url = https://www.nytimes.com/2008/07/03/us/politics/03donate.html?n=Top/Reference/Times%20Topics/Subjects/U/United%20States%20Politics%20and%20Government |type = |title = Obama Picks Up Fund-Raising Pace |work = Washington Post |author = Michael Luo and Christopher Drew |date = 3 July 2008 |accessdate = 2008-09-24 }}</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಒಬಾಮರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ]]ದ ಬಗೆಗಿನ ತಮ್ಮ ನಿಲುವುಗಳು [[ಜಾನ್‌ ಮೆಕ್‌ಕೇನ್‌]]ರ ನಿಲುವುಗಳಿಗಿಂತ ತೀವ್ರ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬದಲಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಮೆಕ್‌ಕೇನ್‌ರು ತಮಗೆ "[[ಮಾನಸಿಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]"ಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.cnbc.com/id/24469771/site/14081545/page/3/|title="Squawk Box" Transcript: Becky Quick Sits Down with Billionaire Investor Warren Buffett|accessdate=2008-09-12|publisher=[[CNBC]]|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610235708/http://www.cnbc.com/id/24469771/site/14081545/page/3/|url-status=dead}}</ref> ಎರಡನೇ [[2008 U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚರ್ಚಾಕೂಟ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಾದ ಜಾನ್‌ ಮೆಕ್‌ಕೇನ್‌ ಮತ್ತು ಬರಾಕ್‌ ಒಬಾಮರನ್ನು, ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚರ್ಚಾಕೂಟದ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ [[ಟಾಮ್‌ ಬ್ರೋಕಾ]]ರು ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಇಬ್ಬರೂ ಬಫೆಟ್‌‌‌ರನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಭವಿಷ್ಯದ [[ಖಜಾನೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |url = http://www.cnn.com/2008/POLITICS/10/07/presidential.debate.transcript/ |type = |title = Transcript of second McCain, Obama debate |work = CNN |author = |date = 10 October 2008 |accessdate = 2008-10-10 }}</ref> ನಂತರ, ಮೂರನೆಯ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚರ್ಚಾಕೂಟದಲ್ಲಿ, ಒಬಾಮರು ಬಫೆಟ್‌‌‌ರನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.moneyweb.co.za/mw/view/mw/en/page95?oid=234774&sn=Detail| title=Obama appoints Buffett as economic adviser| date=07 November 2008 |publisher=Reuters}}</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌ 2003ರ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌]] ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌‌ ಷ್ವಾರ್‌ಜೆನೆಗ್ಗರ್‌]]ರ ಹಣಕಾಸು ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://www.usatoday.com/news/politicselections/2003-08-13-buffett-calif_x.htm USA ಟುಡೇ: ಷ್ವಾರ್ಜೆನೆಗ್ಗರ್‌ ಟ್ಯಾಪ್ಸ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಆಸ್‌ ಫೈನಾನ್ಸ್‌ ಅಡ್‌ವೈಸರ್‌] 14 Aug 2003</ref> === ಬರಹಗಳು(ಪೂರಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು) === ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಅವರು ಹಣದುಬ್ಬರದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು: {{cquote|The arithmetic makes it plain that inflation is a far more devastating tax than anything that has been enacted by our legislatures. The inflation tax has a fantastic ability to simply consume capital. It makes no difference to a widow with her savings in a 5 percent passbook account whether she pays 100 percent income tax on her interest income during a period of zero inflation, or pays no income taxes during years of 5 percent inflation.<ref>''How Inflation Swindles the Equity Investor'', Warren Buffett, FORTUNE, May 1977</ref>}} ತಮ್ಮ ಲೇಖನ ''[[ದ ಸೂಪರ್‌ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಗ್ರಹಾಮ್‌-ಅಂಡ್‌-ಡೊಡ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]'' ಯಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾದ [[ದಕ್ಷ-ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಲ್ಪನೆ]]ಯ ಬಗ್ಗೆ ಖಂಡಿಸಿ, ಗ್ರಹಾಮ್‌ ಮತ್ತು ಡಾಡ್ಡ್‌‌ರ ವಿಷಮ ಮೌಲ್ಯ ಹೂಡಿಕೆ ಆಲೋಚನಾ ಶೈಲಿಯ ಅಸಂಖ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ [[S&amp;P 500]]ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದು "ಶುದ್ಧ ಅದೃಷ್ಟ ಮಾತ್ರ" ಎಂದಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ [[ವಾಲ್ಟರ್‌ J. ಷ್ಲಾಸ್‌]], ಟಾಮ್‌ ನ್ಯಾಪ್‌, ಎಡ್‌ ಆಂಡರ್‌‌ಸನ್‌ (ಟ್ವೀಡಿ, ಬ್ರೌನ್‌ Inc.), ಬಿಲ್‌ ರಾನೆ (ಸೆಕ್ವೋಯಾ ಫಂಡ್‌‌, Inc.), [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಮಂಗರ್‌]] (ಬಫೆಟ್‌‌ರ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಸ್ವಂತ ಉದ್ಯಮದ ಭಾಗೀದಾರ), ರಿಕ್‌ ಗುಯೆರಿನ್‌‌ (ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್‌, Ltd.), ಹಾಗೂ ಸ್ಟಾನ್‌ ಪರ್ಲ್‌ಮೀಟರ್‌ (ಪರ್ಲ್‌ಮೀಟರ್‌ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌‌)ಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2008/08/12/official-buffett-biography-to-hit-shelves/ | work=New York Times | title=Official Buffett Biography to Hit Shelves | date=2008-08-12 | accessdate=2008-08-15}}</ref> ತಮ್ಮ ನವೆಂಬರ್‌, 1999ರ ''ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್‌'' ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಅವಾಸ್ತವಿಕ ನಿರೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು: {{cquote|Let me summarize what I've been saying about the stock market: I think it's very hard to come up with a persuasive case that equities will over the next 17 years perform anything like--anything like--they've performed in the past 17. If I had to pick the most probable return, from appreciation and dividends combined, that investors in aggregate--repeat, aggregate--would earn in a world of constant interest rates, 2% inflation, and those ever hurtful frictional costs, it would be 6%.<ref>{{cite journal|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1999/11/22/269071/index.htm|title=Mr. Buffett on the Stock Market|date=November 22, 1999|work=Fortune Magazine|author=Warren Buffett; Carol Loomis|access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 4, 2010|archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821213746/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1999/11/22/269071/index.htm|url-status=dead}}</ref>}} === ಲೋಕೋಪಕಾರ === 1988ರಲ್ಲಿನ ಕೆಳಕಂಡ ಹೇಳಿಕೆಯು, ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು ತಮ್ಮ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ನಿಲುವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರು ಅದನ್ನು ಮರು-ವಿತರಣೆ ಮಾಡಲು ಏಕೆ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: {{cquote|I don't have a problem with guilt about money. The way I see it is that my money represents an enormous number of claim checks on society. It's like I have these little pieces of paper that I can turn into consumption. If I wanted to, I could hire 10,000 people to do nothing but paint my picture every day for the rest of my life. And the GDP would go up. But the utility of the product would be zilch, and I would be keeping those 10,000 people from doing AIDS research, or teaching, or nursing. I don't do that though. I don't use very many of those claim checks. There's nothing material I want very much. And I'm going to give virtually all of those claim checks to charity when my wife and I die. (Lowe 1997:165–166)}} ''NY ಟೈಮ್ಸ್‌'' ನ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ : ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಮಂದಿಯನ್ನು ಅವರು "ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿ ವೀರ್ಯವಂತರ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರು"<ref>NY ಟೈಮ್ಸ್‌ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಬೇಕು</ref> ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು "ನನಗೆ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲ" ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ತಮ್ಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಮೀರಿದ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: {{cquote|A market economy creates some lopsided payoffs to participants. The right endowment of vocal chords, anatomical structure, physical strength, or mental powers can produce enormous piles of claim checks (stocks, bonds, and other forms of capital) on future national output. Proper selection of ancestors similarly can result in lifetime supplies of such tickets upon birth. If zero real investment returns diverted a bit greater portion of the national output from such stockholders to equally worthy and hardworking citizens lacking jackpot-producing talents, it would seem unlikely to pose such an insult to an equitable world as to risk Divine Intervention.<ref>"How Inflation Swindles the Equity Investor", Warren E. Buffett, ''Fortune'' May 1977 #</ref>}} ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಆತನ ಸಂಪತ್ತಿನ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಕ್ಕುದಾರರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ಉತ್ತಮ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಪರವಾಗಿಯೇ ಇವೆ.<ref>"[http://www.economist.com/books/displaystory.cfm?story_id=12414924 ಎ ಬಯೋಗ್ರಫಿ ಆಫ್‌ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌]" (''[[ದ ಸ್ನೋಬಾಲ್‌]]'' ನ ವಿಮರ್ಶೆ), ''[[ದ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್‌‌]]'' , 16 Oct. 2008.</ref> ಒಮ್ಮೆ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು, "ನಾನು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ತಾವು ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಮಾಡಬಲ್ಲೆವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕೊಡಲಿಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆಯೇ ಹೊರತು, ಏನೂ ಮಾಡದೆಯೇ ಇರಬಹುದಾದಷ್ಟು ಕೊಡಲಿಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ".<ref>{{cite video|accessdate=2008-05-20|title=An Exclusive Hour with Warren Buffett and Bill and Melinda Gates|publisher=[[Charlie Rose (talk show)|Charlie Rose]]}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ 2001ರ ಲಿಂಕನ್‌ ಟೌನ್‌ ಕಾರ್‌ಅನ್ನು <ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.forbesautos.com/advice/toptens/forbes400/vehicles/01-cadillac_dts.html|title=Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]|author=Chapnick, Nate|archive-date=2008-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080604052500/http://www.forbesautos.com/advice/toptens/forbes400/vehicles/01-cadillac_dts.html|url-status=dead}}</ref> [[eBay]]ನಲ್ಲಿ ಹರಾಜಿಗಿಟ್ಟು [[ಗರ್ಲ್ಸ್‌, Inc.]]ಗೆ ಹಣ ಹೊಂದಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://members.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewUserPage&userid=girls-inc|title=girls-inc|publisher=[[eBay]]}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಭೋಜನಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹರಾಜಿಗಿಟ್ಟು $650,100ಗಳನ್ನು ದತ್ತಿನಿಧಿಗೆಂದು ಅಂತಿಮ ಬಿಡ್‌ ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |author=Lindsay Goldwert |url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/07/01/business/main3002551.shtml |title=Lunch With Warren Buffett? $650,100, Charity Auction Winner Bids Big Money For Steak Lunch With Billionaire Buffett |publisher=CBS News |date=2007-07-01 |accessdate=2009-02-23 |archive-date=2009-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627111254/http://www.cbsnews.com/stories/2007/07/01/business/main3002551.shtml |url-status=dead }}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ದತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಯೋಜನೆಯಿದೆಯೆಂದು ಅದರ 83% ಭಾಗವು [[ಬಿಲ್‌ &amp; ಮೆಲಿಂಡಾ ಗೇಟ್ಸ್‌‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ]]ಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಲಿದೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity1.fortune/|title=Warren Buffett gives away his fortune|publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|date=2006-06-25|author=Loomis, Carol J.|archive-date=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703231327/http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity1.fortune/|url-status=dead}}</ref> ಜೂನ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಸರಿಸುಮಾರು 10 ದಶಲಕ್ಷ [[ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ]] B ವರ್ಗದ ಷೇರುಗಳನ್ನು [[ಬಿಲ್‌ &amp; ಮೆಲಿಂಡಾ ಗೇಟ್ಸ್‌‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ]] (23 ಜೂನ್‌ 2006ರ ಹಾಗೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯವು US$30.7 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು)<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.msnbc.msn.com/id/13541144/|title=Gates: Buffett gift may help cure worst diseases|publisher=[[MSNBC]]|date=2006-06-26|archive-date=2010-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203174935/http://www.msnbc.msn.com/id/13541144/|url-status=dead}}</ref> ನೀಡಿದರು. ಇದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದತ್ತಿಯ ದೇಣಿಗೆಯೆನಿಸಿತಲ್ಲದೇ ಬಫೆಟ್‌‌‌ರನ್ನು [[ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿತ್ವದ]] ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಾಯಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=5517656 |title=The birth of philanthrocapitalism |publisher=Economist.com |date=2006-02-23 |accessdate=2009-02-23}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಒಟ್ಟು ದೇಣಿಗೆಯ 5%ರಷ್ಟನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪಡೆಯಲಿದೆ. ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಗೇಟ್ಸ್‌‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವರಾದರೂ, ಅವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಹೂಡುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2006/06/26/business/26buffett.html| title=Buffett to Give Bulk of His Fortune to Gates Charity | work=The New York Times| authors=TIMOTHY L. O'BRIEN and STEPHANIE SAUL| date=June 26, 2006 }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/25/AR2006062500801_2.html| title=Gates Foundation to Get Bulk of Buffett's Fortune| author=Yuki Noguchi| work=The Washington Post | date=June 26, 2006| page=A01}}</ref>{{Fact|date=September 2008}} ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು ತಮ್ಮ [[ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ]]ಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಬಹುಪಾಲು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಈ ಹಿಂದೆ ನೀಡಿದ್ದ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಈ ನಡೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|url=http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity2.fortune/index.htm|title=A conversation with Warren Buffett|author=Carol J. Loomis|work=Fortune Magazine|date=June 25 2006|access-date=2010-02-04|archive-date=2010-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100302052527/http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity2.fortune/index.htm|url-status=dead}}</ref> $2.6 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಅವರ ಪತ್ನಿಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಯ ಬಹುಪಾಲು ಆಕೆ, 2004ರಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದಾಗ ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಸಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://foundationcenter.org/pnd/news/story.jhtml?id=75900030|title=Most of Susan Buffett Estate to Go to Foundation|publisher=The Foundation Center|date=2004-08-11|archive-date=2010-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830082620/http://foundationcenter.org/pnd/news/story.jhtml?id=75900030|url-status=dead}}</ref> ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ತಾವು 2002ರಿಂದ ಸಲಹಾಕಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಭೀತಿ ನಿವಾರಣಾ ಉಪಕ್ರಮ]]ಕ್ಕೆ, $50-ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ವಾಗ್ದಾನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://philanthropy.com/stats/donors/detail.php?ID_Gift=1906 ''ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಉದಾರ ದೇಣಿಗೆದಾರರು, ಶ್ರೇಯಾಂಕ: 1 ವಾರೆನ್‌ E. ಬಫೆಟ್‌‌'' , ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫಿಲಾಂತ್ರೋಪಿ]</ref> 27 ಜೂನ್‌ 2008ರಂದು, ಝಾವೋ ಡ್ಯಾನ್ಯಾಂಗ್‌ ಎಂಬ ಪ್ಯೂರ್‌ ಹಾರ್ಟ್‌ ಚೈನಾ ಗ್ರೋತ್‌ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಫಂಡ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ನಿರ್ವಾಹಕರು 2008ರ 5-ದಿನ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ "ಪವರ್‌ ಲಂಚ್‌ ವಿತ್‌‌ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌" ದತ್ತಿ [[ಹರಾಜನ್ನು]] $2,110,100 ಮೊತ್ತದ ಬಿಡ್‌ ಮಾಡಿ ಗೆದ್ದರು. ಹರಾಜಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಗಳು [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ]]ದ [[ಗ್ಲೈಡ್‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ]]ಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUKN2646483420080628 |title=uk.reuters.com, Warren Buffett lunch sells for record $2.11 mln |publisher=Uk.reuters.com |date=2008-06-28 |accessdate=2009-02-23 |archive-date=2009-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112020143/http://uk.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUKN2646483420080628 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cnbc.com/id/25421046 |title=cnbc.com, Warren Buffett Charity Lunch Auction Ends with High Bid of $2,110,100 |publisher=Cnbc.com |date= |accessdate=2009-02-23}}</ref> ===೨೦೧೯ ಜೂನ್ ೧ಕ್ಕೆ ದಾನದ ಮೊತ್ತ === *ಬಫೆಟ್ ತನ್ನ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಷೇರುಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು 2006 ರಿಂದ ದಾನಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧-೬-೨೦೧೯ ಸೋಮವಾರ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಫೆಟ್‌ನ ಉಡುಗೊರೆಗಳ ಮೌಲ್ಯವು ಒಟ್ಟು 34 ಬಿಲಿಯನ್ (billion)ಆಗಿದೆ. 2006 ರಿಂದ ಬಫೆಟ್ ದಾನ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ೧-೬-೨೦೧೯ ಸೋಮವಾರ, ಮೌಲ್ಯ ಟಿ ಟಿ ಬಫೆಟ್ರ ಉಡುಗೊರೆಗಳ ಗೆ ತಮ್ಮ ಬರ್ಕ್ಷೈರ್ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಒಟ್ಟು ದಾನ $ 34 ಬಿಲಿಯನ್ (2,72000,00,00,000= 2,72,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ/ ಎರಡು ಲಕ್ಷ ಎಪ್ಪತೆರಡು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.) ಆಗಿತ್ತು.<ref>https://edition.cnn.com/2019/07/01/investing/warren-buffett-berkshire-hathaway-donation/index.html Warren Buffett is donating $3.6 billion more to charity; Paul Lamonica-Profile-Image</ref> == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳು == ಬಫೆಟ್‌ರ ಭಾಷಣಗಳು ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿದ ಸಂವಾದಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ [[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಒಮಾಹಾ]]ದ [[ಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಷೇರುದಾರರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಫೆಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಹೊರದೇಶಗಳಿಂದ ಸರಿಸುಮಾರು 20,000ದಷ್ಟು ಸಂದರ್ಶಕರು ಇದರತ್ತ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ, ಅದಕ್ಕೆ "ವುಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಾಲಿಸಂ" ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.berkshirehathaway.com/letters |title= Warren Buffett's Letters to Shareholders |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070322071600/http://www.berkshirehathaway.com/letters |archivedate=2007-03-22|accessdate=2008-05-20|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}</ref> ಬಫೆಟ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ಬರೆಯುವ ಪತ್ರಗಳನ್ನು, ವಿತ್ತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಬಫೆಟ್‌ರ ಬರಹಗಳು [[ಬೈಬಲ್‌]]ನಿಂದ [[ಮೇ ವೆಸ್ಟ್]] ತನಕ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಉಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ,<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters/1993.html|title=Chairman's Letter — 1993|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}</ref> ಮಧ್ಯಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ಸಲಹೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಹಾಸ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಬಫೆಟ್‌ರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳು ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಾಡಿದರೆ ಇನ್ನಿತರೆ ತಾಣಗಳು ಬಫೆಟ್‌ರ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅವರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತವೆ. === ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಹಾಗೂ ತಂಬಾಕು === 1987ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[RJR ನಬಿಸ್ಕೊ]] Inc.ಅನ್ನು ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್ ಜಾನ್‌ ಗಟ್‌ಫ್ರಾಂಡ್‌ರಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:{{cquote|I’ll tell you why I like the cigarette business. It costs a penny to make. Sell it for a dollar. It’s addictive. And there’s fantastic brand loyalty.<ref>{{cite book | author=Burrough, Bryan; Helyar, John | title=[[Barbarians at the Gate: The Fall of RJR Nabisco]] | publisher=[[Harper & Row]] | location=New York | year=1990 | isbn=0-060-16172-8}}</ref>}} 1994ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ Inc.ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಫೆಟ್ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ, ತಂಬಾಕಿನ ಮೇಲೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡುವುದೆಂದರೆ:{{cquote|fraught with questions that relate to societal attitudes and those of the present administration. I would not like to have a significant percentage of my net worth invested in tobacco businesses. The economy of the business may be fine, but that doesn't mean it has a bright future.<ref>[http://legacy.library.ucsf.edu/tid/whg85e00/pdf ''Warren Buffett Cools on His Attraction to Tobacco Business'', Jenell Wallace, Bloomberg news, Apr/25/94, Legacy Tobacco Documents Library, University of California San Diego Library]</ref>}} === ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಹಾಗೂ ಕಲಿದ್ದಲು === 2007ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌ರ [[ಮಿಡ್‌ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ [[ಪೆಸಿಫಿಕಾರ್ಪ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯು‌, ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಆರು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಅವಲಂಬಿತ ಶಕ್ತಿಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಟಾಹ್‌ನ [[ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವಿನ ಶಕ್ತಿಯೋಜನೆ]]ಯ 3ನೇ ಘಟಕ, ಜಿಮ್ ಬ್ರಿಡ್ಜರ್‌ನ 5ನೇ ಘಟಕ, ಹಾಗೂ ಪೆಸಿಫಿಕಾರ್ಪ್‌ನ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಯೋಜನೆ ಸೇರಿದ್ದವು. ಸಾಲ್ಟ್ ಲೇಕ್ ಪಟ್ಟಣದ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ದಲ್ಲಾಳಿಯಾದ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ಲಾಫ್ಟ್‌ರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬಫೆಟ್‌ರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ರದ್ದತಿಗಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಕರು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ 1,600 ಅರ್ಜಿದಾರರು, ಒಕ್ಕೊರಲಿನಿಂದ ಬಫೆಟ್‌ರಿಗೆ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ಬರೆದು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು " ನಾಗರೀಕರ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಉದ್ಯಮದ ಮಾಲೀಕರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಬಂಧಕರು, ಸೇವಾ ವೃತ್ತಿಪರರು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕರು, ಹಾಗೂ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು... ನಿಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಉಟಾಹ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಹೊಸ ಗ್ರಾಹಕರಾದ ನಾವು, " ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಉಟಾಹ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೂ ಮುಂದುವರೆಸುವುದಾದರೆ "ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿ, ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಂದಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ನಮ್ಮ ಜಲ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ನಾವು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಹಿಮಚ್ಛಾದಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತವೆ," ಎಂದು ಹೇಳಿ " ನಾವು ಜೀವನ ನಡೆಸುವ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ರದೇಶವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನಮ್ಮ ನಗರದ ಕೀರ್ತಿಯು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ, ಹಾಗೂ ನಾವು ನೆಲೆಸಿರುವ ಪ್ರದೇಶವು ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಮಹಾನಗರವಾಗಿ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ."<ref>[http://gristmill.grist.org/story/2008/4/14/01432/7381 "ದ ಎಜ್ಯುಕೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌: ವೈ ಡಿಡ್‌ ದ ಗುರು ಕ್ಯಾನ್ಸಲ್‌ ಸಿಕ್ಸ್‌ ಕೋಲ್‌ ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್‌?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209201127/http://gristmill.grist.org/story/2008/4/14/01432/7381 |date=2009-02-09 }} ಟೆಡ್‌ ನೇಸ್‌, ಗ್ರಿಸ್ಟ್‌ಮಿಲ್‌, ಏಪ್ರಿಲ್‌ 15, 2008</ref> === ಕ್ಲಮಾಥ್ ನದಿ === ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ ಹಾಗೂ ಸಾಲ್ಮನ್ ಮೀನುಹಿಡಿಯುವವರು ವಾರೆನ್ ಬಫೆಟ್‌ರಿಂದ ಬೆಂಬಲಗಳಿಸಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್‌ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಕ್ಲಮಾಥ್‌ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟುವುದನ್ನು ತಡೆಯವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಅವರ ಜೊತೆಗಿದ್ದ ಡೇವಿಡ್ ಸೊಕೊಲ್‌ ಆ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ [[FERC]] ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal|url=http://www.usatoday.com/money/topstories/2008-05-03-3055404993_x.htm|title=Buffett again rebuffs advocates who want Klamath dams out| author=Josh Funk|date=5/3/2008|work=USA Today}}</ref><ref>[http://www.indybay.org/newsitems/2009/05/01/18592169.php Indybay.org]</ref> === ಉದ್ಯಮದ ಕೊರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌'ನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ [[ಉದ್ಯಮದ ಕೊರತೆ]]ಯ ಪ್ರಮಾಣವು U.S. ಡಾಲರ್ ಹಾಗೂ U.S.ನ ಸೊತ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುವಂತಹಾ ಒಂದು ಶೈಲಿ ಎಂದು ಬಫೆಟ್ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ U.S.ನ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಒಡೆತನವನ್ನು ವಿದೇಶೀಯರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ U.S. ಡಾಲರ್ ತನ್ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ವಾರೆನ್ ಬಫೆಟ್ ಇನ್ನು ಕೇವಲ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ U.S.ನಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನವರ ಒಡೆತನವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸರಿಸುಮಾರು $11 ಸಹಸ್ರಕೋಟಿಯಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು 2005ನೇ ಇಸವಿಯ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿ ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದರು. “ಅಮೇರಿಕಾದವರು… ತಮಗೆ ಸಾಲ ನೀಡುವವರು ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ಒಡೆಯರಿಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆ ನೀಡುವ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಿಡಿಮಿಡಿಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ‘[[ಒಡೆತನ ಸಮಾಜ]]’ವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಇರುವ ಒಂದು ದೇಶ ಸಂತೋಷವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ—ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ನಾನು ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಬದಲು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಿಂದಲೇ—'[[ಷೇರು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ ಸಮಾಜ]]’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇನೆ.” [[ಆನ್ ಪೆಟ್ಟಿಫರ್]] ಎಂಬ ಲೇಖಕಿ: "ಅವರು ಹೇಳುವುದು ನಿಜ. ಹಾಗೂ ನಾವುಗಳು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಕುಸಿದುಬೀಳುವುದರ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸಿನ ರಚನೆಯಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ 'ಷೇರು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುವವರ ಸಮಾಜವು ತಾವು ಕುಸಿದುಬೀಳುವಾಗ ತೋರುವ ಕ್ರೋಧದ ರೀತಿ'ಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಮ್ಮ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ".<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/08/06/AR2005080600862.html |title=A Sharecropper's Society? |publisher=Washingtonpost.com |date=2005-08-07 |accessdate=2009-02-23}}</ref> === ಡಾಲರ್ ಹಾಗೂ ಚಿನ್ನ === ಬಫೆಟ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 2002ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀ ನಗದು ಮಾನಕದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳು ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ಹಣವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು 2005ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರು. ಬಫೆಟ್‌ರು ಡಾಲರ್ [[ಬೆಲೆ ಕುಸಿಯುವಂತೆ]] ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವರಮಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬಫೆಟ್‌‌‌ USDಗೆ [[ಸ್ವರ್ಣ ಮಾನಕ]] ಬಳಸುವುದರ ಅನುತ್ಪಾದಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ 1998ರಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಿಷದವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು: {{cquote|It gets dug out of the ground in Africa, or someplace. Then we melt it down, dig another hole, bury it again and pay people to stand around guarding it. It has no utility. Anyone watching from Mars would be scratching their head.}} 1977ರಲ್ಲಿ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಷೇರುಗಳು, ಚಿನ್ನ, ಹೊಲಗಳು ಹಾಗೂ ಹಣದುಬ್ಬರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ: {{cquote|stocks are probably still the best of all the poor alternatives in an era of inflation—at least they are if you buy in at appropriate prices.<ref>{{Citation | last=Buffett | first=Warren | title=How Inflation Swindles the Equity Investor | journal=Fortune | date=1977–05}}</ref>}} === ತೆರಿಗೆಗಳು === ಬಫೆಟ್‌‌‌ ತನ್ನ ಆದಾಯದ ಕೇವಲ 19%ರಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ 2006ರಲ್ಲಿ ($48.1 ದಶಲಕ್ಷ) ಒಟ್ಟಾರೆ ಒಕ್ಕೂಟ ತೆರಿಗೆಯಾಗಿ ಪಾವತಿಸಿದ್ದರೆ, (ಅವು ಲಾಭಾಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳದ ಲಾಭಗಳಾದುದರಿಂದ), ಆತನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ತಮ್ಮ ಆದಾಯದ 33%ರಷ್ಟನ್ನು ತೆರಿಗೆಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite journal|journal=[[Forbes]]|date=2007-11-26|pages=24, 42–3|title=Warren Buffet|url=https://archive.org/details/sim_forbes_2007-11-26_180_11/page/24}}</ref> ಆದರೆ 2008ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇಯು $7.5 ಶತಕೋಟಿಗಳ ಆದಾಯಕ್ಕೆ $1.9 ಶತಕೋಟಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ (ಕೇವಲ ಒಕ್ಕೂಟದ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲೇ 26%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ) ಪಾವತಿಸಿತ್ತು.<ref>[http://www.hoovers.com/company/Berkshire_Hathaway_Inc/rftfji-1-1njea5.html ] (ಪಡೆದದ್ದು ನವೆಂಬರ್‌ 30, 2009)</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು [[ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ತೆರಿಗೆ]]ಯನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ "[[2000ದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌]]ನ ಚಿನ್ನದ-ಪದಕ ವಿಜೇತರ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ 2020ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ತಂಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಹಾಗೆ" ಎಂದು ಅದರ ಪರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|accessdate=2008-05-20| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1170874.stm| title=Rich Americans back inheritance tax|publisher=BBC|date=2001-02-14}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು ಸೆನೆಟ್‌ನ ಮುಂದೆ ಹಾಜರಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾ [[ಧನಿಕರ ಪ್ರಭುತ್ವ]]ವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಲು ಆಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite journal | url=http://thehill.com/business--lobby/buffett-tells-senate-finance-panel-dynastic-wealth-on-the-rise-in-u.s.-2007-11-15.html | title=Buffett tells Senate Finance panel ‘dynastic’ wealth on the rise in U.S. | author=Jim Snyder | date=2007-11-15 | work=The Hill | access-date=2010-02-04 | archive-date=2007-11-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120013350/http://thehill.com/business--lobby/buffett-tells-senate-finance-panel-dynastic-wealth-on-the-rise-in-u.s.-2007-11-15.html | url-status=dead }}</ref> ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇಯು ಹಿಂದಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿದಾರರನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿ ಅದರ ಲಾಭ ಪಡೆದಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು (ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ ಮೂಲಕ) ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಖಾಸಗಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite journal| url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_16_56/ai_n13684021/?tag=content;col1=| title=Buffetted. The Sage of Omaha loves the estate tax — as well he might| author=Berlau, John| date=2004-08-24| work=National Review}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು ಸರ್ಕಾರವು ಜೂಜನ್ನು ಜನರ ಮೌಢ್ಯಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುವ ತೆರಿಗೆಯೆಂದು ಕರೆದು ಆ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು ಹಾಗೂ ಜೂಜುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವಂತಹಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಾರದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2004/10/11/cx_da_1011topnews_print.html|title=America, The Casino Nation|publisher=[[Forbes]]|date=2004-10-11|author=Ackman, Dan|archive-date=2008-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413013010/http://www.forbes.com/2004/10/11/cx_da_1011topnews_print.html|url-status=dead}}</ref> === ಷೇರುಗಳ ಆಯ್ಕೆಯ ವೆಚ್ಚಗಳು === ಅವರು ಆದಾಯ ದಾಖಲಾತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಷೇರು ಅವಕಾಶ/ಆಯ್ಕೆಯ ವೆಚ್ಚ]] ಮಾಡುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದ್ದರು. 2004ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಂದ-ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಷೇರು ಆಯ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ವೆಚ್ಚವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಮುಂದಿದ್ದ ಮಸೂದೆಯೊಂದನ್ನು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿ [[ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಒಮ್ಮೆ [[Pi]]ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು 3.14159ರಿಂದ 3.2ಕ್ಕೆ 'ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ' ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡಿದ್ದರು.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A29807-2004Jul5.html ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌, ''ಫಜ್ಜಿ ಮ್ಯಾಥ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಆಪ್ಷನ್ಸ್‌ '' , ದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌, ಜುಲೈ 6, 2004, ಪುಟ A19]</ref> <blockquote>ಯಾವುದೇ ಕಂಪೆನಿಯು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಏನನ್ನೇ ಆಗಲಿ ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸೇವೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ನೀಡಿದರೆ, ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವೇತನ ವೆಚ್ಚವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಈ ವೆಚ್ಚಗಳು ಆದಾಯ ದಾಖಲೆಯ ಭಾಗವಲ್ಲದೇ ಹೋದರೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದರ ಭಾಗವಾಗಿರಬೇಕು?<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B01EFD81538F937A15754C0A9649C8B63&amp;scp=1&amp;sq=buffett%20cooks%20books&amp;st=cse ವಾರೆನ್‌ E. ಬಫೆಟ್‌‌, ''ಹೂ ರಿಯಲೀ ಕುಕ್ಸ್‌ ದ ಬುಕ್ಸ್‌‌?'' , ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಜುಲೈ 24, 2002]</ref></blockquote> === ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆ === ಬಫೆಟ್‌‌‌ [[ಪೆಟ್ರೋಚೀನಾ]] ಕಂಪೆನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಹೂಡಿದರಲ್ಲದೇ, ಅಪರೂಪದ ನಡೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇಯ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌]] 2005ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ ಹೂಡಿಕೆ ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದ ಸೂಡಾನಿನ ನರಮೇಧದೊಂದಿಗಿರುವ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಿಂದ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾದರೂ ಕೂಡ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ ಹೂಡಿಕೆ ಹಿಂತೆಗೆತ ಮಾಡದಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/sudan.pdf|format=PDF|title=Shareholder Proposal Regarding Berkshire’s Investment In PetroChina|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}</ref> ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು, ಕೆಲವೇ ಸಮಯದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾರಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ 2008ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡ ತೈಲ ಬೆಲೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹಾ ಕಂಪೆನಿಯೊಂದಿಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗಾಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ಗಳ ನಷ್ಟದಿಂದ ಪಾರಾದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2008ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌, [[BYD ಆಟೋ]] ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದಕ ಉಪಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ [[BYD ಕಂಪೆನಿ]]([[SEHK]]: 1211)ಯ 10% ಷೇರುಗಳಿಗೆ $230 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಮೂಲಕ ನವೀನ ಚೈತನ್ಯದ ವಾಹನೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿದರು. ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲೇ, ಈ ಹೂಡಿಕೆಯು ಅವರಿಗೆ 500%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭವನ್ನು ಮರಳಿಸಿತು<ref>{{cite web|accessdate=2009-09-16|url=http://www.chinastakes.com/2009/9/warren-buffets-500-return-from-byd-the-show-just-begun.html|format=html|title=Warren Buffet's 500% Return from BYD: The Show Just Begun?|publisher=[[ChinaStakes]]|archive-date=2009-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090906140143/http://www.chinastakes.com/2009/9/warren-buffets-500-return-from-byd-the-show-just-begun.html|url-status=dead}}</ref>. == ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ರ ಬಗೆಗಿನ ಪುಸ್ತಕಗಳು == ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಹಾಗೂ ಅವರ ಹೂಡಿಕೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2008ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಟ್‌‌ರ ಹೆಸರನ್ನು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕನಿಷ್ಟ 47 ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ''[[USA ಟುಡೇ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ವರದಿ ಮಾಡಿತ್ತು. [[ಬಾರ್ಡರ್ಸ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯ CEO, ಜಾರ್ಜ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌ರು, ಕೇವಲ U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳು, ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ನೇತಾರರು ಹಾಗೂ, [[ದಲಾಯಿ ಲಾಮಾ]]ರು ಮಾತ್ರವೇ ಇಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇತರೆ ಜೀವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಿದುದಾಗಿ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="name game">ಡೆಲ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌, [http://www.usatoday.com/money/books/2008-10-22-buffett-books_N.htm "ಬುಕ್‌ ಟೈಟಲ್ಸ್‌ ಲೈಕ್‌ ಟು ಪ್ಲೇ ದ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ನೇಮ್‌ ಗೇಮ್‌,"] ''[[USA ಟುಡೇ]]'' , ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 22, 2008.</ref> ಬಫೆಟ್‌‌‌ರು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ ಅವರೇ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ [[ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ]]ರಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "ನನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಯೋಜನೆಗಳ ಸುಸಂಬದ್ಧವಾದ ಮರುಜೋಡಣೆ" ''ದ ಎಸ್ಸೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌'' ,<ref>{{Cite book | author=Buffett, Warren; Cunningham, Lawrence | authorlink= | coauthors= | title=The Essays of Warren Buffett: Lessons for Corporate America, Second Edition | date= | publisher=The Cunningham Group | location= | isbn=978-0-9664461-2-8 | pages=}} </ref> ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅವರದೇ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಪುಸ್ತಕ.<ref name="name game"/> ಕೆಲ ಉತ್ತಮ-ಮಾರಾಟವಾದ, ಅಥವಾ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಬಫೆಟ್‌ರ ಬಗೆಗಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಪುಸ್ತಕಗಳೆಂದರೆ‌: * ರೋಜರ್‌ ಲೋವೆನ್‌ಸ್ಟೇನ್‌, ''[[ಬಫೆಟ್‌‌, ಮೇಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಆನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲಿಸ್ಟ್‌]]'' * ರಾಬರ್ಟ್ ಹಾಗ್‌ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌, ''[[ದ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ವೇ]]'' .<ref>{{Cite book | author=Hagstrom, Robert G.; Miller, Bill R.; Fisher, Ken | authorlink= | coauthors= | title=The Warren Buffett Way | date=2005 | publisher=John Wiley | location=Hoboken, N.J. | isbn=0-471-74367-4 | pages=}}</ref> (2008ರ ಹಾಗೆ, ಬಫೆಟ್‌‌ರ ಬಗೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟ ಕಂಡ ಪುಸ್ತಕ.)<ref name="name game"/> * [[ಅಲೈಸ್‌ ಷ್ರೋಡರ್‌‌]] , ''[[The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life]]'' .<ref>{{Cite book | last=Schroeder | first=Alice | authorlink=Alice Schroeder | coauthors= | title=The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life | date= | publisher=Bantam Dell Pub Group 2008. | location= | isbn=978-0-553-80509-3 | pages=}}</ref> (ಬಫೆಟ್‌‌ರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಬರೆದದ್ದು.)<ref>[[ಜಾನೆಟ್‌ ಮಸ್ಲಿನ್‌]], [https://www.nytimes.com/2008/09/29/books/29masl.html?_r=1 "ಬುಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಟೈಮ್ಸ್‌: ದ ರಿಚೆಸ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹೌ ಹೀ ಗ್ರ್ಯೂ (ಅಂಡ್‌ ಗ್ರ್ಯೂ ಹಿಸ್‌ ಕಂಪೆನಿ ಟೂ),"] ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' , ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 28, 2008.</ref> * [[ಮೇರಿ ಬಫೆಟ್‌‌‌]] ಹಾಗೂ ಡೇಚಿಡ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ , ''ಬಫೆಟಾಲಜಿ'' <ref>{{Cite book | author=Buffett, Mary | authorlink=Mary Buffett | coauthors=Clark, David| title=Buffettology: The Previously Unexplained Techniques That Have Made Warren Buffett The World's Most Famous Investor | date= | publisher=Scribner | location= | isbn=978-0-684-84821-1 | pages=}}</ref> ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ತರುವಾಯದ ಪುಸ್ತಕಗಳು. (1.5 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಕಂಡವು.)<ref name="name game"/> * [[ಜಾನೆಟ್‌ ಲೋವೆ]], ''ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ ಸ್ಪೀಕ್ಸ್‌: ವಿಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ವಿಸ್‌ಡಂ ಫ್ರಂ ದ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟರ್‌'' .<ref>{{Cite book | last=Lowe | first=Janet | authorlink=Janet Lowe | coauthors= | title=Warren Buffett Speaks: Wit and Wisdom from the World's Greatest Investor | date= | publisher=Wiley | location= | isbn=978-0-470-15262-1 | pages=}}</ref> * [[ಜಾನ್‌ ಟ್ರೈನ್‌]], ''ದ ಮಿಡಾಸ್‌ ಟಚ್‌‌: ದ ಸ್ಟ್ರಾಟಜೀಸ್‌ ದಟ್‌ ಹ್ಯಾವ್‌ ಮೇಡ್‌ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌ 'ಅಮೇರಿಕಾಸ್‌ ಪ್ರಿಎಮಿನೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟರ್‌'.'' <ref>{{Cite book | last=Train | first=John | authorlink=John Train | coauthors= | title=The midas touch: the strategies that have made Warren Buffett America's pre-eminent investor | date=1987 | publisher=Harper & Row | location=New York | isbn=978-0-06-015643-5 | pages=}}</ref> * ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಕಿಲ್ಪಾಟ್ರಿಕ್‌, ''ಆಫ್‌ ಪರ್ಮನೆಂಟ್‌ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ: ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌'' .<ref>{{Cite book | last=Kilpatrick | first=Andrew | authorlink= | coauthors= | title=Of Permanent Value: The Story of Warren Buffett/2008 Cosmic Edition/2 volumes | date= | publisher=Andy Kilpatrick Publishing Empire (AKPE) | location= | isbn=978-1-57864-455-1 | pages=}}</ref> (330 ಅಧ್ಯಾಯಗಳು, 1,874 ಪುಟಗಳು ಹಾಗೂ 1,400 ಚಿತ್ರಗಳು, 10.2 ಪೌಂಡ್‌ಗಳ ತೂಕದೊಂದಿಗೆ ಬಫೆಟ್‌ರ ಬಗೆಗಿನ ದೀರ್ಘವಾದ ಪುಸ್ತಕ.)<ref name="name game"/> * ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌, [[ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ]] (ಸಂಪಾದಕ), ''ದ ಎಸ್ಸೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌'' .<ref>{{Cite book | last=Buffett | first=Warren | authorlink= | editor= Lawrence Cunningham| title=The Essays of Warren Buffett | date=April 11, 2001 | publisher=The Cunningham Group | location= | isbn=978-0966446111 | pages=256}}</ref> (ವಿಷಯವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಮರುಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುವ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಪತ್ರಗಳು.) * ಜಾನೆಟ್‌ M. ತವಕೊಲಿ, ''ಡಿಯರ್‌ Mr. ಬಫೆಟ್‌‌: ವಾಟ್‌ ಆನ್‌ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟರ್‌ ಲರ್ನ್ಸ್‌ 1,269 ಮೈಲ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌‌'' <ref>{{Cite book | last=Tavakoli | first=Janet | authorlink=http://www.tavakolistructuredfinance.com/biography.html | title=Dear Mr. Buffett: What An Investor Learns 1,269 Miles From Wall Street | date=January 9, 2009| publisher=Wiley | location= | isbn=978-0470406786 | pages=304}}</ref> ಹಲೋ, ನಾನು ಆಡಮ್ಸ್ ಜಾನ್, ಖಾಸಗಿ ಸಾಲ ಸಾಲ ನಾನು ಸಾಲದ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಆ ಸಾಲ ನೀಡಲು, ಮತ್ತು ಬಯಸುವ ಆ ನಾನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಲಗಳು, ಉದ್ಯಮ ಸಾಲ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಾಲ, ಕಂಪನಿ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ನೀಡಲು ಹೊಸ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು adamsjohnloanfirm@hotmail.com: ಸಾಲ, ಆಸಕ್ತಿ ದರ 2% ಸಂಪರ್ಕ ಇಂದು ನಲ್ಲಿ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikiquote}} {{commonscat}} * [http://www.berkshirehathaway.com/ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.warren-buffett-portfolio.com/ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇನ ಹಣಕಾಸು ಪತ್ರದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಂಡವಾಳಪತ್ರಗಳು] * [http://spreadsheets.google.com/pub?key=pq95Pd39mNBhgFVrCIYnEXA ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇನ ಹಣಕಾಸು ಪತ್ರದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಂಡವಾಳಪತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022073908/https://spreadsheets.google.com/pub?key=pq95Pd39mNBhgFVrCIYnEXA |date=2012-10-22 }} (Google ಫೈನಾನ್ಸ್‌ನ ಬೆಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ) * [http://www.buffettbuys.com/ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇನ ಹಣಕಾಸು ಪತ್ರದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಂಡವಾಳಪತ್ರಗಳು, ತತ್ಕಾಲೀನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308064929/http://buffettbuys.com/ |date=2018-03-08 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{start box}} {{s-hon}} {{succession box| before=[[Ingvar Kamprad]]| title=[[List of billionaires|World's Richest Person]]| years=?—1995| after=[[Bill Gates]]| }} {{succession box| before=[[Bill Gates]]| title=[[List of billionaires|World's Richest Person]]| years=2008–2009| after=[[Bill Gates]]| }} {{end box}} {{WPO-PNS}} {{Berkshire Hathaway}} {{Persondata |NAME=Buffett, Warren Edward |ALTERNATIVE NAMES=Sage of Omaha; Oracle of Omaha |SHORT DESCRIPTION=Businessman; Billionaire |DATE OF BIRTH=August 30, 1930 |PLACE OF BIRTH=Omaha, Nebraska |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Buffett, Warren}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ನಿರೀಶ್ವರವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಶತಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ವಿತ್ತ ಪರಿಣತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ವಿತ್ತ ನಿರ್ವಾಹಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಮನುಕುಲಹಿತೈಷಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಹಾಥ್‌ವೇ]] [[ವರ್ಗ:ಬಿಲ್‌ & ಮೆಲಿಂಡಾ ಗೇಟ್ಸ್‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ‌ದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಒಮಾಹಾ ಮೂಲದ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಮಾ ಉದ್ಯಮದ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಉದ್ಯಮಶಾಲೆಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಸಂಘ]] [[ವರ್ಗ:ಷೇರು ಬಂಡವಾಳ ಪತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಿನ್ನೆಲ್‌ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಿತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿನ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್‌ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಷೇರು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಾರ್ಟನ್‌ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಸಂಘ]] [[ವರ್ಗ:ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ- ಲಿಂಕನ್‌ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಸಂಘ]] tgkwskxdlka0ew7rhwpomd0n9bvqcsn 0 22618 1379700 1375598 2026-08-10T05:26:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379700 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = Mel Gibson | image = Mel Gibson 1990.jpg | caption = at the 1990 ''Air America'' premiere | birthdate = {{birth date and age|mf=yes|1956|1|3}} | birthplace = [[Peekskill, New York]], U.S. | birthname = {{nowrap|Mel Colm-Cille Gerard Gibson}} | deathdate = | deathplace = | occupation = Actor, film director, film producer, screenwriter | yearsactive = 1976–present | spouse = {{marriage|Robyn Moore|1980|}}<!--Do not put an end date here, they aren't divorced yet.--> | website = }} '''ಮೆಲ್ ಕಾಲ್ಮ್-ಸಿಲ್ಲೆ ಗೆರಾರ್ಡ್ ಗಿಬ್ಸನ್''' [[AO]](1956,ಜನವರಿ 3ರಂದು ಜನನ)ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಟ,ಚಿತ್ರನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಕಥಾಲೇಖಕರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಪೀಕ್‌ಸ್ಕಿಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಗಿಬ್ಸನ್, ತಮ್ಮ 12ರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ಜತೆ [[ಸಿಡ್ನಿ]]ಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ [[ನಾಟಕ ಕಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನಟನಾವೃತ್ತಿಯ ತರಬೇತಿ ಕೈಗೊಂಡರು. ''[[ಮ್ಯಾಡ್‌ಮಾಕ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್]]'' ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ,[[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು. ''ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್'' ನಿರ್ದೇಶನದಿಂದ ಅವರು,[[ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದ 6ನೇ ನಟನೆನಿಸಿದರು.<ref>[http://www.filmsite.org/aa95.html 1995 ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]</ref> ಅವರು 2004ರಲ್ಲಿ ದಿ ''[[ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಪ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನ,ನಿರ್ಮಾಣ ಕೈಗೊಂಡರು. ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಆದರೆ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು,<ref>[http://money.cnn.com/2004/06/17/news/newsmakers/forbes_stars/index.htm ಜೀಸಸ್ ಹೆಲ್ಪ್ಸ್ ಮೆಲ್ ಹಿಟ್ ನಂ. 1: ಕಂಟ್ರೋವರ್ಸಿಯಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಗೀವ್ಸ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ದಿ ಮೋಸ್ಟ್ ವೇಯ್ಟ್ ಆನ್ ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಪವರ್ ಲಿಸ್ಟ್ ;ಬ್ರಿಟ್ನಿ ಆಫ್ ದಿ ಚಾರ್ಟ್ ಏಗೇನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201035435/http://money.cnn.com/2004/06/17/news/newsmakers/forbes_stars/index.htm |date=2007-12-01 }} ಜೂನ್ 18,2004</ref> [[ಏಸು ಕ್ರಿಸ್ತ]]ನ ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://boxofficemojo.com/movies/?id=passionofthechrist.htm ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ Mojo.com] ಸ್ಥಳೀಯ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹ:$370,782,930 60.6% + ವಿದೇಶಿ: $241,116,490 39.4%</ref> U.S.ಒಂದರಲ್ಲೇ ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು‌<ref>http://boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&amp;id=melgibson.htm</ref> == ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ == ಗಿಬ್ಸನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಪೀಕ್‌ಸ್ಕಿಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. [[ಹಟ್ಟನ್ ಗಿಬ್ಸನ್]] ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ಸಂಜಾತೆ ಅನ್ನೆ ಪೆಟ್ರೀಸಿಯ(ನೀ ರೈಲಿ)ಅವರ 11 ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ 6ನೆಯವರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.rte.ie/arts/2008/0208/gibsonm.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-02-23 |archive-date=2009-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090727121854/http://www.rte.ie/arts/2008/0208/gibsonm.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ತಂದೆಯ ತಾಯಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಒಪೇರಾ ಗಾಯಕಿ [[ಎವಾ ಮೈಲಾಟ್]](1875-1920)<ref>{{cite web|url=http://www.wargs.com/other/gibson.html |title=Ancestry of Mel Gibson |publisher=Wargs.com |date= |accessdate=2008-10-22}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ [[ಡೊನಾಲ್]] ಕೂಡ ಒಬ್ಬ ನಟ. ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಹೆಸರು [[ಸೇಂಟ್ ಮೆಲ್‌]]‍ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ಮೆಲ್ ಐದನೇ-ಶತಮಾನದ ಐರಿಷ್ ಸಂತ ಮತ್ತು ಗಿಬ್ಸನ್ ತಾಯಿಯ ತವರು [[ಆರ್ಡಾಗ್]],[[ಡಯೋಸೀಸ್‍]]‌‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ. ಅವರ ಎರಡನೇ ಹೆಸರಾದ [[ಕಾಲ್ಮ್-ಸಿಲ್ಲೆ]]<ref name="filed"/> ಯನ್ನು ಐರಿಷ್ ಸಂತನೊಬ್ಬ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಗಿಬ್ಸನ್ ತಾಯಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ [[ಲಾಂಗ್‌ಫರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>ಮೈಕೇಲ್ ಡ್ವಯರ್, ''[[ದಿ ಐರಿಷ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ, ಸಂದರ್ಶನ [[RTÉ]] ರೇಡಿಯೊ 1's ''ದಿಸ್ ವೀಕ್'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2006.</ref> ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಗಿಬ್ಸನ್ ಐರಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ದ್ವಿಪೌರತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | url=http://www.people.com/people/article/0,,20178694,00.html| title=Jonathan Rhys Meyers Crowned Best Actor in Ireland| author=Stephen M. Silverman | publisher=[[People Magazine]]| accessdate=2008-03-02}}</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್]] ವಿರುದ್ಧ 1968ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಂದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನು ದಾವೆಯಲ್ಲಿ $145,000 ಗೆದ್ದ ಕೂಡಲೇ ಹಟ್ಟನ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಸಿಡ್ನಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು.<ref>ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ, ವೆನ್‌ಸ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸನ್, ಥಂಡರ್ಸ್ ಮೌತ್ ಪ್ರೆಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1993, ಪುಟ 30.</ref> ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ 12 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಹಟ್ಟನ್ ತಾಯಿಯ ತವರಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಸೈನ್ಯ ಸೇವೆ]]ಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮಿಲಿಟರಿ ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹಟ್ಟನ್ ಭಾವಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url=http://www.dallasobserver.com/2003-07-31/news/is-the-pope-catholic/| title=Is the Pope Catholic?| author=Wendy Grossman | publisher=Dallas Observer | accessdate=2007-09-20}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ [[ವಾಹರೂಂಗಾ]]ದ [[ಸೇಂಟ್ ಲಿಯೊಸ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಹೋದರರ ಕೂಟ]]ದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಚಿತ್ರವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಅನೇಕ ಅನುಕೂಲಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರತಾರೆಗಳ ಜತೆ ಅವರನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಯಿತು. [[ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬಿ]] 1982ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ ಗಿಬ್ಸನ್,ಯುವ [[ಸ್ಟೀವ್ ಮೆಕ್ವೀನ್]]ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ...ನಾನು "ತಾರೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ"ವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಏನೇ ಇರಲಿ, ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಅದು ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | title = New Faces Brighten a Mixed Batch of Movies | author = Vincent Canby | publisher = New York Times | date = 1982-08-29}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು "[[ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಗೇಬಲ್]] ಮತ್ತು [[ಹಂಫ್ರಿ ಬೊಗಾರ್ಟ್]] ಸಂಯೋಜನೆ"ಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="autogenerated2">{{cite news | title = Mel Gibson: Australia's new hunk | author = Vernon Scott | publisher = [[U.P.I.]] | date = 1983-02-24}}</ref> ಅವರ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಅವರನ್ನು ಸಾಹಸ ಯೋಜನೆಗಳಾದ "ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್" ಸರಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] ಅವರ ''[[ಗಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ]]'' ಮತ್ತು "ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ಸ್" ಸರಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪುರುಷ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವರು ಸ್ವಭಾವಸಿದ್ಧರೆನಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಭಿನ್ನವಾದ ನಟನಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾನವೀಯ ನಾಟಕಗಳಾದ [[ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್]] ಮತ್ತು ''[[ಮೆವೆರಿಕ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ವಾಟ್ ವುಮನ್ ವಾಂಟ್]]'' ಮುಂತಾದ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನಟನಾವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1993ರ ''[[ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ವಿತೌಟ್ ಎ ಫೇಸ್]]'',1995ರ ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'',2000ದ ''[[ಪಾಟ್ರಿಯಟ್]]'' (ನಟನೆ ಮಾತ್ರ), 2004ರ ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಮತ್ತು 2006ರ ''[[ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ಸೇರಿವೆ. ಅವರನ್ನು ''[[ಬ್ಯಾಟ್‌ಮನ್]]'', ''[[ಗೋಲ್ಡನ್ ಐ]]'', ''[[ಅಮೆಡಾಸ್]]'', ''[[ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಚೈಲ್ಡ್]]'', ''[[X-ಮೆನ್]]'', ''[[Robin Hood: Prince of Thieves]]'', ''[[ರನ್‌ಎವೇ ಬ್ರೈಡ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಪ್ರೈಮರಿ ಕಲರ್ಸ್]]'' ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=September 2009}} ಕಾನೆರಿಯ ''[[M]]'' ಗೆ ಮುಂದಿನ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್‌]]ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಬೇಕೆಂದು ನಟ ಸೀನ್ ಕಾನೆರಿ ಒಮ್ಮೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ತಾವು [[ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡಬಹುದೆಂಬ]] ಭಯದಿಂದ ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.<ref>ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸನ್ ವೆನ್‌ಸ್ಲಿ ''ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ''. ಪುಟಗಳು 170-171.</ref> === ಹಂತಗಳು === ಗಿಬ್ಸನ್ ಸಿಡ್ನಿಯ [[ನಾಟಕ ಕಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]](NIDA)ಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. NIDAದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಟನೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಬದಲಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ನಾಟಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite news | url = http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23746638-16947,00.html | title = Youth with stars in their eyes | author = Graeme Blundell | publisher = [[The Australian]] | date = 2008-05-24 | access-date = 2010-02-23 | archive-date = 2008-05-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080528215810/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23746638-16947,00.html | url-status = dead }}</ref> ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮತ್ತು ನಟಿ [[ಜೂಡಿ ಡೇವಿಸ್]] ''[[ರೋಮಿಯೊ ಮತ್ತು ಜೂಲಿಯೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎ ಮಿಡ್‌ಸಮ್ಮರ್ ನೈಟ್ಸ್ ಡ್ರೀಮ್‌ನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ರಾಣಿ ಟಿಟಾನಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.|ರೋಮಿಯೊ ಮತ್ತು ಜೂಲಿಯೆಟ್‌[[ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಎ ಮಿಡ್‌ಸಮ್ಮರ್ ನೈಟ್ಸ್ ಡ್ರೀಮ್‌]]ನ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ]] ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ರಾಣಿ ಟಿಟಾನಿಯ]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>"ಎ ನೈಟ್ ಆನ್ ಮೌಂಟ್ ಎಡ್ನಾ," ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 1990</ref>]]'' 1977ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ,''[[ಮ್ಯಾಡ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ [[ರಂಗ]] ನಟನಾಗಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಅಡೆಲೈಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಸ್ಟೇಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಕಂಪೆನಿ]]ಯನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ನಾಟಕದ ಖ್ಯಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ''[[ವೇಯ್ಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಗೋಡೊಟ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಎಸ್ಟ್ರಾಜನ್]] ಪಾತ್ರ([[ಜೆಫ್ರಿ ರಷ್]] ಎದುರು)ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿ 1982ರ ನಿರ್ಮಾಣ ''[[ಡೆತ್ ಆಫ್ ಎ ಸೇಲ್ಸ್‌ಮನ್]]'' ನ [[ಬಿಫ್ ಲೋಮ್ಯಾನ್]] ಪಾತ್ರ ಸೇರಿವೆ. [[ಸಿಸ್ಸಿ ಸ್ಪಾಸೆಕ್]] ಎದುರು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ ಅತೀ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವು [[ಕೊಲರೊಡೊದ ಟೆಲ್ಲುರೈಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[A. R.ಗರ್ನಿ]] ಅವರ 1993ರ ನಿರ್ಮಾಣ ''[[ಲವ್ ಲೆಟರ್ಸ್]]''.<ref>{{cite news | title = Welcome to Telluride - Now Go Away | author = Robert Weller | publisher = Associated Press | date = 1993-07-17}}</ref> === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಮತ್ತು ಸಿನೆಮಾ === [[NIDA]]ದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ,ಗಿಬ್ಸನ್ 1977ರ ಚಿತ್ರ ''[[ಸಮ್ಮರ್ ಸಿಟಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ $250 ಪಾವತಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮಾನಸಿಕ-ದುರ್ಬಲ ಯುವಕನಾಗಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ''[[ಟಿಮ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು [[ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 1979ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಗಮನಸೆಳೆದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ ''[[ದಿ ಸಲಿವಾನ್ಸ್]]'', ''[[ಕಾಪ್ ಶಾಪ್]]'' (1980ರಲ್ಲಿ),''[[ಪನಿಷ್‌ಮೆಂಟ್]]'' ಬೃಹತ್ ಸಂಚಿಕೆ(1980ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ,1981ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ)ಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸರಣಿಗಳ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II]]ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಟ್ಯಾಕ್ ಫೋರ್ಸ್ Z]]'' ನ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು.ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟರಾಗುವ ತನಕ 1982ರವರೆಗೆ ಅದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ I‌]] ಕಥೆ ''[[ಗ್ಯಾಲಿಪೊಲಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಗ್ಯಾಲಿಪೊಲಿ]]'' ಯು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ ಗಂಭೀರ,ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯ ನಟನೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಾಲಿವುಡ್ ಏಜೆಂಟ್ ಎಡ್ ಲಿಮಾಂಟೊರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದರು. ಉತ್ತರದ ಭಾಗ ''[[ಮ್ಯಾಡ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 2]]'' ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.(''ದಿ ರೋಡ್ ವಾರಿಯರ್'' ಆಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು) [[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] ಅವರ ರಮ್ಯ ರೋಮಾಂಚಕ ಕಥೆ ದಿ ''[[ಇಯರ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ]]'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 1982ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ವಿಮರ್ಶತ್ಮಾಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಅವಳಿ ಪುತ್ರರ ಜನನದ ನಂತರ ಒಂದು ವರ್ಷ ಚಿತ್ರನಟನೆಯಿಂದ ದೂರವುಳಿದ ಬಳಿಕ, ಗಿಬ್ಸನ್ 1984ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಬೌಂಟಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲೆಚರ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು. ''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬಿಯೊಂಡ್ ಥಂಡರ್‌ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೊಕಾಟಾನ್ಸ್ಕಿ]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ 1985ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪ್ರಥಮ ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ವೇತನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |first=Joe |last=Valdez |title=Mad Max Beyond Thunderdome (1985) |url=http://thisdistractedglobe.com/2007/12/20/mad-max-beyond-thunderdome-1985/ |work=This Distracted Globe |date=2007-12-20 |access-date=2010-02-23 |archive-date=2009-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090727141051/http://thisdistractedglobe.com/2007/12/20/mad-max-beyond-thunderdome-1985/ |url-status=dead }}</ref> === ಹಾಲಿವುಡ್‌ === ==== ಪೂರ್ವದ ಹಾಲಿವುಡ್ ವರ್ಷಗಳು ==== ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಿತ್ರ [[ಮಾರ್ಕ್ ರೈಡಲ್]] ಅವರ 1984ರ ರೂಪಕ ''[[ದಿ ರಿವರ್]]''. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತು [[ಸಿಸ್ಸಿ ಸ್ಪಾಸೆಕ್]] ಪ್ರಯಾಸಪಡುವ [[ಟೆನ್ನೆಸೀ]] ರೈತರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಗಿಲಿಯನ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]] ಅವರ ಗೋತಿಕ್ ರಮ್ಯಕಥೆ ''[[ಮಿಸಸ್.ಸೋಫೆಲ್‌‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಥಿವ್ ಮೊಡೈನ್]] ನಿಂದಿತ ಕೈದಿ ಸಹೋದರರಾಗಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. [[ಬೈಬಲ್]] ಓದಿಹೇಳಲು ಅವರಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಜೈಲುಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನ ಪತ್ನಿ [[ಡಯೇನ್ ಕೀಟನ್]] ಎದುರು ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಸತತವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 1985ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಅವರು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ವಿರಾಮ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಜಾನುವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ಅವರು ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.ಈ ಚಿತ್ರವು ಅವರಿಗೆ ಹಾಲಿವುಡ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಟೌನ್]] ಅವರ ''[[ಟೆಕ್ವಿಲಾ ಸನ್‌ರೈಸ್]]'',ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ 1989ರಲ್ಲಿ ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 2]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಒಂದರ ಹಿಂದೊಂದು ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಬರ್ಡ್ ಆನ್ ಎ ವೈರ್]]'', ''[[ಏರ್ ಅಮೆರಿಕ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ ಬಳಿಕ,ಗಿಬ್ಸನ್ ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ==== 1990ರ ದಶಕ ==== 1990 ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಬಾಕ್ಸ್‌ಆಫೀಸ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ನಡುವೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ದಶಕದ ಮೊದಲರ್ಧಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ''[[ಫೋರೆವರ್ ಯಂಗ್]]'',''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 3]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮಾವೆರಿಕ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]''. ನಂತರ ಅವರು ''[[ರ‌‌್ಯಾನ್ಸಮ್]]'',''[[ಕನ್‌ಸ್ಪೈರೆಸಿ ಥಿಯರಿ]]'', ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 4]]'' ಮತ್ತು ''[[ಪೇಬ್ಯಾಕ್]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. [[ಡಿಸ್ನಿ]]ಯ ''[[ಪೊಕಾಹೊಂಟಾಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಜಾನ್ ಸ್ಮಿತ್]] ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಮತ್ತು ಗಾಯಕ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ==== 2000 ನಂತರ ==== 2000ದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ $100 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಒಟ್ಟುಮಾಡಿತು: ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಟ್]]'',''[[ಚಿಕನ್ ರನ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ವಾಟ್ ವುಮನ್ ವಾಂಟ್]]'' 2002ರಲ್ಲಿ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ವಾರ್]] ಕಥೆ ''[[ವಿ ವರ್ ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು [[M.ನೈಟ್ ಶ್ಯಾಮಲನ್‌]]ರ ''[[ಸೈನ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.ಅವರ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?id=melgibson.htm |title=Mel Gibson |work=Box Office Mojo accessdate=2009-05-24}}</ref> ''[[ಸೈನ್ಸ್]]'' ಪ್ರಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ,ತಾವು ಚಿತ್ರನಟರಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ,ಚಿತ್ರಕತೆ ನಿಜವಾಗಲೂ ಅಸಾಮಾನ್ಯವೆನಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ತಾವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ 2010ರಲ್ಲಿ ''[[ಎಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ಅದು 2002ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಪಾತ್ರವೆನಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.variety.com/article/VR1117984773.html?categoryid=13&cs=1 |first=Michael |last=Fleming |title=Mel Gibson returns for 'Darkness' |work=Variety |date=2008-04-28 |accessdate=2009-03-29}}</ref> ಅದು BBC ಮಿನಿಸರಣಿಗಳ ''[[ಎಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್]]'' ರೂಪಾಂತರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.variety.com/VR1117984773.html |title=Mel Gibson returns for 'Darkness' - Entertainment News, Gotham, Media - Variety |publisher=Variety.com |author=By |date= |accessdate=2008-10-22}}</ref> === ನಿರ್ಮಾಪಕ === ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್]]'' ಸರಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ,ಗಿಬ್ಸನ್ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ''[[ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್]]'' ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಸಲುವಾಗಿ 1989ರಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರ [[ಬ್ರೂಸ್ ಡೇವಿ]] ಜತೆ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಐಕಾನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಸನ್ಸ್]] ರಚಿಸಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಸ್ವಂತ ಅಭಿನಯದ, ನಿರ್ಮಾಣದ ಅಥವಾ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣದ ಚಿತ್ರಗಳ ಜತೆ ಐಕಾನ್ ಇನ್ನೂ ಇತರೆ ''[[ಇಮ್ಮೋರ್ಟಲ್ ಬಿಲೌಡ್‌]]'' ನಿಂದ ''[[ಆನ್ ಐಡಿಯಲ್ ಹಸ್ಬೆಂಡ್]]'' ವರೆಗೆ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. ''[[ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹೊಟೆಲ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ದಿ ಸಿಂಗಿಂಗ್ ಡಿಟೆಕ್ಟಿವ್]]'' ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಭವಿಷ್ಯ ಸುಧಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗೆ ಕೂಡ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಚಿತ್ರ [[ದಿ ತ್ರೀ ಸ್ಟೂಜಸ್]] ಮತ್ತು 2008ರ [[PBS]] ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''[[ಕೆರಿಯರ್]]'' ಕೂಡ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಐಕಾನ್ ಕೇವಲ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಂಪೆನಿಯಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿತು. === ನಿರ್ದೇಶಕ === ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಜಾರ್ಜ್ ಮಿಲ್ಲರ್]],[[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] ಮತ್ತು [[ರಿಚರ್ಡ್ ಡಾನರ್]] ಅವರಿಗೆ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಕಲೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದರು. [[ರಾಬರ್ಟ್ ಡೌನಿ, ಜೂ]].ಪ್ರಕಾರ,ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಚಿತ್ರವೊಂದರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news | url = http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,23622562-5003420,00.html | title = Robert Downey Jr. has irons in the fire | author = Erin McWhirter | publisher = [[The Courier Mail]] | date = 2008-05-01 | archiveurl = https://archive.today/20120906231126/http://www.couriermail.com.au/entertainment/movies/irons-in-the-fire/story-e6freqex-1111116206937 | archivedate = 2012-09-06 | access-date = 2010-02-23 | url-status = live }}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ 1993ರಲ್ಲಿ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ''[[ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ವಿತೌಟ್ ಎ ಫೇಸ್‌]]'' ನೊಂದಿಗೆ ಕೈಗೊಂಡರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದು ಅವರಿಗೆ [[ಉತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಗಿಬ್ಸನ್ ''[[ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್ 451]]'' ರಿಮೇಕ್ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಬಹುಹಿಂದೆ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.ಆದರೆ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ವಿವಾದಗಳಿಂದಾಗಿ ಯೋಜನೆ 1999ರಲ್ಲಿ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news | url = http://www.variety.com/article/VR1117490809.html?categoryid=13&cs=1 | title = Gibson in talks for 'Patriot' | author = Dan Cox and Michael Fleming| publisher = [[Daily Variety]] | date = 1999-02-01}}</ref> ಲಾಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್‌ನ ನಾಟಕ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ 2001ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಡೌನಿ,Jr]] ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮಾದಕವಸ್ತು ಸೇವನೆಯಿಂದ ಡೌನಿ ಆರೋಗ್ಯಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಯೋಜನೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/935383.stm| title = Gibson Downey Jr becomes Hamlet | publisher = BBC | date = 2000-09-21}}</ref> 2002ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ''[[ವಿ ವರ್ ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಸೈನ್ಸ್]]'' ಪ್ರಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ,ತಾವು ನಟನೆಯನ್ನು ಹಂತ,ಹಂತವಾಗಿ ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite news | url = http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/features/mel-gibson-i-think-im-mellowing-in-my-old-age-642396.html | title = Mel Gibson: 'I think I'm mellowing in my old age' | author = Tiffany Rose | publisher = [[The Independent]] | date = 2002-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090118131737/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/features/mel-gibson-i-think-im-mellowing-in-my-old-age-642396.html|archivedate=2009-01-18}}</ref> 2002 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ,ತಾವು [[ಅರಾಮಿಕ್‌]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್]]'' ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಚಿತ್ರವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಉಪೆಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಚಿತ್ರದ ಕಥಾನಿರೂಪಣೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಷೆಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಮೀರಲು ಅವರು ಆಶಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.aintitcool.com/?q=node/13351 |title=Jesus Christ!! What - Ain't It Cool News: The best in movie, TV, DVD, and comic book news |publisher=Aintitcool.com |date= |accessdate=2008-10-22 |archive-date=2008-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080402052110/http://www.aintitcool.com/?q=node%2F13351 |url-status=dead }}</ref> ಅವರು 2004ರಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರ ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಚಿತ್ರದ ಸಹ-ಚಿತ್ರಕಥೆ,ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಅವರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು [[ABC]]ಜಾಲಕ್ಕಾಗಿ ''[[ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಸ್ಯಾವೇಜಸ್‌]]'' ನ ಕೆಲವು ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅವರು 2006ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷನ್-ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೀಷೇತರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಳ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವ ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. == ಗೌರವಗಳು == ಗಿಬ್ಸನ್ 1997 ಜುಲೈ 25ರಲ್ಲಿ [[ಆಫೀಸರ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]](AO) ಗೌರವಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಈ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದೊಂದು ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.ಏಕೆಂದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಪೌರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=869892&search_type=simple&showInd=true |title=ಸರ್ಚ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಆನರ್ಸ್ - ಸಿಂಪಲ್ ಸರ್ಚ್ |access-date=2022-10-16 |archive-date=2010-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723080607/http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/search.cfm?aus_award_id=869892&search_type=simple&showInd=true |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.theorderofaustralia.asn.au/ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ 1985ರಲ್ಲಿ [[ದಿ ಸೆಕ್ಸಿಯಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಅಲೀವ್]] ಎಂದು ''[[ಪೀಪಲ್‌]]'' ನಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಥಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.people.com/people/quiz/answer/0,,1113192_1113194_,00.html |title=ಥಿಂಕ್ ಯು ನೋ ಸೆಕ್ಸಿ? |access-date=2010-02-23 |archive-date=2009-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090728015007/http://www.people.com/people/quiz/answer/0,,1113192_1113194_,00.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರು 1995ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರದ [[ಚೆವಲಿಯರ್ ಡೆಸ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಎಟ್ ಲೆಟರ್ಸ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ವಾಯವ್ಯ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಆರಂಭದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡರು.<ref>ಗ್ಯಾಲೊವೇ, ಸ್ಟೀಫನ್. ದ ಹಾಲಿವುಡ್‌ ರಿಪೋರ್ಟರ್‌. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30, 1995. "ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಖಂಡಿತ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿದೆ.", ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದರು, ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಚಿರಾಕ್ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಗಿಬ್ಸನ್ ಕೋಪಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು.</ref> ''[[ಟೈಮ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಮೂರ್ ಅವರನ್ನು [[ವರ್ಷದ ಪುರುಷ]]ರಾಗಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸೆಷನ್ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಬದಲಿಗೆ [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಬುಷ್]] ಚಿತ್ರವು ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತು.<ref>[http://www.riskybusinessblog.com/2006/09/michael_moore_d.html ಮೈಕೆಲ್ ಮೂರ್ ಡಿಫೆಂಡ್ಸ್ ಕ್ರೂಸ್, ಸ್ಲಾಗ್ಸ್ ಗಿಬ್ಸನ್] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16, 2006</ref> == ಮಹತ್ವದ ಚಿತ್ರಗಳು == === ''ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್'' ಸರಣಿಗಳು === [[ಜಾರ್ಜ್ ಮಿಲ್ಲರ್‌]]ರ ''[[ಮ್ಯಾಡ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯದ ನಂತರ ಜೀವಂತವಾಗುಳಿದ ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಜನಪ್ರಿಯರಾದರು. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹಣಹೂಡಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ $15,000 ಗಳಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾರೆಯಾಗಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಟನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಶೈಲಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 2]]'' (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ''ದಿ ರೋಡ್ ವಾರಿಯರ್'' ಎಂದು ಪರಿಚಿತ)ಮತ್ತು ''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 3]]'' (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ''ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬಿಯಾಂಡ್ ಥಂಡರ್‌ಸ್ಟಾರ್ಮ್'' ಎಂದು ಪರಿಚಿತ). ನಾಲ್ಕನೇ ಚಿತ್ರ ''[[Mad Max 4: Fury Road]]'' ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್ ಮಿಲ್ಲರ್]] ಇಬ್ಬರೂ ಯುವ ನಾಯಕನಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ನೀಡುವ ಇಂಗಿತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title = Exclusive Exclusive: Writer-Director George Miller Announces 'Mad Max' As First Game From Creative Alliance With God of War II Director Cory Barlog |author = N'Gai Croal |date = 2008-03-12 |url = http://blog.newsweek.com/blogs/levelup/archive/2008/03/12/filmmaker-george-miller-announces-mad-max-game-collaboration-with-cory-barlog.aspx |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080314114957/http://blog.newsweek.com/blogs/levelup/archive/2008/03/12/filmmaker-george-miller-announces-mad-max-game-collaboration-with-cory-barlog.aspx |archivedate = 2008-03-14 |access-date = 2010-02-23 |url-status = live }}</ref> === ''ಗಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ'' === ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] 1981ರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ-ನಟ [[ಮಾರ್ಕ್ ಲೀ]] ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಸಿನಿಕತನದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಡನ್ನೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಗಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ'' ಕಥೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]ದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಯುವಕರು ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಸೇನೆ]]ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರನ್ನು [[ಟರ್ಕಿ]]ಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ [[ಗಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ,ಯುವಸೈನಿಕರು ಯುದ್ಧದ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಮಾಯಕತೆಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ಗಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ]]ಯ [[ANZAC]]ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಗೆ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ನೆಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಯ ದಾಳಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿಗೆ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ಗಿಬ್ಸನ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಅವರು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. === ''ದಿ ಇಯರ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ'' === ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಪೀಟರ್ ವೇರ್]] ಅವರ 1982ರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಇಯರ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ [[ಸಿಜರ್ನಿ ವೀವರ್]] ಮತ್ತು [[ಲಿಂಡಾ ಹಂಟ್]] ಎದುರು ಅನನುಭವಿ ಆದರೆ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಪತ್ರಕರ್ತನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕೊಚ್]] ಅವರ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರವು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಶಸ್ಸಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭರವಸೆಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ನಟನನ್ನು [[MGM]]ಸ್ಟುಡಿಯೊ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕುದುರಿಸಿತು. ಚಿತ್ರದ ಪರಾಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, "ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾರೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಬೇರಾವುದೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ". ಅವರು ಅಗತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಎರಡೂ ಹೊಂದಿದ್ದರು."<ref>{{cite news | title = Year of Living Dangerously | author = Vincent Canby | publisher = New York Times | date = 1983-01-21}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗೈ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು. "ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವು ಅತ್ಯವಶ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲೆಂದು ತಾವು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ರವೇ ಹೇಳುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವು ಗೊಂಬೆಯಂತಿದೆ. ನಾನೂ ಅದೇ ರೀತಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದೆ. ಅದೊಂದು ನಾಯಕನ ವಿಷಯವಸ್ತುವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವರು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡಿದರು."<ref name="autogenerated3">{{cite news | title = Mel’s Movies | author = Michael Fleming | publisher = Movieline |date=July 2000}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಸ್ವಯಂ ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರದ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಂಡರು. "ಅವನು ಅಪ್ರಮಾಣಿಕ ನಿರರ್ಗಳ ಮಾತುಗಾರನಲ್ಲ. ಅವನು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಕ್ವನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ. ನನಗೆ ಕೂಡ ಹಾಗೆ ಹೇಳಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ"<ref name="autogenerated2"/> ಚಿತ್ರದ ಸಾಧನೆ ವೈಯಕ್ತಿವಾಗಿ ತಮಗೆ ಮೆಚ್ಚಿಗೆಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದರು.{{when?}} === ''ದಿ ಬೌಂಟಿ'' === [[ಮುಟಿನಿ ಆನ್ ದಿ ಬೌಂಟಿ]]ಯ ಸಿನೆಮಾ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಪ್ಲೆಚರ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಎರಾಲ್ ಫ್ಲೈನ್]],[[ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಗೇಬಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಲಾನ್ ಬ್ರಾಂಡೊ]] ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ 1984ರ ಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಬೌಂಟಿ]]'' ಯು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನಿಖರ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚಿತ್ರದ ಪರಿಷ್ಕರಣ ನೀತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಖಳನಾಯಕನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೈಗ್]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಆಂಥೋನಿ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್]] ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಉತ್ತಮ ಅಂಶವೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.<ref name="autogenerated3"/> === ''ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್'' ಸರಣಿಗಳು === ಗಿಬ್ಸನ್ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಬಡ್ಡಿ ಕಾಪ್]] ''ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್'' ಸರಣಿಗಳಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.ಅದು 1987ರ ಮೂಲದಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು [[LAPD]]ಪತ್ತೆದಾರಿ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿಧುರನಾಗಿದ್ದ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] ನಿವೃತ್ತ ಸೈನಿಕ ಸಾಯುವ ಇಚ್ಛೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಿತಭಾಷಿ ಕುಟುಂಬಿಕ [[ರೋಜರ್ ಮುರ್ಟಾಗ್]]([[ಡ್ಯಾನಿ ಗ್ಲೋವರ್]])ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಹಭಾಗಿ. ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್]]'' ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದೇಶಕ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಡೋನರ್]] ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 2]]'' (1989), ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 3]]'' (1993),ಮತ್ತು ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 4]]'' (1998) ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಮರುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸರಣಿಗಳು [[ಇಬ್ಬರು ಸ್ನೇಹಿತರ ಜೋಡಿಯುಳ್ಳ ಚಿತ್ರ]]ದ ಉಪಶೈಲಿಗೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. === ''ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್‌'' === [[ಫ್ರಾಂಕೊ ಝೆಪಿರೆಲ್ಲಿ]]ಯ ''[[ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಷಣ್ಣಭಾವದ ಡ್ಯಾನಿಷ್ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗಿಬ್ಸನ್ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಪಶೈಲಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಸಹಜ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ಅನುಭವಿ [[ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಕಥೆ]]ಗಳ ನಟರಾದ [[ಐಯಾನ್ ಹೋಮ್]], [[ಅಲಾನ್ ಬೇಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲ್ ಸ್ಕಾಫೀಲ್ಡ್]] ಜತೆ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳ ಜತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದು "[[ಮೈಕ್‌ಟೈಸನ್]] ಜತೆ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಅಖಾಡಕ್ಕೆ ಎಸೆದ" ಹಾಗೆ ಎಂದು ಅವರು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು DVD ಮಾರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುಳಿಯಿತು. ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ಸಾಹಸಿ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಗಂಭೀರ ಪಾತ್ರದ ನಟ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು. === ''ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್'' === ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನ,ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಟನಾಗಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ದೇಶಭಕ್ತ ಸರ್ [[ವಿಲಿಯಂ ವ್ಯಾಲೇಸ್]] ಅವರ ದಂತಕತೆಯುಳ್ಳ ಮಹಾಕೃತಿಯ ಕಥಾನಕವಿದು. ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ದೇಶನ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿರ್ದೇಶಕ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರ]]ದ ಎರಡು [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ''[[ಬ್ರೇವ್‍‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಂದೋಳನಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹಾಕೃತಿಯ ಚಿತ್ರಶೈಲಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ನೆರವಾಯಿತು. (1}ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಬ್ರಿಜ್]] ಭಾಗವು ಸರ್ವಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿರ್ದೇಶನದ ಯುದ್ಧ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.cnn.com/2007/SHOWBIZ/Movies/03/29/movie.battles/ ದಿ ಬೆಸ್ಟ್ -- ಅಂಡ್ ವರ್ಸ್ಟ್ -- ಮೂವಿ ಬಾಟಲ್ ಸೀನ್ಸ್] April 2, 2007</ref> === ''ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್'' === ಗಿಬ್ಸನ್ 2004ರ ಚಿತ್ರ ''ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌'' ಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ, ನಿರ್ಮಾಣ, ಸಹ-ಕಥೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ಒದಗಿಸಿದರು. ಇದು [[ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಲುಬೆಯಲ್ಲಿನ ಯಾತನೆ ಮತ್ತು ಸಾವು|ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ [[ಶಿಲುಬೆಯಲ್ಲಿನ ಯಾತನೆ]] ಮತ್ತು ಸಾವು]] ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರವರ್ಗವು [[ಅರಾಮಿಕ್]],[[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಹೆಬ್ರಿವ್]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದವು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ತೆರೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಅವರು ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದರು. ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಆರೋಪಗಳವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಪರಾಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ [[US$]] 611,899,420 ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಒಂದರಲ್ಲೇ $370,782,930 ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ನಟನೆಯ ಯಾವುದೇ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು. US ಬಾಕ್ಸ್‌ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಎಂಟನೇ ಚಿತ್ರವೆನಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸರ್ವಕಾಲೀನ ಅತ್ಯಂತ ಗಳಿಕೆಯಿಂದ [[R ದರ್ಜೆ]]ಯ ಅತ್ಯಂತ ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಮೂರು [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವಾದ ಚಿತ್ರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಥೆಗಾಗಿ [[ಜನರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. === ''ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ'' === ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು 2006ರ ಆಕ್ಷನ್-ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ನೊಂದಿಗೆ ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ ನಾಲ್ಕನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ಪ್ರಯತ್ನವು [[ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮಾಯಾ ನಾಗರಿಕತೆ]]ಯ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ [[ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳ]] ವಿರುದ್ಧ 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕ]] ತಲೆಮಾರಿನ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಿಂದ [[ಯುಕಾಟೆಕ್]] [[ಮಾಯಾ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. == ಭವಿಷ್ಯದ ಚಿತ್ರಗಳು == ಮಾರ್ಚ್ 2007ರಲ್ಲಿ, ಗಿಬ್ಸನ್ ಚಿತ್ರಪ್ರದರ್ಶನದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ,''[[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನಿಘಂಟಿನ]]'' (OED)ಬರಹದ ಬಗ್ಗೆ [[ಫರ್‌ಹಾದ್ ಸಫೀನಿಯ]] ಜತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>ಈವೆಂಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್: [http://www.cinemablend.com/new/Event-Report-Mel-Gibson-Goes-Mad-At-CSU-4744.html "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಗೋಸ್ ಮ್ಯಾಡ್ ಎಟ್ CSU"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090727120834/http://www.cinemablend.com/new/Event-Report-Mel-Gibson-Goes-Mad-At-CSU-4744.html |date=2009-07-27 }} - CinemaBlend.com - March 23, 2007</ref> OED ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಕಥೆ ಹೇಳುವ ''[[ಫ್ರೊಫೆಸರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಮ್ಯಾಡ್‌ಮ್ಯಾನ್]]'' ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಕಂಪೆನಿ ಬಹುಹಿಂದೆ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|last = Gussow|first = Mel|title = The Strange Case of the Madman With a Quotation for Every Word |publisher = New York Times|date= 1998-09-07|url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F06E7DF153EF934A3575AC0A96E958260&sec=&spon=&partner=permalink&exprod=permalink |accessdate = 2007-11-07}}</ref> ತಾವು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಪರಿಶೋಧಕ [[ವಾಸ್ಕೊ ನುನೆಜ್ ಡೆ ಬಾಲ್ಬೋವಾ]] ಕುರಿತು ಚಿತ್ರವೊಂದರ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂಬ ವದಂತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.<ref>[http://www.nst.com.my/Current_News/NST/Saturday/National/20070901081824/Article/index_html 10 ಮಿನಿಟ್ಸ್ ವಿತ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: "ವೆನ್ ಗೋಯಿಂಗ್ ಗ್ರೀನ್ ಕಮ್ಸ್ ನ್ಯಾಚುರಲಿ"] - ''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2007 -ಪ್ರಕಾಶನ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9, 2007</ref><ref>[http://news.opodo.co.uk/articles/2007-03-07/18081178-Mel-Gibson.php "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಟು ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ ಪನಾಮಾ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090727200310/http://news.opodo.co.uk/articles/2007-03-07/18081178-Mel-Gibson.php |date=2009-07-27 }} - ಒಪೊಡೊ ಟ್ರಾವಲ್ ನ್ಯೂಸ್ - ಮಾರ್ಚ್ 7, 2007</ref><ref>[http://defamer.com/hollywood/mel-gibson/mel-gibson-thinking-about-setting-next-splatter-film-in-panama-241983.php ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಎಬೌಟ್ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸ್ಪ್ಲಾಟರ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ ಪನಾಮಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927001849/http://defamer.com/hollywood/mel-gibson/mel-gibson-thinking-about-setting-next-splatter-film-in-panama-241983.php |date=2007-09-27 }} ಮಾರ್ಚ್ 6, 2007</ref> ನಟನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ,ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಕ್ಷನ್ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಿದೆಯೇ ಎಂದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಗಿಬ್ಸನ್ ಉತ್ತರಿಸಿದರು: :''"ಚಿತ್ರನಟನೆಗೆ ತೀರಾ ವಯಸ್ಸಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ,ಆದರೆ ನಿಮಗೆ ಅದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. '' ''ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನಾನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇವೆ. '' ''ಮನರಂಜನೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿದ್ದು,ಅದು ಮುಗಿಯುವ ಮುಂಚೆ ನಾನು ಬಹುಶಃ ಪುನಃ ಅದನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. '' ''ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರಬಹುದು,ಜನರ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗದ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕು'' <ref>[http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2007/9/10/movies/18807086&amp;sec=movies ಎಂಟರ್ ದಿ ಎಕೊ ವಾರಿಯರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802151006/http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2007/9/10/movies/18807086&sec=movies |date=2009-08-02 }} ''[[ದಿ ಸ್ಟಾರ್]]'' (ಮಲೇಶಿಯ) - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2007 - ಪ್ರಕಾಶನ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2007</ref> 2005ರಲ್ಲಿ “ಸ್ಯಾಮ್ ಅಂಡ್ ಜಾರ್ಜ್“ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಡಾನರ್]] ಮತ್ತು ಗಿಬ್ಸನ್ ನಡುವೆ ಏಳನೆಯ ಸಹಯೋಗವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಡಾನರ್ ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ ಈ [[ಪರಮ]] ಯೋಜನೆ “ಮೃತ“ವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮತ್ತು ತಾವು [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಹೆಲ್ಗಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮೂಲಚಿತ್ರ ಕಥೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 2009ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಯೋಜಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web |url= http://www.thedigitalbits.com/articles/interviews/richarddonner/donnerinterview.html |title= Inside Man: Richard Donner on Inside Moves |author= Adam Jahnke |date= February 27, 2009 |access-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 23, 2010 |archive-date= ಮೇ 13, 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120513133458/http://www.thedigitalbits.com/articles/interviews/richarddonner/donnerinterview.html |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aintitcool.com/node/40175|title= Richard Donner And Mr. Beaks Talk INSIDE MOVES! |publisher=Aint It Cool News |author= Mr. Beaks |date= February 19, 2009 }}</ref> ಮುಂಚಿನ ''ಮೆವರಿಕ್'' ಸಹ-ನಟ [[ಜೂಡಿ ಫಾಸ್ಟರ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ದಿ ಬೇವೆರ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆಂದು 2009ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |url=http://www.variety.com/VR1118005842.html |title=Mel Gibson to star in 'Beaver' |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=2009-07-09 |accessdate=2009-10-01}}</ref> [[ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊ ಡಿಕ್ಯಾಪ್ರಿಯೊ]] ಪಾತ್ರದ [[ಸಾಹಸಯಾತ್ರೆ]]ಗಳ ಕುರಿತ ಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಇನ್ನೂ ಹೆಸರಿಡದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದ ''ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್'' ಮತ್ತು ''ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ'' ಮೂಲ ಭಾಷೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>{{cite news|url=http://www.france24.com/en/node/4948325|title=Mel Gibson to direct DiCaprio in Viking movie: report|date=14 December 2009|work=[[France 24]]|accessdate=18 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100202154919/http://www.france24.com/en/node/4948325|archivedate=2 February 2010}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == === ಕುಟುಂಬ === ''[[ಮ್ಯಾಡ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣವಾದ ನಂತರ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಗಿಬ್ಸನ್ 1970ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಬಿನ್ ಡೆನಿಸ್ ಮೂರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. [[ಅಡೆಲೈಡ್‌]]ನ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಡಿಗೆದಾರರಾಗಿದ್ದಾಗ ಈ ಭೇಟಿ ನಡೆಯಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಬಿನ್ ದಂತವೈದ್ಯಕೀಯ ದಾದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮೆಲ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ನಾಟಕ ಕಂಪೆನಿ]]ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅಜ್ಞಾತ ನಟನಾಗಿದ್ದ.<ref>{{cite news |first=REBEKAH |last=DEVLIN |title=Star's family farewell father |date=2007-10-16 |work=The Advertiser |url=http://www.news.com.au/adelaidenow/story/0,22606,22591118-2682,00.html |accessdate=2009-06-06 |archiveurl=https://archive.today/20120526200246/http://www.adelaidenow.com.au/news/south-australia/stars-family-farewell-father/story-e6frea83-1111114649483 |archivedate=2012-05-26 |url-status=live }}</ref> [[ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ 1980ರ ಜೂನ್ 7ರಂದು ಅವರಿಬ್ಬರು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ : ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ, ವೆನ್ಸ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸನ್, ಥಂಡರ್ಸ್ ಮೌತ್ ಪ್ರೆಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1993, ಪುಟ 125.</ref> ದಂಪತಿಗೆ ಒಬ್ಬಳು ಪುತ್ರಿ,6 ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು<ref>{{cite news |first=Jane |last=Bokun |title=Kenny Wayne Shepherd highlights festival |date=2009-04-26 |work=Schreveport Times |url=http://www.shreveporttimes.com/article/20090426/NEWS01/904260331/1060 |accessdate=2009-04-26 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರ ಏಳು ಮಕ್ಕಳು ಹನ್ನಾ(1980ರಲ್ಲಿ ಜನನ),ಅವಳಿಗಳಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್(1982ರಲ್ಲಿ ಜನನ), ವಿಲಿಯಂ(1985ರಲ್ಲಿ ಜನನ), ಲೂವಿಸ್(1988ರಲ್ಲಿ ಜನನ),ಮೈಲೊ(1990ರಲ್ಲಿ ಜನನ) ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್(1999ರಲ್ಲಿ ಜನನ). ಪುತ್ರಿ ಹನ್ನಾ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಬ್ಲೂಸ್]] ಸಂಗೀತಗಾರ [[ಕೆನ್ನಿ ವೇನ್ ಶೆಪರ್ಡ್]] ಅವರನ್ನು 2006 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16ರಂದು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="Hannah Gibson marrying Shepherd">{{cite web |title=Hannah Gibson marrying Shepherd |work=CBS News |date=2006-09-18 |url=http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2006/09/18/people_milestones/main2020113.shtml |access-date=2010-02-23 |archive-date=2008-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080109202851/http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2006/09/18/people_milestones/main2020113.shtml |url-status=dead }}</ref><ref name="Hannah Gibson marrying Shepherd"/> ಹನ್ನಾ ಕ್ರೈಸ್ತಸನ್ಯಾಸಿನಿಯಾಗಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದಾಳೆಂಬ ವದಂತಿಯನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ವಕ್ತಾರ ಮುಂಚೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=Mel's catching hell |url=https://www.nydailynews.com/archives/gossip/2002/09/18/2002-09-18_romantically__sellers_was_dr.html |first=George |last=Rush |coauthor=Joanna Molloy |work=New York Daily News |date=2004-09-18 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅಗಲಿಕೆ ಬಳಿಕ, ರಾಜಿಮಾಡಲಾಗದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 13,2009ರಂದು ರಾಬಿನ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಜಂಟಿ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ದಂಪತಿ ಘೋಷಿಸಿದರು "ನಮ್ಮ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅಗಲಿಕೆಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ನಾವು ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಖಾಸಗಿತನ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ನಾವು ಸದಾ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದು, ಮುಂದೆಯೂ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ"<ref name="filed">{{cite web |title=Mel Gibson's Wife Files for Divorce |url=http://www.tmz.com/2009/04/13/mel-gibson-divorce/ |publisher=TMZ.com |date=2009-04-13 |accessdate=2009-04-13}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಗೆಳತಿ [[ರಷ್ಯನ್]] ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ಒಕ್ಸಾನಾ ಗ್ರಿಗೋರಿವಾ ಮಾಜಿ ಗೆಳೆಯ, ನಟ [[ತಿಮೋತಿ ಡಾಲ್ಟನ್‌]]ನಿಂದ ಪುತ್ರನೊಬ್ಬನನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಳು.<ref name="baby">{{cite web |last=Leonard |first=Elizabeth |url=http://www.people.com/people/article/0,,20280980,00.html |title=Rep: Mel Gibson and Girlfriend Are Expecting! |work=People |date=2009-05-25 |accessdate=2009-05-25}}</ref> ಗ್ರಿಗೋರಿವಾ ಅಕ್ಬೋಬರ್ 30,2009ರಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಪುತ್ರಿ ಲೂಸಿಯಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು. === ಹೂಡಿಕೆಗಳು === ಆಸ್ತಿಗಳ ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ತೀವ್ರಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,[[ಮಾಲಿಬು]],ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ,[[ಕೋಸ್ಟಾರಿಕಾ]]ದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಆಸ್ತಿಗಳಿದ್ದವು.[[ಫಿಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದವು.<ref>[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20050117/ai_n9497657 ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಡೆನೀಡ್ ಬಿಡ್ ಟು ರಿಕ್ಲಾಸಿಫೈ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಆಸ್ ಫಾರ್ಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105235712/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20050117/ai_n9497657 |date=2007-11-05 }} ಜನವರಿ 17, 2005</ref><ref>[http://extratv.warnerbros.com/v2/news/0806/04/1/text.html ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: ಹಾಲಿಪುಡ್ ಟೇಕ್ಸ್ ಸೈಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061109234824/http://extratv.warnerbros.com/v2/news/0806/04/1/text.html |date=2006-11-09 }} ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2006</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ತಮ್ಮ [[ಕಿವಾ ಕಣಿವೆ]]ಯ{{convert|300|acre|km2|sing=on}} ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಜಮೀನನ್ನು $6 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20050101062719/http://www.abc.net.au/goulburnmurray/stories/s1200331.htm ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಸೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಅಪ್] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16, 2004</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004ರಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಫಿಜಿಯಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಟೋಕಿಯು ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನಿಂದ $15 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾಗೊ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ಮ್ಯಾಗೊದ ಮೂಲ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ವಂಶಸ್ಥರು(1860ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವರು)ಖರೀದಿ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ದ್ವೀಪದ ಪರಿಸರದ ಮೂಲರೂಪ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯೆಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news | url = http://www.smh.com.au/news/World/Displaced-Fijians-sue-islandbuying-Mel-Gibson/2005/03/02/1109700545809.html | title = Displaced Fijians may sue island-buying Mel Gibson | publisher = [[Sydney Morning Herald]] | date = 2005-05-03 | accessdate = 2007-09-14 }}</ref> 2005ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಮಾಂಟಾನಾ]]{{convert|45000|acre|km2|sing=on}} ಜಾನುವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನೆರೆಮನೆಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಬಹುದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20050228/ai_n11834606 | title = Gibson's neighbor buys his Beartooth Ranch | publisher = [[Deseret News]] | date = 2005-02-28 | accessdate = 2007-09-14 | archive-date = 2007-11-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071105235717/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20050228/ai_n11834606 | url-status = dead }}</ref> 2007 ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಕೋಸ್ಟಾರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು 26 ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಖರೀದಿಸಿದರು.{{convert|400|acre|km2|sing=on}} ಜುಲೈ 2007ರಲ್ಲಿ {{convert|76|acre|m2|adj=on}}ಅವರು [[ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌]]ನ ಟ್ಯೂಡರ್ ಎಸ್ಟೇಟ್($9 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ 1994ರಲ್ಲಿ ಖರೀದಿ) ಅಜ್ಞಾತ ಖರೀದಿದಾರನಿಗೆ $40 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.bergproperties.com/blog/mel-gibson-reportedly-listing-his-greenwich-ct-estate-for-395m-status-of-his-malibu-properties-is-uncertain/1260/celebrities ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ರಿಪೋರ್ಟೆಡ್ಲಿ ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್ ಹಿಸ್ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್, CT ಎಸ್ಟೇಟ್ ಫಾರ್ $39.5M; ಸ್ಟೇಟಸ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ ಮಾಲಿಬು ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್ ಇಸ್ ಅನ್‌ಸರ್ಟೈನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617141756/http://www.bergproperties.com/blog/mel-gibson-reportedly-listing-his-greenwich-ct-estate-for-395m-status-of-his-malibu-properties-is-uncertain/1260/celebrities |date=2008-06-17 }} July 12, 2007</ref> ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ $24 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಖರೀದಿ ಮಾಡಿದ [[ಮಾಲಿಬು]] ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ $30 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/20042556 ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಸೆಲ್ಸ್ ಮಾಲಿಬು ಹೋಮ್ ಫಾರ್ $30 ಮಿಲಿಯನ್: ಸ್ಟಾರ್ ಬಾಟ್ ದಿ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಟು ಇಯರ್ಸ್ ಎಗೊ ಫಾರ್ $24 ಮಿಲಿಯನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417202406/http://www.msnbc.msn.com/id/20042556 |date=2009-04-17 }} ಜುಲೈ 30, 2007</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಡೇವಿಡ್ ಡುಕೋವ್ನಿ]] ಮತ್ತು [[ಟೀ ಲಿಯೋನಿ]] ಅವರ [[ಮಾಲಿಬು]] ಮನೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು.<ref>{{cite news | url = http://www.latimes.com/news/nationworld/world/latinamerica/la-hm-hotprop20-2008sep20,0,4116201.story | title = Mel Gibson buys Malibu home of David Duchovny and Téa Leoni | publisher = [[Los Angeles Times]] | date = 2008-09-20 | accessdate = 2008-09-27 | archiveurl = https://archive.today/20130111060241/http://articles.latimes.com/2008/sep/20/home/hm-hotprop20 | archivedate = 2013-01-11 | url-status = live }}</ref> === ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು === ==== ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆ ==== ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌]]ರಾಗಿ ಬೆಳೆದುಬಂದರು. [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾಲ್ II]] ''[[ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ, ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದರು, "ಅವರು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಂದು ಕೇಳಲು ತಾವು ಇಚ್ಛಿಸಿರುವೆ" ಯಾರೊಬ್ಬರು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಂದು ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಷ್ಟಪಡುವೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗಣ್ಯವರ್ಗದವರಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲ. ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. [[ಪೀಟರ್ ಪೀಠದ]] ಅಧಿಪತಿಗಳು ಕೂಡ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.<ref name="ReferenceA">ಗೂಡ್‌ರಿಡ್ಜ್, ಮೈಕ್ "ದಿ ಫ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್." ''ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್''. ಪುಟ 12, ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2004.</ref><ref name="ReferenceA"/> 2004ರ ''[[ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್]]'' ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾಲ್ II ಎಂದು ಕೂಡ ಗಿಬ್ಸನ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ನ್ಯೂನಾನ್, ಪೆಗ್ಗಿ. "ಫೇಸ್ ಟು ಫೇಸ್ ವಿತ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್." ''ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್''. ಫೆಬ್ರವರಿ 2004.</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಪೋಪ್]] ಅಥವಾ [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್ II]] ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಚಯಸ್ಥ ಫಾದರ್ [[ವಿಲಿಯಂ ಫಲ್ಕೊ]] ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="autogenerated1">[http://annenberg.usc.edu/Events/event200.aspx?p=1 “ಹೂಸ್ ಪ್ಯಾಶನ್? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308183916/http://annenberg.usc.edu/Events/event200.aspx?p=1 |date=2008-03-08 }}[http://annenberg.usc.edu/Events/event200.aspx?p=1 ಮೀಡಿಯ,ಫೆಯಿತ್ &amp; ಕಂಟ್ರೋವರ್ಸಿ ”] ಪ್ಯಾನಲ್ ಡಿಸ್ಕಷನ್ ವಿಡಿಯೊ, ಟೈಮ್1:05 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308183916/http://annenberg.usc.edu/Events/event200.aspx?p=1 |date=2008-03-08 }}</ref>]] ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ ಎಕ್ಲೇಸಿಯಂ ನಲ್ಲಾ ಸ್ಯಾಲಸ್(ಚರ್ಚ್ ಹೊರಗೆ ಮುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ)ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ,"ಗಿಬ್ಸನ್ ಚರ್ಚ್‌ ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ... ಅದನ್ನು ತಾವು ನಂಬುವುದಾಗಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಈ ರೀತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಒಬ್ಬಳು ಸಂತೆ. ತಮಗಿಂತ ಅವಳು ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ. ಅವಳು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಎಪಿಸ್ಕಾಪಾಲಿಯನ್ ರೀತಿ. ಅವಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾಳೆ,ದೇವರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ,ಕ್ರೈಸ್ತನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿದೆ,ಆ ಸತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವಳು ನಂಬಿಕೆ ಇರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದದಿದ್ದರೆ ಅದು ನ್ಯಾಯಯುತವಲ್ಲ, ನನಗಿಂತ ಆಕೆ ಉತ್ತಮ. ಆದರೆ ಅದು [[ಪೀಠ]]ದ ಘೋಷಣೆ. ಅದನ್ನು ನಾನು ಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ."<ref name="pboyer">ಬಾಯರ್, ಪೀಟರ್ J. ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್''. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15, 2003.</ref> [[ವಿಲ್ಲೊ ಕ್ರೀಕ್]] ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ 14:6 ಅಸಹಿಷ್ಣು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂದು ಅವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ,<ref>{{cite book |title=The Holy Bible, Gospel of John 14:6 |url=http://www.biblegateway.com/passage/?search=John%2014:6;&version=31}}</ref> ಏಸು ಕ್ರಿಸ್ತನ ತ್ಯಾಗದ [[ಅರ್ಹತೆ]]ಗಳ ''ಮೂಲಕ''...ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರದ ಜನರು ಕೂಡ ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>[http://dir.salon.com/story/ent/feature/2004/01/27/passion/index1.html?pn=3 "ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ಸ್ "ಪ್ಯಾಶನ್"."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106005728/http://dir.salon.com/story/ent/feature/2004/01/27/passion/index1.html?pn=3 |date=2007-11-06 }} ''ಸಾಲೋನ್''. ಜನವರಿ 27, 2004.</ref> ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕೇತರರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತೇತರರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದೆಂದು ತಾವು ನಂಬಿರುವುದಾಗಿ ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಡಯೇನೆ ಸಾಯೆರ್‌]]ಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="2004prime">{{cite news |url= http://sixtyminutes.ninemsn.com.au/sixtyminutes/stories/2004_02_22/story_1034.asp |title= Transcript of February 2004 Primetime |accessdate= 2006-07-31 |archive-date= 2005-07-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20050716090130/http://sixtyminutes.ninemsn.com.au/sixtyminutes/stories/2004_02_22/story_1034.asp |url-status= bot: unknown }}</ref><ref>{{cite news| url=http://headlines.agapepress.org/archive/2/afa/202004b.asp| title=Gibson's Words Fuel Controversy Already Sparked By 'Passion'| author=Martin, Allie and Jenni Parker| publisher=Agape Press| date=2004-02-20| access-date=2010-02-23| archive-date=2009-05-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20090511192902/http://headlines.agapepress.org/archive/2/afa/202004b.asp| url-status=dead}}</ref> ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮೇ 2007ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ [[ಹರ್ಮಸಿಲ್ಲೊ]]ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೈಡೆಂಟೈನ್ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ]]ವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. [[ಆರ್ಕ್‌ಬಿಷಪ್]] [[ಎಮಿರೈಟಸ್]] [[ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಕ್ವಿಂಟೆರೊ ಆರ್ಸ್]] ಇದನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20071106002346/http://www.foxnews.com/wires/2007May23/0,4670,PeopleGibson,00.html "ಗಿಬ್ಸನ್ ಅಟೆಂಡ್ಸ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಕನ್ಫರ್‍‌ಮೇಶನ್ ಇನ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ."] ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್. ಮೇ 23, 2007.</ref><ref>[http://creerenmexico.org/index.php/?cat=22 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ವೈ ಯೆಲ್ ಒಬಿಸ್ಪೋ ಎಮೆರೈಟೊ ಡಿ ಹರ್ಮೋಸಿಲ್ಲೊ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616183638/http://creerenmexico.org/index.php/?cat=22 |date=2008-06-16 }} ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್. ಮೇ 23, 2007.</ref> ಇದೇ ಆರ್ಕ್‌ಬಿಷಪ್ ಆರ್ಸ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ ಖಾಸಗಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ [[ಚರ್ಚ್‌]]ನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 2007ರಂದು ಧಾರ್ಮಿಕವಿಧಿಗಳಿಂದ [[ಪವಿತ್ರ]]ಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>[http://www.azstarnet.com/sn/metro/184354.php "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ವಿಸಿಟ್ಸ್ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828234422/http://www.azstarnet.com/sn/metro/184354.php |date=2009-08-28 }} azstarnet.com.</ref> ಅವರ [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] ನಂಬಿಕೆಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ ಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಕುರಿತು ಉದ್ಭವಿಸಿದ ವಿವಾದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ''ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್‌'' ನಿಂದ ಹೊತ್ತಿದ ಕಿಡಿಯಿಂದ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ,ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಟುವಾದ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದಾಗಿ [[ಡಯೇನ್ ಸಾಯರ್]] ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="2004prime"/> ==== ರಾಜಕೀಯ ==== “ಉಗ್ರಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ“<ref name="time.com-Apocalytpo">ಪ್ಯಾಡ್‌ಗೆಟ್/ವೆರಾಕ್ರಜ್, ಟಿಮ್. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1174684-2,00.html "ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ ನೌ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106003209/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1174684-2,00.html |date=2007-11-06 }} ಟೈಮ್. ಮಾರ್ಚ್ 19, 2006.</ref> ಯಿಂದ ಹಿಡಿದು “ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅತಿ ಉದಾರವಾದಿ“ ಎಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಪರಿಚಯಸ್ಥ [[ವಿಲಿಯಂ ಫಲ್ಕೊ]] ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="autogenerated1" /> ತಾವು [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವರು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದರೂ,<ref>ವೈನರ್, ಆಲಿಸನ್ ಹೋಪ್. [http://www.ew.com/ew/article/0,,1564173_2,00.html "ದಿ ಇಯರ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503020733/http://www.ew.com/ew/article/0,,1564173_2,00.html |date=2009-05-03 }} ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ವೀಕ್ಲಿ 2006 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 8</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮ ಹಾಗೆಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ನೆಟ್ ಡೇಲಿ]] 2008ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಬೆಂಬಲವಿದೆಯೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ವರದಿ ಮಾಡಿತ್ತು.<ref>[http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=43659 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಪುಶ್ಡ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061120230742/http://worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=43659 |date=2006-11-20 }} ''ವಲ್ಡ್ ನೆಟ್ ಡೇಲಿ''.</ref> ತಾವು ಮತ್ತು ಮೂರ್ ಅವರು 2005ರ [[ಜನರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಮೈಕೇಲ್ ಮೂರ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''[[ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್ 9/11]]'' ಗೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅಭಿನಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,143924,00.html "ಮೂರ್ ಗಿಬ್ಸನ್,: ಐ ಲೌವ್ ಹಿಸ್ ವರ್ಕ್."] ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್. ಜನವರಿ 10, 2005.</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ [[ಐಕಾನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] ಮೂರ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಲು ಮುಂಚೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಂತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು [[ಮಿರಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌]]ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ,[[ಶ್ವೇತಭವನ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಮಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಡಿರೆಂದು ಉನ್ನತ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರು ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ ಕರೆಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ತಮ್ಮ ಏಜೆಂಟ್ [[ಆರಿ ಎಮ್ಯಾನುಯಲ್]] ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಮೂರ್ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>ಕಿಯೋಗ್, ಪೀಟರ್ [http://www.bostonphoenix.com/boston/movies/documents/03931494.asp "ನಾಟ್ ಸೊ ಹಾಟ್: ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್ 9/11 ಈಸ್ ಮೋರ್ ಸ್ಮೋಕ್ ದ್ಯಾನ್ ಫೈರ್."] ''ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೀನಿಕ್ಸ್''. ಜೂನ್‌ 25, 2004</ref> ಐಕಾನ್ ವಕ್ತಾರ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ನಾವು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ನೀವು ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿಮಿತತೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ''[[ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ನ್ನು ಈಗ ತಾನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಂಪೆನಿ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೆ ಭಾವಿಸುತ್ತೀರಿ"<ref>ಸ್ಟೈನ್, ರೂತ್ [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/05/06/MNGIH6GI6C1.DTL "'ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್ 9/11' ಟೂ ಹಾಟ್ ಫಾರ್ ಡಿಸ್ನಿ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128190341/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F05%2F06%2FMNGIH6GI6C1.DTL |date=2012-01-28 }} ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ ಮೇ 6, 2004</ref> ''[[ಪ್ಲೇಬಾಯ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗೆ ಜುಲೈ 1995ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ,ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] "ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಅವಕಾಶವಾದಿ" ಮತ್ತು "ಏನುಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಯಾರೊ ಅವರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ"ಎಂದು ಗಿಬ್ಸನ್ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು. [[ರೋಡ್ಸ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ]]ವನ್ನು [[ಹೊಸ ವಿಶ್ವವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗೆ ಶ್ರಮಿಸುವ ಯುವಕ ಮತ್ತು ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ]]ದ ಪರ ಆಂದೋಳನವೆಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="pb">ಗ್ರೋಬೆಲ್, ಲಾರೆನ್ಸ್. "ಸಂದರ್ಶನ: ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್". ಪ್ಲೇಬಾಯ್ ಜುಲೈ ೧೯೯೫. ಸಂಪುಟ. 42, No. 7, ಪುಟ. 51. ಮೇ 17, 2006ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಇಂತಹ [[ಒಳಸಂಚಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ಗಳಿಂದ ನಂತರ ಹಿಂದೆ ಸರಿದ ಗಿಬ್ಸನ್,ಇದು: ಹೇ, ನಮಗೊಂದು ಪಿತೂರಿ ಹೇಳು...ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.ಆಗ ನಾನು ಈ ವಿಷಯ ಹೇಳಿದೆ, ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ,ನಾನು ಸುವಾರ್ತೆಯ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು,ಅದರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇರಿಸಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ರಾಜಕೀಯ ಅಸಹ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಂತಿತ್ತು"<ref name="NutTeKoha">ನುಯಿ ಟೆ ಕೋಕಾ. "ಡಿಡ್ ಐ ಸೇ ದೆಟ್?" ದಿ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ಜನವರಿ 30, 1999, ಪುಟ 33.</ref> ಅದೇ 1995ರ ''ಪ್ಲೇಬಾಯ್'' ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ,ಮಹಿಳೆಯರು ಪಾದ್ರಿಗಳಾಗುವುದಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ವಿರೋಧವೇಕೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು "ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದಾರೆ". ಅವರಿಬ್ಬರು ಸಮಾನರಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ನೀವು ಮತ್ತು ನಾವು ಸಮಾನರಲ್ಲ.... ನೀವು ಇನ್ನೂ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾಗಿರಬಹುದು,ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಜಾಣನಾಗಿರಬಹುದು. ಅದು ಏನೇಇರಲಿ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಸಮಾನರಲ್ಲ. ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಕೂಡ ಸಮಾನರಲ್ಲ. ನನಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಗೌರವವಿದೆ. ಅವರನ್ನು ನಾನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಯಲು ಯಾಕೆ ಬಯಸುತ್ತಾರೆಂದು ತಮಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೇಂದ್ರವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳು ಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಪುರುಷರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಂವೇದನೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ." ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ,"ತಮ್ಮ ಜತೆ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯವಹಾರ ಪಾಲುದಾರರೊಬ್ಬಳು ಒಮ್ಮೆ ಇದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅದು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಲಿಲ್ಲ." ಏಕೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ "ಅವಳು ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. "ಮಹಿಳೆಯರು ನನ್ನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ನಾನೂ ಕೂಡ ಅವರನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಕೂಡ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ವಾದವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ತಮಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೇಕೆ ಎಂದು ತಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಅವರ ಸಮಸ್ಯೆ,ನನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ."<ref name="pb"/><ref>ಗ್ರೋಬಲ್, ಲಾರೆನ್ಸ್. [https://books.google.com/books?client=firefox-a&amp;id=ygBlAAAAMAAJ&amp;dq=%22I%27ll+get+kicked+around+for+saying+it%2C+but+men+and+women+are+just+different.+They%27re+not+equal.+The+same+way+that+you+and+I+are+not+equal.+%22&amp;q=%22I%27ll+get+kicked+around+for+saying+it%2C+but+men+and+women+are+just+different.+They%27re+not+equal.%22&amp;pgis=1#search_anchor ಗ್ರೋಬಲ್, ಲಾರೆನ್ಸ್. ][https://books.google.com/books?client=firefox-a&amp;id=ygBlAAAAMAAJ&amp;dq=%22I%27ll+get+kicked+around+for+saying+it%2C+but+men+and+women+are+just+different.+They%27re+not+equal.+The+same+way+that+you+and+I+are+not+equal.+%22&amp;q=%22I%27ll+get+kicked+around+for+saying+it%2C+but+men+and+women+are+just+different.+They%27re+not+equal.%22&amp;pgis=1#search_anchor ''ದಿ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂ:ಲೆಸನ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಎ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರಾಫ್ಟ್''.] ತ್ರೀ ರಿವರ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, 2004. ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮೂಲಪ್ರತಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮೇ 21, 2008. ISBN 1400050715. ಪುಟ 151.</ref><ref name="deangelis">ಡಿಎಂಗೆಲಿಸ್, ಮೈಕೇಲ್. [https://books.google.com/books?id=aZkshPsocwgC&amp;pg=PA165 ''ಗೇ ಫ್ಯಾಂಡಂ ಅಂಡ್ ಕ್ರಾಸ್‌ವೋವರ್ ಸ್ಟಾರ್‌ಡಮ್''.] [[ಡ್ಯೂಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], 2001. ISBN 0822327384p 166.</ref> 2004ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತದ್ರೂಪ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಭ್ರೂಣಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[ಭ್ರೂಣ ಆಕರಕೋಶ ಸಂಶೋಧನೆ]]ಗೆ ತೆರಿಗೆದಾರನ ಆರ್ಥಿಕನೆರವಿನ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.nationalreview.com/interrogatory/gibson200411010950.asp "ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಟಾಂಡ್ಸ್ ಅಥ್‌ವಾರ್ಟ್ ಎ ಬ್ರೇವ್ ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್"] ''ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿವ್ಯೂ''. ನವೆಂಬರ್ 1, 2004</ref> [[ಸೀನ್ ಹ್ಯಾನಿಟಿ]] ರೇಡಿಯ ಶೋನಲ್ಲಿ [[ಟೆರಿ ಸ್ಕಿಯಾವೊ ಪ್ರಕರಣ]]ದ ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಮಾರ್ಚ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ ಅವರು, ಸ್ಕಿಯಾವಲೊ ಸಾವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಅನುಮೋದನೆಯ ಹತ್ಯೆಯೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=43576 "ಇಟ್ಸ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಕ್ರೂಸಿಫಿಕ್ಷನ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061109183617/http://worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=43576 |date=2006-11-09 }} ''ವರ್ಲ್ಡ್ ನೆಟ್ ಡೇಲಿ''.</ref> [[ಡಯೇನ್ ಸಾಯರ್]] ಜತೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 2004ರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ [[WMD]]ಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 2004ರಲ್ಲಿ [[ಸೀನ್ ಹ್ಯಾನಿಟಿ]] ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ [[ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧ]]ವನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.smh.com.au/articles/2004/03/18/1079199319258.html "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಜಾಯಿನ್ಸ್ ಸ್ಟಾರ್ ಟು ಕ್ವಶ್ಚನ್ ಇರಾಕ್ ವಾರ್."] ''ಸಿಡ್ನಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್''. ಮಾರ್ಚ್‌ 18, 2004</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ''[[ಟೈಮ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಜತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಅವರ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ನಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಿರುವ "ಭಯಹುಟ್ಟಿಸುವವರು", [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಷ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref name="time.com-Apocalytpo"/> === ಸಲಿಂಗಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಯ ಆರೋಪಗಳು === [[ಮಾನಹಾನಿ ವಿರುದ್ಧ ಪುರುಷ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ಕೂಟ]](GLAAD)ವು ಗಿಬ್ಸನ್ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ಭಾವನೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಸ್ಪೇನ್ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಎಲ್ ಪಾಯಿಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1991ರ ಸಂದರ್ಶನದ ನಂತರ ಆರೋಪಿಸಿದವು. ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ನಿಮ್ಮ ಭಾವನೆಯೇನು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, "ಅವರು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಹಿಂಭಾಗದ ಕಡೆ ಕೈತೋರಿಸುತ್ತಾ: "ಇದು ಹೇಸಿಗೆಗೆ ಮಾತ್ರ" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಅವರು ನಾಟಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗಿ ಜನರ ಜತೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ನೆನಪಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಜನರು, ತಾವು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ನನ್ನ ಕೆಲಸವಲ್ಲ"ಎಂದರು. ಅವರು ನಟನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಗಿಬ್ಸನ್‌ಗೆ ಭಯವೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಗಿಬ್ಸನ್ ಉತ್ತರಿಸಿದರು "ನಾನು ಸಲಿಂಗಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೀನಾ, ಅವರ ತರ ನಾನು ಮಾತನಾಡುತ್ತೀನಾ? ಅವರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ವರ್ತಿಸುತ್ತೀನಾ? ನೀವು ಒಬ್ಬ ನಟನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅಂತಹ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ಅಂಟಿಸುತ್ತಾರೆ."<ref name="deangelis" /><ref name="sfbay">ವೋಕ್ನರ್,ರೆಕ್ಸ್. [http://www.sfbaytimes.com/index.php?sec=article&amp;article_id=5399 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್, ಸಿರ್ಕಾ 1992, "ರಿಫ್ಯೂಸಸ್ ಟು ಅಪೋಲೈಜಸ್ ಟು ಗೇಸ್"."] ''ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಬೇ ಟೈಮ್ಸ್''. ಆಗಸ್ಟ್‌ 17, 2006.</ref> ''[[ಗುಡ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಅಮೆರಿಕ]]'' ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದರು,[ಆ ಉತ್ತರಗಳು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ)ನೇರ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ. ಯಾರಾದರೂ ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬಯಸಿದರೆ,ಅದನ್ನು ನಾನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ಏನು,ಅವರಿಗೆ ನಾನು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತೀನಾ"<ref name="sfbay" /> ''ಪ್ಲೇಬಾಯ್‌'' ನ 1995ರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ [[GLAAD]]ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಉತ್ತರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು."ನರಕ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದಾಗ ನಾನು ಕ್ಷಮೆಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅವರು ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಮಾಡಲಿ".<ref name="pb" /> ತರುವಾಯ, 1997 ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ''[[ಕನ್ಸ್‌ಪೈರಸಿ ಥಿಯರಿ]]'' ಚಿತ್ರದ ಸೆಟ್‌ನ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ 10 ಸಲಿಂಗಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಪುರುಷ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಗಿಬ್ಸನ್ GLAADಗೆ ಸೇರಿದರು.<ref>[http://www.glaad.org/media/archive_detail.php?id=181 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಟು ಮೀಟ್ ಅಪ್-ಅಂಡ್-ಕಮಿಂಗ್ ಲೆಸ್ಬಿಯನ್ ಅಂಡ್ ಗೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಮೇಕರ್ಸ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081008182440/http://www.glaad.org/media/archive_detail.php?id=181 |date=2008-10-08 }} glaad.org.</ref> 1999ರಲ್ಲಿ ''[[ಎಲ್ ಪಯಸ್‌]]'' ಗೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ,"ನಾನು ಹಾಗೆ ಹೇಳಬಾರದಿತ್ತು,ಆದರೆ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಾವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಓಡ್ಕಾ ಹೀರುತ್ತಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಆ ಉಲ್ಲೇಖವು ನನಗೆ ವಾಪಸು ಚುಚ್ಚಿತು".<ref name="NutTeKoha"/> ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' <ref>ರೊಟೆಲೊ, ಗೇಬ್ರಿಯಲ್. [http://www.qrd.org/qrd/media/print/gabriel.rotello/1995/gays.should.beware.men.in.kilts-06.01.95 "ಗೇಸ್ ಶುಡ್ ಬಿವೇರ್ ಆಫ್ ಮೆನ್ ಇನ್ ಕಿಲ್ಟ್ಸ್."] ''ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ''. ಜೂನ್ 1, 1995</ref> ಮತ್ತು ''[[ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಪೀಡಿತ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಕ್ಲಿಂಟನ್, ಪಾಲ್. [http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Movies/02/25/review.passion/index.html "][http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Movies/02/25/review.passion/index.html ರಿವ್ಯೂ: ಎ ಪವರ್‌ಫುಲ್, ಪರ್ಸನಲ್'ಪ್ಯಾಶನ್'."] CNN. ಫೆಬ್ರವರಿ 25, 2004.</ref> === ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಆರೋಪಗಳು === ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು: ಅವರ 2004ರ ಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' [[ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಾರ್ಥಗಳ ಆರೋಪಗಳಿಂದ]] ತೀವ್ರ ವಾದವಿವಾದದ ಕಿಡಿ ಸ್ಫೋಟಿಸಿತು. ಚಿತ್ರವು ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ಅಲ್ಲಗಳೆದರು. ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಉಳಿಯಿತು. ಚಿತ್ರವು [[ಸುವಾರ್ತೆಗಳು]](ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಜೀವನ,ಬೋಧನೆಗಳು) ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಗತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ,[[ಸುವಾರ್ತೆ]]ಗಳ ಆಯ್ದ ವಾಚನವನ್ನು ಇದು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ<ref>''[http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/dramatizing_the_death.htm ಸಮ್ ಕ್ರಿಟಿಸಿಸಂ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117041731/http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/dramatizing_the_death.htm |date=2010-01-17 }}''</ref> ಅಥವಾ 1998ರಲ್ಲಿ [[USCCB]]ಯ ಏಕತೆ ಸಂಘಟಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಂತರಧರ್ಮೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಮಿತಿಯಿಂದ [[ಪ್ಯಾಶನ್]] ನಾಟಕೀಕರಣದ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತರರು ವಾದಿಸಿದರು.<ref>''[http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/documents/catholic/Passion_Plays.htm USCCB ಸ್ಟಾನ್ ಆನ್ ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಡ್ರೆಮಾಟೈಸೇಷನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531132610/http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/documents/catholic/Passion_Plays.htm |date=2010-05-31 }}''</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಜುಲೈ 28,2006ರಲ್ಲಿ [[ಪಾನಮತ್ತರಾಗಿ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವಾಗ]] ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಸೋರಿಕೆಯಾದ ವರದಿಯೊಂದು ಬಹಿರಂಗ ಮಾಡಿತ್ತು.ಯಹೂದಿಯಾಗಿದ್ದ ಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಮೀ ಅವರಿಗೆ ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಫಕಿಂಗ್ ಜಿವ್ಸ್.... ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಯಹೂದಿಗಳು ಕಾರಣಕರ್ತರು. ನೀನು ಯಹೂದಿಯೇ?"<ref name="tmz">''[http://www.tmz.com/2006/07/28/gibsons-anti-semitic-tirade-alleged-cover-up/ ಗಿಬ್ಸನ್ಸ್ ಆಂಟಿ-ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಟೈರೇಡ್ - ಅಲೆಗ್ಡ್ ಕವರ್ ಅಪ್]'' ; [[TMZ.com]]; July 28, 2006</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಈ ಘಟನೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಕ್ಷಮೆಗಳನ್ನು ಯಾಚಿಸಿದರು. ನಂತರ [[ಡಯೇನ್ ಸಾಯರ್]] ಜತೆ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಉಲ್ಲೇಖನಗಳ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. === ಕುಚೇಷ್ಟೆ ಸ್ವಭಾವ === ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಚಿತ್ರಗಳ ಸೆಟ್‌‍ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು.<ref>''[http://anecdotage.com/index.php?aid=10022 ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: ಕ್ಲೌನಿಂಗ್ ಎರೌಂಡ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100104234947/http://anecdotage.com/index.php?aid=10022 |date=2010-01-04 }}'' Anecdotage.com ಪ್ರಕಾಶಿತ ಆಗಸ್ಟ್ 3, 2006</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಾಸ್ಯಗಳು,ಪದಪ್ರಯೋಗಗಳು, [[ವಿದೂಷಕ]] ಪ್ರೇರಿತವಾದ ದೈಹಿಕ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ಆಘಾತವುಂಟು ಮಾಡುವ ಹದ್ದುಮೀರಿದ ವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಸಹ-ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಲು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅವರು ನಟರನ್ನು ಕೆಂಪು ಕೋಡಂಗಿ ಮೂಗನ್ನು ಧರಿಸಿ ಗಂಭೀರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ವೇಗ ಶಮನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1101030127-409570,00.html ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060621181232/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1101030127-409570,00.html |date=2006-06-21 }} ಜನವರಿ. 19, 2003, Time.com ಪ್ರಕಾಶಿತ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9, 2007</ref> ''[[ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಜತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ [[ಹೆಲೆನಾ ಬೋನಾಮ್ ಕಾರ್ಟರ್]] ಅವರನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಅವರಿಗೆ ತೀರಾ ಮೂಲಭೂತ ಹಾಸ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅದು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೀಳುಅಭಿರುಚಿಯದಾಗಿದ್ದು,ಅಷ್ಟೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭಿರುಚಿಯಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲ"ವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>ವೆನ್ಸ್‌ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸನ್ಸ್ "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್: ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ", ಪುಟ 287</ref> ''[[ಮೇವರಿಕ್]]'' ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಸಹ-ನಟಿ [[ಜೂಡಿ ಫಾಸ್ಟರ್]] ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಬರೆದು ಅವಳ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚರ್ವಿತಚರ್ವಣ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದರು. ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್‌]]'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಗೆದ್ದ ಆಸ್ಕರ್‌ ಕುರಿತ [[ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇರ್]] ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು [[ಬ್ಯಾಗ್‌ಪೈಪರ್‌]]ನನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಲಾಂಛನದೊಂದಿಗೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಫಾಸ್ಟರ್ ಮರುಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದರು. ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅಪೋಲೊ 13]]'' ಎರಡೂ [[ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರ]]ಕ್ಕಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತಗೊಂಡಾಗ, ಗಿಬ್ಸನ್ [[ರಾನ್ ಹೊವಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಗ್ರೇಜರ್]] ಅವರಿಗೆ ''[[ರಾನ್ಸಮ್]]'' ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ನಿಮ್ಮ ಪರಿಗಣನೆಗೆ]] ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' ಜಾಹೀರಾತು ಎಂಬ ಅಣಕವನ್ನು ನೀಡಿದರು. “ಬೆಸ್ಟ್ ಮೂನ್ ಶಾಟ್‌“ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಈ ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ''[[ಬ್ರೇವ್ ಹಾರ್ಟ್]]'' ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸೇನೆ ಇಂಗ್ಲೀಷರಿಗೆ [[ಬೆತ್ತಲೆ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುವ]] ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.mel-at-carinya.com/archives/interviews/ToMelandBack/2.html |title=To Mel & Back2 |publisher=Mel-at-carinya.com |date= |accessdate=2008-10-22}}</ref> ''[[ಕನ್ಸ್ಪರೈಸಿ ಥಿಯರಿ]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತು ಸಹನಟ [[ಜೂಲಿಯ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್]] ಪರಸ್ಪರ ಕುಚೇಷ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಘನೀಕರಿಸಿದ ಮುಚ್ಚಿದ ಇಲಿಯನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಸೆಟ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು.<ref>ಮೆಲ್ಸ್ ಅದರ್ 'ಪ್ಯಾಶನ್': ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಾಸ್ಯಗಳು ಅಕ್ಸೆಡ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2007, etonline.com</ref> ತಮ್ಮ ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೂವರು ವಿದೂಷಕರಿಗೆ]] ಗೌರವಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಜತೆಗೆ, ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಮೈಕೆಲ್ ಚಿಕ್ಲಿಸ್]] [[ಕರ್ಲಿ ಹೊವಾರ್ಡ್‌]]ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯತಂಡವನ್ನು ಕುರಿತ 2000ದ ಕಿರುತೆರೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ''[[ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ದ 2005ರ ಅಣಕದ ಟ್ರೇಲರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಗರೇಟೊಂದನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ತಮ್ಮ ಒಂಟಿ ಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.apple.com/trailers/touchstone/apocalypto/ ಟೀಸರ್ ಟ್ರೈಲರ್. ][http://www.apple.com/trailers/touchstone/apocalypto/ ಫ್ರೇಮ್ 2546. ][http://www.apple.com/trailers/touchstone/apocalypto/ ಟೈಮ್‌ಕೋಡ್ 01:01:47:03. ][http://www.apple.com/trailers/touchstone/apocalypto/ Time 00:01:46]</ref> === ಮದ್ಯಸೇವನೆ ದುರಭ್ಯಾಸ === ತಾವು 13ರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕುಡಿತ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20071105225252/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,21062683-5005961,00.html "ರಾಂಟ್ ಆಫ್ಟರ್‌ಮ್ಯಾಥ್ ಎ ಗಿಫ್ಟ್, ಸೇಸ್ ಗಿಬ್ಸನ್."] ''ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಸನ್''. ಜನವರಿ 15, 2007</ref> [[NIDA]]ದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 2002ರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ "ನಾನು ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ತೀರಾ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ತಾವು [[ಖಿನ್ನತೆಯ ಉನ್ಮಾದತೆ]]ಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡುಬಂತು.<ref>{{cite web | url=http://www.smh.com.au/news/stay-in-touch/mel-gibson-talks-about-bipolar-struggle/2008/05/14/1210444527205.html| title=Mel opens up, but ever so fleetingly | author=Murray, Elicia and Garry Maddox| publisher=The Sydney Morning Herald | date=2008-05-15| accessdate=2008-05-15}}</ref> ಗಿಬ್ಸನ್ ಭಾವನೆಯ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ ಉಂಟಾಗುವ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ರಕ್ತದ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪ್ರಮಾಣ 0.12%-0.13%ರ ನಡುವೆ ವಾಹನ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಗಿಬ್ಸನ್ ಕಾರೊಂದರ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದ ನಂತರ ಟೊರೆಂಟೊದಲ್ಲಿ 1984ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಗಿಬ್ಸನ್ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು $300 ದಂಡ ಹೇರಲಾಯಿತು. 3 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ [[ಒಂಟಾರಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಹನಚಾಲನೆಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Mel Gibson talks about Braveheart, movie stardom, and media treachery |url=http://www.dallasobserver.com/Issues/1995-05-25/film/film_3.html |author=Seitz, Matt Zoller |work=Dallas Observer |date=1995-05-25 |accessdate=2006-07-29 |archive-date=2009-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126182654/http://www.dallasobserver.com/Issues/1995-05-25/film/film_3.html |url-status=dead }}</ref> ಕುಡಿತದ ಚಟದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಜಮೀನಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಆದರೆ ಕುಡಿತದ ಚಟದಿಂದ ಹೊರಬರುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಣಗಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಡುವೆ ಕೂಡ ಗಿಬ್ಸನ್ ವೃತ್ತಿಪರತೆ ಮತ್ತು ಸಮಯಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ [[ಹಾಲಿವುಡ್]] ಚಿತ್ರಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಬೆಳಗಿನ ತಿಂಡಿಯ ಜತೆ ಐದು ಪಿಂಟ್ ಬಿಯರ್ ಸೇವಿಸುತ್ತೇನೆಂದು ಬಹಿರಂಗ ಮಾಡಿದಾಗ ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 2]]'' ನಿರ್ದೇಶಕ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಡಾನರ್]] ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿದ್ದರು.<ref name="2004prime"/> ಗಿಬ್ಸನ್ ತಮ್ಮ 30ರ ಮಧ್ಯಾವಧಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದ್ದರು. ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ [[ಶಿಲುಬೆಯಲ್ಲಿನ ಯಾತನೆ]] ಬಗ್ಗೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೋವುಗಳನ್ನು ಶಮನಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿ 2003 ಮತ್ತು 2004ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="pboyer"/><ref name="2004prime"/><ref>{{cite news |url=http://archives.starbulletin.com/2004/02/22/news/index2.html |title=Mel Gibson's Passion |author=Ryan, Tim |work=Honolulu Star-Bulletin |date=2004-02-22}}</ref> ಅವರು 1991ರಲ್ಲಿ ನಟನೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವೃತ್ತಿಪರ ನೆರವಿಗಾಗಿ ಕೋರಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ [[AA]] ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ''[[ಸಂಡೇ ಮಿರರ್]]'' ಪ್ರಕಟಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ವಕೀಲರು ಸೋಲುತ್ತಾರೆ.<ref>''ದಿ ಅಡ್ವರ್ಟೈಸರ್''. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 22, 1991</ref>{{Clarify|date=February 2009}} 1992ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಹಾಲಿವುಡ್ ಮಧ್ಯಪಾನ ವಿಮುಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಒದಗಿಸಿ, [[ಮಧ್ಯಪಾನ ಚಟ]]ವು ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದು ತಮಗೆ ನಿಕಟತೆ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಷಯ. ಜನರು ಅದರಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದರೆ ಅದೊಂದು ಪವಾಡ."<ref>ಹಿಗ್ಗಿನ್ಸ್, ಬಿಲ್. ಲಾಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಡಿಸೆಂಬರ್ 14, 1992</ref> ಜುಲೈ 28, 2006ರಂದು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನ ತೆರೆದ ಸೀಸೆಯೊಂದಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ವಾಹನ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು [[DUI]] ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಬಂಧನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾವು ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು,ತಮ್ಮ ತುಚ್ಛ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿದರು.<ref name="first role">{{cite web |title=Gibson takes first starring role in six years |url=https://www.theguardian.com/film/2008/apr/29/news.melgibson |work=Guardian.uk.co |date=2008-04-29}}</ref> ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು "ಮನೋದ್ರೇಕದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದೆಂದು" ಅವರು ನುಡಿದರು. "ಗುಣಪಡಿಸುವ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು" ಯಹೂದಿ ನಾಯಕರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Gibson Asks Jews For Help To Find "Appropriate Path To Healing"|url=http://www.accesshollywood.com/mel-gibson/gibson-asks-jews-for-help-to-find-appropriate-path-to-healing_article_1069|date=2006-07-030|access-date=2010-02-23|archive-date=2010-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723062011/http://www.accesshollywood.com/mel-gibson/gibson-asks-jews-for-help-to-find-appropriate-path-to-healing_article_1069|url-status=dead}}</ref> ಡಯೇನ್ ಸಾಯರ್ ಜತೆ ನಂತರದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಯೋಚನೆಗಳೇನೆಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' ಮೇಲೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್-ಲೆಬನಾನ್ [[ಸಂಘರ್ಷ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಉದಾಹರಿಸಿದರು. ಗಿಬ್ಸನ್ ಬಂಧನ ನಂತರ ಅವರು ಮದ್ಯಪಾನ ಚಟದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಚೇತರಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆಂದು ಅವರ ಪ್ರಚಾರಕರು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 17,2006ರಂದು ಕುಡಿದು ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಗಿಬ್ಸನ್ ಯಾವುದೇ [[ಪ್ರತಿವಾದ ಇಲ್ಲ]]ವೆಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಸನ್ನಡತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="first role"/> ಅವರ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕೂವರೆ ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ವಾರಕ್ಕೆ ಐದು ಬಾರಿ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ವಯಂ-ನೆರವು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರ ಪ್ರಥಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕೂಡ ಅವರಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು $1,300 ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು 90 ದಿನಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="first role"/> ಅವರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. [[ಡಯೇನ್ ಸಾಯರ್]] ಜತೆ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕುಡಿತದ ಅಮಲಿನಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರಲು ತಮ್ಮ ಹೆಣಗಾಟ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದರು. <blockquote>ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿದೆ-ಜೀವನ,ಅವಯವ,ಕುಟುಂಬ-ಅದರಿಂದ ದೂರಹೋಗಲು ಇವು ಸಾಕಾಗಲಿಲ್ಲ-ನೀವೇ ಸ್ವಯಂ ಚಟದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜನರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ದೇವರು. ನೀವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ನೀವು ಅದನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿಮಗೆ ಉಳಿಗಾಲವಿಲ್ಲ..ಇಡೀ ಅನುಭವವನ್ನು ನಾನು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದದಂತೆ ಎಣಿಸುತ್ತೇನೆ.ಮೊದಲಿಗೆ, ಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಜವಾದ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಮುಂಚೆ ಚಟದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದೆ. ದೇವರಿಗೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸ್ವಯಂ ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ... ಕುಡಿತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಜೋಂಪಿಗೆ ಒಂದು ಬಕೆಟ್ ತಣ್ಣೀರು ಮುಖಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,ಏಕೆಂದರೆ ಆತ್ಮಕ್ಕುಂಟಾಗುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವ್ಯಾಧಿ,ಮನಸ್ಸಿನ ಗೀಳು ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ನೀವು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತೀರಿ. ಕೆಲವು ಜನರಿಗೆ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅವಮಾನ ಅಗತ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬಂತು.<ref>{{cite web | url=http://www.abcnews.go.com/GMA/Entertainment/Story?id=2561919&page=1 |title=Gibson: 'Public Humiliation on a Global Scale' Made Him Address Alcoholism |publisher=ABC News |accessdate=2007-09-04}}</ref></blockquote> ಮೇ 2007 ಪ್ರಗತಿ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರ ಸನ್ನಡತೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಶಿಕ್ಷೆ ಅವಧಿಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಸ್ವಯಂ-ನೆರವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.<ref>[http://www.newsmax.com/archives/articles/2007/5/11/153226.shtml "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಪ್ರೈಸಡ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಇನ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ರಿಹ್ಯಾಬ್."] ''ನ್ಯೂಸ್‌ಮಾಕ್ಸ್''. ಮೇ 12, 2007.</ref> === ಲೋಕೋಪಕಾರ === ಗಿಬ್ಸನ್ ದಂಪತಿ ತಮ್ಮ ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚಾರದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರೂ,ಅವರು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದು [[ಹಿಲಿಂಗ್ ದಿ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್]] ಸಂಸ್ಥೆ. ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ [[ಕ್ರಿಸ್ ಎಂಬಲ್‌ಟನ್]] ಪ್ರಕಾರ,ಗಿಬ್ಸನ್ ದಂಪತಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ ಮಕ್ಕಳ ಜೀವವುಳಿಸುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಣ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.newsroom.ucla.edu/page.asp?RelNum=5562&amp;menu=fullsearchresults "ಆಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಡೊನೇಟ್ಸ್ $10 ಮಿಲಿಯನ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906195951/http://www.newsroom.ucla.edu/page.asp?RelNum=5562&menu=fullsearchresults |date=2006-09-06 }} ''UCLA.edu Newsroom''.</ref><ref>[http://www.smh.com.au/articles/2004/10/13/1097607264626.html?from=storyrhs "ಮೆಲ್ಸ್ $14m ಡೊನೇಷನ್."] ''ಸಿಡ್ನಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್''. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2004</ref> ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಗಿಬ್ಸನ್ ದಂಪತಿ ಒತ್ತಾಸೆಯಾಗಿದ್ದರು, [[ನವೋದಯ]] ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕನೆರವು<ref>{{cite news| url = http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2003/07/16/wdavid16.xml| title = Mel Gibson and Sting to fund David restoration| publisher = The Daily Telegraph| date = 2003-07-16| accessdate = 2007-09-23| archive-date = 2007-10-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20071011223442/http://telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2003%2F07%2F16%2Fwdavid16.xml| url-status = dead}}</ref> ಮತ್ತು [[NIDA]]ಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಡಾಲರ್‌ಗಳ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |url=http://quadrant.org.au/php/article_view.php?article_id=783 |title=Meln An Interview with John Clark |publisher=Quadrant Magazine |date=May 2004 |accessdate=2007-09-23 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011102140/http://quadrant.org.au/php/article_view.php?article_id=783 |url-status=dead }}</ref> ''[[ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ [[ವೆರಾಕ್ರಜ್]] ರಾಜ್ಯದ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್‌]]ಗೆ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ಗಳ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಗಿಬ್ಸನ್ ನೀಡಿದರು.<ref>[http://www.rotary.org/newsroom/programs/060411_gibson.html "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಗೀವ್ಸ್ ರೋಟರಿ $1 ಮಿಲಿಯನ್ ಫಾರ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಡಿಸಾಸ್ಟರ್ ರಿಕವರಿ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706175422/http://www.rotary.org/newsroom/programs/060411_gibson.html |date=2008-07-06 }} Rotary.org.</ref> ತೀವ್ರ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋದ ಬಳಿಕ ಬಡಜನರಿಗೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲು ಈ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಾ: <blockquote>''"ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದರು. '' ''ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಲೂವಿಸಿಯಾನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. '' ''ತೀವ್ರ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಹತ್ತುಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ನಿರ್ವಸಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋದರು. '' ''ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇರೆಯದೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದಾಗ ಸುಮ್ಮನೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಬಾರದೆನ್ನುವುದು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. '' ''ನೀವು ಉಡುಗೊರೆಯೊಂದನ್ನು ತನ್ನಿ. ಇದು ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. '' ''ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಾದ ವೈನ್ ಸೀಸೆ, ಹೂವಿನ ಗುಚ್ಛ ಅಥವಾ ಚಾಕಲೇಟ್ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ನೀವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಬೇರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತೆರಳುವಾಗ,ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಂದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅವರು ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. '' ''ನೀವು ಹೇಗಾದರೂ ಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ,ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆ ನೀಡಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ನೆರವು ನೀಡಿ '' ''ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರವಾಹ ಪರಿಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾವು ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೆರವು ಅಲ್ಲಿ ನೀಡಿದೆವು"'' <ref>[http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=17262 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ರಿವೀಲ್ಸ್ ಹಿಸ್ ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070218184540/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=17262 |date=2007-02-18 }} comingsoon.net. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30, 2006</ref></blockquote> ಮನರಂಜನೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮಾದಕವಸ್ತು ಚಟದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ದೂರಮಾಡಲು ಗಿಬ್ಸನ್ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ನೆರವು ನೀಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. [[ರಾಬರ್ಟ್ ಡೌನಿ ಜೂ.]] [[ಕೊರ್‍‌ಕೊರಾನ್ ರಾಜ್ಯ ಬಂಧೀಖಾನೆ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಗಿಬ್ಸನ್ ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news |first-Deborah |last=Netburn |title=Showbiz 7s: The delicate art of the celebrity interview |publisher=Los Angeles Times |url=http://www.latimes.com/entertainment/news/celebrity/la-et-showbiz7s-2oct02,1,2424049.story |date=2007-10-02 |accessdate=2007-10-03}}</ref> [[ಹೋಲ್]] ರಾಕರ್ [[ಕರ್ಟನಿ ಲೌವ್]] ಹಾಲಿವುಡ್ ನಟ ತನ್ನನ್ನು ಮಾದಕವಸ್ತು ಚಟದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ವಿಮುಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ ನೆರವಾಗುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮನ್ನು ಉಳಿಸಿದರೆಂದು ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ಪುನಃ ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆಂದು ಕೇಳಿ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ ಹೊಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಆಕೆಯ ನೆರವಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಲವ್ ನಂತರ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, <blockquote>"ಗಿಬ್ಸನ್ ಮುಖಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಬಡಿಯುವುದನ್ನು ನಾನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದೆ. ನನ್ನ ಜತೆ ಇಬ್ಬರು ಮಾದಕವಸ್ತು ಜನರಿದ್ದು, ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಮಾದಕವಸ್ತು ವಿಮುಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೆಲ್ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆ ಮಾದಕವಸ್ತು ಜನರು ಮೆಲ್ ಜತೆ ಚೀಸ್‌ಬರ್ಗರ್ ಸೇವಿಸಲು ತೆರಳಿದರು.ಬಳಿಕ ವಾರನ್(ಬಾಯ್ಡ್)(ಮಾದಕವಸ್ತುವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ)ನನ್ನನ್ನು ವಿಮುಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>[http://contactmusic.com/news.nsf/article/gibson%20saves%20love%20from%20drugs_1011728 "ಗಿಬ್ಸನ್ ಸೇವ್ಸ್ ಲವ್ ಫ್ರಂ ಡ್ರಗ್ಸ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090727113509/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/gibson%20saves%20love%20from%20drugs_1011728 |date=2009-07-27 }} ಫೆಬ್ರುವರಿ 1, 2007.</ref></blockquote> ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಮಳೆಯಾಧಾರಿತ ಅರಣ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಗಿಬ್ಸನ್ [[ಎಲ್ ಮಿರಾಡರ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ]] ಯೋಜನೆಗೆ ಮತ್ತು "ಮಾಯಾನ್ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಉಗಮ" ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಲು $500,000 ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news|url = http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2007/9/10/movies/18807086&sec=movies|title = Enter the eco warrior|publisher = [[The Star (Malaysia)]]|date = 2007-09-10|accessdate = 2007-09-13|archive-date = 2007-10-11|archive-url = https://web.archive.org/web/20071011092050/http://star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2007/9/10/movies/18807086&sec=movies|url-status = dead}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಜುಲೈ 2007ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಪುನಃ [[ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ]]ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಕೋಸ್ಟಾರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಆಸ್ಕರ್ ಅರಿಯಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಗಿಬ್ಸನ್, "ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ಕಳಿಸಬೇಕೆಂಬ" ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು.<ref>[http://abcnews.go.com/Entertainment/wireStory?id=3361230&amp;CMP=OTC-RSSFeeds0312 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮೀಟ್ಸ್ ವಿತ್ ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕನ್ ಲೀಡರ್."] ಎಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್. ಜುಲೈ 10, 2007</ref> ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್,[[ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಗ್ಯಾಲಪ್‌]] ಪ್ರದೇಶದ ಟೈರ್ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಾಗಿ ಗ್ರೀನ್ ರಬ್ಬರ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಎಂಬ ಮಲೇಶಿಯದ ಕಂಪೆನಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುಪ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು.<ref>[http://www.ecorazzi.com/?p=3296 "ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್ ಗ್ರೀನ್ ರಬ್ಬರ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928113651/http://www.ecorazzi.com/?p=3296 |date=2007-09-28 }} EcoRazzi.com. ಜುಲೈ 12, 2007.</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಪುರಕ್ಕೆ ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲದ,ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳುಳ್ಳ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಧರ್ಮದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news |title=Mel Gibson makes S$25,000 donation to charity organisation |url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/299690/1/.html |publisher=[[Channel NewsAsia]] |date=2007-09-14 |accessdate=2007-09-14 |archive-date=2007-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070919194258/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/299690/1/.html |url-status=dead }}</ref> ಫಿಜಿಯ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ದಂಪತಿ $50,000 ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪುತ್ರ ಮೈಲೊ ಈ ಚೆಕ್ಕನ್ನು ತಲುಪಿಸಿದರು.ತಾನು ಫಿಜಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಆಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಿ ಅವರ ಪುತ್ರ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |first=Monika |last=Singh |url=http://www.fijitimes.com/story.aspx?id=100852 |title=Actor Gibson's family helps local patients |publisher=Fijitimes.com |date=2008-09-16 |accessdate=2008-10-22 |archive-date=2008-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019134256/http://www.fijitimes.com/story.aspx?id=100852 |url-status=dead }}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸೂಚಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {|class="wikitable" stype="font-size: 90%;" margin="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | ನಟ |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" |ಚಲನಚಿತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಪಾತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |rowspan="2"| 1977 | ''[[ಸಮ್ಮರ್ ಸಿಟಿ]]'' | ಸ್ಕಾಲಪ್ | |- | ''[[ಐ ನೆವರ್ ಪ್ರಾಮಿಸ್ಡ್ ಯು ಎ ರೋಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]]'' |ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ | |- |rowspan="2"| 1979 | ''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್]]'' | ಮ್ಯಾಡ್‌ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೊಕಾಟನ್‌ಸ್ಕೈ]] | |- | ''[[ಟಿಮ್]]'' | ಟಿಮ್ |[[ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |1980 | ''[[ದಿ ಚೇನ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್]]'' | ಗಡ್ಡಧಾರಿ ಮೆಕಾನಿಕ್ | |- |rowspan="2"| 1981 | ''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 2]]'' | [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೊಕಾಟಾನ್‌ಸ್ಕಿ]] | ಅಕಾ ''ದಿ ರೋಡ್ ವಾರಿಯರ್'' <br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಯಾಟರ್ನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ |- | ''[[ಗ್ಯಾಲ್ಲಿಪೊಲಿ]]'' | ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಡುನ್ನೆ |[[ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |rowspan="2"| 1982 | ''[[ದಿ ಇಯರ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ]]'' | ಗೈ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಅಟ್ಯಾಕ್ ಫೋರ್ಸ್ Z]]'' | ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ P.G. (ಪಾಲ್)ಕೆಲ್ಲಿ | |- | rowspan="3"| 1984 | ''[[ಮಿಸೆಸ್. ಸೋಫೆಲ್]]'' | ಎಡ್ ಬಿಡಲ್ | |- | ''[[ದಿ ರಿವರ್]]'' |ಟಾಮ್ ಗಾರ್ವೆ | |- | ''[[ದಿ ಬೌಂಟಿ]]'' | [[ಫ್ಲೆಚರ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] | |- |1985 | ''[[ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬಿಯಾಂಡ್ ಥಂಡರ್‌ಡೋಮ್]]'' | ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ | ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೊಕಾಟಾನ್ಸ್ಕಿ |- |1987 | ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್]]'' | ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್]] | |- |1988 | ''[[ಟೆಕಿಲಾ ಸನ್‌ರೈಸ್]]'' | ಡೇಲ್ "ಮ್ಯಾಕ್" ಮೆಕ್ಯುಸಿಕ್ | |- |1989 | ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 2]]'' | ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್ | |- | rowspan="3"| 1990 |ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್‌ | [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್]] | |- | ''[[ಏರ್ ಅಮೆರಿಕ]]'' | ಜೀನ್ ರ‌್ಯಾಕ್ | |- | ''[[ಬರ್ಡ್ ಆನ್ ಎ ವೈರ್]]'' | ರಿಕ್ ಜಾರ್ಮಿನ್ | |- | rowspan="2"| 1992 | ''[[ಫಾರೆವರ್ ಯಂಗ್]]'' | ಕ್ಯಾ. ಡೇನಿಯಲ್ ಮೆಕಾರ್ಮಿಕ್ | |- | ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 3]]'' | ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್ |[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಸ ಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿಗೆ MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] <small>ಜತೆ [[ಡ್ಯಾನಿ ಗ್ಲೋವರ್]]</small><br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚುಂಬನಕ್ಕಾಗಿ MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] <small>ಜತೆ [[ರೇನೆ ರುಸೊ]]</small><br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಪುರುಷನಾಗಿ MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |rowspan=2| 1993 | ''[[ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ವಿತೌಟ್ ಎ ಫೇಸ್]]'' | ಜಸ್ಟಿನ್ ಮೆಕ್‌ಲಿಯೋಡ್ | |- | ''ದಿ ಚಿಲ್ಲಿ ಕಾನ್ ಕಾರ್ನೆ ಕ್ಲಬ್'' | ಮೆಲ್ | |- |1994 | ''[[ಮೇವರಿಕ್]]'' | ಬ್ರೆಟ್ ಮೇವರಿಕ್ | |- |rowspan=2|1995 | ''[[ಪೊಕಾಹೊಂಟಾಸ್]]'' | ಜಾನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ |ಧ್ವನಿ |- | ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' | [[ವಿಲಿಯಂ ವ್ಯಾಲೇಸ್]] |ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – MTV ಮೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ (ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆ - ಪುರುಷ)<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಪುರುಷ]] |- |1996 | ''[[ರಾನ್ಸಮ್]]'' | ಟಾಮ್ ಮುಲ್ಲನ್ | ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಮನರಂಜನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು: ಮೆಚ್ಚಿನ ನಟ - ಸಸ್ಪೆನ್ಸ್<br />| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಥೆಗಾಗಿ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |rowspan="3"| 1997 | ''[[FairyTale: A True Story]]'' | ಫ್ರಾನ್ಸ್ ತಂದೆ | |- |ಕನ್‌ಸ್ಪೈರೆಸಿ ಥಿಯರಿ | ಜೆರಿ ಫ್ಲೆಚರ್ | ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಮನರಂಜನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು- ಮೆಚ್ಚಿನ ನಟ ಸಸ್ಪೆನ್ಸ್ |- | ''[[ಫಾದರ್ಸ್ ಡೆ]]'' | ಸ್ಕಾಟ್ ದಿ ಬಾಡಿ ಪಿಯರ್ಸರ್ | |- |1998 | ''[[ಲೆಥಾಲ್ ವೆಪನ್ 4]]'' | ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಗ್ಸ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಸ ಭಾಗ]] <small>ಜತೆ[[ಡ್ಯಾನಿ ಗ್ಲೋವರ್]]</small> |- | 1999 | ''[[ಪೇಬ್ಯಾಕ್]]'' | ಪೋರ್ಟರ್ | |- | rowspan="4"| 2000 | ''[[ವಾಟ್ ವುಮನ್ ವಾಂಟ್]]'' | ನಿಕ್ ಮಾರ್ಷಲ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಸಂಗೀತ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯ]] |- | ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಟ್]]'' | ಬೆಂಜಮಿನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ | ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಮನರಂಜನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು : ಮೆಚ್ಚಿನ ನಟ — ಕಥೆ<br />ಜನರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು — ಕಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – MTV ಮೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ (ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆ - ಪುರುಷ) |- | ''[[ಚಿಕನ್ ರನ್]]'' | ರಾಕಿ |ಧ್ವನಿ |- | ''[[ದಿ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹೊಟೆಲ್]]'' | ಡಿಟೆಕ್ಟಿವ್ ಸ್ಕಿನ್ನರ್ | |- |rowspan="2"| 2002 | ''[[ವಿ ವರ್ ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್]]'' | ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ [[ಹಾಲ್ ಮೂರ್]] | |- |ಚಿಹ್ನೆಗಳು | ರೆವ್. ಗ್ರಾಹಮ್ ಹೆಸ್ | |- |2003 | ''[[ದಿ ಸಿಂಗಿಂಗ್ ಡಿಟೆಕ್ಟಿವ್]]'' | ಡಾ.ಗಿಬ್ಬನ್ | |- |2004 | ''[[ಪಾಪರಾಜ್ಜಿ]]'' | ಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ರೋಗಿ | |- | 2006 | ''[[ಹು ಕಿಲ್ಲಡ್ ದಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರ್?]]'' |ನಿಜಜೀವನದ ಪಾತ್ರ | |- |2010 | ''[[ಎಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್]]'' | ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೇವನ್ | |- |2011 |''[[ದಿ ಬೇವರ್]]'' |ವಾಲ್ಟರ್ ಬ್ಲಾಕ್ |ನಿರ್ಮಾಣ-ನಂತರದ ಹಂತ |} {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" margin="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Director |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" |ಚಲನಚಿತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |1993 | ''[[ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ವಿತೌಟ್ ಎ ಫೇಸ್]]'' | |- |1995 | ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' |[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಾಧನೆ ಪರಾಮರ್ಶೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಂಡಳಿ]]<br />ಶೋವೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ವರ್ಷದ ನಿರ್ದೇಶಕ<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ BAFTA ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ನಿರ್ದೇಶಕರ ಗಿಲ್ಡ್‌ನ ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |2004 | ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' | [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಸೆಟಲೈಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | 2006 | ''[[ಅಪೊಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' | |} {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" margin="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | ನಿರ್ಮಾಪಕ |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" |ಚಲನಚಿತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |1992 | ''[[ಫಾರೆವರ್ ಯಂಗ್]]'' | ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ-ಅನ್ ಕ್ರೆಡಿಟೆಡ್ |- |1995 | ''[[ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್]]'' |ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ (ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ)<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ BAFTA ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |2000 |''[[ದಿ ತ್ರೀ ಸ್ಟೂಜಸ್]]'' |ಕಿರುತೆರೆ<br />ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ |- |2001 |''[[ಇನ್‌ವಿನ್ಸಿಬಲ್]]'' |ಕಿರುತೆರೆ<br />ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | rowspan="2"| 2003 |''ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಕರ್ಸ್'' |ಕಿರುತೆರೆ<br />ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | ''[[ದಿ ಸಿಂಗಿಂಗ್ ಡಿಟೆಕ್ಟಿವ್]]'' | |- | rowspan="2"| 2004 | ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' | ಜನರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು — ಮೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಕ |- | ''[[ಪಾಪರಾಜ್ಜಿ]]'' | |- |2005 | ''[[Leonard Cohen: I'm Your Man]]'' |ಕಿರುತೆರೆ<br />ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2006 | ''[[ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' | ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ BAFTA ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |2008 | ''ಅನದರ್ ಡೇ ಇನ್ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್'' |ಕಿರುತೆರೆ |} {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" margin="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" |ಚಲನಚಿತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |2004 | ''[[ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]'' | ಚಿತ್ರಕಥೆ |- | 2006 | ''[[ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ]]'' | |} === ಇತರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು === * [[ಜನರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]: ಮೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (1990, 1996, 2000, 2002, 2003) * ಶೋವೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ವರ್ಷದ ಪುರುಷ ತಾರೆ (1993) * ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿನೆಮಾಥಿಕ್ ಗಾಲಾ ಗೌರವ: ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿನೆಮಾಥಿಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(1995) * [[ಹೇಸ್ಟಿ ಪಡ್ಡಿಂಗ್ ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ಸ್]]: ವರ್ಷದ ಪುರುಷ(1997) * ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ: ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(2002) * ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಮತ್ತು ಪದವಿಪೂರ್ವ ಆರಂಭದ ಭಾಷಣಕಾರ, [[ಲೋಯೊಲಾ ಮೆರಿಮೌಂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (2003) * ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿ-US ಉದ್ಯಮ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]'' (2004) * [[ಹಾಲಿವುಡ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್]] ವರ್ಷದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಾರ (2004) * ಕಲೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ [[ಲಿಮ್ಕಾಕ್‌ವಿಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ‌|[[ಲಿಮ್ಕಾಕ್‌ವಿಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ‌]] ]](2007) * ವಿಶ್ವ ಸಿನೆಮಾಗೆ ಮಹೋನ್ನತ ಕೊಡುಗೆ[[ಐರಿಷ್ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (2008)<ref>{{cite web |url=http://www.rte.ie/arts/2008/0208/gibsonm.html |title=RTÉ.ie Entertainment: Mel Gibson to be honoured at IFTA ceremony |publisher=Rte.ie |date= |accessdate=2008-10-22 |archive-date=2009-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090727121854/http://www.rte.ie/arts/2008/0208/gibsonm.html |url-status=dead }}</ref> == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book | title=The Films of Mel Gibson | last=McCarty | first=John |location=New York | publisher=Citadel | year=2001 | month=September | isbn=0806522267}} * {{cite book | title=Mel Gibson: Man on a Mission | last=Clarkson | first=Wensley | location=London | publisher=John Blake | year=2004 | month=September | isbn=1-85782-537-3}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Mel Gibson}} * {{imdb|0000154}} * {{dmoz|Arts/People/G/Gibson,_Mel/}} * [https://web.archive.org/web/20121211125656/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1174684,00.html "ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್: ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ಸ್ ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟೊ ನೌ] (sic), ಟಿಮ್ ಪಾಡ್‌ಗೆಟ್/ವೆರಾಕ್ರಜ್, ''[[ಟೈಮ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ {{Persondata |NAME=Gibson, Mel |ALTERNATIVE NAMES=Mel Colm-Cille Gerard Gibson |SHORT DESCRIPTION=American film actor, director, producer |DATE OF BIRTH=January 3, 1956 |PLACE OF BIRTH={{city-state|Peekskill|New York}}, United States |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH=}} {{DEFAULTSORT:Gibson, Mel}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಮೆರಿಕ ದೇಶದ ಜನ]] [[ವರ್ಗ:೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ರಂಗ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ದೂರದರ್ಶನ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಲೋಕಹಿತೈಷಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ನಾಟಕ ಕಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಷ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಾಲನೆ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವತಃ ಮದ್ಯವ್ಯಸನಿಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜನ]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] o9rwpb28qgqy3o1tjjvw4soqidbdo40 0 23140 1379617 1351007 2026-08-09T15:12:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379617 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |native_name = Dwarka | type = city | latd = 22.23 | longd = 68.97 |locator_position = right | state_name = Gujarat |district = [[Jamnagar district|Jamnagar]] |leader_title = |leader_name = |altitude = 0 |population_as_of = 2001 |population_total = 33,614| population_density = |area_magnitude= km² |area_total = |area_telephone = |postal_code = |vehicle_code_range = |sex_ratio = |unlocode = |website = |footnotes = }} [[File:Dwarka.jpg|thumb|ಅಕ್ಬರನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್‌ನವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೃಷ್ಣನ ದ್ವಾರಕೆಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರ]] '''ದ್ವಾರಕಾ''' {{Audio|Dwarka.ogg|pronunciation}} ({{Lang-hi|द्वारका}}), ಇದನ್ನು '''ದ್ವಾರ್ಕಾ''', '''ದ್ವಾರಕ''', ಹಾಗೂ '''ದ್ವಾರಕಾ''' ಎಂದು ಕೂಡಾ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಒಂದು ನಗರ ಹಾಗೂ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಗುಜರಾತ್]] ರಾಜ್ಯದ [[ಜಾಮ್‌ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಒಂದು [[ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ]]. ದ್ವಾರಕಾ (ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕಾ - ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ), ಇದನ್ನು ದ್ವಾರಾವತಿಯೆಂದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಹತ್ತು ಅತಿ ಪುರಾತನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಂತಕಥೆಯಾಗಿರುವ ಈ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರವು ಭಗವಾನ್ [[ಕೃಷ್ಣ]]ನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಈ ನಗರವು ಆರು ಬಾರಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ನಾಶಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ದ್ವಾರಕಾವು ಏಳನೆಯ ಬಾರಿ ಅದೇ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ನಗರ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ==ಭೂಗೋಳ== ಈಗಿನ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರವು[[ಗುಜರಾತ್‌]]ನ [[ಜಾಮ್‌ನಗರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಗೋಮತಿ]] ನದಿಯು [[ಕಚ್ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಭಾರತ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಪೂರ್ವದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ಇದೆ.ದ್ವಾರಕಾ ನಗರವು ಇರುವುದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾದ {{Coord|22.23|N|68.97|E|}}.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/0/Dwarka.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Dwarka |access-date=2010-04-19 |archive-date=2008-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080331101551/http://www.fallingrain.com/world/IN/0/Dwarka.html |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಮಾನಾಂತರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಸರಾಸರಿ 0&nbsp;ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (0&nbsp;ಅಡಿ). ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== 2001ರ ಭಾರತೀಯ [[ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{GR|India}}</ref> ದ್ವಾರಕಾವು 33,614ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 53% ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರು 47%. ದ್ವಾರಕಾವು ಸರಾಸರಿ 64% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಕ್ಷರತೆ 59.5%ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದು; ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು 72%, ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು 55% ಇದೆ. ದ್ವಾರಕಾದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13% ನಷ್ಟು ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಿದ್ದಾರೆ. ==ದ್ವಾರಕಾಧೀಶ ದೇವಸ್ಥಾನ== {{Main|Dwarakadheesh temple}} [[File:Dwarakadhish gopura and swarg-dwar.JPG|thumb|right|ಸ್ವರ್ಗ ದ್ವಾರ]] *ಈ ದೇವಾಲಯವು ಐದು ಮಹಡಿಗಳ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಗ ಸಾಂಬಾನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾದ [[ವಿಶ್ವಕರ್ಮ]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದೆಂಬ ಈ ನಗರವು ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮರಳಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೋಪುರದ ಮೇಲೆ ದ್ವಜವನ್ನು ಐದು ಬಾರಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತನ್ನ ಸುಂದರವಾದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತದೆ. * ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ರಚನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳಿವೆ: ಯಾತ್ರಿಗಳು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸ್ವರ್ಗ ದ್ವಾರ, ಹಾಗೂ ಯಾತ್ರಿಗಳು ನಿರ್ಗಮಿಸುವಂತಹ ಮೋಕ್ಷ ದ್ವಾರ. ಗೋಮತಿನದಿಯು ಸಮುದ್ರದೆಡೆಗೆ ಹರಿದು ಸೇರುವ ಸಂಗಮ(ಕೂಡಿಹರಿಯುವಿಕೆ)ವನ್ನು ಜನರು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. *ದ್ವಾರಕಾದಲ್ಲಿ, [[ವಸುದೇವ]], [[ದೇವಕಿ]], [[ಬಲರಾಮ]] ಹಾಗೂ ರೇವತಿ, [[ಸುಭದ್ರಾ]], [[ರುಕ್ಮಿಣಿ]] ದೇವಿ, ಜಾಂಬವತಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು [[ಸತ್ಯಭಾಮ]] ದೇವಿಯವರ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಇವೆ. ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿಗಾಗಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ದೇವಾಲಯವೂ ಇದೆ. ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾಕ್ಕೆ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದ ಅರಮನೆಯಂತೆಯೇ ಇದೆ. *ಭಗವಾನ್ ದ್ವಾರಕಾನಾಥನ ತರಹವೇ ಇರುವ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾದಲ್ಲಿಯೂ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಅರಮನೆಯಂತೆಯೇ ಇದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಲಕ್ಷ್ಮಿ [[ನಾರಾಯಣ]], ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ, ಜಾಂಬವತಿ ದೇವಿ, ಸತ್ಯಭಾಮ ದೇವಿ ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿಯವರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ==ಪವಿತ್ರ ನಗರ== *ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು ''ದ್ವಾರ'' ಎಂಬ ಶಬ್ಧದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ ಇದರ ಅರ್ಥ [[ಬಾಗಿಲು]] ಅಥವಾ [[ದ್ವಾರ]] ಎಂದಾಗಿದೆ. ದ್ವಾರಕಾವನ್ನು[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ [[ಬದರಿನಾಥ]], [[ಪುರಿ]], [[ರಾಮೇಶ್ವರಂ]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇದೂ ಸಹ 4 ಪ್ರಮುಖ [[ಧಾಮ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ನಗರವು [[ವೈಷ್ಣವ]]ರಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಕೃಷ್ಣ]]ನದೇ ಒಂದು ರೂಪವಾದ '''ದ್ವಾರಕಾದೀಶ''' ನನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಗತ್ಮಂದಿರವೂ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. *[[ಭಗವಾನ್ ಶಿವ]]ನ 12 ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ನಾಗೇಶ್ವರ]] [[ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]]ವು ದ್ವಾರಕಾದ ಬಳಿ ಇದೆ.ದ್ವಾರಕಾವು [[ದ್ವಾರಕಾ ಪೀಠ]]ವನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ (ಇದನ್ನು '''ಶಾರದಾ ಪೀಠ''' ) ಎಂದು ಕೂಡಾ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ), ಇದು [[ಆದಿ ಶಂಕರಾ]]ಚಾರ್ಯರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಶೃಂಗೇರಿ]], [[ಪುರಿ]] ಹಾಗೂ [[ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಠ]]ವು ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ [[ಮಠ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ==ಶ್ರೀ ದ್ವಾರಕಾನಾಥ ಮಹಾತ್ಯಂ== {| class="infobox bordered" style="width:25em;text-align:left;font-size:90%" |- | colspan="2" style="text-align:center;font-size:large"| '''ಶ್ರೀ ದ್ವಾರಕಾನಾಥ''' |- | colspan="2" style="text-align:center"| [[File:Dwarakdish.jpg|108px]]<br>ಶ್ರೀ ದ್ವಾರಕಾನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ |- ! ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೆಸರು: | ಶ್ರೀ ದ್ವಾರಕಾನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ |- ! ಅಡ್ಡ ಹೆಸರು: | |- ! ದೇವರ ಹೆಸರು: | ಕಲ್ಯಾಣ ನಾರಾಯಣನ್ |- ! ದೇವತೆಯ ಹೆಸರು: | ಕಲ್ಯಾಣ ನಾಚಿಯಾರ್,ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ |- ! ಪುಷ್ಕರಣಿ: | ಗೋಮತಿ ಪುಷ್ಕರಣಿ |- ! ವಿಮಾನಂ: | ಹೇಮಕೂಟ ವಿಮಾನಂ |- ! ಸ್ಥಳ | [[ಜಾಮ್‌ನಗರ್‌]] |- ! ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶ: | [[ಗುಜರಾತ್]], [[ಭಾರತ]] |- | colspan="2" style="font-size:smaller"| {{{Footnotes|}}} |} [[ಆದಿ ಶಂಕರ]]ರು ದ್ವಾರಕಾದೀಶನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಹಾಗೂ [[ದ್ವಾರಕಾ ಪೀಠ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಕಲ್ಯಾಣ ಕೋಲಮ್ ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ವೈಭವಯುಕ್ತ ಮದುವೆ ವೇಷಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ [[ಕೃಷ್ಣ]]ನು ಸ್ವತಃ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದು ಆತನ ವಂಶಜರು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದು ಬಹಳ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. 108 [[ದಿವ್ಯ ದೇಶಂ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಸಾದ== ದ್ವಾರಕಾದೀಶ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಾದ‌ಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಠಾಯಿ, ಖೀರ್, ಒಣ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಪಾನ್, ರುಚಿಯಾದ ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶ ಭರಿತ ಆಹಾರ, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಊಟ ಮತ್ತು ಕೇಸರಿ ಶರಬತ್. ==ದರ್ಶನ, ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು== ಭಗವಾನ್ ದ್ವಾರಕಾದೀಶನ ಹಲವಾರು ದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಾನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದರ್ಶನಗಳು ಹೀಗಿವೆ. * ಮಂಗಳಾ * ಶೃಂಗಾರ್ * ಗ್ವಾಲ್ * ರಾಜ್‌ಭೋಜ್ * ಉಥಾಪನ್ * ಭೋಗ್ * ಸಂಧ್ಯಾ ಆರತಿ * ಶಯನ್ * ಹಿಂದೊಲ ==ದ್ವಾರಕಾ ರಾಜ್ಯ== {{Main|Dwaraka Kingdom}} [[ಮಹಾಭಾರತ]], [[ಹರಿವಂಶ]], [[ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ]], [[ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ]], ಹಾಗೂ [[ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ ದ್ವಾರಕಾವು ಈಗಿನ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದಿತು. ಆದರೆ ಅದು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಮರಳಿನಿಂದಾವೃತವಾಗಿದೆ. === ಸ್ಥಾಪನೆ === *ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುವ ಜನರ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ]]ನು [[ಮಥುರಾ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿದನು (ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ''ರಾಂಚೋದ್ರಾಯ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು)''' ಹಾಗೂ ದ್ವಾರಕಾನಗರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದನು.''' '''ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಈ ಹಿಂದೆ ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದನು (ಈತನು ಒಬ್ಬ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ, ಹಾಗೂ ಆತನ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯ ಸಂಬಂಧಿ) ಹಾಗೂ[[ಉಗ್ರಸೇನ]]ನನ್ನು ಮಥುರಾದ ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದನು (ಕಂಸನ ತಂದೆ ಹಾಗೂ ಆತನ ಅಜ್ಜ). *'ಕೋಪೋದ್ರಿಕ್ತನಾದ, ಕಂಸನ ಮಾವ [[ಜರಾಸಂದ]] ([[ಮಗಧ]] ದೇಶದ ರಾಜ) ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತ ಕಲಾಯವನ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಮಥುರಾದ ಮೇಲೆ 17 ಬಾರಿ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದನು. ''' '' '''''ಜನರ ಸುರಕ್ಷಿತತೆಗಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ [[ಯಾದವ]]ರು ಸೇರಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮಥುರಾದಿಂದ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು.''' === ನಗರದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು === *ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನ ಆದೇಶದಂತೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಈ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರಗಳ ಹತ್ತಿರದ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [[ಗೋಮತಿ ನದಿ]]ಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ದ್ವಾರಕಾನಗರವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಕ್ಷೆತಯಾರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವನ್ನು ದ್ವಾರಾಮತಿ, ದ್ವಾರಾವತಿ ಮತ್ತು ಕುಶಸ್ಥಲಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಇದು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ರಚನೆಯಾದ ಆರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯಗಳು, ಅಗಲವಾದ ರಸ್ತೆಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಳಿಗೆಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವಂತವುಗಳೂ ಇವೆ. "ಸುಧರ್ಮ ಸಭಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಮುದ್ರದ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕೂಡಾ ಈ ನಗರದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. *ಈ ನಗರವು ಬಂಗಾರ. ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ 700,000 ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನ 16108 ಪತ್ನಿಯರೂ ತಮ್ಮದೇ ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲ ಕಾಲದ ಹೂವುಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಂದರ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಮನೋಹರವಾದ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಈ ನಗರವು ಹೊಂದಿದೆ. === ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದು === *ಸುಮಾರು 36 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದ (3138 BC) ನಂತರ ಕೃಷ್ಣನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು [[ವೈಕುಂಠ]]ಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು, ಹಾಗೂ ವಾದವಿವಾದಗಳಿಂದ ಅವರವರ ನಡುವೆಯೇ ಕದನ ನಡೆದು ಪ್ರಮುಖ [[ಯಾದವ]] ಮುಖಂಡರು ನಿಧನಹೊಂದಿದರು, [[ಅರ್ಜುನ]]ನು ದ್ವಾರಕಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕೃಷ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಯಾದವರ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತತೆಗಾಗಿ [[ಹಸ್ತಿನಾಪುರ]]ಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದನು. ಅರ್ಜುನನು ದ್ವಾರಕಾ ನಗರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ತಕ್ಷಣ ಅದು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋಯಿತು. ನಂತರದ್ದು ಅರ್ಜುನನಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಾಗಿದೆ, ಅದು [[ಮಹಾಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ: {{Quote|...imposed on it by nature. The sea rushed into the city. It coursed through the streets of the beautiful city. The sea covered up everything in the city. I saw the beautiful buildings becoming submerged one by one. In a matter of a few moments it was all over. The sea had now become as placid as a lake. There was no trace of the city. Dwaraka was just a name; just a memory.}} *ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಸಹ ದ್ವಾರಕಾವು ಮುಳುಗಿದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ, {{Quote|On the same day that Krishna departed from the earth the powerful dark-bodied [[Kali Yuga|Kali Age]] descended. The oceans rose and submerged the whole of Dwarka.}} ==ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಶೋಧನೆಗಳು== {{Main|Marine archaeology in the Gulf of Cambay}} [[File:Dwarkadheesh temple.jpg|right|270px|thumb|ದ್ವಾರಕಾ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವಾರಕಾಧೀಶ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹರಿ-ಗೃಹ (ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನ ವಾಸಸ್ಥಾನ)ದ ಮೇಲೆ ಕೃಷ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಗ ವಜ್ರನಾಭನಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.]] *ಮೇ 19, 2001ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯ ಮಂತ್ರಿ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ ಜೋಶಿಯವರು ಖಂಬತ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅವಶೇಷಗಳು ಸಿಕ್ಕಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಈ ಅವಶೇಷಗಳು, ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿವೆ (GKCC). ಇವು ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು-ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40ಮೀ ಆಳದ ಸಮುದ್ರದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವೆ. *ಧ್ವನಿಗತಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ತಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ಆರು ತಿಂಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000ದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಓಷನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (NIOT)ಯ ಒಂದು ತಂಡವು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, NIOT ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಮುದ್ರದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ. *ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆತ್ತಿ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅದೇ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತೆ ನವೆಂಬರ್ 2001ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. 2003 ಮತ್ತು 2004ರಲ್ಲಿ NIOT ತಂಡವು ಖಂಬತ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಳಹೊಕ್ಕು ಪರಿಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು, ಹಾಗೂ ಮಡಿಕೆಯ ಚೂರುಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌, UK, ಮತ್ತು ಹಾನೋವರ್, ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. * ಅನಿರ್ಣಾಯಕ ಶೋಧನೆಗಳು ಹೇಗಾದರೂ, ಗಲ್ಫ್ ಖಂಬತ್‌ನಲ್ಲಿ (ಕ್ಯಾಂಬೆ) ದೊರೆತ ಆರ್ಟಿಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಗಳ ಅತಿ ಪುರಾತನವಾದ ಮಾದರಿಗಳು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಆರ್ಟಿಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಅಥವಾ ಮಡಕೆ ಚೂರುಗಳು ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಚಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಜಿಯೋಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ದೊರೆತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. *ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, "ಅವಶೇಷಗಳು" ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬಂಡೆಯ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ದೋಷಯುಕ್ತ ರಿಮೋಟ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಉಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪುನಃಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿದ "ಆರ್ಟಿಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌"ಗಳು ಜಿಯೋಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಇತರೆ ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ಕ್ಯಾಂಬೆ ಗಲ್ಫ್‌ನ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಅಲೆಗಳು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಕೊಲ್ಲಿಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬಳಸಿದ ಪಾರ್ಶ್ವ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಜಲಾಂತರ ಶಬ್ದಶೋಧಕ ಸಲಕರಣೆಯು ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ನೀಡಿದ ಆಧಾರಿತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿರ ಬಹುದು.<ref name="Witzel(2008)"> *ವಿಟ್ಜೆಲ್, ಮೈಕೇಲ್, 2006, Rama’s realm: Indocentric rewritings of early South Asian archaeology and history in Fagan, G. G., ed., Archaeological Fantasies. ರೂಟ್ಲೆಡ್ಚ್ ಟೇಲರ್, ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿನ್ ಗ್ರೂಪ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ISBN 0-415-30593-4.</ref>. ಕೆಲ ವಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾತನ ವಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಾಗು ಕಾರ್ಯ ನಿರತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕರ್ತರು ನೀಡುವ ಅರ್ಥ ವಿವರಣೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ===ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕ=== *ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕವು ಭವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಹಿಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಕಡಲ ತೀರಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಒಡೆದ ಗಡಿಗೆ ಚೂರುಗಳು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎರಾದಲ್ಲಿ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕಡಲ ತೀರದ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯಗಳು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="Gaur, A. 2005">• *ಗೌರ್, ಎ., ಸುಂದರೇಶ್, ಎಸ್. ತ್ರಿಪಾಠಿ. 2005. Evidence for Indo-Roman trade from Bet Dwarka Waters, west coast of India, International Journal of Nautical Archaeology 35: 117-127.</ref> ಈ ಆಡಂಬರದ ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯು ಕೃಷ್ಣನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gaur, A. 2005" /> ನಿಜವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆಲವು ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಒಂದು ತಂಡವು ಸಮುದ್ರತೀರದ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ-ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದೆ. ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ವಸ್ತುಗಳು ದೊರೆತ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದರೆ, ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾ-I, II, VI, ಮತ್ತು IX. *ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ: ಮೂರು-ತಲೆಗಳುಳ್ಳ ಮೊಟಿಫ್ ಪ್ರಾಣಿಯ ಕೆತ್ತನೆ ಇರುವ ಒಂದು ಕಾಂಚ್ ಶೆಲ್‌ನ ಚಿಕ್ಕ ಸೀಲ್ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಾನವನಿಗಿಂತ ಮೊದಲಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿ<ref>ರಾವ್, ಎಸ್.ಆರ್., (1994). ''New Frontiers of Archaeology'', ಮುಂಬಯಿ: ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಪ್ರಕಾಶನ, ISBN 81-7154-689-7, p.70</ref>, *ಎರಡು ಕೆತ್ತಿದ ಪದಗಳು, ಒಂದು ತಾಮ್ರದ ಮೀನಿನ ಗಾಳ ಮತ್ತು [[ಹರಪ್ಪನ್]](circa 1700-1400 BC) ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ಮಡಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಧಿ. ತೀರದಲ್ಲಿನ ಹಾಗೂ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಎತ್ತರವಾದ ಅಲೆಗಳು ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಕೆಲ ಸ್ಥಳಗಳು ಮುಳುಗಿದ್ದರಿಂದ ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾ ದ್ವೀಪದ ತೀರ ರೇಖೆಯು ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಕಡಲ ತೀರದಾಚೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ತ್ರಿಭುಜಾಕಾರದ, ಕೊಂಡಿಪಾಶಗಳ ಮತ್ತು ಉಂಗುರಾಕಾರಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಲಂಗರುಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಅವುಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಅವಧಿ ಕೂಡಾ ದ್ವಾರಕಾ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತವುಗಳ ಅವಧಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ರೋಮನ್ ಪುರಾತನ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಾಡಿಗಳ ಚೂರುಗಳೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಸೀಸದ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸೀಸದ ಲಂಗರುಗಳೂ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. *ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿದ್ದ ಸೂಚನೆಗಳಿವೆ. ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಪರಿಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಭಾರತವು ಪಶ್ಚಿಮ ದೇಶಗಳೊಡನೆ ಕಡಲಾಚೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಶೋಧನೆಗಳು ಇಂಡೋ-ರೋಮನ್ ವಾಣಿಜ್ಯಕಾಲವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತವು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶತಮಾನ BCE ಯಿಂದ 4ನೆಯ ಶತಮಾನ CE ವರೆಗೂ ರೋಮ್‌ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗದ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. *ಈ ಶೋಧನೆಗಳು ಒಂದನೆಯ ಶತಮಾನ BCE ಯಿಂದ 2ನೆಯ ಶತಮಾನ CEಯವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾದಲ್ಲಿನ ಆಂಫೋರಾದ ಶೋಧನೆಯು ಭಾರತದ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅರ್ಥವತ್ತಾದ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಏಳು ಆಂಫೋರಾಗಳಿಂದ ಕಪ್ಪು ಪದರಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೈನ್ ಹಾಗೂ ಆಲೀವ್ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಫ್ತುಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಇವು ಬಹುಶಃ ವೈನ್ ಆಂಫೋರಾಗಳಾಗಿದ್ದವು. *ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಆಂಫೋರಾ ಅವಶೇಷಗಳ ಶೋಧನೆಯಿಂದ ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎರಾದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Gaur, A. 2005" /> ಸಿಕ್ಕ ಅವಶೇಷಗಳು ರೋಮ ನ್ ವ್ಯಾಪರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ವಸ್ತುಗಳೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Gaur, A. 2005" /> ರೋಮನ್ ಆಂಫೋರಾಗಳು ಇರುವುದು ರೋಮನ್ ಹಡಗುಗಳು ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬೇಗ ತಲುಪಿದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. *ಲಂಗರುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಶೋಧನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಂದರುಗಳು, ಬಂದರಿನ ಅಥವಾ ಕೆರೆ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರದೊಳಕ್ಕೆ ಬಾಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿರುವ ಬಂದರಿನ ಒಡ್ಡುಗಳು ಮತ್ತು ಲಂಗರಿಳಿಸುವಿಕೆಯ ಸ್ಥಳಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರಗಳು ಇದ್ದುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾದಲ್ಲಿ ಈಗ ಯಾವುದೇ ಪುರಾತನ ಬಂದರಿನ ಅಥವಾ ಕೆರೆ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರದೊಳಕ್ಕೆ ಬಾಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿರುವ ಬಂದರಿನ ಒಡ್ಡು ಉಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಕಲ್ಲಿನ ಲಂಗರುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿರುವುದರಿಂದ ದೋಣಿಗಳ ಲಂಗರಿಳಿಸುವಿಕೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.<ref>• ಗೌರ್, ಎ. ಎಸ್., ಕೆ. ಎಚ್. ವೋರಾ. 2007 Ancient technology of jetties and anchoring points along the west coast of India, Current Science 93.7: 986-91.</ref> *ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಾಗೂ ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಲಂಗರುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಬಂದರು ಇದ್ದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾ ಪ್ರದೇಶವು ದೊಡ್ಡ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟುದರಿಂದ ಇದು ಲಂಗರಿಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅತಿ ಅನುಕೂಲವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. MAUನಿಂದ ಒಪ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದ್ವಾರಕಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ಪ್ರಸ್ತಾಪದಲ್ಲಿ, ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಜನರು ಜಲಾಂತರ ಆಕ್ರಿಲಿಕ್ ಕೊಳವೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಗರದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಒಳಗೊಂಡಿ ದೆ. ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ & ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. (ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಂದ). ಅದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೆ, ಸಮುದ್ರದ ಕೆಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. ==ಸಂಯೋಜನೆಗಳು== [[ಮೀರಾಬಾಯಿ]], [[ಸೂರ್‌ದಾಸ್]] ಇವರುಗಳು ದ್ವಾರಕಾದೀಶನ ಬಗೆಗೆ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಆಳ್ವಾರ್‌]]ಗಳಾದ [[ತಿರುಮಲೈಸಾಯಿ ಆಳ್ವಾರ್]], [[ನಮ್ಮಾಳ್ವಾರ್]], [[ಪೆರಿಯಳ್ವಾರ್]], [[ಅಂದಾಲ್]], [[ತೊಂಡರಡಿಪ್ಪೊಡಿ ಆಳ್ವಾರ್]], [[ತಿರುಮಂಗಾಯ್ ಆಳ್ವಾರ್]] ಇವರುಗಳು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕಾನಾಥನನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ==ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು== *[[ನಾಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ದ್ವಾರಕ]] - 12 [[ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಬಹಳ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಶಿವನ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಶ್ರೀ [[ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ]] - ದ್ವಾರಕಾ * ರುಕ್ಮಿಣಿ ಹ್ರಿದ್ - 7 ಕೊಳಗಳು ಸೇರಿರುವುದು. * [[ಬ್ರಹ್ಮ]] ಕುಂಡ್. * [[ದ್ವಾರಕಾ ಪೀಠ]] * ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾ, ದ್ವಾರಕಾದ ಬಳಿ ಇರುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪ * [[ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಭಗವಾನ್ [[ಶಿವ]]ನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದೇವಸ್ಥಾನ ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ== * ಎಸ್. ಆರ್. ರಾವ್, ''The Lost City of Dvaraka'' ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಓಶಿಯಾನೊಗ್ರಫಿ (1999) ISBN 81-86471-48-0 * ಎಸ್. ಆರ್. ರಾವ್, ''Marine Archaeology in India,'' ದೆಹಲಿ, ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ವಿಭಾಗ (2001) ISBN 81-230-0785-X. * [http://www.ias.ac.in/currsci/may102004/1256.pdf ಎ. ಎಸ್. ಗೌರ್, Sundaresh and Sila Tripati, "An ancient harbour at Dwarka: Study based on the recent underwater explorations", ''Current Science,'' Indian Academy of Sciences (ಮೇ 10, 2004). ][http://www.ias.ac.in/currsci/may102004/1256.pdf On line,.pdf format.] ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.dwarkadhish.org ಕಗದ್ ಮಂದಿರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್, '''ದ್ವಾರಕಾ''' ] *[http://www.divyadesamonline.com/hindu/temples/dwaraka-temple.asp ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ದೇವಸ್ಥಾನ, '''ದ್ವಾರಕಾ''' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219113845/http://divyadesamonline.com/hindu/temples/dwaraka-temple.asp |date=2009-02-19 }} *[http://vishwakarma.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=84&amp;Itemid=1 ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ದೇವತೆ & ದ್ವಾರಕಾ ನಗರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928071442/http://vishwakarma.org/index.php?option=com_content&task=view&id=84&Itemid=1 |date=2007-09-28 }} *[http://www.dwarkadhish.org ದ್ವಾರಕಾ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಜಗತ್ ಮಂದಿರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ (ದ್ವಾರಕಾದೀಶ ದೇವಸ್ಥಾನ) ] *[http://www.iskcon.net/hktv/news1.htm ಇಸ್ಕಾನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112054451/http://www.iskcon.net/hktv/news1.htm |date=2007-11-12 }} *[http://sss.vn.ua/india/gujarat/dwarka/indexen.htm ದ್ವಾರಕಾದ 150 ಫೋಟೋಗಳು, 1280x960] *[http://www.nio.org/projects/vora/project_vora_1.jsp ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಓಶಿಯಾನೊಗ್ರಫಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090112151303/http://www.nio.org/projects/vora/project_vora_1.jsp |date=2009-01-12 }} *[http://www.gujaratplus.com/web/gujarat/cities/dwarka.html ದ್ವಾರಕಾ ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ] *[http://www.urday.com/dham.htm 4 ಧಾಮಗಳು, ದ್ವಾರಕಾ ಧಾಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140210044344/http://www.urday.com/dham.htm |date=2014-02-10 }} *[http://www.sacredsites.com/asia/india/dwarka.html ಪವಿತ್ರ ತಾಣಗಳು, ದ್ವಾರಕಾ] *[http://www.atributetohinduism.com/Dwaraka.htm ದ್ವಾರಕಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810025015/http://www.atributetohinduism.com/Dwaraka.htm |date=2006-08-10 }} *[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/979740.cms ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿದೆ. ][http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/979740.cms ದ್ವಾರಕಾವು ಸುನಾಮಿಯಿಂದ ಮುಳುಗಿದೆ!] *[https://web.archive.org/web/20020827113942/http://www.geocities.com/narenp/history/info/city.htm ದ್ವಾರಕಾ] *[http://www.the-week.com/23jun01/cover.htm ದ್ವಾರಕಾದ ದಂತಕಥೆ] *[http://www.pilgrimage-india.com/north-india-pilgrimage/dwarka.html ದ್ವಾರಕಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317145015/http://www.pilgrimage-india.com/north-india-pilgrimage/dwarka.html |date=2010-03-17 }} *[http://www.indhistory.com/hindu-temple/hindu-temple-dwarka-temple.html ದ್ವಾರಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101029112950/http://indhistory.com/hindu-temple/hindu-temple-dwarka-temple.html |date=2010-10-29 }} *[http://www.templenet.com/Western/dwarka.htm ದ್ವಾರಕಾ] *[http://www.hindunet.org/saraswati/gkcc1.pdf Submergence of Dwarka, p.22-25] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213043329/http://www.hindunet.org/saraswati/gkcc1.pdf |date=2006-12-13 }} (PDF) *[http://www.niot.res.in/m3/arch/index.htm Marine Archaeology in the gulf of Khambat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080328185435/http://www.niot.res.in/m3/arch/index.htm |date=2008-03-28 }} *[http://deshgujarat.com/2007/02/21/dwarka-of-krishnaarcheologist-sr-raos-speech-english-mp3/ S.R. Rao's speech and talk(mp3)about Dwarka experiences on DeshGujarat.][http://deshgujarat.com/2007/02/21/dwarka-of-krishnaarcheologist-sr-raos-speech-english-mp3/ Com] {{Hindu holy cities}} {{Krishna}} {{ಮಹಾಭಾರತ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೃಷ್ಣ]] [[ವರ್ಗ:ಗುಜರಾತ್‌ನ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸನ್ಕೆನ್ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೀರಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನ ವಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಾಣಗಳು]] soc7nc13yt2a8cuui0zflvdjb644lb4 0 23302 1379646 1354677 2026-08-09T19:59:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379646 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography 2 | playername = Frank Lampard | image = [[ಚಿತ್ರ:F-Lampard.jpg|200px]] | caption = | fullname = Frank James Lampard<ref name="PFA 358">{{cite book | last = Hugman | first = Barry J. | title = The PFA Premier & Football League Players' Records 1946-2005 | publisher = Queen Anne Press | year = 2005 | page = 358 | isbn = 1852916656 }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1978|6|20|df=y}}<ref name="PFA 358"/> | cityofbirth = [[Salisbury]], [[Wiltshire]] | countryofbirth = England | height = {{height|m=1.84}}<ref name="Chelsea FC Players Profile">{{cite web|url=http://www.chelseafc.com/page/PlayerProfileDetail/0,,10268~6076,00.html|title=Frank Lampard Profile|publisher=Chelsea FC|date=8 December 2009|accessdate=8 December 2009}}</ref> | position = [[Midfielder]] | currentclub = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 1994–1995 | youthclubs1 = [[West Ham United F.C.|West Ham United]] | years1 = 1995–2001 | years2 = 1995–1996 | years3 = 2001– | clubs1 = [[West Ham United F.C.|West Ham United]] | clubs2 = → [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] (loan) | clubs3 = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | caps1 = 149 | caps2 = 9 | caps3 = 315 | goals1 = 24 | goals2 = 1 | goals3 = 100 <!-- Note to editors: Only appearances and goals from DOMESTIC LEAGUE GAMES go in this infobox. Stats from cup competitions are not included--> | nationalyears1 = 1997–2000 | nationalyears2 = 1999– | nationalyears3 = | nationalteam1 = [[England national under-21 football team|England U21]] | nationalteam2 = [[England national football team|England]] | nationalcaps1 = 16 | nationalcaps2 = 77 | nationalgoals1 = 9 | nationalgoals2 = 20 | pcupdate = 19:02, 27 March 2010 (UTC) | ntupdate = 18:22, Sunday 7 March 2010 (UTC) }} '''ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌''' (1978ರ ಜೂನ್‌ 20ರಂದು ಜನನ. ) ಒಬ್ಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಆತ ಕ್ಲಬ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಆಟವನ್ನು [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]]ದ [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]] ಕ್ಲಬ್‌‌ಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಬಾಕ್ಸ್‌‌ನಿಂದ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಿರುವ(ಮಿಡ್ ಫೀಲ್ಡ್ ) ಮಧ್ಯಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ಆಟಗಾರ]]ನಾಗಿ ಆಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[ಮಧ್ಯಮೈದಾನದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ]] ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ. ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕ್ಲಬ್‌ [[ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆತ 1997-98ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆ ತಂಡವು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ 5ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. ಅದು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅತಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ 2001ರಲ್ಲಿ ಆತ £11 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಲಂಡನ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಚೆಲ್ಸಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡನು. ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ಆತ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಮೊದಲ ತಂಡದಲ್ಲೇ ಇದ್ದನು. ತಂಡವು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 164 ಬಾರಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫರ್ಧಿಸಿ, ದಾಖಲೆ ಸಾಧಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಆತ ವೆಸ್ಟ್‌ ಲಂಡನ್‌ ಕ್ಲಬ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛ ಸ್ಕೋರುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವವನಾಗಿ ಹೆಸರಾದನು. ಅಲ್ಲದೆ [[2004-05]] ಮತ್ತು [[2005-06]]ರಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುದರ ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ [[ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ್ ಕಪ್‌ ಡಬಲ್]]ಅನ್ನು ಗೆದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತ 2008ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಿ; ಆ ಮ‌ೂಲಕ ಆ ಸಂದರ್ಭದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆವ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಆಟಗಾರನಾದನು.<ref name="Paid"/> ಅಲ್ಲದೇ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಫೈನಲ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದನು. ಆತ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯದ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಮ‌ೂಲಕ [[2009]]ರಲ್ಲಿ FA ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಗೆದ್ದನು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 23ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಂದ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನ ದಶಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರನೆಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು.<ref name="Decade">[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/2783628/Lamps-is-star-of-the-decade.html ಲ್ಯಾಂಪ್ಸ್ ಈಸ್ ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ದ ಡೀಕೇಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227073537/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/2783628/Lamps-is-star-of-the-decade.html |date=2009-12-27 }} ದ ಸನ್</ref> ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಆಟಗಾರ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮ‌ೂರು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾನೆ. ಆತ 100 ಲೀಗ್ ಗೋಲುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ 151 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಮ‌ೂಲಕ, ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ 3ನೇ ಎಲ್ಲಾ-ಕಾಲದ ಗೋಲು ಹೊಡೆಯುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಆಡಿರುವುದು. ಆತ 124 ಲೀಗ್ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಮಧ್ಯಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref name="premiersoccerstats.com">{{Cite web |url=http://premiersoccerstats.com/epl.html |title=ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಸಾಕರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟ್ಸ್ |access-date=2010-05-12 |archive-date=2014-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220184215/http://www.premiersoccerstats.com/epl.html |url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ನ 149 ಮಂದಿಯ ಎಲ್ಲಾ-ಕಾಲದ ಆಟಗಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref name="premiersoccerstats.com"/> 2005ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ PFA ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಆಟಗಾರ]] ಮತ್ತು [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ FWA ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಆಟಗಾರ]] ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ [[2005ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ FIFA ವಿಶ್ವ ಆಟಗಾರ]] ಮತ್ತು [[2005 ಬ್ಯಾಲನ್ ಡಿಓರ್]] ಎರಡರಲ್ಲೂ ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದನು. ಆತನನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>[http://www.wldcup.com/worldcup/2006/players_present//31_player_profile.html ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205183828/http://www.wldcup.com/worldcup/2006/players_present/31_player_profile.html |date=2010-02-05 }} ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ ಸಾಕರ್</ref><ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/138196/Lampards-world-bid.html ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಬಿಡ್] ದ ಸನ್</ref><ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/216133/Lamps-lights-up-Owen.html ಲ್ಯಾಂಪ್ಸ್ ಲೈಟ್ ಅಪ್ ಓವೆನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140430061739/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/216133/Lamps-lights-up-Owen.html |date=2014-04-30 }} ದ ಸನ್</ref><ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/1871296/Hull-City-0-Chelsea-3.html ಹಲ್ ಸಿಟಿ 0 ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022122141/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/1871296/Hull-City-0-Chelsea-3.html |date=2012-10-22 }} ದ ಸನ್</ref>. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ 1999ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ 77 ಬಾರಿ ಗೆಲುವಿನ ಕಿರೀಟ ಪಡೆದನು. ಅಲ್ಲದೇ 20 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದಿದ್ದಾನೆ. ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 2004 ಮತ್ತು 2005ರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಆಟಗಾರನೆಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು. ಆತ [[UEFA ಯ‌ೂರೊ 2004]]ರಲ್ಲಿ ಆಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಆತ ನಾಲ್ಕು ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಮ‌ೂರು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದ ನಂತರ ಸ್ಪರ್ಧಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದನು. ಆತ [[2006 ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]] ಅರ್ಹತಾ ನಿರ್ಧಾರಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]‌ನ ಉತ್ತಮ ಸ್ಕೋರ್ ಗಳಿಸುವವನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ, [[2006 ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದನು. [[2010 ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]] ಅರ್ಹತಾ ಆಯ್ಕೆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಅನ್ನು ಅರ್ಹ ತಂಡವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. == ಕ್ಲಬ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ === ==== 1995–2001 ==== ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಆತನ [[ತಂದೆಯ]] ಹಿಂದಿನ ಕ್ಲಬ್ [[ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದನು‌. ಸುಮಾರು 1994ರಲ್ಲಿ ಯುವಕರ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿ ಆತ 1997-98ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಆತನ ತಂಡವು [[1998-99 ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಒಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮೈದಾನದಿಂದ 14 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ವೆಸ್ಟ್‌ ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಆತ 2001ರಲ್ಲಿ £11 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[ಲಂಡನ್‌]] ಕ್ಲಬ್‌ ಚೆಲ್ಸಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡನು. === ಚೆಲ್ಸಿಯಾ === ==== 2001–2004 ==== [[ಚಿತ್ರ:Lampard playing.jpg|thumb|120px|ಚೆಲ್ಸಿಯಾಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಿರುವ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌]] ಆಗಸ್ಟ್ 19ರ 2001ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದೊಂದಿಗಿನ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವು [[ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್‌]]‌ನೊಂದಿಗೆ 1-1 ಡ್ರಾ ಆಯಿತು. [[ಟೊಟೆನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಹಾಟ್ಸ್‌ಪುರ್‌]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16ರಲ್ಲಿ ಆತ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೆಂಪು ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆದನು. ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ 2001-02 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಆತ [[ಚಾರ್ಲ್ಟನ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ [[2002-03]] ಅವಧಿಯ ಮೊದಲನೆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯ-ವಿಜೇತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದನು. [[ನಂತರದ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ 2003ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆತ ಆ ತಿಂಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್ ಆಟಗಾರ ಎಂದು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ PFA ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಆಟಗಾರ ಎಂದು ಆಯ್ಕೆಯಾದನು. 2003-04 [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಅದರ 2ನೇ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ [[ಅರ್ಸೆನಲ್]] ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿತು. ಹದಿನಾಲ್ಕು [[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡಂಕೆಯ (10) ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದುದರಿಂದ, ಆತ 2004 [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ PFA ತಂಡ]]ದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ [[ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್]]‌ನವರೆಗೆ ಹೋಯಿತು. [[ಮೊನಾಕೊ]] ವಿರುದ್ಧದ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆತ ಉತ್ತಮ ಸ್ಕೋರುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]] 5-3 ಗೋಲಿನಿಂದ ಪರಾಜಯಗೊಂಡಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/3680039.stm ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 2-2 ಮೊನ್ಯಾಕೊ] BBC ಸ್ಪೋರ್ಟ್, 5 ಮೇ 2004</ref> ==== 2004–2007 ==== [[ಚಿತ್ರ:Lampard chelsea2.jpg|thumb|left|upright|2007ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌]] ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[2004-05]]ರ ಮ‌ೂರನೇ ಅನುಕ್ರಮ ಸರಣಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮ‌ೂವತ್ತೆಂಟು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದ್ದಾನೆ. ಆತ 13 ಗೋಲುಗಳನ್ನು (ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ 19) ಮಾಡಿದನು. ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಸಹಾಯಕನಾದನು.<ref>{{cite news | date=7 July 2008 | url=http://www.premierleague.com/page/Statistics/0,,12306,00.html | title=Premier League - Statistics | publisher=Premier League | accessdate=7 July 2008 | archive-date=14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 | archive-url=https://www.webcitation.org/65SGZFaSo?url=http://www.premierleague.com/en-gb/players.statistics.html | url-status=dead }}</ref> 2004ರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ 25 ಗಜ ದೂರದಿಂದ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 4-1 ಗೋಲಿನಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿತು<ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/134394/Chelsea-4-Crystal-Palace-1.html ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 4 ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022094144/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/134394/Chelsea-4-Crystal-Palace-1.html |date=2012-10-22 }} ದ ಸನ್</ref>. ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 2-0 ಗೋಲಿನಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ [[ಬೋಲ್ಟನ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ ಎರಡು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು<ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/217187/Chelsea-champions.html ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022094230/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/217187/Chelsea-champions.html |date=2012-10-22 }} ದ ಸನ್</ref>. ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಕಗಳ ಅಂತರದೊಂದಿಗೆ ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಅದರ ಮೊದಲ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆತ ಸರಣಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು<ref>[http://www.4thegame.com/club/chelsea-fc/player-profile/1125/franklampard.html ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌] 4thegame.com</ref>. ಕಳೆದ 2004-05 ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆತ [[ಬೇಯರ್ನ್ ಮುನಿಚ್‌]] ವಿರುದ್ಧ 2 ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ 3 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 6-5 ಗೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜಯಗಳಿಸಿತು. ಅವನ ಮೊದಲನೇ ಸುತ್ತಿನ ಎರಡನೇ ಗೋಲು ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು; [[ಮ್ಯಾಕಲೆಲೆಯ]] ಅಡ್ಡಬರುವಿಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಎದೆಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ನಂತರ ತಿರುಗಿ ಚೆಂಡನ್ನು ಎಡಕಾಲಿನಿಂದ ಒದೆದು ದೂರದಲ್ಲಿನ ಗೋಲಿನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು<ref>[http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2004/round=1970/match=1084882/index.html ಸ್ಟೈಲಿಶ್ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಸೀಜ್ ಕಮಾಂಡ್] uefa.com, 6 ಎಪ್ರಿಲ್ 2005</ref><ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/215818/Chelsea-4-B-Munich-2.html ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 4 ಬೇಯರ್ನ್ ಮುನಿಚ್ 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022094255/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/215818/Chelsea-4-B-Munich-2.html |date=2012-10-22 }} ದ ಸನ್</ref>. [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] [[ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಲೀಗ್-ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌]]ನಿಂದ ಸೋತು ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ತಂಡವು [[ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್ ಕಪ್‌]]ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಆರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದನು. ಇದು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 2-1 ಗೋಲಿನಿಂದ ಗೆದ್ದ ಲೀಗ್ ಕಪ್‌ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್]] ವಿರುದ್ಧ ಹೊಡೆದ ಆರಂಭದ ಗೋಲನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆತ [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಆಟಗಾರ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಮ‌ೂಲಕ ಅವನ ಮೊದಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.<ref>{{cite news| date=6 May 2005| url=https://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/050506/7/3lg2.html| title=Chelsea's Lampard is writers' player of the year| publisher=Yahoo!| accessdate=6 January 2007| archive-date=27 ನವೆಂಬರ್ 2005| archive-url=https://web.archive.org/web/20051127132302/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/050506/7/3lg2.html| url-status=dead}}</ref> ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ದಂತಕಥೆ [[ಜೋಹನ್ ಕ್ರುಯ್ಫ್‌]] ಅವನನ್ನು "ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಧ್ಯಮೈದಾನದ ಆಟಗಾರ" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಆತ [[2005-06]]ರಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ 16 ಲೀಗ್ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು. ಇದು ಐದನೇ ಅನುಕ್ರಮ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮೈದಾನದ ಆಟಗಾರನೊಬ್ಬನು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಯಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[FIFಪ್ರೊ ವರ್ಲ್ಡ್ XI]]ರ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದನು.<ref>{{cite news| date=20 December 2005| url=http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2005/09/Lampard_and_Terry_honoured.htm?WBCMODE=PresentationUnpublished%3Fpagedefault.htm| title=Lamps and Terry honoured| publisher=Football Association| accessdate=9 December 2006| archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081227021247/http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2005/09/Lampard_and_Terry_honoured.htm?WBCMODE=PresentationUnpublished%3Fpagedefault.htm| url-status=dead}}</ref> ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಅವನ ದಾಖಲೆಯು 164 ಗೋಲುಗಳೊಂದಿಗೆ (ಹಿಂದೆ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿದ [[ಡೇವಿಡ್ ಜೇಮ್ಸ್]]‌ನಿಂದ ಐದು ಹೆಚ್ಚು) 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 28ರಲ್ಲಿ, [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹೊರಗುಳಿದಾಗ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news | date=29 December 2005 | url=http://football.guardian.co.uk/print/0,3858,5363818-103,00.html | title=Lampard 164 and out | publisher=The Guardian | accessdate=9 December 2006 | archive-date=13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071213093853/http://football.guardian.co.uk/print/0,3858,5363818-103,00.html | url-status=dead }}</ref> ಅವನ ಅವಧಿಯು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸುಧಾರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕ್ಲಬ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಆತನ ಮೊದಲ ಕ್ರೀಡಾವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 2001ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 13ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು<ref>[http://www.premierleague.com/page/Headlines/0,,12306~1477848,00.html ಫ್ರೈಡೆಲ್ ಹಾನರ್ಡ್ ವಿದ್ ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್ ಮೆರಿಟ್ ಎವಾರ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319070601/http://www.premierleague.com/page/Headlines/0,,12306~1477848,00.html |date=2011-03-19 }} - ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್</ref>. [[ಬ್ಯಾಲನ್ ಡಿಓರ್]] ಮತ್ತು [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯತ್ತಮ FIFA ವಿಶ್ವ ಆಟಗಾರ]] ಎರಡೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ [[ರೊನಾಲ್ಡಿನೊ]] ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇವನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು.<ref>{{cite news | date=28 November 2005 | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/4475808.stm | title=Ronaldinho scoops European award| publisher=BBC Sport| accessdate=9 December 2006}}</ref><ref>{{cite news | date=19 December 2005 | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/4475808.stm | title=Ronaldinho wins world award again| publisher=BBC Sport| accessdate=9 December 2006}}</ref>. [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬರ್ನ್ ರೋವರ್ಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ 4-2 ಗೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ 25 ಗಜ ದೂರದಿಂದ, ನೀಡಿದ ಅಡಚಣೆಯಿಲ್ಲದ ಒದೆತವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಉತ್ತಮ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದನು. ಈ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ [[ಜೋಸ್ ಮೌರಿನೊ]] ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ನನ್ನು "ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರ<ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/137300/Chelsea-4-Blackburn-2.html ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 4 ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬರ್ನ್ 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022094342/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/137300/Chelsea-4-Blackburn-2.html |date=2012-10-22 }} - ದ ಸನ್, 29 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2005</ref>" ಎಂದು ಕರೆದನು. ಚೆಲ್ಸಿಯಾ [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]]ಅನ್ನು ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ 16 ಲೀಗ್ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡುವವನಾಗಿದ್ದನು. [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ಗುಂಪು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ [[ಆಂಡರ್ಲೆಚ್ಟ್]] ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಅಡಚಣೆಯಿಲ್ಲದ ಒದೆತದಿಂದ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದನು. ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಆರಂಭದ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡರೂ, [[ಬಾರ್ಸಿಲೋನ]]ದಿಂದ ಸೋಲಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಜಾನ್ ಟೆರ್ರಿ]]ಯು ಬೆನ್ನುನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[2006-07]]ರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವನಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ ತಂಡದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದನು. ಆತ ಎಂಟು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದನು. [[ಫುಲ್ಹ್ಯಾಮ್]] ವಿರುದ್ಧ 2-0 ಗೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ಗೆದ್ದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೋಲುಗಳನ್ನೂ ಈತನೇ ಹೊಡೆದನು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 17ರಲ್ಲಿ [[ಎವರ್ಟನ್]] ವಿರುದ್ಧ 3-2 ಗೋಲಿನಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ ಪರವಾಗಿ ಅವನ 77ನೇ ಗೋಲು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, [[ಡೆನ್ನಿಸ್ ವೈಸ್]]‌ನನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದ ಮಧ್ಯಮೈದಾನದ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು.<ref>{{cite news | date=17 December 2006| url=http://www.chelseafc.com/xxchelsea180706/index.html#/page/NewsHomePage/list_2209151_0 | title=Match Report: Everton 3 Chelsea 2| publisher= Chelsea FC| accessdate=17 December 2006}}</ref>. [[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ಗುಂಪು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಂಪ್ ನೌ]]ನಲ್ಲಿ ಆತ ಬಾರ್ಸಿಲೋನದ ವಿರುದ್ಧ, ಅತ್ಯಂತ ಬಿಗುವಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಗೋಲು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಪಂದ್ಯವು 2-2ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು<ref>ಬಾರ್ಸಿಲೋನ [http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/69348/Barcelona-2-Chelsea-2.html 2 ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020080111/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/69348/Barcelona-2-Chelsea-2.html |date=2012-10-20 }} ದ ಸನ್</ref>. ಜೀವಮಾನದಲ್ಲೇ-ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರು [[FA ಕಪ್‌]] ಗೋಲುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 21 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು; ಅವನ ಮೊದಲ ಹನ್ನೊಂದು ಕ್ರೀಡಾ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಏಳು ಕಪ್‌ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. 2007ರ ಜನವರಿ 6ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಕ್ಲೆಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಟೌವ್ನ್]] ವಿರುದ್ಧದ [[ಮ‌ೂರನೇ-ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಆತ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸಾಧಿಸಿದನು. ಆತ ಟೊಟೆನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಹಾಟ್ಸ್‌ಪುರ್‌‌ ವಿರುದ್ಧದ [[ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ 3-1 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾಗ ಚೆಲ್ಸಿಯಾಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಗಿ ಎರಡು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪಂದ್ಯ ಡ್ರಾ ಆಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಇಂತಹ ಕುಶಲ ಆಟದ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಆತ FA ಕಪ್‌ ಸುತ್ತಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು.<ref>{{cite news | date=30 March 2007 | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/6491391.stm | title=Lampard triumphs in FA Cup award| publisher=BBC Sport | accessdate=9 April 2007}}</ref>. [[2007 FA ಕಪ್‌ ಫೈನಲ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ-ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಆತ [[ಡಿಡೈರ್ ಡ್ರಾಗ್ಬಾ]]ನಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದನು. ಆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 1-0 ಗೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಚೆಲ್ಸಿಯಾ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್]] ವಿರುದ್ಧ [[FA ಕಪ್‌ ಫೈನಲ್‌]]ಅನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌, ತನಗೆ ಈ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ "ಯಾವತ್ತಿಗೂ" ಇರುವ ಆಸೆ ಇದೆ, ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.<ref>{{cite news | date=20 May 2007| url=http://www.eurosport.com/football/fa-cup/2006-2007/sport_sto1186167.shtml| title=Mourinho proud of Chelsea players| publisher=Eurosport | accessdate=20 May 2007}}</ref> ==== 2007–2009 ==== [[ಚಿತ್ರ:Frank lampard.jpg|thumb|right|160px|ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಪಂದ್ಯವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕುತ್ತಿರುವುದು]] ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ನ 2007-08 ಅವಧಿಯು ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಆತ 40 ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 24 ಪಂದ್ಯಗಳು 1996-97ರಿಂದ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳು. ಫೆಬ್ರವರಿ 16ರ 2008ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌, 3-1 ಗೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜಯಗಳಿಸಿದ [[ಹಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಟೌವ್ನ್]]‌ ವಿರುದ್ಧದ [[FA ಕಪ್‌]] ಐದನೇ-ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಾಗಿ 100 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದ ಎಂಟನೇ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಆಟಗಾರನಾದನು.<ref>{{cite news | date=17 February 2008| url=http://www.chelseafc.com/xxchelsea180706/index.html#/page/Homepage/article_1243456 | title=Frank and the Full 100 Club| publisher=Chelsea FC | accessdate=17 February 2008| author=}}</ref> ಅಂತಿಮ ಸೀಟಿ ಊದಿದ ನಂತರ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಅವನ ಮೇಲುಡುಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು, ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ''"100 ಔಟ್ ಆಗಿಲ್ಲ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನಿಮ್ಮವರು, ಧನ್ಯವಾದಗಳು"'' ಎಂದು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಾಗಿರುವ ಟಿ-ಶರ್ಟನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು.<ref>{{cite news | date=17 February 2008| url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/sport/football.html?in_article_id=515433&in_page_id=1779 | title=A ton of thanks - Lampard's salute after reaching Chelsea milestone| publisher=Daily Mail | accessdate=15 November 2008 | author=Barlow, M.}}</ref>. [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಆತ [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌]]‌ ವಿರುದ್ಧ [[ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 1-1 ಡ್ರಾ ಆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೆನಾಲ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು. [[ಡರ್ಬಿ ಕೌಂಟಿ]]ಯು ಮಾರ್ಚ್ 12ರಲ್ಲಿ 6-1 ಗೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಸೋಲು ಕಂಡ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ ನಾಲ್ಕು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು‌. [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫೈನಲ್‌‌ನ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇವನು [[ಫೆನೆರ್ಬಾಹ್ಕ್‌]] ವಿರುದ್ಧ 87ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 3-2 ಗೋಲಿನಿಂದ ಜಯ ಗಳಿಸಿತು<ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/article1016364.ece ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 2 ಫೆನೆರ್ಬ್ಯಾಹ್ಕೆ 0 - ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಹೆಲ್ಪ್ಸ್ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಇನ್ಟು ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020080408/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/article1016364.ece |date=2012-10-20 }} ದ ಸನ್</ref>. ಎಪ್ರಿಲ್ 30ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಒಂದು ವಾರದ ಮೊದಲು ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೇ [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವಿರುದ್ಧದ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್‌‌]]ನ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಆಡಿದನು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯ ಸಮಯದ 98ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಆತ ದೃಢನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪೆನಾಲ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ 4-3 ಗೋಲಿನಿಂದ ಪರಾಜಯಗೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/1110303/Chelsea-3-Liverpool-2-aet-Champions-League-semi-final.html ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್: ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 3 ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ 2 ಏಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020080703/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/1110303/Chelsea-3-Liverpool-2-aet-Champions-League-semi-final.html |date=2012-10-20 }} ದ ಸನ್</ref> [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ವಿರುದ್ಧದ ಫೈನಲ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಆತ 45ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಸರಿಸಮನಾದ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆದನು. [[ಮೈಕೆಲ್ ಎಸ್ಸೀನ್]]‌ನ ವಿಚಲಿತಗೊಳಿಸುವ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಚೆಂಡು ಬಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಹೋದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದುದರಿಂದ ಆತ ಅದ್ಭುತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓಡಿಬಂದು ಚೆಂಡನ್ನು ಎಡ ಕಾಲಿನಿಂದ ಒದ್ದು ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಪಂದ್ಯವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಯದ ನಂತರ 1-1ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಪೆನಾಲ್ಟಿಗಳಿಂದಾಗಿ 6-5 ಗೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸೋತಿತು. ಆತ ನಂತರ [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ UEFA ಕ್ಲಬ್‌ ಮಧ್ಯಮೈದಾನದ ಆಟಗಾರ]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು. ಆಗಸ್ಟ್ 13ರ 2008ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದೊಂದಿಗೆ £39.2 ದಶಲಕ್ಷ ಮೌಲ್ಯದ ಒಂದು ಹೊಸ ಐದು-ವರ್ಷದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಿದನು. ಇದು ಅವನನ್ನು ಅತಿಹೆಚ್ಚು-ಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ ಆಟಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="Paid">[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1157605/Striking-rich--footballs-highest-earners-revealed.html ಸ್ಟ್ರೈಕಿಂಗ್ ಇಟ್ ರಿಚ್ - ಫುಟ್ಬಾಲ್ಸ್ ಟಾಪ್ ಟೆನ್ ಹೈಯೆಸ್ಟ್ ಅರ್ನರ್ಸ್ ಆರ್ ರಿವೀಲ್ಡ್] - ''[[ದ ಡೈಲಿ ಮೇಲ್]]'' (2 ಮಾರ್ಚ್‌ 2009), ಮಾರ್ಚ್ 11ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref><ref>{{cite web |url=http://thestar.com.my/sports/story.asp?file=/2008/8/15/sports/22088226&sec=sports |title= Lamps signs mega deal |accessdate=13 August 2008 |publisher=Malaysian Star Online|date= 13 August 2008}}</ref> ಅವನ ಮೊದಲ ಹನ್ನೊಂದು ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ [[2008-09 ಅವಧಿ]]ಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಕ್ಲಬ್‌ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ 150ನೇ ಗೋಲನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆತ [[ಹಲ್ ಸಿಟಿ]] ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅವನ ಎಡಕಾಲಿನಿಂದ ಬಲವಾದ ಏಟಿನೊಂದಿಗೆ ಹೊಡೆದನು; ಆತ 20 ಗಜಗಳಷ್ಟು ದೂರದಿಂದ ಕೊಚ್ಚೇಟು ಕೊಟ್ಟಾಗ ಚೆಂಡು ಹೊರಳಿಕೊಂಡು ನೆಟ್ ಒಳಗೆ ಹೋದಂತೆ ಹೋಗಿ ಗೋಲುಗಾರನನ್ನು ಮ‌ೂರ್ಖನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ಆಟದ ನಂತರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ ವಿಜೇತ ತರಬೇತುದಾರ [[ಲೂಯಿಜ್ ಫೆಲಿಪ್ ಸ್ಕೋಲರಿ]] ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ: "ನಾನು ನೋಡಿದುದರಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಗೋಲು ಇದು. ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವ ಆಟಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಾನು ಅವನನ್ನೇ ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನು ಅವನ ಚುರುಕುಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ"<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/3280485/Frank-Lampard-and-Chelsea-put-a-stop-to-Hulls-capital-gains-Football.html ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ, ಹಲ್‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜಯಕ್ಕೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿದರು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028214027/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/3280485/Frank-Lampard-and-Chelsea-put-a-stop-to-Hulls-capital-gains-Football.html |date=2019-10-28 }} - ದ ಟೆಲಿಗ್ರ್ಯಾಫ್, 29 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008</ref>. ಅವನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ನೂರನೇ ಗೋಲನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 2ರಲ್ಲಿ [[ಸುಂದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ವಿರುದ್ಧ 5-0 ಗೋಲಿನಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದನು.<ref>{{cite news | date=2 November 2008| url=http://theworldgame.sbs.com.au/english-premier-league/scolari-hails-centurion-lampard-148420/ | title=Scolari hails centurion Lampard| publisher=The World Game | accessdate=3 November 2008| author=PA Sport}}</ref> ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ನ ನೂರು ಗೋಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟು ಗೋಲುಗಳು ಪೆನಾಲ್ಟಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite news | date=6 November 2008| url=http://www.chelseafc.com/page/LatestNews/0,,10268~1445574,00.html | title=THE LAMPARD 100 GOAL PUZZLE - PART TWO | publisher=Chelsea FC | accessdate=10 November 2008 | author= }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Just Frank Lampard.jpg|thumb|left|200px|ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಚೆಲ್ಸಿಯಾಕ್ಕಾಗಿ ಆಡುತ್ತಿರುವುದು]] ಅವನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮ‌ೂರನೇ ಬಾರಿ [[ತಿಂಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ ಆಟಗಾರ]] ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು [[ಅಕ್ಟೋಬರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪಡೆದನು.<ref>{{cite news | date=15 November 2008 | url=http://www.teamtalk.com/football/story/0,16368,2483_4499610,00.html | title=Rafa and Lamps claim Prem gongs | publisher=TeamTalk | accessdate=15 November 2008 | author= | archive-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081219051822/http://www.teamtalk.com/football/story/0%2C16368%2C2483_4499610%2C00.html | url-status=dead }}</ref> ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡದ ಕೆಲವು ಸರಣಿ ಪಂದ್ಯಗಳ ನಂತರ, ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮ‌ೂರು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಮೊದಲನೇ ಗೋಲನ್ನು [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಬ್ರೋಮ್‌ವಿಚ್ ಆಲ್ಬಿಯಾನ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಳಿದೆರಡು ಗೋಲುಗಳನ್ನು [[ಫುಲ್ಹ್ಯಾಮ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದನು.<ref>{{cite web |title=Drogba, Lampard See Chelsea Past West Brom |url=http://ibnlive.in.com/news/drogba-lampard-see-chelsea-past-west-brom/81435-5-21.html |publisher=''IBN Live'' |accessdate=3 January 2009 |archive-date=2012-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012125848/http://ibnlive.in.com/news/drogba-lampard-see-chelsea-past-west-brom/81435-5-21.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Lampard rallies team-mates after Chelsea's title bid falters at Fulham |author=David Smith |url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1102500/Lampard-rallies-team-mates-Chelseas-title-bid-falters-Fulham.html?ITO=1490 |date=29 December 2008|publisher=''Daily Mail'' |accessdate=3 January 2009}}</ref> ಜನವರಿ 17ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಪರವಾದ 400ನೇ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸ್ಟೋಕ್ ಸಿಟಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಆಡಿದನು. ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯ ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವಿನ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಆತ ಮತ್ತೊಂದು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯ ಗೆಲುವಿನ ಗೋಲನ್ನು [[ವಿಗಾನ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ FA ಕಪ್‌‌ನ 4ನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಪ್ಸ್‌ವಿಚ್‌ ಟೌವ್ನ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ 35 ಗಜಗಳಷ್ಟು ದೂರದಿಂದ ಅಡಚಣೆಯಿಲ್ಲದ-ಸರಳ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದನು. ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್‌ನ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಪಂದ್ಯವು 4-4ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 7-5 ಗೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜಯಗಳಿಸಿತು. ನಂತರ ಆತ FA ಕಪ್‌ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಸೆನಲ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಹಾಯಕ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 2-1 ಗೋಲಿನಿಂದ ಜಯಶಾಲಿಯಾಯಿತು. ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ ಸರಣಿಯನ್ನು 12 ಗೋಲುಗಳು ಮತ್ತು 10 ಸಹಾಯಕ ಹೊಡೆತಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು. ಅದಲ್ಲದೇ 2009 ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಆಟಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಸರ್ ಅಲೆಕ್ಸ್ ಫರ್ಗ್ಯೂಸನ್]] ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ನನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ: "ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಒಬ್ಬ ಅಸಾಧಾರಣ ಆಟಗಾರ, ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿ. ನೀವು ಮಧ್ಯಮೈದಾನದಿಂದ ಗೋಲು ಹೊಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು 20 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಆಟಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಗಾ ವಹಿಸಿ.ಆತ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚಾಲಿಕಿತನದ ಪೆದ್ದುತನ ಮಾಡಿದಾಗ ಆತನನ್ನು ನೀವು ನೋಡಬೇಡಿ;ಅಲ್ಲದೇ ಆತ ಚಿಕ್ಕ-ಪುಟ್ಟ ವಿಷಯಗಳಿಗಾಗಿ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವ ರೂಢಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಸಿಲೋನದಿಂದ ಸೋಲಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರವೂ ಮತ್ತು ಅವನು [[ಆಂಡ್ರೆಸ್ ಐನೀಸ್ಟ]]ನೊಂದಿಗೆ ಮೇಲುಡುಪನ್ನು ಅದುಲುಬದಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡರೂ ಆತನನ್ನು ತಂಡದಲ್ಲೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು." ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ನ ಕ್ರೀಡಾವಧಿಯ 20ನೇ ಗೋಲು [[ಎವರ್ಟನ್]] ವಿರುದ್ಧದ [[FA ಕಪ್‌ ಫೈನಲ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುದೂರದಿಂದ ಎಡಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು, ತಂಡಕ್ಕೆ ಗೆಲುವು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಗೋಲಾಗಿದೆ. ಆತನ ತಂದೆ [[1980ರ FA ಕಪ್‌]] ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್‌ನ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎವರ್ಟನ್ ವಿರುದ್ಧ ಗೆಲವಿನ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆದ ನಂತರ ಮಾಡಿದಂತೆ ಈತನೂ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದ. ಇದು ಆತನು 20 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅನುಕ್ರಮ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅವನು ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು. ==== 2009–ಇಂದಿನವರೆಗೆ ==== ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಶೀಲ್ಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್]] ವಿರುದ್ಧ 72ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಅವನ 2009ನೇ ಅವಧಿಯ ಮೊದಲ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಪಂದ್ಯವು 2-2ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಸ್ಕೋರು ಗಳಿಸಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 4-1 ಗೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜಯಗಳಿಸಿತು.ಆಗಸ್ಟ್ 18ರ 2009ರಲ್ಲಿ [[ಸುಂದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ವಿರುದ್ಧ 3-1 ಗೋಲಿನಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಅವನ 133ನೇ ಗೋಲನ್ನು ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ ಪರವಾಗಿ [[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲೆಟಿಕೊ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]] ವಿರುದ್ಧ 2009ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 21ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆತನು ಕ್ಲಬ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೋಲು ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ 5ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು. ಕಳೆದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಷ್ಟು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಆತ 2009ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 24ರಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬರ್ನ್ ರೋವರ್ಸ್‌ಅನ್ನು 5-0 ಗೋಲಿನಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಲ್ಲಿ ಆತನು [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ FIFA ವಿಶ್ವ ಆಟಗಾರ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಆರನೇ ಬಾರಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದನು.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1224023/England-stars-Wayne-Rooney-Steven-Gerrard-Frank-Lampard-John-Terry-short-list-FIFA-World-Player-Year.html ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಆಟಗಾರರಾದ ವೇನ್ ರೂನೆ, ಸ್ಟೀವನ್ ಗೆರಾರ್ಡ್, ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಟೆರಿ ಮೊದಲಾದವರು ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ FIFA ವಿಶ್ವ ಆಟಗಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.] - ಮೇಲ್ ಆನ್‌ಲೈನ್, 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2009</ref>. ನಂತರ ಆತ [[ಹ್ಯಾಲೋವೀನ್]]‌‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಲ್ಟನ್ ವಿರುದ್ಧ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 4-0 ಗೋಲಿನಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಗಳಿಸಿದನು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 5ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ 82ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೆನಾಲ್ಟಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 2-1 ಗೋಲಿನಿಂದ ಪರಾಜಯಗೊಂಡಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 16ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್]] ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಪೆನಾಲ್ಟಿಯಿಂದ 79ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಗೋಲೊಂದನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 20ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೆನಾಲ್ಟಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು. ಆಟಗಾರರು ಬಾಕ್ಸ್‌ನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಅತಿಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಆತನು ಚೆಂಡನ್ನು ಸ್ಥಳದಿಂದಲೇ ಮ‌ೂರು ಬಾರಿ ಒದೆಯಬೇಕಾಗಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲಾ ಮ‌ೂರು ಗೋಲನ್ನೂ ಹೊಡೆದನು. ಅಲ್ಲದೇ ಹಾಗೆ ಒದೆಯುವ ಮೊದಲು ವೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಮರ್ಸ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಮುಂದೆಯೇ ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಗೆ ಮುತ್ತಿಕ್ಕಿ ಸಂತಸ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[ವ್ಯಾಟ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ವಿರುದ್ಧ FA ಕಪ್‌ನ ಮ‌ೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಹೊಡೆತದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದನು. ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಸುಂದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಅನ್ನು 7-2 ಗೋಲಿನಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ತನ್ನ ಲೀಗ್ ಸರಿಹೊಂದುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದನು. ಜನವರಿ 27ರ 2010ರಲ್ಲಿ [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಸಿಟಿ]] ವಿರುದ್ಧ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ 3-0 ಗೋಲಿನಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತೆ ಎರಡು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರಂದು ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ]]ಯ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಆತನ ನೆರವಿನ ಹೊರತಾಗಿಯ‌ೂ [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]] 38 ಆಟಗಳಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಾಯ್ನೆಲದಲ್ಲಿ 4-2 ಗೋಲಿನಿಂದ ಪರಾಜಯಗೊಂಡಿತು. ಸ್ಟೋಕ್ ಸಿಟಿಯ ವಿರುದ್ಧ 2-0 ಗೋಲಿನಿಂದ ಗೆದ್ದ FA ಕಪ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತನು ಆರಂಭಿಕ ಒಂದು ಗೋಲನ್ನು ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಟೆರ್ರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆದನು. [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ]]ಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆತನಿಗೆ 39 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ ನಷ್ಟು ಸಂಭಾವನೆಗಾಗಿ ಆತನನ್ನು ಪುಸಲಾಯಿಸಿತು. ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್]] ವಿರುದ್ಧ ಆತನ ಅವಧಿಯ 17ಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಗೋಲನ್ನು ಮಾಡಿದನು.<ref>{{Cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=269840&league=ENG.1&cc=5901 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-29 |archive-date=2010-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100329203202/http://soccernet.espn.go.com/report?id=269840&league=ENG.1&cc=5901 |url-status=dead }}</ref> ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ 2010ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 27ರಲ್ಲಿ ಆತನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಒಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟನ್ ವಿಲ್ಲಾ]] ವಿರುದ್ಧ ನಾಲ್ಕು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಇದನ್ನು ಐದನೇ ಅನುಕ್ರಮ ಅವಧಿಗೆ ಆತನ ಗೋಲು 20ಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮೀರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಇದು ಆತನ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ 100ನೇ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದಲ್ಲಿ 150ನೇ ಗೋಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಆತನನ್ನು ಕ್ಲಬ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮ‌ೂರನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref>{{citeweb|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/8587517.stm|title=Chelsea 7 - 1 Aston Villa|date=2010-03-27|work=BBC Sport|accessdate=2010-03-28}}</ref> == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಮೊದಲು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಂಡರ್-21]] ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಪೀಟರ್ ಟೈಲರ್]]‌ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದನು. ಆತನ ಅಂಡರ್-21ರ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವು 1997ರ ನವೆಂಬರ್ 13ರಂದು ಗ್ರೀಸ್ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಆತನು ಅಂಡರ್-21 ಪರವಾಗಿ 1997ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ 2000ರ ಜೂನ್‌‌ವರೆಗೆ ಆಡಿದನು. ಅಲ್ಲದೇ [[ಅಲನ್ ಶಿಯರರ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜೆಫೆರ್ಸ್]] ಮಾತ್ರ ಸಾಧಿಸಿದ ಒಂಬತ್ತು ಸ್ಕೋರುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಆತನ ಮೊದಲ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]‌ಗಾಗಿ 1999ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 10ರಲ್ಲಿ 2-1 ಗೋಲಿನಿಂದ ಗೆದ್ದ [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] ವಿರುದ್ಧದ ಸ್ನೇಹ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದನು. ಅವನ ಮೊದಲ ಗೋಲನ್ನು 2003ರ ಆಗಸ್ಟ್ 20ರಲ್ಲಿ 3-1 ಗೋಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜಯಗಳಿಸಿದ [[ಕ್ರೊಶಿಯಾ]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದನು. ಆತನು [[ಯ‌ೂರೊ 2000]] ಮತ್ತು [[2002 ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]‌ಅನ್ನು ದಾಟಿ, ಅವನ ಮೊದಲ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು [[ಯ‌ೂರೊ 2004]]ಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದನು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮ‌ೂರು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿತು. ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗಾಗಿ ಆತನು 112ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಸಮ-ಸಮ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಮ‌ೂಲಕ ಸ್ಕೋರು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು 2–2ಕ್ಕೆ ತಂದನು. ಆದರೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪೆನಾಲ್ಟಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೋಲು ಕಂಡಿತು. ಆತನು [[UEFA]]ಯಿಂದ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದನು.<ref>{{cite news | date=5 July 2004 | url=http://www.thefa.com/Euro2004/NewsAndFeatures/Postings/2004/07/Euro2004_AllStarSquad.htm | title=Four All-Star Lions| publisher=The Football Association | accessdate=12 April 2007 | author=Chris Hatherall}}</ref> [[ಪಾಲ್ ಸ್ಕೋಲ್ಸ್]]‌ನ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಆತನು ಸ್ಕ್ವಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ(ತಂಡದಲ್ಲಿ) ನಿಯಮಿತ ಆಟಗಾರನಾದನು. ಅಲ್ಲದೇ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ 2004 ಮತ್ತು 2005ರಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು.<ref>{{cite news|date=20 January 2005 |url=http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2005/01/EnglandPlayeroftheYear.htm| title=And the winner is..|publisher=The Football Association |accessdate=7 December 2008}}</ref><ref>{{cite news| date=1 February 2006| url=http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2006/02| title=And the winner is...|publisher=The Football Association|accessdate=7 December 2008}}</ref> ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[2006 ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]] ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿಮಿಷವೂ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಡಿದರೂ, ಯಾವುದೇ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಲಾಗದೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪೆನಾಲ್ಟಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]]‌ನಿಂದ ಸೋಲುವಂತೆ ಆಯಿತು.<ref>{{cite news | date= | url=http://soccernet.espn.go.com/players/international?id=8941&league=fifa.world&season=2006&cc=5739 | title=Frank Lampard | publisher=ESPNsoccernet | accessdate=9 December 2006 | archive-date=14 ಜೂನ್ 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060614015622/http://soccernet.espn.go.com/players/international?id=8941&league=fifa.world&season=2006&cc=5739 | url-status=dead }}</ref> ಆತನು ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗೆ 2-1 ಗೋಲಿನಿಂದ ಪರಾಜಯಗೊಂಡ ಸ್ನೇಹ-ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡಿದನು. ಆತನು 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 13ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಎಸ್ಟೋನಿಯ]] ವಿರುದ್ಧದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಯ‌ೂರೊ 2008 ಅರ್ಹತಾ-ನಿರ್ಣಾಯಕ]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಸುತ್ತಿಗೆ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಬರುವಾಗ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಬೆಂಬಲಿಗರಿಂದ ಅಪಹಾಸ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದನು.<ref>{{cite news | date=14 October 2007 | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/7043835.stm | title=Barnes angered by Lampard booing| publisher=BBC Sport | accessdate=18 October 2007}}</ref> ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ಗೋಲನ್ನು ಮಾಡಿದನು. (ನವೆಂಬರ್‌ 21ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ರೊಯಾಶಿಯಾ]] ವಿರುದ್ಧ 3-2 ಗೋಲಿನಿಂದ ಸೋಲು ಕಂಡಿತು). ಅದರಿಂದಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಆ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಆತನ ಮೊದಲ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೋಲನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳೊಳಗೆ 2009ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ 4-0 ಗೋಲಿನಿಂದ ಗೆದ್ದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದನು. ಅಲ್ಲದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಗೋಲನ್ನು [[ವಾಯ್ನೆ ರೂನೆ]]ಗಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ನ ಗೋಲು [[ವೆಂಬ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ 500ನೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪರ ಗೋಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news| date=28 March 2009| url=http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2009/03/EngSlov_report.htm| title=England cruise to victory|publisher=The Football Association |accessdate=29 March 2009}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಕ್ರೊಶಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ 5-1 ಗೋಲಿನಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಗೋಲು ಹೊಡೆದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ [[ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ 2010]]ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2009/09/09/1491139/england-5-1-croatia-england-recreate-magic-of-munich-with ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ 5 1 ಕ್ರೋಟಿಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ರಿಕ್ರಿಯೇಟ್ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಆಫ್ ಮುನಿಚ್] goal.com</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕು == 2000ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌, ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್ ಮತ್ತು [[ಕೈರಾನ್ ಡೈಯರ್]] ಮೊದಲಾದವರು [[ಸಿಪ್ರಸ್‌]]ನ [[ಆಯಿಯಾ ನ್ಯಾಪ]]ದ ರಜಾದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಲೈಂಗಿಕ ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದೃಶ್ಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಚಾನೆಲ್ 4 ಅದರ 2004ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''ಸೆಕ್ಸ್, ಫುಟ್ಬಾಲರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವೀಡಿಯೊಟೇಪ್'' ‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ''"ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ನೈಜ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ; ಎಂಬುದನ್ನು ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಜ್ಞಾಪಿಸುವ"'' ಸಲುವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news | date=15 August 2004 | url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20040815/ai_n12590242 | title=Channel 4 to show alleged Premiership sex video | publisher=CBS Interactive Inc | accessdate=23 November 2008 | author=Stephen Naysmith | archive-date=24 ಜನವರಿ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070124051743/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20040815/ai_n12590242 | url-status=dead }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರ 2001ರಲ್ಲಿ, ಚೆಲ್ಸಿಯಾದ ಇತರ ಮ‌ೂರು ಆಟಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌‌ಗೆ ಕ್ಲಬ್‌ , ಅವನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12ರಂದು ಕುಡಿತದ ಮತ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಸಂಬಳದ ದಂಡ ಹಾಕಿತು. [[2001ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ದಾಳಿ]]ಯ 24 ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಹೀಥ್ರೊ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ದುಃಖತಪ್ತರಾಗಿದ್ದ ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಹೋಟೆಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕನೊಬ್ಬ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ - "ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜುಗುಪ್ಸೆ ಹೊಂದಿದವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು." ಅವರು ಈ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಚಿಂತೆ ಮಾಡಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ".<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1341356/Chelsea-four-fined-for-drunken-abuse.html ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಫೋರ್ ಫೈನ್ಡ್ ಫಾರ್ ಡ್ರಂಕನ್ ಅಬ್ಯೂಸ್] ದ ಟೆಲಿಗ್ರ್ಯಾಫ್</ref> ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ [[ಸುರ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಆತನಿಗೆ ಮಾಜಿ [[ಪ್ರೇಯಸಿ]] ಎಲೆನ್ ರೈವ್ಸ್‌ಳಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಲ್ಯೂನಾ (2005ರ ಆಗಸ್ಟ್ 22ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದು) ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾ (2007ರ ಮೇ 20ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದು.) ಎಂಬ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news| date=|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celeb_news/Celebrity_news_Elen_Rives_gives_birth_hours_after_Frank_wins_the_cup_article_120531.html| title=Rives gives birth to footballer's second daughter| publisher=nowmagazine.co.uk|accessdate=3 July 2007}}</ref> ಆತನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ''ಟೋಟಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್‌'' 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ನ ಸುಮಾರು £32 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ಆಸ್ತಿ ಇತ್ತು. ಇದರ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಒಪ್ಪಂದದ ಹಣವಾಗಿ ರೈವ್ಸ್ £1 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ £12.5 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ರೈವ್ಸ್ ನಡುವೆ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಯಿತು; ಎಂಬುದು 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="wags split">[http://www.wags-blog.com/frank-lampard-to-lose-1million-after-split-from-elen-rives/ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಟು ಲಾಸ್ £1m ಆಫ್ಟರ್ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ ಫ್ರಮ್ ಎಲೆನ್ ರೈವ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090911184455/http://www.wags-blog.com/frank-lampard-to-lose-1million-after-split-from-elen-rives/ |date=2009-09-11 }} - ''ವ್ಯಾಗ್ಸ್ ಬ್ಲಾಗ್'' , ಮಾರ್ಚ್‌ 12ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref><ref name="sun split">[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/article2240708.ece ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಆಂಡ್ ಎಲೆನ್ ರೈವ್ಸ್ ಹ್ಯಾಮರ್ ಔಟ್ ಡೀಲ್ ಆಫ್ಟರ್ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606103248/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/article2240708.ece |date=2011-06-06 }} - ''ದ ಸನ್'' , ಮಾರ್ಚ್‌ 12ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಆತನ ತಾಯಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ 2009ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 24ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌[[ಲಂಡನ್‌]]‌ನ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಶನ್ [[LBC 97.3]]ರಲ್ಲಿ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಒ ಬ್ರಿಯನ್]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ರೇಡಿಯೊ-ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡನು.<ref>{{cite news | url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lampard-vents-anger-at-heartless-comments-live-on-radio-1673790.html | title=Lampard vents anger at 'heartless' comments live on radio | publisher=''The Independent'' | date=24 April 2009 | accessdate=25 April 2009}}</ref> ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ರೈವ್ಸ್‌ಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಫ್ಲ್ಯಾಟಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯನ್ನು [[ಅವಿವಾಹಿತನ ಮನೆ]]ಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡನು ಎಂದು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ. ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ತನ್ನಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಕೀಳುದರ್ಜೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಾನು "ದುರ್ಬಲ"ನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಅಲ್ಲದೇ"ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜನಕ"ನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡಲು "ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದು ಹೋರಾಡಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪೋನ್-ಇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆತ ಮಾಡಿದ.<ref name="transcript">{{cite news | url=http://www.independent.co.uk/news/people/news/frank-lampards-call-to-lbc-the-full-transcript-1673885.html | title=Frank Lampard's call to LBC: The full transcript | publisher=''The Independent'' | date=24 April 2009 | accessdate=25 April 2009}}</ref> [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]] ಡಾಕ್ಟರ್ ಬ್ರಿಯಾನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಡೆಸಿದ ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ IQ ಗುಣಮಟ್ಟ ತೋರಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ‌. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ - "ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಕಂಪೆನಿಯು ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ".<ref>{{cite news|date=|url=http://www.mensa.org.uk/cgi-bin/item.cgi?id=988&d=23&h=5&f=3|title=Footballer Frank Lampard reported to have a high IQ|accessdate=12 March 2009|archive-date=2 ಜುಲೈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130702232603/http://www.mensa.org.uk/cgi-bin/item.cgi?id=988&d=23&h=5&f=3|url-status=dead}}</ref> ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ತಾನು [[ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷ]]ದ ಬೆಂಬಲಿಗ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-492252/Lampard-confirms-place-right-wing.html</ref> [[ಥಿಯೊ ವಾಲ್ಕೋಟ್]] ಮತ್ತು [[ವಾಯ್ನೆ ರೂನೆ]] ಒಂದಿಗೆ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಆಟಗಾರರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ''[[FIFA 10]]'' ರ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮ‌ೂರು ಮಂದಿ ಪ್ರಮುಖ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿ [[EA ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್]]‌ನಿಂದ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು.<ref>[http://www.gameguru.in/sports/2009/25/lampard-joins-rooney-on-fifa-10-global-pack/ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಜಾಯ್ನ್ಸ್ ರೂನಿ ಆನ್ FIFA 10 ಗ್ಲೋಬಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723141149/http://www.gameguru.in/sports/2009/25/lampard-joins-rooney-on-fifa-10-global-pack/ |date=2011-07-23 }} - ಗೇಮ್ಸ್ ಗುರು, 25 ಆಗಸ್ಟ್ 2009</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು == ''ಮಾರ್ಚ್ 27ರ 2010ರ 16:52ರವರೆಗಿನ ಪ್ರಕಾರ ಸರಿಯಾಗಿದೆ'' {{Football player statistics 1|YY}} {{Football player statistics 2|ENG|YY}} |- |[[1995-96]]||[[ಸ್ವ್ಯಾನ್ಸಿಯಾ ಸಿಟಿ]]||[[ಸೆಕೆಂಡ್ ಡಿವಿಜನ್]]||9||1||0||0||0||0||0||0||9||1 |- |[[1995-96]]||rowspan="6"|[[ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್]]||rowspan="6"|[[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]]||2||0||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |[[1996-97]]||13||0||1||0||2||0||0||0||16||0 |- |[[1997-98]]||31||5||6||1||5||4||0||0||42||9 |- |[[1998-99]]||38||5||1||0||2||1||0||0||41||6 |- |[[1999-00]]||34||7||1||0||4||3||10||4||49||14 |- |[[2000-01]]||30||7||4||1||3||1||0||0||37||9 |- |[[2001-02]]||rowspan="9"|[[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]]||rowspan="9"|[[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]]||37||5||8||1||4||0||4||1||53||7 |- |[[2002-03]]||38||6||5||1||3||0||2||1||48||8 |- |[[2003-04]]||38||10||4||1||2||0||14||4||58||15 |- |[[2004-05]]||38||13||2||0||6||2||12||4||58||19 |- |[[2005-06]]||35||16||5||2||1||0||9||2||50||20 |- |[[2006-07]]||37||11||7||6||6||3||12||1||62||21 |- |[[2007-08]]||24||10||1||2||3||4||12||4||40||20 |- |[[2008-09]]||37||12||8||3||2||2||11||3||53||20 |- |[[2009-10]]||30||17||4||2||1||0||6||1||42||21 {{Football player statistics 3|1|West Ham}}148||24||13||2||16||9||10||4||196||38 {{Football player statistics 3|1|Chelsea}}314||100||42||17||28||18||82||22||470||151 {{Football player statistics 5}}463||124||54||21||44||21||92||26||666||192 |} ''ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯು [[FA ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಶೀಲ್ಡ್]]‌ನಂತಹ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.'' <br /> {| class="wikitable sortable" align="center" |+ <td><big>ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌: '''ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೋಲುಗಳು''' </big></td> ! ಗೋಲು ! ದಿನಾಂಕ ! ತಾಣ ! ವಿರುದ್ಧ ತಂಡ ! ಸ್ಕೋರು ! ಫಲಿತಾಂಶ ! ಸ್ಪರ್ಧೆ |- | 1 | 20 ಆಗಸ್ಟ್‌ 2003 | [[ಪೋರ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ರೋಡ್]], [[ಇಪ್ಸ್‌ವಿಚ್]] | {{fb|Croatia}} | 3-1 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | [[ಸ್ನೇಹದ ಪಂದ್ಯ]] |- | 2 | 5 ಜೂನ್‌ 2004 | [[ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] | {{fb|Iceland}} | 6-1 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ಸ್ನೇಹದ ಪಂದ್ಯ |- | 3 | 13 ಜೂನ್‌ 2004 | [[ಎಸ್ಟಾಡಿಯೊ ಡ ಲ್ಯೂಜ್]], [[ಲಿಸ್ಬನ್]] | {{fb|France}} | 1-2 | ಸೋತಿತು | [[UEFA ಯ‌ೂರೊ 2004]] |- | 4 | 21 ಜೂನ್‌ 2004 | [[ಎಸ್ಟಾಡಿಯೊ ಡ ಲ್ಯೂಜ್]], [[ಲಿಸ್ಬನ್]] | {{fb|Croatia}} | 4-2 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | UEFA ಯ‌ೂರೊ 2004 |- | 5 | 24 ಜೂನ್‌ 2004 | [[ಎಸ್ಟಾಡಿಯೊ ಡ ಲ್ಯೂಜ್]], [[ಲಿಸ್ಬನ್]] | {{fb| Portugal}} | 2-2 | ಡ್ರಾ | UEFA ಯ‌ೂರೊ 2004 |- | 6 | 4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2004 | [[ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಪೆಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯನ್]], [[ವಿಯೆನ್ನಾ]] | {{fb| Austria}} | 2-2 | ಡ್ರಾ | [[ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ 2006 ಕ್ವ್ಯಾಲ್.]] |- | 7 | 9 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2004 | [[ಓಲ್ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌]] | {{fb| Wales}} | 2-0 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ 2006 ಕ್ವ್ಯಾಲ್. |- | 8 | 26 ಮಾರ್ಚ್ 2005 | [[ಓಲ್ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌]] | {{fb| Northern Ireland}} | 4-0 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ 2006 ಕ್ವ್ಯಾಲ್. |- | 9 | 8 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2005 | [[ಓಲ್ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌]] | {{fb| Austria}} | 1-0 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ 2006 ಕ್ವ್ಯಾಲ್. |- | 10 | 12 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2005 | [[ಓಲ್ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌]] | {{fb| Poland}} | 2-1 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ 2006 ಕ್ವ್ಯಾಲ್. |- | 11 | 3 ಜೂನ್ ‌2006 | [[ಓಲ್ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌]] | {{fb| Jamaica}} | 6-0 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ಸ್ನೇಹದ ಪಂದ್ಯ |- | 12 | 16 ಆಗಸ್ಟ್ 2006 | [[ಓಲ್ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌]], [[ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] | {{fb| Greece}} | 4-0 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ಸ್ನೇಹದ ಪಂದ್ಯ |- | 13 | 22 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 | ವೆಂಬ್ಲಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಲಂಡನ್‌]] | {{fb| Germany}} | 1-2 | ಸೋತಿತು | ಸ್ನೇಹದ ಪಂದ್ಯ |- | 14 | 21 ನವೆಂಬರ್ 2007 | [[ವೆಂಬ್ಲಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಲಂಡನ್‌]] | {{fb|Croatia}} | 2-3 | ಸೋತಿತು | [[ಯ‌ೂರೊ 2008 ಕ್ವ್ಯಾಲ್.]] |- | 15 | 28 ಮಾರ್ಚ್ 2009 | [[ವೆಂಬ್ಲಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಲಂಡನ್‌]] | {{fb|Slovakia}} | 4-0 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ಸ್ನೇಹದ ಪಂದ್ಯ |- | 16 | 6 ಜೂನ್‌ 2009 | ಆಲ್ಮಟಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಆಲ್ಮಟಿ]] | {{fb|Kazakhstan}} | 4-0 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | [[ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ 2010 ಕ್ವ್ಯಾಲ್.]] |- | 17 | 10 ಜೂನ್‌ 2009 | [[ವೆಂಬ್ಲಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಲಂಡನ್‌]] | {{fb|Andorra}} | 6-0 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ 2010 ಕ್ವ್ಯಾಲ್. |- | 18 | 5 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 | [[ವೆಂಬ್ಲಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಲಂಡನ್‌]] | {{fb|Slovenia}} | 2-1 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ಸ್ನೇಹದ ಪಂದ್ಯ |- | 19 | 9 ಸೆಪ್ಟೈಂಬರ್ 2009 | [[ವೆಂಬ್ಲಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಲಂಡನ್‌]] | {{fb|Croatia}} | 5-1 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ 2010 ಕ್ವ್ಯಾಲ್. |- | 20 | 9 ಸೆಪ್ಟೈಂಬರ್ 2009 | [[ವೆಂಬ್ಲಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಲಂಡನ್‌]] | {{fb|Croatia}} | 5-1 | ಜಯಗಳಿಸಿತು | ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ 2010 ಕ್ವ್ಯಾಲ್. |} == ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == === ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ === * [[UEFA ಇಂಟೆರ್ಟೊಟೊ ಕಪ್‌]]: 1999 === ಚೆಲ್ಸಿಯಾ === [[ಚಿತ್ರ:Terry lampard.JPG|thumb|upright|ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಟೆರ್ರಿ ಇಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಟ್ರೋಫಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.]] ಚಾಂಪಿಯನ್ * [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]]: [[2004-05]], [[2005-06]] * [[FA ಕಪ್‌]]: 2006-07, 2008–09 * [[ಲೀಗ್ ಕಪ್‌]]: 2004-05, 2006–07 * [[ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಶೀಲ್ಡ್]]: 2005-06, 2009–10 ರನ್ನರಪ್ * [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]]: [[2003-04]], [[2006-07]], [[2007-08]] * [[FA ಕಪ್‌]]: [[2001-02]] * [[ಲೀಗ್ ಕಪ್‌]]: [[2007-08]] * [[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]]: [[2007-08]] === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆ === * [[2005 FIFA ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವ ಆಟಗಾರ]]: ರಜತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * [[2005 ಬ್ಯಾಲನ್ ಡಿಓರ್]]: ರಜತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ FWA ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಆಟಗಾರ]]: 2005 * [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ UEFA ಕ್ಲಬ್‌‌ನ ಮಧ್ಯಮೈದಾನದ ಆಟಗಾರ]]: 2007-08 * [[FIFPro ವಿಶ್ವ XI]]: 2005 * [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ PFA ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಆಟಗಾರ]]: 2005 * [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಆಟಗಾರ‌]]: 2004, 2005 * [[UEFA ಯ‌ೂರೊ 2004]]: ಪಂದ್ಯಾಟದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಂಡ * [[ತಿಂಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಆಟಗಾರ‌]]: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2003, ಎಪ್ರಿಲ್ 2005, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 * ಸರಣಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್ ಆಟಗಾರ: 2004-2005, 2005–2006 * [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಆಟಗಾರ]]: 2004, 2005, 2009 * [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ PFA ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ ತಂಡ]]: 2004, 2005, 2006 * 2004-05 ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್ ಮೆರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 164 ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡದ್ದಕ್ಕಾಗಿ) * ದಶಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ ಆಟಗಾರ (2000–2009) - ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ.<ref name="Decade"/> * [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ESM ತಂಡ]]: 2004-05, 2005–06 * [[FWA ಟ್ರೈಬ್ಯೂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]: 2010 == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|Frank Lampard}} * {{FIFA player|185385|Frank Lampard}} * [http://news.bbc.co.uk/sport1/shared/bsp/hi/football/statistics/players/l/lampard_23277.stm BBC ಪ್ರೊಫೈಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221164027/http://news.bbc.co.uk/sport1/shared/bsp/hi/football/statistics/players/l/lampard_23277.stm |date=2008-12-21 }} * ಪ್ರೊಫೈಲ್ [http://www.chelseafc.com/page/PlayerProfileDetail/0,,10268~6076,00.html ] - ಅಧಿಕೃತ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಸೈಟ್ * [http://www.thefa.com/England/MensSeniorTeam/Archive.aspx?p=338493 ಪ್ರೊಫೈಲ್] - [[FA]] ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನ * [http://www.uefa.com/competitions/UCL/Players/Player=31609/index.html ಪ್ರೊಫೈಲ್] - UEFA.com * {{soccerbase|id=4370|name=Frank Lampard's}} * [http://soccernet.espn.go.com/players/profile?id=8941&amp;cc=5739 ESPN ಪ್ರೊಫೈಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100513042802/http://soccernet.espn.go.com/players/profile?id=8941&cc=5739 |date=2010-05-13 }} {{Persondata |NAME=Lampard, Frank James |ALTERNATIVE NAMES=Lampard, Frank |SHORT DESCRIPTION=English footballer |DATE OF BIRTH=20 June 1978 |PLACE OF BIRTH= [[Romford]], England |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Lampard, Frank}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೭೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಕಾಲೀನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ರೋಮ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನವರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ B ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ F.C. ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಮಧ್ಯಮೈದಾನದ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ವ್ಯಾನ್ಸಿಯಾ ಸಿಟಿ A.F.C. ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಚೆಲ್ಸಿಯಾ F.C. ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ದಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] 0onle845h0qactxf2yfklwmexrrcnls 0 23472 1379648 1372985 2026-08-09T20:01:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379648 wikitext text/x-wiki {{Cleanup|date=January 2010}} {{Refimprove|date=December 2009}} [[File:Flash Screenshot.JPG|thumb|300px|right|ಫ್ಲಾಶ್‌ MXನಲ್ಲಿರುವ ಸರಳ ಅನಿಮೇಷನ್‌; ಒಂದು ಚಲನೆಯ ಟ್ವೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಚೌಕವು ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ಇದು ಫ್ಲಾಶ್‌ನ ಮೂಲಭೂತ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಚೌಕದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಲನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಈರುಳ್ಳಿಯ ಸಿಪ್ಪೆಸುಲಿಯುವುದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.]] ಒಂದು '''ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌''' ಅಥವಾ '''ಫ್ಲಾಶ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ''' ಯು ಒಂದು [[ಚಲಿತ]] [[ಚಲನಚಿತ್ರ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲಾಶ್‌]] ಅಥವಾ ಅದೇ ಬಗೆಯ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[.swf ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ]]ದಲ್ಲಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಇದನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಎಂಬ ಪದವು ಕೇವಲ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಚಲನೆ ಹಾಗೂ ದೃಶ್ಯಗೋಚರ ಶೈಲಿಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಗೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಚಲನೆ-ಶೈಲಿಯ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಗೆಯು ಅನೇಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳೀಕೃತ ಅಥವಾ ಅಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಥವಾ ನಯನಾಜೂಕು ಇಲ್ಲದ ಬಗೆಯಾಗಿ ನೋಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳು, ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು, ಮತ್ತು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌, ಒಂದು ಪುನರುದಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ. 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬಹುಪಾಲು ಅಂತರಜಾಲ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯು ಇನ್ನೂ [[56 kbit/s]] ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾಗ, ಅನೇಕ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕಲಾವಿದರು ವೆಬ್‌ ಹಂಚಿಕೆಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಾಗ [[ಸೀಮಿತ ಅನಿಮೇಷನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸಂಪರ್ಕ ಛೇದಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌‌]] ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರವಹಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 1 MB ಅವಕಾಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲೇ ಉತ್ತಮವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿತು. 1999ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ದಿ ಗಾಡ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌ ಲಿಕ್ಕರ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮ್‌‌]]'' ನ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು ಕೇವಲ 628[[kB]]ಯಲ್ಲಿ ಸಾದರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕಳಪೆಯಾಗಿ-ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಮಾಣಕ ಮುದ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಎಳೆತದ ಚಲನೆಗಳು (ನಡಿಗೆಯ-ಆವರ್ತನಗಳು ಮತ್ತು ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತೆ), ಸ್ವತಃ-ಮಧ್ಯಂತರ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡ ಪಾತ್ರ ಚಲನೆಗಳು, ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣಾರಹಿತವಾದ [[ತುಟಿಚಲನೆ-ಮಾತಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ]], ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಪಾರ್ಶ್ವದೃಶ್ಯದೆಡೆಗಿನ ಹಠಾತ್ತಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬಿಟ್‌ನಕಾಶೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರ್ಯಾಸ್ಟರ್‌‌-ಆಧರಿತ ಕಲೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸಂಯೋಜಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ, ಕೇವಲ [[ವೆಕ್ಟರ್‌‌]]-ಆಧರಿತ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಹುಪಾಲು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ವೆಕ್ಟರ್‌‌ ಆಧರಿತ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದುರೀತಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವೈಡ್‌ ವೆಬ್‌‌‌‌]]ನ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಅನೇಕವೇಳೆ '''ಅಂತರಜಾಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳು''', '''ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳು''', ಅಥವಾ '''ವೆಬ್‌ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು''' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ವೆಬ್‌ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು [[ಪಾರಸ್ಪರಿಕ]] ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಒಂದು '''ಸರಣಿ''' ಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಸಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ [[ವೆಬ್‌ಕಾಮಿಕ್‌‌‌]] ಒಂದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವೆಬ್‌ಕಾಮಿಕ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಚಲಿತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ವೆಬ್‌ನ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕೌಶಲವನ್ನು ಈಗ UKಯಾದ್ಯಂತದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಒಂದು GCSE ಮತ್ತು, o ಮಟ್ಟದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ]]ವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಫ್ಲಾಶ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು (ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾದ ಇತರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ) ತಂತ್ರಾಂಶದ ದೈತ್ಯಕಂಪನಿಯಾದ ಅಡೋಬ್‌ 2005ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ''[[ರೆನ್‌ &amp; ಸ್ಟಿಂಪಿ]]'' ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ [[ಜಾನ್‌ ಕ್ರಿಕ್‌ಫಲೂಸಿ]] ಎಂಬಾತ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗಮನಸೆಳೆಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಿದ. 1997ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 15ರಂದು, ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕೆಂದೇ<ref>{{cite web | url=http://coldhardflash.com/2007/04/john-ks-guide-to-surviving-end-of.html | title=John K’s Guide to Surviving the End of Television | accessdate=2007-04-23 | publisher=ColdHardFlash | archive-date=2011-06-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110612084007/http://coldhardflash.com/2007/04/john-ks-guide-to-surviving-end-of.html | url-status=dead }}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ದಿ ಗಾಡ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌ ಲಿಕ್ಕರ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮ್‌]] ಎಂಬ ಮೊದಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ‌ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆತ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದ. [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲಿಕ್ಕರ್‌]] (ಈ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪಾತ್ರವು ''ರೆನ್‌ &amp; ಸ್ಟಿಂಪಿ'' ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಅವನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿತು ಎಂಬ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಯಿತ್ತು) ಮತ್ತು ಆತನ ಮಂಕು-ಬುದ್ಧಿಯ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಯಾದ [[ಜಿಮ್ಮಿ ಎಂಬ ಅದೃಷ್ಟಹೀನ ದಡ್ಡ ಹುಡುಗ‌]]ನ (ದಿ ಹ್ಯಾಪ್ಲೆಸ್‌ ಈಡಿಯಟ್‌ ಬಾಯ್) ಪಾತ್ರಗಳು ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಕ್‌ಫಲೂಸಿಯು ಫ್ಲಾಶ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲಿತಚಿತ್ರಗಳ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. Icebox‌.comಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಹಲವಾರು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು, ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋ ಇವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಅದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಮತ್ತಷ್ಟು ನಿರಂತರತೆಯೊಂದಿಗೆ ವೆಬ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳು ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. 1999ರ<ref>{{Cite web |url=http://news.awn.com/index.php?ltype=top&newsitem_no=506 |title=ಅನಿಮೇಷನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ - 2/3/1999 |access-date=2021-08-10 |archive-date=2009-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430132915/http://news.awn.com/index.php?ltype=top&newsitem_no=506 |url-status=dead }}</ref> ಫೆಬ್ರುವರಿ 26ರಂದು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ, [[ವರ್ಲ್‌ಗರ್ಲ್‌]] ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ವೆಬ್‌ ಸರಣಿಯು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ದಿನದಂದು [[ಷೋಟೈಮ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೇಬಲ್‌ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪೂರ್ವಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು [[ಷೋಟೈಮ್‌]] ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು‌.<ref name="Animation World Network - 1/1/2000">‌[http://mag.awn.com/index.php?&amp;article_no=1079&amp;page=8 ಅನಿಮೇಷನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ - 1/1/2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430132757/http://mag.awn.com/index.php?&article_no=1079&page=8 |date=2009-04-30 }}</ref> ಡೇವಿಡ್‌ B. ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಆತ ಸ್ತಾಪಿಸಿದ ವಿಷನರಿ ಮೀಡಿಯಾ ಎಂಬ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ವರ್ಲ್‌ಗರ್ಲ್‌]] ಸರಣಿಯು ಸರ್ವರೀತಿಯಲ್ಲೂ-ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುವ "ಮಾಧ್ಯಮತಂತ್ರಜ್ಞ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ"ವೊಂದರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಭವಿಷ್ಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಓರ್ವ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಯಕಿಯ ಸಾಹಸಕಥೆಗಳನ್ನು ಈ ಸರಣಿಯು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸರಣಿಯು ಮೂಲತಃ ಸೀಮಿತ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ವೆಬ್‌ ಕಾಮಿಕ್‌ ಆಗಿ 1997ರ ವಸಂತಋತುವಿನಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>‌[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0BDW/is_11_40/ai_54148182 ಬ್ರಾಂಡ್‌ವೀಕ್ - 3/15/1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050612080323/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0BDW/is_11_40/ai_54148182 |date=2005-06-12 }}</ref> [[Lycos.com]] ಮತ್ತು [[ವೆಬ್‌TV]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸಿಂಡಿಕೇಟಿನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, 1998ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸರಣಿಯು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.allbusiness.com/marketing-advertising/4172771-1.html ಆಡ್‌ವೀಕ್‌ - 7/13/1998]</ref> ಷೋಟೈಮ್‌ ಕೇಬಲ್‌ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶದ ನಂತರ, ಷೋಟೈಮ್‌ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ<ref>{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb5053/is_200009/ai_n18379803 |title=ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ & ಕೇಬಲ್‌ - 9/4/2000 |access-date=2010-05-28 |archive-date=2009-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501203941/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb5053/is_200009/ai_n18379803/ |url-status=dead }}</ref> 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫ್ಲಾಶ್‌ ವೆಬ್‌ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆಪಾತ್ರದ ನಾಯಕಿಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು.<ref>{{Cite web |url=http://news.awn.com/index.php?ltype=top&newsitem_no=1173 |title=ಅನಿಮೇಷನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ - 8/8/1999 |access-date=2021-08-10 |archive-date=2009-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430132747/http://news.awn.com/index.php?ltype=top&newsitem_no=1173 |url-status=dead }}</ref> ಸರಿಸುಮಾರು ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪ್ರಭಾವದ "ಫ್ರಾಗ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಬ್ಲೆಂಡರ್‌" ಎಂಬ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು [[ಜೋ ಕಾರ್ಟೂನ್‌]] ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. "ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸಿದ" ಅಂತರಜಾಲ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ನಿಜವಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕೃತಿ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಈ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಚಿತ್ರವು 1999ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಂದಿನಿಂದಲೂ 90 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ನವೆಂಬರ್‌ 1999ರಲ್ಲಿ ''ದಿ ವಾನ್‌ ಘೌಲ್ಸ್‌‌‌'' ನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಮೂಲ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ‌ಯ ಸಂಚಿಕೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹವು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಇದು 1970ರ ದಶಕದ ಶನಿವಾರದ ಬೆಳಗಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ವೆಬ್‌ ಪ್ರವೇಶತಾಣಗಳು 1990ರ ದಶಕದ ಡಾಟ್‌-ಕಾಮ್‌ ಉತ್ಕರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಐಸ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌, ಮಾಂಡೋಮೀಡಿಯಾ, ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಚೊವಾಸ್‌, ಮೀಡಿಯಾಟ್ರಿಪ್‌, ಬಾಗ್‌ಬೀಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಆಟಂಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ ಇಂಥ ಕೆಲವು ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. [[ಮಾರ್ವೆಲ್‌ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌‌‌]]ನ ಸ್ಟಾನ್‌ ಲೀಯು ಒಂದು ಚಲಿತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ತಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ವಯಸ್ಕರಿಗೆ-ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಫ್ಲಾಶ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ ತಾಣಗಳ ಹರಡಿಕೆಯನ್ನೂ ಅಂತರಜಾಲವು ಕಂಡಿತು. ಆ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಮಾಡಿದವು. ಕ್ವೀರ್‌ ಡಕ್‌, ಗ್ಯಾರಿ ದಿ ರ್ಯಾಟ್‌, [[ಹ್ಯಾಪಿ ಟ್ರೀ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]], ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ-ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ [[ಜಿಬ್‌ಜಾಬ್‌]] ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಸದರಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ತಿರುವುಮುರುವಾಗಿದೆ: ABC ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್‌ಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ರದ್ದುಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ''[[ಆಟಂ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌]]'' ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾದ ''[[ದಿ ಕ್ರಿಟಿಕ್‌]]'' ನ ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು 2000-2001ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ವಿಶಾಲ ಪರದೆಗೆ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. 2001ರಲ್ಲಿ, ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌-ಚಲಿತ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದ್ದ ದುರ್ವಿಧಿಯ "ಲಿಲ್‌' ಪಿಂಪ್‌" ಚಿತ್ರದ ಕುರಿತಾದ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯವು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಒಂದು ಅಂತರಜಾಲದ ಸರಣಿಯಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಅದರ ಅಂತಃಸತ್ವದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ದೊಡ್ಡ ಅಂದಾಜುವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಲವಾರು ಚಿರಪರಿಚಿತ ನಟರು (ವಿಲಿಯಂ ಷಾಟ್ನರ್‌, ಬೆರ್ನೀ ಮ್ಯಾಕ್‌, ಮತ್ತು ಲಿಲ್‌ ಕಿಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ‌), ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ತಂಡ, ಹಾಗೂ ಸರಿಸುಮಾರು ನಿಮಿಷಗಳ ನಿರಂತರವಾದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸದರಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೋನಿ ಪಿಕ್ಷರ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತಾದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲಯನ್‌'ಸ್‌ ಗೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಇದು DVDಯ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಹಲವಾರು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕಾ ಕಂಪನಿಗಳು [[ಮಡೋನ್ನಾ]], [[ದಿ ಬೀಸ್ಟೀ ಬಾಯ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಟೆನೇಷಿಯಸ್‌ D]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕಲಾವಿದರ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಂಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚಲಿತ ಸಂಗೀತದ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹೊಸತೊಂದು ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ಸಂಗೀತದ ವಿಡಿಯೋಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಸಹ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಉಳಿದವರ ಪೈಕಿ ‌‌[[ಆಡಂ ಸ್ಯಾಂಡ್ಲರ್]] ಹಾಗೂ [[ಟಿಮ್‌ ಬರ್ಟನ್‌]] ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕೆ-ಮಾತ್ರವೇ ಮೀಸಲಾದ ಮೂಲ ಚಲಿತಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರಾದರೂ ಸಹ, ಹಣಕಾಸಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಶಸ್ವೀ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದರು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು. ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಿರುಪಾವತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಒಂದು ಕೊರತೆಯೂ ಸಹ ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸರಣಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ. ಅಂಥ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: [[ESPN]] ಹಾಗೂ [[ಅನಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಎಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]-ವಿಜೇತ ''[[ಆಫ್‌-ಮೈಕ್ಸ್‌]]'' ; [[ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌‌‌‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಗೋಥಾಮ್‌ ಗರ್ಲ್ಸ್‌]]'' ; ''[[ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಥಾಟ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕ್ರೈಮ್‌ ಟೈಮ್‌]], ಮತ್ತು [[ಮೈಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಟ್‌ ಚಾಪ್‌ಮನ್‌‌‌]]ರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ '' [[ಹೋಮ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ರನ್ನರ್‌]]''.'' ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲಾಶ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ [[ಚಲಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳು]] ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ. ಸದರಿ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ನಿರ್ಮಾಣವೆಚ್ಚ ಹಾಗೂ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಇರುವ ಅವಕಾಶವು ಇಂಥ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿವೆ. ಇಂಥ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: ''[[ಮೆಟಲೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸ್‌]]'', ''[[ಬೀಯಿಂಗ್‌ ಇಯಾನ್‌]]'', ''[[ಫಾಸ್ಟರ್‌'ಸ್‌ ಹೋಮ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಮ್ಯಾಜಿನರಿ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'', ''[[ಕಪ್ಪಾ ಮೈಕಿ]]'', ''[[ಹೈ ಹೈ ಪಫಿ ಅಮಿಯೂಮಿ]]'', ''[[ಹ್ಯಾಪಿ ಟ್ರೀ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'', ''[[ಆಡ್‌ ಜಾಬ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌]]'', ''[[ವೋವ್‌! ]]'' ''[[&amp; ವಾವ್‌!]]'' ''[[ವುಬ್‌ಝಿ!]]'', [[BBC]]ಯ ಮೂರು ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ''[[ಮಂಕಿ ಡಸ್ಟ್‌]]'', [[ಚಾನೆಲ್‌ ಫೋರ್‌‌]]ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ''[[ಮಾಡರ್ನ್‌ ಟಾಸ್‌]]'', ''[[ಯಿನ್‌ ಯಾಂಗ್‌ ಯೋ]]'', ''[[ಆಘ್‌! ]]'' ''[[ಇಟ್ಸ್‌ ದಿ ಮಿಸ್ಟರ್‌ ಹೆಲ್‌ ಷೋ]]'', [[ಸಿನಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌]]ನ ''[[ಎಲಿ'ಸ್‌ ಡರ್ಟಿ ಜೋಕ್ಸ್‌]]'', [[ಷೋಟೈಮ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಬಂದ ''[[ಕ್ವೀರ್‌ ಡಕ್‌]]'', ಹಾಗೂ [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಂದ ''[[ಷಾರ್ಟೀಸ್‌ ವಾಚಿಂಗ್‌ ಷಾರ್ಟೀಸ್‌]]''. [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌]]ನ [[ಅಡಲ್ಟ್‌ ಸ್ವಿಮ್‌]] ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡ ''[[ಹೋಮ್‌ ಮೂವೀಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಹಾರ್ವೆ ಬರ್ಡ್‌ಮನ್‌, ಅಟಾರ್ನಿ ಅಟ್‌ ಲಾ]]'' ನಂಥ ಇತರ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳು ಇತರ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಫ್ಲಾಶ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅನೇಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳು "ವೆಬ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳು" ಅಥವಾ "ಅಂತರಜಾಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳ" ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ವೆಬ್‌-ಆಧರಿತ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನೆಲೆಗಾಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕೇವಲ "ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ" ಚಿತ್ರಗಳ ವರ್ಗವು ಮಾತ್ರವೇ ಉಳಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ಹಂಚಿಕೆಯ ವಾಹಿನಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೇ ಹೊರತು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಬಳಸಲಾದ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಧನಗಳ ವರ್ಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ. ==ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ - ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಯೋಜನೆಗಳು== {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! ವರ್ಷ || ಯೋಜನೆ || ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 1999 || ''[[ವರ್ಲ್‌ಗರ್ಲ್‌]]'' - ಷೋಟೈಮ್‌ ಪ್ರಥಮಪ್ರದರ್ಶನ || ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ಸರಣಿಯಾದ [[ವರ್ಲ್‌ಗರ್ಲ್‌]] ತನ್ನ [[ಷೋಟೈಮ್‌]] ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ, ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಕೇಬಲ್‌ ಜಾಲವು ಸದರಿ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಒಂದು ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾದ ಪ್ರಸಾರದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಚಿಕೆಯು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲಿಕವಾದ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕಂಡಂತಾಯಿತು.<ref name="ಅನಿಮೇಷನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ - 1/1/2000"/> |- | 2000 || ''[[ದಿ ರೋಸೀ ಒ'ಡೊನೆಲ್‌ ಷೋ]]'' - ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು || 2000 ಮತ್ತು 2001ರ ಋತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರದರ್ಶನದ ಪ್ರಾರಂಭಗಳು [[ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಬಟರ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಧೀನಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ [[ಬುಲ್ಸ್‌ಐ ಆರ್ಟ್‌‌]]ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು 'ಮುಖ್ಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ವಿನ್ಯಾಸ'ದ ವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿರುವ ಒಂದು ಹಗಲುಹೊತ್ತಿನ ಎಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದವು. |- | 2000 || ಬ್ರೇಕಪ್‌ ಗರ್ಲ್‌ || [[ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದು 2000ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ "X-ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌" ವಿಭಾಗದ ಅಂಗವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿತು. "X-ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌" ಎಂಬುದು ಒಂದು ತೆರನಾದ ಮಹಿಳಾ [[ಲಿಕ್ವಿಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]] ಆಗಿದ್ದು [[ಕಿಟ್‌ ಲೇಬೋರ್ನ್‌]] ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಚಿ ಟ್ಯಾಂಟಿಲೋ ಎಂಬಿಬ್ಬರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. |- | 2001 || ಓಲ್ಲೀಸ್‌ ಅಂಡರ್‌ ದಿ ಬೆಡ್‌ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್‌ || ಇದು ಟೆಲಿಟೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡ ಒಂದು ಅರ್ಧ-ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಟೆಲಿಟೂನ್‌ ವಿಶೇಷಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ''[[ಆಲಿವರ್‌'ಸ್‌ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್‌]]'' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಸರಣಿಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. |- | 2001 || ಡ್ಯಾಡಿ / ಕಿಂಗ್‌ ಪೈಲಾನ್‌ || ಈ ಎರಡು ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು UKಯಲ್ಲಿನ ಚಾನೆಲ್‌4ನ ಮೆಶ್‌ ಸ್ಕೀಂಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಕೆವಾಲಿಯರ್‌ನ 'ಡ್ಯಾಡಿ' ಹಾಗೂ ಎಡ್‌ ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌ನ 'ಕಿಂಗ್‌ ಪೈಲಾನ್‌'ಗಳನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದ ಚಲಿತ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ 2001ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾನೆಲ್‌4ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಲಾಯಿತು. |- | 2001 || ಕ್ವಾಡ್ಸ್‌‌! || 2001ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಈ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ [[ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌]] ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲಾಯಿತು. |- | 2001 || TV ವೇರ್‌ಹೌಸ್‌ || ಈ BBC ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಸರಣಿಯನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲಿಫೆಂಟ್‌ ಎಗ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. |- | 2002 || ಗ್ಯಾರಿ ದಿ ರ್ಯಾಟ್‌ || ಮೂಲತಃ ಒಂದು ವೆಬ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ‌ಯಾದ ಇದನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ 30 ನಿಮಿಷದ ಒಂದು ಸರಣಿಯಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ಸ್ಪೈಕ್‌ TV]]ಗಾಗಿ [[ನಿಕ್‌ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ ಈಸ್ಟ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೈಗೊಂಡಿತು. |- | 2002 || [http://www.unicef.org/meena/ ಮೀನಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605135110/http://www.unicef.org/meena/ |date=2010-06-05 }} || [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಥಾಟ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌ ಅನೌನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ (PSAನ) ಒಂದು ನೂರು ನಿಮಿಷಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿ. |- | 2002 || ದಿ ಪ್ರೌಡ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಷಾರ್ಟೀಸ್‌ || ''[[ದಿ ಪ್ರೌಡ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ]]'' ಯ ಈ ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕಾರ್ಯಗಳು ಅನಿಮೊಬೈಲ್‌ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಹೈಪರಿಯನ್‌ ಪಿಕ್ಷರ್ಸ್‌‌‌‌‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು. ಎರಡು ಸಂಚಿಕೆಗಳ (''ದಿ ಬೀಚ್‌'' ಮತ್ತು ''ಪಿಕ್ನಿಕ್‌'' ) ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ಅನಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಡೆಸಿತು. |- | 2002 || ''[[ಹೋಮ್‌ ಮೂವೀಸ್‌]]'' || ಈ ಸರಣಿಯ ಎರಡನೇ ಸರಣಿಯನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. |- | 2002 || ''[[¡ಮ್ಯೂಚಾ ಲ್ಯೂಚಾ!]]'' || ಇದು US ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. |- | 2002 || ದಿ ಮಿಸ್ಟರ್‌ ಡಿಂಕ್‌ ಷೋ || ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಕೆನಡಾದ ಫ್ಲಾಶ್‌ ನಿರ್ಮಾಣ. |- | 2002 || ''[[ಬಾಬಿನಾಗ್ಸ್‌‌]]'' || BBC ಟೂ ವೇಲ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. |- | 2002 || ''[[ವೀಬ್ಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬಾಬ್‌]]'' || MTV2 UKಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವೆಬ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ‌. |- | 200? || ''[[ಕ್ಸಿಯಾವೋ ಕ್ಸಿಯಾವೋ]] #3'' || MTVಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಒಂದು ಮನುಷ್ಯನ ರೇಖಾಕೃತಿಯ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಚಿತ್ರ |- | 2005 || ''[[ಸ್ಟ್ರೋಕರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹೂಪ್‌]]'' || ರದ್ದುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಡಲ್ಟ್‌ ಸ್ವಿಮ್‌ ಸರಣಿಗಳು. |- |} ==ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ - ಇತರ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ TV ಸರಣಿಗಳು== {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! ವರ್ಷ || ಯೋಜನೆ || ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2003 || ''[[ಚಿಲ್ಲಿ ಬೀಚ್‌]]'' || [[CBC ದೂರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು, [http://www.ilaugh.com online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615140854/http://www.ilaugh.com/ |date=2012-06-15 }} "[[ವೆಬ್‌ಸಂಚಿಕೆ]]ಗಳಿಂದ" ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ TVಗೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. |- | 2004 || ''[[ಫಾಸ್ಟರ್‌'ಸ್‌ ಹೋಮ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಮ್ಯಾಜಿನರಿ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'' || [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. |- | 2004 || ''[[ಹೈ ಹೈ ಪಫಿ ಅಮಿಯೂಮಿ]]'' || [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. |- | 2004 || ''[[ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬೆಟ್ಟಿ]]''|| [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ|US]] [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. |- | 2005 || ''[[ದಿ ಬಝ್‌ ಆನ್‌ ಮ್ಯಾಗೀ]]'' || ರದ್ದುಗೊಂಡ ಈ [[ಡಿಸ್ನೆ ವಾಹಿನಿ]]ಯ ಸರಣಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿಯತಕಾಲದವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. |- | 2005 || ''ಡಿಸ್ನೆ 's [[ಲಿಟ್ಲ್‌ ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್ಸ್‌‌]]'' || ಇದೊಂದು ಶಾಲಾ-ಪೂರ್ವದ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ವಿಡಿಯೋ, ಫೋಟೋ ಕೊಲಾಜ್‌‌, ಮಾಯಾ 3-D ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಮತ್ತು ನಂತರದ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಾಗಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿತು. |- | 2006 || ''[[ಯಿನ್‌ ಯಾಂಗ್‌ ಯೋ]]'' || ಈ ಎರಡನೇ ಡಿಸ್ನೆ ಸರಣಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |- | 2006 || ''[[ಮೆಟಲೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸ್‌]]'' || [[ಅಡಲ್ಟ್‌ ಸ್ವಿಮ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಸರಣಿ. |- | 2006 || ''[[ಪುಕ್ಕಾ]]'' || ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ VOOZನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಸರಣಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಸರಣಿ. ಈ TV ಸರಣಿಯು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋ Bನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |- | 2006 || ''[[ಕೇವಟಿಕ್‌ (TV ಸರಣಿ)|ಕೇವಟಿಕ್‌]]'' || ಮೂಲ [[ಕೇವಟಿಕ್‌ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ ಗೇಮ್‌‌‌]]ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಒಂದು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಸರಣಿ. |- | 2006 || ''[[ಹ್ಯಾಪಿ ಟ್ರೀ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'' || ಸುಮಾರು 1999ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂತರಜಾಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ‌; ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಒಂದು ಅಂತರಜಾಲ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. 2006ರಲ್ಲಿ, [[G4 (TV ವಾಹಿನಿ)|G4]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಧ-ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ TV ಸರಣಿಯಾಗಿ ಇದು ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. |- | 2007 || ''[[ಟೋಟಲ್‌ ಡ್ರಾಮಾ ಐಲೆಂಡ್‌]]'' || ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ [[ಟೆಲಿಟೂನ್‌ (ಕೆನಡಾದ TV ವಾಹಿನಿ)|ಟೆಲಿಟೂನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ|US]] [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ (ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು)|ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. |- |- | 2007 || ''[[ಸ್ಕಂಕ್‌ ಫೂ!]]'' || [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಈ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ 2007ರಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. |- | 2008 || ''[[ಕ್ರೈಮ್‌ ಟೈಮ್‌]]'' || [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಥಾಟ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ಫ್ಲಾಶ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಯು, ಜಪಾನ್‌, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌, ರಷ್ಯಾ, ಟರ್ಕಿ, ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ, ಮಲೇಷಿಯಾ, ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ, ಬ್ರೂನೇ, ಉಕ್ರೇನ್‌ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬಿತ್ತರಗೊಂಡಿತು. |- | 2008 || ''[[ಮೇಕಿಂಗ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌‌ (TV ಸರಣಿ)|ಮೇಕಿಂಗ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'' || [[ನಿಕಲೋಡಿಯನ್‌ (TV ಜಾಲ)|ನಿಕಲೋಡಿಯನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಅಂತರಜಾಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. |- | 2008|| ''[[ದಿ ಮಿಸ್ಟರ್‌‌. ಮೆನ್‌ ಷೋ]]'' || [[ರೋಜರ್‌ ಹರ್‌ಗ್ರೀವ್ಸ್‌‌‌‌]]ನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಒಂದು ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. |- | 2008|| ''[[ಎಲಿ'ಸ್‌ ಡರ್ಟಿ ಜೋಕ್ಸ್‌]]'' || ಸಿನಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕಿರು-ಸ್ವರೂಪದ ಹಾಸ್ಯ ವೆಬ್‌ಸರಣಿ; ಇದು ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ತೆರಪನ್ನು ತುಂಬುವ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಶ್ರೇಷ್ಟದರ್ಜೆಯ ನಗೆಹನಿಗಳನ್ನು ಹೇಳವ ಓರ್ವ ಹಿರಿಯ ಲೆಕ್ಕಿಗನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನಿಂದ ಜೀವತುಂಬಿರುವುದನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. |- | 2009|| '' ಕುಡ್‌ '' || ಇದೊಂದು ಡಚ್‌ ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, [[TMF]]ನ ಕಿಜ್ಕ್‌ ಡಿಟ್‌ ನೌ! ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. |- | 2010|| ''[[ಅಗ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್‌]]'' || [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. [[ಸೂಪರ್‌‌ಜೈಲ್‌‌‌]]ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರಾದ [[ಔಗನ್‌ಬ್ಲಿಕ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌]]ನಿಂದ ಇದು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |- |} ==ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ - ಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಯೋಜನೆಗಳು (ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳು)== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto" | ಯೋಜನೆಯ | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2005 | ''[[ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಬ್ಲೇಜ್‌]]'' | ಬೈರನ್‌ E. ಕಾರ್ಸನ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಿತ್ರವು, ಬ್ಲೇರ್‌ ಅಂಡರ್‌ವುಡ್‌ ಹಾಗೂ ಮೈಕೇಲ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಡಂಕನ್‌ರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೀಮಿತವಾದ ಓಟವನ್ನು ಕಾಣುವ ಮೂಲಕ, ವಿಶಾಲ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವಲ್ಲಿನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. |- | 2005 | ''[[ಕ್ಸುಕ್ಸಿನ್ಹಾ ಎ ಗುಟೋ ಕಾಂಟ್ರಾ ಒಸ್‌ ಮಾನ್ಸ್‌ಟ್ರಸ್‌ ಡೊ ಎಸ್‌ಪ್ಯಾಕೊ]]'' | ಕ್ಲೆವೆರ್‌ಸನ್‌ ಸಾರೆಂಬಾ ಎ ಆಂಡ್ರೆ ಪ್ಯಾಸ್ಸೊಸ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ರಯೋ ಡಿ ಜನೈರೋದಲ್ಲಿನ ಲ್ಯಾಬೊಸಿನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಿತ್ರವು 2005ರ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. |- | 2006 | ''[[Romeo & Juliet: Sealed with a Kiss]]'' | ಡಿಸ್ನೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಿಂದಿನ ಚಲನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರನಾದ ಫಿಲ್‌ ನಿಬ್ಬಲಿಂಕ್‌ ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಲು 4 1/2 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಮೊಹೊ ಸಂಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವ್ಯಾಕಮ್‌ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ 4ರೊಳಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಆತ 112,000 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬರೆದ. |- | 2006 | ''ದಟ್‌ ಡಾರ್ನ್‌ ಜೀಸಸ್‌'' | ಇದು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳ ಒಂದು ಚಲಿತ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, 1.85:1 ಮತ್ತು HD 1080 (1920 px X 1080 px) ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ [http://www.universalremotemovie.com/ ಯೂನಿವರ್ಸಲ್‌ ರಿಮೋಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201095530/http://universalremotemovie.com/ |date=2011-02-01 }} ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಥಾಟ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |- | 2007 | ''[[Turma da Mônica: Uma Aventura no Tempo]]'' | ರಯೋ ಡಿ ಜನೈರೋದ ಲ್ಯಾಬೊಸಿನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೌರಿಸಿಯೋ ಡೆ ಸೌಸಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸಿನ ಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. |- | 2007 | ''‌[http://www.ilaugh.com ಚಿಲ್ಲಿ ಬೀಚ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615140854/http://www.ilaugh.com/ |date=2012-06-15 }}: ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಈಸ್‌ ಹಾಟ್‌ ಎನಫ್‌"'' | ಇದು [[ಮಾರ್ಚ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟು http://www.ilaugh.comನಿಂದ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಚಿಲ್ಲಿ ಬೀಚ್‌ ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರರೂಪದ ಚಲಿತ ಸರಣಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಒಂದು ಉಪೋತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. |- | 2008 | ''[[ಮಿಕಿ ದಿ ಸ್ಕ್ವಿರಿಲ್‌]]'' | ಚಾಜ್‌ ಬಾಟಮ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಿತ್ರವು, 76 ನಿಮಿಷ ಅವಧಿಯ ಒಂದು ರೂಪಕ ಚಲಿತ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ವ್ಯಾಕಮ್‌ ಗ್ರಾಫೈರ್‌ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ ಮೇಲೆ 6,500 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. |- | 2008 | ''[[ದಿ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಆಫ್‌ ಕೆಲ್ಸ್‌]]'' | ರೂಪಕ ಚಿತ್ರದಷ್ಟು-ಉದ್ದದ, ಕೈನಲ್ಲಿ-ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಲಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯಂದಲ್ಲಿನ ಸಹಯೋಗ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ, [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ಸಲೂನ್‌]] ಎಂಬ ಐರಿಷ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಹುಭಾಗವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಚಿತ್ರದ ಹಲವಾರು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಫ್ಲಾಶ್‌ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. |- | 2008 | ''[[ಸೀತಾ ಸಿಂಗ್ಸ್‌ ದಿ ಬ್ಲ್ಯೂಸ್‌]]'' | ನೀನಾ ಪಾಲೆಯು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಿದು. 83 ನಿಮಿಷದ ಈ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. |- | 2008 | ''[[ವಾಲ್ಟ್ಜ್‌ ವಿತ್‌ ಬಶೀರ್‌]]'' | [[ಅರಿ ಫೋಲ್ಮನ್‌]] ಎಂಬಾತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ, ಡೇವಿಡ್‌ ಪೋಲನ್ಸ್ಕಿ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿದ್ದ. ಈ 89 ನಿಮಿಷ ಅವಧಿಯು ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೈಬರಹದ-ರೇಖಾಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ತುಣುಕನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದು [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಈ ಚಿತ್ರವು, [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿನ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರದ ವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು. |- | 2010 | ''[[ಎಲ್‌ ಸೊಲ್‌]]'' | ಇದು ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ಮೊದಲ ಚಲಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಲಾಯಿತು. ಅಯಾರ್‌ ಬ್ಲಾಸ್ಕೋ ಎಂಬಾತ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ. |} ==ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಹಂಚಿಕೆ== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಫ್ಲಾಶ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ, ಸದರಿ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಮಯ, ಹಣ, ಮತ್ತು ಕುಶಲತೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು, ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ದೂರದರ್ಶನದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, [[ಅಂತರಜಾಲ]] ಹಂಚಿಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಲಭದಾಯಕ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ್ದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌]] ರೀತಿಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟುಗಳು ಉಚಿತವಾದ ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಅಥವಾ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯಾದರೂ, ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಒಂದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಅಗತ್ಯವು ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವೆಬ್‌ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನೇಕ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲೂ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[MTV]] ಹಾಗೂ [[G4TV]]ಯಂಥ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡವು. ==ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿನ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌== ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿದೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿನ ಮರು-ಬಳಕೆಗಾಗಿರುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು (ಅಂದರೆ ಪಾತ್ರಗಳು, ದೃಶ್ಯಗಳು, ಚಲನೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪರಿಕರಗಳಂಥವು) ಸುಸಂಘಟಿಸಬಲ್ಲ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಚಲನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಕಡತಗಳು [[ವೆಕ್ಟರ್‌‌]] ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಕೃತಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ರಾಜಿಯಾಗದೇ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು 35&nbsp;mm ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಫಿಲ್‌ ನಿಬ್ಬೆಲಿಂಕ್‌]] ಎಂಬಾತನನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಿಂದ ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣವು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಫಿಲ್‌ ನಿಬ್ಬೆಲಿಂಕ್ ತಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ....[[Romeo & Juliet: Sealed with a Kiss]] ಎಂಬ 77-ನಿಮಿಷ ಅವಧಿಯ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರವು 2006ರಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಭಿನಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕಲಾವಿದ ಸ್ಟೀವ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌, ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಕ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಡಿಸ್ನೆ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ 50 ಮ್ಯಾಜಿಕಲ್‌ ಇಯರ್ಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕೈನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಕ್‌ನ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಚೊಕ್ಕಮಾಡಿ ಬಣ್ಣಹಾಕಲಾಯಿತು.....[[The Drawn Together Movie: The Movie!]] ಎಂಬ, ನೇರವಾಗಿ-DVDಗೆ ರೂಪಾಂತರಿಸಲಾದ [[ಡ್ರಾನ್‌ ಟುಗೆದರ್‌]] ಚಲಿತ ಸರಣಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಿರ್ಮಿಸಿತು ಮತ್ತು 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಸರಣಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿತು. ==ಇತರ ತಂತ್ರಾಂಶದಿಂದ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು== .swf ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲ ಹಲವಾರು ಇತರ ತಂತ್ರಾಂಶದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ [[ಟೂನ್‌ ಬೂಮ್‌]], [[ಟಫೀ]], [[ಕೂಲ್‌ಮೂವ್ಸ್‌]], [[ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅನಿಮೆ ಸ್ಟುಡಿಯೋ]] ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಈ ಆರಂಭಿಕ-ಹಂತಗಳು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಚಲನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿದಂಥ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಪಾತ್ರದ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ, ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳಿಗೂ ಇವು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, 3D ಸ್ವರೂಪದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು 2D ವೆಕ್ಟರ್‌‌ಗಳಿಗೆ {{Citation needed|date=May 2010}} ಪರಿವರ್ತಿಸಬಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಕೂಡಾ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * [[CSS ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು]] * [[SVG ಅನಿಮೇಷನ್‌]] ==ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{dmoz|Computers/Multimedia/Software/Macromedia_Flash/Animations/}} {{Adobe Flash}} {{Animation}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್]] [[ವರ್ಗ:ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಲಾಶ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ವೆಬ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು]] cwz9a40sxd75181ob7a0fxjzntuohju 0 24063 1379647 1376840 2026-08-09T19:59:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379647 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> | name = Franz Kafka | image = Kafka portrait.jpg | imagesize = 200px | caption = Franz Kafka in 1906 | birthdate = {{Birth date|1883|7|3|df=yes}} | birthplace = [[Prague]], [[Austria–Hungary]] | deathdate = {{death date and age |1924|6|3|1883|7|3|df=y}} | deathplace = Kierling near [[Vienna]], Austria | occupation = Insurance officer, factory manager, novelist, short story writer | language = [[German language literature|German]], Czech | nationality = [[Bohemia]]n ([[Austria–Hungary]]) | genre = [[Fiction]], [[short story]] | movement = [[Modernism]], [[existentialism]] | notableworks = ''[[The Trial]]'', ''[[The Castle (novel)|The Castle]]'', ''[[The Metamorphosis]]'' | influences = [[Knut Hamsun]], [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]], [[Heinrich von Kleist|von Kleist]], [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]], [[Peter Altenberg|Altenberg]], [[Fyodor Dostoyevsky|Dostoyevsky]], [[Charles Dickens|Dickens]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]], [[August Strindberg|Strindberg]], [[Gustave Flaubert|Flaubert]], [[Jeremy Bentham|Bentham]], [[Robert Walser (writer)|Walser]], [[Otto Weininger|Weininger]] | influenced = [[Harold Pinter|Pinter]], [[Vladimir Nabokov|Nabokov]], [[Philip Roth|Roth]], [[Samuel Beckett|Beckett]], [[Albert Camus|Camus]], [[Robert Musil|Musil]], [[Federico Fellini|Fellini]], [[Hannah Arendt|Arendt]], [[Walter Benjamin|Benjamin]], [[Isaac Bashevis Singer|Singer]], [[Jorge Luis Borges|Borges]], [[Gabriel García Márquez|García Márquez]], [[Carlos Fuentes|Fuentes]], [[Milan Kundera|Kundera]], [[Drago Jančar|Jančar]], [[Salman Rushdie|Rushdie]], [[Haruki Murakami|Murakami]], [[Günter Grass|Grass]], [[Park Chan-wook|Park]], [[Jhonen Vasquez|Vasquez]], [[Amanda Filipacchi|Filipacchi]], [[J. D. Salinger]], [[David Lynch|Lynch]], [[Charles Bukowski|Bukowski]], [[Elias Canetti|Canetti]], [[Kōbō Abe|Abe]], [[ಟಾರ್ಸ್ಟನ್ ಹಾ|Haß]] | signature = Kafka.gif}} '''ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ''' ({{IPA-de|ˈfʁants ˈkafka}}; 3 ಜುಲೈ 1883 – 3 ಜೂನ್ 1924) 20ನೆಯ ಶತಮಾನ ಕಂಡ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿ [[ಕಲ್ಪಿತಕಥೆ]]ಗಳ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು; [[ಕಾದಂಬರಿ]]ಕಾರ ಮತ್ತು [[ಸಣ್ಣ ಕಥೆ]]ಗಳ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದ ಇವರ ಕೃತಿಗಳು, 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇವರ ನಿಧನದ ನಂತರವೇ ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಅಂದಿನ [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ, ಈಗಿನ [[ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ಗೆ ಸೇರಿದ, [[ಬೊಹೇಮಿಯಾ]]ದ [[ಪ್ರೇಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ [[ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ]]ದ [[ಯಹೂದಿ]] ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. [[ಓಲ್ಡ್ ಟೌನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೇಗ್ ನ [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ನಿಕೋಲಸ್]] ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಫ್ಕ ಜನಿಸಿದ ಮನೆಯು ಈಗ ಈ ಬರಹಗಾರರ ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನೂ ಸರ್ವಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.grandhotelpraha.cz/en/franz-kafka-1/ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405024919/http://www.grandhotelpraha.cz/en/franz-kafka-1/ |date=2010-04-05 }} ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ</ref> ಕಾಫ್ಕರ ಕೃತಿಗಳು — ಕಾದಂಬರಿಗಳಾದ ''[[ದ ಟ್ರಯಲ್]]'' (1925), ''[[ದ ಕ್ಯಾಸಲ್]]'',''[[ದ ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್]]'' (1915) ಮತ್ತು ''[[ಇನ್ ದ ಪೀನಲ್ ಕಾಲೋನಿ]]'' (1914)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತಹ ಸಣ್ಣಕಥೆಗಳು — ಈಗ ಆಧುನಿಕ [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಂತಿಕೆಯುಳ್ಳ ಕೃತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಇರುವಂತಹವೆಂದು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳು, ನಿಧನಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಅಪೂರ್ಣ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[wikt:posthumous|ಮರಣಾನಂತರ]] ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಂಡವು.<ref name="esp">{{es icon}}ಕಾಂಟಿಜಾಚ್, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸೆಸ್ಕ್ ಮಿರಾಲ್ಲೆಸ್ (2000) "ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ". ''ಓಷಿಯಾನೋ ಗ್ರೂಪೋ ಎಡಿಟೋರಿಯಲ್, S.A. ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ.'' ISBN 0-521-22515-9.</ref> ಈ ಲೇಖಕರ ಹೆಸರಿನಿಂದ "[[wikt:Kafkaesque|ಕಾಫ್ಕಾಯಿಸ್ಕ್]]" ಎಂಬ ಪದವು ಜನ್ಮತಾಳಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ == [[ಚಿತ್ರ:Kafka5jahre.jpg|thumb|ಐದರ ಹರೆಯದ ಕಾಫ್ಕ]][[ಬೊಹೇಮಿಯಾ]]ದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ [[ಪ್ರೇಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ [[ಯಹೂದಿ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕರ ಜನನವಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Franz Kafka House.JPG|thumb|left|ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕರು ಮೊದಲಿದ್ದ ಮನೆ.ಅದು ಈಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಶುಲ್ಕರಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರೇಗ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರಾಟವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.]] ಅವರ ತಂದೆ, ಹರ್ಮನ್ ಕಾಫ್ಕ (1852-1931)ರು "ದೈತ್ಯಾಕಾರದ, ಸ್ವಾರ್ಥ,ಸೊಕ್ಕಿನ ಉದ್ಯಮಿ"<ref>ಕಾರ್ನ್ ಗೋಲ್ಡ್ 1973</ref> ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕಾಫ್ಕರೇ "ಶಕ್ತಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಆಹಾರಸೇವನೆ, ಗಡುಸು ಕಂಠ, ಮಾತುಕತೆ, ಸ್ವಯಂ-ತೃಪ್ತಿ, ಜಗವನ್ನು ಆಳುವ ಗುಣ, ತಾಳಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಸಮಯಪ್ರಜ್ಞೆ, ಮತ್ತು ಜನರ ಗುಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಜವಾದ ಕಾಫ್ಕ ಆಗಿದ್ದರು" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹರ್ಮನ್ ಜೇಕಬ್ ಕಾಫ್ಕ ಎಂಬ ''ಷಾಚೆಟ್'' ([[ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಟುಕ]]ರಾಗಿದ್ದವರು) ರ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಬೊಹೇಮಿಯಾದ [[ಪಿಸೆಕ್]] ನ ಸಮೀಪದ ಝೆಕ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಯಹೂದಿಗಳಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾದ ಒಸೆಕ್ ನಿಂದ ಪ್ರೇಗ್ ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರವಾಸದ ಮಾರಾಟ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನಂತರ, ಅವರು [[ಜ್ಯಾಕ್ಡಾ]](ಝೆಕ್ ನಲ್ಲಿ ''ಕಾವ್ಕಾ'' ) ಲಾಂಛನವನ್ನು ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರಸಂಸ್ಥೆಯ ಕುರುಹಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ಪುರುಷರ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ತೆರೆದು, 15 ನೌಕರರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವಿತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಫ್ಕರ ತಾಯಿ, ಜೂಲಿ (1856–1934)[[ಪೋಡೆಬ್ರಾಡಿ]]ಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಮದ್ಯೋತ್ಪಾದಕರಾದ ಜೇಕಬ್ ಲೋಯಿಯವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಪತಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾವಂತೆಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>ಗಿಲ್ಮನ್, ಸ್ಯಾಂಡರ್ ಎಲ್. (2005) ''ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ''. ರೀಕ್ಟನ್ ಬುಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ಲಂಡನ್, ಯುಕೆ. ಪುಟಗಳು&nbsp;20–21. ISBN 1-59474-023-2</ref> ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಆರು ಮಕ್ಕಳ ಪೈಕಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>ಹಮಾಲಿಯನ್ ([1975], 3).</ref> ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ತಮ್ಮಂದಿರು: ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಹೀನ್ರಿಚ್; ಎರಡು ಹಸುಳೆಗಳೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹದಿನೈದು ತಿಂಗಳು ಹಾಗೂ ಆರು ತಿಂಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ತನ್ನ ಏಳನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ, ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದವು.ಅವರಿಗೆ ಮೂರು ತಂಗಿಯರೂ ಇದ್ದರು - ಗ್ಯಾಬ್ರಿಯೆಲೆ ("ಎಲ್ಲಿ") (1889–1944), ವ್ಯಾಲೆರಿ ("ವಲ್ಲಿ") (1890–1944), ಮತ್ತು ಓಟ್ಟಿಲೆ ("ಓಟ್ಲಾ") (1892–1943). ವ್ಯಾಪಾರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಬ್ಬರೂ ಮನೆಯಿಂದ ಗೈರುಹಾಜರಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ತಾಯಿಯು ತನ್ನ ಪತಿಯ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ದಿನಕ್ಕೆ 12 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದುದು ದಾದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇವಕರೇ. ''[[ಲೆಟರ್ ಟು ಹಿಸ್ ಫಾದರ್]]'' ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಅಧಿಕಾರಯುತ ಹಾಗೂ ಕಂಡದ್ದೆಲ್ಲಾ ತನ್ನದಾಗಬೇಕೆಂದು ತಗಾದೆ ಹೂಡುವ ಗುಣಗಳು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವೆಂದು ದೂರುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಅಪ್ಪನ ಅವಗುಣಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ, ಻ವರ ತಂದೆಯೊಡನೆ ಅವರ ಸಂಬಂಧವು ಬಹಳ ತೊಡಕಿನದಾಗಿತ್ತೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ರ ತಂಗಿಯರನ್ನು, ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಡನೆ [[ಲಾಡ್ಝ್ ಘೆಟ್ಟೋ]]ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಕಾಂಸೆಂಟ್ರೇಷನ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ (ಚಿತ್ರಹಿಂಸಾ ಶಿಬಿರ)ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಓಟ್ಲಾರನ್ನು [[ಥೆರೆಸಿಯೆನ್ಸ್ಟಾಡ್ಟ್]] ನ ಹಿಂಸಾಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1943ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಏಳರಂದು [[ಆಷ್ವಿಟ್ಝ್]] ನ [[ಸಾವಿನ ಶಿಬಿರ]]ಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಓಟ್ಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ 1267 ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು 51 ಪೋಷಕರನ್ನು ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ವಿಷಾನಿಲವನ್ನು ನೀಡಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು.<ref>ಡಾನ್ಯುಟಾ ಝೆಕ್: ಕಲೆಂಡಾರ್ಝ್ ವೈಡಾರ್ಝೆನ್ w KL ಆಷ್ವಿಟ್ಝ್, ಓಸ್ವೀಕಿಮ್ 1992, ಪುಟ&nbsp;534. ಕ್ಯಾಂಪ್ ನ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರ ಹೆಸರುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯು ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.</ref> === ಶಿಕ್ಷಣ === [[ಚಿತ್ರ:Prague Palace Kinsky PC.jpg|thumb|ಕಾಫ್ಕ ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಅವರ ತಂದೆಯು ನಂತರ ಒಂದು ಅಂಗಡಿಯ ಮಾಲಿಕರಾಗಿದ್ದ ಕಿಂಸ್ಕೀ ಅರಮನೆ.]] ಕಾಫ್ಕರ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಜರ್ಮನ್ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಝೆಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ನಿರರ್ಗಳತೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>ಡೆರೆಕ್ ಸೇಯರ್, "ದ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಆಫ್ ನ್ಯಾಷನಾಲಿಟಿ ಎಂಡ್ ದ ನ್ಯಾಷನಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್: ಪ್ರೇಗ್ 1780–1920 – ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ", ಪಾಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್, 1996; 153: 164–210.</ref> ನಂತರ ಕಾಫ್ಕ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]] ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಒಂದಷ್ಟು ಕಲಿತರು; [[ಫ್ಲಾಬರ್ಟ್]] ಅವರ ನೆಚ್ಚಿನ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. 1889ರಿಂದ 1893ರವರೆಗೆ ಅವರು ಈಗ ಮಾಸ್ನಾ ಬೀದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ''ಮ್ಯಾಸ್ನಿ ಟ್ರ್ಹ್/ಫ್ಲೀಷ್ ಮಾರ್ಕ್ಟ್'' (ಮಾಂಸದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ)ಯ ಬಳಿಯ ''ಡ್ಯೂಟ್ಷೆ ಕ್ನಾಬೆನ್ಸ್ಕೂಲೆ'', ಬಾಲಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ [[ಯಹೂದಿ]] ಶಿಕ್ಷಣವು ತಮ್ಮ 13ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದ ''[[ಬಾರ್ ಮಿಟ್ಝ್ವಾ]]'' ಹಾಗೂ, ತಾವು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ತನ್ನ ತಂದೆಯೊಡನೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಹೋಗಲೇಬೇಕಾದಂತಹ [[ಸಿನಗಾಗ್]] (ಯಹೂದ್ಯರ ದೇಗುಲ)ಭೇಟಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಲೆಟರ್ ಟು ಹಿಸ್ ಫಾದರ್, ಪುಟ&nbsp;150</ref> ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ನಂತರ, ''ಆಲ್ಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಡ್ಟರ್ ಡ್ಯೂಟ್ಷೆಸ್ ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂ'' ಎಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯತೆಯತ್ತ ವಾಲುವಂತಹ, ಕಠಿಣವಾದ ರಾಜ್ಯ ''ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂ'' ನಲ್ಲಿನ,ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು; ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಗ್ರೇಡ್ ಹಂತಗಳಿದ್ದು, ಬೋಧನೆಯು ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಹ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಶಾಲೆಯು ಕಿಂಸ್ಕಿ ಅರಮನೆಯೊಳಗಿನ [[ಓಲ್ಡ್ ಟೈಂ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] ನಲ್ಲಿದ್ದಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ [[ಮೆಚ್ಯೂರಿಟಾ]] ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ 1901ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು.<ref>''ಲ್ಯಾಂಬೆಂಟ್ ಟ್ರೇಸಸ್: ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ'' S ಕಾರ್ನ್ ಗೋಲ್ಡ್ - 2004</ref> ಪ್ರೇಗ್ ನ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್-ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯನ್ನು ಸೇರಿದ ಕಾಫ್ಕ ಮೊದಲಿಗೆ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರೂ, ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಕಾನೂನು ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದರಿಂದ ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅವರ ತಂದೆಯೂ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನರಾದರು; ಈ ವ್ಯಾಸಂಗವು ದೀರ್ಘಕಾಲದ್ದಾದ್ದರಿಂದ ಕಾಫ್ಕ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಸೇರಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಲೆಸೆ-ಉಂಡ್-ರೆಡೆಹಲ್ಲೆ ಡೆರ್ ಡ್ಯೂಟ್ಷೆನ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟೆನ್'' ಎಂಬ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು, ಓದುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘವನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಅಧ್ಯಯನದ ಕಡೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಅವರ ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಆಪ್ತಗೆಳೆಯರಾದ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್]] ಅನ್ನು ಹಾಗೂ ಪತ್ರಕರ್ತ [[ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ವೆಲ್ಟ್ಷ್]] ಎಂಬ ಕಾನೂನಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನೂ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಕಾಫ್ಕ ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲಾ ಡಿಗ್ರಿಯನ್ನು 1906ರ ಜೂನ್ 18ರಂದು ಪಡೆದರು ಹಾಗೂ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಎಸಗಬೇಕಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು.<ref name="esp"/> === ಉದ್ಯೋಗ === ನವೆಂಬರ್ 1, 1907ರಂದು [[ಅಸ್ಸಿಕ್ಯುರಾಝಿಯೋನಿ ಜನರಲಿ]] ಎಂಬ ಬೃಹತ್ ಇಟಲಿಯ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯು ಇವರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ಕಾಗದ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗದ ವೇಳೆ - ರಾತ್ರಿ ಎಂಟು ಗಂಟೆ(20:00)ಯಿಂದ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಆರರವರೆಗೆ(06:00) - ಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ತನ್ನ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಆ ವೇಳೆಯು ಬಹಳ ಅಡಚಣೆಯುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಮನೋಗತವಾಗಿತ್ತು. ಜುಲೈ 15,1908ರಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ಇತ್ತರು ಮತ್ತು ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುವಂತಹ ಕೆಲಸವನ್ನು [[ಬೊಹೇಮಿಯಾ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ವರ್ಕರ್ಸ್ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಇಂಷ್ಯೂರೆನ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಈ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೌಕರರಿಗೆ [[ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾದ ಗಾಯ]]ಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನಮೂದಿದಬೇಕಿತ್ತು. ಕಾಫ್ಕರು ನೌಕರರ ಅಪಘಾತ ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ನಾಗರಿಕರು ಬಳಸುವ ಮೊದಲ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಟೊಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರೆಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆದ [[ಪೀಟರ್ ಡ್ರಕ್ಕರ್]] ಹೇಳುವರಾದರೂ, ಅದನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>ಡ್ರಕ್ಕರ್, ಪೀಟರ್. ಮುಂದಿನ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವಿಕೆ. ನೋಡಿ: ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ, ''ಆಮ್ಟ್ಲಿಚೆ ಸ್ಕ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ''. (ಸಂಪಾದಕರು) ಕೆ. ಹರ್ಮ್ಸ್ ಡಾರ್ಫ್ &amp; ಬಿ. ವ್ಯಾಗ್ನರ್ (2004) (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ.: ''ದ ಆಫೀಸ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್''. (ಸಂಪಾದಕರು) ಎಸ್. ಕಾರ್ನ್ ಗೋಲ್ಡ್, ಜೆ. ಗ್ರೀನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ &amp; ಬಿ. ವ್ಯಾಗ್ನರ್. ಅನುವಾದ. ಇ. ಪ್ಯಾಟನ್ ರೊಂದಿ್ಗೆ ಆರ್. ಹೀನ್(2008)); cf. ಹೆಚ್..ಜಿ. ಕಾಚ್ &amp; ಕೆ. ವಾಗೆನ್ ಬ್ಯಾಚ್ (ಸಂಪಾದಕರು.), ''ಕಾಫ್ಕಾಸ್ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೆನ್'' (2002).</ref> ಅವರ ತಂದೆಯು ಮಗನ ವಿಮಾ ಅಧಿಕಾರಿತ್ವವನ್ನು "ಬ್ರಾಟ್ ಬೆರಫ್", ಎಂದರೆ "ಆಹಾರ ನೌಕರಿ", ಅರ್ಥಾತ್ ಖರ್ಚನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲೆಂದೇ ಮಾಡಬಲ್ಲ ನೌಕರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಫ್ಕ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಈ ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ತಮಗೆ ಒಲವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ, ಅವರು ಪರಿಶ್ರಮಿ ಹಾಗೂ ಸಮರ್ಥ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಸಂಸ್ಥೆಯ [[ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ]]ಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ರಚಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಅವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದರ ಫಲಿತವು ಅವರಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯೆನಿಸಿತೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆ ವರದಿಯ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಕಳುಹಿಸಿದರಂತೆ. ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಕಾಫ್ಕ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿ ರಚನೆಗೂ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ವೆಲ್ಟ್ಷ್]] ರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ, ಈ ಮೂವರ ತಂಡವನ್ನು "ಡೆರ್ ಎಂಗೆ ಪ್ರೇಗರ್ ಕ್ರೀಸ್", ನಿಕಟವಾದ ಪ್ರೇಗ್ ವರ್ತುಲ, ಎಂದು ಕರೆದರು; ಇದು ಪ್ರೇಗ್ ನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವರ್ತುಲದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಆ ವರ್ತುಲವು (ಸಮಾನಮನಸ್ಕರ ತಂಡವು) "ಪ್ರೇಗ್ ನ ಫಲವತ್ತಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನೆಲಕ್ಕೆ 1880ರ ದಶಕದಿಂದ ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರದವರೆಗೂ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಜರ್ಮನ್-ಯಹೂದಿ ಬರಹಗಾರರ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟುರಹಿತ ಗುಂಪು" ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Czermak">''ದ ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್ ಎಂಡ್ ಅದರ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್'', ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು. ಹರ್ಬರ್ತ್ ಝೆರ್ಮಾಕ್. ಲಿಂಕನ್, ನೆಬ್ರಾಸ್ಕ: ಕ್ಲಿಫ್ಸ್ ನೋಟ್ಸ್ 1973, 1996.</ref> 1911ರಲ್ಲಿ ಇವರ ತಂಗಿ ಎಲ್ಲಿಯ ಪತಿಯಾದ ಕಾರ್ಲ್ ಹರ್ಮನ್ ಪ್ರೇಗರ್ ಆಸ್ಬೆಸ್ಟ್ ವರ್ಕ್ ಹರ್ಮನ್ ಎಂಡ್ ಕೋ ಎಂಬ [[ಆಸ್ಬೆಸ್ಟಾಸ್]] ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಲು ಕಾಫ್ಕರನ್ನು ಕೋರಿದರು. ಕಾಫ್ಕ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿ, ತಮ್ಮ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್ ರಂತಹ, ಇವರ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಅನುಮೋದಿಸುವಂತಹ, ಆಪ್ತರು ವಿರೋಧಿಸಿದಾಗಲೂ ಸಹ, ಕಾಫ್ಕ [[ಯಿಡ್ಡಿಷ್ ರಂಗಭೂಮಿ]]ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆಯತ್ತ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿದರು. ಆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ತಮ್ಮ [[ಜುದಾಯಿಸಂ]]ನೊಡನೆ ಬೆಳೆದ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬೀಜಾಂಕುರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು.<ref name="victorian">{{cite web |url=http://victorian.fortunecity.com/vermeer/287/judaism.htm |title=Kafka and Judaism |publisher=Victorian.fortunecity.com |accessdate=28 May 2009 |archive-date=21 ಫೆಬ್ರವರಿ 1999 |archive-url=https://web.archive.org/web/19990221072227/http://victorian.fortunecity.com/vermeer/287/judaism.htm |url-status=dead }}</ref> === ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳು === 1912ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್ ರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಬರ್ಲಿನ್ ವಾಸಿಯಾದ ಮತ್ತು [[ಡಿಕ್ಟಾಫೋನ್]] ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಫೆಲಿಸ್ ಬಾಯೆರ್ ರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪತ್ರ ಬರೆದರು, ಭೇಟಿಯಾದರು ಹಾಗೂ ಎರಡು ಬಾರಿ ವಿವಾಹವಾಗಲು ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಸಂಬಂಧವು ಕಡೆಗೆ 1917ರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು. 1917ರಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕ [[ಕ್ಷಯರೋಗ]]ದಿಂದ ನರಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು; ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಚೇತರಿಕೆಯುಂಟಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು, ವಿಶೇಷತಃ ತಂಗಿ ಓಟ್ಲಾ, ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ತನ್ನನ್ನು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ಜನರು ತಿರಸ್ಕಾರಾರ್ಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಬಿಡುವರೋ ಎಂಬ ಶಂಕೆ ಅವರಿಗಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಬಾಲಕನಂತಹ ರೂಪ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಸುಂದರ ರೂಪ, ಸರಳ ಹಾಗೂ ತಣ್ಣನೆಯ ಭಾವ, ಗೋಚರಿಸುವ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ನಿರಾರ್ದ್ರ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20080501080645/http://www.amrep.org/articles/3_3c/ disappearing.html ''ಅಮೆರಿಕಾ'' ದ ಬಗ್ಗೆ ರಿಯಾನ್ ಮೆಕ್ ಕಿಟ್ರಿಕ್ ರವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಡಾಮಿನಿಕ್ ಸೆರ್ರಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಗಿಡಿಯನ್ ಲೆಸ್ಟರ್ ರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುವರು www.amrep.org]</ref> ಕಾಪ್ಕ ಝೆಕ್ ಪತ್ರಕರ್ತೆಯಾದ [[ಮಿಲೇನಾ ಜೆಸೆನ್ಸ್ಕಾ]]ರೊಡನೆ ಗಾಢವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ಜುಲೈ 1923ರಲ್ಲಿ [[ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ [[ಗ್ರಾಲ್-ಮ್ಯುರಿಟ್ಝ್]] ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಸಮಗ್ರ ರಜೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಡೋರಾ ಡಯಾಮಂಟ್]] ರೊಡನೆ ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕಾಲ, ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದು ಹೊರಗುಳಿದು ಬರವಣಿಗೆಯತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಬರ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು. ಬರ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಘೆಟ್ಟೋದ ನಿನ್ನೆಗಳನ್ನು ಮರೆಯುವಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮನೋಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದ, ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಯಹೂದಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಾಗೂ ಕಿಂಡರ್ ಗಾರ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದ 25ರ ಹರೆಯದ ಡಯಾಮಂಟ್ ರೊಡನೆ ನೆಲೆಸಿದರು. ಡಯಾಮಂಟ್ ಅವರ ಪ್ರೇಯಸಿಯಾಗಿ, ಕಾಫ್ಕರು [[ಟಾಲ್ಮಡ್]] ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಹೊಂದುವತ್ತ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20050924095502/http://www.atlegerhardsen.com/pages/lothar_hempel/presse_eng_0802.htm Lothar Hempel] www.atlegerhardsen.com</ref> [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಗಳನ್ನು ನೀಡುದರೂ ಸಹ ಕಾಫ್ಕರ ಕ್ಷಯವು ಉಲ್ಬಣಿಸುತ್ತಲೇ ಸಾಗಿತು; ಅವರು ಪ್ರೇಗ್ ಗೆ ಮರಳಿದರು, ನಂತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ [[ವಿಯೆನ್ನಾ]]ದ ಬಳಿಯ ಕಿಯರ್ಲಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಹಾಫ್ ಮನ್ ರ [[ಕ್ಷಯರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಾಕೇಂದ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಹಸಿವಿನಿಂದಲೇ, 1924ರ ಜೂನ್ 3ರಂದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. ಕಾಫ್ಕರ ಗಂಟಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಯು ಬಹಳ ಹದಗೆಟ್ಟಿದ್ದು, ನುಂಗುವುದು ಬಹಳ ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಹಾಗೂ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದಲೂ, ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಬಾಹ್ಯದಿಂದ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ]] ನೀಡುವುದು ಇನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದುದರಿಂದಲೂ, ಅವರಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವ ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಗಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಕಡೆಗೆ ಪ್ರೇಗ್ ಗೆ ತರಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ 1924ರ ಜೂನ್ 11ರಂದು [[ಪ್ರೇಗ್-ಝಿಝ್ಕೋವ್]] ನ ಹೊಸ ಯಹೂದಿಗಳ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ(ವಿಭಾಗ 21, ಸಾಲು 14, ನಿವೇಶನ ಸಂಖ್ಯೆ 33) ಅವರನ್ನು ಹೂಳಲಾಯಿತು. == ರಾಜಕೀಯ ನಿಲುವು == ಕಾಫ್ಕ [[ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಸಮಾಜವಾದಿ]] (ಅಥವಾ [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]])ಯಾಗಿದ್ದರು,ಮ್ಲಾಡಿಚ್ ಕ್ಲಬ್ ಎಂಬ ಝೆಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, [[ಸೇನಾಪ್ರವೃತ್ತಿವಿರೋಧಿ]], [[ಪಾದ್ರಿ-ವಿರೋಧಿ]] ಸಂಘದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>http://libcom.org/ಗ್ರಂಥಾಲಯ/ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್-ಕಾಫ್ಕ-ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್-ಸಮಾಜವಾದ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕಾಫ್ಕರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಸಹಪಾಠಿಯಾದ ಹ್ಯೂಗೋ ಬರ್ಗ್ ಮನ್ ತಮ್ಮ ಕಡೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷ(1900-1901)ದಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕರಿಂದ ದೂರವಾದ ಕಾರಣವೆಂದರೆ "(ಕಾಫ್ಕರ) ಸಮಾಜವಾದ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಝಿಯಾನಿಸಂ ಎರಡೂ ಬಹಳ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದವು." "ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಸಮಾಜವಾದಿಯಾದರು, ನಾನು 1898ರಲ್ಲಿ [[ಝಿಯಾನಿಸ್ಟ್]] ಆದೆ. ಝಿಯಾನಿಸಂ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಆಗಿನ್ನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ." ಕಾಫ್ಕ ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ [[ಸಮಾಜವಾದ]]ದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಾರುವ ಕೆಂಪು ಗುಲಾಬಿಯ ಬಣ್ಣದ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶಾಲೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಬರ್ಗ್ ಮನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>https://books.google.com/books?id=d1wxHUOcPdcC&amp;pg=PA17&amp;lpg=PA17&amp;dq=%22Hugo+Bergmann%22+Kafka+socialism&amp;source=bl&amp;ots=ruBA-NWq6r&amp;sig=G-0DLO1TFwiSahfPQllY_cGong4&amp;hl=en&amp;ei=CCcETPqECoH98Aaj2OCeDQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CBcQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=%22Hugo%20Bergmann%22%20Kafka%20socialism&amp;f=false </ref> ತಮ್ಮ ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಕಾಫ್ಕ ಪ್ರಭಾಗಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ [[ಪೀಟರ್ ಕ್ರೋಪೋಟ್ಕಿನ್]] ರ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: "ಡೋಂಟ್ ಫರ್ಗೆಟ್ ಕ್ರೋಪೋಟ್ಕಿನ್!"<ref>https://books.google.com/books?id=wVz2auyt81sC&amp;pg=PA148&amp;dq=Kafka+Kropotkin&amp;cd=4#v=onepage&amp;q=Kropotkin&amp;f=false</ref> == ಜುದಾಯಿಸಂ ಮತ್ತು ಝಿಯಾನಿಸಂ == ಕಾಫ್ಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮದ ಜೀವನವನ್ನೇನೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಹೂದಿಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. [[ಯಿಡ್ಡಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಆಳವಾದ ಅರಿವು ಅವರಿಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಯಿಡ್ಡಿಷ್ ರಂಗ]]ದತ್ತ ಅವರಿಗೆ ಒಲವು ಇದ್ದಿತು.<ref name="palestine1">{{cite web |url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1040561.html |title=Sadness in Palestine |publisher=Haaretz.com |date= |accessdate=28 May 2009 |archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220232543/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1040561.html |url-status=dead }}</ref> [[ಡ್ಯಾನ್ ಮಿರಾನ್]] ತಮ್ಮ ಪ್ರಬಂಧವಾದ ''ಸ್ಯಾಡ್ನೆಸ್ ಇನ್ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್?'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕರ ಹಾಗೂ ಝಿಯಾನಿಸಂನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಝಿಯಾನಿಸಂ ಮತ್ತು ಕಾಫ್ಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿದ್ದು, ಅದು ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎನ್ನುವವರು ಹಾಗೂ ಆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವವರು ಅಥವಾ ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವವರು, ಇಬ್ಬರೂ ತಪ್ಪೇ. ನಿಜವು ಈ ಎರಡೂ ಸರಳವಾದ ಧೃವಗಳ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲೋ ನಿಲುಕದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ" ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಮತ.<ref name="palestine1"/> [[ಜೇಮ್ಸ್ ಹಾಸ್]] ರವರ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾಫ್ಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಯಹೂದಿತನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅರಿವಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಯಹೂದಿತನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಿಲ್ಲ. "ಅಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿತನ ನಿಜಕ್ಕೂ ಶೂನ್ಯ" ಅಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಯಹೂದಿ ಪಾತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಯಹೂದಿ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹಾಸ್.<ref name="timesonline1">[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article4446131.ece ಮರೆಯಿಂದ ಹೊರತರಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕರ ಅಶ್ಲೀಲ - ಟೈಮ್ಸ್ ಆನ್ ಲೈನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005114330/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article4446131.ece |date=2009-10-05 }} entertainment.timesonline.co.uk ಯಲ್ಲಿ</ref> ಆದರೆ, ''ದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಯಾನನ್'' ನ ಲೇಖಕರಾದ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರಾದ [[ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಬ್ಲೂಮ್]] ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೀಗಿದೆ:"ಅವರ ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾದ ನೆಪಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ,(ಕಾಫ್ಕರ ಬರಹಗಳು) ನಿಜಕ್ಕೂ ಯಹೂದ್ಯ ಬರವಣಿಗೆಗಳೇ."<ref name="victorian"/> ಲೋಥರ್ ಕಾಹ್ನ್ ಸಹ ತಮ್ಮ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನಿಲುವನ್ನು ಹೀಗೆ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ: "ಕಾಫ್ಕರ ''ಈಯೂವ್ರೆ'' ಯಲ್ಲಿನ ಯಹೂದಿತನದ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ನಿಂಸದೇಹವಾದುದು."<ref>ಲೋಥರ್ ಕಾಹ್ನ್, in ''ಬಿಟ್ವೀನ್ ಟೂ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್: ಎ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಜರ್ಮನ್-ಜ್ಯೂಯಿಷ್ ರೈಟರ್ಸ್,'' ನಲ್ಲಿ, ಪುಟ 191</ref> ಕಾಫ್ಕರ ಕೃತಿಗಳ ಮೊದಲ ಅನುವಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ [[ಪಾವೆಲ್ ಈಸ್ನರ್]] ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಕೃತಿಯಾದ ''ದ ಟ್ರಯಲ್'' ಅನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾ, "ಕಾಫ್ಕರ ''ದ ಟ್ರಯಲ್'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಗ್ ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿವೆತ್ತಂತೆ ಇದೆ: ಆ ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅಗ್ರೇಸರನಾದ ಜೋಸೆಫ್ ಕೆ.ಯು (ಲಾಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ) ಒಬ್ಬ ಜರ್ಮನ (ರಾಬೆನ್ ಸ್ಟೀನರ್), ಒಬ್ಬ ಝೆಕ್ (ಕುಲ್ಲಿಚ್) ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಯಹೂದಿ (ಕಾಮಿನೆರ್)ಇಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು "ತಪ್ಪಿಲ್ಲದ ತಪ್ಪು" ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು ಆಧುನಿಕ ಜಗದ ಯಹೂದಿಯ ರಂಗನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ, ಅವನು ಯಹೂದಿಯೆಂಬ ಪುರಾವೆ ಎಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ." <ref name="Rothkirchen">ಲಿವಿಯಾ ರಾಥ್ಕಿರ್ಚೆನ್, ''ದ ಜ್ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಬೊಹೇಮಿಯಾ ಎಂಡ್ ಮೊರಾವಿಯಾ: ಫೇಸಿಂಗ್ ದ ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್'', ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ಪ್ರೆಸ್, 2005 ಪುಟ&nbsp;23</ref> ಲಿವಿಯಾ ರಾಥ್ಕಿರ್ಚೆನ್ ಕಾಫ್ಕರನ್ನು "ಅವರ ಕಾಲದ ದ್ಯೋತಕ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕಾಲಫಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇತರ ಯಹೂದಿ ಬರಹಗಾರರರು (ಝೆಕ್, ಜರ್ಮನ್, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಹೂದಿಗಳು)ಇದ್ದು, ಅವರುಗಳು ಜರ್ಮನ್, ಝೆಕ್, ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಯಹೂದಿಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ರಾಥ್ಕಿರ್ಚೆನ್ ಇಂತೆಂದರು:"ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಅವರ ಬರಹಗಳಿಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಮದರ್ಶಿತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಸಂಧಾನಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆ."<ref name="Rothkirchen"/> == ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Grave of Kafka.JPG|thumb|ಪ್ರೇಗ್-ಝಿಝ್ಕೋವ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕರ ಸಮಾಧಿ.]] ಕಾಫ್ಕ ಸಾಯುವ ನಂತರದವರೆಗೂ ಅವರ ಬರಹಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆದದ್ದು ವಿರಳ. ಅವರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು; ''[[ದ ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್]]'' ಅನ್ನು (ಸಣ್ಣ) ಕಾದಂಬರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಯಾವುದೇ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಮುಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಮುನ್ನ, ಕಾಫ್ಕ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್]] ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆದರು: "ಆತ್ಮೀಯ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್, ನನ್ನ ಕೊನೆಯ ಕೋರಿಕೆ: ನಾನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವಂತಹ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ... ಡೈರಿಗಳು, ಹಸ್ತಾಕ್ಷರಗಳು, ಕಾಗದಗಳು (ನನ್ನ ಸ್ವಂತದ್ದು ಹಾಗೂ ಇತರರದು), ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ... ಅವುಗಳನ್ನು ಓದದೆಯೇ ಸುಡತಕ್ಕದ್ದು."<ref>''ದ ಕ್ಯಾಸಲ್'' ನ ಪ್ರಕಾಶಕರ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಸ್ಖೋಕ್ಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್.</ref> ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಫ್ಕರ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಅವಗಣಿಸಿದರು, ಕಾಫ್ಕರು ತಾನು ಹೇಗೂ ಆ ಕೋರಿಕೆಗಳನ್ನು ಮನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದೇ ಹಾಗೆ ತನಗೇ ಹೇಳಿದುದೆಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು - ಬ್ರಾಡ್ ಹಾಗೆಂದು ಕಾಫ್ಕರಿಗೆ ಹೇಳಿಯೂ ಆಗಿತ್ತು. (ಅವರ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಡೋರಾ ಡಯಾಮಂಟ್ ಸಹ ಅವರ ಕೋರಿಕೆಗಳನ್ನು ಅವಗಣನೆ ಮಾಡಿ, ಗುಪ್ತವಾಗಿ 20 ನೋಟ್ ಬುಕ್ ಗಳು ಮತ್ತು 35 ಕಾಗದಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು; 1933ರಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು [[ಗೆಸ್ಟಾಪೋ]]ದವರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕಾಫ್ಕರ ಈ ಪತ್ತೆಯಾಗದ ಕಾಗದಗಳಿಗಾಗಿ ಈಗಲೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಾಟ ಸಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬ್ರಾಡ್ ತಮ್ಮ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಫ್ಕರ ಬಹುತೇಕ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಕಾಶನದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಈ ಕೃತಿಗಳು ಬೇಗನೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿ ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನೂ ಗಿಟ್ಟಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಝೆಕ್ ನಲ್ಲಿ ಮಿಲೇನಾ ಜೆಸೆನ್ಸ್ಕಾಗೆ ಬರೆದ ಹಲವು ಕಾಗದಗಳ ಹೊರತು, ಕಾಫ್ಕರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳೂ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಂತಹವಾಗಿದ್ದವು. === ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿ === ಕಾಫ್ಕ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಾರಿ [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಗೆ ವಿಚಿತ್ರವೆನಿಸುವಂತಹ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಹಳ ದೀರ್ಘವಾದ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಇಡೀ ಪುಟದಷ್ಟು ದೊಡ್ಸ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಪೂರ್ಣವಿರಾಮ ಇಡುವ ಮುನ್ನ ಕಾಫ್ಕರ ವಾಕ್ಯಗಳು ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ - ಅದೇ ತೀರ್ಮಾನವಾದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದಲೂ ಹಾಗೂ ಆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಪದವು ವಾಕ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುವುದರಿಂದಲೂ ಈ ರೀತಿಯ ಬರಹದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಆಂಗ್ಲಕ್ಕೆ ನಕಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ,ಆದ್ದರಿಂದ ಓದುಗನಿಗೆ ಮೂಲ ವಾಕ್ಯದ ಪರಿಣಾಮವೇ(ಅಥವಾ ಅದರ ಸಮನಾದುದು) ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಅನುವಾದಕನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಕಾಫ್ಕ (1996, xi).</ref> ಅನುವಾದಕರು ಎದುರಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಹರಿಸಲಾಗದ ತೊಂದರೆಯೆಂದರೆ ಲೇಖಕರು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ನಿಗೂಢಾರ್ಥದ ಅಥವಾ ವಿವಿಧಾರ್ಥವುಳ್ಳ ಪದಗಳು. ''[[ದ ಮೆಟಮಾರ್ಪಾಸಿಸ್]]'' ನ ಮೊದಲ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲೇ ಅಂತಹ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತವಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದಕರು ''ಉಂಗೆಝೀಫೆರ್'' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ "ಕೀಟ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡಲು ಬಯಸಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಜರ್ಮನ್ ನಲ್ಲಿ, ''ಉಂಗೆಝೀಫೆರ್'' ನ ಅಕ್ಷರಶಃ "ಬಲಿಕೊಡಲು ಅನರ್ಹವಾದ ಸ್ವಚ್ಛವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಣಿ"<ref>{{Cite web |url=http://www.beolingus.org/dings.cgi?lang=en&service=deen&opterrors=0&optpro=0&query=ungeziefer&iservice=&dlink=self&comment= |title=ಉಂಗೆಝೀಫರ್ : ಡಿಕ್ಷ್ನರಿ/ವೋರ್ಟರ್ಬಕ್ (ಬಿಯೋಲಿಂಗಸ್, TU ಕೆಮಿಂಟ್ಝ್) |access-date=2026-06-26 |archive-date=2007-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213224614/http://www.beolingus.org/dings.cgi?lang=en&service=deen&opterrors=0&optpro=0&query=ungeziefer&iservice=&dlink=self&comment= |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥವು "ಹುಳು"&nbsp;– ಎಂಬ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ವಿಜ್ಞಾನದ ಛಾಯೆ ಹೊತ್ತ "ಕೀಟ"ವೆಂದಲ್ಲ. ಕಾಫ್ಕರಿಗೆ ಗ್ರೆಗರ್,ಎಂದರೆ ಆ ಕಥೆಯ ನಾಯಕ,ನನ್ನು ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಕುರುಹಿನಿಂದ ಕರೆಯುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಗ್ರೆಗರ್ ಮಾರ್ಪಾಟಿನಿಂದ ಅನುಭವಿಸಿದ ಜಿಗುಪ್ಸೆಯನ್ನು ಓದುಗನಿಗೆ ತಲುಪಿಸಬೇಕಿತ್ತಷ್ಟೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಕಾಫ್ಕರ ಜರ್ಮನ್ ನಾಮಪದವಾದ, ''[[ದ ಜಡ್ಜ್ ಮೆಂಟ್]]'' ನ ಕೊನೆಯ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿರುವ ''[[wikt:Verkehr|ವೆರ್ಕೆಹ್ರ್]]'' ಎಂಬ ಪದ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ''ವೆರ್ಕೆಹ್ರ್'' ಎಂದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ಕೋರ್ಸ್ ಎಂದು ಅರ್ಥವಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ಆ ಪದಕ್ಕೆ ಲೈಂಗಿಕ ಹಾಗೂ ಅ-ಲೈಂಗಿಕ ಅರ್ಥೈಸುವಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲದೆ ಆ ಪದಕ್ಕೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಾಹನದಟ್ಟಣೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳೂ ಇವೆ. ಆ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೀಗೆ ಅನುವಾದಿಸಬಹುದು: "ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯೇ ಇಲ್ಲದಂತಹ ವಾಹನದಟ್ಟಣೆಯ ಹೊಳೆಯು ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾದುಹೋಯಿತು."<ref>ಕಾಫ್ಕ (1996, 75).</ref> 'ವೆರ್ಕೆಹ್ರ್' ಪದದ ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕ ಬರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಕಾಫ್ಕರು, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್ ರಿಗೆ, ಆ ಕೊನೆಯ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬರೆದಾಗ ಅವರು "ಒಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಸ್ಖಲನ"ದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಿದುದು.<ref>ಬ್ರಾಡ್. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್: "ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ". (ಅನುವಾದ ಹಂಫ್ರೇಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್) ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ಸ್ಖೋಕ್ಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್,1960. ಪುಟ&nbsp;129.</ref> === ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Kafka statue Prague.jpg|ಉಪ್ರಿಘ್ತ್|thumb|ಪ್ರೇಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕರ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆ.]] ವಿಮರ್ಶಕರು ಕಾಫ್ಕರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಾಡ್ರನಿಸಂ(ಆಧುನಿಕತೆ)]], [[ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಸರ್ರಿಯಲಿಸಂ (ಐಂದ್ರಜಾಲಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕತೆ)]], ಇತ್ಯಾದಿ ನೆಲೆಗಟ್ಟುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ.<ref name="interpretation">[http://www.coskunfineart.com/details.asp?workID=40 ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ 1883 – 1924] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080426004050/http://www.coskunfineart.com/details.asp?workID=40 |date=2008-04-26 }} www.coskunfineart.com</ref> ಅಸಮಂಜಸತೆ ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕತೆಗಳು ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವಂತಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು [[ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದ]]ದ ಚಿಹ್ನೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''[[ಇನ್ ದ ಪೀನಲ್ ಕಾಲೋನಿ]]'', ''[[ದ ಟ್ರಯಲ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ದ ಕ್ಯಾಸಲ್]]'' <ref name="interpretation"/> ನಂತಹ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಧಿಕಾರಿವರ್ಗ]]ದ ಲೇವಡಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವರ ಮೇಲೆ ಸಂಭವಿಸಿರಬಹುದಾದ [[ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್]] ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಕೆಲವರು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಕಾಫ್ಕರ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ-ವಿರೋಧಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮನೋಗುಣ]]ದ ಪ್ರಭಾವ ಎಂದರು. ಮತ್ತೂ ಕೆಲವರು ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು [[ಜುದಾಯಿಸಂ]] ನ ಗಾಜಿನಿಂದ ಕಂಡರು([[ಬೊರ್ಜೆಸ್]] ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಹ್ಯ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು), [[ಫ್ರಾಯ್ಡಿಯಾನಿಸಂ]]<ref name="interpretation"/> ಮೂಲಕ (ಅವರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ತೊಂದರೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ) ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ [[ದೇವ]]ರನ್ನು ಹುಡುಕುವುದರ ರೂಪಕತೆಗಳಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರು([[ಥಾಮಸ್ ಮ್ಯಾನ್ನ್]] ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪೂರ್ವವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರು).<ref>''ಥಾಮಸ್ ಮಾನ್ನ್, ದ ಐರಾನಿಕ್ ಜರ್ಮನ್''. ಇ ಹೆಲರ್, ಟಿ. ಮಾನ್ನ್ - 1981</ref> ಕಾಫ್ಕರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮುಖತೆ ಮತ್ತು ಕಿರುಕುಳಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಒತ್ತಿಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಗುಣದ ಪ್ರಭಾವವು, ವಿಶೇಷತಃ ಮಾರ್ಥೆ ರಾಬರ್ಟ್ ರ ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲುಂಟಾದುದು, [[ಗಿಲ್ಲೆಸ್ ಡೆಲ್ಯೂಝ್]] ಮತ್ತು [[ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಗಾಟ್ಟಾರಿ]]ಯವರ ಪ್ರತಿ-ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಭಾಗಶಃ ಪ್ರೇರಕವಾಯಿತು; "''ಕಾಫ್ಕ: ಟುವರ್ಡ್ ಎ ಮೈನರ್ ಲಿಟರೇಚರ್'' " ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಫ್ಕರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಟಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊನ್ನ ಆತಂಕದಿಂದ ಬರೆಯುತ್ತಾ ಸಾಗುವ ಏಕತಾನತೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಿತ್ತು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಗೋಚರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ, ಬುಡಮೇಲಾಗಿಸುವಂತಹವು, ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ "ಸಂತೋಷದಾಯಕ" ರೀತಿಯವಾಗಿದ್ದವು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರೆದು, ಕಾಫ್ಕರ ಕೃತಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಛಾಯೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಓದದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಓದಿದಾಗ - ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಹತ್ತಕ್ಕುವ ವ್ಯರ್ಥ ಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕಾಫ್ಕರ ಬದುಕಿನ ಘಟನೆಗಳ ಆಧ್ಯಯನದ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣದಿದ್ದಾಗ - ಕಾಫ್ಕರ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡಾಗ, ಕಾಫ್ಕರ ಬರಹಗಳು ಅವರ ಜೀವನದ ಕೋಟಲೆಗಳ ಲಿಖಿತ ಬಿಂಬಗಳಲ್ಲ, ಜನರು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>''ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ'' (1883-1924)ನಿಹ್.ಗವ್.ಡಿ ಫೆಲಿಸಾಟಿ, ಜಿ ಸ್ಪೆರಾಟಿ - ಆಕ್ಟಾ ಓಟೋರ್ಹಿನೋಲಾರಿಂಗೋಲಾಜಿಕ್ ಅ ಇಟಾಲಿಕಾ, 2005 - ncbi.nlm.nih.gov</ref> ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಬರೆಯುವವರು, ಕಾಫ್ಕರು ತಾವು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಓದಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ, ಆ ಓದುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯದ ಹಾಸ್ಯದ ಮುಖಕ್ಕೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒತ್ತುನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. [[ಮಿಲಾನ್ ಕುಂದೇರ]]ರು ಕಾಫ್ಕರ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಕಾಫ್ಕ ಮುಂದಿನ ಹಲವಾರು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜರಾದರೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ [[ಫೆಡೆರಿಕೋ ಫೆಲಿನಿ]], [[ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಗಾರ್ಸಿಯಾ ಮಾರ್ಕ್ವೆಝ್]], [[ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಫ್ಯೂಯೆಂಟೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸಲ್ಮಾನ್ ರಷ್ದಿ]]. ಗಾರ್ಸಿಯಾ ಮಾರ್ಕ್ವೆಝ್ ರೇ ಹೇಳುವಂತೆ, ಕಾಫ್ಕರ ''[[ದ ಮೆಟಪಾರ್ಪಾಸಿಸ್]]'' ಓದಿದ ನಂತರವೇ ಅವರಿಗೆ "ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ" ಅರಿವಾದದ್ದು. === ಕಾಫ್ಕರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು === ಕಾಫ್ಕರ ಕಾನೂನಿನ ಅರಿವಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿಯಲು ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕಾಫ್ಕರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯೇ ಆಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ಪಾಂಡಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನಹಳ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿವೆ. ಕಾಫ್ಕರ ಕೃತಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಕಥೆಗಳು ಅಸಂಜಸತೆಗೆ ತಳುಕುಹಾಕಿದಂತಹವು, ಆಡಳಿತಶಾಹಿಯ ವಿಮರ್ಶೆ, ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ/ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ಶೋಧನೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ; ಅವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿನ "ಅರ್ಥದ ದಿಗಂತ"ದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಾದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸೋಲುತ್ತದೆ. ''ದ ಟ್ರಯಲ್'' ನಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನು ವಾದವಿವಾದಗಳ ವಿವರಣೆಗಳು - ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ,ಅಸಮಂಜಸ, ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಕಾರಕ ಮತ್ತು "ಕಾಫ್ಕಾಯಿಸ್ಕ್" ಎಂದೆನ್ನಿಸಬಹುದಾದರೂ - ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಅಪರಾಧ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ನಿಖರವಾದ ಹಾಗೂ ವಿಷಯಯುಕ್ತವಾದ ವಿವರಣೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕಾಫ್ಕರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಕಾನೂನು ಪಂಡಿತರಿಂದಲೂ ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ; ರಿಚರ್ಡ್ ಪಾಸ್ನರ್ ರೇ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, ಕಾನೂನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕ ವಕೀಲರು ಕಾನೂನಿ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಫ್ಕರ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಮೋಚನೆ/ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಹಾಗೂ ಅಸಮಂಜಸತೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಗ್ಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಿಂತನೆಗಳು ಏನೇ ಇರಲಿ, ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಪಾಸ್ನರ್ ರಂತಹ ಜ್ಯೂರಿಗಳು ಇವುಗಳು ಕಾನೂನು ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯ ವೃತ್ತಿ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಏನೇ ನಿಲುವು ತಾಳಲಿ, ಕಾಫ್ಕ ಒಬ್ಬ ವಿಮಾ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದರೆಂಬುದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಂಗತಿ; ಅವರು ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ "ಆ ಕಾಲದ ಕಾನೂನು ಚರ್ಚೆಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವು ಉಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು"(ಝಿಯೋಲ್ಕೋವ್ಸ್ಕಿ, 2003, ಪುಟ 224).<ref>ಕಾಫ್ಕರ ಬಿಂಬಿತ ಕಾನೂನುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮೇಲ್ನೋಟವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನೋಡಿರಿ ಬನಕರ್, ರೆಝಾ. “ಇನ್ ಸರ್ಚ್ ಆಫ್ ಹೀಮಟ್: ಎ ನೋಟ್ ಆನ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕಾಸ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಾ”. ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ 2010ರಲ್ಲಿ ಮುಂದಬರುವಂತಹವು. ಒಂದು ಈ-ಕಾಪಿಯು ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1574870</ref> ಕಾಫ್ಕರ ಕಚೇರಿಯ ಬರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು<ref>ಕಾರ್ನ್ ಗೋಲ್ಡ್, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೀ, ಮುಂತಾದವರು (ಸಂಪಾದಕರು) ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ: ದ ಆಫೀಸ್ ರೈಟಿಂಗಸ್. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 2009.</ref> ಅದರ ನಿರ್ಗಮನ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ರೆಝಾ ಬನಕರ್Iತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ಹೀಗೆ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ:"ಕಾಫ್ಕರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಾನೂನಿನ ಬಿಂಬಗಳು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಅರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವುಗಳ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಳಿಸುವ, ಅರ್ಥವಾಗದ, ವಿಚಿತ್ರವಾದ, ಕುಭಾಷೆಯುಳ್ಳ ಹಾಗೂ ದೂರೀಕರಿಸುವ ಗುಣಗಳುಳ್ಳ ಅಂಶಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಗಂಭೀರವಾದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಅಥವಾ ಅವು ಸೂಚಿಸುವ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದದ ಅರ್ಥಗಳು ಸಹ ಆಗಿವೆ.ಅಲ್ಲದೆ, ಉಭಯತಾಪಿ ಆಧುನಿಕ ಮಾನವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಒಂದು ಅಂಶವೇ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುವಂತಹ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕಾನೂನಿನ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯದ ಚಿಂತನೆಗಾಗಿಯೂ ಸಹ ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಅವಶ್ಯ<ref>"ಇನ್ ಸರ್ಚ್ ಆಫ್ ಹೀಮಟ್: ಎ ನೋಟ್ ಆನ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕಾಸ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಾ" ನೋಡಿ http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1574870</ref>. ಕಾಫ್ಕರ ಕಾನೂನಿನ ವಿಚಾರಗಳ ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು, [[ಹೀಮಟ್]] ಗೆ ಅವರ ಇಡೀ ಬರಹಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತುಲನೆ ಮಾಡಬೇಕೆನ್ನಲಾಗಿದೆ; ಇದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಕಾನೂನು ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಗಳು ಬೋಧಿಸುವ ಕಾನೂನಿನ ಸಾಧನೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇದು ನಮ್ಮನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ನಮಗೆ ಕಾನೂನನ್ನು ಒಂದು ಅನುಭವವಾಗಿ ಅರಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ"(ನೋಡಿ ಬನಕರ್ 2010). === ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು === ಕಾಫ್ಕರ ಬಹುತೇಕ ಕೃತಿಗಳು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು ಅಥವಾ ಮರಣಾನಂತರ ಪ್ರಕಟಣೆಗಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್ ರಿಂದ ಅಣಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಾಗಿದ್ದವು. ಕಾದಂಬರಿಗಳಾದ ''[[ದ ಕ್ಯಾಸಲ್]]'' (ಮಧ್ಯ-ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅದರ ವಸ್ತುವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿದ್ದಿತು), ''[[ದ ಟ್ರಯಲ್]]'' (ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ನಮೂದಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು) ಮತ್ತು ''[[ಅಮೆರಿಕಾ]]'' (ಕಾಫ್ಕರು ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಇಟ್ಟ ಹೆಸರು ''ದ ಮ್ಯಾನ್ ಹೂ ದಿಸಪಿಯರ್ಡ್'' ) ಎಂದು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬ್ರಾಡ್ ಪ್ರಕಟಣೆಗಾಗಿ ಅಣಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಹಸ್ತಾಕ್ಷರದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಬ್ರಾಡ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತರೆನಿಸುತ್ತದೆ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾದ ಅರ್ಧ ವಿರಾಮ, ಪೂರ್ಣವಿರಾಮ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸರಿಗೊಳಿಸುವುದು) ಹಾಗೂ ತತ್ಕಾರಣವಾಗಿ ಮೂಲ ಜರ್ಮನ್ ಪಠ್ಯವು ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ತಿದ್ದಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬ್ರಾಡ್ ರ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡೆಫೆನೆಟಿವ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ದ ಕ್ಯಾಸಲ್'' <ref>[[ಸ್ಖೋಕ್ಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್]], 1998</ref> ನ ಪ್ರಕಾಶಕರ ನುಡಿಯಂತೆ<ref>{1)ಎ ಕಾಫ್ಕ ಫಾರ್ ದ 21ಸ್ಟ್ ಸೆಂಚುರಿ ಬೈ ಆರ್ಥರ್ ಸ್ಯಾಮುಯಲ್ಸನ್, ಪಬ್ಲಿಷರ್, ಸ್ಖೋಕ್ಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್ {/1} www.jhom.com</ref>, [[ಮಾಲ್ಕಮ್ ಪಾಸ್ಲೇ]] ಕಾಫ್ಕರ ಬಹುತೇಕ ಮೂಲ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು 1961ರಲ್ಲಿ [[ಆಕ್ಸ್ ಫ]]ರ್ಡ್ [[ಬೋಡ್ಲೀಯನ್]] ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ''[[ದ ಟ್ರಯಲ್]]'' ನ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಹರಾಜಿನ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಯ [[ಮಾರ್ಬಾಚ್]] ಜರ್ಮನ್ ಲಿಟರರಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್<ref>{{de icon}} [http://www.dla-marbach.de/ ಹೆರ್ಝ್ಲಿಚ್ ವಿಲ್ಕೋಮ್ಮೆನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726190652/http://www.dla-marbach.de/ |date=2010-07-26 }} www.dla-marbach.de</ref> ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>(ಪ್ರಕಾಶಕರ ಟಿಪ್ಪಣಿ, ''ದ ಟ್ರಯಲ್'', ಸ್ಖೋಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್, 1998</ref> ಕ್ರಮೇಣ, ಪಾಲ್ಸೇಯ ನೇತೃತ್ವ ತಂಡವೊಂದು (ಇದರಲ್ಲಿ [[ಗೆರ್ಹಾರ್ಡ್ ನ್ಯೂಮನ್]], ಜಾಸ್ಟ್ ಸ್ಕಿಲ್ಲೆಮೀಯ್ಟ್, ಮತ್ತು ಜುರ್ಗೆನ್ ಬಾರ್ನ್ ಇದ್ದರು) ಕಾಫ್ಕರ ಜರ್ಮನ್ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಪುನಾರಚನೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು [[ಎಸ್. ಫಿಶರ್ ವೆರ್ಲಾಗ್]] ಅದನ್ನು ಮರುಪ್ರಕಟಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Adler_oct131995">''ಸ್ಟೆಪಿಂಗ್ ಇಂಟು ಕಾಫ್ಕ'ಸ್ ಹೆಡ್'', ಜೆರೆಮಿ ಆಡ್ಲರ್, ಟೈಮ್ಸ್ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪುರವಣಿ, 13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1995 <http://www.textkritik.de/rezensionen/kafka/einl_04.htm></ref> ಪಾಸ್ಕೇ 1982ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಂಡ ''ದಾಸ್ ಸ್ಕ್ಲಾಬ್ (ದ ಕ್ಯಾಸಲ್)'', ಮತ್ತು 1990ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಂಡ ''[[ಡೆರ್ ಪ್ರೋಝೆಸ್ (ದ ಟ್ರಯಲ್)]]'' ಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಜಾಸ್ಟ್ ಸ್ಕಿಲ್ಲೆಮೀಯ್ಟ್ 1983ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ ''ಡೆರ್ ವರ್ಸಕೋಲ್ಲಿನಿ'' (''ಅಮೆರಿಕಾ'' )ದ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ "ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು" ಅಥವಾ "ಫಿಷರ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜರ್ಮನ್ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಫ್ಕರ ಇತರ ಕೃತಿಗಳು ''ದ ಕಾಫ್ಕ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್'' ಎಂಬ ಆನ್ ಲೈನ್ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.kafka.org/index.php?project ದ ಕಾಫ್ಕ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ – ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಕಾಫ್ಕರ ಎಲ್ಲಾ ಪಠ್ಯಗಳೂ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230612162044/http://www.kafka.org/index.php?project |date=2023-06-12 }} www.kafka.org</ref> ಈ ತಾಣವು ತನ್ನ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಅವಿರತವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. [[ಸ್ಯಾನ್ ಡೀಗೋ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಿತವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಫ್ಕ ಯೋಜನೆಯು 1998ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಕಾಫ್ಕರ ಕಡೆಯ ಬರಹಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೋಧವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಕಾಫ್ಕರ ಕಡೆಯ ಸಂಗಾತಿಯಾದ ಡೋರಾ ಡಯಾಮಂಟ್(ನಂತರ, ಡೈಮಾಂಟ್-ಲಾಸ್ಕ್) ರ ಬಳಿಯಿದ್ದ 20 ನೋಟ್ ಬುಕ್ ಗಳು ಮತ್ತು 35 ಪತ್ರಗಳ ಈ ಕಳೆದುಹೋದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಗೆಸ್ಟಾಪೋದವರು ಆಕೆಯಿಂದ 1933ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕಾಫ್ಕ ಯೋಜನೆಯ ನಾಲ್ಕು-ತಿಂಗಳ, ಬರ್ಲಿನ್ ನ ಹಳೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಡತಗಳ ಹುಡುಕಾಟವು 1998ರಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೀಡಿದ ಆಜ್ಞಾಪತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. 2003ರಲ್ಲಿ, ಕಾಫ್ಕ 1923ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಮೂರು ಅಸಲಿ ಓಲೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕ ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. 1950ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾಸ್ ವ್ಯಾಗನ್ ಬ್ಯಾಚ್ ನಡೆಸಿದ ಶೋಧನೆಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ, SDSUವಿನ ಕಾಫ್ಕ ಯೋಜನೆಯು ಒಂದು ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಪಂಡಿತರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋದಕರು ಇದ್ದಾರೆ; ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಯಸುವ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಿಗೂ ಆಹ್ವಾನವಿದೆ.<ref>ಮೂಲಗಳು: ಕಾಫ್ಕ, ಲೇಖಕ ನಿಕೋಲಸ್ ಮರ್ರೆ, ಪುಟಗಳು 367, 374; ಕಾಫ್ಕ'ಸ್ ಲಾಸ್ಟ್ ಲವ್, ಲೇಖಕಿ ಕಾಥಿ ಡಯಾಮಂಟ್; "ಸಮ್ಮರಿ ಆಫ್ ದ ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಕಾಫ್ಕ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಬರ್ಲಿನ್ ರಿಸರ್ಚ್ 1 ಜೂನ್ – ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1998" ಡಿಸೆಂಬರ್ 1998ರಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕ ಕಾಟೆರ್ನ್ ಎಂಬ ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನ ಕಾಫ್ಕ ಗುಂಪಿನ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ http://www.kafkaproject.com</ref> 2008ರಲ್ಲಿ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಫ್ಕ ತಜ್ಞರಾದ ಜೇಮ್ಸ್ ಹಾಸ್ ಕಾಫ್ಕ ಕ್ವಾಸಿ-ಸಂತನಂತಹ "ಹೊರಗಿನವನು" ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಪಂಡಿತರು ಕಾಫ್ಕ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಅಶ್ಲೀಲತೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು(ಕಾಫ್ಕರ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಾಶಕರೇ ಇದನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು) ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅರೋಪಿಸಿದರು.<ref name="timesonline1"/> === ಭಾಷಾಂತರಗಳು === ಜರ್ಮನ್ ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಅನುವಾದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಎರಡು ಪ್ರಧಾನ ಮೂಲಗಳಿವೆ. ಮೊದಮೊದಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದಗಳನ್ನು [[ಎಡ್ವಿನ್]] ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಾ ಮುಯಿರ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು [[ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಎ. ನಾಪ್ಫ್]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡವು ಮತ್ತು 1940ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಪ್ರವಾಹದಂತೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿತು. ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷತಃ 1954ರ ಆವೃತ್ತಿಗಳು) [[ಐಥ್ನೆ ವಿಲ್ಕಿನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಕೈಸರ್]] ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದು, ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದ ಪಠ್ಯಗಳೂ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇವುಗಳನ್ನು "ಡಿಫೆನೆಟಿವ್ ಎಡಿಷನ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಅವರು ''[[ದ ಟ್ರಯಲ್, ಡೆಫೆನೆಟಿವ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ದ ಕ್ಯಾಸಲ್, ಡೆಫೆನೆಟಿವ್]]'' ಗಳನ್ನು ತರ್ಜುಮೆ ಇತರ ಅನುವಾದಗಳೊಡನೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದರು. ಡೆಫೆನೆಟಿವ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಹಲವಾರು ಪಕ್ಷಪಾತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಹಳತು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪಾಸ್ಲೇ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಲ್ಲೆಮಯೀಯ್ಟ್ ರವರು ಜರ್ಮನ್ ಪಠ್ಯದ ಮರುಸಂಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ನೂತನ ಅನುವಾದಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡು ಪ್ರಕಟಣೆಗೋಂಡವು – ಮಾರ್ಕ್ ಹರ್ಮನ್ ರಿಂದ''[[ದ ಕ್ಯಾಸಲ್, ಕ್ರಿಟಿಕಲ್]]'' ([[ಸ್ಖೋಕ್ಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್]], 1998), [[ಬ್ರಿಯೋನ್ ಮಿಚೆಲ್]] ರಿಂದ''[[ದ ಟ್ರಯಲ್, ಕ್ರಿಟಿಕಲ್]]'' ([[ಸ್ಖೋಕ್ಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್]], 1998) ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಹಾಫ್ ಮನ್ ರಿಂದ ''ಅಮೆರಿಕಾ: ದ ಮ್ಯಾನ್ ಹೂ ಡಿಸಪಿಯರ್ಡ್'' ([[ನ್ಯೂ ಡೈರೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್]], 2004). ಈ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಮರುಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪಠ್ಯಗಳ ಆಧಾರಿತವಾದುದು ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳು == {{See also|Franz Kafka bibliography}} ;ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು * ''[[ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ ಆಫ್ ಎ ಸ್ಟ್ರಗಲ್]]'' (''ಬೆಷ್ರೀಬಂಗ್ ಯ್ಯೀನೆಸ್ ಕಾಂಪ್ಫೆಸ್'', 1904–1905) * ''[[ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರಿಪರೇಷನ್ಸ್ ಇನ್ ದ ಕಂಟ್ರಿ]]'' (''ಹಾಕ್ಝೀಟ್ಸ್ವೋರ್ಬೆರೀಟಂಜೆನ್ ಆಫ್ ಡೆಂ ಲ್ಯಾಂಡೆ'', 1907–1908) * ''[[ಕಾಂಟೆಂಪ್ಲೇಷನ್]]'' (ಬಿಟ್ರಾಕ್ಟಟಂಗ್, 1904–1912) * ''[[ದ ಜಡ್ಜ್ ಮೆಂಟ್]]'' (''ದಾಸ್ ಉರ್ಟೀಲ್'', 22–23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1912) * ''[[ದ ಸ್ಟೋಕರ್]]'' * ''[[ಇನ್ ದ ಪೀನಲ್ ಕಾಲೋನಿ]]'' (''ಇನ್ ಡೆರ್ ಸ್ಟ್ರಾಫ್ಕೋಲೋನಿ'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1914) * ''[[ದ ವಿಲೇಜ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಮಾಸ್ಟರ್]]'' (''ಡೆರ್ ಡಾರ್ಫ್ಸ್ಕಲ್ಲೆನ್ಹೆರರ್(/1) ಅಥವಾ ''ಡೆರ್ ರೀಸೆನ್ಮಾಲ್ವುರ್ಫ್'' '', 1914–1915) * ''[[ಬ್ಲಂಫೆಲ್ಡ್, ಎನ್ ಎಲ್ಡರ್ಲಿ ಬ್ಯಾಚೆಲರ್]]'' (''ಬ್ಲಂಫೆಲ್ಡ್, ಯೀಯ್ನ್ ಆಲ್ಟೆರೆರ್ ಜಂಗೆಸೆಲ್ಲೆ '', 1915) * ''[[ದ ವಾರ್ಡನ್ ಆಫ್ ದ ಟೋಂಬ್]]'' (''ಡೆರ್ ಗ್ರಫ್ಟ್ ವಾಕ್ಟರ್'', 1916–1917), ಕಾಫ್ಕ ಬರೆದ ಏಕೈಕ ನಾಟಕ * ''[[ದ ಹಂಟರ್ ಗ್ರಾಚ್ಚಸ್]]'' (''ಡೆರ್ ಜಾಗರ್ ಚ್ರಾಚ್ಚಸ್'', 1917) * ''[[ದ ಗ್ರೇಟ್ ವಾಲ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ]]'' (''ಬೀಯ್ಮ್ ಬಾ ಡೆರ್ ಚೈನಿಸಿಸ್ಚೆನ್ ಮಾಯೆರ್'', 1917) * ''[[ಎ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಟು ಎನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ]]'' (''ಈಯ್ನ್ ಬೆರಿಕ್ಟ್ ಫರ್ ಈಯ್ನ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮೀ '', 1917) * ''[[ಜಾಕಾಲ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಅರಬ್ಸ್]]'' (''ಸ್ಕಾಕಾಲೆ ಉಂಡ್ ಅರಾಬೆರ್'', 1917) * ''[[ಎ ಕಂಟ್ರಿ ಡಾಕ್ಟರ್]]'' (''ಈಯ್ನ್ ಲ್ಯಾಂಡಾರ್ಝ್ಟ್'', 1919) * ''[[ಎ ಮೆಸೇಜ್ ಫ್ರಂ ದ ಎಂಪರರ್]]'' (''ಯೀಯ್ನೆ ಕೇಯ್ಸರ್ಲಿಚೆ ಬಾಟ್ಸ್ ಚಾಫ್ಟ್ '', 1919) * ''[[ಎನ್ ಓಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್]]'' (''ಈಯ್ನ್ ಆಲ್ಟೆಸ್ ಬ್ಲ್ಯಾಟ್ಟ್'', 1919) * ''[[ದ ರೆಫ್ಯೂಸಲ್l]]'' (''ಡಯ್ ಅಬ್ವೀಸಂಗ್'', 1920) * ''[[ಎ ಹಂಗರ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್]]'' (''ಯೀಯ್ನ್ ಹಂಗರ್ ಕಂಸ್ಟ್ಲರ್'', 1924) * ''[[ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎ ಡಾಗ್]]'' (''ಫಾರ್ಶುಂಗೆನ್ ಯೀಯ್ನೆಸ್ ಹುಂಡೆಸ್'', 1922) * ''[[ಎ ಲಿಟಲ್ ವುಮನ್]]'' (''ಯೀಯ್ನ್ ಕ್ಲೀಯೆನ್ ಫ್ರಾ'', 1923) * ''[[ಫಸ್ಟ್ ಸಾರೋ]]'' (''ಎರ್ಸ್ಟೆಸ್ ಲೀಯ್ಡ್'', 1921–1922) * ''[[ದ ಬರೋ]]'' (''ಡೆರ್ ಬಾ'', 1923–1924) * ''[[ಜೋಸೆಫೈನ್ ದ ಸಿಂಗರ್ ಆರ್ ದ ಮೌಸ್ ಫೋಲ್ಕ್]]'' (''ಜೋಸೆಫೈನ್, ಡೈ ಸ್ಯಾಂಗರಿನ್, ಓಡರ್ ದಾಸ್ ವೋಲ್ಕ್ ಡೆರ್ ಮಾಸ್'', 1924) ಇವರ ಕಥೆಗಳ ಹಲವಾರು ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳು ಈ ಕೆಲಕಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: * ''[[The Penal Colony: Stories and Short Pieces]]''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ಸ್ಖಾಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್, 1948. * ''[[ದ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್]]'', (ಸಂ. ನಾಹುಂ ಎನ್, ಗ್ಲಾಟ್ಝರ್). ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ಸ್ಖಾಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್, 1971. * ''ದ ಬೇಸಿಕ್ ಕಾಫ್ಕ''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌: ಪಾಕೆಟ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌, 1997. * ''[[ದ ಸನ್ಸ್]]''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ಸ್ಖಾಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್, 1989. * ''ದ ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್, ಇನ್ ದ ಪೀನಲ್ ಕಾಲೋನಿ, ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ಸ್ಖಾಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್, 1995. * ''[[ಕಾಂಟೆಂಪ್ಲೇಷನ್]]''. ಟ್ವಿಸ್ಟೆಡ್ ಸ್ಪೂನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1998. * ''ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್ ಎಂಡ್ ಅದರ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್''. ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್, 2007 ;ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿಗಳು * ''[[ದ ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್]]'' (''ಡೈ ವೆರ್ವಾಂಡ್ಲಂಗ್'', ನವೆಂಬರ್ – ಡಿಸೆಂಬರ್ 1915) ;ಕಾದಂಬರಿಗಳು * ''[[ದ ಟ್ರಯಲ್]]'' (''ಡೆರ್ ಪ್ರೋಝೆಭ್'', 1925) ([[ಬಿಫೋರ್ ದ ಲಾ]]ಎಂಬ ಸಣ್ಣಕಥೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ) * ''[[ದ ಕ್ಯಾಸಲ್]]'' (''ದಾಸ್ ಸ್ಕ್ಲಾಭ್'', 1926) * ''[[ಅಮೆರಿಕಾ]]'' (''ಅಮೆರಿಕಾ'' ಅಥವಾ ''ಡೆರ್ ವೆರಸ್ಕೋಲ್ಲಿನಿ'', 1927) ;ಡೈರಿಗಳು ಮತ್ತು ನೋಟ್ ಬುಕ್ ಗಳು * ''[[ಡೈರಿಗಳು 1910–1923]]'' * ''[[ದ ಬ್ಲೂ ಆಕ್ಟೇವೋ ನೋಟ್ ಬುಕ್ಸ್]]'' ;ಪತ್ರಗಳು * ''[[ತಂದೆಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು]]'' * ''[[ಫೆಲಿಸ್ ಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು]]'' * ''[[ಓಟ್ಲಾಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು]]'' * ''[[ಮಿಲೆನಾಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು]]'' * ''[[ಕುಟುಂಬ, ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕರುಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು]]'' == ಸ್ಮರಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Kafka Museum.JPG|thumb|ಪ್ರೇಗ್ ನ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ.]] ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಿಗೇ ಬದ್ಧವಾದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ನ [[ಪ್ರೇಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. "[[ಕಾಫ್ಕಾಯಿಸ್ಕ್]]" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕಾಫ್ಕರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ''ದ ಟ್ರಯಲ್'' ಮತ್ತು ''ದ ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್'' ಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ, ಕಲ್ಪನೆಗಳು, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತಹವುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು/ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ, "ಸಿ ಫ್ರಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ ಫ್ಯುಯೆರ ಮೆಕ್ಸಿಕಾನೋ, ಸಿಯೆರಾ ಕೋಸ್ಟುಂಬ್ರಿಸ್ಟಾ" (ಫ್ರಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದವರಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಕೋಸ್ಟುಂಬ್ರಿಸ್ಟಾ ಲೇಖಕರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು) ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಗಕೆಗಳು, ಬ್ಲಾಗ್ ಗಳು,ಮತ್ತು ಆನ್ ಲೈನ್ ಚರ್ಚಾಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಎಷ್ಟು ಬಾಲಿಶವೂ, ನಿರಾಶಾದಾಯಕವೂ ಆಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last =Aquella | first =Daniel | authorlink = | coauthors = | title =México kafkiano y costumbrista | work =Daquella manera:Paseo personal por inquietudes culturales, sociales y lo que tengamos a bien obrar. | publisher = | date =22 November 2006 | url =http://www.daquellamanera.org/?q=node/144 | doi = | accessdate =16 February 2007 | archive-date =16 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | archive-url =https://web.archive.org/web/20071216081625/http://www.daquellamanera.org/?q=node%2F144 | url-status =dead }}</ref> "ಝೆಕ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕ ಜರ್ಮನ್ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ನರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಅವರು, ಬೇರೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ಯಹೂದಿಯಾಗಿದ್ದರು" ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಬಹುತೇಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯಹೂದಿಗಳ ಹಣೆಬರಹ"ವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Czermak"/> == ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == === ಸಾಹಿತ್ಯ === * [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ [[ಐಸಾಕ್ ಬಾಷೆವಿಸ್ ಸಿಂಗರ್]] "ಎ ಫ್ರೆಂಡ್ ಆಫ್ ಕಾಫ್ಕ" ಎಂಬ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರೆದರು; ಅದು ಜೇಕ್ಸ್ ಕಾಹ್ನ್ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ [[ಯಿಡ್ಡಿಷ್]] ನಟ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ ತನಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಿದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಕಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ಜೇಕ್ಸ್ ಕಾಹ್ನ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ಕಾಫ್ಕ [[ಗೋಲೆಮ್]] ಎಂಬ [[ಯಹೂದಿಗಳ ಜನಪದ]]ದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರಾಣಿಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref>{{cite book | last =Bashevis Singer | first =Isaac | authorlink = | coauthors = | title =A Friend of Kafka, and Other Stories | publisher =Farrar, Straus and Giroux | date= 1970 | location = | page =311 | url = | doi = | isbn = 0-37415-880-0 }}</ref> * ''[[ಕಾಫ್ಕ ಅಮೆರಿಕಾನಾ]]'' ಲೇಖಕರು [[ಜೊನಾಥನ್ ಲೆದೆಂ]] ಮತ್ತು ಕಾರ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಲ್ಝ್; ಇದು ಕಾಫ್ಕರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಥೆಗಳ ಸಂಕಲನ. * ''[[ಕಾಫ್ಕ ಆನ್ ದ ಶೋರ್]]'' ಲೇಖಕ [[ಹಾರೂಕಿ ಮುರಾಕಾಮಿ]] * ''[[ಕಾಫ್ಕ ವಾಸ್ ದ ರೇಜ್, ಎ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ವಿಲೇಜ್ ಮೆಮಾಯ್ರ್]]'' ಲೇಖಕ [[ಅನಾಟೊಲೆ ಬ್ರೊಯಾರ್ಡ್]] * ''ಕಾಫ್ಕಾಸ್ ಕರ್ಸ್'' ಲೇಖಕ [[ಅಖ್ಮತ್ ಡ್ಯಾಂಗರ್]] * ''[[ದ ಕಾಫ್ಕ ಎಫೆಕ್ಟ್]]'' ಬರೆದವರು ಅಮೆರಿಕದ [[ಬಿಝಾರೋ]] ಲೇಖಕ [[ಡಿ. ಹಾರ್ಲಾನ್ ವಿಲ್ಸನ್]];[[ಇರ್ರಿಯಾಲಿಸಂ]] ವರ್ಗದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ [[ವಿಲಿಯಮ್ ಎಸ್. ಬರೋಸ್]] ರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಂಡಿಸಿದರು. * ''[[ಕ್ರಿಮಿನಲ್ (ಚಿತ್ರಕಥಾ ಪುಸ್ತಕಗಳು)]]'' ಲೇಖಕರು [[ಎಡ್ ಬ್ರೂಬಾಕರ್]] ಮತ್ತು ಸೀನ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್/2}; ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ಕಾಮಿಕ್ ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್ ಆಫ್ 'ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ PI'. ಈ ಅಂಕಣದ 4ನೆಯ ವಿಭಾಗದ ಕಥಾಂಕಣವು ಇದರ ಸೃಷ್ಟಕರ್ತನನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಮ್ಯಾಟ್ ಫ್ರ್ಯಾಕ್ಷನ್]] ಬರೆದಿರುವ ಕಥಾಸರಣಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸುದ್ದಿಗಳು ಹರಡಿವೆ. ==== ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ==== * ಝೋಟ್ರೋಪ್ :[[ಚಾರ್ಲೀ ಡ್ಯೂಕ್ಸ್]] ರವರ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನವ್ಯ ಕಿರುಚಿತ್ರ {{imdb title|id=0343217 |title=Zoetrope (1999)}}. "ಇನ್ ದ ಪೀನಲ್ ಕಾಲೋನಿ"ಯ ಅಳವಡಿಕೆ. * {{imdb title|id=0356714 |title=The Hunger Artist (2002)}} :ಟಾಮ್ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ರವರ ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ. * {{imdb title|id=0411641 |title=Menschenkörper (2004)}}<ref>{{de icon}} [http://www.menschenkoerper.de/ ಮೆನ್ಷೆನ್ ಕೋರ್ಪರ್ ಮೂವೀ ವೆಬ್ ಸೈಟ್] www.menschenkoerper.de</ref> "ಎ ಕಂಟ್ರಿ ಡಾಕ್ಟರ್" ನ ಅವತರಣಿಕೆ. ಟೋಬಿಯಾಸ್ ಫ್ರಹ್ಮೋರ್ಗನ್ ರವರು ತೆಗೆದ ಕಿರುಚಿತ್ರ. * {{imdb title|id=1118665 |title=A Country Doctor (2007)}}"ಎ ಕಂಟ್ರಿ ಡಾಕ್ಟರ್"ನ ಅಳವಡಿಕೆ. ಕೋಜೀ ಯಾಮಾಮೂರಾ ತೆಗೆದ ಕಿರುಚಿತ್ರ. * ಜೇಕಬ್ ಎಂ. ಅಪ್ಪೆಲ್ ನ ಕಥೆ, "ಹುಳದ ವೃತ್ತಾಂತ," ಸಂಸಾನ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಮಾರ್ಪಾಡಾದ ಕಥೆಯ ಮರುನಿರೂಪಣೆ.<ref>ಇಮೇಜ್, ಸಂಪುಟ 62</ref> * ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳ ಲೇಖಕ ರೂಡಿ ರಕ್ಕರ್ "ದ 57ತ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹೊತ್ತ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಕಲನದ ಹೊತ್ತಿಗೆಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೂ ಹೌದು. === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್ === * ''[[ಕಾಫ್ಕ]]'' (1990) [[ಜೆರೆಮಿ ಐರನ್ಸ್]][[ಸ್ಥಳ/ವ್ಯಕ್ತಿ/ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟದ ಖ್ಯಾತಿ]]ಹೊಂದಿದೆ ಲೇಖಕರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಥೆ [[ಲೆಮ್ ಡಾಬ್ಸ್]] ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶನ [[ಸ್ಟೀವನ್ ಸಾಡೆರ್ಬರ್ಗ್]].ಈ ಚಿತ್ರವು ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಮಿಶ್ರಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಾಫ್ಕರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳ ಅರೆ-ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಬ್ಬರು ಕಾಣೆಯಾದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಫ್ಕ ನಡೆಸುವ ತನಿಖೆ ಸುತ್ತ ಕಥೆ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಥಾಹಂದರವು ಕಾಫ್ಕರನ್ನು ಕೃತಿಕಾರರ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ''[[ದ ಕ್ಯಾಸಲ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ದ ಟ್ರಯಲ್]]'' ಗಳ ಮೂಲಕ. * {{imdb title|id=0432858 |title=Franz Kafka (1992)}} : [[ಪಿಯೀಟರ್ ಡ್ಯುಮಾಲಾ]] ರಿಂದ ಒಂದು ಅನಿಮೇಷನ್ ಚಿತ್ರ. * ''[[ದ ಟ್ರಯಲ್]]'' (1962) [[ಆರ್ಸನ್ ವೆಲ್ಸ್]] ರು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಈ ಕಥೆಯ ಆಧಾರಿತ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಆಂಥೋನಿ ಪರ್ಕಿನ್ಸ್]], [[ಜಿಯನ್ನೆ ಮೋರಿಯಾ]], ಮತ್ತು [[ರೋಮಿ ಸ್ಕ್ನೀಡರ್]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. 1962ರ BBC ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹವ್ ವೆಲ್ಡನ್ ರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಆರ್ಸನ್ ವೆಲ್ಸ್,"ನೀವು ಏನಾದರೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಿ, ಆದರೆ ''ದ ಟ್ರಯಲ್l'' ನಾನು ತಯಾರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದುದು" ಎಂದರು. * ''[[ಕ್ಲಾಸೆನ್ವೆರ್ಹಾಲ್ಟ್ನಿಸ್ಸೆ]]'' ''ಕ್ಲ್ಯಾಸ್ ರಿಲೇಷನ್ಸ್'' (1984) ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕದ್ವಯಯರಾದ [[ಜೀನ್-ಮೇರಿ ಸ್ಟ್ರಾಬ್]] ಮತ್ತು [[ಡೇನಿಯೆಲೆ ಹ್ಯುಯಿಲ್ಲಿಟ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, ಕಾಫ್ಕರ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಅಮೆರಿಕಾ]]'' ಆಧಾರಿತ ಚಿತ್ರ. * ''[[ದ ಟ್ರಯಲ್]]'' (1993)[[ಕೈಲ್ ಮೆಕ್ಲಾಕ್ಲಾನ್]] ಜೋಸೆಫ್ ಕೆ. ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿರುವ, [[ಆಂಥೋನಿ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್]] ಪಾದ್ರಿಯ ಚಿಕ್ಕ, ಚೊಕ್ಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿರುವ, ಕಾದಂಬರಿಯ ಯಥಾವತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಯಾದ, ನಾಟಕ ರಚನಕಾರ [[ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಪಿಂಟರ್]] ರ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಹೊಂದಿರುವ ಚಿತ್ರ. * ದ ಕ್ಯಾಸಲ್ ನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅವತರಣಿಕೆ{{imdb title|id=0120075 |title=Das Schloß (1997)}} [[ಮೈಕಲ್ ಹನೆಕೆ]]ಯವರಿಂದ. ಮತ್ತಷ್ಟು[[ದಾಸ್ ಸ್ಕ್ಲಾಭ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]ದಲ್ಲಿ * [[MTV]]'ಯ ''[[ಡಾರಿಯಾ]]'' ದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾದ ಡಾರಿಯಾ ತನ್ನ ಶಯ್ಯಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕರ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾಳೆ. [[ಸೆವೆಂಟೀನ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್]] ಡಾರಿಯಾಳ ಶಯ್ಯಾಗೃಹದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆದು, ಈ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ''ಸೆವೆಂಟೀನ್ ಡಾರಿಯಾಳನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದಿ ಲೇಖಕ ಪ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ ಅವಳ ಹೀರೋ ಆಗಿರುವನೆಂದು ಕೇಳಿತು. '' ''ಅವಳು "ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಜಿರಳೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗಿದ್ದೂ ಅವರು ಹೀರೋವೇನು ಎಂದು ಕೇಳಬೇಕೇನು?" ಎಂದು ಉತ್ತರವಿತ್ತಳು.'' * [[ಅಡಲ್ಟ್ ಸ್ವಿಮ್]] ನ '' [[ಹೋಂ ಮೂವೀಸ್ (TV ಸರಣಿ)]]'' ಯ ಒಂದು ಕಂತಿನಲ್ಲಿ, ರಾಕ್ ತಂಡ ಸ್ಕ್ಯಾಬ್ ನ ಡ್ಯುಯೇನ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು [[ರಾಕ್ ಒಪೇರಾ]] ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾವೇ ನಟಿಸಿದರು. * [[ಸುಡಾ51]]''ದ ಕ್ಯಾಸಲ್'' ಆಧಾರಿತವಾದ "ಕುರಾಯಾಮಿ" ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಆಟವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿದೆ. * ''ಕಾಫ್ಕ ಗೋಸ್ ಟು ದ ಫಾರೆಸ್ಟ್'' (2009) ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಿರುಚಿತ್ರ; ನಿರ್ದೇಶನ ಡೇನಿಯಲ್ ಮೇಟೋಸ್(/1); ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಕಾಫ್ಕರ ಕಡೆಯ ದಿನಗಳ ಆಂತರಿಕ ತುಮುಲಗಳ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ==== ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್ ==== * {{imdb title|id=0174019|title=Die Verwandlung}} * {{imdb title|id=0074561|title=Förvandlingen}} * {{imdb title|id=0076389|title=The Metamorphosis of Mr. Samsa}}, ಒಂದು ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಪುಟ್ಟದು, ತೆಗೆದವರು [[ಕ್ಯಾರೋಲಿನ್ ಲೀಫ್]] * {{imdb title|id=0093530|title=Metamorphosis}} * ''ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕರ 'ಇಟ್ಸ್ ಎ ವಂಡರ್ ಫುಲ್ ಲೈಫ್' '' (1993) ಒಂದು [[ಆಸ್ಕರ್]]-ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕಿರುಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಕಥೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶನ [[ಪೀಟರ್ ಕಪಾಲ್ಡಿ]]ಯವರದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಇ. ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್]] ಕಾಫ್ಕರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ''[[ದ ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್]]'' ನೊಂದಿಗೆ[[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಕ್ಯಾಪ್ರಾ]]ರವರ ''[[ಇಟ್ಸ್ ಎ ವಂಡರ್ ಫುಲ್ ಲೈಫ್]]'' ಅನ್ನೂ ಹದವಾಗಿ ಮೇಳೈಸಿದೆ. * ''[http://www.carlosatanes.com/metamorphosis_franz_kafka_online.html ದ ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್ ಆಫ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ (1993)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090915181326/http://www.carlosatanes.com/metamorphosis_franz_kafka_online.html |date=2009-09-15 }}'' ಲೇಖಕ [[ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಅಟಾನೆಸ್]]. * {{imdb title|id=0328279 |title=Prevrashcheniye}} * {{imdb title|id=0463603 |title=Metamorfosis}} === ರಂಗಭೂಮಿ === * [[ಅಲನ್ ಬೆನೆಟ್]], ''[[ಕಾಫ್ಕ'ಸ್ ಡಿಕ್]]'', 1986, ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕ, ಅವರ ತಂದೆ ಹರ್ಮನ್, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್ ಒಬ್ಬ ಆಂಗ್ಲ ವಿಮಾ ಗುಮಾಸ್ತ(ಮತ್ತು ಕಾಫ್ಕರ ಅಭಿಮಾನಿ) ಹಾಗೂ ಅವನ ಪತ್ನಿ ಇರುವ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. * [[ಮಿಲಾನ್ ರಿಕ್ಟರ್]], ''[[ಕಾಫ್ಕ'ಸ್ ಹೆಲ್-ಪ್ಯಾರಡೈಸ್]]'', 2006, 5 ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಿರುವ ಈ ನಾಟಕವು, ಕಾಫ್ಕರ ಸಾರೋಕ್ತಿಗಳು, ಕನಸುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕಾಫ್ಕರ ತಂದೆಯೊಡನೆಯ ಯಾಗೂ ಹೆಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮರು-ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಲೋವಾಕ್ ನಿಂದ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದವರು ಎವಾಲ್ಡ್ ಓಸರ್ಸ್. * [[ಮಿಲಾನ್ ರಿಕ್ಟರ್]], ''[[ಕಾಫ್ಕಸ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ಲೈಫ್]]'', 2007, ಹದಿನೇಳು ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ನಾಟಕವು ಕಾಫ್ಕ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಕಿಯರ್ಲಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 1961ರ ಪ್ರೇಗ್ ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸ್ಲೋವಾಕ್ ನಿಂದ ಅನುವಾದ ಎವಾಲ್ಡ್ ಆಸರ್ಸ್ ರಿಂದ. * [[ಟಾಡ್ಯೂಸ್ಝ್ ರೋಝೆವಿಕ್ಸ್]], ''ಪುಲಪ್ಕ'' (''ದ ಟ್ರ್ಯಾಪ್'' ), 1982, ಕಾಫ್ಕರ ಡೈರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ನಾಟಕ. === ಸಂಗೀತ === * ಹಂಗೇರಿಯ ಸಂಕಲನಕಾರ [[ಗಿಯೋಗಿ ಕುರ್ಟಾಗ್]] ಕಾಫ್ಕರ ಡೈರಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೋಪ್ರಾನೋ ಮತ್ತು ವಾಯ್ಲನ್ ಗೆ ಒಂದು ಗೀತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು: ''ಕಾಫ್ಕ-ಫ್ರ್ಯಾಗ್ಮೆಂಟರ'', Op.&nbsp;24, 1985. * ರಷ್ಯಾದ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್]] ತಂಡ [[:ru:2H Company|2H ಕಂಪನಿ]] refers to ''ದ ಮೆಟಮಾರ್ಪಾಸಿಸ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರಾಯಶಃ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹಾಡಾದ "ಅಡಾಪ್ಟೇಷನ್" ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಹಾಡಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕನು ನಾವೆಲ್ಲಾವನ್ನು(ಕಿರುಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು) ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ ಓದಿದನು, ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ಮನುಷ್ಯರ ದೇಹಗಳೂ ಮಾರ್ಪಾಡಾದಂತಹ ಕನಸು ಕಂಡನು. * ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ತಂಡ [[ಲಾಸ್ಟ್ ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನೋಸ್]] ತಾವು ರಚಿಸಿದ "ಕಾಫ್ಕ" ಹಾಡನ್ನು, "ದ ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನೋಸ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ 2005 EP ರಿಲೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದರು. "ಕಾಫ್ಕ" ಗೀತೆಯು(ಟ್ರ್ಯಾಕ್) ಕಾಫ್ಕರ ಮರಣದ ಬಗ್ಗೆ ದೊರೆತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೈರಾಶ್ಯದ ಕುರುಹಾಗಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂಬಂಧದ ಪತನವಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಆಶಾಹೀನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. * (0}ಜೇಸನ್ ವೆಬ್ಲಿಯವರ ಹಾಡಾದ "ಇಲೆವೆನ್ ಸೇಂಟ್ಸ್" ನಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕರು ಹಾಡಿನ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ, "...ವಿ ಆರ್ ಜಸ್ಟ್ ಸಿಟಿಂಗ್ ಬೈ ದ ಟ್ರೈನ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೀಡಿಂಗ್ ಕಾಫ್ಕ ಟು ದ ಸ್ಕೈ,". * [[ಜೋಸೆಫ್ ಟಾಲ್]] ರ ಕಡೆಯ ಅಪೆರಾ ಆದ ಜೋಸೆಫ್(1993), ಭಾಗಶಃ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ [http://www.iamic.net/news/israel/josef-tal-%E2%80%93-memoriam ಜೋಸೆಫ್ ಟಾಲ್ – ಇನ್ ಮೆಮೋರಿಯಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723150217/http://www.iamic.net/news/israel/josef-tal-%E2%80%93-memoriam |date=2011-07-23 }} * ಅಮೆರಿಕದ [[ಲೋ-ಫೈ]] ತಂಡ {1ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ ಗ್ರೇವ್ಸ್{/1} ಕಾಫ್ಕರ ಬರಹಗಳನ್ನು ಓದಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ "ದ ಟ್ವಿನ್"ಎಂಬ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು [[2010]]ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಎಂಬ ರೆಕಾರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಆಸ್ಟರಾಯ್ಡ್]] [[3412 ಕಾಫ್ಕ]], ಲೇಖಕರ ಹೆಸರನ್ನೇ ಅದಕ್ಕೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. * [[ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ ಬಹುಮಾನ]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * ಅಡೋರ್ನೋ, ಥಿಯೋಡರ್. ''ಪ್ರಿಸಮ್ಸ್'' ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್: MIT ಪ್ರೆಸ್, 1967. * ಬಾನಕರ್, ರೆಝಾ. "ಇನ್ ಸರ್ಚ್ ಆಫ್ ಹೀಮಟ್: ಎ ನೋಟ್ ಆನ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕಾಸ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಾ". ಫೋರ್ತ್ಕಮಿಂಗ್ ಇನ್ ಲಾ ಅಂಡ್ ಲಿಟರೇಚರ್ ಸಂಪುಟ 22, 2010. [http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1574870 ] * ಕಾರ್ನ್ ಗೋಲ್ಡ್, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೀ. ''ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಟು ದ ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್''. ಬಂತಮ್ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ಸ್, 1972. ISBN 0-7922-7391-5. * ಹಮಾಲಿಯನ್, ಲಿಯೋ, ಸಂಪಾದಕ ''ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ: ಎ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಟಿಸಿಸಂ''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್‌:1. ISBN 0-471-80580-7. * ಹೆಲೆರ್, ಪಾಲ್. ''ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ: ವಿಸೆನ್ಷಾಫ್ಟ್ ಉಂಡ್ ವಿಸೆನ್ಷಾಫ್ಟ್ಸ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್''. ಟ್ಯೂಬಿಂಜೆನ್: ಸ್ಟಾಫ್ಫೆನ್ ಬರ್ಗ್, 1989. ISBN 3-85052-197-4. * ಕಾಫ್ಕ, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್. ''ದ ಮೆಟಮಾರ್ಪಾಸಿಸ್ ಎಂಡ್ ಅದರ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್''. ಅನುವಾದ ಡೊನ್ನಾ ಫ್ರೀಡ್. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ಬಾರ್ನ್ಸ್&amp; ನೋಬಲ್, 1996. ISBN 1-85158-833-7. * ಕಾಫ್ಕ, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್. ''ಕಾಫ್ಕ'ಸ್ ಸೆಲೆಕ್ಟೆಸ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್''. ನಾರ್ಟನ್ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಆವೃತ್ತಿ. ಅನುವಾದ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೀ ಕಾರ್ನ್ ಗೋಲ್ಡ್. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ನಾರ್ಟನ್, 2005. ISBN 0-7910-6772-6 * ಬ್ರಾಡ್, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್. ''ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ.'' ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ಡಾ ಕ್ಯಾಪೋ ಪ್ರೆಸ್, 1995. ISBN 0-385-49062-3 * ಬ್ರಾಡ್, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್. ''ದ ಬಯಾಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ'', ಜರ್ಮನ್ ನಿಂದ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದವರು ಜಿ. ಹಂಫ್ರೇಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್. ಲಂಡನ್: [[ಸೆಕ್ಕರ್ &amp; ವಾರ್ಬರ್ಗ್]], 1947. {{OCLC|2771397}} * ಕಲಾಸ್ಸೋ, ರಾಬರ್ಟೋ. ''ಕೆ.'' ಕ್ನಾಪ್ಫ್, 2005. ISBN 1-59474-023-2 * [[ಸಿಟಾಟಿ, ಪಿಯೆಟ್ರೋ]], ''ಕಾಫ್ಕ'', 1987. ISBN 0-471-80580-7. * ಕೂಟ್ಸ್, ಸ್ಟೀವ್. ''ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ (ಆರಂಭಿಕ ಕೈಪಿಡಿ)''. ಹೆಡ್ವೇ, 2002, ISBN 0-340-84648-8 * [[ಡೆಲ್ಯೂಝೆ, ಗಿಲ್ಲೆಸ್]] & [[ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಗಾಟ್ಟಾರಿ]]. ''ಕಾಫ್ಕ: ಟುವರ್ಡ್ ಎ ಮೈನರ್ ಲಿಟರೇಚರ್ (ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಿದ್ಧಂತ ಮತ್ತು ಚರಿತ್ರೆ, ಸಂಪುಟ 30).'' ಮಿನ್ನಿಯಾಪೋಲಿಸ್, ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, 1986. ISBN 0-674-44301-2 * ಡಾಂಟಾ, ಕ್ರಿಸ್. "[[ಸಾರಾ]]'ಸ್ ಲಾಫ್ಟರ್: ಕಾಫ್ಕ'ಸ್ [[ಅಬ್ರಹಾಮ್]]" ಇ್ನ ''[[ಮಾಡ್ರನಿಸಂ/ಮಾಡ್ರನಿಟಿ]]'' ದಲ್ಲಿ 15:2 ([http://muse.jhu.edu/journals/modernism-modernity/toc/mod15.2.html ] ಏಪ್ರಿಲ್ 2008), 343–59. * ಗ್ಲಾಟ್ಝರ್, ನಾಹುಮ್ ಎನ್., ''ದ ಲವ್ಸ್ ಆಫ್ ಫ್ರಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ: ಸ್ಖಾಕ್ಕೆನ್ ಬುಕ್ಸ್, 1986. ISBN 0-674-44301-2 * ಗ್ರೀನ್ ಬರ್ಗ್, ಮಾರ್ಟಿನ್, ''ದ ಟೆರರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್: ಕಾಫ್ಕ ಎಂಡ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಲಿಟರೇಚರ್''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್, ಬೇಸಿಕ್ ಬುಕ್ಸ್, 1968. ISBN 0-06-095339-X * ಗಾರ್ಡಿಮರ್, ನಡೈನ್ (1984). ''ಸಂಥಿಂಗ್ ಔಟ್ ದೇರ್'' ನಲ್ಲಿ "ಲೆಟರ್ ಫ್ರಂ ಹಿಸ್ ಫಾದರ್", ಲಂಡನ್, ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-595-20284-5. * ಹೇಮನ್, ರೊನಾಲ್ಡ್. ''ಕೆ, ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ಕಾಫ್ಕ''. ಲಂಡನ್: ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, 2001.ISBN 974-8496-78-3. * ಜ್ಯಾನೌಚ್, ಗುಸ್ಟಾವ್. ''ಕಾನ್ವರ್ಸೇಷನ್ಸ್ ವಿತ್ ಕಾಫ್ಕ''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ನ್ಯೂ ಡೈರೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್, ಎರಡನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ 1971. (ಅನುವಾದಕರು ಗೊರೋನ್ವಿ ರೀಸ್.)ISBN 0-06-095339-X * ಮರ್ರೇ, ನಿಕೋಲಸ್. ''ಕಾಫ್ಕ.'' ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾವನ್: ಯೇಲ್, 2004. * ಪವೆಲ್, ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್. ''ದ ನೈಟ್ ಮೇರ್ ಆಫ್ ರೀಸನ್: ಎ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ.'' ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ವಿಂಟೇಜ್ ಬುಕ್ಸ್, 1985. ISBN 0-7922-7391-5. * ಥಿಹರ್, ಅಲೆನ್ (ಸಂಪಾದಕ). ''ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ: ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ದ ಷಾರ್ಟ್ ಫಿಕ್ಷನ್ '' ( ಟ್ವೇಯ್ನ್ ರ ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಪಿತ ಕಥೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ, ಸಂಖ್ಯೆ. 12). ISBN 0-471-80580-7. * ಫಿಲಿಪ್ ಝಾರ್ಡ್: ''ಲಾ ಫಿಕ್ಷನ್ ಡಿ ಎಲ್'ಓಕ್ಸಿಡಂಟ್ : ಥಾಮಸ್ ಮ್ಯಾನ್ನ್, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ, ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಕೊಹೆನ್'', ಪ್ಯಾರಿಸ್, P.U.F., 1999. * ಫಿಲಿಪ್ ಝಾರ್ಡ್ (ಸಂಪಾದಕ) : ''ಸಿಲ್ಲೇಜ್ ಡಿ ಕಾಫ್ಕ'', ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಲೆ ಮ್ಯಾನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್, 2007, ISBN 2-7481-8610-9. * ಝಿಯೋಲ್ಕೋವ್ಸ್ಕಿ, ಥಿಯೋಡೋರ್, ದ ಮಿರರ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್: ಲಿಟರರಿ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೀಗಲ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 2003 (ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿ 1997) == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|s=Author:Franz Kafka}} * {{PND|118559230}} * {{gutenberg author| id=Franz+Kafka | name=Franz Kafka}} * {{imdb name|0434525}} * [http://kafka-metamorphosis.wikispaces.com/ ಕಾಫ್ಕ-ಮೆಟಮಾರ್ಫಾಸಿಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121120015907/http://kafka-metamorphosis.wikispaces.com/ |date=2012-11-20 }} ಕಾಫ್ಕ ಮತ್ತು ಅವರ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಕಿ * [http://www.kafka.org/ ದ ಕಾಫ್ಕ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201206132133/http://www.kafka.org/ |date=2020-12-06 }} ಕಾಫ್ಕರ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಆನ್ ಲೈನ್ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಯೋಜನೆ * [http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,,2289734,00.html ಎಂಡ್ ಆಫ್ ಕಾಫ್ಕಾಯಿಸ್ಕ್ ನೈಟ್ಮೇರ್: ಬರಹಗಾರರ ಪತ್ರಗಳು ಕಡೆಗೂ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಂಡವು] * [http://www.kafkasocietyofamerica.org/ ಕಾಫ್ಕ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130050643/http://kafkasocietyofamerica.org/ |date=2020-11-30 }} * [http://www.kafka-gesellschaft.de/ ಡ್ಯೂಟ್ಷೆ ಕಾಫ್ಕ-ಜೆಸೆಲ್ಷಾಫ್ಟ್] * [http://www.franzkafka-soc.cz/index.php?action=view&amp;page=cnakladatelstvi ಸ್ಪೊಲೆಕ್ನಾಸ್ಟ್ ಫ್ರಾನ್ಝೆ ಕಾಫ್ಕಿ ಅ ನಕ್ಲಡಟೆಲ್ಸ್ ಟ್ವಿ ಫ್ರಾನ್ಝೆ ಕಾಫ್ಕಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630120310/http://www.franzkafka-soc.cz/index.php?action=view&page=cnakladatelstvi |date=2017-06-30 }} ಪ್ರೇಗ್ ನ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ ಸಂಘ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣಾ ಗೃಹ * [http://www.kafka-research.ox.ac.uk/ ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಕಾಫ್ಕ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್] – ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಾಫ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ * [http://www.franzkafka.info/ ಜರ್ನೀಸ್ ಆಫ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424233815/http://www.franzkafka.info/ |date=2018-04-24 }} ಕಾಫ್ಕ ಇದ್ದ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು * [http://www.alicewhittenburg.com/kafka_prague/kafka_home.html ಫೈಂಡಿಂಗ್ ಕಾಫ್ಕ ಇನ್ ಪ್ರೇಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821210156/http://www.alicewhittenburg.com/kafka_prague/kafka_home.html |date=2012-08-21 }} ಇಂದಿನ ಪ್ರೇಗ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಕರನ್ನು ಕಾಣುವ ಯತ್ನ {{Normdaten|LCCN=n/81/063091}} {{kafka}} {{Kafka adaptations}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]] --> |NAME=Kafka, Franz |ALTERNATIVE NAMES= |SHORT DESCRIPTION=German Czech novelist |DATE OF BIRTH={{birth date|df=yes|1883|7|3}} |PLACE OF BIRTH=[[Prague]], [[Austria-Hungary]] |DATE OF DEATH={{death date|df=yes|1924|6|3}} |PLACE OF DEATH=[[Vienna]], Austria }} {{DEFAULTSORT:Kafka, Franz}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೮೮೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:1924ರಲ್ಲಿ ಗತಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೇಗ್ ನ ಜನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಷ್ಕೆನಾಝಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘ]] [[ವರ್ಗ:ಝೆಕಾಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾ-ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಯಹೂದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಝೆಕಾಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಷಯದಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಯಾಬುಲಿಸ್ಟ್ ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರ್ಯಾನ್ಝ್ ಕಾಫ್ಕ]] [[ವರ್ಗ:ಝೆಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಝೆಕ್ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಝೆಕ್ ಡೈರಿ ಬರೆಯುವ ಜನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸೋಂಕು ತಗುಲಿದ ರೋಗದಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯಹೂದಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯಹೂದಿ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾಂತ್ರಿಕ ನೈಜತೆಯ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಝೆಕ್-ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯ ಜನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಧುನಿಕತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] id4q8ukqj8otl9l1hn9kyccwm07fvrh 0 24067 1379778 1362755 2026-08-10T09:27:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379778 wikitext text/x-wiki {{About|the U.S. state of Louisiana}} {{US state | Name = Louisiana | Fullname = State of Louisiana <br />État de Louisiane<br />Léta de la Lwizyàn | Othername = État de Louisiane | Othername = Léta de la Lwizyàn | Flag = Flag of Louisiana.svg | Flaglink = [[Flag of Louisiana|Flag]] | Seal = Seal of Louisiana 2010.png | Seallink = [[Seal of Louisiana|Seal]] | Map = Map of USA LA.svg | Nickname = Bayou State{{•}}Child of the Mississippi<br />Creole State{{•}}Pelican State (official)<br />Sportsman's Paradise{{•}}Sugar State | Demonym = Louisianan, Louisianais ([[French language|French]])<br />Lwizyané(èz) ([[Louisiana Creole French|Creole]]) | Motto = Union, Justice and Confidence <br /> Union, justice, et confiance ([[French language|French]]) <br /> Lunyon, Jistis, é Konfyans ([[Louisiana Creole French|Louisiana Creole]]) | MottoEnglish = Union, justice, and confidence | Former = Territory of Orleans | Capital = [[Baton Rouge, Louisiana|Baton Rouge]] | LargestCity = [[New Orleans]]<ref>[https://web.archive.org/web/20100606052929/http://afp.google.com/article/ALeqM5i4Io2zyj6VR8duSA6bXBGVt1H8Eg New Orleans a 'ghost town' after thousands flee Gustav: mayor] August 31, 2008.</ref><ref>{{cite news |first= |last= |coauthors= |title=Expert: N.O. population at 273,000 |date=August 7, 2007 |publisher= |url=http://www.wwltv.com/local/stories/wwl080707jbpopulation.104a120f.html |work=[[WWL-TV]] |pages= |accessdate=2007-08-14 |language= |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926230558/http://www.wwltv.com/local/stories/wwl080707jbpopulation.104a120f.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Baton Rouge, Louisiana: Relocation">{{cite web |title=Relocation |publisher=Connecting U.S. Cities |date=May 3, 2007 |url=http://www.connectingbatonrouge.com/relocation.php |access-date=ಜುಲೈ 26, 2010 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209192141/http://www.connectingbatonrouge.com/relocation.php |url-status=dead }}</ref> | LargestCity(2000Census) = [[New Orleans]] | LargestMetro = [[New Orleans metropolitan area|Greater New Orleans]] | OfficialLang = '''[[De jure]]''': None<br />'''[[De facto]]''': [[ಆಂಗ್ಲ|English]] and [[French language|French]] |largest metro area [[New Orleans]] | Governor = [[Bobby Jindal]] ([[Republican Party (United States)|R]]) | Lieutenant Governor = [[Scott Angelle]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | Legislature = [[Louisiana State Legislature|State Legislature]] | Upperhouse = [[Louisiana State Senate|State Senate]] | Lowerhouse = [[Louisiana House of Representatives|House of Representatives]] | Senators = [[Mary Landrieu]] (D)<br />[[David Vitter]] (R) | Representative=6 Republicans, 1 Democrat | ElectoralVotes=9 | PostalAbbreviation = LA | AreaRank = 31st | TotalAreaUS = 51,885 | TotalArea = 135,382 | LandAreaUS = 43,601 | LandArea = 112,927 | WaterAreaUS = 8,283 | WaterArea = 21,455 | PCWater = 15 | PopRank = 25th | 2000Pop (old) = 4,468,976 | 2000Pop = 4,410,796 (2008 est.)<ref name=08CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 4,468,976 (2000)}}</ref> | DensityRank = 24th | 2000DensityUS = 102.59 | 2000Density = 39.61 | AdmittanceOrder = 18th | AdmittanceDate = April 30, 1812 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC-6]]/[[Daylight saving time|-5]] | Latitude = 28° 56′ N to 33° 01′ N | Longitude = 88° 49′ W to 94° 03′ W | WidthUS = 130 | Width = 210 | LengthUS = 379 | Length = 610 | HighestPoint = [[Driskill Mountain]]<ref name="usgs">{{cite web |date=April 29, 2005 |url=http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=U.S Geological Survey |accessdate=November 6, 2006 |archive-date=ಜೂನ್ 1, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest |url-status=dead }}</ref> | HighestElevUS = 535 | HighestElev = 163 | MeanElevUS = 98 | MeanElev = 30 | LowestPoint = [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]]<ref name="usgs"/> | LowestElev = -1.6 | LowestElevUS = -7 | ISOCode = US-LA | Website = www.louisiana.gov }} '''ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ''' ([[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]: Louisiana, {{lang-fr|État de Louisiane}}, {{IPA-fr|lwizjan||Louisiane.ogg}}; [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಕ್ರೆಒಲೇ]]: ಲೇಟ ಡೆ ಲ ಲ್ವಿಜ್ಯನ್) ಎಂಬುದು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ. [[ಬೇಟನ್ ರೂಜ್]] ಇದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದು [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ಲೂಯಿಸಿಯಾನಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವೆನಿಸಿದೆ. ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಾಜಕೀಯ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ U.S.ನ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ , ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಗಳು [[ಕೌಂಟಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ]] ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಸಂಖ್ಯಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ [[ಜೆಫ್ಫೆರ್ಸನ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್]] ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಜಿಲ್ಲೆ(ಪ್ಯಾರಿಷ್) ಎನಿಸಿಕೊಂಡರೆ, [[ಕ್ಯಾಮೆರೋನ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್]] ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ಕೆಲವು ನಗರ ಪರಿಸರಗಳು [[ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ]], [[ಬಹುಭಾಷಾ]] ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 18ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಸ್ಪಾನಿಷ್]], ಹಾಗು [[ಆಫ್ರಿಕನ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕನ್]] ಜನಪ್ರವಾಹ ಹಾಗು ರಾಜ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ U.S.ನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಸಾಧಾರಣರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯದ ಇಂದಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಒಂದು [[ಸ್ಪಾನಿಷ್]] ಹಾಗು [[ಫ್ರೆಂಚ್]] ವಸಾಹತು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿಯು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ]] ಆಗಮನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹಲವರ ಆಗಮನವೂ ಸೇರಿದೆ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. == ಪದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು, 1643–1715ವರೆಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ [[ಲೂಯಿಸ್ XIV]] ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ರೆನೆ-ರಾಬರ್ಟ್ ಕೆವ್ಯಾಲಿಯರ್]], ಸಿಯಯೂರ್ ಡೆ ಲಾ ಸಲ್ಲೆ [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ]]ಯ ಖಾಲಿ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‍ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅವನು ''ಲಾ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ '' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ, ಇದು "ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸ್"(ಲೂಯಿಸ್ ನ ಭೂಮಿ)ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ [[ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಭಾಗವೂ ಸಹ ಆಗಿತ್ತು. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಭೂಪ್ರದೇಶ]]ವು ಇಂದಿನ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ನ ಉತ್ತರಭಾಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಕೆನಡಾದ]] ಗಡಿಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು. == ಭೌಗೋಳಿಕ == {{FixBunching|beg}} [[ಚಿತ್ರ:National-atlas-louisiana.png|thumb|ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯದ ನಕ್ಷೆ]] {{FixBunching|mid}} [[ಚಿತ್ರ:Louisiana wetlands aerial view.jpg|thumb|ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ತೇವದ ಭೂಮಿಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ವೈಮಾನಿಕ ದೃಶ್ಯ.]] {{FixBunching|end}} === ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ವಿವರಣೆ === ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್]] ರಾಜ್ಯವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ [[ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್]] ರಾಜ್ಯವು ಉತ್ತರದಿಂದ; [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ]] ರಾಜ್ಯವು ಪೂರ್ವದಿಂದ; ಹಾಗು [[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಭೂಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಎತ್ತರದ-ನೆಲ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗು [[ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನ]] ಪ್ರದೇಶ. ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರದೇಶವು ತಗ್ಗಾದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ, ಕರಾವಳಿ ಜವುಗು ಭೂಮಿ ಹಾಗು ಕಡಲತೀರಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 20,000 ಚದರ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು(52,000&nbsp;km²) ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ದ್ವೀಪ]](ತೀರಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಹರಡಿದ ಮರಳಿನ ದ್ವೀಪಗಳು)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] ಹಾಗು [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ]]ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 600 ಮೈಲುಗಳ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ (1,000&nbsp;km) ಹಾಗು [[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] [[ರೆಡ್ ರಿವರ್]]; [[ಒವಚಿತ ರಿವರ್]] ಹಾಗು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಹಾಗು ಇತರ ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರಿದಾಗುತ್ತದೆ. (ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು [[ಬೈಊ]](ಜೌಗಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಯ ಕವಲು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ ಪ್ರದೇಶದ ಜೊತೆಗೆ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರವು 10 ರಿಂದ 60 ಮೈಲುಗಳಿವೆ (15 ರಿಂದ 100 ಕೀ.), ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು 10 ಮೈಲುಗಳು (15 ಕೀ.)ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯು ತನ್ನದೇ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಒಡ್ಡಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಿಯುತ್ತದೆ (ಇದು [[ಲೆವೀ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ), ಇದರಿಂದ ಭೂಮಿಯು ತಗ್ಗಾದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದೆಡೆಗೆ ಸರಾಸರಿ ಮೈಲಿಗೆ ಆರು ಅಡಿಗೂ (3 m/km) ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇತರ ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸದೃಶವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗು ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು 25,000 ಚದರ ಮೈಲಿಗಳಿಗೂ (65,000&nbsp;km²) ಅಧಿಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಹಾಗು ಕಾಡುಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ ತೀರದಲ್ಲಿ 10 ಅಡಿಯಿಂದ(3ಮೀ.) ಹಿಡಿದು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಹಾಗು ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜೌಗು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ 50 ಹಾಗು 60 ಅಡಿಯಷ್ಟು (15–18 ಮೀ) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮಟ್ಟಗಳು [[ಡ್ರಿಸ್ಕಿಲ್ ಪರ್ವತ]]ದಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಕೇವಲ 535 ಅಡಿ (163 ಮೀ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳ. ಇತರ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] ಹಾಗು [[ಡೆಲವಾರೆ]], ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ.{{Citation needed|date=September 2009}} ಈಗಾಗಲೇ ಹೆಸರಿಸಲಾದಂತಹ ಸಂಚಾರ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಸೀಮೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ [[ಸಬಿನೆ]] (ಸಹ-BEAN) ಹಾಗು ಪೂರ್ವ ಸೀಮೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ [[ಪರ್ಲ್]] ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ; [[ಕ್ಯಾಲ್ಕಾಸಿಯು]](KAL-ಕಾಹ್-ಶೂ), [[ಮರ್ಮೆನ್ಟಾವು]], [[ವರ್ಮಿಲಿಯನ್]], [[ಬೇಊ ತೆಚೆ]], [[ಅಟ್ಚಫಾಲಯ]], [[ಬಿಯುಫ್]](ಬೆಫ್ಫ್), [[ಬೇಊ ಲಾಫೊರ್ಚೆ]], [[ಕೊರ್ಟಬ್ಲೆಯೂ]], [[ಬ್ಲೇಊ ಡ'ಅರ್ಬೋನ್ನೇ]], [[ಮಕಾನ್]], [[ಟೆನ್ಸಾಸ್]](TEN-ಸಾ), [[ಅಮಿಟೆ ನದಿ]], [[ಚೆಫಂಕ್ಟೆ]] (CHA-ಫುನ್ಕ್-ಟ), [[ಟಿಕ್ಫಾ]], [[ನಟಲ್ಬನಿ]] ಹಾಗು ಇತರ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಂಚಾರ ಯೋಗ್ಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ,ಒಟ್ಟು {{convert|4000|mi|km}}ಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತರ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಅಸಮವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=September 2009}} ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 1,060 ಚದರ ಮೈಲುಗಳ (2,745&nbsp;km²) ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಕೊಲ್ಲಿಗಳಿವೆ; 1,700 ಚದರ ಮೈಲುಗಳ (4,400&nbsp;km²) ಒಳನಾಡಿನ ಸರೋವರಗಳು; ಹಾಗು 500 ಚದರ ಮೈಲುಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಒಂದು ನದಿ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (1,300&nbsp;km²).{{Citation needed|date=September 2009}} ರಾಜ್ಯವು [[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]]ದ [[ಇನ್ನರ್ ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಶೆಲ್ಫ್]]ನ ಸರಾಸರಿ 3-ಮೈಲಿ-ವಿಸ್ತಾರದ [[ಸಬ್ ಸೀ]] ಭೂಮಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ [[ರಾಜಕೀಯ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯ]] ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯ ಮೂಲಕ, 9-ಮೈಲಿ-ವಿಸ್ತಾರದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸಮೀಪದ [[ರಾಜ್ಯ]]ಗಳಾದ [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್]] ಹಾಗು [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯಗಳೂ ಸಹ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಗಲ್ಫ್ ಕಡಲಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Tulanian2008">{{cite magazine | last = Rivet | first = Ryan | title = Petroleum Dynamite | newspaper = Tulanian | publisher = [[Tulane University]] | pages = 20–27 | date = Summer 2008 | accessdate = 2009-09-07 | url = http://digital.olivesoftware.com/Olive/ODE/Tulanian/ | archive-date = 2010-06-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100613042932/http://digital.olivesoftware.com/Olive/ODE/Tulanian/ | url-status = dead }}</ref> === ವಾಯುಗುಣ === {{climate chart|[[Baton Rouge]] |42|62|5.94 |44|65|4.99 |51|72|4.98 |57|78|5.26 |64|84|5.24 |70|89|5.81 |73|91|5.40 |72|91|5.72 |68|88|4.54 |57|81|3.61 |48|71|4.81 |43|64|5.17 | float = left | units = imperial | source = [http://www.ustravelweather.com/weather-louisiana/] }} {{climate chart|[[Lake Charles, Louisiana|Lake Charles]] |43|62|5.52 |47|65|3.28 |51|70|3.54 |59|78|3.64 |66|85|6.06 |72|90|6.07 |74|92|5.13 |74|92|4.85 |70|88|5.95 |61|81|3.94 |52|69|4.61 |46|64|4.60 | float = right | units = imperial | source = as above }} {{climate chart|[[New Orleans]] |44|64|5.87 |47|66|5.47 |53|73|5.24 |59|79|5.02 |66|85|4.62 |72|90|6.83 |74|91|6.20 |74|91|6.15 |70|88|5.55 |61|80|3.05 |52|72|5.09 |46|65|5.07 | float = left | units = imperial | source = as above }} {{climate chart|[[Shreveport]] |36|56|4.94 |39|61|4.28 |46|69|4.48 |54|77|4.57 |62|84|4.85 |69|90|4.86 |73|93|3.78 |71|93|2.91 |66|87|3.06 |55|78|4.42 |44|67|4.57 |38|59|4.73 | float = right | units = imperial | source = as above }} ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಒಂದು [[ಆರ್ದ್ರ ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ([[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವಿಂಗಡಣೆ]] ''Cfa'' ), ಬಹುಶಃ ಇದು ಎಲ್ಲ ದಕ್ಷಿಣಮಧ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಂದು ಆರ್ದ್ರ ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಹವಾಮಾನದ ಒಂದು "ಉತ್ತಮ" ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಕಾಲವು ದೀರ್ಘ,ಬಿಸಿ,ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, ಚಳಿಗಾಲವು ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಾಗಿದ್ದು,ಸುಖೋಷ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ, ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ದೂರದ ಬಿಂದು 200 ಮೈಲುಗಳ ದೂರ(320 ಕಿಮೀ)ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ. ವರ್ಷಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮಳೆ ಅಥವಾ ಹಿಮಪಾತ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲವು ವರ್ಷದ ಇತರ ಕಾಲಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲವು ಶಾಖ ಹಾಗು ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ, ಜೂನ್ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ಸರಾಸರಿ 90&nbsp;°F (32&nbsp;°C) ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ರಾತ್ರಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿದು ಸರಾಸರಿ 70&nbsp;°F (22&nbsp;°C)ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] ಸಮೀಪ ತಾಪಮಾನವು ಆಗಾಗ್ಗೆ 100&nbsp;°F (38&nbsp;°C)ಗೆ ತಲುಪಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ 95&nbsp;°F (35&nbsp;°C)ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗರಿಷ್ಠತೆಯು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು 105&nbsp;°F (41&nbsp;°C)ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಉಷ್ಣಾಂಶವಿರುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂ ಆರ್ಲ್ಲಿಯನ್ಸ್, ಬೇಟನ್ ರೂಜ್ , ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಉಳಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳು ಹಾಗು ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು, ಸರಾಸರಿ 66&nbsp;°F (19&nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತಂಪು ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಗರಿಷ್ಠ ಸರಾಸರಿ 59&nbsp;°F (15&nbsp;°C)ರಷ್ಟು ತಾಪಮಾನ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಘನೀಭವಿಸುವ ತಾಪಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಗಲ್ಫ್ ನ ಸಮೀಪ ಸರಾಸರಿ ಸರಾಸರಿ 46&nbsp;°F (8&nbsp;°C)ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 37&nbsp;°F (3&nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯವು ಶೀತಮುಖಗಳನ್ನು(ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವ ತಂಗಾಳಿಯ ಮುಂಭಾಗ) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 20&nbsp;°F (-8&nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಸಮೀಪ ಹಿಮವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.ಆದರೂ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಒಂದರಿಂದ ಮೂರು ಹಿಮಪಾತಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು]]ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ತೂಫಾನುಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ತೀವ್ರತರವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯಾನ್ಸ್]] ಹಾಗು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇಂತಹ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಬೇಊಗಳು, ಜವುಗು ಭೂಮಿಗಳು ಹಾಗು ಕಡಲಚಾಚುಗಳಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಚಂಡಮಾರುತಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶವು ಗುಡುಗುಸಿಡಿಲಿನ ಮಳೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವು ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ 60 ದಿನಗಳ ಗುಡುಗುಸಿಡಿಲಿನ ಮಳೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ 27 [[ಬಿರುಗಾಳಿ ಮಳೆ]]ಯು ಬಿದ್ದಿದೆ, ಪ್ರಸಕ್ತ 2010ರಲ್ಲಿ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವು ಬಿರುಗಾಳಿ ಮಳೆಗೆ ಭೇದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರ ತೀವ್ರತೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿರುಗಾಳಿ ಮಳೆಯು ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳವರೆಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Annual average number of tornadoes">[http://www.ncdc.noaa.gov/img/climate/research/tornado/small/avgt5304.gif] NOAA ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಡಾಟಾ ಸೆಂಟರ್. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿ ತೀರವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯವು 30 ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮೈದಾನಗಳಿಗೆ ಸಮನಾದ ಒಂದು ಭೂವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.[http://english.aljazeera.net/news/americas/2009/12/2009121225338198982.html] === ಚಂಡಮಾರುತಗಳು === * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2008ರಲ್ಲಿ, ಆಗ್ನೇಯ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ [[ಕೋಕೋಡ್ರಿ]] ಸಮೀಪದ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ [[ಗುಸ್ಟಾವ್]] ಚಂಡಮಾರುತವು ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹರಿಕೇನ್ ಸೆಂಟರ್]] ಆಗಸ್ಟ್ 31ರಂದು ಚಂಡಮಾರುತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದೆಂದು ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಇದು [[ವರ್ಗ 3]] ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಳಿಯಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಿತು, ಆದರೆ ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಗುಸ್ಟಾವ್‌ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಬಲ 2 ವರ್ಗದ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ ಭೂಕುಸಿತ ಉಂಟುಮಾಡಿತು (ವರ್ಗ 3 ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕಿಂತ 1 mphನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು), ನಂತರ ಇದು ಚಂಡಮಾರುತ ವರ್ಗ 1ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,414306,00.html ಹರಿಕೇನ್ ಗುಸ್ಟಾವ್ ಮೇಕ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಫಾಲ್, ವೀಕನ್ಸ್ ಟು ಕ್ಯಾಟಗರಿ 1 ಸ್ಟಾರ್ಮ್] ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2008.</ref> ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ NHCಯು ನೀಡಿದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಂತೆ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಗರದ ಮಹಾಪೌರ [[ರೇಯ್ ನಗಿನ್]] ನೀಡಿದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ)ಇದು ನಿಖರವಾಗಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ಕತ್ರಿನಾ]] ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧ್ವಂಸಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, "ಶತಮಾನದ ಚಂಡಮಾರುತ"ವಾಗಬಹುದೆಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ನಡುವೆ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ನಿಂದ ಒಂದು ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು.ಆದರೆ ಈ ಭಯಗಳು ನಿಜವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವುನೋವುಗಳಿಗೆ ಗುಸ್ಟಾವ್ ಚಂಡಮಾರುತವು ಕಾರಣವಾಯಿತು,<ref name="KTBS">{{cite web | title = Sixteen deaths connected to Gustav | author = [[Associated Press]] | publisher = [[KTBS]] | date = 2008-09-03 | accessdate = 2008-09-08 | url = http://www.ktbs.com/news/Sixteen-deaths-connected-to-Gustav--16463/ | archive-date = 2008-09-18 | archive-url = https://archive.today/20080918050518/http://www.ktbs.com/news/Sixteen-deaths-connected-to-Gustav--16463/ | url-status = dead }}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಸರಬರಾಜಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/09/03/2353770.htm?section=justin|title=Louisiana cleans up after Gustav|last=Rowland|first=Michael|date=2008-09-02|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|accessdate=2008-09-08}}</ref> * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24, 2005ರಲ್ಲಿ [[ರೀತಾ]] (ಭೂಕುಸಿತದ ವರ್ಗ 3) ನೈಋತ್ಯ ಲೂಯಿಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. [[ಕ್ಯಾಮೆರೋನ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್]], [[ಲೇಕ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್]], ಹಾಗು ಇತರ ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವು ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಗಳು ಹಾಗು ಕರಾವಳಿ ತೀರದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಚಂಡಮಾರುತದ ಗಾಳಿಯು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಂಡ ನೆರೆಯೊಡ್ಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು ಜೊತೆಗೆ ನಗರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. * ಆಗಸ್ಟ್ 29, 2005ರಲ್ಲಿ [[ಕತ್ರೀನಾ]] (ಭೂಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ವರ್ಗ 3)<ref>{{cite web |author=Stewart, Stacy |publisher=[[National Hurricane Center]] |url=http://www.nhc.noaa.gov/archive/2005/dis/al122005.discus.001.shtml |title=Tropical Depression Twelve, Discussion No. 1, 5:00 p.m. EDT |date=August 23, 2005 |accessdate=2007-07-25}}</ref> ಚಂಡಮಾರುತವು ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಆಗ್ನೇಯ ಲೂಯಿಸಿಯಾನವನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿತು. ಈ ನಡುವೆ ಬಿರುಕುಗೊಂಡ ಹಾಗು ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ನೆರೆಯೊಡ್ಡುಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ 80%ನಷ್ಟು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಹಲವು ಜನರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ನಿರಾಶ್ರಿತರಾದರು. ನಗರಕ್ಕೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೊರಜಗತ್ತಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಮುಚ್ಚಿಹೋಯಿತು. ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ [[ಗಲ್ಫ್ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನರು ನಿರ್ವಸಿತರಾದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಒಂದರಲ್ಲೇ 1,500 ಜನರು ಸಾವಪ್ಪಿದರು. ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ, ರಾಜ್ಯ, ಹಾಗು ಫೆಡೆರಲ್ ಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಟೀಕಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ತಯಾರಿ ಹಾಗು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎರಡೂ ತ್ವರಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು. {{further|[[Effect of Hurricane Katrina on Louisiana]] and [[Effect of Hurricane Katrina on New Orleans]]}} * ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3, 2002, [[ಲಿಲಿ]] (ಭೂಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ವರ್ಗ 3) * ಆಗಸ್ಟ್ 1992, [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ]] (ಭೂಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ವರ್ಗ 3) ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. ಇದು ನಾಲ್ಕು ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು; 150,000 ನಾಗರೀಕರು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆ ಎದುರಿಸಿದರು; ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ವೆಚ್ಚದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತು. * ಆಗಸ್ಟ್ 1969, [[ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲೆ]] (ವರ್ಗ 5) {{convert|23.4|ft|m|1|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಚಂಡಮಾರುತದ ತೀವ್ರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 250 ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ]]ಯ ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮವು ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ನಗರವು ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಪ್ರಕೋಪದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಒಣಹವೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಹಲವು ತಗ್ಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಿಂದ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟು ಮಾಡಿತು. * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9, 1965, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಕಡಲ ತೀರಕ್ಕೆ [[ಬೆಟ್ಸಿ]] ಚಂಡಮಾರುತವು ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು (ಭೂಕುಸಿತದ ವರ್ಗ 3), ಇದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಂದು ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ನಷ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿನಾಶ ಉಂಟುಮಾಡಿತು( ಹಣದುಬ್ಬರದ-ಹೊಂದಿಕೆಯ USDಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಶತಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ನಷ್ಟ). ಬಿರುಗಾಳಿಯು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ,ನಗರದ 35%ನಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜಲಾವೃತಗೊಳಿಸಿತು. (ಇದರಲ್ಲಿ [[ಲೋಯರ್ 9th ವಾರ್ಡ್]], [[ಜೆನ್ಟಿಲ್ಲಿ]], ಹಾಗು [[ಮಿಡ್-ಸಿಟಿ]]ಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳುಸೇರಿವೆ)ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರ ಸಂಖ್ಯೆ 76ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. * ಜೂನ್ 1957ರಲ್ಲಿ, [[ಔಡ್ರೆ]] ಚಂಡಮಾರುತವು (ವರ್ಗ 4) ನೈಋತ್ಯ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, [[ಕ್ಯಾಮೆರೋನ್]] ನಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಗ್ರಾಂಡ್ ಚೆನಿಯೇರ್]]ವರೆಗಿನ ಶೇಕಡಾ 60–80ನಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಹಾಗು ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು ಅಥವಾ ತೀವ್ರತರ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿತು. 40,000 ಜನರು ನಿರ್ವಸಿತರಾದರು ಹಾಗು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 300 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. * ಆಗಸ್ಟ್ 10, 1856ರಲ್ಲಿ, [[ಹರಿಕೇನ್ ಒನ್]] ಚಂಡಮಾರುತವು (ವರ್ಗ 4) [[ಲಾಸ್ಟ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ]] ದಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 25 ಮೈಲಿ ಉದ್ದದ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ದ್ವೀಪದ ಆಶ್ರಿತ ಸಮುದಾಯವು ವಿನಾಶಗೊಂಡು, 5 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದ್ವೀಪಗಳಾಗಿ ಒಡೆದವು, ಜೊತೆಗೆ 200ಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟು ಜನರು ಸಾವಿಗೀಡಾದರು. === ಭೂವಿಜ್ಞಾನ === ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲ [[ಸ್ತರಶ್ರೇಣಿ]]ಯು [[ಕ್ರಿಟೇಷಿಯ]] ಅವಧಿಯದ್ದಾಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ [[ತೃತೀಯಕ]] ಹಾಗು ನವಜೀವಶಕ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿನ [[ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನ]] ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಂದ ಹರಡಿದೆ.[[ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಭಾಗ]]ವು [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ]]ಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೂಲತಃ ಸಮುದ್ರದ ಒಂದು ಕವಲಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಲಟ್ಟಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಮಹಾನದಿಯು ತಗ್ಗಾದ ಪ್ರದೇಶದವರೆಗೂ ಒಯ್ದ [[ಹೂಳಿನಿಂದ]]ಇದು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ. ತೀರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು [[ಉಪ್ಪಿನ ಗುಮ್ಮಟ]]ಗಳಿವೆ, ಇಲ್ಲಿ [[ಉಪ್ಪ]]ನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೈಲದ ನಿಕ್ಷೇಪವು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. [[ಉಪ್ಪಿನ ಗುಮ್ಮಟ]]ಗಳು ಉತ್ತರ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದಲ್ಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದಂತಹ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇಳಿಮುಖ ಎರಡರಿಂದಲೂ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಕರಾವಳಿ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಈಗ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸುವ ರಾಜ್ಯ ಹಾಗು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಪ್ರಯತ್ನವು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ; ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ [[ಅಚಾಫಾಲಯ ನದಿ]]ಯು ಒಂದು ಹೊಸ ನದಿ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ-ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ನದಿ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವು, ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯು ಗಲ್ಫ್ ಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ದಾರಿಗೆ ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸಹ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ನದಿಯನ್ನು ಹರಿಯಬಿಡಲು ಹಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗು ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್(ನೌಕೋದ್ಯಮ) ಇದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. === ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು === ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ವನ್ನು 64 [[ಪ್ಯಾರಿಷ್]] ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ (ಇದು ಇತರ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳ [[ಕೌಂಟಿಗಳಿಗೆ]] ಸಮವಾಗಿದೆ). "ಪ್ಯಾರಿಷ್" ಎಂಬ ಪದವು ಲೂಯಿಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಫ್ರೆಂಚ್/ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಪರಂಪರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ; ಪೌರ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಮೂಲ ಗಡಿಗೆರೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]]ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. <gallery class="center"> File:DowntownAlexandria3rd.jpg|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯ File:OKC BatonRougeSkyline.JPG|ಬೇಟನ್ ರೊಷ್ File:Bossier City Brdwlk.jpg|ಬಾಸಿಯರ್ ನಗರ File:Lafayetteair.jpg|ಲಫಾಯೆಟ್ಟೆ File:Downtown Lake Charles.JPG|ಲೇಕ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ File:New Orleans Skyline from Uptown.jpg|ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯಾನ್ಸ್ File:Shreveskyline.JPG|ಶ್ರೆವೆಪೋರ್ಟ್ </gallery> * [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಜನಗಣತಿ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] * [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] * [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು, ಹಾಗು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಲಾ ಆದಾಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಸ್ಥಳಗಳು]] === ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ === {{See also|List of Louisiana state parks}} ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತಗೊಂಡ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವೀಸ್]] ನಿವೇಶನಗಳು ಹಾಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ [[ರಾಜ್ಯ ಉದ್ಯಾನ]]ಗಳ ಹಾಗು ರಾಜ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮನೋರಂಜನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವೈಲ್ಡ್ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಫಿಷರೀಸ್ ನ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ದಿ [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಅಂಡ್ ಸಿನಿಕ್ ರಿವರ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಂ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಂತದವರೆಗೂ 48 ನದಿಗಳು, ಹೊಳೆಗಳು ಹಾಗು ಬೇಊಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ==== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಸೇವೆ ==== ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವೀಸ್ ನಿರ್ವಹಿಸುವ, ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ, ಅಥವಾ ಉಳಿದಂತೆ ಗುರುತಿಸಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ದೃಶ್ಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ: * ನಾಚಿಟೋಚೆಸ್ ಸಮೀಪದ [[ಕ್ಯಾನೆ ರಿವರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಏರಿಯ]]; * ನಾಟ್ಚಿಟೋಚೆಸ್ ಸಮೀಪದ [[ಕ್ಯಾನೆ ರಿವರ್ ಕ್ರೆಒಲೇ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್]]; * [[ಜೀನ್ ಲಾಫಿಟ್ಟೆ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಿಸರ್ವ್]], ಇದು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, St. ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್, ಬರಟರಿಯ (ಕ್ರೌನ್ ಪಾಯಿಂಟ್), ಹಾಗು ಅಕ್ಯಾಡಿಯನ್ (ಲಾಫಾಯೆಟ್ಟೆ)ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; * [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಜಾಜ್ಜ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್]]; * [[ಎಪ್ಪ್ಸ್, ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪಾವರ್ಟಿ ಪಾಯಿಂಟ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್]]; ಹಾಗು * [[ಸಬಿನೆ ರಿವರ್/ಬೇಊ]], ಉತ್ತರ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಲ್ಲಿರುವ [[ವಿನ್ನ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್]] ಸಮೀಪದ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶಿತ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೈಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಸಿನಿಕ್ ರಿವರ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ==== US ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆ ==== * [[ಕಿಸಾಟ್ಚಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]] ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯ. ಇದು ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಸಾವಿರ ಎಕರೆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==== ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಹಾಗು ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ==== ಲೂಯಿಸಿಯಾನ 19 ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, 16 ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಹಾಗು ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಶ್ರೆವೆಪೋರ್ಟ್ ಹಾಗು ಮನ್ರೋಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಹೈ ಡೆಲ್ಟ ಸಫಾರಿ ಪಾರ್ಕ್‌]]ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. === ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === {{See also|List of numbered highways in Louisiana}} [[ಚಿತ್ರ:Intracoastal Waterway Louisiana.jpg|thumb|ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸಮೀಪದ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಟ್ರಾಕೋಸ್ಟಲ್ ಜಲಮಾರ್ಗ]] {{col-begin|width=}} {{col-1-of-2}} ==== ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ==== {| valign="top" | * [[ಚಿತ್ರ:I-10.svg|20px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ10]] * [[ಚಿತ್ರ:I-12.svg|20px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ12]] * [[ಚಿತ್ರ:I-20.svg|20px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ20]] * [[ಚಿತ್ರ:I-49.svg|20px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ49]] * [[ಚಿತ್ರ:I-55.svg|20px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ55]] * [[ಚಿತ್ರ:I-59.svg|20px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ9]] * [[ಚಿತ್ರ:I-110.svg|25px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ10]] * [[ಚಿತ್ರ:I-210.svg|25px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ210]] * [[ಚಿತ್ರ:I-220.svg|25px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ220]] * [[ಚಿತ್ರ:I-310.svg|25px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ10]] * [[ಚಿತ್ರ:I-510.svg|25px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ10]] * [[ಚಿತ್ರ:I-610.svg|25px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ10]] * [[ಚಿತ್ರ:I-910.svg|25px]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ10]] |} {{col-2-of-2}} ==== ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ==== {| {| |- valign="top" | * [[ಚಿತ್ರ:US 11.svg|20px]] [[ಯು.ಎಸ್.ಮಾರ್ಗ 11]] * [[ಚಿತ್ರ:US 51.svg|20px]] [[U.S. ಮಾರ್ಗ 51]] * [[ಚಿತ್ರ:US 61.svg|20px]] [[U.S. ಮಾರ್ಗ 61]] * [[ಚಿತ್ರ:US 63.svg|20px]] [[U.S. ಮಾರ್ಗ 63]] * [[ಚಿತ್ರ:US 65.svg|20px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 65]] * [[ಚಿತ್ರ:US 71.svg|20px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 71]] * [[ಚಿತ್ರ:US 79.svg|20px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 79]] * [[ಚಿತ್ರ:US 80.svg|20px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 80]] * [[ಚಿತ್ರ:US 84.svg|20px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 84]] * [[ಚಿತ್ರ:US 90.svg|20px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 90]] * [[ಚಿತ್ರ:US 165.svg|25px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 165]] | * [[ಚಿತ್ರ:US 167.svg|25px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 167]] * [[ಚಿತ್ರ:US 171.svg|25px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 171]] * [[ಚಿತ್ರ:US 190.svg|25px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 190]] * [[ಚಿತ್ರ:US 371.svg|25px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 371]] * [[ಚಿತ್ರ:US 425.svg|25px]] [[U.S.ಮಾರ್ಗ 425]] |} {{col-end}} [[ಇಂಟ್ರಾಕೋಸ್ಟಲ್ ವಾಟರ್ ವೇ]] ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸರಕುಗಳಾದ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಹಾಗು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಹಾಗು ತಯಾರಿಕಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸುವ ಒಂದು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Louisiana}} === ಪೂರ್ವ ಚರಿತ್ರೆ === ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 1500ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಹಲವು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ ಕಾಲ [[ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು]] ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. [[ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯವು [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ದಿಬ್ಬದ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸಂಕೀರ್ಣವೆನಿಸಿದೆ, [[ಮನ್ರೋ]] ಸಮೀಪವಿರುವ [[ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಬ್ರಾಕೆ]] ಸ್ಥಳ.<ref>[http://www.archaeology.org/9801/newsbriefs/mounds.html ಅಮೆಲಿ A. ವಾಕರ್, "ಅರ್ಲಿಯೆಸ್ಟ್ ಮೌಂಡ್ ಸೈಟ್"], ''ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್'' , ಸಂಪುಟ 51 ಸಂಖ್ಯೆ 1, ಜನವರಿ/ಫೆಬ್ರವರಿ 1998</ref> ನಂತರ, ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳವು ಇಂದಿನ [[ಎಪ್ಪ್ಸ್, ಲೂಯಿಸಿಯನಾ]]ದ [[ಪಾವರ್ಟಿ ಪಾಯಿಂಟ್]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ದಿ [[ಪಾವರ್ಟಿ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯು ಸುಮಾರು 1500 BCE ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದರ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೊದಲ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಬಹುಶಃ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.deltablues.net/jon.html ಜೋನ್ L. ಗಿಬ್ಸನ್, PhD, "ಪಾವರ್ಟಿ ಪಾಯಿಂಟ್: ದಿ ಫಸ್ಟ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಕಲ್ಚರ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207234411/http://www.deltablues.net/jon.html |date=2013-12-07 }}, 2001, ಡೆಲ್ಟ ಬ್ಲೂಸ್, 26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು [[700 BCE]]ವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ದಿ ಪಾವರ್ಟಿ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು [[ತಚುಲ ಅವಧಿ]]ಯ [[ಟಿಚೆಫಂಕ್ತೆ]]ಹಾಗು [[ಲೇಕ್ ಕಾರ್ಮೊರಂಟ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಅನುಸರಿಸಿದವು, ಇದು ಪೂರ್ವ [[ವುಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವಧಿ]]ಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಕುರುಹುಗಳಾಗಿವೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ಚೆಫಂಕ್ಟೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜನರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಂಬಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="The Tchefuncte Site Summary">{{Cite web|url=http://www.crt.state.la.us/hp/nhl/parish52/scans/52030001.pdf|title=The Tchefuncte Site Summary|accessdate=2009-06-01}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು 200 CEವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ದಿ ಮಿಡಲ್ ವುಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವಧಿಯು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ <ref name="Prehistory">{{Cite web| url =http://www.crt.state.la.us/archaeology/laprehis/marca.htm| title =Louisiana Prehistory-Marksville, Troyville-Coles Creek, and Caddo| accessed-2010 =02-04| access-date =2010-07-26| archive-date =2008-12-15| archive-url =https://web.archive.org/web/20081215051856/http://www.crt.state.la.us/archaeology/laprehis/marca.htm| url-status =dead}}</ref> ಹಾಗು ರಾಜ್ಯದ ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಫೌರ್ಚೆ ಮಲಿನೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು [[ಅವೊಯೇಲ್ಲೆಸ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ]] ದ [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ ಪ್ರಿಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೈಟ್]] ನಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು [[ಓಹಿಯೋ]] ಹಾಗು [[ಇಲ್ಲಿನಾಯಿಸ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ [[ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ]] ಜೊತೆಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಹೋಪ್‌ವೆಲ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿತ್ತು. ನೈಋತ್ಯದ ಜನರೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದಾಗಿ [[ಬಿಲ್ಲು]] ಹಾಗು [[ಬಾಣ]]ದ<ref name="OASPAST">{{Cite web|url=http://www.ou.edu/cas/archsur/counties/latimer.htm|title=OAS-Oklahomas Past|accessed=2010-02-06|access-date=2010-07-26|archive-date=2010-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531183817/http://www.ou.edu/cas/archsur/counties/latimer.htm|url-status=dead}}</ref> ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಸಮಾಧಿ ದಿಬ್ಬ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="TejasWoodland"/> ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು.ಮತಾಚರಣೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವೇದಿಕೆ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ವಂಶಪರಂಪರೆ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="TejasWoodland">{{Cite web|url=http://www.texasbeyondhistory.net/tejas/ancestors/woodland.html|title=Tejas-Caddo Ancestors-Woodland Cultures|accessed=2010-02-06|access-date=2010-07-26|archive-date=2009-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029090229/http://www.texasbeyondhistory.net/tejas/ancestors/woodland.html|url-status=dead}}</ref> ಸುಮಾರು 400 CEಯಲ್ಲಿ ಅವಾರ್ಚೀನ ವುಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವಧಿಯು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಬೇಟೌನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನೆನ್ನೂ ತರಲಿಲ್ಲ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ದೊರೆಯಿತು. ಹಲವು ಕೋಲ್ಸ್ ಕ್ರೀಕ್ ಸ್ಥಳಗಳು ಪೂರ್ವದ ವುಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವಧಿಯ [[ಸಮಾಧಿ]] ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಎದ್ದುನಿಂತವು. ಗಣ್ಯರು ಸ್ವಯಂ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಮುಂಗಾಣಲು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಹಾಗು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೃತ ಪೂರ್ವಿಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಸಂಶೋಧಕರ ಊಹೆಗೆ ಇದು ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite book |last= Kidder |first= Tristram |editors= R. Barry Lewis, Charles Stout |title= Mississippian Towns and Sacred Spaces |publisher= [[University of Alabama Press]] |year= 1998 |isbn= 0-8173-0947-0 }}</ref> ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಅವಧಿ]]ಯು [[ಪ್ಲಾಕೆಮಿನ್]] ಹಾಗು [[ಕಾಡೋನ್ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ [[ಮೆಕ್ಕೆ-ಜೋಳ]]ವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಹಾಗು ಪೂರ್ವ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ಕೆಳ [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ]] ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಕೆಮಿನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು 1200 CEಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 1400 CEಯವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬೇಟನ್ ರೂಜ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮೆಡೋರ ಸೈಟ್]], ಹಾಗು ಮಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಎಮರಾಲ್ಡ್ ಮೌಂಡ್]], [[ವಿಂಟರ್ ವಿಲ್ಲೆ]] ಹಾಗು [[ಹೊಲ್ಲಿ ಬ್ಲಫ್ಫ್]] ಸ್ಥಳಗಳು.<ref>{{cite web | url = http://www.nps.gov/seac/outline/05-mississippian/index.htm| title = Mississippian and Late Prehistoric Period | accessdate = 2008-09-08 }}</ref> ಪ್ಲಾಕೆಮಿನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು, [[St. ಲೂಯಿಸ್, ಮಿಸ್ಸೌರಿ]] ಸಮೀಪದ [[ಕಾಹೊಕಿಯ]] ಪ್ರದೇಶದ ಮಿಡಲ್ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ. ಈ ಗುಂಪು [[ನಾಟ್ಚೆಜ್]] ಹಾಗು [[ತಾಯೆನ್ಸ]] ಜನರ ಪೂರ್ವಜರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="The Plaquemine Culture, A.D 1000">{{cite web | url = http://bcn.boulder.co.us/environment/cacv/cacvbrvl.htm| title = The Plaquemine Culture, A.D 1000 | accessdate = 2008-09-08 }}</ref> ಸುಮಾರು 1000 CEಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ವಾಯವ್ಯದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫೌರ್ಚೆ ಮಾಲೈನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಕಾಡೋನ್ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಕಾಡೋನ್ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಜನರು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಇದು ಇಂದಿನ ಪೂರ್ವ ಓಕ್ಲಹೋಮ, ಪಶ್ಚಿಮ ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್, ಈಶಾನ್ಯ [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್]], ಹಾಗು ವಾಯವ್ಯ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾತತ್ಯವು ನಿರಂತರವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುರಾವೆ ಜೊತೆಗೆ [[ಕಾಡೋ]]ದ ನೇರ ಪೂರ್ವಜರು ಹಾಗು ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ [[ಕಾಡೋ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಆಡುವ ಜನರು ಜೊತೆಗೆ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಹಾಗು ಆಧುನಿಕ [[ಕಾಡೋ ನೇಶನ್ ಆಫ್ ಓಕ್ಲಹೋಮ]] ಇಂದು ಪ್ರಶ್ನಾತೀತವಾಗಿದೆ.<ref name="TejasLinguistics">{{Cite web | url= http://www.texasbeyondhistory.net/tejas/fundamentals/languages.html | title= Tejas-Caddo Fundamentals-Caddoan Languages and Peoples | accessed= 2010-02-04 | access-date= 2010-07-26 | archive-date= 2020-06-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20200614185831/https://texasbeyondhistory.net/tejas/fundamentals/languages.html | url-status= dead }}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರುಗಳು [[ಅಟ್ಚಫಾಲಯ]], [[ನಾಟ್ಚಿತೌಚೆಸ್]] (ಈಗ ನಾಟ್ಚಿಟೋಚೆಸ್ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಕಾಡೋ, [[ಹೌಮ]], [[ಟಂಗಿಪಹೊವ]], ಹಾಗು [[ಅವೊಯೆಲ್]] ([[ಅವೊಯೆಲ್ಲೆಸ್]] ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಪ್ಯಂತರಣ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಪರಿಶೋಧನೆ ಹಾಗು ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Louisiana regions map.svg|thumb|ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಲೂಯಿಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪರಿಶೋಧಕರು 1528ರಲ್ಲಿ [[ಪಾನ್ಫಿಲೋ ಡೆ ನರ್ವಯೇಜ್]] ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು [[ಸ್ಪಾನಿಷ್]] ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಮುಖಭಾಗವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು. ಇಸವಿ 1542ರಲ್ಲಿ, [[ಹರ್ನಾನ್ಡೋ ಡೆ ಸೋಟೋ]]ರ ಯಾನವು ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ನಡೆಯಿತು (ಈ ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಡೋ ಹಾಗು ತುನಿಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಸಂಧಿಸಿತು) ಹಾಗು ನಂತರ ಯಾನವು 1543ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯಿಂದ [[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]]ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ನಂತರ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಆಸಕ್ತಿಯು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿತು. ಕಳೆದ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[ಫ್ರೆಂಚ್]] ಸಮುದ್ರಯಾನಗಳು, ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ ಹಾಗು ಗಲ್ಫ್ ಕೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾಲ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ವಸತಿ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿತು.ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಿಂದ ಕೆನಡಾದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಇಸವಿ 1682ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಪರಿಶೋಧಕ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕೆವ್ಯಾಲಿಯರ್ ಡೆ ಲಾ ಸಲ್ಲೇ]] ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಕಿಂಗ್ ಲೂಯಿಸ್ XIV]] ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ. ಮೊದಲ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯಾದ, ಫೋರ್ಟ್ ಮೌರೆಪಾಸ್ (ಇಂದು ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಬಿಲೋಕ್ಸಿ]] ಸಮೀಪ [[ಓಶಿಯನ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್, ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ), 1699ರಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಪಿಯೆರ್ರೆ ಲೆ ಮೊಯ್ನೆ ಡ'ಐಬರ್ ವಿಲ್ಲೆ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಾಗಲೇ ಫ್ರೆಂಚರು ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ನದಿಮುಖದ ವಸಾಹತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ [[ಲಾ ಬಲಿಸೆ(ಅಥವಾ ಲಾ ಬಲಿಜೆ)]] ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಕಡಲ ಗುರುತು" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 1721ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿ ಬೆಳಕುಮನೆ-ಮಾದರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮರದಲ್ಲಿ{{convert|62|ft|m|sing=on}} ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>ಡೇವಿಡ್ ರಾತ್, "ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಹರಿಕೇನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ: 18th ಸೆಂಚುರಿ (1722–1800)", ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ವೆದರ್ - ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೆದರ್ ಸರ್ವೀಸ್ - ಲೇಕ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್, LA, 2003, ಮೇ 7, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆ]]ಯು [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ]]ಯ ಎರಡೂ ಇಕ್ಕೆಲಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ [[ಕೆನಡಾ]]ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭೂಪ್ರದೇಶದವರೆಗೂ ಎಲ್ಲ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. ಈ ಕೆಳಕಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳು ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು: ಲೂಯಿಸಿಯಾನ , ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ, ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್, ಓಕ್ಲಹೋಮ, ಮಿಸ್ಸೌರಿ, ಕನ್ಸಾಸ್, ನೆಬ್ರಾಸ್ಕ, ಐಯೋವ, ಇಲ್ಲಿನಾಯಿಸ್, ಇಂಡಿಯಾನ, ಮಿಚಿಗನ್, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್, ಮಿನ್ನೇಸೋಟ, ಉತ್ತರ ಡಕೋಟ, ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟ. [[ನಾಚಿಟೋಚೆಸ್]]ನ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯನ್ನು (ಇಂದಿನ ವಾಯವ್ಯ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ರೆಡ್ ರಿವರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ) ಲೂಯಿಸ್ ಜುಚೆರೆಯಾ ಡೆ St. ಡೆನಿಸ್ 1714ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ. ಇದು ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಪರ್ಚೇಸ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಶ್ವತ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯೆಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯು ಎರಡು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪಾನಿಷರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ಹಾಗು ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಪಾನಿಷರ ಮುನ್ನಡೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಓಲ್ಡ್ ಸ್ಯಾನ್ ಅಂಟೋನಿಯೋ ರಸ್ತೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಅಂತಿಮ ನಿಲ್ದಾಣವು(ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಕಾಮಿನೋ ರಿಯಲ್, ಅಥವಾ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಹೈವೇ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ನಾಟ್ಚಿಟೋಚೆಸ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಒಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಬಂದರು ಹಾಗು ಕೂಡು ದಾರಿಗಳಾಯಿತು, ಇದು ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಹತ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಪ್ಲಾನ್ಟರುಗಳು ದೊಡ್ಡ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು, ಈ ಮಾದರಿಯು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಹಾಗು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Atchafalaya Basin.jpg|thumb|ಕಾಜುನ್ಸ್ ಎಂದು ಪರಿಚಿತರಾದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಕಾಡಿಯನ್ಸ್, ದಕ್ಷಿಣ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಟ್ಚಫಾಲಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೀಡು ಬಿಟ್ಟರು.]] ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪರಿಶೋಧನೆ ಹಾಗು ಹೊರವಸಾಹತುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡಿತು, ಇದನ್ನು ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಾಗು ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಉಪನದಿಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ [[St. ಲೂಯಿಸ್, ಮಿಸ್ಸೌರಿ]] ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ದೂರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ [[ಇಲ್ಲಿನಾಯಿಸ್ ಕಂಟ್ರಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ''ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ'' : [[ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆ]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಅಲಬಾಮದ ಮೊಬೈಲ್]], ಹಾಗು [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಬಿಲಾಕ್ಸಿ]] ವಸಾಹತಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದವು. ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗು ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ನ್ನು 1722ರಲ್ಲಿ ಪೌರ ಹಾಗು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 1803ರಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಪರ್ಚೆಸ್ ನ ಭೂ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವವರೆಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಹಾಗು ಸ್ಪೇನ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಸಾಹತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇಸವಿ 1720ರಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನ್ ವಲಸೆಗಾರರು ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ [[ಜರ್ಮನ್ ಕೋಸ್ಟ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಉತ್ತರಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಗಿರುವ [[ಸೆವೆನ್ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ್ ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ನ ವಿಜಯ]] ಅಥವಾ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಿಯನ್ ವಾರ್]] ನಂತರ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿತು. ಇದು [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಾಗು [[ಲೇಕ್ ಪಾಂಟ್ ಚಾರ್ಟ್ರೈನ್]] ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಸೆವೆನ್ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ್]] ನ ನಂತರ ಒಪ್ಪಂದವಾದ 1763ರ [[ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಫಾಂಟೈನೆಬ್ಲೆಯು]]ನಿಂದಾಗಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು [[ಸ್ಪೇನ್]] ನ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1765ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಅಕಾಡಿಯ]] (ಇದೇ ಇಂದಿನ [[ನ್ಯೂ ಬ್ರುನ್ಸ್ ವಿಕ್ಕ್]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ನೋವ ಸ್ಕಾಟಿಯ]] ಹಾಗು [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಕೆನಡಾ]]) ಪ್ರದೇಶದ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಫ್ರೆಂಚ್-ಮಾತನಾಡುವ ನಿರಾಶ್ರಿತರು, ಸೆವೆನ್ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ ನಂತರದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಉಚ್ಚಾಟನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಇವರು ಇಂದು [[ಅಕಾಡಿಯನ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನೈಋತ್ಯ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಸ್ಪಾನಿಷರು, ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ವಸಾಹತುಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, [[ಅಕಾಡಿಯನ್]] ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. [[ಕಾಜುನ್]] ಗಳು ಈ ಅಕಾಡಿಯನ್ ನಿರಾಶ್ರಿತ ವಂಶಪರಂಪರೆಯವರು. [[ಐಸಲ್‌ನೋಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಕ್ಯಾನರಿ ಐಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್, 1778 ರಿಂದ 1783ರ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಕ್ಯಾನರಿ ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಲೂಯಿಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆಬಂದರು. ಇಸವಿ 1800ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೊನಾಪಾರ್ಟೆ]] [[ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಸ್ಯಾನ್ ಇಲ್ಡೆಫಾನ್ಸೋ]] ಒಪ್ಪಂದದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ವನ್ನು ಸ್ಪೇನ್ ನಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗೌಪ್ಯವಾಗಿರಿಸಲಾಯಿತು. === ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆ === ಇಸವಿ 1709ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಂಡವಾಳಗಾರ ಅಂಟೋಯಿನೆ ಕ್ರೋಜಟ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡ. ಇದು ಇಂದಿನ [[ಇಲ್ಲಿನಾಯಿಸ್]] ನಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]]ದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು. "ಈ ರಿಯಾಯಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಿಂದ ನಿಗ್ರೋಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಿ ತರಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು," ಇದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ [[ಹಗ್ ಥಾಮಸ್]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ದಿ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್, 1440-1870 ಹಗ್ ಥಾಮಸ್ ರಿಂದ. 1997: ಸೈಮನ್ ಹಾಗು ಸ್ಚುಸ್ಟರ್. ಪುಟ. 242-43</ref> [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] 1803ರಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಾಗ, ಗುಲಾಮ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರನ್ನು ನೆರೆಯ [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ]]ಗೆ ಹೇಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕರೆತರಲಾಯಿತೋ ಅದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ U.S. ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿಗೂ ಕರೆತರಬಹುದೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="The Slave Trade p. 548">''ದಿ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್, 1440-1870'' ಹಗ್ ಥಾಮಸ್ ರಿಂದ. 1997: ಸೈಮನ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಚುಸ್ಟರ್ ಪುಟ. 548.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗುಲಾಮರೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ಕರೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉತ್ಪಾದಕನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಗುಲಾಮರನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲಿನ]]ಗೆ ಸಾಗಿಸುವ ಮುಂಚೆ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದಾಗ,ತೋಟದ ಮಾಲೀಕರು ಖರೀದಿಸಿದ ನಂತರ, ಲೂಸಿಯಾ ದೊಡ್ಡ ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯವೆನಿಸಿತು. ತೋಟದ ಒಡೆಯರು ತಮ್ಮ ಕಬ್ಬಿನ [[ಗದ್ದೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಹಣನೀಡದೇ ಜೀತದಾಳುಗಳಂತೆ ಬಲವಂತದಿಂದ ದುಡಿಸಿದರು. ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನನ್ನು ವಿಧಿಸಲು [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಹಿಲ್ ಹೌಸ್]] ಹಾಗು ಕಿರುಹೊತ್ತಿಗೆ ಲೇಖಕ [[ಥಾಮಸ್ ಪೈನೆ]] ರ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ,<ref>''ದಿ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್, 1440-1870'' ಹಗ್ ಥಾಮಸ್ ರಿಂದ. 1997:ಸೈಮನ್ ಹಾಗು ಸ್ಚುಸ್ಟರ್. ಪುಟ. 548.</ref> ಗುಲಾಮಗಿರಿಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭಗಳ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆಯ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಗವರ್ನರ್ ಈ ರೀತಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ "ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಕೆಳ ಲೂಯಿಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಇಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ" ಜೊತೆಗೆ ಗುಲಾಮರ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ,ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯು "ಏಳಿಗೆ ಹಾಗು ಸಂಪತ್ತಿನೆಡೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ದಾಪುಗಾಲು ಹಾಕುತ್ತಿದೆ." <ref name="The Slave Trade p. 548"/> ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಮೊದಲ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ [[ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಕ್ಲೈಬೋರ್ನೆ]] ಬಲವಂತದ ಗುಲಾಮಗಿರಿತನವು ಅಗತ್ಯವಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಬಲವಂತಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗದ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು "ಇಂತಹ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ." <ref> ''ದಿ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್, 1440-1870'' ಹಗ್ ಥಾಮಸ್ ರಿಂದ. 1997: ಸೈಮನ್ ಹಾಗು ಸ್ಚುಸ್ಟರ್. ಪುಟ. 549.</ref> ಹಗ್ ಥಾಮಸ್, ಕ್ಲೈಬೋರ್ನೆ ಮಾನವರ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಜಾರಿಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲು ಹೋಗಿ ಆರೋಪವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. === ಹೈತಿ ಜನರ ವಲಸೆ ಹಾಗು ಅವರ ಪ್ರಭಾವ === ಪಿಯೆರ್ರೆ ಲುಸ್ಸತ್ (ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಚಿವ 1718): "ಅಂಟಿಲ್ಲೆಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೈಂಟ್-ಡೋಮಿಂಗ್]] ನ ಮನೋಭಾವ ಹಾಗು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಲೂಯಿಸಿಯಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಳಿಸಿದವು." ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಹಾಗು ಅದರ ಕೆರೇಬಿಯನ್ ಪೂರ್ವಜ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯು ಹದಿನೆಂಟನೆ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹಾಗು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವಸಾಹತುಗಾರರ ವಲಸೆ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡವು. ಇಂತಹ ಆರಂಭಗಳಿಂದ, ಹೈತಿಯ ಜನರು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ರಾಜಕೀಯ, ಜನ, ಧರ್ಮ, ಹಾಗು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಅಗಾಧ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದರು. ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಒಳಸಂಚುಗಳು ಹಾಗು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಎದ್ದ ಬಂಡಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುತ್ತಾ, 1763ರಲ್ಲಿ ಸೈಂಟ್ ಡೋಮಿಂಗ್‌ನ ಗುಲಾಮರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಿತು. ಅವರ ಬಂಡಾಯ ಕೃತ್ಯಗಳು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಗುಲಾಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗು ವಲಸೆಗಾರಿಕೆಯ ನೀತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾಗು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿದವು. ಈ ಎರಡೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೋರಾಟಗಳು ಸ್ಪೇನ್ ದೇಶದ ಜನರಲ್ಲಿ ಭೀತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು, ಇವರು ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು 1763 ರಿಂದ 1800ರವರೆಗೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದ ಬಂಡಾಯದ ಕೃತ್ಯಗಳನೆಲ್ಲಾ ದಮನ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹರಡುವಿಕೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದರು. ಮೇ 1790ರಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶದ ಒಂದು ಕಾನೂನು ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ಫ್ರೆಂಚ್ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಸ್‌ನ ಕರಿಯರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಳಿಕ, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗುಲಾಮರ ದಂಗೆಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಹೈತಿ]]ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>"[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ht0017) ದಿ ಸ್ಲೇವ್ ರೆಬಿಲಿಯನ್ ಆಫ್ 1791]". [[ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸ್ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಟಡೀಸ್]].</ref> ಸೈಂಟ್ ಡೊಮಿಂಗೊದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಒಂದು ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಹುಜನಾಂಗೀಯರ ವಲಸೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು: ತಮ್ಮ ಅಡಿಯಾಳಾಗಿದ್ದ ಗುಲಾಮರೊಂದಿಗೆ [[ಫ್ರೆಂಚರು]] ಪಲಾಯನಮಾಡಿದರು; ಇದೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರೂ ಸಹ ಓಡಿ ಹೋದರು, ಇವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸ್ವತಃ ಗುಲಾಮರಾಗಿದ್ದರು. ಇದಲ್ಲದೆ 1793ರಲ್ಲಿ, ವಿನಾಶಕಾರಿ ಬೆಂಕಿಯು ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾದ ಕ್ಯಾಪ್ ಫ್ರಂಕಾಯಿಸ್ ಮೂರನೇ ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತು (ಇಂದಿನ [[ಕ್ಯಾಪ್ ಹೈತಿಯನ್]]), ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಜನರು ತಮ್ಮ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತೊರೆದರು. ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳ ಕ್ರಾಂತಿ, ವಿದೇಶಿ ಆಕ್ರಮಣ, ಹಾಗು ಅಂತರ್ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ, ಮತ್ತೆ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಕ್ಷೋಬೆಗಳಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. ಹಲವರು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಸ್ಯಾಂಟೋ ಡೊಮಿಂಗೊಗೆ (ಇಂದಿನ ಡಾಮಿನಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್) ವಲಸೆ ಹೋದರು ಅಥವಾ ಸಮೀಪದ ಕೆರೇಬಿಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆಗಾರರು, ನೀಗ್ರೋಗಳು ಹಾಗು ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯರು [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]], [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]](ಜುಲೈ 1793ರಲ್ಲಿ ಐವತ್ತ ಮೂರು ಹಡಗುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ದಡ ಮುಟ್ಟಿದವು), [[ಫಿಲಾಡೆಲ್ಫಿಯ]], [[ನಾರ್ಫೋಕ್]], [[ಚಾರ್ಲೆಸ್ಟನ್]] ಹಾಗು [[ಸವನ್ನಾ]] ಹಾಗು [[ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭೂಖಂಡದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಾಗಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಂತೆ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಚಳವಳಿಯು ಅಗಾಧ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಲಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Anonymous portrait of Jean Lafitte, early 19th century, Rosenberg Library, Galveston, Texas.JPG|thumb|180px|ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಡಲುಗಳ್ಳ ಜೀನ್ ಲಫಿಟ್ಟೆ, ಪೋರ್ಟ್-ಔ-ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1782ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ.<ref>ಸೇವಿಂಗ್ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್, ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್, ಆಗಸ್ಟ್ 2006. 2010-02-16ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>]] ಇಸವಿ 1791 ರಿಂದ 1803ರ ನಡುವೆ, ಸಾವಿರದ ಮುನ್ನೂರು ನಿರಾಶ್ರಿತರು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು "ವಿಧ್ವಂಸಕೃತ್ಯದ" ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಚಿಂತೆಗೀಡಾದರು. ಇಸವಿ 1795ರ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, [[ಪಾಯಿಂಟೇ ಕೌಪೀ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯದ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದು ಜಮೀನುದಾರರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಸೈಂಟ್ ಡೊಮಿಂಗ್ಯೂನ ಒಬ್ಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಲಸಿಗ, ಲೂಯಿಸ್ ಬೆನೋಯಿಟ್, "ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದ ವಸಾಹತು ನೆಲೆ ಧ್ವಂಸ ವಾಗಿದೆಯೆಂದು" ಆರೋಪಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಿಷ್ಫಲ ದಂಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಜಮೀನುದಾರ ಜೋಸೆಫ್ ಪೋನ್ಟಲ್ಬಾ "ಸೈಂಟ್ ಡೋಮಿಂಗ್ಯೂನ ಘೋರ ವಿಪತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಲಕ್ಷ್ಯ ವಹಿಸುವಂತಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ದಂಗೆಯ ಮೂಲವು ಕೇವಲ ಗುಲಾಮರೊಳಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿತ್ತು." ಪಾಯಿಂಟೇ ಕೌಪೀ ಹಾಗು [[ಜರ್ಮನ್ ಕೋಸ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಅಶಾಂತಿಯು 1796ರ ವಸಂತ ಕಾಲದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ನೆರವಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1800ರಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಸೈಂಟ್ ಡೋಮಿಂಗ್ಯೂನ ನೀಗ್ರೋಗಳ ಪ್ರವೇಶಾತಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಲು ಸಹಮತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್‌ನ ನೀಗ್ರೋ ಹಾಗು ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯ ಬಂಡಾಯಗಾರರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ "ನಮ್ಮ ನೀಗ್ರೋಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ" ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಅವರ ಗುಲಾಮರು ತಾವುಗಳು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು "ದುರಹಂಕಾರಿಗಳು,"ಹತೋಟಿ ಮೀರಿದವರು," ಹಾಗು "ಅವಿಧೇಯ"ರಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಸ್ಪೇನ್, ಲೂಯಿಸಿಯಾನವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಮತ್ತೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಜೊತೆಗೆ ತೋಟ ದ ಮಾಲೀಕರು ದಂಗೆಗಳ ಭಯದಲ್ಲೇ ಜೀವಿಸಲು ತೊಡಗಿದರು. ನಂತರ ಭವಿಷ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೊನಾಪಾರ್ಟೆ]], ಈ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ 1803ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ. ಏಕೆಂದರೆ ಸೈಂಟ್ ಡೋಮಿಂಗ್ಯೂ ಮೇಲಿನ ಅವನ ಹಾನಿಕಾರಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯು ಅವನ ಬೊಕ್ಕಸ ಹಾಗು ಸೇನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು, ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗಳು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.inmotionaame.org/migrations/topic.cfm;jsessionid=f8303469141230638453792?migration=5&topic=2&bhcp=1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-09-08 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225063309/http://www.inmotionaame.org/migrations/topic.cfm;jsessionid=f8303469141230638453792?migration=5&topic=2&bhcp=1 |url-status=dead }}</ref> === ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಖರೀದಿ === {{Main|Louisiana Purchase}} ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಿಂದ 1783ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಸಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಸುಲಭಗಮ್ಯತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕನ್ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋದಾಗ, ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು ರವಾನೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ [[ಅಪ್ಪಲಚಿಯನ್ ಪರ್ವತಗಳು]] ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು. ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುವ ಒಂದು ಸುಲಭದ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಒಂದು [[ಚಪ್ಪಟೆ ದೋಣಿ]]ಯನ್ನು [[ಓಹಿಯೋ]] ಹಾಗು ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ತೇಲಿಸಿಕೊಂಡು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನ ಬಂದರಿನವರೆಗೂ ಸಾಗಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾನ ಮಾಡುವ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ತುಂಬಿಸಿ ಸಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಸ್ಪಾನಿಷ್, [[ನಾಟ್ಚೆಜ್]] ಕೆಳಗೆ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ನದಿಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳ ಒಡೆತನ ಹೊಂದಿತ್ತು. ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಮೇಲಿನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ[[ಕೆರೇಬಿಯನ್]] [[ಸಕ್ಕರೆ ವ್ಯಾಪಾರ]]ದಿಂದ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ಒಂದು ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1800ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಅಮಿಯೆನ್ಸ್ ನ ಕರಾರಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, [[ಮಾರ್ಟಿನಿಕ್]] ಹಾಗು [[ಗುವಡಲೌಪೆ]] ದ್ವೀಪಗಳ ಒಡೆತನವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿತು. ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನವನ್ನು ಈ ಸಕ್ಕರೆ ದ್ವೀಪಗಳ ಒಂದು ಉಗ್ರಾಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ U.S. ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯ ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕ ರಕ್ಷೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1801ರಲ್ಲಿ ಅವನು [[ಸ್ಯಾಂಟೋ ಡೊಮಿಂಗೊ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ. ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು 1792-3ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗುಲಾಮರ ದಂಗೆ ಹಾಗು 1794ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಕಾನೂನು ಹಾಗು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರದ್ದತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಭಾವಮೈದುವ ಲೆಕ್ಲೆರ್ಕ್‌ನ ಮುಖಂಡತ್ವದ ಸೇನೆಯು, ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಸಿದ St. ಡೋಮಿಂಗ್ಯೂನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನತೆಯ ಪರ ಸೇನೆಯಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡಿತು, ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. [[ಚಿತ್ರ:Louisiana state welcome sign.jpg|thumb|ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ದುಭಾಷಿ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ವಾಗತ ಚಿಹ್ನೆ, ಅದರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]] [[ಥಾಮಸ್ ಜೆಫ್ಫರ್ಸನ್]], ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗಳ ಮರು-ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಿದ್ದರು. ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನ ವಶದೊಂದಿಗೆ, ನೆಪೋಲಿಯನ್, U.S. ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಾದರೂ ಮುಚ್ಚಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಜೆಫ್ಫರ್ಸನ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ U.S. ಸಚಿವ [[ರಾಬರ್ಟ್ R. ಲಿವಿಂಗ್ಸ್ಟನ್]] ರನ್ನು ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಖರೀದಿಗೆ, ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಪೂರ್ವ ದಂಡೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹಾಗು U.S.ನ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಸಾಗಣೆಗಾಗಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದರು. ಲಿವಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್‌ರಿಗೆ $2 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣ ಸಂದಾಯ ಮಾಡಲು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಲೂಯಿಸಿಯಾನವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ಇನ್ನೂ ಸಂಭವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಪಾನಿಷರೊಂದಿಗೆ ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಗಡಿಯ ಒಪ್ಪಂದವು ಅಷ್ಟೊಂದು ಸಫಲವಾಗದ ರಹಸ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 18, 1802ರಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಹಂಗಾಮಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಾಗಿದ್ದ ಜುವಾನ್ ವೆಂಟುರ ಮೊರಾಲೆಸ್, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಎಲ್ಲ ಸರಕು ನೌಕೆಗಳಿಗೆ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರಧಾನ ಬಂದರಿನ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯು ಕ್ರೋಧ ಹಾಗು ದಿಗಿಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮದ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿಗೆ ಕಾರ್ಯತಃ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಸರಕು ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ರದ್ದತಿಯು ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ದುರ್ಬಳಕೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಂಬಲಾದಂತೆ ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಒಳಸಂಚುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೆಫರ್‌ಸನ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಕದನ ನಡೆಸಬೇಕೆಂಬ ಜನತೆಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನಿಗೆ ಒಬ್ಬ ವಿಶೇಷ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಮನ್ರೋ]]ವನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೆಫ್ಫರ್ಸನ್ $10 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಏರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 1803ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ [[ಟಲ್ಲೆಯ್ ರಾಂಡ್]], ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಕೇವಲ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ '''ಸಂಪೂರ್ಣ''' ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಖರೀದಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಹಣ ಕೊಡಲು ತಯಾರಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಲಿವಿಂಗ್ಸ್ಟನ್ ರನ್ನು ಚಕಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ (ಅಂತೆಯೇ ಲಿವಿಂಗ್ಸ್ಟನ್ ಸೂಚನೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ). ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಾದರೂ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಮನ್ರೋ ಲಿವಿಂಗ್ಸ್ಟನ್ ಜೊತೆ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಾರೆ (ಅಪೇಕ್ಷಿತ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ), ಜೊತೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೆಫ್ಫರ್ಸನ್ ರ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಕೆಲವಾರು ತಿಂಗಳೇ ಬೇಕಾಗಬಹುದೆಂದು ಲಿವಿಂಗ್ಸ್ಟನ್ ಹಾಗು ಮನ್ರೋ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಆರಂಭಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 30ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ 828000 ಚದರ ಮೈಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 60 ದಶಲಕ್ಷ [[ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್]] ಗೆ (ಸರಾಸರಿ $15 ದಶಲಕ್ಷ) ಖರೀದಿಸಲು ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನೀಡಬೇಕಿದ್ದ ಸಾಲದಲ್ಲಿ ಮನ್ನ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಕರಾರು ಪತ್ರ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಹಣ ಸಂದಾಯವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ನೆಪೋಲಿಯನ್ [[ಹೋಪ್ ಅಂಡ್ ಕಂಪನಿ]] ಎಂಬ [[ಡಚ್]] ಸಂಸ್ಥೆಗೆ, ಹಾಗು [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಬಾರಿಂಗ್]]ಗೆ ಮುಖಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ $100 ಯೂನಿಟ್ ಗೆ 87 1/2 ರಂತೆ ರಿಯಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಕೇವಲ $8,831,250ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಕರ್ತವ್ಯಪರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬ್ಯಾಂಕರ್ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಾರಿಂಗ್]] ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನ ಮರ್ಬೋಯಿಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದ, ಕರಾರು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಚರಿಸಿದ, ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್ ಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಹಣದ ಸಮೇತ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಗೆ ಮರಳಿದ - ಇದನ್ನು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬಾರಿಂಗ್‌ನ ಸ್ವಂತರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಹೂಡಲು ಬಳಸಿದ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಈ ಖರೀದಿಯ ಸುದ್ದಿಯು ತಿಳಿದುಬಂದಾಗ, ಜೆಫ್ಫರ್ಸನ್ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಚಕಿತರಾದರು. ಅವರು ಬಂದರು ನಗರಕ್ಕೆ $10 ದಶಲಕ್ಷ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಇದರ ಬದಲಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾದ ಒಂದು ಭೂ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರವು $15 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣದ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾದ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. [[ಫೆಡರಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ]]ದ ಜೆಫ್ಫರ್ಸನ್ ರ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಖರೀದಿಯು ಒಂದು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ ಕ್ರಿಯೆಯೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಸೆನೆಟ್ ನ ಅಂಗೀಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ವಾಧೀನ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾತುಕತೆಗೆ ಸಂವಿಧಾನವು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ರೂಪಿಸುವ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಫೆಡರಲಿಸ್ಟ್ ಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಿಜವಾದ ಆತಂಕವಾಗಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೆಫ್ಫರ್ಸನ್ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದರು. ಫೆಡರಲಿಸ್ಟ್ ಗಳ ಅಸಮ್ಮತಿಯಿದ್ದರೂ, U.S. ಸೆನೆಟ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 1803ರಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತು. ವರ್ಗಾವಣೆ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 29, 1803ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಹಿಸಿಕೊಡದಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಪಾನಿಷ್ ತಮ್ಮ ಧ್ವಜವನ್ನು ಇಳಿಸಿದರೆ, ಫ್ರೆಂಚರು ತಮ್ಮ ಧ್ವಜವನ್ನು ಏರಿಸಿದರು. ಅದರ ಮರು ದಿನ, [[ಜನರಲ್ ಜೇಮ್ಸ್ ವಿಲ್ಕಿನ್ಸನ್]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿನ್ಸ್ ನ ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಿದ. ಇದೆ ರೀತಿಯಾದ ಒಂದು ಸದೃಶ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 9, 1804ರಲ್ಲಿ [[St. ಲೂಯಿಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜವನ್ನು ನದಿಯ ಸಮೀಪ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ಮರು ದಿನ, ಮೊದಲ U.S. ಫಿರಂಗಿದಳದ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್]] [[ಅಮೊಸ್ ಸ್ಟೋಡರ್ಡ್]] ನಗರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಸೇನೆಯ ಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿ, ಅಮೆರಿಕನ್ ಧ್ವಜವನ್ನು ಕೋಟೆಯ ಧ್ವಜ ಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಮೆರಿವೆಥೆರ್ ಲೆವಿಸ್]] ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಎಕರೆಗೆ 3 ಸೆಂಟ್ ಗಳಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಹಣಕ್ಕೆ ಖರೀದಿಸಲಾದ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದ, ಒಂದು ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಏಕೈಕ ಅಮೆರಿಕನ್ನನ ಜೀವಕ್ಕೆ ಕುತ್ತು ಬರದಂತೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗಾತ್ರವು ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಖರೀದಿಗೆ ಒಂದು ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭೂಖಂಡದಿಂದ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ವರೆಗಿಂದ ಅಂತಿಮ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Louisiana population map.png|right|thumb|ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ನಕ್ಷೆ.]] {{USCensusPop | 1810 = 76556 | 1820 = 153407 | 1830 = 215739 | 1840 = 352411 | 1850 = 517762 | 1860 = 708002 | 1870 = 726915 | 1880 = 939946 | 1890 = 1118588 | 1900 = 1381625 | 1910 = 1656388 | 1920 = 1798509 | 1930 = 2101593 | 1940 = 2363516 | 1950 = 2683516 | 1960 = 3257022 | 1970 = 3641306 | 1980 = 4205900 | 1990 = 4219973 | 2000 = 4468976 | estyear = 2008 | estimate = 4410796 | estref = <ref name=08CenEst/> }} ಜುಲೈ 2005ರ ತನಕ (ಕತ್ರಿನಾ ಹಾಗು ರೀತಾ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ), ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಅಂದಾಜು 4,523,628ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಗಣತಿಯು ಅದರ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ 16,943, ಅಥವಾ 0.4%ರಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಕಳೆದ 2000ಕ್ಕಿಂತ 54,670, ಅಥವಾ 1.2%ನಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಜನಗಣತಿಯ ನಂತರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೆಚ್ಚಳ 129,889ರಷ್ಟು(ಅದೆಂದರೆ 350,818 ಜನನಗಳಿಂದ 220,929 ಮರಣಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುವುದು) ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಒಟ್ಟಾರೆ 69,373ರಷ್ಟು ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗಿಂದ 20,174ರಷ್ಟು ಜನರು ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಧಿಕತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಳಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 89,547ರಷ್ಟು ಜನರ ನಿವ್ವಳ ನಷ್ಟ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 102.6 ಜನರಷ್ಟಿದೆ.<ref>[ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ 2008 ಅಲ್ಮಾನಕ್|ಬರಹಗಾರ=ಜಾನ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ರೈಟ್‌ರಿಂದ ಸಂಪಾದನೆ|ದಿನಾಂಕ=2007|ಪುಟಗಳು=178]</ref> ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಜ[[ನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ]]ವು [[ಪಾಯಿಂಟೇ ಕೌಪೀ ಪ್ಯಾರಿಷ್]] ನ, [[ನ್ಯೂ ರೋಡ್ಸ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Population and Population Centers by State - 2000 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2008-12-05 | url = http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt}}</ref> 2000 U.S.ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 5 ವರ್ಷ ಹಾಗು ಅದಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ 4.7%ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಥವಾ ಕಾಜುನ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಈ ನಡುವೆ 2.5%ನಷ್ಟು ಜನ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.|2000 U.S.ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 5 ವರ್ಷ ಹಾಗು ಅದಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ 4.7%ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮನೆಯಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್]] ಅಥವಾ [[ಕಾಜುನ್ ಫ್ರೆಂಚ್]] ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಈ ನಡುವೆ 2.5%ನಷ್ಟು ಜನ [[ಸ್ಪಾನಿಷ್]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. [http://www.mla.org/map_data_results&amp;state_id=22&amp;mode=state_tops] {{US Demographics}} === ಕಾಜುನ್ ಹಾಗು ಕ್ರೆಒಲೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆ === ಫ್ರೆಂಚ್ ಪೂರ್ವೀಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕಾಜುನ್]] ಗಳು ಹಾಗು [[ಕ್ರೆಒಲೇ]] ಜನರು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಕಾಜುನ್ಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯ ಅಕಾಡಿಯದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾತನಾಡುವ ಅಕಾಡಿಯನ್ನರ ವಂಶಜರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಇಂದಿನ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾದ ನ್ಯೂ ಬ್ರುನ್ಸ್ವಿಕ್, ನೋವ ಸ್ಕಾಟಿಯ ಹಾಗು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್|ಕಾಜುನ್ಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯ [[ಅಕಾಡಿಯ]]ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾತನಾಡುವ [[ಅಕಾಡಿಯನ್ನರ]] ವಂಶಜರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಇಂದಿನ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾದ [[ನ್ಯೂ ಬ್ರುನ್ಸ್ವಿಕ್]], [[ನೋವ ಸ್ಕಾಟಿಯ]] ಹಾಗು [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಾಜುನ್ ಗಳು 20ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>"[http://www.iocp.info/articles/The%20Cajuns%20And%20The%20Creoles.htm ದಿ ಕಾಜುನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಕ್ರೆಯೋಲ್ಸ್]"</ref> ಕಳೆದ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ,ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಾಜುನ್ ಫ್ರೆಂಚ್]] ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ನಿಷೇಧ ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಕಾಜುನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ದಮನಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯಿತು.<ref>ಟಿಡ್ ವೆಲ್, ಮೈಕೆಲ್. '' ಬೇಊ ಫೇರ್ವೆಲ್: ದಿ ರಿಚ್ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಜಿಕ್ ಡೆತ್ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ 'ಸ್ ಕಾಜುನ್ ಕೋಸ್ಟ್'' . ವಿಂಟೇಜ್ ಡಿಪಾರ್ಚರ್ಸ್: ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್, 2004.</ref> ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ [[ಕ್ರೆಒಲೇ]] ಜನರು ಎರಡು ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರೆಒಲೇ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು,ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಲಸಿಗರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ''ಕ್ರಿಯೊಲ್ಲೋ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ ಹಾಗು ವಸಾಹತು ಮಾದರಿಗೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ವಂಶಪರಂಪರೆಯವರು. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಗುಲಾಮಿ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರನ್ನೂ, ಅದೇ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರೆಒಲೇಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಕ್ರೆಒಲೇಯ ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥವು [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರ]] ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. (''ಜೆನ್ಸ್ ಡೆ ಕೌಲೆಯುರ್ ಲಿಬ್ರೆಸ್'' ), ಇವರು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮೂರನೇ ವರ್ಗದ ಮಿಶ್ರ-ಜನಾಂಗದ ಜನರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಹಾಗು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಗುಂಪು ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ವಸಾಹತಿನ ಪುರುಷರು ಹಾಗು ಬಹುತೇಕ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಗುಲಾಮಿ ಹೆಂಗಸರ ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೊದಲ ವಂಶಜರೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ವಸಾಹತಿನ ಪುರುಷರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶ್ವೇತ ವರ್ಣ, ಅಥವಾ ಮಿಶ್ರ-ಜನಾಂಗದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಇನ್ನೂ ಗುಲಾಮತನದಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಗಳು ಹಾಗು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪ್ಲಾಸೇಜ್]]ಎಂದು ನಿಯಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಇವು ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಹಾಗು ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ, ಅಥವಾ ಕಡೆ ಪಕ್ಷ ಅವರ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ಇತ್ಯರ್ಥಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತು. ಕ್ರೆಒಲೇಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರು, ಇವರು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವರ್ಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡರು - ಇವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಶಿಕ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದರು ಜೊತೆಗೆ ಆಸ್ತಿಯ ಒಡೆತನವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಾಗಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಇವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಈ ಮಿಶ್ರ-ಜನಾಂಗೀಯ ಕ್ರೆಒಲೇಗಳು ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನೊಳಗೆ ವಿವಾಹಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ವಂಶಜರ ನಡುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಂಪಾಗಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ಗುಲಾಮಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಸಮೂಹವಾಗಿತ್ತು. [[ಹೈತಿಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ನಂತರ, ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಹಾಗು ಲೂಸಿಯಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರ ವರ್ಗವು ಫ್ರೆಂಚ್-ಮಾತನಾಡುವ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಹಾಗು ಹೈತಿಯ ವಲಸಿಗರಿಂದ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್-ಮಾತನಾಡುವ ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯರು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಇವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ತಮ್ಮೊಡನೆ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಕರೆತಂದರು. ಹೈತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಗುಲಾಮರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕರು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಕಳೆದ 1809ರಲ್ಲಿ, [[ಕ್ಯೂಬಾ]]ದಿಂದ [[ಸೈಂಟ್-ಡೊಮಿಂಗ್ಯೂ]] ನ ಸುಮಾರು 10,000 ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಆಗಮಿಸಿದರು, ಇವರು ಮೊದಲು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ''ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ'' ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>[http://www.thenation.com/doc/20081229/jelly-schapiro/single "ಇನ್ ಕಾಂಗೋ ಸ್ಕ್ವೇರ್: ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ನ್ಯೂ ಆಲಿಯನ್ಸ್"], ''ದಿ ನೇಶನ್'' , 2008-12-10.</ref> ಇವರಿಂದಾಗಿ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಯಿತು ಜೊತೆಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ ಹಾಗು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಹಲವಾರು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಕಾಲ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಯಿತು.<ref>[http://ccet.louisiana.edu/tourism/cultural/The_People/haitian.html ಹೈತಿಯನ್ಸ್], ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಕಲ್ಚರಲ್ &amp; ಇಕೊ-ಟೂರಿಸಂ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ . 2010-02-16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಇಂದಿನ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದ ಕ್ರೆಒಲೇಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ಆಫ್ರಿಕನ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಸ್ಪಾನಿಷ್]] ಹಾಗು [[ಮೂಲ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಪರಂಪರೆಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಥವಾ ಕ್ರೆಒಲೇ-ಮಾತನಾಡುವ ಪರಿಸರ ಹಾಗು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದವರು. US ಲೂಯಿಸಿಯಾನವನ್ನು ಖರೀದಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಕಪ್ಪು ಕ್ರೆಒಲೇಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಕುಗ್ಗಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಹಾಗು ಬಿಳಿ ವರ್ಗವೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂತರ್ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಕಾಲ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿದ್ದ ಕ್ರೆಒಲೇಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. === ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು === ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಕಪ್ಪು ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (32.5%), ಇದು ನೆರೆಯ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಗಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (36.3%). ಅಧಿಕೃತ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಸಂತತಿಯ ಜನರ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗು ಫ್ರೆಂಚ್-ಮಾತನಾಡುವ ಪರಂಪರೆಯ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಶ್ರ ವರ್ಣದ ಕ್ರೆಒಲೇಗಳು, ಫ್ರೆಂಚ್,ಆಫ್ರಿಕನ್, ಹಾಗು ಮೂಲ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂತತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಲೂಯಿಸಿಯಾನಾದ ಕಪ್ಪು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ರಾಜ್ಯದ ಆಗ್ನೇಯ, ಕೇಂದ್ರ, ಹಾಗು ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳು. === ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು === [[ದಕ್ಷಿಣ U.S.]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಬಿಳಿಯರು ಉತ್ತರ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜನರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ವೆಲ್ಷ್]], ಹಾಗು [[ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಐರಿಶ್]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳವರು, ಜೊತೆಗೆ ಇವರು ಒಂದು ಸಮಾನವಾದ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆರೆ ರಾಜ್ಯದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಖರೀದಿಗೆ ಮುಂಚೆ, ಕೆಲವು ಜರ್ಮನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕೆಳ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಕಣಿವೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಂದು [[ಜರ್ಮನ್ ಕೋಸ್ಟ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರು ಕಾಜುನ್ ಹಾಗು ಕ್ರೆಒಲೇ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಳಿತರಾದರು. ಇಸವಿ 1840ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗು ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರವೆನಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವೆನಿಸಿತ್ತು. ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಬಂದರು ಹಾಗು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಅಸಂಖ್ಯಾತ [[ಐರಿಶ್]], [[ಇಟಾಲಿಯನ್]], [[ಜರ್ಮನ್]], ಹಾಗು [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ವಲಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಇವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲೆರಡು ಗುಂಪಿನ ಜನರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಗುಂಪಿನವರಾಗಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಹಾಗು ಜರ್ಮನ್ನರು ದಕ್ಷಿಣ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡರು. ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಡಚ್]], [[ಗ್ರೀಕ್]] ಹಾಗು [[ಪೋಲಿಷ್]] ಸಮುದಾಯಗಳ ನೆಲೆಯೂ ಸಹ ಆಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಜ್ಯೂಯಿಶ್]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ತವರೂರಾಗಿತ್ತು. ಕಳೆದ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 10,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ [[ಮಾಲ್ಟೀಸರು]] ಲೂಯಿಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. === ಸ್ಪೇನ್‌ ಮೂಲದ ಅಮzರಿಕನ್ನರು === ಕಳೆದ 2000ದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಮೂಲದ ಜನರು ಶೇಕಡಾ 2.4%ನಷ್ಟಿದ್ದರು. ಕಳೆದ 2005ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಶೇಖಡಾ 3ರಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದ ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ವಲಸಿಗರ ಮಹಾಪೂರವನ್ನೇ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]], [[ಕ್ಯೂಬಾ]], ದಿ [[ಡಾಮಿನಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]], [[ಹೊಂಡುರಾಸ್]], [[ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡೋರ್]] ಹಾಗು [[ನಿಕಾರಾಗುವಾ]]. USAನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನಗರವು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ [[ಹೊಂಡುರಾನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ [[ಕ್ಯೂಬನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಹಾಗು [[ಡಾಮಿನಿಕನ್]] ಸಮುದಾಯಗಳು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 1920ರ ದಶಕದ ಸುಮಾರಿಗೆ ಹಾಗು 1880 ದಶಕಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ವಲಸಿಗರು ಹಾಗು ಕ್ಯೂಬನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಇವರು [[ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋ ಆಳ್ವಿಕೆ]]ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಕಳೆದ 1763ರಲ್ಲಿ, [[ಸೆವೆನ್ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ್]] ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾದ [[ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಫಾಂಟೈನೆಬ್ಲೆಯು]] ನಂತರ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಮುಂದಿನ 36 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ]] ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಜನರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕ್ಯಾನರಿ ದ್ವೀಪ]]ದ ಜನರು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಿಂದ ನದಿ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದರು,ಇಂದು [[St. ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್]]ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಇದು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ [[ಇಸ್ಲೆನೋ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. === ಏಶಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು === ಕಳೆದ 2006ರಲ್ಲಿ ಏಶಿಯನ್ ಮೂಲದ (ಪೂರ್ವ ಏಶಿಯ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಶಿಯ ಹಾಗು ಇತರ ಏಶಿಯನ್ ಭಾಗ) 50,209 ಜನರು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ [[ಏಶಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕೆರೇಬಿಯನ್ ನಿಂದ 19 ಹಾಗು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದ [[ಚೈನೀಸ್]] ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕಳೆದ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಶಿಯಾ]]ದಿಂದ ಚೈನೀಸ್ ವಲಸೆಯ ಮಹಾಪೂರವೇ ಹರಿದುಬಂತು. ಕಳೆದ 1970ರ ದಶಕ ಹಾಗು 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮಿ]] ಜನರು ಹಾಗು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷಿಯಾದ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಹಾಗು ಚಿಪ್ಪು ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಗಲ್ಫ್ ಕೋಸ್ಟ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಏಶಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಸಂತತಿಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಸುಮಾರು 95%ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಬೇಟನ್ ರೂಜ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ, ಪ್ರದೇಶವು ಭದ್ರವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ[[ಪೂರ್ವ ಇಂಡಿಯನ್]] ಹಾಗು [[ಕೊರಿಯನ್]] ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೂ ತವರಾಗಿದೆ. "ಮನಿಲಾಮೆನ್" ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಆಗಮಿಸಿದ ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್ ಜನ, ಇವರು 1763ರಿಂದ [[ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್]] ನಿಂದ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಇವರು ಗಲ್ಫ್ ಕೋಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿ,ಬಿಳಿಯ "ಕಾಜುನ್" ಹಾಗು ಮೂಲ ಅಮೇರಿಕನ್ ಯುವತಿಯರನ್ನು ವಿವಾಹಯಾದರು. ನಂತರ ಇವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರೆಒಲೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತರು. {{Citation needed|date=July 2008}} == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Louisiana quarter, reverse side, 2002.jpg|left|50px|ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್]] ಕಳೆದ 2005ರಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಒಟ್ಟಾರೆ [[ರಾಜ್ಯದ ನಿವ್ವಳ ಉತ್ಪಾದನೆ]]ಯು US$168 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದರಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 24ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. ತಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆದಾಯವು $30,952ನಷ್ಟಿದೆ, ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 41ನೇ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Katrina Effect: LA Tops Nation in Income Growth |publisher=2theadvocate.com |year=2007 |url=http://www.2theadvocate.com/news/6728801.html |access-date=2010-07-26 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707062704/http://www.2theadvocate.com/news/6728801.html |url-status=dead }}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ (ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ [[ಏಡಿಮೀನಿನ]] ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ, ಸರಿಸುಮಾರು 90%ನಷ್ಟು ಏಡಿಮೀನನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ), [[ಹತ್ತಿ]], [[ಸೋಯಾಬೀನ್]] ಗಳು, [[ಹೈನು]], [[ಕಬ್ಬು]], [[ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ]] ಹಾಗು ಮೊಟ್ಟೆ, [[ಡೈರಿ]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಹಾಗು [[ಭತ್ತ]]ದ ಬೆಳೆಯು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಉದ್ಯಮವು ಅಂದಾಜು 16,000 ಜನರಿಗೆ ನೌಕರಿ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನೇರ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.miamiherald.com/2010/05/15/1631831/louisianas-already-declining-seafood.html?asset_id=Oil%20threatens%20Louisiana%20seafood%20industry&amp;asset_type=html_module ಲೂಯಿಸಿಯಾನ 'ಸ್ ಆಲ್ ರೆಡಿ-ಡಿಕ್ಲೈನಿಂಗ್ ಸೀಫುಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಕುಡ್ ಬಿ ವೈಪ್ಡ್ ಔಟ್"]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. MiamiHerald.com. ಮೇ 15, 2010.</ref> ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ]] ಹಾಗು [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಆಹಾರಗಳು ಹಾಗು ಸಂಚಾರ ಸಾಧನಗಳು ಹಾಗು [[ಕಾಗದ]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ಬೇಟನ್ ರೂಜ್]] ನಡುವೆ [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ]] ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ [[ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಖಗೋಳಾರ್ಧ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ [[ಬಂದರಾಗಿದೆ]]ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ 4ನೇದೊಡ್ಡ ಬಂದರಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ [[ಸರಕು ಸಾಗಣೆ]] ಬಂದರೆನಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.aapa-ports.org/files/Statistics/2004%5FUS%5FPORT%5FCARGO%5FTONNAGE%5FRANKINGS.xls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927222840/http://www.aapa-ports.org/files/Statistics/2004%5FUS%5FPORT%5FCARGO%5FTONNAGE%5FRANKINGS.xls |date=2007-09-27 }} [http://www.aapa-ports.org/Industry/content.cfm?ItemNumber=900&amp;navItemNumber=551] ರಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 2006ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ</ref> ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಹಾಗು [[ಶ್ರೆವೆಪೋರ್ಟ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ತವರಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | first=Eve | last=Troeh | coauthors= |authorlink= | title=Louisiana to be Southern Filmmaking Capital? | date=1 February 2007 | publisher=Voice of America | url =http://voanews.com/english/archive/2007-02/2007-02-01-voa58.cfm | work =VOA News | pages = | accessdate =25 December 2008| language = |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070413182253/http://voanews.com/english/archive/2007-02/2007-02-01-voa58.cfm|archivedate=13 April 2007}}</ref> ರಾಜ್ಯವು ನೀಡುವ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನಗಳು ಹಾಗು ಹುರುಪಿನ ಪ್ರಚಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ 2007ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಹಾಗು 2008ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, {{convert|300000|sqft|m2|sing=on}}[[ಟ್ರೆಮೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಫಿಲಂ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.nj.com/careerwise/index.ssf?/careerwise/html/articles/0215071503_filmjobs.html |title=ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿ ಲೋಕಲ್ ಜಾಬ್ಸ್ - NJ.com |access-date=2010-07-26 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629211755/http://www.nj.com/careerwise/index.ssf?/careerwise/html/articles/0215071503_filmjobs.html |url-status=dead }}</ref> [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾಟ್ ಸಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಇಲ್ಹೆನ್ನಿ ಕಂಪನಿ]]ಯು [[ಟಬಸ್ಕೋ ಸಾಸ್]] ನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಅವೇರಿ ದ್ವೀಪ]]ದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.<ref>ಶೆವೊರಿ, ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ. "ದಿ ಫಿಯೆರಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ," ''ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್,'' ಮಾರ್ಚ್ 31, 2007, ಪುಟ. B1.</ref> ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಮೂರು ವೈಯಕ್ತಿಕ [[ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ]] ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 2%ನಿಂದ 6%ವರೆಗಿನ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿವೆ. [[ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆ]] ಪ್ರಮಾಣವು 4%ನಷ್ಟಿದೆ: ಇದರಲ್ಲಿ 3.97% ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆ ಹಾಗು 03% ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪ್ರಚಾರ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ಸಹ ರಾಜ್ಯದ ಶುಲ್ಕಗಳ ಜತೆ ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಯೂಸ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್]] ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 4% ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರಗಳಿಗೆ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಒಂದು ಅನುದಾನಿತ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಸಂದಾಯವಾದ ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ $1.44ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹಾಗು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ $5.2 ಶತಕೋಟಿ ಗಳಿಕೆಯಿದೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://doa.louisiana.gov/about_economy.htm |title=ಎಕಾನಮಿ |access-date=2010-07-26 |archive-date=2013-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012132147/http://doa.louisiana.gov/about_economy.htm |url-status=dead }}</ref> ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಫೋರಮ್, ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಮೋರಿಯಲ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್]] ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.wcefculture.com/ |title=ವಾರ್ಲ್ದ್ ಕಲ್ಚರ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಫೋರಮ್ |access-date=2010-07-26 |archive-date=2016-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314073218/http://wcefculture.com/ |url-status=dead }}</ref> ಜನವರಿ 2010ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವು 7.4%ರಷ್ಟಿತ್ತು.[162] ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯನಿಗಿಂತ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ನಿರುದ್ಯೋಗಕ್ಕೀಡಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref>"[http://epi.3cdn.net/b81f933473564e11d7_s7m6bxvd6.pdf ಸ್ಟೇಟ್ ಅನ್ ಎಂಪ್ಲಾಯ್ಮೆಂಟ್ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಬೈ ರೇಸ್, ಎಥ್ನಿಸಿಟಿ ಅಂಡ್ ಜೆನ್ಡರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117095113/http://epi.3cdn.net/b81f933473564e11d7_s7m6bxvd6.pdf |date=2013-01-17 }}" (PDF).</ref> === ಫೆಡರಲ್ ಅನುದಾನಗಳು ಹಾಗು ವೆಚ್ಚ === ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ತೆರಿಗೆದಾರರು, ಸರಾಸರಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಂದಾಯ ಮಾಡಿದ ಫೆಡರಲ್ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಫೆಡರಲ್ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಳೆದ 2005ರಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಫೆಡರಲ್ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್ ಗೆ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ನಾಗರೀಕರು ಸರಿಸುಮಾರು $1.78ನಷ್ಟು ಫೆಡರಲ್ ವೆಚ್ಚದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ 4ನೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 1995ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಫೆಡೆರಲ್ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್ ತೆರಿಗೆಗೆ $1.35ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು (ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 7ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು). ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಾಗು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಡಾಲರ್‌ ಫೆಡರಲ್ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾದ ಫೆಡರಲ್ ವೆಚ್ಚದ ಮೊತ್ತವೆಂದರೆ: ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ($0.94), ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್ ($1.41), ಹಾಗು ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ($2.02). ಕಳೆದ 2005 ಹಾಗು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ವೆಚ್ಚವು ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. [http://www.taxfoundation.org/research/topic/31.html ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಫೌಂಡೆಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706135847/http://www.taxfoundation.org/research/topic/31.html |date=2009-07-06 }}. === ಇಂಧನ === ಲೂಯಿಸಿಯಾನ [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ]] ಹಾಗು [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]]ದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಹಾಗು ಅನಿಲದ ನಿಕ್ಷೇಪವು ರಾಜ್ಯದ-ಒಡೆತನದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಸಮುದ್ರತೀರದ ಆಚೆ ಎರಡೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಹಾಗು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಕಡಲತಡಿಯಾಚೆ ಫೆಡರಲ್ ಆಡಳಿತದ [[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]]ದ [[ಔಟರ್ ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಶೆಲ್ಫ್]](OCS)ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. [[ಎನರ್ಜಿ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೆಶನ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ OCS, U.S.ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ-ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ OCS ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ U.S. ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಶೇಕಡಾ 2ರಷ್ಟು ಒಟ್ಟಾರೆ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮೀಸಲಿನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 2ರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ತವರಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ತೈಲದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು [[ಕಡಲತಡಿಯಾಚೆ]]ಯಿಂದ ಬಂದರೆ, 80%ರಷ್ಟು [[ಕಡಲ ತಡಿಯಾಚೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ]]ಯು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಸಮುದ್ರದ ಆಳವಾದ ಭಾಗದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ತೈಲ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಸುಮಾರು 58,000 ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ನೌಕರಿ ನೀಡಿದೆ ಜೊತೆಗೆ 260,000 ತೈಲ-ಸಂಬಂಧಿತ ನೌಕರಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ, ಇದು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ನೌಕರಿಗಳಲ್ಲಿ 17%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ.<ref>"[http://www.csmonitor.com/USA/2010/0524/Despite-BP-oil-spill-Louisiana-still-loves-Big-Oil ಡಿಸ್ಪೈಟ್ BP ಆಯಿಲ್ ಸ್ಪಿಲ್, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಟಿಲ್ ಲವ್ಸ್ ಬಿಗ್ ಆಯಿಲ್]". CSMonitor.com. ಮೇ 24, 2010</ref> ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪವು U.S.ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಶೇಖಡಾ 5ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೋಧನೆಯಾದ [[ಹಯ್ನೆಸ್ವಿಲ್ಲೆ ಶೇಲ್]] ರಚನೆಯು ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಕಾಡೋ, ಬೋಸಿಯರ್, ಬಿಯೇನ್ವಿಲ್ಲೇ, ಸಬಿನೆ, ಡೆ ಸೋಟೋ, ರೆಡ್ ರಿವರ್, ಸಬಿನೆ, ಹಾಗು ನಾಟ್ಚಿಟೋಚೆಸ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿರುವುದು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅನಿಲ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾವಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ 25 ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಅಡಿಯಷ್ಟು ಅನಿಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |url=http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=LA |title=EIA State Energy Profiles: Louisiana |date=2008-06-12 |accessdate=2008-06-24 |archive-date=2011-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110206050811/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=LA |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Gulf Oil Spill Creeps Towards Mississippi Delta.jpg|thumb|ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2010ರಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಕರಾವಳಿ ತೀರಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರಕ್ಕೆ ಸೋರಿಕೆಯಾದ ತೈಲ.ಡೀಪ್ ವಾಟರ್ ಹಾರಿಜನ್ ತೈಲ ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು U.S. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದುರ್ಘಟನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ[[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಡ್ರಿಲ್ಲಿಂಗ್‌]]ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ವಾಯವ್ಯ ಮೂಲೆಯ [[ಕಾಡೋ ಸರೋವರ]] ಈ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಹಾಗು ಅನಿಲ ಉದ್ಯಮಗಳು ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಸಹಾಯಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಹಾಗು [[ಸಂಸ್ಕರಣೆ]]ಯು 1940ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ವಹಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ 1950ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ, [[U.S. ಆಂತರಿಕ ಇಲಾಖೆ]]ಯು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದೆ. [[ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಮುಳುಗಿದ ಭೂಮಿಯ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾಗಿತ್ತು. ಇವು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಹಾಗು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ದಾಸ್ತಾನುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಕಳೆದ 1970ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಹಾಗು ಅನಿಲದ ಬೆಲೆಯು [[ಚೇತರಿಕೆ]]ಪಡೆದಾಗ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು [[ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್]] ರೂಪಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಹಾಗು ಅನಿಲದ ಬೆಲೆಯು ಕುಸಿದಾಗ]], ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ, ಉಳಿತಾಯ ಹಾಗು ಸಾಲಗಳು, ಹಾಗು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಮೌಲ್ಯ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು.{{Citation needed|date=November 2007}} ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಹಾಗು ಅನಿಲ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಕಳೆದ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗು ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ 1980ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಈ ಉದ್ಯಮಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು [[ಹೌಸ್ಟನ್]] ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಹಲವು ನೌಕರಿಗಳು ಕಾರ್ಯಭಾರ ನಡೆಸುವ ಅಥವಾ U.S. ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಕಚ್ಚಾ-ತೈಲ-ಹಾಗು ಅನಿಲ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನ ತಂತ್ರದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ಯಮಗಳು 2010ರಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲೇ ಇವೆ. == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == :{{See|List of Louisiana Governors|Louisiana law|Louisiana Constitution}} {{FixBunching|beg}} [[ಚಿತ್ರ:Louisiana State Capital at night.jpg|right|thumb|200px|ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್]] {{FixBunching|mid}} [[ಚಿತ್ರ:LAGovMansion.JPG|right|thumb|200px|ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಗವರ್ನರ್ ಭವನ]] {{FixBunching|end}} ಇಸವಿ 1849ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನಿಂದ [[ಬೇಟನ್ ರೂಜ್]] ಗೆ ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. [[ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಸನ್ ವಿಲ್ಲೆ]], [[ಒಪೆಲೌಸಾಸ್]], ಹಾಗು [[ಶ್ರೆವೆಪೋರ್ಟ್]] ನಗರಗಳು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿದ್ದವು. [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಟ್ಟಡ]] ಹಾಗು [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಗವರ್ನರ್ ಭವನ]] ಎರಡೂ ಬೇಟನ್ ರೂಜ್‌ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. [[ಬಾಬ್ಬಿ ಜಿಂದಾಲ್]], ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಗವರ್ನರ್. ಈತ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]]. ಪ್ರಸ್ತುತ [[U.S. ಸೆನೆಟರುಗಳೆಂದರೆ]], [[ಮೇರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ರಿಯು]] (ಡೆಮೋಕ್ರ್ಯಾಟ್ ಪಕ್ಷ) ಹಾಗು [[ಡೇವಿಡ್ ವಿಟರ್]] ([[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ]]) ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಏಳು [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಆರು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದವರು ಹಾಗು ಒಬ್ಬ ಡೆಮೋಕ್ರ್ಯಾಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯನೊಂದಿಗೆ [[U.S. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ, [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತದಾರ ಸಮುದಾಯದ]]ಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಪೌರ ಕಾನೂನು === ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಡಳಿತ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ "[[ಕೌಂಟಿ]]"ಯ ಬದಲಿಗೆ "[[ಪ್ಯಾರಿಷ್]]" ಪದದ ಬಳಕೆ (ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಪರೊಯಿಸ್ಸೇ). ಮತ್ತೊಂದು, ಫ್ರೆಂಚ್, ಜರ್ಮನ್ ಹಾಗು ಸ್ಪಾನಿಷ್ [[ಕಾನೂನು ಸಂಹಿತೆ]]ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ [[ಪೌರ ಕಾನೂನಿನ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾನೂನಿಗೆ]] ವಿರುದ್ಧವಾದ [[ರೋಮನ್ ಕಾನೂನನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾನೂನೆಂದರೆ [[ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ "ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು-ರೂಪಿಸಿದ" ಕಾನೂನು, ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಎಲ್ಲ U.S. ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಮಾದರಿಯ ಪೌರ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬಹುತೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯುರೋಪ್ ಹಾಗು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗಳು ಈ ಮಾದರಿಯ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ[[ನೆಪೋಲಿನಿಕ್ ಸಂಹಿತೆ]]ಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ನೆಪೋಲಿನಿಕ್ ಸಂಹಿತೆ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಕಾನೂನಿನ ಮೇಲೆ ಬಲವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದೆ, ಇದು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ 1803ರಲ್ಲಿ [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಖರೀದಿ]]ಯ ನಂತರ 1804ರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1808ರ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಅದರ ಕಾನೂನಿನ ನಂತರ ಸತತವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಪೌರ ಕಾನೂನು ಹಾಗು U.S. ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾನೂನಿನ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾನೂನಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ,[http://www.kinsellalaw.com/publications/kinsella_civil-common-law-dictionary.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324215855/http://www.kinsellalaw.com/publications/kinsella_civil-common-law-dictionary.pdf |date=2009-03-24 }} ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಬಹು ಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ "ಪೌರ" ಕಾನೂನಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಖಾಸಗಿ ಕಾನೂನಿನ ಹಲವು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಆಸ್ತಿ, ಒಪ್ಪಂದದ, ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಗರಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು, ಹಾಗು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಾನೂನು ಹಾಗು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕಾನೂನಿನ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು, ಇಂದಿಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ರೋಮನ್ ಕಾನೂನು ಚಿಂತನೆ]]ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮಾದರಿ ಸಂಹಿತೆಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಏಕರೂಪ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಹಿತೆ]]ಯನ್ನು, ಲೂಯಿಸಿಯಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಒಳಗೆ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಅಂಗೀಕರಿಸಿವೆ, ಇದು ಪೌರ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅನುಗಮನದ ಆಧಾರವುಳ್ಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಇದರ ಸಾರವು ನಿಗಮನಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಪೌರ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ವಗಳ ಮೇಲಿನ ''ಒಂದು ಪ್ರಿಯರಿ'' ಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಮ್ಮುಖಕ್ಕೆ ತಂದಾಗ,ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕರಣದ ಸತ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಾನೂನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪನ್ನು ತರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾನೂನು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕಾನೂನಿನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅದರ ಶುದ್ಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಒಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಬೇರೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರುಗಳ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಮ್ಮುಖಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ವಾಸ್ತವಾಂಶದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರುಗಳು ಶಾಸನದ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೊಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ. === ವಿವಾಹ === ಕಳೆದ 1997ರಲ್ಲಿ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿವಾಹ ಅಥವಾ ಒಂದು [[ಒಪ್ಪಂದದ ವಿವಾಹ]]ಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. [http://marriage.about.com/cs/covenantmarriage/a/covenant.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307225008/http://marriage.about.com/cs/covenantmarriage/a/covenant.htm |date=2012-03-07 }}. ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದದ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ, ದಂಪತಿ ತಾವು ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಒಂದು "ನೋ-ಫಾಲ್ಟ್"(ಈ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳಿಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರದ ಲೋಪ-ದೋಷಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ)ವಿಚ್ಛೇದನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾವಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಈ ಮಾದರಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದದ ವಿವಾಹದಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ, ದಂಪತಿಗಳು ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಿಕರು ಹಾಗು ವಂಶಜರ ನಡುವೆ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಹಾಗು ನಾಲ್ಕನೇ ತಲೆಮಾರುಗಳೊಳಗಿನ ದಾಯಾದಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು (ಅದೆಂದರೆ, ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು, ತಂದೆ ಅಥವಾ ತಾಯಿಯ ಸೋದರಿ(ಆಂಟ್) ಹಾಗು ಸೋದರಳಿಯ ನಡುವಿನ ವಿವಾಹ, ತಂದೆ ಅಥವಾ ತಾಯಿಯ ಸೋದರ(ಅಂಕಲ್) ಹಾಗು ಅವರ ಸೋದರಸೊಸೆಯ ನಡುವಿನ ವಿವಾಹ, ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಾಹ) ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=111053 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-26 |archive-date=2008-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618043512/http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=111053 |url-status=dead }}</ref> ಸಮಾನ ಲಿಂಗದವರ ನಡುವಿನ ವಿವಾಹವನ್ನೂ ಸಹ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=111041 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-26 |archive-date=2008-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618043507/http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=111041 |url-status=dead }}</ref> ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಒಂದು [[ಸಮುದಾಯ ಸ್ವತ್ತನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=109401 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-26 |archive-date=2008-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220125649/http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=109401 |url-status=dead }}</ref> === ಚುನಾವಣೆಗಳು === {{Main|Elections in Louisiana|Political party strength in Louisiana}} ಇಸವಿ 1898-1965ರಲ್ಲಿ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಹಾಗು ಬಡ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯರನ್ನು ಒಂದು ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನದ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಮೂಲಕ [[ಮತದಾನದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡ]] ನಂತರ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಶ್ವೇತವರ್ಣ ಡೆಮೋಕ್ರ್ಯಾಟ್ ಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಏಕ-ಪಕ್ಷ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಬಿಳಿಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಆದರೆ ಸಿವಿಲ್ ರೈಟ್ಸ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ (ಪೌರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿ) ತನಕವೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗೆ ಉಳಿದರು, [[ವೋಟಿಂಗ್ ರೈಟ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 1965]] ಮಸೂದೆಯ ಅಂಗೀಕಾರದ ನಂತರ ಇದು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹಲವು ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ, ಹಿಂಸೆ ಹಾಗು ದಮನಕಾರಿ ನೀತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, 1910-1970ರ [[ಗ್ರೇಟ್ ಮೈಗ್ರೇಶನ್]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಅರಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1960ರ ದಶಕದಂದೀಚೆಗೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಲಿಂಡನ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಪೌರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಹುತೇಕ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಡೆಮೋಕ್ರ್ಯಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷದ ಹಲವು ಬಿಳಿಯರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗು ಗವರ್ನರ್ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. [[ಡೇವಿಡ್ ವಿಟರ್]] ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಿಂದ ಒಬ್ಬ U.S. ಸೆನೆಟರ್ ಆಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಮೊದಲ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ. ಇಸವಿ 1868ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಸೆನೆಟರ್, ಜಾನ್ S. ಹ್ಯಾರಿಸ್ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನ ಸಭೆಯಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ನೂತನ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಅದರ ರಾಜ್ಯ ಹಾಗು ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, U.S. ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು, ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ಚುನಾವಣೆಯ ದಿನ ಒಂದು [[ನಾನ್ ಪಾರ್ಟಿಸನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೆಟ್ ಪ್ರೈಮರಿ]]ಯ (ಅಥವಾ "ಜಂಗಲ್ ಪ್ರೈಮರಿ") ಉಮೇದುವಾರರಾದರು. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ 50%ಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಮತವು ದೊರೆಯದಿದ್ದರೆ, ಅತ್ಯಧಿಕ ಮತವನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಗಳಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಗುರುತನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ಡೆಮೋಕ್ರ್ಯಾಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯನಿಗೆ ಅದೇ ಪಕ್ಷದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯ ಅದೇ ಪಕ್ಷದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಜಂಗಲ್ ಪ್ರೈಮರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ([[ವಾಶಿಂಗ್ ಟನ್]]ನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಏಕ-ಪಕ್ಷ ಪ್ರೈಮರಿಗಳ ಬಳಕೆ ನಂತರ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಒಂದು [[ಸಾಪೇಕ್ಷ ಬಹುಮತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]], ಅಥವಾ [[ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತದಾನ]]ದ ಮೂಲಕ ಸೆನೆಟರ್‌ಗಳು, ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, ಹಾಗು ರಾಜ್ಯವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ 2008ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಫೆಡರಲ್ [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ]] ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಲೋಸ್ಡ್ ಪ್ರೈಮರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ - ಇದು ನೊಂದಾಯಿತ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಿಂದ U.S. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ ಗೆ ಏಳು ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಸಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆರು ಜನರು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದವರಾದರೆ ಒಬ್ಬರು ಡೆಮೋಕ್ರ್ಯಾಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯ. ಭವಿಷ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಲೂಯಿಸಿಯಾನವನ್ನು ಒಂದು "[[ಸ್ವಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್]]" ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. === ಕಾನೂನು ಜಾರಿ === {{Unreferenced section|date=September 2008}} {{See also|List of law enforcement agencies in Louisiana}} ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ರಾಜ್ಯವಾಪಿ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯೇ [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೋಲಿಸ್]]. ಇದು 1922ರಲ್ಲಿ ಹೈವೆ ಕಮಿಷನ್‌ನ ಸೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1927ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಶಾಖೆ, ದಿ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್ಸ್ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕಳೆದ 1932ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೈವೆ ಪಟ್ರೋಲ್ (ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಗಸ್ತುಪಡೆ)ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಜುಲೈ 28, 1936ರಲ್ಲಿ ದಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೋಲಿಸ್ ನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಜೊತೆಗೆ "ಸೌಜನ್ಯ, ನಿಷ್ಠೆ, ಸೇವೆ" ಎಂಬುದು ಅದರ ಧ್ಯೇಯ ಸೂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1942ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸೇಫ್ಟಿಯ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೋಲಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಳೆದ 1988ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್ ಬ್ಯೂರೋವನ್ನು ಪುನರ್‌ಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref>http://www.lsp.org/about_hist.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504001036/http://www.lsp.org/about_hist.html |date=2014-05-04 }}. ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ 2009-10-30.</ref> ಈ ವಿಭಾಗದ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ರಾಜ್ಯವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ನಗರ ಹಾಗು ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಅಧಿಶಾಸನಗಳು ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಅವರು 12 ದಶಲಕ್ಷ ಮೈಲುಗಳು (20 ದಶಲಕ್ಷ ಕಿಮೀ) ರಸ್ತೆದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಗಸ್ತು ತಿರುಗಿ ಸುಮಾರು 10,000 ನಿಯಮಬಾಹಿರ ವಾಹನ ಚಾಲಕರನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೋಲಿಸ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸಂಚಾರ ಜಾರಿ ಏಜನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ವಿಭಾಗಗಳು ಲಾರಿ ಸಾಗಣೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಮಾದಕ ವಸ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗು ಕ್ರೀಡಾ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶೆರಿಫ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಸೆರೆಮನೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸೆರೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳು ಹಾಗು ತಪ್ಪು ನಡವಳಿಕೆಯ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಆರಂಭಿಕ ಅಪರಾಧ ನಿಯಂತ್ರಣ ಗಸ್ತು ದಳವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಹಾಗು ಸಿವಿಲ್ ವಿಷಯಗಳ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಪ್ರೇಷಕ ಏಜನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಾಹಕರು ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿನ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಈ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಎರಡು (2) ಷೆರಿಫ್ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಆಗಿದೆ. ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದಾರೆ-ಒಬ್ಬ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಹಾಗು ಒಬ್ಬ ಸಿವಿಲ್ ಅಧಿಕಾರಿ. ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಪ್ರತಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಚುನಾಯಿತ ಶೆರೀಫ್ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಕರ್ತವ್ಯವಗಳು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಪೋಲಿಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಮೇಲಿದೆ. ಕಳೆದ 2006ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಷೆರಿಫ್ ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು 2010ರಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಿಸುವ ಒಂದು ಮಸೂದೆಗೆ ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಬಹುತೇಕ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಗಳು [[ಪೋಲಿಸ್ ಜ್ಯೂರಿ]]ಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹದಿನೆಂಟರಿಂದ ಅರವತ್ತ ನಾಲ್ಕು ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಗಳು ಒಂದು ಹೋಂ ರೂಲ್ ಚಾರ್ಟರ್ ಆಡಳಿತದ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನ ಆಯವ್ಯಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಹಾಗು ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೇವೆಗಳ ಕಾರ್ಯಭಾರವನ್ನು ಅವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ನ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗು ಇತರ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸೇವೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಕಳೆದ 2008ರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ( ಪ್ರತಿ 100,೦೦೦ ಜನರಿಗೆ 11.9ರಷ್ಟು ಜನರ ಹತ್ಯೆ). ಇದು ಅಮೆರಿಕದ ಎಲ್ಲ 50 ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ತಲಾ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ 20 ಬಾರಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ (1989–2008) ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು FBI ಯೂನಿಫಾರ್ಮ್ ಕ್ರೈಂ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ನ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == {{See|List of school districts in Louisiana |List of colleges and universities in Louisiana |French immersion#USA{{!}}French immersion in Louisiana}} == ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು == {{See also|List of Louisiana sports teams}} ಕಳೆದ 2005ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ಲೀಗ್]] ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನನಿಬಿಡ ನಗರವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ: ದಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]] ನ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಹಾರ್ನೆಟ್ಸ್]] ಹಾಗು ದಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] ನ [[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ XLIV]] ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಸೈಂಟ್ಸ್]]. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಜೆಫಿರ್ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು AAA ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಂಡವಿದೆ. ಜೆಫಿರ್ಸ್ ಪ್ರಸಕ್ತ [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಾರ್ಲಿನ್ಸ್]]ವಾಯವ್ಯ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. CHL [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್]]ನ [[ಬೊಸ್ಸಿಯೆರ್-ಶ್ರೆವೆಪೋರ್ಟ್ ಮಡ್ ಬಗ್ಸ್]]ಗೆ ತವರಾಗಿದೆ, ಇವರು ಹಿಂದಿನ WPHL [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್]] ನ ಸದಸ್ಯರೂ ಸಹ ಆಗಿದ್ದರು, ಮಡ್‌ಬಗ್ಸ್ ಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಮೂರು ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ಶ್ರೆವೆಪೋರ್ಟ್, ಶ್ರೆವೆಪೋರ್ಟ್-ಬೊಸ್ಸಿಯೆರ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ (ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಪ್ರೊ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್) ಗೆ ತವರೆನಿಸಿದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಹಿಂದಿನ ಮನ್ರೋ ಮೊಕ್ಕಾಸಿನ್ಸ್, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾ ವರ್ತ್ಹೊಗ್ಸ್, ಹಾಗು WPHL ನ ಲೇಕ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಐಸ್ ಪೈರೇಟ್ಸ್ ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬೇಟನ್ ರೂಜ್ ಕಿಂಗ್ ಫಿಶ್, ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಬ್ರಾಸ್ ಹಾಗು ECHL [[ಈಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್]]ನ [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಐಸ್ ಗೆಟರ್ಸ್]]ಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ 1901–1959ವರೆಗೂ ಒಂದು ಡಬಲ್-ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಂಡವಾದ ಪೆಲಿಕನ್ಸ್ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು, ಈ ತಂಡವು ಹಲವಾರು ಲೀಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಕೊಂಡಿತ್ತು. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣವಾಗಿ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು [[NCAA]] ಡಿವಿಷನ್ I ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಅದರ ಗಾತ್ರದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು; ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಡಿವಿಷನ್ II ತಂಡಗಳಿಲ್ಲ ಹಾಗು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಡಿವಿಷನ್ III ತಂಡವಿದೆ.<ref>[[U.S. ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾಲೇಜ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಗಳು]]</ref> ಬೇಟನ್ ರೂಜ್ ನಲ್ಲಿ ಆರು ಬಾರಿ ಕಾಲೇಜ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರಿಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಹಾಗು NCAA AP (1958) ಹಾಗು ಮೂರು ಬಾರಿ BCS ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್, 1957, 2003, ಹಾಗು 2007 ಟೈಗರ್ಸ್ ಆಫ್ [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|Culture of Louisiana}} {{Unreferenced section|date=June 2008}} [[ಚಿತ್ರ:CreoleFood.jpg|thumb|ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಕ್ರೆಒಲೇ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ತಿನಿಸುಗಳು.]] ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಹಲವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ರೆಒಲೇಗಳು ಹಾಗು ಕಾಜುನ್ ಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ. [[ಕ್ರೆಒಲೇ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು, ಫ್ರೆಂಚ್, ಸ್ಪಾನಿಷ್, ಆಫ್ರಿಕನ್, ಹಾಗು ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.laheritage.org/CreoleHeritage/index.html |title=ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರೆಒಲೇ ಹೆರಿಟೇಜ್ |access-date=2010-07-26 |archive-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140830084559/http://www.laheritage.org/CreoleHeritage/index.html |url-status=dead }}</ref> ಕ್ರೆಒಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯ ಕ್ರೆಒಲೇಗಳು ಹಾಗು ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯ ಕ್ರೆಒಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮೂಲವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್-ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಸಂತತಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ-ಸಂಜಾತ ಬಿಳಿಯರಿಗೆ ಕ್ರೆಒಲೇಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಬಿಳಿಯರು ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ವಂಶಜರಿಗೆ ಈ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಯಿತು.ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಿಶ್ರ ವರ್ಣೀಯರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಶಿಕ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಹಲವು ಶ್ರೀಮಂತ ಬಿಳಿಯರು ತಮ್ಮ ದಾಂಪತ್ಯ ಸಂಬಂಧದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅರೆ-ಕಾಯಂ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದ ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರನ್ನು "ಪ್ಲೇಸಿಗಳೆಂದು" ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ಸಂಬಂಧದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಲೆ ಗುಲಾಮಳಾಗಿದ್ದರೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅವಳ ಹಾಗು ಅವಳ ಮಕ್ಕಳನ್ನು [[ವಿಮೋಚನೆ]] ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರೆಒಲೆಗಳು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಹಲವು ಶ್ರೀಮಂತ ಜಮೀನುದಾರರು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ತಮ್ಮ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ ಕ್ರಿಯೋಲೆ ಒಬ್ಬ ಕರಿಯ/ಫ್ರೆಂಚ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು "ಹೈತಿಯನ್ನರು" ಸಂಬೋಧಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಹಲವು ವಲಸಿಗರು ಹೈತಿಯಿಂದ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಬ್ಬ ಕಪ್ಪು ಕ್ರೆಒಲೇಯು, ಕ್ರೆಒಲೇಯ ಒಂದು ವಿಧವೇ ಹೊರತು ಅವರ ಏಕೈಕ ವಿಧವಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಕ್ರೆಒಲೇಯ ಮೂಲಾರ್ಥವಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಎಲ್ಲ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಒಂದು "ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್" ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಮೂಲ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳ ಒಂದು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು "ಕ್ರೆಒಲೇ" ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಜುನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ಹಾಗು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿ 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಕೆಲವರು {{Weasel-inline|date=February 2009}} ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಹೋಯಿತೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. {{Citation needed|date=September 2008}} ಕಾಜುನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. [[ಕಾಜುನ್]]ಗಳ ಪೂರ್ವಜರು ಪಶ್ಚಿಮ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಿಂದ [[ನ್ಯೂ ಬ್ರುನ್ಸ್ವಿಕ್]] ಹಾಗು [[ನೋವ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ]], [[ಕೆನಡಾ]]ದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ [[ಅಕಾಡಿಯ]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಿಯನ್ ವಾರ್]]ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಿಜಯಿಯಾದಾಗ, ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ತಾಟಸ್ಥ್ಯದ ನೆಪವೊಡ್ಡಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಲವಂತದಿಂದ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಹೊರದೂಡಿದರು. ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿದ ಹಲವು ಅಕಾಡಿಯನ್ನರನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗಳ ಬಂಧನ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ 10 ರಿಂದ 30 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಹಲವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಂಡ ನಂತರ, ಹಲವರು ದಿಕ್ಕಾಪಾಲಾದರು, ಕೆಲವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಕೆನಡಾ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ಅಥವಾ ಫಾಲ್ಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಬಹುತೇಕರು, [[ಲಾಫಾಯೆಟ್ಟೆ]] ಹಾಗು ಲಾಫಾರುಚೆ ಬೇಊ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇಸವಿ 1970ರ ದಶಕದವರೆಗೆ, ಕಾಜುನ್‌ಗಳನ್ನು ಕೆಳ ದರ್ಜೆಯ ನಾಗರೀಕರೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ "ಕಾಜುನ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಅವಹೇಳನಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತೈಲ ಹಾಗು ಅನಿಲದಿಂದ ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಕಾಜುನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಹಾರ, ಸಂಗೀತ, ಹಾಗು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ ಅವರ "ಜೊಇಎ ಡೆ ವಿವ್ರೆ" ಜೀವನ ಶೈಲಿಯು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರನೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ''[[ಇಸ್ಲೆನೋಸ್]]'' ಸ್ಪಾನಿಶ್ [[ಕ್ಯಾನರಿ ಐಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್]] ವಂಶಜರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 1770ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಕ್ಯಾನರಿ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ಲೂಯಿಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಇವರು ನಾಲ್ಕು ವಸಾಹತು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಹಲವರು ಇಂದಿನ [[St. ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್]] ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಇಸ್ಲೇನೋ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವಾದ ಫಿಯೆಸ್ಟದ ಆಚರಣೆಯು, ಇಸ್ಲೆನೋಸ್ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. St ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಒಂದು ಇಸ್ಲೆನೋಸ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಸ್ಮಶಾನ ಹಾಗು ಇಗರ್ಜಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಪದಗಳು ಹಾಗು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಉಪನಾಮಗಳನ್ನು ಹಲವು ರಸ್ತೆಯ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ. St. ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್, LAಯ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲೇನೋ ಸ್ವರೂಪವು ಒಂದು ಸಕ್ರಿಯ ಕುರುಹಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇಸ್ಲೇನೋ ಸಮುದಾಯದ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾನರಿ ಐಲ್ಯಾಂಡರ್ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಇಸ್ಲೇನೋ ಗುರುತಿನ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು ಹಾಗು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಹಾಗು ಇಸ್ಲೇನೋ ಸಮಾಜದ ಹಲವು ಸದಸ್ಯರು ಸ್ಪೇನ್ ನ ಕ್ಯಾನರಿ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. === ಭಾಷೆಗಳು === ತನ್ನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಪರಂಪರೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಳೆದ 2000ದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಐದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹಾಗು ಅದಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಲ್ಲಿ<ref>ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು [http://www.city-data.com/states/Louisiana-Languages.html] ಜೂನ್ 18, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 90.8%ನಷ್ಟು ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೇವಲ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ (ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 99%ನಷ್ಟು ಜನರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ) ಹಾಗು 4.7%ನಷ್ಟು ಜನರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ (ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 7%ನಷ್ಟು ಜನರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ). ಇತರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ [[ಸ್ಪಾನಿಷ್]], ಇದನ್ನು 2.5%ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ; [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು 0.6%ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತನಾಡಿದರೆ; 0.2%ರಷ್ಟು ಜನರು [[ಜರ್ಮನ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನು ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಾಗು ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಳಕೆಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯ ಸಂವಿಧಾನವು ಯಾವುದೇ ''"ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಅಥವಾ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು"'' ಘೋಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>1974ರ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯ ಸಂವಿಧಾನ [http://senate.legis.state.la.us/Documents/Constitution/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427030216/http://senate.legis.state.la.us/Documents/Constitution/ |date=2011-04-27 }} ಜೂನ್ 18, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ''"ವಾಸ್ತವ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ"'' ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಾಗು ಫ್ರೆಂಚ್. ಫ್ರೆಂಚ್, ಕ್ರೆಒಲೇ, ಹಾಗು ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಷಾಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯ ಮೂರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಷಾಪ್ರಬೇಧಗಳಿವೆ: [[ಕಾಜುನ್ ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಕಲೋನಿಯಲ್ ಫ್ರೆಂಚ್]], ಹಾಗು [[ನೆಪೋಲಿನಿಕ್ ಫ್ರೆಂಚ್]]. ಕ್ರೆಒಲೇ ಭಾಷೆಗೆ, [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಕ್ರೆಒಲೇ ಫ್ರೆಂಚ್]] ಪ್ರಭೇದವಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಸಹ ಇವೆ: [[ಕಾಜುನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಒಂದು ವಿಧ, ಜೊತೆಗೆ [[ಯಾಟ್]] ಎಂದು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾಷಾಪ್ರಭೇದವು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಪ್ರಭೇದ]]ವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್]] ನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಶೈಲಿಗಳು ವಲಸಿಗ [[ಐರಿಶ್]] ಹಾಗು [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] ನ ದೊಡ್ಡ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿವೆ, ಆದರೆ ಯಾಟ್ ಉಪಭಾಷೆಯೂ ಸಹ ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿವೆ. === ಧರ್ಮ === ಕಳೆದ 2000ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಂಥಗಳಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]] 1,382,603 ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು; [[ಸದರನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್]] 868,587 ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು; ಹಾಗು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆತಾಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್]] 160,153 ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/22_2000.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-26 |archive-date=2012-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121121410/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/22_2000.asp |url-status=dead }}</ref> ದಕ್ಷಿಣದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಂತೆ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಪಂಥದವರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ವಯಸ್ಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 60% ನಷ್ಟು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಮಧ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು [[ಫ್ಲೋರಿಡ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಗಳ]] ಉತ್ತರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಕೃತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಪರಂಪರೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವರ ವಂಶಜರಾದ ಕಾಜುನ್ ಹಾಗು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರೆಒಲೇಗಳು, ಹಾಗು ನಂತರ ಐರಿಶ್, ಇಟಾಲಿಯನ್, ಹಾಗು ಜರ್ಮನ್ ವಲಸಿಗರಿಂದಾಗಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಸಹ ಇದೆ.<ref> ಸಮಗ್ರವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕಾಗಿ, [[ಬೈಬಲ್ ಬೆಲ್ಟ್]] ನ್ನು ನೋಡಿ. </ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರೆಒಲೇಗಳು ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದವರು, ತೋಟದ ಮಾಲೀಕರು ಹಾಗೂ ಮುಖಂಡರಾದ್ದರಿಂದ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಿಂದಿನ ಗವರ್ನರ್‌ಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರೆಒಲೇ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{CathEncy|wstitle=Louisiana}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಬಹುತೇಕವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಮತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ಗಳು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಿಗಳಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ 2008ರಲ್ಲಿ ಸೆನೆಟರ್‌ಗಳು ಹಾಗು ಗವರ್ನರ್ ಇಬ್ಬರೂ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪಂಥದವರಾಗಿದ್ದರು. ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗು ಅದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದಕ್ಷಿಣ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref> ಇತರ ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಗು ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಸುದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಕ್ಯೂಬನ್ ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1960ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ತನ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆ ಹಾಗು ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ. [[ಡೀಪ್ ಸೌತ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ([[ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಪಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್]] ಹಾಗು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲ ಹಾಗು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಯೂನಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ''ಕೌಂಟಿ'' ಪದಕ್ಕೆ ''ಪ್ಯಾರಿಷ್'' ಪದದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಳಕೆಯನ್ನು (ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ''ಲಾ ಪರೌಚೆ'' ಅಥವಾ "ಲಾ ಪರೋಇಸ್ಸೇ") ಸರಕಾರದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳ ಪೂರ್ವ-ರಾಜ್ಯತ್ವದ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.</ref> ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಜನರ ಪ್ರಸಕ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು: * ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್: 90% ** ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟ್: 60% *** [[ಈವ್ಯಾಂಜೆಲಿಕಲ್]] ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟ್ 31%<ref name="autogenerated1">[http://religions.pewforum.org/maps ಪೆವ್ ಫೋರಮ್ ಆನ್ ರಿಲಿಜನ್ &amp; ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಫ್]</ref> *** [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಪ್ಪು ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟ್]] : 20%<ref name="autogenerated1"/> *** [[ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟ್]] 9%<ref name="autogenerated1"/> ** ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್: 28% ** ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್:2% *** [[ಜೆಹೊವಾಸ್ ವಿಟ್ನೆಸಸ್]] : 1% <ref name="autogenerated1"/> * ಅನ್ಯ ಧರ್ಮಗಳು – 2% ** ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ: 1% ** [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]: 1% <ref name="autogenerated1"/> ** [[ಜೂಡೆಯಿಸಂ]]: 0.5%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ<ref name="autogenerated1"/> * [[ನಾನ್-ರಿಲಿಜಿಯಸ್]] (ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರದ): 8% [[ಯಹೂದಿ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಸಮುದಾಯಗಳು ರಾಜ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಟನ್ ರೂಜ್ ಹಾಗು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್.<ref>ಐಸಾಕ್ಸ್, ರೋನಾಲ್ಡ್ H. ''ದಿ ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಬುಕ್: ಏ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಅಂಡ್ ಅಲಮನಾಕ್'' , nc., 1993. ಪುಟ. 202.</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯ. ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 12,000ದಷ್ಟಿತ್ತು. ಕಳೆದ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಲೂಯಿಸಿಯಾನವನ್ನು ಇತರ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಅಸಾಧಾರಣವೆನಿಸಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲಿನ ಹಾಗು ವರ್ಜೀನಿಯ 18 ಹಾಗು 19ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಹಿಗ್ (ನಂತರ ಡೆಮೋಕ್ರ್ಯಾಟ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು) [[ಜುಡಃ P. ಬೆಂಜಮಿನ್]] (1811–1884), ಇವರು [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್]] ಗೆ ಮುಂಚೆ [[U.S. ಸೆನೆಟ್]] ಗೆ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿ ನಂತರ [[ಕಾನ್ಫೆಡರೇಟ್]] ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದರು; [[ಕಾನ್ಫೆಡರೇಟ್ ಆರ್ಮಿ]]ಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಅಡಾಲ್ಫ್ ಮೆಯೇರ್]] (1842–1908), [[U.S. ಹೌಸ್]] ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1891 ರಿಂದ 1908ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿಧನದ ತನಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದರು; ಹಾಗು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ [[ಜೆಯ್ ಡರ್ಡೆನ್ನೆ]] (1954-). === ಸಂಗೀತ === {{Main|Music of Louisiana}} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Main|Outline of Louisiana|Index of Louisiana-related articles}} {{clear}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * ''ದಿ ಶುಗರ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್: ಪ್ಲಾಂಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಲೇವ್ಸ್ ಇನ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ'ಸ್ ಕೇನ್ ವರ್ಲ್ಡ್, 1820-1860'' ರಿಚರ್ಡ್ ಫೋಲೆಟ್‌ರಿಂದ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ 2007. ISBN 978-0-8071-3247-0 * ''ದಿ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್,1440-1870'' ಹಗ್ ಥಾಮಸ್ ರಿಂದ. 1997: ಸೈಮನ್ ಹಾಗು ಸ್ಚುಸ್ಟರ್. ಪುಟ.&nbsp;548. * ''ಇನ್ಹ್ಯೂಮನ್ ಬಾಂಡೇಜ್: ದಿ ರೈಸ್ ಅಂಡ್ ಫಾಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಲೇವರಿ ಇನ್ ದಿ ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್'' [[ಡೇವಿಡ್ ಬ್ರಿಯೋನ್ ಡೇವಿಸ್]]ರಿಂದ 2006: ಆಕ್ಸ್ಫಾರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 978-0-19-533944-4 * [[ಯಿಯನ್ನೋಪೌಲೋಸ್, A.N.]], ದಿ ಸಿವಿಲ್ ಕೋಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ (ಸಿವಿಲ್ ಲಾ ಸಿಸ್ಟಂನಿಂದ ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ: ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಅಂಡ್ ಕಂಪ್ಯಾರಿಟಿವ್ ಲಾ, ಏ ಕೋರ್ಸ್ ಬುಕ್: ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ಸ್, ಕೇಸಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಿರಿಯಲ್ಸ್, 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ; ಇದು ಯಿಯನ್ನೋಪೌಲೋಸ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಪ್ರಿಫೇಸ್ ಟು ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸಿವಿಲ್ ಕೋಡ್ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿದೆ). * ರೊಡೋಲ್ಫೋ ಬಟಿಜಾ, ದಿ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸಿವಿಲ್ ಕೋಡ್ ಆಫ್ 1808: ಇಟ್ಸ್ ಆಕ್ಚುಅಲ್ ಸೋರ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ರೆಲವೆನ್ಸ್, 46 TUL. L. REV. 4 (1971); ರೊಡಾಲ್ಫೋ ಬಟಿಜಾ, ಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿವಿಲ್ ಕೋಡ್ ಆಫ್ 1808, ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೆಕ್ಯುಲೇಶನ್: ಏ ರಿ ಜಾಯಿನ್ಡರ್, 46 TUL. L. REV. 628 (1972); ರಾಬರ್ಟ್ A. ಪಾಸ್ಕಲ್, ಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ 1808: ಏ ರಿಪ್ಲೈ ಟು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಬಟಿಜಾ, 46 TUL. L. REV. 603 (1972); ಜೋಸೆಫ್ M. ಸ್ವೀನೆಯ್, ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಲರ್ಸ್ ಓವರ್ ದಿ ಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿವಿಲ್ ಕೋಡ್ ಆಫ್ 1808,46 TUL. L. REV. 585 (1972). * ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ಏಕೈಕ ದಾಖಲೆಯೆಂದರೆ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗಯರ್ರೆ]] ಅವರ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ (ಹಲವಾರು ಆವೃತ್ತಿಗಳು 1866ರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿವೆ, 4 ಸಂಪುಟಗಳು, 1885ರಲ್ಲಿ ಮರಣಾನಂತರ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹಾಗು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತೃತಗೊಂಡ ಆವೃತ್ತಿ). * 17 ಹಾಗು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪರಿಶೋಧಕರ ಹಲವಾರು ವಿವರಣೆಗಳು: [[ಜೀನ್-ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಬೋಸ್ಸು]], [[ಫ್ರಾನ್ಕಾಯಿಸ್-ಮೇರಿ ಪೆರ್ರಿನ್ ಡು ಲಾಕ್]], ಪಿಯೆರ್ರೆ-ಫ್ರಾನ್ಕಾಯಿಸ್-ಜೇವಿಯರ್ ಡೆ ಚಾರ್ಲೆವೋಯಿಕ್ಸ್, ಡುಮೊಂಟ್ (Fr. ಮಾಸ್ಕ್ರಿಯೇರ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಂತೆ), Fr. [[ಲೂಯಿಸ್ ಹೆನ್ನೆಪಿನ್]], ಲಹೊಂಟನ್, [[ಲೂಯಿಸ್ ನರ್ಸಿಸ್ಸೇ ಬುಡ್ರಿ ಡೆಸ್ ಲೊಜಿಯೆರೆಸ್]], [[ಜೀನ್-ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟೆ ಬೆನರ್ಡ್ ಡೆ ಲಾ ಹಾರ್ಪೆ]], ಹಾಗು ಲವಲ್. ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ, ಪರಿಶೋಧಕ [[ಅಂಟೋಯಿನೆ ಸೈಮನ್ ಲೆ ಪೇಜ್ ಡು ಪ್ರಾಟ್ಜ್]] ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ''ಹಿಸ್ಟಾಯಿರೆ ಡೆ ಲಾ ಲೂಯಿಸಿಯಾನೆ'' ಯಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞನೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ (3 ಸಂಪುಟಗಳು, ಪ್ಯಾರಿಸ್, 1758; 2 ಸಂಪುಟಗಳು., ಲಂಡನ್, 1763) * [[ಫ್ರಾನ್ಕಾಯಿಸ್ ಜೇವಿಯರ್ ಮಾರ್ಟಿನ್]]ರ ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ '' (2 ಸಂಪುಟಗಳು., ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್, 1827-1829, ನಂತರ ಇದನ್ನು J. F. ಕಾಂಡನ್, ಸಂಪಾದಿಸಿದರು, ಇದು 1861ರವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್, 1882) ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ನಿರೂಪಣೆ, ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಕಾಯಿಸ್ ಬಾರ್ಬೆ-ಮಾರ್ಬೋಯಿಸ್]] ಅವರ ''ಹಿಸ್ಟಾಯಿರೆ ಡೆ ಲಾ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಎಟ್ ಡೆ ಲಾ ಸೆಸ್ಸಿಒನ್ ಡೆ ಕಾಲೋನಿ ಪಾರ್ ಲಾ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಆಕ್ಸ್ ಎಟಾಟ್ಸ್-ಯೂನಿಸ್'' (ಪ್ಯಾರಿಸ್, 1829; ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿಲಾಡೆಲ್ಫಿಯ, 1830). * [[ಅಲ್ಚೀ ಫಾರ್ಟಿಯೆರ್]] ಅವರ ''ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ '' (N.Y., 4 ಸಂಪುಟಗಳು., 1904) ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದೊಡ್ಡ-ಮಟ್ಟದ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆ. * [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಫೆಲ್ಪ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ಗ್ರೇಸ್ ಕಿಂಗ್]] ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಬರಹಗಳು ಹಾಗು [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಹಾಗು [[ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ (q.v.)]] ಬಗೆಗಿನ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ರಿಗ್ಹ್ಟರ್]] ಹಾಗು [[ಜಾನ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕೆಂಡಲ್]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Louisiana}} * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Louisiana}} * [http://lagic.lsu.edu/ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಜಿಯೋಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424033038/http://lagic.lsu.edu/ |date=2008-04-24 }} * [http://www.leh.org ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಎಂಡೋಮೆಂಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಹ್ಯುಮಾನಿಟಿಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210610084158/https://www.leh.org/ |date=2021-06-10 }} * [http://www.saltycajun.com/forum/view.php?pg=info_weather ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ವೆದರ್ ಅಂಡ್ ಟೈಡ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029112424/http://www.saltycajun.com/forum/view.php?pg=info_weather |date=2020-10-29 }} === ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೊಂಡಿಗಳು === * [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/content/PUBLI/contentpage14.php ಭೂವಿಜ್ಞಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412043318/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/content/PUBLI/contentpage14.php |date=2013-04-12 }} ** [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/gengeomapla.pdf ಜನರಲೈಸ್ಡ್ ಜಿಯೋಲಾಜಿಕ್ ಮ್ಯಾಪ್ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ , 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117085026/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/gengeomapla.pdf |date=2013-01-17 }} ** [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/gengeotext.pdf ಜನರಲೈಸ್ಡ್ ಜಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117085013/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/gengeotext.pdf |date=2013-01-17 }} (ಜನರಲೈಸ್ಡ್ ಜಿಯಾಲಜಿಕ್ ಮ್ಯಾಪ್ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಉಲ್ಲೇಖ) ** [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/Loess%20Map%20of%20LA.pdf ಲೋಯೆಸ್ಸ್ ಮ್ಯಾಪ್ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325233831/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/Loess%20Map%20of%20LA.pdf |date=2009-03-25 }} ** [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/content/PUBLI/contentpage17.php ಅದರ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಜಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117085115/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/content/PUBLI/contentpage17.php |date=2013-01-17 }} ** [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/6geofacts.pdf ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಜಿಯೋಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207055342/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/6geofacts.pdf |date=2013-12-07 }} === ಸರ್ಕಾರ === * [http://louisiana.gov ಅಫಿಷಿಯಲ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ] * [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Louisiana ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಟೇಟ್ ಡಾಟಾಬೇಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515221420/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Louisiana |date=2008-05-15 }} - ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ರಾಜ್ಯದ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ತಯಾರಿಸಿದ ಅನ್ವೇಷ್ಯ ಡಾಟಾಬೇಸಸ್ ಗಳ ವಿವರಣಾ ಪಟ್ಟಿ ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್ ರೌಂಡ್ ಟೇಬಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. * [http://louisiana.gov/wps/wcm/connect/Louisiana.gov/Explore/Demographics+%26+Geography/ ಸೆನ್ಸಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆನ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207002353/http://louisiana.gov/wps/wcm/connect/Louisiana.gov/Explore/Demographics+%26+Geography/ |date=2012-02-07 }} === U.S. ಸರ್ಕಾರ === * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=LA ಎನರ್ಜಿ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಫಾರ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110206050811/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=LA |date=2011-02-06 }} * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/LA.htm USDA ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105013531/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/LA.htm |date=2011-11-05 }} * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=LA USGS ರಿಯಲ್ ಟೈಮ್, ಜೀಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್, ಆಂಡ್ ಅಥರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ .] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205135744/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=LA |date=2007-02-05 }} * {{ushr|Louisiana|1|1st district}}: [[ಸ್ಟೀವ್ ಸ್ಕಾಲಿಸೆ]] - [http://scalise.house.gov/ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * {{ushr|Louisiana|2|2nd district}}: [[ಜೋಸೆಫ್ ಕಾವ್]] - [http://josephcao.house.gov/ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090112203834/http://josephcao.house.gov/ |date=2009-01-12 }} & [http://caoforcongress.com/ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605153016/http://www.caoforcongress.com/ |date=2009-06-05 }} * {{ushr|Louisiana|3|3rd district}}: [[ಚಾರ್ಲಿ ಮೆಲನ್ಕಾನ್]] - [http://www.house.gov/melancon/ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522065951/http://www.house.gov/melancon/ |date=2015-05-22 }} * {{ushr|Louisiana|4|4th district}}: [[ಜಾನ್ C. ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್]] - * {{ushr|Louisiana|5|5th district}}: [[ರೋಡ್ನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್]] - [http://www.house.gov/alexander/ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513003338/http://www.house.gov/alexander/ |date=2009-05-13 }} * {{ushr|Louisiana|6|6th district}}: [[ಬಿಲ್ ಕಾಸ್ಸಿಡಿ]] * {{ushr|Louisiana|7|7th district}}: [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೌಸ್ಟನಿ]] - [http://www.house.gov/boustany/ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050714050524/http://www.house.gov/boustany/ |date=2005-07-14 }} === ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮ === * [http://www.nola.com/ ದಿ ಟೈಮ್ಸ್-ಪಿಕಾಯುನೆ] ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದ ಪ್ರಮುಖ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ * [http://www.wwltv.com/ WWL-TV] ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ === ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳು === * [http://www.epa.gov/wed/pages/ecoregions/la_eco.htm ಇಕೊರೀಜನ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ] * [http://www.epa.gov/wed/pages/ecoregions/map_eco.htm ಇಕೊರೀಜನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಅಲ್ಯೂವಿಯಲ್ ಪ್ಲೈನ್ ] === ಮಣ್ಣಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು === * [http://soils.usda.gov/survey/online_surveys/louisiana/index.html ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಆನ್ಲೈಲ್ ಸಾಯಿಲ್ ಸರ್ವೇ ಮ್ಯಾನ್ಯುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019000508/http://soils.usda.gov/survey/online_surveys/louisiana/index.html |date=2012-10-19 }} {{Geographic Location |Centre = Louisiana |North = [[Arkansas]] |Northeast = |East = [[Mississippi]] |Southeast = |South = [[Gulf of Mexico]] |Southwest = |West = [[Texas]] |Northwest = }} {{Template group |title = <span style=';font-size:11pt;'>Articles Related to Louisiana / Louisiane / Lwizyàn </span> <br /> ''The Pelican State, The Bayou State, The Creole State, Sportsman's Paradise'' |list = {{Louisiana|expand}} {{Confederate States of America}} {{La Francophonie|state=autocollapse}} {{LA cities and mayors of 100,000 population}} {{Coord|display=title|31|N|92|W|region:US-LA_type:adm1st_scale:3000000}} }} {{United States topics}} {{United States}} {{succession | preceded = [[Ohio]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on April 30, 1812 (18th) | succeeded = [[Indiana]] }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಲೂಯಿಸಿಯಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾನ್ಫೆಡರೇಟ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ]] [[ವರ್ಗ:1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜೀತಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪೂರ್ವದ ವಸಾಹತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] m34zqk2l6l4j74dbh86kchp5bxdtjju 0 24111 1379761 1361832 2026-08-10T08:08:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379761 wikitext text/x-wiki ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮೂಹದ ಒಂದು ದೃಢ ಗುರುತಿಸುವುಕೆಯನ್ನು '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ''' ಯು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರ]] ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಬಾರಿ, ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಿಗೆ ರಾಜ್ಯತ್ವದ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ,<ref name="Smith 1993">{{cite book|last=Smith|first=Anthony D.|authorlink=Anthony D. Smith|title=National Identity|publisher=University of Nevada Press|location=Reno|year=1993|isbn=0874172047|page=|url=https://books.google.com/?id=bEAJbHBlXR8C}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಥವಾ ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ಪೌರತ್ವ ಬರಿ ಒಂದೇ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು, ಅಥವಾ ಒಂದೇ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದಾದ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರುಗಳಿಂದ ಕೂಡ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತ ಮಾಡಬಹುದು.<ref name="Kymlicka 1995">{{cite book|last=Kymlicka |first=Will.|authorlink=Will Kymlicka |title=Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1995|isbn=0198290918|page=|url=https://books.google.com/?id=eiRqsXrJo1UC&pg=PA1&dq=Multicultural+Citizenship:+A+Liberal+Theory+of+Minority+Rights&q}}</ref> ==ಇತಿವೃತ್ತ== ರಾಜ್ಯವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯದೆಂದು ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಇತರ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ನೈಜವಾಗಿ ಉನ್ನತವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಕೂಡ ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref name="Smith 1993-p72">{{cite book|last=Smith|first=Anthony D.|authorlink=Anthony D. Smith|title=National Identity|publisher=University of NevadaPress|location=Reno|year=1993|isbn=0874172047|page=72|url=https://books.google.com/?id=bEAJbHBlXR8C}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಗೆಲ್ನೆರ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಬ್ರೆಯುಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು "ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ರಾಜಕೀಯ ವಿಧಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಅದು ಜನಾಂಗೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ" ಕೊರ್ನೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವರದಿ, 2009, ISBN 978-0-8014-7500-9</ref> ಇದನ್ನು ಒಂದು ಚಳುವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅಥವಾ ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಿಗಾಗಿ ಸ್ವದೇಶವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೂ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ವಯಾಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯ) ಬಳಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಜನಾಂಗಗಳ ಅಥವಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಒಂದು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುವುದು.<ref>ಥಾಮಸ್ ಬ್ಲಾಂಕ್ ಪಿಟರ್ ಶ್ಮಿಥ್, ''ಸಂಯುಕ್ತ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತು: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮ'' ''ರಾಜಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ'' ದಲ್ಲಿ ''ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಪುಟ'' ೨೪, ಸಂಖ್ಯೆ ೨, (2003)</ref> ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ನೈಜವಾಗಿ [[ಭಾಷೆ]], [[ಜನಾಂಗ]] ಅಥವಾ [[ಜಾತಿ]]ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗದ [[ಕಲ್ಪಿತ ಸಮುದಾಯಗಳತ್ತ]] ಸಂಗ್ರಹಿತ ಸ್ವವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಾಗಿ ಕೂಡ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ [[ರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಕೂಡಿ [[ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು]].<ref name="Anderson 1991">{{citebook|last=Anderson|first=Benedict| authorlink=Benedict Anderson|title=Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism|publisher=Verso|location=New York|year=1991 |isbn=978-0860915461|pages=37–46|url=https://books.google.com/?id=4mmoZFtCpuoC&lpg=PP1&dq=imagined%20communities&pg=PP1#v=onepage&q}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ಗತಕಾಲದ ಹಿಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಬೇಡಿ ಕೆಲವು ಸಲ [[ಪ್ರತಿಗಾಮಿ]] ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿದೆಶೀಯರ ಹೊರದೂಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಜನಾಂಗದ ಮೂಲಸ್ಥಳವೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕರೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ [[ಕ್ರಾಂತಿದಾಯಕ]]ವಾಗಿದೆ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಸಂಗ್ರಹಿತ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ - ’ಜನರು’ ಸ್ವಯಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿರಬೇಕು, ಸಂಘಟಿತರಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬೇಕು.<ref>{{cite book|title=Nationalism|editor=Hutchinson, John and Smith, Anthony D.|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1994|series=Oxford Readers|pages=4–5}}</ref> ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಚಯದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವೆಂದು [[ವೈಯುಕ್ತತೆ]]ಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.google.com/books?id=ws-EE3rJr9YC&lpg=PP1&dq=Anthony%20D.%20Smith%2C%20Nationalism&pg=PA18#v=onepage&q=collectivism&f=false ಅಂಥೋನಿ ಡಿ. ಸ್ಮಿಥ್, ''ನ್ಯಾಶನಲಿಸಮ್'', p. 17-20, ಪಾಲಿಟಿ, 2002] ISBN 978-0-7456-2659-8.</ref> ==ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ ಪವಿತ್ರ ಚಿನ್ಹೆಗಳು== [[ರಾಷ್ಟ್ರ ಧ್ವಜ]]ಗಳು, [[ರಾಷ್ಟ್ರ ಗೀತೆ]]ಗಳು, ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪರಿಚಯದ ಇತರ ಚಿನ್ಹೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಚಿನ್ಹೆಗಳಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ ಪವಿತ್ರ ಚಿನ್ಹೆಗಳೆಂದೆ ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಳವಾದ ಭಾವನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು.<ref name="Billig 1995">{{cite book|last=Billig|first=Michael|authorlink=Michael Billig|title=Banal Nationalism|publisher=Sage|location=London|year=1995|url=https://books.google.com/?id=VV18cdwqVf4C|isbn=0803975252}}</ref><ref name="Gellner 2005">{{cite book|last=Gellner|first=Ernest|authorlink=Ernest Gellner|title=Nations andNationalism|publisher=Blackwell|year=2005| edition=Second|isbn=1405134429| url=http:// books.google.com/?id=jl7t2yMfxwIC}}</ref><ref name="Canovan 1996">{{cite book|last=Canovan|first=Margaret|authorlink=Margaret Canovan|title=Nationhood and Political Theory|publisher=Edward Elgar|location=Cheltenham|year=1996|url=https://books.google.com/?id=kIW5GAAACAAJ|isbn=1840640111}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Miler 1995">{{cite book|last=Miller|first=David|authorlink=David Miller (political theorist)|title=On Nationality|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1995|url=https://books.google.com/?id=1GuaIAAACAAJ|isbn=0198293569}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಗೆಲನರ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರುಯೆಲಿ ಅವರು ''ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಹಾಗೂ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ನಡುವಿನ ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ’ದೇಶಭಕ್ತಿ’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಒಂದು ವೇಳೆ ’ಪೌರ/ಪಾಶ್ಚ್ಯಾತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ’ಯಿಂದ ಬದಲಿಸಿದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದು ಸಮಾಪ್ತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ."<ref>ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಗೆಲ್ನೆರ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಬ್ರೆಯುಲಿ, ''ನೇಷನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಲಿಸಂ'', ಪಿ. xvii, ಕೊರ್ನೆಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 2009, ISBN 978-0-8014-7500-9</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=NzO8hZ8pwsUC&pg=PA75&dq=nationalism+pejorative&q=|title=Social identity, intergroup conflict, and conflict reduction; Volume 3 of Rutgers series on self and social identity|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2001|isbn=9780195137422|pages=74,75|author1=Ashmore, Richard D|author2=Jussim, Lee J|author3=Wilder, David|author=Richard D. Ashmore, Lee J. Jussim, David Wilder}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=lHu6kBLV4CUC&pg=PA144&dq=nationalism+pejorative&q=nationalism%20pejorative|title=Jealousy of trade: international competition and the nation-state in historical perspective|author=Istvan Hont|publisher=[[Harvard University Press]]|year=2005|isbn=9780674010383|page=144}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುವದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ನಗರದತ್ತ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಾಯಕನಿಗೆ ನಿಷ್ಠಾವಂತರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. 18ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ [[ಅಮೇರಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಹಾಗೂ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು [[ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇತರ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಮಯದ [[ಫ್ರಾಂನ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಅತಿರಿಕ್ತ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="brit">{{cite web|publisher=[[Encyclopedia Britannica]]|title=Nationalism|url=http://www.britannica. com/EBchecked /topic/405644/nationalism|accessdate=2009-12-06}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Smith 1998">{{cite book|last=Smith|first=Anthony D.|authorlink=Anthony D. Smith| title= Nationalism and Modernism: A Critical Survey of Recent Theories of Nations and Nationalism|publisher=Routledge| location=London| year=1998| url=http:// books. google.com/?id=4O0w3ZH57KkC|isbn=0415063418}}</ref><ref>"'''ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ'''...ಯನ್ನು ಇಯನ್ ಮೈಕೆಲಿನ್, ಅಲಿಸ್ಟೈರ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್,, ''ರಾಜಾಕೀಯ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಶಬ್ದಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದರೆ''. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಆಧುನಿಕ ತತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ...",ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, 2009, ISBN 978-0-19-920516-5.</ref> ''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ'' ಎಂಬ ಪದವು [[ಜೊಹಾನ್ ಒಟ್ಟಫ್ರೆಡ್ ಹರ್ಡರ್]] (''ನ್ಯಾಶನಲಿಸಮ್us'' ) ಅವರಿಂದ 1770ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|title=The Culture of Power and the Power of Culture: Old Regime Europe 1660-1789|url=https://books.google.com/?id=3qCIzooCRlwC&pg=PA260&dq=nationalism+pejorative#v=onepage&q=nationalism%20pejorative|author=T. C. W. Blanning|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2003|pages=259,260 | isbn=9780199265619}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಯಾವಾಗ ಉದ್ಭವಿಸಿತು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಠಿಣ, ಆದರೆ ಇದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಆಧುನಿಕ [[ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[18ನೇಯ ಶತಮಾನ]]ದ ಅಂತ್ಯದ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಹಾಗೂ ಇದು [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಜೊತೆ [[ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ]]ದ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="brit"/> ಆ ಸಮಯದಿಂದ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಬಹಳ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ [[ಮೊದಲನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ]] ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಎರಡನೇಯ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ]]ರ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿ ಅಥವಾ ಆಧಾರ ಸೂತ್ರವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. [[ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ]]ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಅಧಕಾರವುಳ್ಳ ಪೌರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ಆಜ್ಞಾಪಾಲನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದಾಗಿದೆ.<ref name="Laqueuer, Walter 1976. Pp. 15"> ಲ್ಯಾಕ್ಯೂಯೆರ್,ವಾಲ್ಟೆರ್." ಜುವನ್ ಜೆ. ಲಿನ್ಜ್ ರಿಂದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೋಲಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನ, ನಿರಂಕುಶತ್ವ, ಒಂದು ಓದುಗರ ದಿಕ್ಸೂಚಿ: ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು, ನಿರೂಪಣೆಗಳು, ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ. ಬರ್ಕೆಲಿ ಮತ್ತು ಲಾಸ್ ಅನ್‌ಜೆಜಿಸ್: ಕ್ಯಾಲಿಪೋರ್ನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವರದಿ, 1976. Pp. 15 " ನಿರಂಕುಶತ್ವವು ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೇ ಅದರೂ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಬಲವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ."</ref><ref name="Laqueur, Walter 1997. Pp. 90"> ಲ್ಯಾಕ್ಯೂಯೆರ್, ವಾಲ್ಟೆರ್. ''ನಿರಂಕುಶತ್ವ: ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯ.'' ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1997. Pp. 90. "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ, ಶ್ರೇಣಿಕೃತ ರಚನೆಗಳು, ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣಗಳು."</ref><ref name="jewishvirtuallibrary.org"> "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜವಾದದ ಮೇಲೆ ಗೊಬ್ಬೆಲ್ಸ್, ಬೊಲ್‌ಶೆವಿಸಂ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ''ವಿದೇಶಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ದಾಖಲೆಗಳು'', ಸಂಪುಟ. II, 1938, pp. 17-19. ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2009ರಲ್ಲಿ ಜೆವಿಶ್ ವರ್ಚುಯಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/Goebbels091038.html ] ನಾಜಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಣಿಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಜೊಸೆಫ್ ಗೊಬ್ಬೆಲ್ಸ್ ವಿವರಿಸಿದ "ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ರಾಷ್ಟ್ರ" ರಾಜ್ಯದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಭಾವನೆ " ಇದು ನಮಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜವಾದಿತನವು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಓಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದರೂ ಒಂದನ್ನೊಂದು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತ, ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗದ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ದತಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಭಾವನೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು."</ref><ref> ಕೊಲನ್, ಹ್ಯನ್ಸ್; ಕ್ಯಾಲ್‌ಹೌನ್, ಕ್ರೈಗ್. '' ದ ಐಡಿಯಾ ಆಫ್ ನ್ಯಾಶನಲಿಸಮ್: ಎ ಸ್ಟಡಿ ಇನ್ ಇಟ್ಸ್ ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರೌಂಡ್.'' ಟ್ರಾನ್ಸ್ಯಾಕ್ಷನ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್ Pp 20.<br />ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. 1942. ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಅಫೇರ್ಸ್'' ಸಂಪುಟ 2.</ref> == ವಿಧಗಳು == === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪವಿತ್ರತೆ === [[ಚಿತ್ರ:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|300px|thumb| ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಕಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಂತೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಜನರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ.(ಈಜೆನ್ ಡೆಲಕ್ರಕ್ಸ್)]] ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೌರರು ಒಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಪೌರರಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಆ ಕಾರ‍ಣದಿಂದಾಗಿ "ನಿಜವಾದ" ಪೌರರು ಸಮರ್ಥವಾದ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲಾದ ವಾಸ್ತವವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಕೆಲವು ಸಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಮೂಲನಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಮಿಥ್, ಅನ್‌ಥೋನಿ ಡಿ. 1986 ದ ಎಥ್ನಿಕ್ ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ಹ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಲಂಡನ್: ಬಾಸಿಲ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ವೆಲ್. pp 6–18. ISBN 0-521-22515-9.</ref> === ಪೌರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ === ಸಮಾನವಾದ ಹಾಗೂ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಏಕರೂಪದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳ ಜನರ ಸಂಘಟನೆಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂದು ಪೌರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ.<ref name="blackwell">{{Cite book | last = Nash | first = Kate | title = The Blackwell companion to political sociology | page = 391 | publication-date = 2001 | publisher = Wiley-Blackwell | isbn = 0631210504 | postscript = <!--None--> }} </ref> ಪೌರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಸಮಾನವಾದ ಜನಾಂಗೀಯ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯೇ ಮೂಲ ಮಂತ್ರವಲ್ಲದ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಈ ಪೌರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು [[ಅರ್ನಸ್ಟ್ ರೆನನ್]] ತಮ್ಮ 1882 ರ "ವಾಟ್ ಇಸ್ ಅ ನೇಷನ್?" ಎಂಬ ಉಪಾವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು "ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೂಡಿ ಬಾಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರತಿದಿನದ [[ಜನಮತ]]" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="blackwell"/> ಪೌರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು (ಅಥವಾ ಪೌರತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರ, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ರಾಜಕೀಯ ತರ್ಕ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು "ಜನರ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು" ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕರ ಸಕ್ರೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದ [[ಜೀನ್-ಜಾಕಸ್ ರೊಸಿಯು]] ಅವರಿಂದ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ 1762ರ ಪುಸ್ತಕ [[ದಿ ಸೊಶೀಯಲ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್‌]] ನಿಂದ ಪಡೆದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹಲವು ಬಾರಿ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ವಿಚಾರವಾದ ಹಾಗೂ ಉದಾರಶೀಲತೆಯ ಪರಂಪರೆಗಳೊಳಗೆ ಪೌರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಜನಾಂಗೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಪೌರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಫ್ರಾಂನ್ಸ್]] ನಂತಹ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಪೌರ-ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಆದರ್ಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿತ್ತು. === ಜನಾಂಗೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಟತೆಯ ನೀತಿ === ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಒಂದು ಜನಾಂಗದ ಉತ್ಕ್ರಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಜನಾಂಗದ ಮೇಲೆ ಹೋರುವ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು ಜನಾಂಗೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಟತಾ ನೀತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣತೆ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಟತಾ ನೀತಿಯ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಆಚರಣೆ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬಂದ ಸ್ವಭಾವಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪುರಾವೆಗಳು ಹೇಳಿವೆ.<ref>{{Cite journal |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/118597334/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0 |title=Nature and Nurture in Own-Race Face Processing |coauthors=Yair Bar-Haim, Talee Ziv, Dominique Lamy, Richard M. Hodes |journal=Psychological Science |volume=17 |issue=2 |pages=159–163 |year=2008 |doi=10.1111/j.1467-9280.2006.01679.x |author=Bar-Haim, Yair |pmid=16466424 |postscript=<!--None--> }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ USA ನಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಜನಾಂಗೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಟತಾ ನೀತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಚಳುವಳಿಗಳು {{Clarify|date=August 2009}} ಬಿಳಿ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು ಎರಡೂ ಜನರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ತರಹದ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ" ಹಲವು ಬಾರಿ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಉದಾಹರಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ಆದಾರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹೊಗಳುತ್ತದೆ [[ಆಂಗ್ಲೋಫೀಲಿಯ]] ಅಥವಾ [[ಆಫ್ರೋಸೆಂಟಿಸಮ್]] ನೋಡಿ. ಸ್ಪಷ್ಟ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ [[ವರ್ಣ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] 19ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಸಮಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಹಾಗೂ [[ಪ್ರತಿಗಾಮಿ]] ಚಳುವಳಿಗಳು 20ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲನೇಯ ಅರ್ಧ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದವು.{{Clarify|date=August 2009}} [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜವಾದಿ]] ಆದರ್ಶತೆ ಅತಿ ವಿಸ್ತೃತವಾದ "[[ವರ್ಣ]]" ಆದರ್ಶತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು: "ವರ್ಣ" ಪದದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು [[ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. 21ನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ "ವರ್ಣ" ಎಂಬ ಪದ ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖಚರ್ಯೆ ಸಮೂದಾಯಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಪದ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ{{Clarify|date=August 2009}}; [[ಜನಾಂಗೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಟತೆ ನೀತಿ]] ಪದವು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರ ಹಾಗೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಪದ.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=gFK9txcEYHYC |title=Non-Western Educational Traditions: Indigenous Approaches to Educational Thought and Practice |author=Timothy G. Reagan |publisher=Routledge |year=2005 |pages=[http://books.google.co.uk/books?id=gFK9txcEYHYC&pg=PA4 4–5] | isbn=9780805848571 | DUPLICATE DATA: isbn=9780805848571 |postscript=<!--None--> }}</ref> [[ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ]] ಹಲವು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಹಾಗೂ ಜನಾಂಗೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಟತೆಯ ನೀತಿ ಎರಡೂ ವಿದ್ಯಾಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಗವಾದ ಕಾರಣ ರಾಜ್ಯವು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರ‍-ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರುಗಳನ್ನು ಹೊರದೂಡುವುದಿಲ್ಲ. === ವಿಸ್ತರಣವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ === ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದು ಅಥವಾ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆಪಾದನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಸ್ತರಣವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ [[ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್‌]]ನ ಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳು. === ಎಡ-ಪಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ === [[ಎಡ-ಪಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]] ಎಂದರೆ (ಕೆಲವು ಸಲ [[ಸಮಾಜವಾದಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಪ್ರಚಲಿತವಾದ)<ref>{{Cite web |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/119472227/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0 |title=ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್, ಸಂಪುಟ 35, ಸಂಚಿಕೆ 2; ''ಕ್ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ನೇಶನ್: ಪ್ರಾಬ್ಲೆಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್ ನ್ಯಾಶನಲಿಸಮ್'' |access-date=2021-08-10 |archive-date=2017-10-19 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171019203758/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-9248.1987.tb01886.x/abstract |url-status=dead }}</ref>, [[ಎಡ-ಪಕ್ಷ ರಾಜಕೀಯ]]ಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಚಳುವಳಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಕಿರುಕುಳ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಹೀಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಆರೋಪಿತ ಕಿರುಕುಳ ಕೊಡುವವರಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ತಮ್ಮ [[ಆತ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪ]]ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾ ಚಳುವಳಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿವೆ. [[ತಿದ್ದುಪಡಿ-ವಿರೋಧಕ]] [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌-ಲೇನಿನ್‌ವಾದಿ]]ಗಳು ಈ ಆದರ್ಶವಾದಕ್ಕೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯವಾದ ''ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಇಸಂ ಅಂಡ್ ಸಿ ನೇಶನಲ್ ಕ್ವಶ್ಚನ್'' ಮತ್ತು ಆತನ [[ಸೋಶಿಯಲಿಸಂ ಇನ್ ಒನ್ ಕಂಟ್ರಿ]] ಎಂಬ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯ ಆದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ವರ್ಣೀಯ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳಿಲ್ಲದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರತೆಯ ಹೋರಾಟ ಮುಂತಾದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಎಡ-ಪಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ 1959ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ-ಮೂಲದ [[ಫಲ್ಗೆನ್ಸಿಯೋ ಬಟಿಸ್ತಾ]] ಅವರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಿದ [[ಕಬ್ಬನ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ [[ಫೀಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋ]]ನ [[ಜುಲೈ 26ರ ಚಳುವಳಿ]], [[ಐರ್ಲೆಂಡಿ]]ನ [[ಸಿನ್ ಫೇಯಿನ್]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]ದ [[ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಪ್ರಿಕಾದ [[ಆಪ್ರಿಕನ್ ನೇಶನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]. === ಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ === [[ಚಿತ್ರ:Brasil ame-o ou deixe-o.png|thumb|200px| ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ "ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಲವ್ ಇಟ್ ಅರ್ ಲಿವ್ ಇಟ್" ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರು.]] ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಾವು ಜನಿಸಿದ ಅಥವಾ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದೇಶದ ಪ್ರತಿ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಋಣಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆಂದು ಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://books.google.nl/books?id=1BmPsVvbbdQC&pg=PA22&dq=territorial+nationalism&client=firefox-a&cd=5#v=onepage&q=%22territorial%20nationalism%22&f=false ಮಿಡಲ್ ಈಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ಥ್ ಆಫ್ರಿಕಾ: ಚಾಲೆಂಜ್ ಟು ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ] ಬರೆದವರು ಪಿಟರ್ ಡುಯಿಗ್‌ನಾನ್ ಅಂಡ್ ಎಲ್.ಹೆಚ್.ಗ್ಯಾನ್, [[ಹೂವರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ ಪ್ರೆಸ್,]], 1981, ISBN 978-0-8179-7392-6 (ಪುಟ 22)</ref> ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೂಜ್ಯ ಗುಣವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಮರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ternat">[http://books.google.nl/books?id=9_vuJusOJkMC&pg=PA62&dq=%22territorial+nationalism%22&client=firefox-a&cd=1#v=onepage&q=%22territorial%20nationalism%22&f=false ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ನ್ಯಾಶನಲಿಸಮ್] ಬರೆದವರು ಅಥೆನಾ ಎಸ್. ಲಿಯೊಸ್ಸಿ ಅಂಡ್ ಅಥೋನಿ ಡಿ. ಸ್ಮಿಥ್, [[ಟ್ರಾನ್ಸೆಕ್‌ಷನ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್]], 2001, ISBN 978-0-7658-0002-2, (ಪುಟ 62)</ref> ಕ್ಷೇತ್ರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳಿಂದ ನಾಗರೀಕತೆಯನ್ನು ಆದರ್ಶಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ<ref name="ternat"/>, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದದ ಒಂದು ಮಾನದಂಡವು ಜನಸಮೂದಾಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಆದಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಮೂಹಿಕತೆಯನ್ನು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="ternat"/> === ಅತಿರಿಕ್ತ-ಮಿತಿಮೀರಿದ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ === ಅತಿರಿಕ್ತ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಇದರ ತೀವ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ [[ಯುದ್ಧ]], [[ವಿಯೋಜನೆ]], ಅಥವಾ [[ಜನಾಂಗ ಹತ್ಯೆ]]ಗೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.maknews.com/html/articles/savich/nationalism.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-30 |archive-date=2011-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928022944/http://www.maknews.com/html/articles/savich/nationalism.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Connor 1994p29">{{cite book|last=Connor|first=Walker|authorlink=Walker Connor|title=Ethnonationalism: The Quest for Understanding|location=Princeton, New Jersey|publisher=Princeton University Press|year=1994|url=https://books.google.com/?id=bmgineq0r3MC&printsec=frontcover|page=29 | isbn=9780691025636}}</ref> [[ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ]] ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಅತಿರಿಕ್ತ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪ<ref name="Laqueuer, Walter 1976. Pp. 15"/><ref name="Laqueur, Walter 1997. Pp. 90"/><ref name="jewishvirtuallibrary.org"/><ref> ಕೊಲನ್, ಹ್ಯನ್ಸ್; ಕ್ಯಲೌನ್, ಕ್ರೈಗ್. ''ದ ಐಡಿಯಾ ಆಫ್ ನ್ಯಾಶನಲಿಸಮ್: ಎ ಸ್ಟಡಿ ಇನ್ ಇಟ್ಸ್ ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರೌಂಡ್.'' ಟ್ರಾನ್ಸ್ಯಾಕ್ಷನ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್. ಪು. 20.<br /> ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. 1942. ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಅಫೇರ್ಸ್''. ಸಂಪುಟ 81.</ref>, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಾಂತಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗ್ರಹಿಕತೆ, ಒಂದು ನಿರಂಕುಶವಾದ ರಾಜ್ಯ, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಒಗ್ಗೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಆಸ್ಪದ ನೀಡುವ [[ಏಕೀಕರಣತೆ]] ಅಥವಾ [[ವಿಸ್ತರಣತೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗಾರರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಜನಾಂಗೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರೂ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಿನ ಹೊರಗಿನ ಜನರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮೀಕರಣೆಯನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿ ವೈಯುಕ್ತಿಕರ ದಾಸ್ಯಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಅಧಿಕಾರಯತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸದ ನಿಷ್ಠೆಯ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>ರೋಜರ್ ಗ್ರಿಪಿನ್, ''ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್'', ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1995, ISBN 978-0-19-289249-2.</ref> ===ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಪೂಜೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ=== ದೇಶಪ್ರೇಮವನ್ನು ಸಂಕೇತಗಳ ಪೂಜೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲು ಕೆಲವರು ಬಯಸುವರು. ಆದರೆ, ದೇಶದ ಧ್ವಜಕ್ಕೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ದೇಶಪ್ರೇಮಿ ಆಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶ, ತಮ್ಮ ಪಟ್ಟಣ, ತಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆ, ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಿಷ್ಣುವಾಗಿ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತಹುದಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ರಚನಾತ್ಮಕವಾದ ದೇಶಪ್ರೇಮದ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/08/18/514211.html |title=ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಹಾ;ಅತಿರೇಕದ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ದೇಶಪ್ರೇಮವೇ ಅಲ್ಲ;18 Aug, 2017 |access-date=2017-08-20 |archive-date=2017-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818002519/http://www.prajavani.net/news/article/2017/08/18/514211.html |url-status=dead }}</ref> == ಟೀಕೆಗಳು == ಒಂದು ’ರಾಷ್ಟ್ರ’ದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವು ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತದ ಏಕಮಾತ್ರ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಘಟಕ ಏಕೆ ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ವಿಮರ್ಶಕರು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಿಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರಬೇಕೆಂಬ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ - ಅದಾಗ್ಯೂ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ಸೀಮೆಗಳು ಸಮನಾಗಬೇಕೆಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite book|last=Heywood|first=Andrew|title=Political Theory: An Introduction|publisher=Macmillan Press|location=London|year=1999|edition=Second|pages=97–98|isbn=0333760913}}</ref> ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ [[A.C. ಗ್ರೆಲಿಂಗ್]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಕೃತಕ ನಿರ್ಮಾಣಗಳೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಲ್ಲದೆ "ಅದರ ಸೀಮಾರೇಖೆಗಳು ಗತಕಾಲದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿನ ರಕ್ತದಿಂದ ಎಳೆಯಲಾಗಿದೆ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಚರ್ಚೆಯ ಅನುಸಾರ "ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯ ಆದರೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಮನೆಯಾಗದಿರುವ ಯಾವುದೇ ದೇಶವಿಲ್ಲ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆನುವಂಶಿಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನನ್ಯತೆಯ ಒಂದೇ ಸ್ವರೂಪವಲ್ಲ".<ref>{{cite book|last=Grayling|first=A.C.|title=The Meaning of Things. Applying Philosophy to Life.|publisher=Weidenfeld & Nicolson|location=London|year=2001|pages=78–79|isbn=0297607588}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಒಡಕುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಜನರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲ್ಪನೆ ಸಂಭಾವ್ಯತವಾಗಿ ಕಠೋರವಾಗಿದೆ, ಕಾರಣ ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವೈಯುಕ್ತಿಕತೆಯನ್ನು ಒಂದು ಇಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರಿಗೆ [[ಸಮೂಹಗಳನ್ನು]] ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಸಲು ಸಮರ್ಥ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|last=Heywood|first=Andrew|title=Key Concepts in Politics|publisher=Macmillan Press|location=London|year=2000|page=256|isbn=0333770951}}</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ವಿರೋಧಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯ ಎಂಬ ಭೂ-ರಾಜಕೀಯ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿತ್ತು. 19ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಚಳುವಳಿಗಳು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹು-ಜನಾಂಗೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದದ ಆದರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶಕರಿದ್ದರು. ಅದು ಪಶ್ಚಿಮ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧ]]ದ ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. 20ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವು ಕೂಡ ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಾಜ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕುರಿತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಕ್‌ವಾದಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ [[ಸಮಾಜವಾದಿ]]ಗಳು ([[ರೊಸಾ ಲಕ್ಸಂಬರ್ಗ್]] ಅವರಂತಹ) ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವು ಅಂದು [[ಮಧ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿ]]ನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಚಳುವಳಿಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು (ಆದಾಗ್ಯೂ [[ಲೆನಿನ್]] (ಸಮತಾವಾದಿ) ಇಂದ [[ಜೋಸೆಫ್ ಪಿಸುಡ್ಸ್ಕಿ]] (ಸಮಾಜವಾದಿ) ವರೆಗಿನ ಇತರ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳ ಮತ್ತು ಸಮತಾವಾದಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವ-ನಿರ್ಧಾರ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ನೇಹಪರವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.marxists.org/archive/cliff/works/1959/rosalux/6-natquest.htm |title=Rosa Luxemburg and the national question |accessdate=2008-08-02|last=Cliff |first=Tony |authorlink=Tony Cliff|year=1959|publisher=[[Marxists Internet Archive]]}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಹಲವು [[ಸಾಮಾಜಿಕ]] ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು [[ಎರಡನೇಯ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿವೆ. [[ಉದಾರ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ]]ದಲ್ಲಿ ’ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ’ಯು ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಹಾಗೂ [[ಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾರಣವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವಿಮರ್ಶೆ ಇದೆ. ನಾಗರಿಕರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ದ ಗ್ರೇಟ್ ವಾರ್ ಹಾಗೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ ಟು ಅಂತಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಉದಾರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾರಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನವು ಕೂಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವರೂಪದ ವಿರುದ್ಧ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೆಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿತ ಎಂದಿದೆ ([[ಸಂಗ್ರಹಿಕಾತ್ಮತೆ]] ನೋಡಿ). ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ [[ಶಾಂತಿಪ್ರಿಯ]] ವಿಮರ್ಶಕ ಲೇಖನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಚಳುವಳಿಗಳ ಹಿಂಸೆ, [[ಮಿಲಿಟರಿತನ]], ಹಾಗೂ [[ಅತಿರೇಕದ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮಿ]] ಅಥವಾ [[ದುರಭಿಮಾನ]]ದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮೇಲೂ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿನ್ಹೆಗಳು ಹಾಗೂ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಒತ್ತಿಹೇಳುವಿಕೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಗತಕಾಲದ ಯುದ್ಧಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಕಾರಣ ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಚಲಿತ ಶಾಂತಿಪ್ರಿಯ [[ಬರ್ಟ್ರಾಂಡ್ ರಸ್ಸೆಲ್‌]]ರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಇದು ವೈಯುಕ್ತಿಕರ ತಮ್ಮ ಪಿತೃಭೂಮಿಯ ವಿದೇಶೀ ನೀತಿಯನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>''ರಸೆಲ್ ಸ್ಪೀಕ್ಸ್ ಹಿಸ್ ಮೈಂಡ್'',1960. ಪ್ಲೆಟ್‌ಚೆರ್ ಅಂಡ್ ಸನ್ ಲಿ., ನೊರ್ವಿಚ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ</ref> [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲಮ್]] ಬೇರೆ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: "ಪ್ರೀತಿ ಕುರುಡಾಗಿದ್ದರೆ, ದೇಶಭಕ್ತಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಐದು ಇಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ."<ref>ಬ್ಲಮ್ ತನ್ನ ''ರೋಗ್ ಸ್ಟೇಟ್'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ</ref>{{pn}} [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್]] ಹೇಳಿದ್ದು: "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಒಂದು ಕೂಸುಗಳ ರೋಗವಿದ್ದಂತೆ... ಇದು ಮನುಷ್ಯತ್ವದ ದಡಾರ." <ref>Einstein http://www.brainyquote.com/quotes/quotes/a/alberteins107012.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212124226/http://brainyquote.com/quotes/quotes/a/alberteins107012.html |date=2010-12-12 }}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ [[ವರ್ಣ-ವಿರೋಧಿ]] ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳತ್ತದ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಏಕಾಗ್ರ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಂಪಿನ ಇತರರಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯದ ಬೋಧನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾ ಮೃದುಭಾವನೆಯಿಂದ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ ದುರಭಿಮಾನ ಹಾಗೂ [[ಅನ್ಯ ದ್ವೇಷ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಉದ್ಭವವನ್ನು [[ಜನಾಂಗೀಯ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]] ಹಾಗೂ [[ಜನಾಂಗ ಹತ್ಯೆ]]ಗೆ [[ನಾರ್ಮನ್ ನೈಮಾರ್ಕ್]] ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಜನಾಂಗ ಹತ್ಯೆ]], ನಾಜಿ [[ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ]], [[ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೆಚ್ಚನಿಯರ ಹಾಗೂ ಚ್ರೈಮೆನ್ ಟಾರ್ಟರರ ದೇಶಾಂತರ ಕಳುಹಿಸುವಿಕೆ]], ಎರಡನೇಯ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಗೂ ಚೆಕೋಸ್ಲೊವಾಕಿಯದಿಂದ ಜರ್ಮನರ ಹೊರಡೂಡುವಿಕೆ]], ಮತ್ತು 1990ರ [[ಯುಗೊಸ್ಲಾವ್ ಯುದ್ಧಗಳ]] ಸಮಯದ ಜನಾಂಗೀಯ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=cadmus.eui.eu/dspace/bitstream/1814/2599/1/HEC04-01.pdf|title=The Expulsion of 'German' Communities from Eastern Europe at the End of the Second World War |coauthors=Steffen Prauser and Arfon Rees|year=2004|work=EUI Working Paper HEC No. 2004/1|page=4|accessdate=20 December 2009}}</ref> ಎಡ ರಾಜಕೀಯ ಚಳುವಳಿಗಳು ಹಲವು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಂದೇಹ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಿದೆ, ಮತ್ತೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯಗಳ ಅದೃಶ್ಯವಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ. [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ]] ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯದತ್ತ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ 19ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಾರ್ಕಸಿಸ್ಟ್ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಮಾರ್ಕಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ [[ವಿಶ್ವ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಒಂದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ ರಾಜ್ಯದ (ಅಥವಾ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ ರಾಜ್ಯದ ಗೈರುಹಾಜರಿ) ಅರ್ಥಕೊಡುತ್ತದೆ; ಇನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಇದರ ಅರ್ಥ ಪ್ರತಿ ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ ಎಂದರೆ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡವಾದ-ಸೀಮಾ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು [[ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ I]] ರ ವಿರುದ್ಧ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ [[ಸಾಮಾಜಿಕ-ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಯ]] ಹಾಗೂ [[ಸಮಾಜವಾದಿ]] ಚಳುವಳಿಗಳ ವಿಫಲತೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಚ್ಚು, ಆದರೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಎಲ್ಲವಲ್ಲ, [[ಎಡ-ಘಟಕ]] ಗುಂಪುಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ, ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು [[ರಾಜಕೀಯ ರಣರಂಗ]] ಎಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುವ ತನ್ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕ್ರತವಾಗಿ [[ಅರಾಜಕತಾವಾದ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನ]]ವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿದೆ. ತನ್ನ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಗುರಿಯ ಮೂಲಕ ಅದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಸಮಾಜಶ್ರೇಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೆ ಒಂದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಂಡವಾಳಗಾರ ಶೋಷಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕೂಡ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. [[ರುಡೊಲ್ಫ್ ರೊಕರ್‌]] ಅವರ ''[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯ]]'' ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಫ್ರೆಡಿ ಪರ್ಲ್‌ಮ್ಯಾನ್‌]]ರ ಕೃತ್ಯಗಳಾದ ''[[ಅಗೇಂಸ್ಟ್ ಹಿಸ್-ಸ್ಟೋರಿ, ಅಗೇಂಸ್ಟ್ ಲಿವೈಯಥನ್]]'' ಹಾಗೂ "ದ ಕಂಟಿನ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಅಪೀಲ್ ಒಫ್ ನ್ಯಾಷ್ನಲಿಸಮ್"ರಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತಾವಾದ ವಿಷಯದ ಒಳಗೆ ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪಾಶ್ಚ್ಯಾತ ವಿಶ್ವ]]ದಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗೆ ಅತಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾದ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಚಾರಪರಂಪರೆಯ ಪರ್ಯಾಯವು [[ಸರ್ವರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮಿತತ್ವ]]. ಜನಾಂಗೀಯ ಸರ್ವರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮಿ ತತ್ವವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಒಂದು ಮೂಲ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ: ಅದು ಏನೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯಯರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ತಮ್ಮ ಸಹ ಒಡನಾಡಿಯತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಕರ್ತವ್ಯ ಬದ್ಧನಾಗಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದವರತ್ತ ಅಲ್ಲ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಷ್ಠೆ ಅಂತಹ ಮುಖ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸರ್ವರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮಿ ತತ್ವ ಕೂಡ ಇದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗೆ ಹೋಲುವ ಒಂದು ಭೂರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಕೂಡ ಇದೆ: ಇದು ಒಂದು [[ವಿಶ್ವ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ರೂಪದ [[ವಿಶ್ವ ರಾಜ್ಯ]]ವನ್ನು ಕೂಡ ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಜನರು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಸರ್ವರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮಿ ತತ್ವವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧಿ ನಿಯಮದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ, ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ]]ದ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆಯನ್ನು ಭೂಸವೆತಕೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು ಸರ್ವರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮಿಗಳ ಮನೋಭಾವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಸಂಶಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ಅವರು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]] ಸರ್ವರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮಿತತ್ವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅನುಸಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಕರಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಹೀಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿರುತ್ತದೆ, [[ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]] ವಿವಿಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗ]]ದವರಿಗೆ ಇತರ ದೇಶಗಳ ತಮ್ಮ ಸಹೋಧರರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವರ್ಗದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದವರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದ ಒಗ್ಗೂಡಲು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ([[ಎಲ್ಲರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ]]) ಹಲವೂ [[ಅರಾಜಕತಾವಾದಿಗಳು]] ಬಹುಪಾಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗದ [[ಆತ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪ]]ದ ಆಧರದ ಮೇಲೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯಗಳ]]ನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಅರಾಜಕತಾವಾದಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮುಕ್ತ ಸಾಹಚರ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ಪರಸ್ಪರ ಸಹಾಯ]]ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಜನಾಂಗೀಯತೆ]] ಅಥವಾ ವರ್ಣದ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಸಹಕಾರಿ ಸಮಾಜಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಸುವಿಕೆಯ ಪಕ್ಷ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. * == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == === ಸಾಮಾನ್ಯ === * ಬ್ರೆಯುಲಿ, ಜಾನ್. 1994. ''ನ್ಯಾಷನಲಿಸಮ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟೆಟ್.'' 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಚಿಕಾಗೊ: ಚಿಕಾಗೊ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-521-22515-9. * ಬ್ರುಬಕೆರ್, ರೊಗೆರ್ಸ್. 1996. ''ನ್ಯಾಷನಲಿಸಮ್ ರಿಫರ್ಮ್‌ಡ್: ನೇಷನ್‌ ಹೊಡ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ವೆಷನ್ ಇನ್ ದ ನ್ಯೂ ಯುರೋಪ್. '' ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-06-095339-X * [[ಗ್ರೀನ್‌ಫೆಲ್ಡ್, ಲೈ]]. 1992. ''ನ್ಯಾಷನಲಿಸಮ್: ಫೈವ್ ರೋಡ್ಸ್ ಟು ಮಾಡೆರ್ನಿಟಿ'' ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್: ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-521-22515-9. * ಹಬ್ಸ್‌ಬವ್ಮ್, ಎರಿಕ್ ಜೆ. 1992. ''ನೇಷನ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಲಿಸಮ್ ಸಿನ್ಸ್ 1780: ಪ್ರೊಗ್ರಮ್, ಮೈಥ್, ರಿಯಲಿಟಿ.'' 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-521-22515-9. === ಪರಾಮರ್ಶೆ ಕಾರ್ಯಗಳು === * {{Cite book|publication-date=2006|editor-last=Delanty|editor-first=Gerard|editor2-last=Kumar|editor2-first=Krishan|title=The Sage Handbook of Nations and Nationalism|publication-place=London|publisher=Sage Publications|url=http://www.sagepub.com/refbooksProdDesc.nav?currTree=Subjects&level1=J00&prodId=Book226687|isbn=9781412901017|year=2006|postscript=<!--None-->|access-date=2010-07-30|archive-date=2013-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615182501/http://www.sagepub.com/refbooksProdDesc.nav?currTree=Subjects&level1=J00&prodId=Book226687|url-status=dead}} * {{Cite book| publication-date =2001 | editor-last =Leoussi| editor-first =Athena |title=Encyclopedia of Nationalism | publication-place =New Brunswick, NJ|publisher=Transaction Publishers|url=https://books.google.com/?id=9_vuJusOJkMC|isbn=0765800020| year =2001| postscript =<!--None-->}} * {{Cite book| publication-date =2001| editor-link =Alexander J. Motyl| editor-last =Motyl| editor-first =Alexander| title =Encyclopedia of Nationalism| publication-place =San Diego| publisher =Academic Press| url =http://books.elsevier.com/us//socsci/us/subindex.asp?maintarget=&isbn=0122272307&country=United+States&srccode=&ref=&subcode=&head=&pdf=&basiccode=&txtSearch=&SearchField=&operator=&order=&community=socsci| isbn =0122272307| year =2001| postscript =<!--None-->}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book| publication-date =1990 |author-link=Louis Leo Snyder|last=Snyder|first=Louis|title=Encyclopedia of Nationalism| publication-place =New York|publisher=Paragon House|isbn=1557781672|url=https://books.google.com/?id=8ogYAAAAIAAJ| year =1990| postscript =<!--None-->}} * {{Cite book| publication-date =1999| editor-last =Spira| editor-first =Thomas| editor-link =Thomas Spira| title =Nationalism and Ethnicity Terminologies: An Encyclopedic Dictionary and Research Guide| publication-place =Gulf Breeze, FL| publisher =Academic International Press| url =http://www.ai-press.com/NET.html| isbn =0875692052| year =1999| postscript =<!--None-->| access-date =2010-07-30| archive-date =2009-03-16| archive-url =https://web.archive.org/web/20090316213557/http://www.ai-press.com/NET.html| url-status =dead}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Nationalism}} * [http://www.nationalismproject.org ದ ನ್ಯಾಶನಲಿಸಮ್ ಪಾಜೆಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191002100619/http://www.nationalismproject.org/ |date=2019-10-02 }} * [http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook17.html ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್: ನ್ಯಾಶನಲಿಸಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225034644/http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook17.html |date=2009-02-25 }} * [http://plato.stanford.edu/entries/nationalism/ ಸ್ಟಾನ್‌ಫರ್ಡ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಫಿಲಾಸಫಿ: ನ್ಯಾಶನಲಿಸಮ್] * [http://www.tamilnation.org/nation.htm ನೇಶನ್ಸ್ & ನ್ಯಾಶನಲಿಸಮ್: ವಾಟ್ ಈಸ್ ಎ ನೇಶನ್] * [http://nationalityinworldhistory.net ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511001309/http://nationalityinworldhistory.net/ |date=2017-05-11 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಷನಲಿಸಂ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ]] 2sqyei1m5wrezf3wj6mz93e6pk7j8ly 0 24253 1379625 1373645 2026-08-09T17:49:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379625 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Pixar Animation Studios | logo = [[ಚಿತ್ರ:Pixar logo.svg|200px|Pixar Company Logo (1995–present)]] | type = [[Subsidiary]] of [[Disney]]<br />(Formerly [[Public company|public]] as {{nasdaq|PIXR}}) | genre = | fate = | predecessor = Graphics Group (1979-1986) | successor = | foundation = {{Start date|1979}} as Graphics Group<br />{{Start date|1986}} as Pixar | founder = [[Edwin Catmull|Ed Catmull]]<br />[[Alvy Ray Smith]]<br />[[Steve Jobs]] | defunct = | location_city = [[Emeryville, California]] | location_country = U.S. | location = | locations = | area_served = | key_people = '''Ed Catmull''', President, [[Walt Disney Animation Studios]] & Pixar Animation Studios<br />'''[[John Lasseter]]''', [[Chief Creative Officer]], Walt Disney Animation Studios & Pixar Animation Studios<br />'''[[Jim Morris (Pixar)|Jim Morris]]''', General Manager, Pixar Animation Studios <br /> '''Steve Jobs''', former CEO of Pixar Animation Studios and member of the Board of Directors at Walt Disney Animation Studios | industry = [[computer generated imagery|CGI]] [[animation]], motion pictures, [[software]] | products = [[RenderMan Interface Specification|RenderMan]], [[Marionette (software)|Marionette]] | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = [[The Walt Disney Company]] | num_employees = | divisions = | subsid = | homepage = http://www.pixar.com | footnotes = | intl = }} '''ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್‌''' ಎಂಬುದು ಅಮೆರಿಕಾದ‌ [[CGI ಅನಿಮೇಷನ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೊ. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಎಮೆರಿವಿಲ್ಲೆ‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ೨೦೦೬ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಕ್ಸರ್‌ [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು [[ಅಕ್ಯಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಆರು [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂರು [[ಗ್ರ್ಯಾಮ್ಮಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಇತರೆ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಮನ್ನಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳ ನಡುವೆ ಗಳಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ $ ೫.೫ ಶತಕೋಟಿ ಹಣ ಗಳಿಸಿದೆ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು([[ರಾಟೆನ್‌ ಟೊಮೆಟೊಸ್]] <ref>{{Cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/toy_story_3/news/1888964/total_recall_the_pixar_story |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-09 |archive-date=2010-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723164441/http://www.rottentomatoes.com/m/toy_story_3/news/1888964/total_recall_the_pixar_story/ |url-status=dead }}</ref>‌<ref>{{Cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/toy_story_3/news/1889418/critics_consensus_toy_story_3_is_certified_fresh |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-09 |archive-date=2010-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100714185553/http://www.rottentomatoes.com/m/toy_story_3/news/1889418/critics_consensus_toy_story_3_is_certified_fresh/ |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಕಾರ,ಬಹುಶಃ ಏಕೈಕ)ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಗಳಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[CGI]]-ಆನಿಮೇಟ್‌ ಆಗಿರುವ [[ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು [[ಫೊಟೊರಿಯಲಿಸ್ಟಿಕ್‌ ರೆಂಡರ್ಮನ್‌]]ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಉದ್ಯಮ- ಪ್ರಮಾಣಿತ ರೆಂಡರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಚಿತ್ರ ಮೂಡಿಸುವ APIಯನ್ನು ಇದು ಸ್ವಯಂ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದೆ. ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಮೊದಲಿಗೆ ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಆಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು [[ಲುಕಾಸ್‌ಫಿಲ್ಮ್‌]]ನ ಕಂಪ್ಯುಟರ್‌ ವಿಭಾಗದ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ [[ಆಪಲ್‌]] ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಸ್ಟೀವ್‌ ಜಾಬ್ಸ್‌]] ಈ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ೨೦೦೬ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪೆನಿ]]ಯು ಪಿಕ್ಸಾರ್ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ೧೯೯೫ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ''[[ಟಾಯ್ ಸ್ಟೋರಿ]]'' ಪಿಕ್ಸರ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಇದುವರೆಗೂ ಹನ್ನೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿವೆ. ''ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ'' ಯ ನಂತರ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ತೆರೆಕಂಡವು: ''[[ಎ ಬಗ್ಸ್‌ ಲೈಫ್‌]]'' (೧೯೯೮), ''[[ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ೨]]'' (೧೯೯೯), ''[[ಮಾಂಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಇನ್ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್‌]]'' (೨೦೦೧), ''[[ಫೈಂಡಿಂಗ್‌ ನೆಮೊ]]'' (೨೦೦೩) (ಇಲ್ಲಿವರೆಗಿನ ಪಿಕ್ಸಾರ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅತಿ ಯಶಸ್ವಿ‌ ಚಲನಚಿತ್ರ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ $೮೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ಗಳಿಕೆ), ''[[ದಿ ಇಂಕ್ರಿಡಿಬಲ್ಸ್‌]]'' (೨೦೦೪), ''[[ಕಾರ್ಸ್‌]]'' (೨೦೦೬), ''[[ರಟಾಟೂಯಿ]]'' (೨೦೦೭), ''[[WALL-E]]'' (೨೦೦೮), ''[[‌Up]]'' (೨೦೦೯) ([[ಡಿಸ್ನಿ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ೩-ಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಪಿಕ್ಸರ್‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರ) ಹಾಗೂ ''[[ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೊರಿ ೩]]'' (೨೦೧೦). ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಕಾರ್ಸ್‌ ೨]]'' ೨೦೧೧೧ ರ ಜೂನ್‌ ೨೪ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಕ್ಯಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಭಾಗವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ನಿರ್ಮಿತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತವಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ''ಮಾಂಸ್ಟರ್ಸ್‌, ಇಂಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್'' ‌ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಏಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಐದಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂದಿವೆ: ''ಪೈಂಡಿಂಗ್‌ ನೆಮೊ'', ''ದಿ ಇಂಕ್ರಿಡಿಬಲ್ಸ್‌'', ''ರಟಾಟೂಲ್‌'', ''ವಾಲ್‌-ಇ'' ಹಾಗೂ ''ಅಪ್‌''. ಜೊತೆಗೆ, ''ಅಪ್‌'' [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಕ್ಯಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವಾದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ''ಫೈಂಡಿಂಗ್‌ ನೆಮೊ'', ''ದಿ ಇಂಕ್ರಿಡಿಬಲ್ಸ್‌'', ''ರಟಾಟೂಲ್‌'', ''ಅಪ್‌'' ಹಾಗೂ ''ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ೩'' ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಪ್ರಮುಖ ೫೦ [[ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]ಗೆ ಸೇರಿವೆ. ''ಫೈಂಡಿಂಗ್‌ ನೆಮೊ'' ಪ್ರಮುಖ ೨೦ ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೨೦ ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ''ಟಾಯ್ ಸ್ಟೋರಿ ೩'' ೨೩ ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ''ಅಪ್‌'' ೩೬ ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ''ದಿ ಇಂಕ್ರಿಡಿಬಲ್ಸ್‌'' ೪೬ ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ''ರಟಾಟೂಲ್‌'' ೪೮ ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದವು. ೨೦೦೯ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೬ ರಂದು, ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾದ [[ಜಾನ್‌ ಲ್ಯಾಸಟರ್‌]], [[ಬ್ರ್ಯಾಡ್‌ ಬರ್ಡ್‌]], [[ಪೀಟ್‌ ಡಾಕ್ಟರ್‌]], [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಸ್ಟಾಂಟನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲೀ ಉಂಕ್ರಿಚ್‌]]ರಿಗೆ ಬಯೆನಲ್‌ [[ವೆನಿಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಸಾಧನೆಯ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಲಯನ್]]‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಲುಕ್ಯಾಸ್‌ಫಿಲ್ಮ್‌ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌]] ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದರು. == ಇತಿಹಾಸ == === ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ === [[ಚಿತ್ರ:Pixaranimationstudios.jpg|thumb|ಎಮೆರಿವಿಲ್ಲೆ‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆವರಣ.]] ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ್ನು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಲುಕ್ಯಾಸ್‌ಫಿಲ್ಮ್‌ನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವಿಭಾಗದ ಮೂರನೆಯ ಒಂದರಷ್ಟು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ (NYIT) <ref name="pixar story">{{cite web | author =Hormby, Thomas | publisher =Low End Mac | title =The Pixar Story: Fallon Forbes, Dick Shoup, Alex Schure, George Lucas and Disney | date =2007-01-22 | url =http://lowendmac.com/orchard/06/pixar-story-lucas-disney.html | accessdate =2007-03-01 | archive-date =2013-08-14 | archive-url =https://web.archive.org/web/20130814014138/http://lowendmac.com/orchard/06/pixar-story-lucas-disney.html | url-status =dead }}</ref> [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ಸ್ ಲ್ಯಾಬ್‌]]ನ (CGL) ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಡಾ. ಎಡ್‌ ಕ್ಯಾಟ್ಮಲ್‌]]ರನ್ನು ಸೇವೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. NYIT ಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರು ಅನೇಕ CG ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಹರಿಕಾರರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿತ್ರ ದಿ ವರ್ಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಲುಕ್ಯಾಸ್‌ಫಿಲ್ಮ್‌ಗೆ ವಲಸೆಹೋದ ನಂತರ, ತಂಡವು [[ರೆಂಡರ್ಮನ್‌]]ನ ಮುಂಚಿನದನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಗ್ನವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೊಷನ್‌ ಡಾಕ್ಟರ್‌ ಎನ್ನಲಾಯಿತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಸೆಲ್‌ ಆನಿಮೇಟರ್]]‌ಗಳು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ತರಬೇತಿಯ ಅಗತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಬಳಸಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.<ref name="pixar story" /> ಲುಕ್ಯಾಸ್‌ಫಿಲ್ಮ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ತಂಡವು ಮುಂದಾಯಿತು ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗಾಗಿ (ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌) [[ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್‌ ಲೈಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌]] ಒಂದಿಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.<ref name="pixar story" /> ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು ಎನ್ನಲಾದ ''[[Star Trek II: The Wrath of Khan]]'' ಜೆನೆಸಿಸ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಹಾಗೂ ‌''[[ಯಂಗ್‌ ಷರ್ಲಾಕ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌]]'' <ref name="pixar story" /> ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಯ್ನ್ಡ್‌ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್‌ ನೈಟ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಂದು ಸುಮಾರು ೪೫ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದ ಈ ತಂಡವನ್ನು, ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಆಗಷ್ಟೇ [[ಆಪಲ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]‌ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದ [[ಸ್ಟೀವ್‌ ಜಾಬ್ಸ್‌]] ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಖರೀದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.folklore.org/StoryView.py?project=Macintosh&story=The_End_Of_An_Era.txt|title=The End Of An Era|first=Andy|last=Hertzfeld|authorlink=Andy Hertzfeld|publisher=Folklore.org}}</ref> ಸ್ಟೀವ್‌ ಜಾಬ್ಸ್‌ $೫ ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ಜಾರ್ಜ್‌ ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ಗೆ ನೀಡಿ, ಈ ಹೊಸ ಉದ್ದಿಮೆಯಲ್ಲಿ ೫ ದಶಲಕ್ಷ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ‌<ref name="pixar">{{cite web|accessdate=2008-04-11|url=http://www.pixar.com/companyinfo/history/index.html|title=Pixar History|publisher=Pixar|archive-date=2010-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100817085535/http://www.pixar.com/companyinfo/history/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2006/01/29/BUG8RGTL2L1.DTL&type=business | title=The dynamic duo behind Pixar's big success / Lasseter and Catmull driving force behind studios' blockbusters | first=Ellen | last=Lee | date=January 29, 2006 | work=The San Francisco Chronicle | access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 9, 2010 | archive-date=ಮೇ 11, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110511190501/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2006/01/29/BUG8RGTL2L1.DTL&type=business | url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.takeourword.com/TOW203/page2.html ಟೇಕ್‌ ಆವರ್‌ ವರ್ಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಟ್‌, ಎರಡನೆಯ ಪುಟ, ವರ್ಡ್ಸ್‌ ಟು ದಿ ವೈಸ್‌]</ref> ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ ತಮ್ಮ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ಮಾರಲು ೧೯೮೩ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಣದ ಹರಿವಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ, ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|ರಿಟರ್ನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಜೆಡಿ]]'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ''[[ಸ್ಟಾರ್‌ ವಾರ್ಸ್]]'' ‌ ಪರವಾನಗಿಗಳಿಂದ ಆದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಕುಸಿತ, ಜೊತೆಗೆ ''[[ಹೊವಾರ್ಡ್‌ ದಿ ಡಕ್]]'' ನ ಕಳಪೆ ಬಾಕ್ಸ್‌ಆಫೀಸ್ ಸಾಧನೆ ‍ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="pixar story" /> ಡಾ. ಎಡ್ವಿನ್‌ ಕ್ಯಾಟ್ಮಲ್‌ (ಉದ್ದಿಮೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ) ಹಾಗೂ ಡಾ.ಆಲ್ವಿ ರೇ ಸ್ಮಿತ್, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಉದ್ದಿಮೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಸ್ಟೀವ್‌ ಜಾಬ್ಸ್‌ ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ]]ಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-22|url=http://www.411mania.com/movies/columns/53184/Misunderstood-Masterpieces:-Howard-the-Duck.htm|title=Advertisement Misunderstood Masterpieces: Howard the Duck|publisher=411mania|archive-date=2007-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070819012520/http://www.411mania.com/movies/columns/53184/Misunderstood-Masterpieces:-Howard-the-Duck.htm|url-status=dead}}</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಯಂತ್ರಾಂಶ]] ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮಾರಲಾದ [[ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಇಮೇಜ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]‌ ಎಂಬುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಇಮೇಜ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್‌ ಸಹ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ನಿಗೂಢವಾದ ತಮ್ಮ [[CAPS]]ಯೋಜನೆ ಭಾಗವಾಗಿ ಇಂತಹ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕೈಯ ಮೂಲಕ ಶಾಯಿ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿ ೨-D ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವ ಬದಲಿಗೆ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಇಂತಹ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಈ ಇಮೇಜ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="ohio" /> ಇದುವರೆಗೂ ''[[ಲಕ್ಸೊ ಜೂನಿಯರ್‌]]'' ಮುಂತಾದ ಲಘು ಅವಧಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಾತ್ಮಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಉದ್ಯೋಗಿ [[ಜಾನ್‌ ಲ್ಯಾಸಿಟರ್]]‌ಅವರು ಉಪಕರಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುಸಿದಿದ್ದ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ಸ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮಾವೇಶ [[SIGGRAPH]] ನಲ್ಲಿ ಆಡಂಬರದೊಂದಿಗೆ ಲ್ಯಾಸಿಟರ್‌ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.<ref name="ohio">{{cite web|accessdate=2008-04-22|url=http://design.osu.edu/carlson/history/tree/pixar.html|title=Pixar Animation Studios|publisher=[[Ohio State University]]|archive-date=2010-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20100624132431/http://design.osu.edu/carlson/history/tree/pixar.html|url-status=dead}}</ref> ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಕಳಪೆ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಉದ್ದಿಮೆ ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುವ ಅಪಾಯ ಎದುರಾದಾಗ, ಹೊರಗಿನ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗಾಗಿ ಲ್ಯಾಸಿಟರ್‌ನ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ವಿಭಾಗವು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಆರಂಭ ಹಂತದಲ್ಲಿನ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ [[ಟ್ರಾಪಿಕೆನಾ]], [[ಲಿಸ್ಟರೀನ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಲೈಫ್‌ಸೇವರ್ಸ್]]‌ ಅಭಿಯಾನಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-22|url=http://www.usask.ca/alumni/alumnisite/publications/green_white/issues/winter2007/cover_story.php|title=Toy Stories and Other Tales|publisher=[[University of Saskatchewan]]|archive-date=2008-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201133057/http://www.usask.ca/alumni/alumnisite/publications/green_white/issues/winter2007/cover_story.php|url-status=dead}}</ref> ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಫೀಚರ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌]]ಜತೆ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.ಇದೊಂದು ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರ ಕಾರ್ರ್ಪೊರೇಟ್ ಮಾತೃಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಯಿತು. ಉದ್ದಿಮೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಹುದ್ದೆಗಳ ಕಡಿತ ಸಂಭವಿಸಿದ ನಂತರ, ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ $ ೨೬ ದಶಲಕ್ಷದ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ''[[ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ]]'' ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಸಹ, ಕಂಪೆನಿಯು ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ಮಾರಿಬಿಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸಿದರು. ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯು ೧೯೯೫ ರಜೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ''[[ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಕೊಂಡ ನಂತರವೇ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|accessdate=1995-09-18|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1995/09/18/206099/index.htm|title=Steve Jobs' Amazing Movie Adventure Disney Is Betting On computerdom's Ex-boy Wonder To Deliver This Year's Animated Christmas Blockbuster. Can He Do For Hollywood What He Did For Silicon Valley?|publisher=[[CNNMoney]]|archive-date=2012-06-04|archive-url=https://archive.today/20120604153134/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1995/09/18/206099/index.htm|url-status=dead}}{{cite news |accessdate=2008-04-22 |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/08/23/BAGDKEBPAB1.DTL |title=Pixar tells story behind 'Toy Story' |publisher=[[San Francisco Chronicle]] |first=C.W. |last=Nevius |date=August 24, 2005 |archive-date=2012-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315223917/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2005%2F08%2F23%2FBAGDKEBPAB1.DTL |url-status=dead }}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ $350 ದಶಲಕ್ಷ ಗಳಿಸಿತು.<ref>[http://boxofficemojo.com/movies/?id=toystory.htm "ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ"]. ಬಾಕ್ಸ್‌ ಆಫೀಸ್‌ ಮೊಜೊ. ೨೦೦೯ ರ ಜೂನ್‌ 10ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ೧೯೯೫ ರ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೯ ರಂದು ಪಿಕ್ಸರ್‌ ತನ್ನ [[ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಷೇರು ಬಿಡುಗಡೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು. ಉದ್ದಿಮೆಯ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ US$ ೨೨ ರಂತಿತ್ತು.<ref name="faq">[http://www.pixar.com/companyinfo/faq/faq.htm "ಕಂಪೆನಿ FAQ `s‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060702123318/http://www.pixar.com/companyinfo/faq/faq.htm |date=2006-07-02 }} ಪಿಕ್ಸರ್‌. ೨೦೧೦ ರ ಜೂನ್‌ ೧೦ ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> === ಡಿಸ್ನಿ === ''[[ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ೨]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳುಂಟಾದವು. ಮೊದಲಿಗೆ ನೇರ ವೀಡಿಯೊ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಇಚ್ಛಿಸಿ( ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಮೂರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ) ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ತರುವಾಯ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನೂ ಸಹ ಮೂರು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಆದರೆ ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-22|url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-7277295_ITM|title=Sequels to `Toy Story,' `Tail,' `Dragonheart' go straight to video.|publisher=[[The Seattle Times]]|archiveurl=https://archive.today/20120530030952/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-122205888/sequels-toy-story-tail.html|archivedate=2012-05-30|url-status=live}}</ref> ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಮೊದಲ ಐದು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಒಟ್ಟು $ ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ ಹಣ ಗಳಿಸಿತು. ಇದು ಈ ಉದ್ದಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸರಾಸರಿ ಗಳಿಕೆಗೆ ಸಮನಾಗಿತ್ತು. ಉಭಯತ್ರರಿಗೆ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಮಾನತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಆನಂತರ ದೂರಿತು. ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿತು. ಡಿಸ್ನಿ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಮತ್ತು [[ವಿತರಣೆ]]ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿತು. ಲಾಭಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ೫೦ - ೫೦ ರಂತೆ ಇಬ್ಭಾಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾಗ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯ ವಹಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ ವಿತರಣಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಸಹ ವಸೂಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಕಥೆ ಹಾಗೂ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಹಕ್ಕುಗಳು ತನ್ನೊಡನೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಅಸಮಾಧಾನದ ವಿಚಾರವಾಯಿತು. ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-22|url=http://www.moviesonline.ca/movienews_504.html|title=Disney trying to patch things up with Pixar|publisher=Movies Online|archive-date=2007-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20071209231544/http://www.moviesonline.ca/movienews_504.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೪ ಇಸವಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದ ಮುಟ್ಟಲು ಯತ್ನಿಸಿದವು. ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದವು ಕೇವಲ ವಿತರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಪಿಕ್ಸರ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿ, ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿತು. ಪಿಕ್ಸಾರ್ ತನ್ನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಸ್ವತಃ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಲಾಭಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೦ % ರನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಡಿಸ್ನಿಗೆ ಕೇವಲ ೧೦ ರಿಂದ ೧೫ % ರಷ್ಟು ವಿತರಣಾ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸಲು ಬಯಸಿತು.<ref name="autogenerated1">{{cite news|accessdate=2008-04-22|url=http://money.cnn.com/2004/01/29/news/companies/pixar_disney/|title=Pixar dumps Disney|publisher=CNN|date=January 29, 2004|archive-date=2008-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309115503/http://money.cnn.com/2004/01/29/news/companies/pixar_disney/|url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಡಿಸ್ನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಯಾವುದೇ ವಿತರಣಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಒಪ್ಪಂದದಡಿ ''[[ದಿ ಇಂಕ್ರಿಡಿಬಲ್ಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಕಾರ್ಸ್]]'' ‌ ಸೇರಿದಂತೆ‌, ಆಗಲೇ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಪಿಕ್ಸಾರ್ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಡಿಸ್ನಿ ಈ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತು.ಆದರೆ ಪಿಕ್ಸಾರ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ತಯಾರಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="autogenerated1" /> ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಸ್ಟೀವ್‌ ಜಾಬ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಅಂದಿನ ಡಿಸ್ನಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಸಿಇಒ [[ಮೈಕಲ್‌ ಈಸ್ನರ್]]‌ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಿತು. ೨೦೦೪ ಇಸವಿಯ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುರಿದುಬಿದ್ದವು.ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಡನೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಮಾಡಲು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಸ್ಟೀವ್‌ ಜಾಬ್ಸ್‌ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-22|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2004/01/62104|title=Pixar Says 'So Long' to Disney|publisher=[[Wired (magazine)|Wired]]|archiveurl=https://archive.today/20120530031003/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2004/01/62104|archivedate=2012-05-30|url-status=live}}</ref> ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಇತರೆ ವಿತರಕರೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸುದೀರ್ಘ ವಿರಾಮದ ಬಳಿಕ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಮೈಕಲ್‌ ಈಸ್ನರ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಡಿಸ್ನಿ ಹಾಗೂ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ನಿ ನಡುವಿನ ಸಂಭವನೀಯ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ, ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಆದೇಶದಂತೆ ನವೆಂಬರ್‌ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸದೇ, ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕ ಪೂರ್ವ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಜಾಬ್ಸ್ ೨೦೦೪ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ ಶಾಪಿಂಗ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ DVD ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಾಗಿತ್ತು. ಪಿಕ್ಸರ್‌-ಡಿಸ್ನಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಕಾಲಮಿತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಕಂಪೆನಿಗಳ ನಡುವೆ ಮಾತುಕತೆಗಳ ಹಾದಿ ಯಾವ ಕಡೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಾದು ನೋಡುವುದು, ''ಕಾರ್ಸ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಅಗುವ ಇನ್ನೊಂದು ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/dec2004/nf2004129_4222_db035.htm|title=Steve Jobs's Sharp Turn with Cars|author= Grover, Ronald|publisher=Business Week |date=2004-12-09|accessdate=2007-02-23}}</ref> ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉಳಿದಿರುವಾಗ, ೨೦೦೭ ಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬೇಕಿದ್ದ ''[[ರಟಾಟೂಲ್]]'' ‌ ಚಲನಚಿತ್ರದ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುರಿತು ಎರಡೂ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡವು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಫಲವಾದರೂ ಕೂಡ, ಡಿಸ್ನಿ ವಿತರಣಾ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಖಾತರಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ''ರಟಾಟೂಲ್'' ‌ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಸ್ವತ್ತಾಗಿದ್ದು, ಡಿಸ್ನಿಗೆ ಕೇವಲ ವಿತರಣಾ ಶುಲ್ಕ ಸಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬ ಮುಂಚಿನ ಡಿಸ್ನಿ-ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಇದು ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.) ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಶೂನ್ಯಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-22|url=http://www.starpulse.com/news/index.php/2007/06/26/pixar_perfectionists_cook_up_ratatouille/|title=Pixar Perfectionists Cook Up 'Ratatouille' As Latest Animated Concoction|publisher=Star Pulse|archive-date=2007-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027104117/http://www.starpulse.com/news/index.php/2007/06/26/pixar_perfectionists_cook_up_ratatouille/|url-status=dead}}</ref> === ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಸ್ವಾಧೀನ === ತಾನು [[ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು $ ೭.೪ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಖರೀದಿಸಲು ಒಪ್ಪಿರುವುದಾಗಿ ಡಿಸ್ನಿ ದಿನಾಂಕ ೨೪ ಜನವರಿ ೨೦೦೬ ರಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news | url=http://money.cnn.com/2006/01/24/news/companies/disney_pixar_deal/ | date=January 24, 2006 | work=CNN | title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು | access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 9, 2010 | archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191208112106/https://money.cnn.com/2006/01/24/news/companies/disney_pixar_deal/ | url-status=dead }}</ref> ಪಿಕ್ಸರ್‌ [[ಷೇರುದಾರ]]ರ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದ ನಂತರ, ೫ ಮೇ ೨೦೦೬ ರಂದು ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ವ್ಯವಹಾರದಿಂದಾಗಿ, ಇದುವರೆಗೂ ಪಿಕ್ಸರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಷೇರು (೫೦.೧%) ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಟೀವ್‌ ಜಾಬ್ಸ್‌ರನ್ನು ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯಲ್ಲಿ ೭% ಷೇರಿನೊಂದಿಗೆ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಷೇರುದಾರರನ್ನಾಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref name="agrees">{{cite news|accessdate=2008-04-22|url=https://www.nytimes.com/2006/01/25/business/25disney.html?_r=1&oref=slogin|title=Disney Agrees to Acquire Pixar in a $7.4 Billion Deal |publisher=The New York Times | first=Laura M. | last=Holson | date=January 25, 2006}}</ref> ಸ್ಟೀವ್‌ ಜಾಬ್ಸ್‌ ಹೊಂದಿದ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಷೇರುಗಳು ಮಾಜಿ ಸಿಇಒ [[ಮೈಕಲ್‌ ಈಸ್ನರ್]]ಇನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ ೧.೭% ಷೇರುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯ ನಿವೃತ್ತ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ರಾಯ್‌ ಇ. ಡಿಸ್ನಿ]] ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ 1%ರಷ್ಟು ಷೇರುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಂಗವಾಗಿ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಹಾಗೂ ಅಂದಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾನ್‌ ಲ್ಯಾಸಿಟರ್‌, ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಹಾಗೂ [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್‌]]ನ [[ಮುಖ್ಯ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರಿ]] (ಸಿಸಿಒ)ಯಾದರು. (ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಸಿಇಒ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಐಗರ್]]ಗೆ ವರದಿ ಒಪ್ಪಿಸಿ,ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ರಾಯ್‌ ಡಿಸ್ನಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಬೇಕಿತ್ತು). ಇದಲ್ಲದೆ, ಉದ್ದಿಮೆಯ [[ಥೀಮ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]]ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ,ನಿರ್ಮಿಸುವ [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಇಮ್ಯಾಜಿನಿಯರಿಂಗ್]]‌ನ ಮುಖ್ಯ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಲಹಾಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="agrees" /> ಕ್ಯಾಟ್ಮಲ್‌ ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆದರು. ಬಾಬ್‌ ಐಗರ್ ಹಾಗೂ [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್]]‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಡಿಕ್‌ ಕುಕ್‌]]ಗೆ‌ ಇವರು ವರದಿ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಿಕ್ಸರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಟೀವ್‌ ಜಾಬ್ಸ್‌ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹುದ್ದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯ [[ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref name="buys pixar">{{cite news|accessdate=2008-04-22|url=http://money.cnn.com/2006/01/24/news/companies/disney_pixar_deal/|title=Disney buys Pixar|publisher=CNN|date=January 24, 2006|archive-date=2019-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208112106/https://money.cnn.com/2006/01/24/news/companies/disney_pixar_deal/|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸ್ನಿ ಮತ್ತು ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳಿಗೆ ಲ್ಯಾಸಿಟರ್‌ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಟ್ಮಲ್‌ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಿಂದ, ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿಲೀನವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪಿಕ್ಸರ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಖಾತರಿ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಡಿಸ್ನಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಈ ಕುರಿತು ಚಿಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1001039/000119312506012082/dex21.htm |publisher=[[United States Securities and Exchange Commission|Securities and Exchange Commission]]|title=Agreement and Plan of Merger by and among The Walt Disney Company, Lux Acquisition Corp. and Pixar|date=2006-01-24|accessdate=2007-04-25}}</ref> ಉದ್ಯೋಗ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳ ಕೊರತೆ ಸೇರಿದಂತೆ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯ [[ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ (HR)]] ನೀತಿಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯಬೇಕೆಂಬುದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಹೆಸರು ಮುಂದುವರೆಯುವುದು ಖಾತರಿಯಾಗಿತ್ತು; ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ತನ್ನ ಸದ್ಯದ ಸ್ಥಳವಾದ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಎಮೆರಿವಿಲ್ಲೆ]]ನಲ್ಲೇ ಇದ್ದುಕೊಂಡು, ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ವಿಲೀನದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು 'ಡಿಸ್ನಿ•ಪಿಕ್ಸರ್‌' ಲಾಂಛನದಡಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ (ಈ ಜೋಡಿ ಲಾಂಛನದಡಿ ''[[ಕಾರ್ಸ್]]'' ‌ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ).<ref>{{cite news|accessdate=2008-04-22|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=OKTB&p_theme=oktb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10F4A5FB9BD5E290&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Sale unlikely to change Pixar culture|publisher=Inside Bay Area|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514093945/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=OKTB&p_theme=oktb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10F4A5FB9BD5E290&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}</ref> ''[[WALL-E]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಜಿಮ್‌ ಮಾರಿಸ್]]‌ ಪಿಕ್ಸರ್‌ರ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ,ಮೋರಿಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ದೈನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವರು.<ref name="manager">{{cite news|accessdate=2008-09-10|url= http://www.variety.com/article/VR1117991985.html?categoryid=13&cs=1|title=Morris and Millstein named manager of Disney studios | first=Marc | last=Graser | work=Variety}}</ref> === ವಿಸ್ತರಣೆ === ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್‌ ಕೆನಡಾ ದೇಶದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯಾಂಕೊವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ೨೦೦೨ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಆನಿಮೇಟರ್‌ [[ಗ್ಲೆನ್‌ ಮೆಕ್ವೀನ್‌]] ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ 'ಗ್ಲೆನ್‌ ಮೆಕ್ವೀನ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌' ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ''[[ಫೈಂಡಿಂಗ್‌ ನೆಮೊ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು). ಇದು ವ್ಯಾಂಕೊವರ್‌ ನಗರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೨,೦೦೦ ಚದರ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಕೆನಡಾ ೨೦ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೧೦ ರಂದು ತೆರೆಯಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2010-04-20|url=http://www.vancouversun.com/entertainment/movie-guide/Pixar+Canada+sets+home+base+Vancouver+looks+expand/2927398/story.html|title=Pixar Canada sets up home base in Vancouver, looks to expand|publisher=[[The Vancouver Sun]]|archive-date=2010-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100422042245/http://www.vancouversun.com/entertainment/movie-guide/Pixar%2BCanada%2Bsets%2Bhome%2Bbase%2BVancouver%2Blooks%2Bexpand/2927398/story.html|url-status=dead}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರು-ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು == === ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು === ಜಾನ್‌ ಲ್ಯಾಸಿಟರ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಮೊದಲ ಆನಿಮೇಟರ್‌ಗಳು ಮುಂಚೆ [[ಸೆಲ್‌ ಆನಿಮೇಟರ್‌]]ಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು [[ಸ್ಟಾಪ್‌ ಮೋಷನ್]]‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಅಥವಾ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆನಿಮೇಷನ್]]‌ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಕೂಡ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಮತ್ತಿನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಆಗಷ್ಟೇ ಕಾಲೇಜ್‌ನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದು ಬಂದಿದ್ದರು.<ref name="pixar story" /> ಪಿಕ್ಸರ್‌ ''[[ಎ ಬಗ್ಸ್‌ ಲೈಫ್‌]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಟಾಯ್ ಸ್ಟೋರಿ ೨]]'' ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ಆನಿಮೇಟರ್‌ಗಳು ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದರು. ''[[ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ]]'' ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಆ ಕಾಲದ ಏಕೈಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾಲು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲಿಸ್]]‌‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಪಿಕ್ಸರ್‌ [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಬೇ ಏರಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ {{convert|350|mi}} ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[2-Dಅನಿಮೇಷನ್‌]] ಆಗ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು. ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಮೂಲದ ಹಲವು ಆನಿಮೇಟರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಗಳೊಡನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕೈಬಿಟ್ಟು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಯತ್ನಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾಗಶಃ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ ನೇಮಿಸಿದ ಆನಿಮೇಟರ್‌ಗಳು ಕಾಲೇಜ್‌ನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಬಂದವರು ಅಥವಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೊರಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. [[ಮೆರಿಯೊನೆಟ್‌]] ಎಂಬ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಪರಿಣತರಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇವರು ಕನಿಷ್ಠಮಟ್ಟದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು ಆ ಅನ್ವಯಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="pixar story" /> 'ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಂತೆಯೇ, ಪಿಕ್ಸಾರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕೂಡ ಸ್ವಯಂ ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಮಾನ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರವೊಂದು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಅಥವಾ ಮಿತ್ರರ ಸಹಾಯದಿಂದ, ನೈಜ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ, ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಗೌರವ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಕಾಣಲು ಕಲಿಯುತ್ತದೆ' ಎಂದು ಜಾನ್‌ ಲ್ಯಾಸಿಟರ್, [[ಪಿಬಿಎಸ್‌ (PBS)]]ಮಾತುಕತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರೂಪಕ [[ಟೇವಿಸ್‌ ಸ್ಮೈಲಿ]]<ref name="Tavis">{{cite web | author =Smiley, Tavis | title =Tavis Smiley | date =2007-01-24 | publisher =[[PBS]] | url =http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/200701/20070124_transcript.html#2 | accessdate =2007-03-01 | archive-date =2007-11-24 | archive-url =https://web.archive.org/web/20071124074654/http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/200701/20070124_transcript.html#2 | url-status =dead }}</ref> ಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ‌ತಿಳಿಸಿದರು. ಲ್ಯಾಸಿಟರ್‌ ಹೇಳಿದಂತೆ, 'ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ತಿರುಳಾಗಿದೆ.' <ref name="Tavis" /> ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಕೊರತೆಗೆ ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ''[[ಬ್ರೇವ್]]'' ‌ ಎಂಬುದು ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಉದ್ದಿಮೆ ಬಿಡುಗಡೆಗಗೊಳಿಸಲಿರುವ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಿರುವ ಸ್ಟುಡಿಯೊನ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.( [[ರೀಸ್‌ ವಿದರ್ಸ್ಪೂನ್]]‌ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ) ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ ಇತರೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಈ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ಡಿಸ್ನಿ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್]]‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.npr.org/blogs/monkeysee/2009/06/dear_pixar_from_all_the_girls.html?sc=fb&cc=fp | title = Dear Pixar, From All The Girls With Band-Aids On Their Knees | last = Holmes | first = Linda | publisher = [[National Public Radio]] | accessdate = 2009-12-19}}</ref> === ಆನಂತರದ ಭಾಗಗಳು === ''[[ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ೨]]'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯು ನೇರವಾಗಿ [[ವೀಡಿಯೊ]] ರೂಪದ 60-ನಿಮಿಷಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು. ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಆನಂತರದ ಭಾಗ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಮೂಡಿಬಂದ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ಅದೆಷ್ಟು ಮೆಚ್ಚಿದರೆಂದರೆ, ಇದನ್ನು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿನ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರು. ''ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ೨'' ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಎರಡು ಕಂಪೆನಿಗಳ[[ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ]]ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಎರಡೂ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಬೇರೆಯಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ತಲುಪಿತ್ತು. ''[[ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ೩]]'' ಎಂಬುದು ನಂತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ೨೮ ಜೂನ್‌ ೨೦೧೦ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆನಂತರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದಾದ ''[[ಕಾರ್ಸ್‌ ೨]]'' ೨೦೧೧ ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿವೆ. ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಂತರದ ಭಾಗಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೂಲ ಕಥೆಯಂತೆಯೇ ಈ ಉತ್ತರಬಾಗದ ಕಥೆಯೂ ಸಹ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ''ಟಾಯ್ ಸ್ಟೋರಿ ೨'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ನಿ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಇನ್ನೊಂದು [[ಔಪಚಾರಿಕ ಒಪ್ಪಂದ]] ಮಾಡಿಕೊಂಡವು. ಇದರಂತೆ ಪಿಕ್ಸರ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳದೆ ಡಿಸ್ನಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಹಕ್ಕಿದ್ದರೂ, ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರ-ಭಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ,ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನದ ಬಗ್ಗೆ ಪಿಕ್ಸಾರ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಂತರ, ಪಿಕ್ಸಾರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಉತ್ತರಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಿಕ್ಸಾರ್ ಜತೆಗೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದೇ ಮುಂದುವರಿಯುವುದಾಗಿ ಡಿಸ್ನಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಆದರೂ ಪಿಕ್ಸಾರ್ ತಮ್ಮ ಜತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಫೀಚರ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌]]ನ ಹೊಸ ಸಿಜಿಐ ವಿಭಾಗವಾದ [[ಸರ್ಕಲ್‌ ೭ ಆನಿಮೇಷನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ''ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ೩'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ವಿಲೀನಗೊಂಡ ನಂತರ ಲ್ಯಾಸಿಟರ್‌ ಎಲ್ಲಾ ಡಿಸ್ನಿ ಮತ್ತು ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಆನಿಮೇಷನ್ ವಿಭಾಗಗಳ ಸಾರಥ್ಯ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ,ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ''ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ೩'' ರದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಡಿಸ್ನಿ ಮುಂದೆ ಹೋಯಿತು. ಆದರೂ, ಮೇ ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ''ಟಾಯ್ ಸ್ಟೋರಿ ೩'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಪೂರ್ವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತರಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂಬರುವ ಉತ್ತರದ ಭಾಗಗಳ ಕುರಿತು 'ಒಳ್ಳೆಯ ಕಥೆಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ನಾವು ಉತ್ತರದ ಭಾಗ ತಯಾರಿಸುವೆವು' ಎಂಬ ಲ್ಯಾಸಿಟರ್‌ ಹೇಳಿಕೆಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಊಹಾಪೋಹಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಪದ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web|author=Douglas, Edwards|title=Pixar Mastermind John Lasseter|date=2006-06-03|publisher=comingsoon.net|url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=14741|accessdate=2007-03-01|archive-date=2007-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070311145957/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=14741|url-status=dead}}</ref> ''ಕಾರ್ಸ್‌ ೨'' - ಇದು ಪಿಕ್ಸಾರ್ಸ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಮೊದಲ 'ಉತ್ತರದ ಭಾಗ', ಇದು ''ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೊರಿ'' ಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ದಿನಾಂಕ ೮ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ ರಂದು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ''ಮಾಂಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಇನ್ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್'' ‌ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ೨೨ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೧೦ ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.ಇದು ೧೬ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8639142.stm|title=Disney announce Monsters Inc sequel|date=23 April 2010|publisher=BBC News|accessdate=23 April 2010}}</ref> === ಕಿರುತೆರೆಯತ್ತ ವಿಸ್ತರಣೆ === ''ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ'' ಕಿರುತೆರೆಯತ್ತ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾದ ಮೊದಲನೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ [[Buzz Lightyear of Star Command: The Adventure Begins|ಬಝ್‌ ''ಲೈಟ್‌ಇಯರ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಟಾರ್‌ ಕಮಾಂಡ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ]]ಯನ್ನೂ ಸಹ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ''ಕಾರ್ಸ್'' ‌ ಎಂಬುದು ''[[ಕಾರ್ಸ್‌ ಟೂನ್ಸ್]]'' ‌ ಮೂಲಕ ಕಿರುತೆರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂದಿನ [[ಡಿಸ್ನಿ ಚಾನೆಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ನಡುವೆ, ಮೂರರಿಂದ ಐದು ನಿಮಿಷಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತುರುಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಟರ್‌ ಎಂಬ ಟೋವ್ ಟ್ರಕ್ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಹಾಸ್ಯನಟ [[ಲ್ಯಾರಿ ದಿ ಕೇಬಲ್‌ ಗಯ್]]‌ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|title=Cars Toons Coming In October To Disney Channel|publisher=AnimationWorldNetwork|date= 2008-09-26|url=http://news.awn.com/index.php?ltype=top&newsitem_no=24887|accessdate=2008-12-04}}</ref> === ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಹಾಗೂ ಸಜೀವ ಸನ್ನಿವೇಶ === ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪಿಕ್ಸಾರ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಆಗಿವೆ. ಕೇವಲ ''[[WALL-E]]'' ಮಾತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆನಿಮೇಟ್‌ ಆಗಿರದೆ, ಸಜೀವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಅಲ್ಪ ಅಂಶವೂ ಉಂಟು. ''[[ಜಾನ್‌ ಕಾರ್ಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಮಾರ್ಸ್‌]]'' ಪಿಕ್ಸರ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಜೀವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಲಿದೆ. ಇದು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ. [[ಬ್ರ್ಯಾಡ್‌ ಬರ್ಡ್]]‌ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[೧೯೦೬]]'', ಎರಡನೆಯ ಸಜೀವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಲಿದೆ. ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರವು [[೧೯೦೬ ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಭೂಕಂಪ]]ದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಕೆಲಸದ ವಾತಾವರಣ ಹಿತಕರವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಪಿಕ್ಸರ್‌ನಲ್ಲೇ ಇದ್ದುಕೊಂಡು, "ತಾವು ಕೆಲವು ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನೈಜ ನಟನಾ ಮಾದರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಾಲಿಡುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ" ಬ್ರ್ಯಾಡ್ ಬರ್ಡ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ಅಪೂರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು === ''ನ್ಯೂಟ್'' ‌ ಎಂಬುದು ಪಿಕ್ಸರ್‌ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್]]‌ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref name="DP2008">{{cite news|title=The Walt Disney Studios Rolls Out Slate of 10 New Animated Motion Pictures Through 2012|publisher=Walt Disney Company, via PRNewswire|date=2008-04-08|url=http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=104&STORY=/www/story/04-08-2008/0004789174|accessdate=2008-04-08}}</ref> ಕೊನೆಯ ಎರಡು ನೀಲಿ ಕಾಳುಗಳುಳ್ಳ ನ್ಯೂಟ್(ಉಭಯಚರ ಪ್ರಾಣಿ)ಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಮನಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅವು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಅಳಿವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಪರಸ್ಪರ ಕೂಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಇನ್ನೆಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಗ್ಯಾರಿ ರಿಡ್‌ಸ್ಟ್ರೊಮ್]]‌ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, 'ನ್ಯೂಟ್‌ ಬಹಳ ಚುರುಕಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ತನಗಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಲನೆ-ಪಾಲನೆ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಬ್ರೂಕ್‌ಗೆ ರೀತಿನೀತಿಗಳ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಹುಡುಗಾಟಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ವಿಹಾರ ಕೆಟ್ಟುಹೋಗಬಹುದಾದಷ್ಟು ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು!' <ref>{{cite news | author = Olly Richards | title = Cars 2 & A Ton More 'Toons | publisher = [[Empire (magazine)|Empire]] | date = 2008-04-09 | url = http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=22336 | accessdate = 2008-04-09 | archive-date = 2011-10-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111010090504/http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=22336 | url-status = dead }}</ref> ''ನ್ಯೂಟ್'' ‌ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಜೂನ್‌ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಿತ್ತು. ಇದಾದ ನಂತರ ''[[ದಿ ಬೆಯರ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಬೋ]]'' ಎಂಬ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ(ಕಾಲ್ಪನಿಕ) ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯೋಜನೆಯೂ ಇತ್ತು.<ref name="DP2008" /> ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಡಿಸ್ನಿ/ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಘೋಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ''ದಿ ಬೆಯರ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಬೋ'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ''ಬ್ರೇವ್'' ‌ ಎಂಬ ಹೊಸ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು.ಅದರ ಹಿಂದೆ ಆ ವರ್ಷದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ೨೦೦೧ ರ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಮಾಂಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಇನ್ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್‌]]'' ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದು.<ref name="Slash">{{cite news|url=http://www.slashfilm.com/2010/04/22/pixar-to-release-monsters-inc-sequel-and-brave-in-2012/|title=Pixar to Release Monsters Inc Sequel and Brave in 2012|author=Peter Sciretta|work=/Film.com|date=2010-04-22|accessdate=2010-04-23|archive-date=2010-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101013103721/http://www.slashfilm.com/2010/04/22/pixar-to-release-monsters-inc-sequel-and-brave-in-2012/|url-status=dead}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೧೦ ರ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಡಿಸ್ನಿ/ಪಿಕ್ಸಾರ್ ''ನ್ಯೂಟ್'' ‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಪಾಲಕ ಡೇವ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ ಅಧಿಕೃತ ''ಡಿಸ್ನಿ ಎ ಟು ಝಡ್‌ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ'' ಪೂರಕ ಪ್ರತಿಯಿಂದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://adisney.go.com/vault/supplement.pdf | title=Disney A to Z: The Official Encyclopedia | author=David Smith | date=2010-05-11 | accessdate=2010-06-04}}</ref> ಸ್ಮಿತ್‌ರ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಅಂಚೆಯಿಂದ ಸಹಿ ಹಾಕಿಲ್ಲದ ಸಂದೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿ, 'ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ' ಎಂದಿತ್ತು.<ref name="pixarblog">{{cite news| url=http://pixarblog.blogspot.com/2010/05/exclusive-newt-is-cancelled.html| title=Exclusive: Newt is Cancelled|author=Mike Bastoli| work=PixarBlog| date=2010-05-11| accessdate=2010-06-04}}</ref> ಈ ಸಂದೇಶ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಆಂತರಿಕ ವಲಯದಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಚಲನಚಿತ್ರವು ನಿಜಕ್ಕೂ ರದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="ewcancel">{{cite web | url=http://www.hollywoodwiretap.com/?module=news&action=story&id=48162 | title=Pixar's 'Newt' officially canceled? | publisher=Hollywood Wiretap | author=Gary North | accessdate=2010-06-04 | date=2010-05-12}}</ref><ref name="cancelled">{{cite web |url=http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/ |title=Pixar’s Newt Officially Canceled |author=Peter Sciretta |date=May 12, 2010 |work= |publisher=/Film |accessdate=May 10, 2010 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 24, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100824154324/http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/ |url-status=dead }}</ref> ಡಿಸ್ನಿ/ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಜಾನ್‌ ಲ್ಯಾಸಿಟರ್‌ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಒಳಗಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೂಲವೊಂದು ನಮ್ಮ 'ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ತಂಡಗಳು ''ಕಾರ್ಸ್‌ ೨'', ''ಬ್ರೇವ್‌'' ಹಾಗೂ ''ಮಾಂಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಇನ್ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್‌ ೨'' ಚಲನಚಿತ್ರಗಳತ್ತ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ನ್ಯೂಟ್‌ನ್ನು ನಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ತೆಗೆದಿದ್ದೇವೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web | url=http://popwatch.ew.com/2010/05/13/newt-canceled/ | title=Disney/Pixar source says 'Newt' off development schedule | publisher=Entertainment Weekly | author=Kate Ward | accessdate=2010-06-04 | date=2010-05-13 | archive-date=2010-05-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100516153008/http://popwatch.ew.com/2010/05/13/newt-canceled/ | url-status=dead }}</ref> == ಪಿಕ್ಸರ್‌: ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಅನಿಮೇಷನ್‌ == ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೫ ರಿಂದಲೂ, ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುವಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref name="Exhibitions">{{cite web|url=http://www.pixar.com/companyinfo/about_us/exhibitions.html|title=Pixar: 20 Years of Animation|publisher=Pixar|accessdate=28 June 2010|archive-date=8 ಜನವರಿ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070108140411/http://www.pixar.com/companyinfo/about_us/exhibitions.html|url-status=dead}}</ref> ಇಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪಿಕ್ಸರ್‌ ೨೦೧೦ ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ ಜೂನ್‌ರ ವರೆಗೆ, ಸಿಂಗಪುರದ ಜುರಾಂಗ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸೈಯನ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ ಸಿಂಗಪುರ]]‌ದಲ್ಲಿ ಅಯೋಜಿಸಿತು.<ref name="Eng Eng">{{cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1047310/1/.html|title=Pixar animation comes to life at Science Centre exhibition|last=Eng Eng|first=Wang|date=April 1, 2010|publisher=[[MediaCorp Channel NewsAsia]]|accessdate=28 June 2010|archive-date=4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100404075140/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1047310/1/.html|url-status=dead}}</ref> ಸಿಂಗಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲು. ವಿವಿಧ ಪಿಕ್ಸರ್‌ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಂದ ಹಲವು 'ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ' ಎನ್ನಲಾದ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು, ಜನಪ್ರಿಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ 3D ಆವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ'[[ಆಟೊಸ್ಟೀರಿಯೊಸ್ಕೊಪಿಕ್]]‌ ಕಿರುಚಿತ್ರ. ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರಿಗೆ [[ಝೋಟ್ರೋಪ್]]‌ನಲ್ಲಿ 'ಟಾಯ್ ಸ್ಟೋರಿ' ಪಾತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಜ ಜೀವನದ ಪಾತ್ರಗಳಂತೆ ಆನಿಮೇಟ್‌ ಮಾಡಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖಾಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="Eng Eng" /> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Wikinews|Disney buys Pixar}} * [[ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಿರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪಿಕ್ಸರ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] {{-}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *{{official|http://www.pixar.com}} *[http://www.pixarcanada.com ಅಧಿಕೃತ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಅಂತರಜಾಲತಾಣ] *{{imdb company|id=0017902|company=Pixar Animation Studios}} *{{bcdb2|path=cartoons/Other_Studios/P/Pixar_Animation_Studios/index.html|title=Pixar Animation Studios}} *{{Wikia|pixar|Pixar Wiki}} {{Disney}} {{Coord|37.832639|-122.283789|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಡಿಸ್ನಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ) ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋರಂಜನೆ ಕಂಪನಿಗಳು]] in4o445dipl8rs84zkl8umqj17s6nx0 0 24258 1379729 1375139 2026-08-10T06:28:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379729 wikitext text/x-wiki {{about|Apple personal computers||McIntosh}} [[ಚಿತ್ರ:Macintosh 128k transparency.png|thumb|right|alt=A beige, boxy computer with a small black and white screen showing a window and desktop with icons.|ಮೂಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್, ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಬಳಕೆದಾರರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಬರಹಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಇಮೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.]] [[ಚಿತ್ರ:Imac 16-9.png|thumb|alt=A wide, thin, and sleek computer made of aluminum with a large screen.|ಅಗಸ್ಟ್ 2009 ರಿಂದ ಒಂದು ಐಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.]] '''ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್''' ({{pron-en|ˈmæk.ɪn.tɒʃ}}{{respell|MAK|in-tosh}},<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/macintosh|publisher=[[Reference.com|Dictionary.com]]|title=Define Macintosh|accessdate=2010-04-11}}</ref>) ಅಥವಾ '''ಮ್ಯಾಕ್''', ಇದು [[ಆಪಲ್ ಇಂಕ್]] ಕಂಪನಿಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌]]ಗಳ (ಗಣಕ ಯಂತ್ರ) ಒಂದು ಸರಣಿಯ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ. [[ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್]] ಜನವರಿ 24, 1984 ರಂದು ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಇದು ಒಂದು [[ಕಮಾಂಡ್-ಲೈನ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌]]ನ ಹೊರತಾಗಿ ಒಂದು [[ಮೌಸ್]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|last=Polsson|first=Ken|url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|title=Chronology of Apple Computer Personal Computers|date=2009-07-29|accessdate=2009-08-27|archive-date=2009-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|url-status=dead}} ಮೇ 3, 1984 ಅನ್ನು ನೋಡಿ.</ref> ಕಂಪನಿಯು 1980 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಾರ್ಧದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು, ಇದನ್ನು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು 1990ರಲ್ಲಿ [[ಎಮ್‌ಎಸ್-ಡೊಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿ ಕಂಪಾಟಿಬಲ್ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬದಲಾವಣೆ.<ref name="eight ways">{{cite web|last=Edwards|first=Benj|url=http://www.macworld.com/article/135017/2008/08/imacanniversary.html|title=Eight ways the iMac changed computing|publisher=[[Macworld]]|date=2008-08-15|accessdate=2009-08-27}}</ref> ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಬಹುವಿಧದ ಗ್ರಾಹಕ-ಮಟ್ಟ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷ ನಂತರದಲ್ಲಿ [[1998 ಐಮ್ಯಾಕ್]] ಎಲ್ಲಾ-ಒಂದರಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಮಾದರಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಕ್ರಯದ (ಮಾರಾಟದ) ಯಶಸ್ಸಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಕಂಡವು, ಆದರೆ ಇದು ಒಮ್ಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲಿನ]] ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪುನಃಶ್ಚೇತನಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳು: ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ) [[ಐಮ್ಯಾಕ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರವೆಶ-ಮಟ್ಟದ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿನಿ]] [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮಾದರಿಗಳು]], [[ವರ್ಕ್‌ಸ್ಟೇಷನ್]]-ಮಟ್ಟದ [[ಮ್ಯಾಕ್-ಪ್ರೋ]] ಟವರ್, [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್]], [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಏರ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಪ್ರೋ]] [[ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಎಕ್ಸ್‌ಸರ್ವ್]] [[ಸರ್ವರ್]]. ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಒಂದು [[ಲಂಬವಾದ ಏಕೀಕರಣ]]ದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ತನ್ನ [[ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌]]ನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ದೊರಕುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲೆ-ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ [[ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿ ಕಂಪಾಟಿಬಲ್]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬಹುವಿಧದ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಇತರ ಕಂಪನಿಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಪಲ್ [[ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]], [[ರಚನೆಗಳು (ವಿನ್ಯಾಸಗಳು)]] ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಪಲ್ ಕೂಡ ಮೂರನೆಯ ಕಂಪನಿಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾಕ್ [[ಸಿಪಿಯು]]ಗಳು [[ಇಂಟೆಲ್‌]]ನ [[x86 ವಿನ್ಯಾಸ]]ವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ; ಮುಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು (1984–1994) [[ಮೊಟೊರೊಲಾ]]ದ [[68k]] ಅನ್ನು ಮತ್ತು 1994 ರಿಂದ 2006 ವರೆಗಿನ ಮಾದರಿಗಳು [[ಎ‌ಐಎಮ್ ಅಲಿಯನ್ಸ್‌]]ನ [[ಪವರ್ ಪಿಸಿ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದವು. ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗೆ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನೂ ಕೂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅದು [[ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್]] ಆವೃತ್ತಿಯ [[10.6 "ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್"]] ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿತು. ಆಧುನಿಕ ಮ್ಯಾಕ್, ಇತರ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಂತೆ, [[ಲಿನಕ್ಸ್]], [[ಫ್ರೀಬಿಎಸ್‌ಡಿ]]ಗಳಂತಹ ಪರ್ಯಾಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‍ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು, ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅದು [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್]] ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು [[ಅನುಮತಿ]]ಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. == ಇತಿಹಾಸ == {{See also|History of Apple}} === 1979 ರಿಂದ 1984 ರ ವರೆಗೆ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಯೋಜನೆಯು 1970 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಒಬ್ಬ ನೌಕರ [[ಜೆಫ್ ರಸ್ಕಿನ್]] ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಜೆಫ್ ರಸ್ಕಿನ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಬಳಸಲು ಸುಲಭವಾಗುವ, ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದನು. ಅವನು ಆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ತನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಆಪಲ್ ವಿಧದ ನಂತರ, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲು ಬಯಸಿದನು,<ref>{{cite web|url=http://mxmora.best.vwh.net/JefRaskin.html|title=Recollections of the Macintosh project|accessdate=2008-11-27|first=Jef|last=Raskin|year=1996|work=Articles from Jef Raskin about the history of the Macintosh.|archive-date=2012-06-24|archive-url=https://www.webcitation.org/68eyToShN?url=http://mxmora.best.vwh.net/JefRaskin.html|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಈ ಹೆಸರು, ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ, [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಆಡಿಯೋ ಸಲಕರಣಾ]] ತಯಾರಕರಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಹೆಸರಾದ್ದರಿಂದ, ಕಾನೂನು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅವನು ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯು ಅದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬ ಉದ್ದೆಶದಿಂದ ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್ ಒಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಲು ವಿನಂತಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯು ಅದರ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖರೀದಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದು ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಆಪಲ್ ರಹಸ್ಯ 2.0: ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಇತಿಹಾಸ,ಒವನ್ ಡಬ್ಲು. ಲಿಂಜ್‌ಮೇಯರ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 978-1-59327-010-0</ref> 1979 ರಲ್ಲಿ ರಸ್ಕಿನ್ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟನು,<ref name="Father of Mac"/> ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಒಂದು ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಅನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. [[ಬಿಲ್ ಅಟ್ಕಿನ್‌ಸನ್]], ಆಪಲ್‌ನ [[ಲೀಸಾ]] ಗುಂಪಿನ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನು (ಈ ಗುಂಪು ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ-ಬಳಕೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿತ್ತು), ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಒಬ್ಬ ಸೇವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ತಜ್ಞ [[ಬರೇಲ್ ಸ್ಮಿತ್‌ಗೆ]] ಅವನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ರಸ್ಕಿನ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದನು. ಆ ತಂಡವು ಮೂಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ [[ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್]] ಮತ್ತು [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]]ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸಿತು; ರಸ್ಕಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅಟ್ಕಿನ್‌ಸನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಮಿತ್ ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ತಂಡವು [[ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ರೌ]],<ref>{{cite web|last=Crow|first=George|publisher=Folklore.org|authorlink=Jerry Manock|url=http://www.folklore.org/ProjectView.py?project=Macintosh&characters=George%20Crow|title=The Original Macintosh|accessdate=2010-04-28}}</ref> [[ಕ್ರಿಸ್ ಎಸ್ಪಿನೊಸಾ]], [[ಜೊನ್ನಾ ಹೊಫ್‌ಮನ್]], [[ಬ್ರೂಸ್ ಹೊರ್ನ್]], [[ಸುಸಾನ್ ಕೇರ್]], [[ಆಂಡಿ ಹರ್ಟ್ಜ್‌ಫೆಲ್ಡ್]], [[ಗೈ ಕವಾಸಕಿ]], [[ಡೇನಿಯಲ್ ಕೊಟ್‌ಕೆ]],<ref>{{cite web|last=Kottke|first=Dan|publisher=Folklore.org|authorlink=Jerry Manock|url=http://www.folklore.org/ProjectView.py?project=Macintosh&characters=Dan%20Kottke|title=The Original Macintosh|accessdate=2010-04-28}}</ref> ಮತ್ತು [[ಜೆರ್ರಿ ಮ್ಯಾನೊಕ್]] ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web|last=Manock|first=Jerry|publisher=Folklore.org|authorlink=Jerry Manock|url=http://folklore.org/ProjectView.py?project=Macintosh&characters=Jerry%20Manock|title=The Original Macintosh|accessdate=2010-04-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929111006/http://folklore.org/ProjectView.py?project=Macintosh&characters=Jerry%20Manock |archivedate = September 29, 2007|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.guykawasaki.com/2009/01/twenty-five-yea.html#axzz0mQb8tIS0|title=Macintosh 25th Anniversary Reunion: Where Did Time Go?|date=2009-01-26|accessdate=2010-04-28|first=Guy|last=Kawasaki|archive-date=2012-06-24|archive-url=https://www.webcitation.org/68eyVtkeI?url=http://blog.guykawasaki.com/2009/01/twenty-five-yea.html#axzz0mQb8tIS0|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಮಿತ್‌ನ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಫಲಕವು ರಸ್ಕಿನ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು: ಇದು 64 [[ಕಿಲೋಬೈಟ್]] (KB) [[RAM]] (ಆರ್‌ಎ‌ಎಮ್‌) ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, [[ಮೊಟೊರೊಲಾ]] [[6809E]] [[ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು 256×256 [[ಪಿಕ್ಸೆಲ್]] [[ಕಪ್ಪು-ಮತ್ತು-ಬಿಳಿ]] [[ಬಿಟ್‌ಮ್ಯಾಪ್]] ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ [[ಬಡ್ ಟ್ರಿಬಲ್‌]]ನು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮೇಲೆ ಲೀಸಾದ ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು, ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಲೀಸಾದ [[ಮೊಟೊರೊಲಾ 68000]] ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೋಸೆಸರ್ ಅನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಒಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸ್ಮಿತ್‌ನನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1980 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸ್ಮಿತ್‌ನು ಕೇವಲ 68000 ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಫಲಕವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ವೇಗವನ್ನು 5 ರಿಂದ 8 [[ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಜ್‌]]ವರೆಗೆ (MHz) ವೃದ್ಧಿಸಿದನು; ಈ ಫಲಕವು ಒಂದು 384×256 ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಪ್ರದರ್ಶಕವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸ್ಮಿತ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವು ಲೀಸಾಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ RAM ಚಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು, ಅದು ಫಲಕದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಅಂತಿಮ ಮ್ಯಾಕ್ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸ್ವಯಂ-ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿಯಾದ [[ಕ್ವಿಕ್‌ಡ್ರಾ]] ಚಿತ್ರ ಭಾಷೆ (ಲಾಂಗ್ವೇಜ್) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ROM]]ನ 64 KB ಯಲ್ಲಿನ ಇಂಟರ್‌ಪ್ರಿಟರ್ ಆಗಿತ್ತು; ಇದು 128&nbsp;KB of RAM ಅನ್ನು [[ಲೊಜಿಕ್‌ಬೋರ್ಡ್‌]]ಗೆ [[ಸಂಯೋಜಿಸ]]ಲ್ಪಟ್ಟ ಹದಿನಾರು 64&nbsp;[[ಕಿಲೋಬಿಟ್]] (Kb) ಚಿಪ್‌ಗಳ ವಿಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಮೆಮೊರಿ ಸ್ಲೊಟ್‌ಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಇದರ RAM ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ-ಸ್ಥಾಪಿತ ಚಿಪ್‌ಗಳ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ 256 ಕೆಬಿ RAM ಚಿಪ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹದಿನಾರು ಚಿಪ್ ಸೊಕೆಟ್‌ನ ಮೂಲಕ RAM ಕೆಬಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನವು ಮೂಲರೂಪಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುತ್ತ, 9-ಇಂಚಿನ ಪರದೆ, 512x342 ಪಿಕ್ಸೆಲ್ [[ಮೊನೊಕ್ರೋಮ್]] ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|last=Hertzfeld|first=Andy|publisher=Folklore.org|authorlink=Andy Hertzfeld|url=http://www.folklore.org/StoryView.py?story=Five_Different_Macs.txt|title=Five different Macintoshes|accessdate=2006-04-24}}</ref> ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕನಾದ [[ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್‌]]ನ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು. ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಲೀಸಾಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರಾಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡ ನಂತರ, ಅವನು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ರಸ್ಕಿನ್‌ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1981 ರಲ್ಲಿ ಜಾಬ್ಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ವಭಾವಗಳ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಹೊರಹೋದನು ಮತ್ತು ತಂಡದ ಸದಸ್ಯ ಹೇಳುವಂತೆ ಅಂತಿಮ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ವಿನ್ಯಾಸವು ರಸ್ಕಿನ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗಿಂತ ಜಾಬ್ಸ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Father of Mac">{{cite web|last=Hertzfeld|first=Andy|authorlink=Andy Hertzfeld|url=http://www.folklore.org/StoryView.py?project=Macintosh&story=The_Father_of_The_Macintosh.txt&showcomments=1#comments|publisher=Folklore.org|title=The father of the Macintosh|accessdate=2006-04-24}}</ref> [[ಜೆರಾಕ್ಸ್ ಪಿಎಆರ್‌ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಜಿಯುಐ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಜಾಬ್ಸ್‌ನು ಆಪಲ್ ಸರಕುಗಳ ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ [[ಜೆರಾಕ್ಸ್ ಆಲ್ಟೋ]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು [[ಸ್ಮಾಲ್‌ಟಾಕ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಭೇಟಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ಕೋರಿಕೊಂಡನು. ಲೀಸಾ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳು ಭಾಗಶಃವಾಗಿ ಜೆರಾಕ್ಸ್ ಪಿಎಆರ್‌ಸಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ತಂಡದ ಸ್ವಂತ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|last=Horn|first=Bruce|url=http://www.folklore.org/StoryView.py?project=Macintosh&story=On_Xerox,_Apple_and_Progress.txt|publisher=Folklore.org|title=On Xerox, Apple and Progress|accessdate=2007-02-03}}</ref> ಜಾಬ್ಸ್‌ನು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಲೈನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ [[ಹರ್ಟ್‌ಮಟ್ ಎಸ್ಲಿಂಗರ್‌]]ನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು, ಇದು [["ಸ್ನೋ ವೈಟ್" ಡಿಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌]]ನ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು; ಆದಾಗ್ಯೂ ಮುಂಚಿನ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ತಡವಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ಹಲವಾರು ಇತರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 1980 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಆಪಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟಿತು.<ref>{{cite web|last=Tracy|first=Ed|url=http://www.landsnail.com/apple/local/design/design2.html|title=History of computer design: Snow White|publisher=Landsnail.com|accessdate=2006-04-24}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಬ್ಸ್‌ನ ಅಧಿಕಾರತ್ವವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಹೊಸ ಸಿಇಓ [[ಜಾನ್ ಸ್ಕ್ಯೂಲೆ]]ಯ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ, ಜಾಬ್ಸ್ 1985 ರಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದನು,<ref>{{cite web|url=http://www.folklore.org/StoryView.py?project=Macintosh&story=The_End_Of_An_Era.txt|title=The End Of An Era|first=Andy|last=Hertzfeld|authorlink=Andy Hertzfeld|work=folklore.org}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕಂಪನಿ [[NeXT]] ಅನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೊರಟನು,<ref>{{citenews|last=Spector|first=G|title=Apple's Jobs Starts New Firm, Targets Education Market|work=[[eWeek|PCWeek]]|page=109|date=1985-09-24}}</ref> ಮತ್ತು ಆಪಲ್ NeXT ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಅಂದರೆ 1997 ರ ವರೆಗೂ ಹಿಂದಿರುಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://product.info.apple.com/pr/press.releases/1997/q2/970207.pr.rel.next.html|title=Apple Computer, Inc. Finalizes Acquisition of NeXT Software Inc.|date=1997-02-07|publisher=Apple|accessdate=2010-04-27|archive-date=1999-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/19990117075346/http://product.info.apple.com/pr/press.releases/1997/q2/970207.pr.rel.next.html|url-status=bot: unknown}}</ref> === 1984: ಪೀಠಿಕೆ (ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ) === [[ಚಿತ್ರ:Ad apple 1984.jpg|thumb|alt=A young woman carrying a sledge hammer and wearing a white tank top with a drawing of a Macintosh runs from black figures in the background.|ಈ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಣಿಜ್ಯವು, ಮೊದಲಿಗೆ ಸುಪರ್ ಬೌಲ್ XVIII ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ಹೊಂದಿತು, ಅದು ಮೂಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಅನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿತು.]] [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ 128k]] ಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1983 ರಂದು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ 18-ಪುಟದ ಕೈಪುಸ್ತಕವು ಹಲವಾರು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ ಜೊತೆ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.digibarn.com/collections/ads/apple-mac/index.htm|title=Apple Macintosh 18 Page Brochure|publisher=DigiBarn Computer Museum|accessdate=2006-04-24|archive-date=2006-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20060428071658/http://www.digibarn.com/collections/ads/apple-mac/index.htm|url-status=dead}}</ref> ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್, ಈಗ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ US$1.5 ಮಿಲಿಯನ್ [[ರಿಡ್ಲೇ ಸ್ಕೊಟ್]] ವಾಣಿಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನದಿಂದ, "[[1984]]" ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="appleconfidential2">{{citebook|last=Linzmayer|first=Owen W.|title=Apple Confidential 2.0|publisher=No Starch Press|year=2004|pages=113|url=http://www.owenink.com/|isbn=1-59327-010-0|access-date=2010-08-10|archive-date=2022-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123192145/https://www.owenink.com/|url-status=dead}}</ref> ಇದರ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರವು 22 ಜನವರಿ 1984 ರಂದು [[ಸುಪರ್ ಬೌಲ್ XVIII]] ದ ಮೂರನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೇಲೇರಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಒಂದು "ಹೊಸತಿರುವಿನ"<ref>{{citeweb|url=http://www.usatoday.com/tech/columnist/kevinmaney/2004-01-28-maney_x.htm|title=Apple's '1984' Super Bowl commercial still stands as watershed event|accessdate=2010-04-11|last=Maney|first=Kevin|date=2004-01-28|publisher=[[USA Today]]}}</ref> ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಚನೆ"<ref name="masterpiece">{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2006/SHOWBIZ/02/02/eye.ent.commercials/|title=Why 2006 isn't like '1984'|accessdate=2008-05-10|author=|last=Leopold|first=Todd|date=2006-02-03|publisher=[[CNN]]|archive-date=2019-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022000031/http://edition.cnn.com/2006/SHOWBIZ/02/02/eye.ent.commercials/|url-status=dead}}</ref> ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಐಬಿಎಮ್‌ನ "ಕನ್‍ಫರ್ಮಿಟಿ"ಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು, "1984" ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಒಂದು ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟಿತು ([[ಆಪಲ್‌]]ನ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಅದರ ಬಿಳಿಯ [[ಟ್ಯಾಂಕ್ ಟಾಪ್‌]]ನ ಮೇಲಿನ ಒಂದು [[ಪಿಕಾಸೋ]]-ಶೈಲಿಯ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು). [[ಜಾರ್ಜ್ ಒರ್ವೆಲ್‌]]ನ ''[[ನೈನ್‌ಟೀನ್ ಏಟಿ-ಫೋರ್]]'' ಕಾದಂಬರಿಗಳ [[ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು]] ದೂರದರ್ಶನದ "[[ಬಿಗ್ ಬ್ರದರ್]]"ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು [[ಡಿಸ್ತೋಪಿಯನ್ ಲಕ್ಷಣ]]ವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದವು.<ref name="cellini">{{citeweb|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb197/is_200401/ai_n5556112|title=The Story Behind Apple's '1984' TV commercial: Big Brother at 20|accessdate=2008-05-09|last=Cellini|first=Adelia|month=January|year=2004|work=[[MacWorld]] 21.1, page 18|archiveurl=https://archive.is/20130112175910/findarticles.com/p/articles/mi_hb197/is_200401/ai_n5556112|archivedate=2013-01-12|url-status=dead}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.wired.com/science/discoveries/news/2007/01/72496|title=Jan. 22, 1984: Dawn of the Mac|accessdate=2010-04-11|last=Long|first=Tony|date=2007-01-22|publisher=[[Wired News|Wired]]}}</ref> 1984 ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಇದು ಇದರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎರಡು ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳ ಡಿಸೈನ್‌ನ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು: [[ಮ್ಯಾಕ್‌ರೈಟ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಪೇಂಟ್]]. ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್‌ನಿಂದ ಅವನ ಜನಪ್ರಿಯ ಮ್ಯಾಕ್ ಮುಖ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ತ್ವರಿತವಾದ, ಉತ್ಸಾಹಶಾಲಿ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಶೇಖರಿಸದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು "[[ಆಟಿಕೆ]]" ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆದರು.<ref>{{citeweb|url=https://www.wired.com/gadgets/mac/news/2004/01/61730|title=We're All Mac Users Now|accessdate=2010-04-11|last=Kahney|first=Leander|date=2004-01-06|publisher=[[Wired News|Wired]]|archiveurl=https://archive.is/20120629002841/http://www.wired.com/gadgets/mac/news/2004/01/61730|archivedate=2012-06-29|url-status=live}}</ref> ಆಪರೇಂಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜಿಯುಐ ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬರಹ-ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು [[ಸಂಕೇತದಿಂದ-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳು]] ಪುನರ್‌ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಸಂಕೇತಗಳು ಪುನಃ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇದು ಹಲವಾರು [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರ]]ರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕೊರತೆಯ ಒಂದು ಕಾರಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಎಪ್ರಿಲ್ 1984 ರಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌]]ನ [[ಮಲ್ಟಿಪ್ಲಾನ್]] [[ಎಮ್‌ಎಸ್-ಡೊಸ್‌]]ದಿಂದ 1985 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವರ್ಡ್‌]]ನ ಅನುಸರಣೆಯ ಜೊತೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|title=Chronology of Apple Computer Personal Computers|author=Polsson, Ken|accessdate=2007-11-18|archive-date=2009-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|url-status=dead}}</ref> 1985 ರಲ್ಲಿ, [[ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿ]]ಗಳಿಗೆ [[ಲೋಟಸ್ 1-2-3]] ಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ಗಾಗಿ [[ಲೋಟಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] [[ಲೋಟಸ್ ಜಾಜ್‌]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-11721498/lotus-third-time-charm.html|title=For Lotus, third time's the charm|author=Beamer, Scott|accessdate=2010-06-23|date=1992-01-13|publisher=MacWEEK|archiveurl=https://archive.today/20120629002840/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-11721498/lotus-third-time-charm.html|archivedate=2012-06-29|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ [[ಲೆಮ್ಮಿಂಗ್ಸ್ ಆಡ್]] ಜೊತೆಗೆ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಆಫೀಸ್]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಅದರ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವ ಅಪಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಅದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="Worst Business"/> [[ಚಿತ್ರ:Apple-Macintosh.jpg|thumb|alt=A Macintosh sits in a museum exhibit about postmodernism.|ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಗೋತೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಡಿಸೈನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ (ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ)ದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಸ್.]] ನವೆಂಬರ್ 1984 ರಲ್ಲಿ ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಚುನಾವಣಾ-ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಾಗಿ, ಆಪಲ್ ಆ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ 39 ಜಾಹೀರಾತು ಪುಟಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು US$2.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.guidebookgallery.org/ads/magazines/macos/macos10-newsweek|title=1984 ''Newsweek'' Macintosh ads|publisher=GUIdebook, [[Newsweek]]|accessdate=2006-04-24}}</ref> ಆಪಲ್ "ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಯತ್ನ" ಪ್ರಚಾರವನ್ನೂ ಕೂಡ ನಡೆಸಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರು 24 ಘಂಟೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆಗುಕೊಂಡು ಹೋಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮಾರಾಟದಾರರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 200,000 ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಮಾರಾಟದಾರರು ಈ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಸರಬರಾಜು ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಇನ್ನು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ಮಾರಾಟವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಪಾಸು ಬಂದವು. ಈ ವಿಕ್ರಯ ಶಿಬಿರವು ಸಿಇಓ ಜಾನ್ ಸ್ಕ್ಯೂಲೆಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು [[ಯುಎಸ್$]] 1,995 ರಿಂದ US$2,495 ಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರಿತು (2010 ರಲ್ಲಿನ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಸುಮಾರು $5,200 ಇರುತ್ತದೆಂದು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು).<ref name="Worst Business">{{cite web|url=http://www.osnews.com/story/16036/Apples-Worst-Business-Decisions/|title=Apple's Worst Business Decisions|author=Hormby, Thomas|publisher=OS News|accessdate=2007-12-24|date=2006-10-02}}</ref><ref>{{cite web|url=http://data.bls.gov/cgi-bin/cpicalc.pl|title=Inflation Calculator|publisher=[[Bureau of Labor Statistics]]|accessdate=2010-05-14}}</ref> === 1985 ದಿಂದ 1989 ವರೆಗೆ: ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪ್ರಕಟಣಾ ಕಾಲಮಾನ (ಯುಗ) === 1985 ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್, ಆಪಲ್‌ನ [[ಲೇಸರ್‌ರೈಟರ್]] ಪ್ರಿಂಟರ್, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳಾದ ಬೊಸ್ಟನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌‌ನ [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಪಬ್ಲಿಷರ್]] ಮತ್ತು [[ಆಲ್ಡಸ್ ಪೇಜ್‌ಮೇಕರ್‌]]ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ರಚಿಸಲು, ಮುನ್ನೋಟಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುಟಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಇದು [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌]]ನ ಒಂದು ಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ, ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ಅಪೂರ್ವವದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೊಮ್ಮೊಡೋರ್ 64 ([[GEOS]]) ಮತ್ತು [[ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿ]] ಬಳಕೆದಾರರಿಗೂ ದೊರೆಯುವಂತದ್ದಾಯಿತು.<ref>{{Cite book| last = Spring | first = Michael B. | title = Electronic printing and publishing: the document processing revolution | publisher = CRC Press | year = 1991 | pages = 125–126 | url = https://books.google.com/?id=_MV46vFUrI4C&pg=PA125&dq=Desktop+publishing+history+of&cd=5#v=onepage&q=Desktop%20publishing%20history%20of | isbn = 9780824785444}}</ref> ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ರೀಹ್ಯಾಂಡ್, [[ಕ್ವಾರ್ಕ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]], [[ಎಡೋಬ್ ಫೋಟೋಷಾಪ್]], ಮತ್ತು [[ಎಡೋಬ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟರ್‌]]ಗಳಂತಹ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳು ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು. ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಕೊರತೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟವು: ಇದು 1984 ರಲ್ಲಿನ ಇತರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿದಾಗ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಮೆಮೊರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಬರುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಡ್ರೈವ್]] ಅನ್ನು ಅಥವಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲು ಬರುವಂತಹ ಸಾಧನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1985 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಮೆಮೊರಿಯನ್ನು 512 ಕೆಬಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಆದರೆ ಇದು ಅನನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು 128 ಕೆಬಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಮೆಮೊರಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.<ref name="512_specs">{{cite mac|model=[[Macintosh 512K]]|appleNumber=SP187|everyURL=mac_classic/stats/mac_512k.html|accessdate=23 June 2010}}</ref> ಸಂಪರ್ಕತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಜನವರಿ 10, 1986 ರಂದು US$2,600 ಬೆಲೆಗೆ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಸ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ನಾಲ್ಕಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಒಂದು [[ಮೆಗಾಬೈಟ್]] RAM ಅನ್ನು ನೀಡಿತು, ಮತ್ತು ಏಳು ಫೆರಿಫಿರಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ- ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಯಾನರ್‌ಗಳಂತಹ-ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವಂತಹ ಒಂದು ನಂತರದ-ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಯ [[ಎಸ್‌ಸಿಎಸ್‌ಐ]] ಸಮಾನಾಂತರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಅನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡಿತು. ಇದರ [[ಫ್ಲೊಪಿ ಡ್ರೈವ್]] 800 [[ಕೆಬಿ]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮ್ಯಾಕ್ ಪ್ಲಸ್ ಇದು ಒಂದು ತ್ವರಿತಗತಿಯ ಯಶಸ್ಸಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 1990 ರವರೆಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗದಂತೆ ಇರಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ, ಇದು ಆಪಲ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಮಾರಾಟವಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh Plus]]|appleNumber=SP190|everyURL=mac_classic/stats/mac_plus.html|accessdate=23 June 2010}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:MacII.jpg|thumb|alt=A bulky gay Macintosh, with a separate monitor and CPU.|ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II, ಇದು ವಿಸ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ.]] ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಟೊರೊಲಾ ಸಿಪಿಯುಗಳು ಯಂತ್ರದ ವೇಗವರ್ಧನೆಯಾಗುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು, ಮತ್ತು 1987 ರಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಹೊಸ ಮೊಟೊರೊಲಾ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪದೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II]] ಅನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II ಒಂದು{{nowrap|16&nbsp;MHz}} [[ಮೊಟೊರೊಲಾ 68020]] ಸಂಸ್ಕಾರಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh II]]|appleNumber=SP193|everyURL=mac_ii/stats/mac_ii.html|accessdate=23 June 2010}}</ref> ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯು ROM ನಲ್ಲಿ ಕಲರ್ [[ಕ್ವಿಕ್‌ಡ್ರಾ]] ಆಗಿತ್ತು, ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ನ ಒಂದು ಕಲರ್ ಆವೃತ್ತಿಯು ಯಂತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲರ್ ಕ್ವಿಕ್‌ಡ್ರಾ‌ಗಳು ಯಾವುದೇ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಗಾತ್ರವನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಕಲರ್ ಆಳವನ್ನು, ಮತ್ತು ಬಹುವಿಧದ ಮೊನಿಟರ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಕಡಿಮೆ ಸಂಸ್ಕಾರಕ ವೇಗ ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಂತಹ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಮವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದವು. ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ದಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿತು, ಈಗಿನಂತೆ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಇದು ಹಲವರು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳು, ಕಲರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಒಂದು ಮೊಡ್ಯುಲರ್ ಬ್ರೆಕ್-ಔಟ್ ಡಿಸೈನ್ ಜೊತೆ ಒಂದು ತೆರೆದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಪಲ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಲೈನ್‌, ವಿಸ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಆಪಲ್ II ಸರಣಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತೇಜನ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಫ್ಯಾನ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅದು ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.old-computers.com/museum/computer.asp?st=1&c=160|title=Apple Macintosh II|accessdate=2007-12-23|publisher=Old Computers On-line Museum|archive-date=2010-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121051334/http://www.old-computers.com/museum/computer.asp?st=1&c=160|url-status=dead}}</ref> ಒಂದು ಮೂರನೆಯ-ತಂಡದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರ ಒಂದು ಉಷ್ಣ ಸಂವೇದಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಫ್ಯಾನ್‌ನ ವೇಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಒಂದು ಸಾಧನವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದನು, ಆದರೆ ಇದು ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=4648&coll=ap|title=Macintosh II Family: Fan Regulator Voids Warranty|accessdate=2007-12-23|publisher=Apple|date=1992-07-02|archive-date=2008-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080115135417/http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=4648&coll=ap|url-status=dead}}</ref> ನಂತರದ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 1986 ರಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು, ಅಥವಾ [[MPW]] ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು, ಅದು ಒಂದು ಲೀಸಾದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರರನ್ನು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮೇಲೆ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ಗಾಗಿ ಸಾಫ್ಟ್‍ವೇರ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅಗಸ್ಟ್ 1987 ರಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ [[ಹೈಪರ್‌ಕಾರ್ಡ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಮಲ್ಟಿಫೈಂಡರ್]] (ಬಹುಸಂಶೋಧಕ)ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಅವುಗಳು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ಗೆ ಸಹಸಂಬಂಧಿತ ಮಲ್ಟಿಟಾಸ್ಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು. ಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರತಿ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಎಸ್‌ಇ]] ಕೂಡ ಒಂದು ಎಮ್‌ಬಿ ಆಂತರಿಕ ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣಾ ಸ್ಲಾಟ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಮೊದಲ [[ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್]] ಆಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh SE]]|appleNumber=SP191|everyURL=mac_classic/stats/mac_se.html|accessdate=23 June 2010}}</ref> ಎಸ್‍ಇಯು [[ಜೆರ್ರಿ ಮ್ಯಾನೋಕ್]] ಮತ್ತು ಟೆರ್ರಿ ಒಯಾಮಾದ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II ರ ''[[ಸ್ನೋ ವೈಟ್]]'' ರಚನಾ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಅನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಮುಂಚೆ ಹೊಸ [[ಆಪಲ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಬಸ್]] (ADB) [[ಮೌಸ್]], [[ಕೀಬೋರ್ಡ್‌]]ಗಳು [[ಆಪಲ್ II]] <small>ಜಿಎಸ್‌</small>ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು. 1987 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ [[ಕ್ಲಾರಿಸ್]] ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಅದು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯೊಳಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಲವಾರು ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು, ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳೆಂದರೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ರೈಟ್, ಮ್ಯಾಕ್‌ಪೇಂಟ್, ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್]]. 1980 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಹಲವಾರು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದಿತು; ಅದರ ಪರಿಣಾಮವು ಮ್ಯಾಕ್‌ಪೇಂಟ್ ಪ್ರೋ, ಮ್ಯಾಕ್‌ಡ್ರಾ ಪ್ರೋ, ಮ್ಯಾಕ್‌‍ರೈಟ್ ಪ್ರೋ, ಮತ್ತು ಫೈಲ್‌ಮೇಕರ್ ಪ್ರೋಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ "ಪ್ರೊ" ಸರಣಿಯಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಪೂರ್ತಿಯಾದ ಆಫೀಸ್ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಮೇಲಿನ [[ಇನ್‌ಫೊರ್ಮಿಕ್ಸ್ ವಿಂಗ್ಸ್]] [[ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌]]ನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು, ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು [[ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಪರಿಹರಿಸಿತು]], ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಟೇಷನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ [[ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. 1990 ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷಣ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಗ್ರಾಹಕ-ಮಟ್ಟದ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. 1991 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಇದು [[ಕ್ಲಾರಿಸ್‌ವರ್ಕ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು-ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಆಯಿತು. 1998 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಆಪಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಪುನಃ ಒಂದುಗೂಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಕ್ಲಾರಿಸ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಇದು ಆವೃತ್ತಿ 5.0. ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಜೊತೆಗೆ ಆಪಲ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|publisher=MIT Project on Mathematics and Computation|url=http://www-swiss.ai.mit.edu/~bob/clarisworks.php|title=A Brief History of ClarisWorks|accessdate=2007-12-24|year=2003|author=Hearm, Bob}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Macintosh portable.jpg|thumb|ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪೋರ್ಟೆಬಲ್ ಇದು ಆಪಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭವಾದಂತಹ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿದೆ.ಇದು 1989 ರಿಂದ 1991 ರವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟಮ್ 6 ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟಮ್ 7 ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು.]] 1988 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಮತ್ತು [[ಹೆವ್‌ಲೆಟ್-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್‌]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳು ಆಪಲ್‌ನ ಜಿಯುಐ ಸ್ವಾಮ್ಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರು ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ [[ದಾವೆ]]ಯನ್ನು ಹೂಡಿತು, ಅದು (ಇತರ ಸಂಗತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ) ಆಯತಾಕೃತಿಯ, ಒದನ್ನೊಂದು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ, ಮತ್ತು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲ ವಿಂಡೋಗಳ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರಕರಣವು ಆಪಲ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ತೀರ್ಮಾನವಾಯಿತು ಎಂದು ನಂತರ [[ಮನವಿ]] ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಪಲ್‌ನ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಕ್ರಮಗಳು [[ಫ್ರೀ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಫೌಂಡೇಷನ್]] (FSF) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೆಲವು ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆಪಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಿಯುಐ ಮೇಲೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗೆ ಜಿಎನ್‌ಯು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal|author=[[Free Software Foundation]]|title=Special Report: Apple's New Look and Feel|url=http://www.gnu.org/bulletins/bull5.html#SEC9|journal=GNU's Bulletin|volume=1|issue=5|date=1988-06-11|accessdate=2006-04-25|archive-date=2012-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120905153628/http://www.gnu.org/bulletins/bull5.html#SEC9|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|author=[[Free Software Foundation]]|title=End of Apple Boycott|url=http://www.gnu.org/bulletins/bull18.html#SEC13|journal=GNU's Bulletin|volume=1|issue=18|date=1995-01|accessdate=2006-04-25|archive-date=2010-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100514191819/http://www.gnu.org/bulletins/bull18.html#SEC13|url-status=dead}}</ref> ಹೊಸ [[ಮೊಟೊರೊಲಾ 68030]] ಸಂಸ್ಕಾರಕದ ಜೊತೆ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ IIx]] 1988 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ಒಂದು ಆನ್-ಬೋರ್ಡ್ [[ಎಮ್‌ಎಮ್‌ಯು]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆಂತರಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh IIx]]|appleNumber=SP194|everyURL=mac_ii/stats/mac_iix.html|accessdate=23 June 2010}}</ref> ಇದು 1989 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ([[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ IIcx]])<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh IIcx]]|everyURL=apple/mac_ii/stats/mac_iicx.html|accessdate=23 June 2010}}</ref> ಅನುಸರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಎಸ್‌ಇ ದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯು {{nowrap|16&nbsp;MHz}} 68030, [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಎಸ್‍ಇ/30]] ಮೂಲಕ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh SE/30]]|appleNumber=SP195|everyURL=mac_classic/stats/mac_se30.html|accessdate=23 June 2010}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರ, [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ IIci]] ಇದು "[[32-ಬಿಟ್ ಕ್ಲೀನ್]]" ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕ್ ಆಗಿತ್ತು,{{nowrap|25&nbsp;MHz}} ಇದು 8 ಎಮ್‌ಬಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು RAM ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh IIci]]|appleNumber=SP197|everyURL=mac_ii/stats/mac_iici.html|accessdate=23 June 2010}}</ref> ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಂತಲ್ಲದೇ, ಇದು "32-ಬಿಟ್ ಡರ್ಟಿ" ROM ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (32 ಬಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದ 8 ಬಿಟ್‌ಗಳು ಒಎಸ್-ಹಂತದ [[ಫ್ಲಾಗ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿದವು). [[ಸಿಸ್ಟಮ್ 7]] ಇದು 32-ಬಿಟ್ ಅಡ್ರೆಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://lowendmac.com/trouble/32bit.shtml|title=32-bit Addressing on Older Macs|accessdate=2007-12-24|date=2001-01|publisher=Low End Mac|author=Knight, Dan|archive-date=2007-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223080532/http://lowendmac.com/trouble/32bit.shtml|url-status=dead}}</ref> ಆಪಲ್ ಕೂಡ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪೋರ್ಟೇಬಲ್]],{{nowrap|16&nbsp;MHz}} ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಂದು 68000 ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶ ಬೀರುವ]] [[ಸಮತಲವಾದ ಪ್ಯಾನಲ್ ಪ್ರದರ್ಶಕವ]]ನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh Portable]]|appleNumber=SP140|everyURL=powerbook/stats/mac_portable.html|accessdate=23 June 2010}}</ref> ಅದರ ನಂತರದ ವರ್ಷ US$9,900 ಬೆಲೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ IIfx]] ಅನಾವರಣ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದರ ವೇಗದ {{nowrap|40&nbsp;MHz}}[[68030]] ಸಂಸ್ಕಾರಕದ ಹೊರತಾಗಿ, ಇದು [[I/O]] (ಇನ್‌ಪುಟ್/ಔಟ್‌ಪುಟ್) ಸಂಸ್ಕಾರಕಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ವೇಗವಾದ ಮೆಮೊರಿ ಮತ್ತು ಎರಡು [[ಆಪಲ್ II-ಎರಾ ಸಿಪಿಯುಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಂತರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh IIfx]]|appleNumber=SP203|everyURL=mac_ii/stats/mac_iifx.html|accessdate=23 June 2010}}</ref> === 1990 ರಿಂದ 1998 ವರೆಗೆ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅವನತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Macintosh classic.jpg|thumb|right|ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್, ಇದು 1990 ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಬಜೆಟ್ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.]][[File:Powerbook 100 pose.jpg|thumb|right|ಪವರ್‌ಬುಕ್ (ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ) 140 ಮತ್ತು 170 ಒಂದು ವೃತ್ತಿನಿರತ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅವರು ಒಂದು ಪಾಮ್ ರೆಸ್ಟ್‌ನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ನೋಟ್‌ಬುಕ್ ದಕ್ಷತಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ]] [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್ 3.0]], ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮೀಪಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ಮೇ 1990 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟಿತು ಮತ್ತು ಬಳಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1990 ರಲ್ಲಿ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದು ಆಪಲ್‌ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಸ್‌ನ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್]] ಇದು 2001 ರವರೆಗಿನ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಮ್ಯಾಕ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="lesscostlyMacClassic">ಫಿಷರ್, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಎಮ್.(1990-10-15). [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEFD9163CF936A25753C1A966958260 ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಆಪಲ್ ಲೈನ್ ಈ ದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲ್ಪಡಬೇಕು]. ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌.'' ಜನವರಿ 2, 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> 68020-ಪವರ್ಡ್ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಎಲ್‌ಸಿ]], ಇದು ಇದರ ವಿಭಿನ್ನವಾದ [[ಪಿಜಾ ಬೊಕ್ಸ್]] ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ, ಕಲರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೊಸ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ 512 × 384 ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಮೊನಿಟರ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh LC]]|appleNumber=SP205|everyURL=mac_lc/stats/mac_lc.html|accessdate=24 June 2010}}</ref> [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ IIsi]] ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ {{nowrap|20&nbsp;MHz}} ಕೇವಲ ಒಂದು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸ್ಲಾಟ್ ಜೊತೆಗಿನ IIci ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh IIsi]]|appleNumber=SP199|everyURL=mac_ii/stats/mac_iisi.html|accessdate=24 June 2010}}</ref> ಎಲ್ಲ ಮೂರು ಯಂತ್ರಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಕೂಡ<ref>ಫಿಷರ್, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಎಮ್. M. (1991-01-18). "[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE2DA163BF93BA25752C0A967958260 ಐ.ಬಿ.ಎಮ್. ವಾಲ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಅನ್ನು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಬಲೆಯ ಮೂಲಕ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಆಪಲ್ ವರದಿಗಳು 20.6% ಹೆಚ್ಚಿವೆ]". ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌.'' 2006-12-16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಆಪಲ್‌ನ ಲಾಭದ ಮಾರ್ಜಿನ್ ಮುಂಚಿನ ಯಂತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="lesscostlyMacClassic"/> [[ಚಿತ್ರ:Macintosh System 7.5.3 screenshot.png|thumb|left|ಸಿಸ್ಟಮ್ 7 ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಮೊದಲ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.]][[File:MacOS8.6.jpg|thumb|left|ಒಎಸ್ 8 ಇದು ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಒಎಸ್ 8.6 ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ]] ಆಪಲ್‌ನ ಮೈಕ್ರೋಚಿಪ್‌ಗಳು ಸುಧಾರಣೆಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು. ಒಂದು{{nowrap|16&nbsp;MHz}} 68030 ಸಿಪಿಯುವನ್ನು<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh LC II]]|appleNumber=SP206|everyURL=mac_lc/stats/mac_lc_ii.html|accessdate=24 June 2010}}</ref> ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ II]]<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh Classic II]]|appleNumber=SP204|everyURL=mac_classic/stats/mac_classic_ii.html|accessdate=24 June 2010}}</ref> ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಎಲ್‌ಸಿ]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕ್ವಾಡ್ರಾ]] 700<ref>{{cite mac|model=[[Macintosh Quadra]] 700|appleNumber=SP235|everyURL=mac_quadra/stats/mac_quadra_700.html|accessdate=24 June 2010}}</ref> ಮತ್ತು 900<ref>{{cite mac|model=Macintosh Quadra 900|appleNumber=mac_quadra/stats/mac_quadra_900.html|everyURL=mac_quadra/stats/mac_quadra_900.html|accessdate=24 June 2010}}</ref> ಗಳಿಂದ 1991ರಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಇದು ವೇಗವಾದ [[ಮೊಟೊರೊಲಾ 68040]] ಸಂಸ್ಕಾರಕವನ್ನು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿದೆ. 1994 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯು ಆಪಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಐಬಿಎಮ್, ಮತ್ತು ಮೊಟೊರೊಲಾಗಳ [[ಎಐಎಮ್ ಅಲಿಯನ್ಸ್‌]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ]] ಪವರ್ ಪಿಸಿ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಮೊಟೊರೊಲಾ ಸಿಪಿಯುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.kaomso.com/FullStory.php?TheStory=78|title=Apple's Transition to PowerPC put in perspective|author=Hormby, Thomas|publisher=Kaomso|accessdate=2007-12-24|date=2005-01-03|archive-date=2005-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20050221094423/http://www.kaomso.com/FullStory.php?TheStory=78|url-status=dead}}</ref> ಹೊಸ ಚಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ [[ಪವರ್ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್]] ಲೈನ್ ಇದು ಒಂಭತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪವರ್‌ಪಿಸಿ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1994.htm|title=Chronology of Apple Computer Personal Computers|author=Polsson, Ken|accessdate=2007-12-24|date=2007-12-16|archive-date=2007-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071212193828/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1994.htm|url-status=dead}}</ref> ಆಪಲ್ 1991 ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪೋರ್ಟೆಬಲ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲಿನ [[ಪವರ್‌ಬುಕ್]] ಲೈನ್ ಜೊತೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು: [[ಪವರ್‌ಬುಕ್ 100]] ಇದು ಒಂದು ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡ ಪೋರ್ಟೆಬಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿದೆ;{{nowrap|16&nbsp;MHz}} 68030 [[ಪವರ್‌ಬುಕ್ 140]]; ಮತ್ತು 68030 [[ಪವರ್‌ಬುಕ್ 170]].<ref>{{cite web|url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1990.htm|title=Chronology of Apple Computer Personal Computers|author=Polsson, Ken|accessdate=2007-11-18|archive-date=2007-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071212193823/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1990.htm|url-status=dead}}</ref> ಅವುಗಳು ಒಂದು ಪಾಲ್ಮ್ ರೆಸ್ಟ್‌ನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಒಳಗಿನ ಪಾಯಿಂಟಿಂಗ್ ಜೊತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ಒಂದು [[ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಬಾಲ್]]) ಮೊದಲ ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.appleinsider.com/articles/07/02/16/apple_to_re_enter_the_sub_notebook_market.html|title=Apple to re-enter the sub-notebook market|author=Jade, Kasper|publisher=AppleInsider|accessdate=2007-12-24|date=2007-02-16}}</ref> 1993 ರ [[ಪವರ್‌ಬುಕ್ 165ಸಿ]] ಇದು ಒಂದು ಕಲರ್ ಪರದೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ 8-ಬಿಟ್ಸ್ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಜೊತೆಗಿನ{{nowrap|640 x 400}} ಆಪಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite mac|model=PowerBook 165c|appleNumber=SP148|everyURL=powerbook/stats/mac_powerbook165c.html|accessdate=24 June 2010}}</ref> ಪವರ್‌ಬುಕ್‌ಗಳ ಎರಡನೆಯ-ತಲೆಮಾರು 500 ಶ್ರೇಣಿಗಳ [[ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌]]ಗಳನ್ನು 1994 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. [[ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್‌]]ಗೆ, [[ಸಿಸ್ಟಮ್ 7]] ಇದು [[32-ಬಿಟ್‌]]ನಿಂದ ಪುನರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅದು [[ವಾಸ್ತವವಾದ ಮೆಮೊರಿ]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಕಲರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್, ಮೆಮೊರಿ ಅಡ್ರೆಸಿಂಗ್, ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್, ಮತ್ತು [[ಸಹ-ಸಂಬಂಧಿತ ಮಲ್ಟಿಟಾಸ್ಕಿಂಗ್‌]]ಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೂಡ, ಅವರು [[ಆಪಲ್ ಔದ್ಯಮಿಕ ಡಿಸೈನ್ ಗುಂಪ]]ನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ತರುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಫ್ರಾಗ್‌ಡಿಸೈನ್‌]]ಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಶುಲ್ಕದ ಜೊತೆ, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ "ಸ್ನೋ ವೈಟ್" ಡಿಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೊಸ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಜೊತೆ ಸಾಗಲು ಒಂದು ಹೊಸ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಕೌಶಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಅದರ ಆಪಲ್ ಉತ್ಪಾದನಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|last=Kunkel|first=Paul|others=Rick English (photographs)|title=AppleDesign: The work of the Apple Industrial Design Group|date= October 1, 1997 |publisher=[[Graphis Inc.]]|location=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]|isbn=1888001259}}</ref> ಈ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಯಶಸ್ಸುಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟೆಲ್‌]]ಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ವಿಂಡೋಸ್ 95]] ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮತ್ತು [[ಪೆಂಟಿಯಮ್‌]]ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಪಲ್‌ನ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲ]]ನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿ ಕಂಪಾಟಿಬಲ್]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಗಳು ವಿಂಡೋಸ್ ಅನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ [[ಜಿಯುಐ‌]]ಗೆ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತಂದಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಆಪಲ್ ಸಂಭಾವ್ಯ ಖರೀದಿದಾರರನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಹಲವಾರು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್, ಎಲ್‌ಸಿಗಳು, ಐಐಗಳು, ಕ್ವಾಡ್ರಾಗಳು, [[ಪರ್ಫಾರ್ಮಾ‌]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಸೆಂಟ್ರೈಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=12707&coll=ap|title=Macintosh Centris, Quadra 660AV: Description (Discontinued)|author=Apple Computer|accessdate=2007-12-24|date=1995-06-19|archive-date=2008-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406025005/http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=12707&coll=ap|url-status=dead}}</ref> ಈ ಮಾದರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಆಪಲ್‌ನ ಸಿಸ್ಟಮ್ 7 ಅನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಮೂರನೆಯ-ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕ್ಲೋನ್‌]]ಗಳ ವಿದುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದವು. ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಸಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು, ಆದರೆ ಇದು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ನಷ್ಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. 1997 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್‌ನು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಗೆ ವಾಪಾಸಾಗಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅವನು, ಆವೃತ್ತಿ 7.7 ಆಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಅವಲೋಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಎಸ್ ಅನ್ನು [[ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ 8]] (ಯಾವತ್ತಿಗೂ-ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ-ಬರದಂತಹ [[ಕೊಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಒಎಸ್‌]]ನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ) ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಆಪಲ್ ಕೇವಲ ಸಿಸ್ಟಮ್ 7 ಅನ್ನು ಮೂರನೆ-ಕಂಪನಿಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ಕಾರ್ಯವು ಪರಿಣಾಮಕರಿಯಾಗಿ ಕ್ಲೋನ್ ಲೈನ್ ಅನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ನಿರ್ಣಯವು, [[ಸ್ಟಾರ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಿದ [[ಮೊಟೊರೊಲಾ]], ಸುಪರ್‌ಮ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಿದ ಯುಮ್ಯಾಕ್ಸ್,<ref>{{cite web|url=http://www.everymac.com/systems/umax/index-umax-supermac-mac-clones.html|title=Umax Mac Clones (MacOS-Compatible Systems)|author=EveryMac.com|accessdate=2009-11-11|date=2009-10-27}}</ref> ಮತ್ತು ಪವರ್‌ವೇವ್, ಪವರ್‌ಟವರ್, ಮತ್ತು ಪವರ್‌ಟವರ್ ಪ್ರೋಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಲೈನ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕ್ಲೋನ್ಸ್ ಅನ್ನು ನೀಡಿದ [[ಪವರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್‌]]ಗಳಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.everymac.com/systems/powercc/index-power-computing-mac-clones.html|title=PowerComputing Mac Clones (MacOS-Compatible Systems)|author=EveryMac.com|accessdate=2009-11-11|date=2009-10-27}}</ref> ಈ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮ್ಯಾಕ್-ಕಂಪಾಟಿಬಲ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://lowendmac.com/musings/mm07/0830.html|title=1997: Apple Squeezes Mac Clones Out of the Market|author=Knight, Dan|publisher=Low End Mac|accessdate=2007-12-24|date=2007-08-30|archive-date=2007-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20071230233504/http://lowendmac.com/musings/mm07/0830.html|url-status=dead}}</ref> === 1998 ರಿಂದ 2005 ವರೆಗೆ: ಹೊಸ ಪ್ರಾರಂಭಗಳು === [[File:IMac Bondi Blue.jpg|thumb|ಮೂಲ "ಬೊಂಡಿ ಬ್ಲು" ಐಮ್ಯಾಕ್ ಜಿ3. ಇದು 1998 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಆಪಲ್‌ನ ಲಾಭದಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ತಂದಿತು.ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡ ಮೌಸ್ ಇದು ಆಪಲ್‌ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕನ ಕನಿಷ್ಠ ಆಸಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref>[141]</ref> ]] [[ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್‌]]ನು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, 1998 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಎಲ್ಲಾ-ಸೌಲಭ್ಯಗಳು-ಒಂದರಲ್ಲೇ ಇರುವ [[ಐಮ್ಯಾಕ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದರ ಪಾರಭಾಸಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕೇಸ್, ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ [[ಬೊಂಡಿ ಬ್ಲೂ]] ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹಲವಾರು ಇತರ ಬಣ್ಣಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದವು, ಇದು 1990 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ [[ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಡಿಸೈನ್]] ಹಾಲ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಐಮ್ಯಾಕ್ [[ಎಸ್‌ಸಿಎಸ್‌ಐ]] ಮತ್ತು [[ಎಡಿಬಿ]]ಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಪಲ್ ಮಾನದಂಡಗಳ (ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ) ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಜೊತೆ ಎರಡು [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಇದು ಆಂತರಿಕ [[ಫ್ಲಾಪಿ ಡಿಸ್ಕ್]] ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದಾದ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗಾಗಿ [[ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು.<ref name="eight ways"/><ref>{{cite mac|model=[[iMac G3]]|appleNumber=SP136|everyURL=imac/stats/imac_ab.html|accessdate=24 June 2010}}</ref> 139 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 800,000 ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಚಮತ್ಕಾರಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು,<ref>{{cite web|url=http://www.apple.com/ca/press/1999/01/iMac_Sales.html|title=800,000 iMacs Sold in First 139 Days|publisher=Apple|date=1999-01-05|accessdate=2007-12-23}}</ref> ಈ ಮಾರಾಟವು ಕಂಪನಿಗೆ ಮಿಲಿಯನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು- ಇದು [[ಮೈಕೆಲ್ ಸ್ಪಿಂಡ್ಲರ್‌]]ನು ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಸಿಇಒ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರದಿಂದ ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಮೊದಲ ಲಾಭದಾಯಕ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE6D8123AF936A25753C1A96E958260&sec=&spon=&pagewanted=all|title=COMPANY REPORTS; Apple's First Annual Profit Since 1995|author=Markoff, John|date=1998-10-15|publisher=''[[New York Times]]''|accessdate=2007-12-23}} {{dead link| date=June 2010 | bot=DASHBot}}</ref> "ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ" ಕಲಾತ್ಮಕತೆಗಳು [[ಪವರ್ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌]]ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಒಂದು ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನ: [[ಐಬುಕ್]] ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 1999 ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇಬುಕ್ ಇದು ಆಪಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಗ್ರಾಹಕ-ಮಟ್ಟದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ 140,000 ಮುಂಚಿನ-ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು,<ref>{{cite web|url=http://www.macobserver.com/news/99/august/990831/140000ibooks.html|title=Apple Averages Three Thousand iBooks Per Day In Pre-orders!|date=1999-08-31|publisher=The Mac Observer|accessdate=2007-12-24}}</ref> ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಐಮ್ಯಾಕ್‌ನಂತೆಯೇ ಮರಾಟದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2000/jan/25ibook.html|title=PC Data Ranks iBook Number One Portable in U.S.|date=2000-01-25|publisher=Apple|accessdate=2007-12-18}}</ref> ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಗೆ ಪವರ್ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಜಿ4 ಕ್ಯೂಬ್]],<ref>{{cite web|url=http://manuals.info.apple.com/en/PowerMacG4_CubeAbout.PDF|format=PDF|title=About the Macintosh Cube|year=2000|publisher=Apple|accessdate=2008-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050324084728/http://manuals.info.apple.com/en/PowerMacG4_CubeAbout.PDF|archivedate=2005-03-24}}</ref> ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ [[ಇಮ್ಯಾಕ್]] ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿನಿರತರಿಗಾಗಿ [[ಪವರ್‌ಬುಕ್]] ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಂತಹ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂದು ಹೋಯಿತು. [[ಮೂಲ ಐಮ್ಯಾಕ್]] ಒಂದು [[ಜಿ3 ಸಂಸ್ಕಾರಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ [[ಜಿ4]] ನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಜಿ5]] ಚಿಪ್‌ಗಳು ಒಂದು ಹೊಸ ಡಿಸೈನ್‌ನಿಂದ, ಅಂದರೆ ಬಿಳಿಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನ ಒತ್ತಾಸೆಗಾಗಿ ಬಣ್ಣಗಳ ವ್ಯೂಹಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದು, ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜನಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಪ್ರಸ್ತುತದ ಐಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು]] ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್ ಸುತ್ತುವರಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಜನವರಿ 11, 2005 ರಂದು, ಆಪಲ್ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ US$499 ಬೆಲೆಯ<ref>ಮಾರ್‌ಆಫ್, ಜಾನ್; ಹಾನ್ಸೆಲ್, ಸೌಲ್ (2005-01-12). "[https://www.nytimes.com/2005/01/12/technology/12apple.html ಆಪಲ್ ಕಾನೂನು-ಆಧಾರಿತ ಬೆಲೆಯ ಮ್ಯಾಕ್ ಮೂಲಕ ಪಥವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ]." ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' 2006-12-16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> [[ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿನಿ]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="BBCunveil">{{Cite document|title=Apple unveils low-cost 'Mac mini'|publisher=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4162009.stm|accessdate=28 April 2010 | date=2005-01-11|postscript=<!--None-->}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಇದು ಒಂದು [[ನ್ಯಾನೊಕೆರ್ನೆಲ್‌]]ನ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ 8.6]] ನಲ್ಲಿ [[ಬಹುವಿಧದ ಸಂಸ್ಕಾರಕ ಸೇವೆ]] 2.0 ಗಳ ಬೆಂಬಲಗಳಂತಹ ಮರುಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆವೃತ್ತಿ 9.2.2 ವರೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url= http://developer.apple.com/documentation/mac/PPCSoftware/PPCSoftware-12.html#HEADING12-0|title=Apple Developer Connection&nbsp;– Overview of the PowerPC System Software|publisher=Apple|accessdate=2009-05-11}}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದರ ದಿನಾಂಕದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಬದಲಿ ಬಳಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾಗಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿ, ಆಪಲ್ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ X]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. [[ಡಾರ್ವಿನ್]], [[ಎಕ್ಸ್‌ಎನ್‌ಯು]], ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌]]ಗಳನ್ನು [[ಅಡಿಪಾಯ]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಮತ್ತು [[ನೆಕ್ಸ್ಟ್‌ಸ್ಟೆಪ್]] ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಯುನಿಕ್ಸ್-ಆಧಾರಿತ ನಂತರದ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ 9]] ಯಂತ್ರಭಾಗಗಳನ್ನು-ಪೂರ್ತಿ ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಿತು. ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು ಒಂದು [[ಅಕ್ವಾ]] ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಜೊತೆಗಿನ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಬೀಟಾ]]ದಂತೆ, ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 2000 ದವರೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬಳಕೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಯುಎಸ್ $29.99 ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಸಾಹಸಕಾರಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಆಪಲ್‌ನ ಹೊಸ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮರುಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು.<ref>ಬಿಯರ್ಸ್‌ಡೋರ್ಫರ್, ಜೆ.ಡಿ (2000-09-14). "[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F01E2DD1538F937A2575AC0A9669C8B63&amp;scp=1 ಆಪಲ್ ಮೋಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}." ''ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್ '' ''2006-12-16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.''</ref> ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್, [[10.0]] (ಉಪನಾಮ ಚೀತಾ), ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಮಾರ್ಚ್ 24, 2001 ರಂದು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಳೆಯದಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಮುಂಚಿನ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲಾಸಿಕ್]] ಎಂಬ ಅನುಕೂಲಕರತೆಯನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ನ ನಂತರದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು [[10.1 "ಪ್ಯೂಮಾ"]] (ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 25, 2001), [[10.2 "ಜಾಗೌರ್"]] (ಅಗಸ್ಟ್ 24, 2002), [[10.3 "ಪ್ಯಾಂಥರ್"]] (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2003), [[10.4 "ಟೈಗರ್"]] (ಎಪ್ರಿಲ್ 29, 2005), [[10.5 "ಲೆಪರ್ಡ್"]] (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26, 2007), ಮತ್ತು [[10.6 "ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್"]] (ಅಗಸ್ಟ್ 28, 2009) ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2009/06/08macosx.html|title=Apple Unveils Mac OS X Snow Leopard|date=2009-06-08|publisher=Apple|accessdate=2009-06-12}}</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೆಪರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್‌ಗಳು [[ದ ಓಪನ್ ಗ್ರುಪ್‌]]ನಿಂದ ಒಂದು [[ಯುನಿಕ್ಸ್]] ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು.<ref>{{cite web|url=http://www.opengroup.org/comm/press/19-2-nov07.htm|title=Mac OS X Leopard Achieves UNIX 03 Product Standard Certification|date=2007-11-19|publisher=The Open Group|accessdate=2009-06-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.opengroup.org/openbrand/register/brand3581.htm|title=Mac OS X Snow Leopard Achieves UNIX 03 Product Standard Certification|date=2009-10-22|publisher=The Open Group|accessdate=2010-04-05}}</ref> === 2006 ನಂತರ: ಇಂಟೆಲ್ ಕಾಲಯುಗ === [[File:MacBook Pro situated on a wooden table.jpg|thumb|ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಪ್ರೋ ಇದು ಒಂದು ಇಂಟೆಲ್ ಸಂಸ್ಕಾರಕವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ನ್ಯಾಕ್ ನೋಟ್‌ಬುಕ್ ಆಗಿದೆ.ಇದು ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್‌ 2006 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>[168]</ref> ]] ಆಪಲ್ 2006 ರಲ್ಲಿ [[ಪವರ್‌ಪಿಸಿ]] ಮೈಕ್ರೋಸಂಸ್ಕಾರಕಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು [[ನಿಲ್ಲಿಸಿತು]]. [[ಡಬ್ಲುಡಬ್ಲುಡಿಸಿ]] 2005 ಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಇಂಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಪವರ್‌ಪಿಸಿ ಎರಡೂ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವನು ಗಮನಿಸಿದನು.<ref name="Intel transition">{{cite web|title=Apple to Use Intel Microprocessors Beginning in 2006|url=http://www.apple.com/pr/library/2005/jun/06intel.html|publisher=Apple|accessdate=14 May 2010|date=2005-06-06}}</ref> ಎಲ್ಲ ಆಧುನಿಕ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ [[ಇಂಟೆಲ್‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಎಕ್ಸ್86 ಸಂಸ್ಕಾರಕ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಸ್ವಿಚ್ ಅನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹೊಸ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="Macworld 10 significant">{{cite web|title=Apple's most significant products of the decade|url=http://www.macworld.com/article/145380/2010/01/10significantapplemoves.html|publisher=Macworld|last=Michaels|first=Philip|accessdate=14 May 2010|date=2010-01-02}}</ref> ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಪವರ್‌ಪಿಸಿಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲೇ-ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ರೊಸೆಟ್ಟಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಎಮ್ಯುಲೇಟರ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{cite web|title=WWDC 2005 Keynote Live Update|url=http://www.macworld.com/article/45157/2005/06/liveupdate.html|publisher=Macworld|accessdate=14 May 2010|date=2005-06-06|archive-date=2012-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205045133/http://www.macworld.com/article/45157/2005/06/liveupdate.html|url-status=dead}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಮೂಲ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುವ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಕ್ಲಾಸಿಕ್]] ಆವರಣವು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಜೊತೆ, ಆಪಲ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಮೇಲೆ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಅನುಕರಣೆಯು ಬೇಕಾಗಿರದ [[ವಾಸ್ತವ ಪಿಸಿ]]ಗಳ ಮೂಲ ವಿಂಡೋಸ್-ಆಧಾರಿತ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2006 ರಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾಕರ್ (ಮುಖ್ಯಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುವವ)ಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು [[ವಿಂಡೋಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿ]] ಯನ್ನು ಒಂದು ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು ಎಂದು ಅದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಗುಂಪು ಅವುಗಳ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ತೆರೆದ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲದಿಂದ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರು.<ref>{{cite web|date= 2006-03-17 |url=http://www.msnbc.msn.com/id/11885495/|title=Hackers get Windows XP to run on a Mac|publisher=[[MSNBC]] (AP)|accessdate=2006-04-24}}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್ 5, 2006 ರಂದು, ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ [[ಬೂಟ್ ಕ್ಯಾಂಪ್]] ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೀಟಾ ದೊರಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿತು, ಅದು ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ಮಾಲಿಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಡೋಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು; ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು [[ವಿಂಡೋಸ್ ವಿಸ್ತಾ]]ಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಪೂರಕವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಬೂಟ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಇದು ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ 10.5 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು, ಅದೇ ಸಲಯದಲ್ಲಿ ಪವರ್‌ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳಿಂದ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ಗೆ ಬೆಂಬಲವು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="apple bcamp">{{cite web|title=Boot Camp|url=http://www.apple.com/support/bootcamp/|publisher=Apple|accessdate=17 May 2010}}</ref><ref>{{cite web|last=Dalrymple|first=Jim|title=New Apple software lets Intel Macs boot Windows|url=http://www.macworld.com/article/50204/2006/04/bootcamp.html|publisher=Macworld|accessdate=14 May 2010|date=2006-03-05|archive-date=2012-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120215025811/http://www.macworld.com/article/50204/2006/04/bootcamp.html|url-status=dead}}</ref> ಆಪಲ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಡಿಸೈನ್]] [[ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲಾಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಅದು ವಾತಾವರಣ ಸ್ನೇಹಿ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.apple.com/environment/complete-lifecycle/#recycling|title=The story behind Apple's environmental footprint.|publisher=Apple|accessdate=2009-12-23}}</ref> ಐಮ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಪ್ರೋಲೈನ್‌ಗಳು ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್ ಸಂಯೋಜಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಈಗ ಒಂದು ಏಕೈಕ [[ಯುನಿಬೊಡಿ]]ಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2008/10/14macbook.html|title=New MacBook Family Redefines Notebook Design|date=2008-10-14|publisher=Apple|accessdate=2009-12-23}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಡಿಸೈನರ್ [[ಜೊನಾಥನ್ ಐವ್]] ಇವನು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು, ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಲ್ಲ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಒಂದು ಕನಿಷ್ಠತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಸರಳವಾದ ಅನುಭೂತಿಯ ಕಡೆಗೆ <ref>{{cite web|url=https://www.wired.com/culture/design/news/2003/06/59381?currentPage=all|title=Design According to Ive|date=2003-06-25|first=Leander|last=Kahney|publisher=Wired|accessdate=2009-12-23|archiveurl=https://archive.today/20130209110504/http://www.wired.com/culture/design/news/2003/06/59381?currentPage=all|archivedate=2013-02-09|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://gizmodo.com/5399420/watch-jonathan-ives-segment-in-objectified|title=Watch Jonathan Ive's Segment in ''Objectified''|first=Dan|last=Nosowitz|date=2009-11-07|publisher=Gizmodo|accessdate=2009-12-23}}</ref> ತೆಗೆದುಕೊಂದು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂದು ಹೋದನು.<ref>{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2009/06/08mbp.html|title=Apple Updates MacBook Pro Family with New Models & Innovative Built-in Battery for Up to 40% Longer Battery Life|date=2009-06-08|publisher=Apple|accessdate=2009-12-23}}</ref> [[ಐಫೋನ್‌]]ನ [[ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌]]ಗಳ [[ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್]] [[ಜಸ್ಚರ್‌]]ಗಳು ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಟಚ್ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಲೈನ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಡೆಸ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ [[ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಹೌಸ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಹಲವಾರು ಜನರು ಇದು, ಭಾಗಶಃ, [[ಐಪೊಡ್‌]]ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಒಂದು [[ಪ್ರಭಾವಲಯ ಪರಿಣಾಮ]], ಆ ಮೂಲಕ ತೃಪ್ತ ಐಪೊಡ್ ಮಾಲಿಕರು ಹೆಚ್ಚು ಆಪಲ್ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂಟೆಲ್ ಚಿಪ್‌ಗಳ ಸಂಯೋಜನವೂ ಕೂಡ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 2001 ರಿಂದ 2008 ರವರೆಗೆ, ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಮಾರಾಟಗಳು ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. 2009 ರ ರಜಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ 3.36 ಮಿಲಿಯನ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref name="2010_Q1_PR">{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2010/01/25results.html|title=Apple Reports First Quarter Results|publisher=Apple|date=2009-01-25}}</ref> {{Timeline of Macintosh models|headerextension==}} == ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಲೈನ್ == {{Main|Comparison of Macintosh models}} {{Table of current Macintosh models}} == ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ == === ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ === [[ಚಿತ್ರ:IMacG5guts.png|thumb|ಮೂಲ 20-ಇಂಚು ಐಮ್ಯಾಕ್ ಜಿ5 ಯ ಆಂತರಿಕಗಳು.]] {{Main|Macintosh hardware}} ಆಪಲ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಏಷಿಯಾದ [[ಮೂಲ ಸಲಕರಣಾ ಉತ್ಪಾದಕರು]]ಗಳಾದ [[ಏಸಸ್‌‍]]ಗೆ, ಕೊನೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಉಪ-ಒಡಂಬಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳು ([[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), [[ಡೆಲ್]], [[ಎಚ್‌ಪಿ]], [[ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್]], ಮತ್ತು [[ಲಿನೋವಾ]]ಗಳಂತಹ ಹಲವಾರು ವಿಧದ [[ಮೂರನೆಯ-ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ]] ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುವ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತಹ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕೊಳ್ಳುಗನು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮ್ಯಾಕ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು [[ಇಂಟೆಲ್]] [[ಎಕ್ಸ್86-64]] [[ಸಂಸ್ಕಾರಕ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಆಪಲ್ [[ಪವರ್‌ಪಿಸಿ]] ಚಿಪ್‌ಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಮ್ಯುಲೇಟರ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು ([[ರೊಸೆಟ್ಟಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ), ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮೊಟೊರೊಲಾ 68000]] ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಕ್ ಮಾದರಿಗಳು ಕನಿಷ್ಟ ಪಕ್ಷ 2 [[ಜಿಬಿ]] [[RAM]] ಅನ್ನು ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು [[ಎಟಿಐ ರಾಡಿಯಾನ್]] ಅಥವಾ [[ಎನ್‌ವೀಡಿಯಾ ಜಿಫೋರ್ಸ್]] [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ([[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್]] ಏರ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ)ಒಂದು ದ್ವಿವಿಧ-ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು [[ಸುಪರ್‌ಡ್ರೈವ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಿಡಿ ಬರ್ನರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಮೀಡಿಯಾ ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಎರಡು ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ: [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] ಮತ್ತು [[ಫೈರ್‌ವೈರ್]] (ಫೈರ್‌ವೈರ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರದ [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಏರ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು 1998 ರ [[ಐಮ್ಯಾಕ್‌ ಜಿ3]] ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅದು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,<ref name="eight ways"/> ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಫೈರ್‌ವೈರ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯ ಸಾಧನಗಳಾದ ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ವೀಡಿಯೋ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹೊಸ ಐಮ್ಯಾಕ್ ಜಿ5 ಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಆಪಲ್ ಸರಿಯಾದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಇನ್‌ಸೈಟ್]] ಕ್ಯಾಮರಾಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಫ್ರಂಟ್ ರೋ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು [[ಆಪಲ್ ರಿಮೋಟ್]] (ದೂರನಿಯಂತ್ರಕ) ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೀಡಿಯಾವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಒಂದು ಮೀಡಿಯಾ ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web|publisher=Apple|date=2005-10-12|url=http://www.apple.com/pr/library/2005/oct/12imac.html|title=Apple Introduces the New iMac G5|accessdate=2006-07-12}}</ref> ಆಪಲ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಬಹುವಿಧದ ಬಟನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ಸ್ಕ್ರೋಲ್ ವೀಲ್‌]]ಗಳ ಜೊತೆಗಿನ [[ಮೈಸ್]] ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೂರನೆಯ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ, 2001 ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬಹುವಿಧದ ಬಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|publisher=Wired|date=2000-10-30|url=https://www.wired.com/science/discoveries/news/2000/10/39773|title=Eek! A Two-Button Mac Mouse?|accessdate=2009-12-23|archiveurl=https://archive.is/20120604095303/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2000/10/39773|archivedate=2012-06-04|url-status=live}}</ref> ಆಪಲ್ ವೈರ್‌ಡ್ ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೂಟೂತ್]] ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಜೊತೆ, ಅಗಸ್ಟ್ 2005 ರವರೆಗೆ, ಇದು [[ಮೈಟೀ ಮೌಸ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ತನಕ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಟನ್ ಮೈಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು. ಇದು ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒಂದು-ಬಟನ್ ಮೌಸ್ ಆಗಿ ಕಂಡು ಬಂದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಬಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ''x'' - ಮತ್ತು ''y'' -[[axis]] ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ಸ್ಕ್ರೋಲ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|publisher=Apple|date=2005-08-02|url=http://www.apple.com/pr/library/2005/aug/02mightymouse.html|title=Apple Introduces Mighty Mouse|accessdate=2006-07-12}}</ref> ಒಂದು ಬ್ಲೂಟೂತ್ ಆವೃತ್ತಿಯು ಜುಲೈ 2006 ರಂದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web|publisher=Apple|date=2006-07-25|url=http://www.apple.com/pr/library/2006/jul/25mightymouse.html|title=Apple Debuts Wireless Mighty Mouse|accessdate=2007-11-30}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಒಂದು ಭೌತಿಕ ಸ್ಕ್ರೋಲ್ ವೀಲ್ ಅಥವಾ ಬಾಲ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ, [[ಐಫೋನ್‌]]ಗೆ ಸದೃಶವಾದ [[ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್]] [[ಜಸ್ಚರ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಮೌಸ್]] ಅನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref name="Magic Mouse">{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2009/10/20magicmouse.html|title=Apple Introduces Magic Mouse—The World’s First Multi-Touch Mouse|date=2009-10-20|publisher=Apple|accessdate=2009-12-24}}</ref> ಇದು ಕೇವಲ ಬ್ಲೂಟೂತ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮೈಟಿ ಮೌಸ್ ("ಆಪಲ್-ಮೌಸ್" ಎಂಬುದಾಗಿ ಪುನಃ-ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು) ಇದು ಒಂದು ಕೊರ್ಡ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ದೊರಕುತ್ತದೆ. === ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ === {{Main|Mac OS|History of Mac OS|Mac OS X}} ಮೂಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಇದು [[ಸಂಕೇತಗಳ ಸಾಲಿ]]ನ ಒಂದು [[ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್]] ಡಿವೋಯ್ಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ವಾಸ್ತವ-ಜಗತ್ತಿನ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಮತ್ತು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ತ್ರ್ಯಾಷ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅನ್ನು [[ಐಕಾನ್‌]]ನಂತೆ ತೋರಿಸುವ ಒಂದು [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮೆಟಾಫರ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿತು. 1984 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಜೊತೆಗೆ ''[[ಸಿಸ್ಟಮ್]]'' ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ''[[ಮ್ಯಾಕ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]]'' ಎಂದು ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಆವೃತ್ತಿ [[9.2.2]] ರವರೆಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತು. 2001 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ [[ಡಾರ್ವಿನ್]] ಮತ್ತು [[ನೆಕ್ಸ್ಟ್‌ಸ್ಟೆಪ್]] ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು; ಇದರ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು [[ಡಾಕ್]] ಮತ್ತು [[ಅಕ್ವಾ]] ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ [[ಕ್ಲಾಸಿಕ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಎಮ್ಯುಲೇಟರ್ ಅನ್ನು ಒಳಸೇರಿಸಿತು. ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ 9 ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿ 10.4 ಮತ್ತು ಮುಂಚಿನ ಪವರ್‌ಪಿಸಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಮ್ಯಾಕ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಎಕ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿ 10.6]] "ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್" ಆಗಿದೆ. ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ, ಆಪಲ್-ಉತ್ಪಾದಿತ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳಾದ [[ಐಲೈಫ್]], [[ಸಫಾರಿ]], [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್]] ಮತ್ತು [[ಐಟ್ಯೂನ್ಸ್]] ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲೇಯರ್‌ಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಗುಂಪುಗೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್]] ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ [[ಮಾಲ್‌ವೇರ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೈವೇರ್‌]]ಗಳ ವಿಧಗಳ ಒಂದು ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=196800670&pgno=4&queryText=|first=John|last=Welch|title=Review: Mac OS X Shines In Comparison With Windows Vista|publisher=Information Week|date=2007-01-06|accessdate=2007-02-05|archive-date=2007-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20070224210130/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=196800670&pgno=4&queryText=|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2003/10/06/linux_vs_windows_viruses/|first=Scott|last=Granneman|title=Linux vs. Windows Viruses|publisher=The Register|date=2003-10-06|accessdate=2007-02-05 }}</ref><ref>{{cite web|last=Gruber|first=John|authorlink=John Gruber|date=2004-06-04|url=http://daringfireball.net/2004/06/broken_windows|title=Broken Windows|publisher=[[Daring Fireball]]|accessdate=2006-04-24}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಸಣ್ಣದಾದ [[ಯುಸೇಜ್ ಪ್ರಮಾಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸರಿಸುಮಾರು 5% ಮತ್ತು 92%),<ref>{{cite web|url=http://marketshare.hitslink.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=8|title=Operating System Market Share|accessdate=2009-04-10|date=September 2009|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125022803/http://marketshare.hitslink.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=8|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಇದೂ ಕೂಡ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ [[ಯುನಿಕ್ಸ್]] ರೂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೊರ್ಮ್ಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಭವನೀಯ ಶಸ್ತ್ರ ಭೇದ್ಯತೆಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 2006 ರಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವು ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ವೈರಸ್-ವಿರೋಧಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಪಲ್‌ನ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.eweek.com/article2/0,1895,1929342,00.asp|title=New Safari Flaw, Worms Turn Spotlight on Apple Security|publisher=[[eWeek]]|author=Roberts, Paul|date=2006-02-21|accessdate=2007-11-23}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆಪಲ್ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Apple security updates|publisher=Apple|date=2009-01-21|url=http://support.apple.com/kb/HT1222|accessdate=2009-01-29}}</ref> ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ, ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ವಿನ್ಯಾಸವು ಎಷ್ಟು ಸಮೀಪವರ್ತಿಯಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಆಪರೆಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಪಲ್‌ನಿಂದಲೂ ಕೂಡ [[A/UX]] ಗಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವರ್ಕ್‌ಅರೌಂಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗೆ ಅದನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ಚಾಲನಾ ಹೇರು ಯಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಈ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯು ಓಪನ್ ಫೈರ್‌ವೈರ್-ಆಧಾರಿತ ಪಿಸಿಐ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಹಳೆಯ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಸ್‌ಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.{{Citation needed|date=December 2009}} ಈಗ, ಮ್ಯಾಕ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ನೇರವಾಗಿ [[ಓಪನ್ ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್]] ಅಥವಾ [[ಇಎಫ್‌ಐ]]ದಿಂದ ಚಾಲನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತ, ಮೂರನೆಯ-ಕಂಪನಿಯ [[ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ವರ್ಚುವಲೈಸೇಷನ್]] ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳಾದ [[ಪ್ಯಾರಾಲೆಲ್ಸ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್]], [[ವಿಎಮ್‌ವೇರ್ ಫ್ಯೂಶನ್]], ಮತ್ತು [[ವರ್ಚುವಲ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್]] ಅಥವಾ ಮುಂಚಿನ ವಿಂಡೋಸ್-ಮಾತ್ರದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಮೂಲ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ. ಆಪಲ್ [[ಬೂಟ್ ಕ್ಯಾಂಪ್]] ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಂಡೋಸ್ [[ಡ್ರೈವರ್‌]]ಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಅವು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ [[ವಿಂಡೋಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿ]] ಅಥವಾ [[ವಿಸ್ತಾ]]ವನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿಂಡೋಸ್‌ಗಳ ನಡುವೆ [[ಚಾಲನೆಯನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ]]. ಆಪಲ್‌ನಿಂದ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿರದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಬೂಟ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಅಥವಾ ಇತರ ವರ್ಚುವಲೈಸೇಷನ್ [[ವರ್ಕ್‌ಅರೌಂಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಲಿನಕ್ಸ್]] ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=How to install Linux on an Intel Mac with Boot Camp|publisher=Helium Inc|first=Chris|last=Scott|url=http://www.helium.com/items/421906-how-to-install-linux-on-an-intel-mac-with-boot-camp|accessdate=2009-12-23|archive-date=2010-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305142718/http://www.helium.com/items/421906-how-to-install-linux-on-an-intel-mac-with-boot-camp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Paul J. Lucas's Mac Mini running Linux|first=Paul|last=Lucas|url=http://homepage.mac.com/pauljlucas/personal/macmini/index.html|date=2005-06-04|accessdate=2009-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005123007/http://homepage.mac.com/pauljlucas/personal/macmini/index.html|archivedate=2008-10-05|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Virtualization Makes Running Linux a Snap|first=Lisa|last=Hoover|url=http://ostatic.com/blog/virtualization-makes-running-linux-a-snap|date=2008-04-11|accessdate=2009-12-23|archive-date=2008-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209111949/http://ostatic.com/blog/virtualization-makes-running-linux-a-snap|url-status=dead}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು ಒಂದು [[ಯುನಿಕ್ಸ್ ತರಹದ]] ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, [[ಲಿನಕ್ಸ್‌]]ಗಾಗಿ ಅಥವಾ [[ಬಿಎಸ್‌ಡಿ]]ಗಾಗಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ, ಅನೇಕ ವೇಳೆ [[X11]] ಬಳಸುವ ಫ್ರೀಬಿಎಸ್‌ಡಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಪಲ್‌ನ ಕಡಿಮೆ-ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವು ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಸಣ್ಣದಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮೂರನೆಯ-ಕಂಪನಿಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಆಫೀಸ್]] ಮತ್ತು [[ಫೈರ್‌ಫೊಕ್ಸ್‌]]ಗಳಂತಹ ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳು [[ಕ್ರಾಸ್-ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್]] ಆಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೂಲವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. == ಜಾಹೀರಾತುಗಳು == {{Main|Apple Inc. advertising}} ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರಮುಖನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿದವು. ಅವುಗಳು ಮ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ನಂಬಲರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲದ ಪಿಸಿಗೆ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಆಪಲ್ ಮೂಲ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಅವರ [[1984]] ರ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು, ಅದು [[ಸುಪರ್ ಬೌಲ್‌]]ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite book| last = Pogue| first = David| coauthors = Joseph Schorr| title = Macworld Macintosh SECRETS| publisher = IDG Books Worldwide, Inc.| location = San Mateo| year = 1993| isbn = 1-56884-025-X| page = 251 }}</ref> ಇದು ಹೊಸ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮತ್ತು ಮೌಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾಂಪ್ಲೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಟಿವಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಂದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ಫೊರ್ಮಾ]]ಗಳಂತಹ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಮಾಹಿತಿ ಕೈಪಿಡಿಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು. 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ "ವಾಟ್ ಈಸ್ ಆನ್ ಯುವರ್ ಪವರ್‌ಬುಕ್?’ (ನಿಮ್ಮ ಪವರ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ?) ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಶಿಬಿರಗಳು, ಮುದ್ರಿತ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪವರ್‌ಬುಕ್ ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರು. 1995 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ [[ವಿಂಡೋಸ್ 95]] ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಮುದ್ರಿತ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಅನನುಕೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು ದೂರದರ್ಶನದ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 1997 ರಲ್ಲಿ [[ಥಿಂಕ್ ಡಿಫರೆಂಟ್]] (ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿ) ಶಿಬಿರವು ಆಪಲ್‌ನ ಹೊಸ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಚ್ ಶಿಬಿರ]]ವು ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ, ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಆಪಲ್‌ನ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಜಾಹೀರಾರು ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯು [[ಗೆಟ್ ಎ ಮ್ಯಾಕ್]] (ಒಂದು ಮ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ) ಶಿಬಿರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.apple.com/uk/getamac/|title=Get a Mac advertisements|publisher=Apple|accessdate=2007-01-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.apple.com/jp/getamac/|title=Get a Mac|publisher=Apple|accessdate=2007-02-03}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು "ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ" ಆಪಲ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್ ಸಂಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು [[ಪ್ರಧಾನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು]] [[ಆಪಲ್ ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರರ ಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು (ಮೊದಲಿನ) [[ಮಾರಾಟ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ಗಳಾದ [[ಆಪಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ]] ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಘಟನೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಸೇರಿದ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ [[ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ]] (ಊಹೆಯಿಂದ) ಮೊದಲಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಘಟನೆಗಳು ಐಮ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಐಪೊಡ್]], [[ಆಪಲ್ ಟಿವಿ]], ಮತ್ತು [[ಐಫೋನ್‌]]ಗಳಂತಹ ಇದರ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮತ್ತು ನೋಟ್‌ಬುಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಾರಾಟದ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶೇರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಆಪಲ್ ಈ ಈತಿಯ ಮಾರಾಟ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಬದಲಾಗಿ ತನ್ನ [[ಸಗಟು ಅಂಗಡಿ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು; ಕೊನೆಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಾಹಿತಿಯು 2009 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="Last year at Macworld">{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2008/12/16macworld.html|title=Apple Announces Its Last Year at Macworld|date=2008-12-16|publisher=Apple|accessdate=2009-03-30}}</ref> == ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರದಿಂದ, ಆಪಲ್ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಗಣನೀಯ [[ಪಾಲ]]ನ್ನು ಹೊಂದಲು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ 128ಕೆ ದೊರಕಬಲ್ಲ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು 1984 ಮತ್ತು 1985 ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಇದು 50,000 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು 74 ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|last=Polsson|first=Ken|url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|title=Chronology of Apple Computer Personal Computers|date=2009-07-29|accessdate=2009-08-27|archive-date=2009-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|url-status=dead}} 7, 1984 ಅನ್ನು ನೋಡಿ.</ref> ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲು ಬ್ರೌಸರ್‌ನ ಯಶಸ್ಸು, ಮಾರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಧಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಅಳತೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಬ್ರೌಸರ್ ಮೀಟರ್ ಮಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲು 2007 ರಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿತು.<ref>{{cite web|publisher=[[Ars Technica]]|date=2009-04-05|url=https://arstechnica.com/journals/apple.ars/2007/04/05/trends-in-mac-market-share|title=Trends in Mac market share|accessdate=2009-08-27}}</ref> ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲನ್ನು ಅಳೆದು ನೋಡುವುದಾದರೆ, 1997 ರ ವೇಳೆಗೆ, 340 ಮಿಲಿಯನ್ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ವಿಂಡೋಸ್ ಪಿಸಿ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ 20 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮ್ಯಾಕ್ ಬಳಕೆದಾರರಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|publisher=[[Apple Computer]]|date= 1997-12-19 |url=http://developer.apple.com/adcnews/pastissues/devnews121997.html#stats|title=Apple Developer News, No. 87|accessdate=2006-04-24}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Computer Industry Almanac Inc|date=1998-11-03|url=http://www.c-i-a.com/pr1198.htm|title=Nearly 600 Million Computers-in-Use in Year 2000|accessdate=2006-06-01|archive-date=2006-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20060617181908/http://c-i-a.com/pr1198.htm|url-status=dead}}</ref> 2003 ರ ಕೊನೆಯ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಆಪಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 2.06 ಪ್ರತಿಶತ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಅದು 2004 ರ ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ವೇಳೆಗೆ 2.88 ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|last=Dalrymple|first=Jim|date=2005-04-20|url=http://www.macworld.com/news/2005/03/20/marketshare/index.php|title=Apple desktop market share on the rise; will the Mac mini, iPod help?|publisher=[[Macworld]]|accessdate=2006-04-24|archive-date=2006-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20061114160310/http://www.macworld.com/news/2005/03/20/marketshare/index.php|url-status=dead}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಐಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಟ್‌ನರ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಯು.ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಪಲ್‌ನ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪಾಲುಗಳು ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾದವು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite web|last=Dalrymple|first=Jim|date=2006-10-19|url=http://www.macworld.com/news/2006/10/19/marketshare/index.php|title=Apple's Mac market share tops 5% with over 30% growth|publisher=[[Macworld]]|accessdate=2006-12-22|archive-date=2007-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070105012932/http://www.macworld.com/news/2006/10/19/marketshare/index.php|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006 ರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಅಂಕಿಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲನ್ನು ಸುಮಾರು 6 ಪ್ರತಿಶತ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು (ಐಡಿಸಿ) ಮತ್ತು 6.1 ಪ್ರತಿಶತಗಳು (ಗಾರ್ಟ್‌ನರ್) 2005 ರಿಂದ 2006 ರವರೆಗಿನ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೆಚ್ಚಳದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು. ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ [[ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆಧಾರ]]ವು 5% (2009 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದಂತೆ)<ref>{{cite web|publisher=Hitslink|year=July 2009|url=http://marketshare.hitslink.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=8|title=Operating System Market Share|accessdate=2009-08-27|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125022803/http://marketshare.hitslink.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=8|url-status=dead}}</ref> ದಿಂದ 16% ರವರೆಗೆ (2005 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದಂತೆ) ಬದಲಾಗುವ ಅಂಕಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|author=MacDailyNews|date=2005-06-15|url=http://macdailynews.com/index.php/weblog/comments/5933/|title=16% of computer users are unaffected by viruses, malware because they use Apple Macs|accessdate=2006-04-24|archive-date=2006-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427054259/http://macdailynews.com/index.php/weblog/comments/5933/|url-status=dead}}</ref> ಒಎಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ನ ಪಾಲು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ರಲ್ಲಿ 7.31% ದಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 ರವರೆಗೆ 9.63% ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಅದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ 22% ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, 2008 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 32% ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡ ಆಧಾರಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಯಾರಿಗೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಕೈಗರಿಕಾ ನಿಪುಣರು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲನ್ನು ಆಪಲ್‌ನ ಸಂಭವಿತ ಶಾಸನವನ್ನು ಊಹಿಸಲು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ 1990 ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು ಕಳೆಗುಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದರು. ಇತರರು ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲು ಒಂದು ತಪ್ಪಾದ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ-ಬಳಕೆಯ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕಡಿಮೆ-ಮೊತ್ತದ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಜೊತೆ ತುಲನೆ ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last=Gruber|first=John|authorlink=John Gruber|date=2003-07-23|url=http://daringfireball.net/2003/07/market_share|title=Market Share|publisher=[[Daring Fireball]]|accessdate=2006-04-24}}</ref> ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಸಮಗ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ತ್ವರಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಕಾರಣ, ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮಾರಾಟದ ಅಂಕಿಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಬಳಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಆಪಲ್‌ನ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲು, ನಂತರ, ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಕ್ಕಿಂತ ಈಗ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ) ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಜನರು ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last=Brockmeier|first=Joe|date=2003-05-13|url=http://www.newsfactor.com/perl/story/21499.html|title=What Will It Take To Put Apple Back on Top?|publisher=NewsFactor Magazine online|accessdate=2006-04-24|archive-date=2005-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20051107024558/http://www.newsfactor.com/perl/story/21499.html|url-status=dead}}</ref> ಇತರರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲನ್ನು ಇದು ವಿರಳವಾಗಿ ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡದಿರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|last=Toporek|first=Chuck|date=2001-08-22 |url=http://www.oreillynet.com/mac/blog/2001/08/apple_market_share_and_who_car.html|title=Apple, Market Share, and Who Cares?|publisher=O'Reilly macdevcenter.com|accessdate=2006-04-24}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಆಪಲ್ ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್‌ನ ಹಿಂತಿರುಗುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಲಾಭಕರವಾದ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ನಂತರದ ಪುನರ್‌ಸಂಘಟನೆಯೂ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Spero|first=Ricky|date=2004-07-14|url=http://www.macobserver.com/stockwatch/2004/07/14.1.shtml|title=Apple Posts Profit of $61 million; Revenue Jumps 30%|publisher=The Mac Observer|accessdate=2006-04-24|archive-date=2006-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20060529202147/http://www.macobserver.com/stockwatch/2004/07/14.1.shtml|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, 2008 ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವರದಿಯು, ಆಪಲ್ ಯುಎಸ್‌ನ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ $1,000 ಬೆಲೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ 66% ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 14% ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂದುಹಿಡಿಯಿತು.<ref>{{cite web|last=Wilcox|first=Joe|url=http://blogs.eweek.com/applewatch/content/channel/macs_defy_windows-gravity.html|title=Macs Defy Windows' Gravity|publisher=Apple Watch|accessdate=2008-05-19|archive-date=2008-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080519224918/http://blogs.eweek.com/applewatch/content/channel/macs_defy_windows-gravity.html|url-status=dead}}</ref> [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ]]ಯು, ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಗ್ರಾಹಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದಲ್ಲದೇ, ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ-ಆದಾಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last=Fried|first=Ian|authorlink=Ian Fried (writer)|date=July 12, 2002|url=http://news.com.com/2100-1040-943519.html|title=Are Mac users smarter?|publisher=[[news.com]]|accessdate=2006-04-24|archiveurl=https://archive.is/20120628205634/http://news.cnet.com/2100-1040-943519.html|archivedate=2012-06-28|url-status=live}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal box|Apple Inc.|Computer Science|Design}} <div> * [[ಆಪಲ್ ಇಂಕ್ ಲಿಟಿಗೇಷನ್]] * [[ಆಪಲ್ ರೂಮರ್ಸ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ]] * [[ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ (1960s-ಪ್ರಸ್ತುತದವರೆಗೆ)]] * [[ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳ ವಿಧಗಳ ಮೂಲಕ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮಾದರಿಗಳ ಯಾದಿ]] * [[ಸಿಪಿಯು ವಿಧದಿಂದ ಗುಂಪು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮಾದರಿಗಳ ಯಾದಿಗಳು]] * [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಯಾದಿ]] * [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಯಾದಿ]] * [[ಮ್ಯಾಕ್ ಗೇಮಿಂಗ್]] * [[ವಾಸ್ತವತಾ ವಿರೂಪಣಾ ವಿಭಾಗ]] </div> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು == {{refbegin}} * {{cite book|author=[[Apple Inc.|Apple]] & [[Jef Raskin|Raskin, Jef]]|year=1992|title=Macintosh Human Interface Guidelines|publisher=[[Addison-Wesley|Addison-Wesley Professional]]|isbn=0-201-62216-5}} * {{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/|title=Press release Library|accessdate=2007-11-18|author=Apple}} * {{cite book|author=Deutschman, Alan|year=2001|title=[[The Second Coming of Steve Jobs]]|publisher=Broadway|isbn=0-7679-0433-8}} * {{cite web|last=Hertzfeld|first=Andy|authorlink=Andy Hertzfeld|url=http://folklore.org/index.py|title=folklore.org: Macintosh stories|accessdate=2006-04-24|archive-date=2006-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20060424131847/http://www.folklore.org/index.py|url-status=dead}} * {{cite book|author=Hertzfeld, Andy|authorlink=Andy Hertzfeld|year=2004|title=Revolution in the Valley|publisher=[[O'Reilly|O'Reilly Books]]|isbn=0-596-00719-1}} * {{cite book|author=Kahney, Leander|authorlink=Leander Kahney|year=2004|title=[[The Cult of Mac]]|publisher=[[No Starch Press]]|isbn=1-886411-83-2}} * {{cite book|author=Kawasaki, Guy|authorlink=Guy Kawasaki|year=1989|title=The Macintosh Way|publisher=Scott Foresman Trade|isbn=0-673-46175-0}} * {{cite book|author=Kelby, Scott|authorlink=Scott Kelby|year=2002|title=Macintosh... The Naked Truth|publisher=New Riders Press|isbn=0-7357-1284-0}} * {{cite web|last=Knight|first=Dan|year=2005|url=http://lowendmac.com/history/1984dk.shtml|title=Macintosh History: 1984|accessdate=2006-04-24|archive-date=2006-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20060421182217/http://www.lowendmac.com/history/1984dk.shtml|url-status=dead}} * {{cite book|author=Levy, Steven|authorlink=Steven Levy|year=2000|title=Insanely Great: The Life and Times of Macintosh, the Computer That Changed Everything|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=0-14-029177-6}} * {{cite book|last=Linzmayer|first=Owen|year=2004|title=[[Apple Confidential 2.0]]|publisher=[[No Starch Press]]|isbn=1-59327-010-0}} * {{cite web|last=Page|first=Ian|year=2007|url=http://www.mactracker.ca/|title=MacTracker Macintosh model database 4.3.1|accessdate=2007-11-31}} * {{cite web|last=Sanford|first=Glen|year=2006|url=http://www.apple-history.com/|title=Apple History|accessdate=2006-04-24}} * {{cite web|last=Singh|first=Amit|year=2005|url=http://www.kernelthread.com/mac/oshistory/|title=A History of Apple's Operating Systems|accessdate=2006-04-24|archive-date=2004-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20040401181703/http://www.kernelthread.com/mac/oshistory/|url-status=dead}} {{refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Apple Macintosh}} {{Wikipedia-Books|Apple Inc.}} * [http://library.stanford.edu/mac/index.html ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ: ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ] * [http://www.snagfilms.com/films/title/Welcome_to_Macintosh ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಗತ (ಪೂರ್ತಿ ಸಿನೆಮಾ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722040321/http://www.snagfilms.com/films/title/welcome_to_macintosh |date=2010-07-22 }} * [http://www.snagfilms.com/films/title/MacHEADS ಮ್ಯಾಕ್‌ಹೆಡ್‌ಗಳು (ಪೂರ್ತಿ ಸಿನೆಮಾ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605070529/http://www.snagfilms.com/films/title/macheads/ |date=2010-06-05 }} * [http://www.owenink.com ಆಪಲ್ ರಹಸ್ಯ&nbsp;20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220123192145/https://www.owenink.com/ |date=2022-01-23 }} {{Apple}} {{Apple hardware before 1998}} {{Apple hardware since 1998}} {{Mac_OS_History}} {{Mac_OS}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್]] [[ವರ್ಗ:ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1959 ಪೀಠಿಕೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಕಯಂತ್ರ]] 9fd1brzfe2mon7bnn71ffcj8fvshpzt 0 24259 1379615 1350391 2026-08-09T14:38:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379615 wikitext text/x-wiki {{Close Relationships}} {{Wiktionary|infidelity}} '''ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ''' ವು [[ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಸಂಬಂಧ]]ದ ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿದ ನಿಯಮಗಳ ಅಥವಾ ಮಿತಿಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಬಂಧದ ದೃಢವಾದ [[ಉತ್ತಮ ನಂಬಿಕೆ]]ಯ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಗಲು ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕೊರತೆಗೆ, ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧದ [[ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ]] ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪವು ನಿರೂಪಿತವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಹಂಚಿಕೊಂಡ [[ಮೌಲ್ಯಗಳ]] [[ನಂಬಿಕೆದ್ರೋಹ]]ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಪತಿ, ಪತ್ನಿ ಅಥವಾ ಪ್ರೇಮಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿಯಲ್ಲದೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಎರಡು ಅಂಶಗಳಿವೆ: [[ದೈಹಿಕ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ]] ಮತ್ತು [[ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ]]. ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮೀರಿದ ದೈಹಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇದು ವಿಶ್ವಾಸ, ನಂಬಿಕೆದ್ರೋಹ, [[ಮೋಸ]] ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="sharon_jayson">{{cite news | last = Jayson | first = Sharon | title = Getting reliable data on infidelity isn't easy | newspaper = USA Today | date = 2008-11-17 | url = http://www.usatoday.com/news/health/2008-11-16-infidelity-research_N.htm | accessdate = 2009-10-19}}</ref> ಸಂಬಂಧವೊಂದರಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಂಚಿಸುವುದರಿಂದ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವು ಹೆಚ್ಚು ನೋವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವು, ಸಂಗಾತಿಯೆಂದು ಒಪ್ಪಿದವರೊಂದಿಗಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹದಲ್ಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವನ್ನು [[ವ್ಯಭಿಚಾರ]], ಪ್ರಣಯ ಚೇಷ್ಟೆ ನಡೆಸುವುದು ಅಥವಾ [[ಪರ್ಯಾಯ ಸಂಬಂಧ(ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧ)]]ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಇತರ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[ಮೋಸ]]ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಭಿಚಾರವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮಹಿಳೆಯ ಪತಿಯನ್ನು [[ಜಾರಾಪತಿ(ಕಕೋಲ್ಡ್)]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಂಚನೆ ಮಾಡಿದ ಪುರುಷನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕಕ್ವೀನ್(ಜಾರಾಪತ್ನಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಕಾರಣವು ಬೇರೆಬೇರೆ [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ರೀತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. [[ಮುಕ್ತ ಸಂಬಂಧ]]ದಲ್ಲಿಯೂ, ಸಂಬಂಧದ ಮಿತಿಗೊಳಪಟ್ಟವರು ಸಂಬಂಧದ ತಿಳಿದ-ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ವರ್ತಿಸಿದರೆ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವು ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಗಾತಿಗೆ ಭಾವಪ್ರಧಾನವಾದ ಪ್ರೀತಿ, ಸಮಯ ಮೊದಲಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="Guerrero 2007">ಕ್ಲೋಸ್ ಎನ್ಕೌಂಟರ್ಸ್: ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ ಇನ್ ರಿಲೇಶನ್‌ಶಿಪ್ಸ್.ಗ್ವೆರೆರೊ, L.K., ಆಂಡರ್ಸನ್, P.A., &amp; ಅಫಿಫಿ, W.A. (2007).ಸೇಜ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್.</ref>. ಬಹು-ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಹಯೋಗವು, ಈ ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಸಂಬಂಧದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಬಂಧಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವು ದೈಹಿಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಷ್ಟೇ ನೋವು, ವೇದನೆ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಷಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿಸಲು, ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವು ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಂಬಿಕೆದ್ರೋಹಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಸೂಕ್ತವಾದ ಜೊತೆಗಾರರನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Truth About Deception">{{Cite web |url=http://www.truthaboutdeception.com/quizzes/public/infidelity_statistics.html |title=ಟ್ರುತ್ ಎಬೋಟ್ ಡಿಸೆಪ್ಷನ್ |access-date=2010-08-10 |archive-date=2010-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424065900/http://www.truthaboutdeception.com/quizzes/public/infidelity_statistics.html |url-status=dead }}</ref> == ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಸಂಗತಿ== ಇಂದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಸಂಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 50–50 ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇದು ದೈಹಿಕವಲ್ಲದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="sharon_jayson" /> ಸುಮಾರು 30ರಿಂದ 60%ನಷ್ಟು ವಿವಾಹಿತರು (ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ) ಅವರ ಮದುವೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಯಾವುದೊದರೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ<ref name="Truth About Deception" />. ಕೆಲವು ತಜ್ಞರು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, 'ಗ್ರೊ ಅಪ್' ಗೋಲ್ಡನೆ ಬುಕ್ಸ್‌ನ [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಪಿಟ್‌ಮ್ಯಾನ್]]) 90%ನಷ್ಟು ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ವಿವಾಹ-ವಿಚ್ಛೇದನಗಳಿಗೆ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವು ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ ಗಾರ್ಡನ್ 1997ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಧ್ಯಯನವು, “ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮದುವೆಗಳು ವಿವಾಹ-ವಿಚ್ಛೇದನದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ” ಎಂದು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದೆ. ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವ 27%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.peterfox.com.au/fidelity_1.html ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಆನ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 16,000 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ-ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ 53 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, 20%ನಷ್ಟು ದೀರ್ಘ-ಕಾಲದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಒಬ್ಬ ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರೂ ಸಂಗಾತಿಗಳು ಮತ್ತೊಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ ಇದು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.peterfox.com.au/pre_marriage_poaching.htm ವಿಲ್ಲೊ ಲಾಸನ್ - ಸ್ಟೋಲನ್ ಕಿಸಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸುಮಾರು 30–40%ನಷ್ಟು ಡೇಟಿಂಗ್ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹಾಗೂ 18–20%ನಷ್ಟು ಮದುವೆಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಲೈಂಗಿಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಾಹಿತ ಅಥವಾ ಡೇಟಿಂಗ್ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸದೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪುರುಷರು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="Guerrero 2007" /> ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ಜಾನ್ ಗಾಟ್‌ಮ್ಯಾನ್]] ಮದುವೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಅವನ 35 ವರ್ಷಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ<ref>[http://www.psychpage.com/family/library/gottman.html ಗಾಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಸೌಂಡ್ ಮ್ಯಾರಿಟಲ್ ಹೌಸ್ ಮಾಡೆಲ್]</ref> ಹೀಗೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ - "ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 20ರಷ್ಟು ವಿವಾಹ-ವಿಚ್ಛೇದನಗಳು ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.smartmarriages.com/marano.html ರಿಸ್ಕ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಮ್ಯಾರೇಜಸ್ ಬಿಫೋರ್ ದೆ ಬಿಗಿನ್]</ref> ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ದೂರಹೋಗುವುದರಿಂದ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮದುವೆಗಳು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ." <ref>ವುಮೆನ್ಸ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ ಬೈ ಮೈಚೆಲೆ ಲ್ಯಾಂಗ್ಲೆ (ISBN 0-9767726-0-4) ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಟಾಕ್ ಎಬೌಟ್ ವೈ ವುಮೆನ್ ಹ್ಯಾವ್ ಅಫೇರ್ಸ್, [[2005]] [http://womensinfidelity.com ]</ref> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌]]ನ ಐವತ್ತು ವಿವಾಹ-ವಿಚ್ಛೇದನ ವಕೀಲರಲ್ಲಿ, 2003ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಯಾವೆಂದು ಕೇಳಲಾಯಿತು. ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕಾರಣವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದವರಲ್ಲಿ 55%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತಿ ಕಾರಣವೆಂದು ಹಾಗೂ 45%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪತ್ನಿಯರು ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>ಜಾನ್ ಎಲಿಯಟ್ ಮತ್ತು ರಾಚೆಲ್ ಡಾಬ್ಸನ್ ''[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article1001217.ece ಸ್ಟ್ರೇಯಿಂಗ್ ವೈವ್ಸ್ ಮ್ಯಾಚ್ ಮೆನ್ ಆಸ್ ಮ್ಯಾರಿಟಲ್ ಚೀಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531181229/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article1001217.ece |date=2010-05-31 }}'' [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26, 2003.</ref> ಪುರುಷ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳು ಸಲಿಂಗಸ್ತ್ರೀಕಾಮಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಲೈಂಗಿಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಬ್ಲಮ್ಸ್ಟೀನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್‌ರ ಅಧ್ಯಯನವು (1983), 82%ನಷ್ಟು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ-ಜೋಡಿಗಳು ಹಾಗೂ 28%ನಷ್ಟು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿನಿ-ಜೋಡಿಗಳು ಬಹು-ಸಂಗಾತಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.{{Dubious|date=May 2010}} ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿನ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಪ್ರಮಾಣವು 1991ರಲ್ಲಿದ್ದ 5%ಗಿಂತ 2006ರಲ್ಲಿ 15%ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮೂರುಪಟ್ಟಾಯಿತು; ಪುರುಷರಲ್ಲಿನ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 20–28% ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 20%ನಷ್ಟು ಕಿರಿಯ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 15%ನಷ್ಟು ಕಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುಮಾರು 15% ಮತ್ತು 12%ನಷ್ಟು ವಂಚನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="sharon_jayson" /> ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಆಡ್ರಿಯನ್ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿವಾಹೇತರ ದೈಹಿಕ ಸಂಪರ್ಕವು USA ಯಲ್ಲಿ 25%ನಷ್ಟು ಭಿನ್ನಲಿಂಗೀಯ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.<ref name="stoller">{{cite news | last = Stoller | first = Gary | title = Infidelity is in the air for road warriors | newspaper = USA Today | date = 2007-04-23 | url = http://www.usatoday.com/travel/news/2007-04-19-air-fidelity-usat_N.htm | accessdate = 2009-10-19 }}</ref> ಆ ರೀತಿ ಮೋಸ ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣ ಹೆಚ್ಚಿದ ಅವಕಾಶಗಳು (ಸಂಗಾತಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಸಮಯಕಳೆಯುವುದು) ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕರು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಅನೇಕರೊಂದಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಜ್ಞರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Truth About Deception" /> ಮಕ್ಕಳು ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಮುಂದೆ ಅವರೂ ಸಹ ಅಂತಹ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ವಾದವೂ ಇದೆ. [[2–4%ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಪ್ತ ಮಕ್ಕಳು ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ಗರ್ಭ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.]]. 2005ರ ಪಿತೃಪ್ರಾಯದ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅವಲೋಕನವು, ಈ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ 0.8%ರಿಂದ 30% (ಮಧ್ಯಮ 3.7%)ನಷ್ಟರ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಪಿತೃಪ್ರಾಯವಲ್ಲದ ಸಂಗತಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸೂಚಿತವಾದ 10%ನಷ್ಟು ಅಂಕಿಅಂಶವು ಅತಿ ಅಂದಾಜಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಅಥವಾ ಬಸಿರಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳದ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವನ್ನು [[ಭಾವಪ್ರಧಾನವಾದ ಸ್ನೇಹ]] ಅಥವಾ [[ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧ]]ವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಬಂಧವಾದ [[ವಾಸ್ತವಪ್ರಾಯ ಲೈಂಗಿಕತೆ]]ಯನ್ನು ಕೆಲವರು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ=== “ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಲೈಂಗಿಕತೆ”ಗೆ ಲಿಂಗ ಭಿನ್ನತೆಯು ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದು ಪುರುಷ,ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಪುರುಷರೂ-ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಅಲ್ಲದ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮೈಕೆಲ್ J. ಫಾರ್ಮಿಕಾನ “ಸೈಕಾಲಿಜಿ ಟುಡೆ” ಬ್ಲಾಗ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, “ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಭಿನ್ನ ಸೂಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲಿಂಗದ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ, ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿರಲಿ.”<ref>[http://www.psychologytoday.com/blog/enlightened-living/200901/gender-differences-sexuality-and-emotional-infidelity ಜಂಡರ್ ಡಿಫೆರೆನ್ಸಸ್, ಸೆಕ್ಶ್ವಾಲಿಟಿ ಆಂಡ್ ಎಮೋಷನಲ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ]</ref> ಆನೆಟ್ಟ್ ಲಾವ್ಸನ್‌ಳ “ಅಡಲ್ಟರಿ: ಆನ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಆಫ್ ಲವ್ ಆಂಡ್ ಬೆಟ್ರಾಯಲ್”ನಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಹೀಗೆಂದು ವಿಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ - ಪುರುಷರು ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಖಂಡನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಮಹಿಳೆಯರು ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲರಾಗಬೇಕೆಂದು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.<ref>”ಅಡಲ್ಟರಿ: ಆನ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಆಫ್ ಲವ್ ಆಂಡ್ ಬಿಟ್ರಾಯಲ್'' - ಆನ್ನೆಟ್ಟ್ ಲಾಸನ್.''</ref> ಲೂಯಿಸ್ ಡಿಸಾಲ್ವೊ ಹೀಗೆಂದು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾಳೆ - “ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಬ್ಬರೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮದುವೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾರೆ; ಅದೇ ಪುರುಷರು ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆಯು ಈ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದರೆ, ಬಹುಶಃ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗುವ ಸಂಭವವು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.”<ref name="Adultery by Louise DeSalvo">ಅಡಲ್ಟರಿ - ಲೂಯಿಸ್ ಡಿಸಾಲ್ವೊ.</ref> ==ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು== ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ, ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಕಡಿಮೆ ಮಂದಿ ಮದುವೆಯಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಬದಲಿಗೆ ಮದುವೆಯಂತಹ ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿವಾಹ-ವಿಚ್ಛೇದನ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬ ಬೆಳೆಸುವ ವಿಧಾನಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೋಡಿಗಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿರಲು ಅಥವಾ ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹೊಸ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಮೌಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಮದುವೆಯನ್ನು ಜೀವನ-ಪರ್ಯಂತ ಏಕ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಬಂಧವಲ್ಲವೆಂದು ಯಾವುದೇ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಾಣುವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ವಿವಾಹವಾಗುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceA">ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಅಫೇರ್ಸ್‌ - ಜೀನ್ ಡಂಕೋಂಬೆ, ಕರೆನ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್, ಗ್ರಹಾಮ್ ಅಲನ್ ಮತ್ತು ಡೆನಿಸ್ ಮಾರ್ಸ್ಡೆನ್</ref> ಮದುವೆ, ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮಗು-ಪಡೆಯುವುದು 20ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಒಂದು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಅಷ್ಟೊಂದು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದಷ್ಟು ಬಂಧಿಸಿಲ್ಲ. ===ಮಾನವ ಮತ್ತು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ=== ಮಾನವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಏಕ-ಸಂಗಾತಿಯಿರುವವರೂ ಅಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬಹು-ಸಂಗಾತಿಯಿರುವವರೂ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬಾಬಿ ಲೊ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ನಾವು “ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಹು-ಸಂಗಾತಿಯಿರುವವರು”; ಆದರೆ ಡಿಬೊರಾಹ್ ಬ್ಲಮ್, ನಾವು “ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಏಕ-ಸಂಗಾತಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದೇವೆ”. ಅಲ್ಲದೇ ನಾವು ನಮ್ಮ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಪೂರ್ವಜರ ಬಹು-ಸಂಗಾತಿಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ದೂರಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾನೆ.<ref name="Adultery by Louise DeSalvo" /> ಮಾನವ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಸಂದರ್ಶಕ ಸಂಶೋಧನಾ-ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹೆಲೆನ್ ಫಿಶರ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ವ್ಯಭಿಚಾರಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಮಾನಸಿಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಕೆಲವರು ಮದುವೆಯ ಮೂಲಕ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನೀಗಿಸಲು, ಲೈಂಗಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು, ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು, ದ್ವೇಷ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಮದುವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಫಿಶರ್‌ನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಭಿಚಾರಕ್ಕೆ ಜೈವಿಕ ಕಾರಣಗಳೂ ಇವೆ. “ನಾವು ಎರಡು ಮಿದುಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತೇವೆ: ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಒಲವು ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೈಂಗಿಕ ಒಲುಮೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ.” ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಎರಡು ಮಿದುಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ವ್ಯಭಿಚಾರಿಗಳಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಪ್ರೀತಿ-ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ನೀಡದೇ ಅವರ ಲೈಂಗಿಕ ಒಲುಮೆಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.dailytargum.com/university/adultery-has-roots-in-psychology-biology-1.2208541 |title=ಅಡಲ್ಟರಿ ಹ್ಯಾಸ್ ರೂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಸೈಕಾಲಜಿ |access-date=2010-08-10 |archive-date=2011-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110821053741/http://www.dailytargum.com/university/adultery-has-roots-in-psychology-biology-1.2208541 |url-status=dead }}</ref> ===ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ=== ಲೂಯಿಸ್ ಡಿಸಾಲ್ವೊ “ಅಡಲ್ಟರಿ” ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆಂದು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾಳೆ - “ಪ್ರಾಯಶಃ ವ್ಯಭಿಚಾರವು ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಪರಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ: ನಾವು ನಮ್ಮ ಉಳಿವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ತೋರ್ಪಡಿಸುವ ವಿಚಿತ್ರ ತೊಂದರೆಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.” <ref>ಅಡಲ್ಟರಿ'' - ಲೂಯಿಸ್ ಡಿಸಾಲ್ವೊ. '' ''ಪುಟ 145.''</ref> “ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ: ಈಸ್ ಮೋನೊಗ್ಯಾಮಿ ಜಸ್ಟ ಎ ಮಿಥ್?” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಡೇವಿಡ್ ಬರಾಶ್ (“ದಿ ಮಿಥ್ ಆಫ್ ಮೋನೊಗ್ಯಾಮಿ” ಪುಸ್ತಕದ ಸಹ-ಲೇಖಕ) ಮತ್ತು ಆತನ ಪತ್ನಿ ಡಾ. ಜ್ಯುಡಿತ್ ಈವ್ ಲಿಪ್ಟನ್ ಏಕವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ - "ಮಾನವರ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಏಕವಿವಾಹವು ಸಹಜವಾಗಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ." ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆಂದು ಬರಾಶ್ ಮತ್ತು ಲಿಪ್ಟಾನ್ ನಂಬುತ್ತಾರೆ: ಪುರುಷರ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯೆಂದರೆ ಅವರ ಜೀನ್‌ಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂಬುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. "ಲೈಂಗಿಕ ಅವಕಾಶವೆಂದರೆ ಪುರುಷರಿಗೆ ಆಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರಿದ್ದಂತೆ" ಎಂದು ಲಿಪ್ಟನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳು ಗರ್ಭಿಣಿಯರಾಗಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಿಳೆಯು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಇರಬೇಕೆಂದು ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಅವಳ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಕೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಕೆಲವರು ಪುರುಷರು ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಅಥವಾ ಪ್ರಬಲರಾಗಿರಬೇಕೆಂದೂ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಭಾವತಃ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಭಿರುಚಿಯವರಾಗಿ; ಕಡಿಮೆ ಅವಕಾಶ ಗ್ರಾಹಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಲಿಪ್ಟನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ.<ref>[http://abcnews.go.com/2020/Stossel/story?id=5380175&amp;page=2 ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ: ಈಸ್ ಮೋನೊಗ್ಯಾಮಿ ಜಸ್ಟ್ ಎ ಮಿಥ್]</ref> ===ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಫ್ರಾಯ್ಡಿಯನ್ ಮಾದರಿ=== ಮಾನವ ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಸಹಜವಾದುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಫ್ರಾಯ್ಡಿಯನ್ ಅಧ್ಯಯನವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀನ್ ಡಂಕೋಂಬೆ, ಕರೆನ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್, ಗ್ರಾಹಮ್ ಅಲನ್ ಮತ್ತು ಡೆನ್ನಿಸ್ ಮಾರ್ಸ್ಡೆನ್ ಫ್ರೂಯ್ಡ್ ಮೊದಲಾದವರ ವ್ಯಭಿಚಾರದ ವಿಷಯದ ಬಗೆಗಿನ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು “ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಅಫೇರ್ಸ್” ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪರಾಮರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - “ವ್ಯಭಿಚಾರವು ವ್ಯಭಿಚಾರಿಯ ಮಾನಸಿಕ ವಿಕಾರಗಳ, ವೈಷಮ್ಯದ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಫ್ರೂಯ್ಡ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಾನಸಿಕ ವಿಕಾರಗಳು ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ: ನಂಬಿಕೆದ್ರೋಹ ಮಾಡಿದ ಸಂಗಾತಿಯ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಅಹಂಕಾರ, ಪ್ರೇಮಿಯ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಭಿಚಾರಿಯ ಅಹಂ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಹಂಕಾರದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಗುರುತಿನಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಮೂರನೆಯವರು ಜಾತಿಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಮಧ್ಯೆಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತವೆ."<ref name="ReferenceA" /> ==ಮದುವೆಯ ಕಾರಣ== “ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಅಫೇರ್ಸ್‌”ನ ಲೇಖಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಮದುವೆಯಾಗುವ ಮೂಲಭೂತ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಲೈಂಗಿಕತೆಗಾಗಿ ಜೊತೆಗಾರರನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಾಗಿದೆ. (ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ). ಆದರೆ ಸಮಸ್ಯೆಯಿರುವುದು ಮದುವೆಯು ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಜಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ. ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶಗಳು ಮದುವೆಯು ಎಲ್ಲರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ.<ref name="ReferenceA" /> ಮಾನವರು ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಸಹಜವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಜೀವಿಸುವಾಗ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯಾದಾಗ ಅಂತಹ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ==ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್== ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಜೋಡಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ. 2003ರ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ (ಅಂಕಿಅಂಶ) ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದು ದಶಕದೊಳಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ, 1995ರಲ್ಲಿ 16 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2003ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 680 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಅಂತಹ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಬಳಕೆದಾರರು ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು, ಪ್ರೇಮದ ಚೆಲ್ಲಾಟವಾಡಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಕತೆಯಾಡಲು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ಅನ್ನು ಬಳಸುವವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ReferenceB">ಸೆಕ್ಸ್ ಡಿಫರೆನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಜಲಸಿ: ದಿ ಕೇಸ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ - ಹಿಂಕ್ A. K. ಗ್ರೂಥಾಫ್, ಪಿಯೆಟರ್ನೆಲ್ ಡಿಜ್ಕ್‌ಸ್ತ್ರಾ ಮತ್ತು ಡಿಕ್ P. H. ಬ್ಯಾರೆಲ್ಡ್ಸ್</ref> ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಹೊಸ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕದ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಸಂಪರ್ಕವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲನ್ ಸಾಬಲ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಲಸ್ ಪವರ್ “ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಸೆಕ್ಸ್” ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್, ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆಂದು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ - “ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಿನ್ನಲಿಂಗೀಯ ಸಂಭೋಗವನ್ನು ಲೈಂಗಿಕತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅನ್ಯೋನ್ಯವಾದ ದೈಹಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅಂದರೆ ಗಂಡಿನ ಜನನಾಂಗವನ್ನು ಹೆಣ್ಣಿನ ಜನನಾಂಗದೊಳಗೆ ತೂರಿಸುವುದು. ಇದು ಒಂದು ನಿದರ್ಶನಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ, ಇದು ಇತರ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಲೈಂಗಿಕತೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಲೈಂಗಿಕತೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದು, ಸಹಜವಾದುದು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದುದೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತದೆ."<ref>ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಸೆಕ್ಸ್ - ಅಲನ್ ಸಾಬಲ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಲಸ್ ಪವರ್</ref> “ಸೆಕ್ಸ್ ಡಿಫರೆನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಜಲಸಿ: ದಿ ಕೇಸ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ” ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ, ಹಿಂಕೆ ಎ. ಕೆ. ಗ್ರೂಥಾಫ್, ಪಿಯೆಟರ್ನೆಲ್ ಡಿಜ್ಕ್‌ಸ್ತ್ರಾ ಮತ್ತು ಡಿಕ್ P. H. ಬ್ಯಾರೆಲ್ಡ್ಸ್ ಮೊದಲಾದವರು ಮಾಡಿದ ಅಧ್ಯಯನವು, ಇಬ್ಬರೂ ಸಂಗಾತಿಗಳ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮತ್ತು ಆಫ್‌ಲೈನ್ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಿನ್ನ ಲಿಂಗಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿನ ಅಸೂಯೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪರಾಮರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceB"/> ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ನಿಜವಾದ ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ 335 ಡಚ್ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮಾದರಿಯೊಂದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಂಗಾತಿಯ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಸಂದಿಗ್ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. ಲೈಂಗಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಲಿಂಗ ಭಿನ್ನತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರುಷರು ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಂಗಾತಿಯ ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗಿನ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧಕ್ಕಿಂತ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧವು ಹೆಚ್ಚು ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ನ ಮೂಲಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವೆಸಗುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರುಷರು ಅವರ ಸಂಗಾತಿಯ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧಕ್ಕಿಂತ ಸಂಗಾತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧವು ಹೆಚ್ಚು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕೆಡಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="ReferenceB"/> ===ಚಾಟ್ ರೂಮ್‌ಗಳು(ಹರಟುವ ಕೋಣೆ) ಮತ್ತು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ=== ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಚಾಟ್ ರೂಮ್‌ಗಳು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡಿವೆ. ಮದುವೆಯ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು, ಹಿಂದೆ ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು ಅಷ್ಟೊಂದು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಾಟ್ ರೂಮ್‌ಗಳು ಒಂದು ಸಂದಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವರು ಅವನ್ನು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮತ್ತು ಭ್ರಮೆಯ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವು ದೈಹಿಕ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಅವು ವಿವಾಹಿತರು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ-ಮನೋಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದ ಆಸಕ್ತವಾದುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಹುದಾದ ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ನಿಮಯಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಸಂದಿಗ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. 2004ರ ಬಿಯಾಟ್ರಿಜ್ ಲಿಯಾ ಅವಿಲ ಮಿಲೆಹ್ಯಾಮ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು, ಚಾಟ್ ರೂಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು, ಜನರು ಇದರ ಮೂಲಕ ದೀರ್ಘ-ಕಾಲದ ಸಂಬಂಧ=ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ತೊಡುಗುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿರುದ್ಧ-ಲಿಂಗದ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಕಾಲಿಕ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು: (a) ಆನ್‌ಲೈನ್ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವು ಯಾವ ಅಂಶ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ; (b) ಜನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಸುವಂತೆ ಯಾವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ; (c) ಜನರು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ, ಹೌದಾದರೆ ಏಕೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಏಕೆ; ಹಾಗೂ (e) ಚಾಟ್ ರೂಮ್ ಬಳಕೆದಾರರು ಅವರ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="english112ubc.pbworks.com">[http://english112ubc.pbworks.com/f/Online%20Infidelity%20in%20Internet%20Chatrooms%20An%20Ethnographic%20Exploration.pdf ಆನ್‌ಲೈನ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ ಇನ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಚಾಟ್ ರೂಮ್ಸ್: ಆನ್ ಎತ್ನೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೊರೇಶನ್]</ref> ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಚಾಟ್ ರೂಮ್ ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮೂರು ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವೆಂದರೆ: # ಅನಾಮಕ(ಅಜ್ಞಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ) ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಕುರಿತುಪರಸ್ಪರ-ಮಾತುಕತೆ # ವರ್ತನೆಯ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿಸುವಿಕೆ # ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ದೂರವಾಗಿರಿಸುವಿಕೆ '''ಅಪರಿಚಿತ ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಪರಸ್ಪರ-ಮಾತುಕತೆ''' - ಇದು ಚಾಟ್ ರೂಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅನಾಮಿಕರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ವಿಶೇಷಾಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವವರ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹಿತರಲ್ಲಿ ಅನಾಮಿಕತೆಯ ಸೆಳೆತವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಈ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಿಳಿಸದೆ ಅಥವಾ ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳದೆ ತಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು. '''ವರ್ತನೆಯನ್ನು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿಸುವಿಕೆ''' ಯು ಚಾಟ್ ರೂಮ್ ಬಳಕೆದಾರರು ಅವರ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಪಾಪರಹಿತ ಮತ್ತು ಕೆಡುಕಿಲ್ಲದ್ದೆಂದು (ರಹಸ್ಯ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿದ್ದರೂ) ನಿರೂಪಿಸಲು ಬಳಸುವ ಕಾರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. '''ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ದೂರವಾಗಿರಿಸುವಿಕೆ''' - ಇದು ಚಾಟ್ ರೂಮ್ ಬಳಕೆದಾರರು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಅಪರಿಚಿತರೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಂತೋಷವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾದವರೂ ಸಹ ಅಂತಹ ರೂಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref name="english112ubc.pbworks.com" /> ==ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ ನ್ಯಾಯನಿರ್ವಹಣೆ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು== ಕೆಲವು ನ್ಯಾಯನಿರ್ವಹಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧವು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹಣಕಾಸಿನ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ಷದ ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ವಸ್ತುತಃ ಸಂಬಂಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹಿತ ವಂಚಿತರ ವಿರುದ್ಧ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿವೃತ್ತಿ ಉಳಿಕೆ, ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹಣಕಾಸಿನ ದೂರುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುತಃ ಸಂಬಂಧವು ಸಂಗಾತಿಗಳು ಆ ರೀತಿ ಯೋಚಿಸದಿದ್ದರೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದು ಎಂದು ಆರಂಭವಾಯಿತು ಅಥವಾ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.peterfox.com.au/fidelity.html |title=ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಸಮ್ಮರಿ |access-date=2010-08-10 |archive-date=2007-07-26 |archive-url=https://www.webcitation.org/5Qbozdrl7?url=http://www.peterfox.com.au/fidelity.html |url-status=dead }}</ref> === ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ ಸಂಶೋಧನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು === ಸಿಯಾಟಲ್‌ನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಡೇವಿಡ್ ಅಟ್ಕಿನ್ಸ್, ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರು ಎದುರಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥೂಲವಿವರಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ಥೂಲ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ - "ನೀವು ವಿವಾಹಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಸಂಗಾತಿಯೊಂದಿಗಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಎಂದಾದರೂ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿಯೇ?" ಎಂಬುದರ ಉತ್ತರವು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆತ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. "ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕಾದುದೆಂದರೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ. ಅದೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯು, ಕೆಲವರು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸದೆ ಅನಾಮಿಕರಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ ಎಂದೂ ಆತ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕೆಲವರು ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ಸಂಭೋಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಅಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ ಎಂದೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ಹೇಳುವಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿಯು, ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಂದರ್ಶನವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಜನರಲ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಲಭಿಸಿದೆ. ಸುಮಾರು 15-ವರ್ಷವಾಧಿಯ (1991–2006) 19,065 ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅಟ್ಕಿನ್ಸ್‌ನ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನವು, ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಲವು ವಯಸ್ಸಿನ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಏರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ: 60 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 35 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಲ್ಲಿ.<ref name="sharon_jayson" /> == ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ == '''ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿನ ರೊಮಾನ್ಸ್''', '''ಕೆಲಸದಲ್ಲಿನ ರೊಮಾನ್ಸ್''' ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ '''ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧ''' ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ಕಛೇರಿ, ಉದ್ಯೋಗದ-ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಇಬ್ಬರು ಮಧ್ಯೆ ಕಂಡುಬರುವ ರೊಮಾನ್ಸ್ ಆಗಿದೆ. ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಭಿಚಾರದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ತೋರುವ ರೊಮಾನ್ಸ್‌ಗಳು ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಛೇರಿ ರೊಮಾನ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮೇಲಾಧಿಕಾರಿ-ಕೆಳಾಧಿಕಾರಿ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ 90%ನಷ್ಟು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಗಳು ವ್ಯಭಿಚಾರವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅಂತಹ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ವೈವಾಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಯಮದೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗೊಳಗಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ ಕಛೇರಿಯ ನಡವಳಿಕೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟೇ.<ref>''ಆಫೀಸ್ ಮೇಟ್: ದಿ ಎಂಪ್ಲಾಯೀ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಫಾರ್ ಫೈಂಡಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ರೊಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ಜಾಬ್'' - [[ಸ್ಟೆಫನೀ ಲಾಸೀ]] ಮತ್ತು ಹೆಲೈನ್ ಒಲೆನ್.</ref> "ವ್ಯವಹಾರಿಕ ನಡತೆಯು ಬೇರೆಯವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಲೆಹಾಕುವವರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ರೂತ್ ಹೌಸ್ಟನ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಈತ ಈಸ್ ಹಿ ಚೀಟಿಂಗ್ ಆನ್ ಯು? ಪುಸ್ತಕದ ಕರ್ತೃ. 829 ಟೆಲ್‌ಟೇಲ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನ ಲೇಖಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವಂಚಿಸುವಿಕೆಯು ವಾಸ ಸ್ಥಾನದ ಹತ್ತಿರವಾಗಿಲ್ಲದೆ ಹೊರಗಡೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆಂದು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಕಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗಿನ ರಹಸ್ಯ ರೊಮಾನ್ಸ್‌ ಜೀವನದ ರಕ್ಷಣೆಯು ಸಂಗಾತಿಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಜೊತೆಗಾರರಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧಗಳು ಒಂದು-ರಾತ್ರಿ ಇರುವ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂಬಂಧವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ, ವ್ಯವಹಾರ ಪಾಲುದಾರ ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಕೆಲವರೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="stoller" /> ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿನ ರೊಮಾನ್ಸ್‌ಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದು. ಇಂದು ದಂಪತಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಲೀಸಾ ಮಿಲ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಲೊರೈನ್ ಅಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್‌ನ ಲೇಖನ “ದಿ ನ್ಯೂ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ”ಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ - “ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 60ರಷ್ಟು ಅಮರಿಕನ್ ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 1964ರಲ್ಲಿದ್ದ ಶೇಕಡಾ 40ರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರವಾಸಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೇಮದ-ಚೆಲ್ಲಾಟವಾಡುವ ಚಾಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ."<ref>[http://www.newsweek.com/id/54764 ದಿ ನ್ಯೂ ಇನ್ಫೆಡಿಲಿಟಿ, ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್]</ref> ಶೇವ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್‌ಗಾಗಿ ಡಾ. ಡೆಬ್ರಾ ಲೈನೊ ಬರೆದ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯರು ಉದ್ಯೋಗದ-ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಂಚಿಸಲು ಕಾರಣವೆಂದರೆ "ಅವರು ಕೆಲಸದ-ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಮಿತಿತಪ್ಪಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅದರ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ವಂಚಿಸುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ."<ref name="shavemagazine">{{cite web | author = Dr. Debra Laino Phd | title = Why Women Cheat | url = http://www.shavemagazine.com/women/100101 | publisher = [http://www.shavemagazine.com/ ShaveMagazine.com] | accessdate = 2010-02-10 | archive-date = 2010-02-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100204012811/http://www.shavemagazine.com/women/100101 | url-status = dead }}</ref> ==ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳು== ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಗತಿಯೂ ವಿವಿಧ ಕಾರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಂಗಾತಿಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಐದು ಪ್ರಕಾರದ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹಗಳಿವೆ: # ಅವಕಾಶ ಗ್ರಾಹಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ:- ಉದಾ. ವ್ಯಭಿಚಾರ # ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ # ಭಾವನಾತ್ಮಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ # ಸಂಘರ್ಷದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ # ಹಳೆ ನೆನಪಿನ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ '''ಅವಕಾಶ ಗ್ರಾಹಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ''' - ಒಬ್ಬರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಮದುವೆಯಾದಾಗ, ತಮ್ಮ ಲೈಂಗಿಕ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದಾಗ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಥವಾ ಅವಕಾಶದಿಂದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ,ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಅಪಾಯದ ವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ. '''ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ''' - ಇದು ಒಬ್ಬರ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಧಾನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಬಹುದೆಂಬ ಭಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಮೆಚ್ಚಿಗೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಾಗಿ ವಂಚಿಸುವುದನ್ನು ಒಬ್ಬರೇ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಅವರ ಜೊತೆಗಾರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಬಲ ಆಕರ್ಷಣೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. '''ಭಾವನಾತ್ಮಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ''' - ಇದು ವಂಚಕ ಅವನ/ಅವಳ ಸಂಗಾತಿಯ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಮದುವೆಯು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. '''ಸಂಘರ್ಷದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ''' - ಒಬ್ಬರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬಹುಮಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವರಲ್ಲಿ 'ಒಂದು ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿ'ಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಒಬ್ಬರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುವ ಸಂಭವಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. '''ನೆನಪಿನ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ''' - ಸಂಗಾತಿಯ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರೂ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇವು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಗಾತಿಯು ವಂಚಿಸುವ ಅಥವಾ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದುವ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web |url=http://divorcesupport.about.com/od/infidelity/p/infidelity_type.htm |title=ಮೆಯರ್, ಕ್ಯಾಥಿ - ಟೈಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ |access-date=2010-08-10 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707074849/http://divorcesupport.about.com/od/infidelity/p/infidelity_type.htm |url-status=dead }}</ref> == ರಾಜಿ ಅಥವಾ ವಿಚ್ಛೇದನ == ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹಕ್ಕೆ [[ವಿವಾಹ-ವಿಚ್ಛೇದನ]]ವು ಒಂದು ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಸಲಹೆ ಕೊಡುವುದು. ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪುನಃರೂಪಿಸುವ ಪರಸ್ಪರ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲವು ದಂಪತಿಗಳು ದಾಂಪತ್ಯ-ದ್ರೋಹವೆಸಗುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಗೆಯೂ ಇದೆ. ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವೊಂದರ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ, ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು, ಸಂಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಹೇಗೆ ಪುನಃರೂಪಿಸಿ; ಪ್ರಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರರ ಉದ್ದೇಶ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದಾಗ ವಿವಾಹ-ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮದುವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಂಪತಿ, ಮದುವೆ ಅಥವಾ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಕರೆಂದು ಕರೆಯುವ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಅಥವಾ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] ನೀಡುತ್ತಾರೆ. (ಗಮನಿಸಿ - [[ಕೌಟುಂಬಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮತ್ತು [[ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]). ಈ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಇತರ ಚಿಕಿತ್ಸಕರಂತೆಯೇ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇವರು ದಂಪತಿಯ-ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.mayoclinic.com/health/marriage-counseling/MH00104 ಮಾಯೊ ಕ್ಲಿನಿಕ್ - ಮ್ಯಾರೇಜ್ ಕೌನ್ಸಲಿಂಗ್: ವರ್ಕಿಂಗ್ ಥ್ರೂ ರಿಲೇಶನ್‌ಶಿಪ್ ಪ್ರಾಬ್ಲೆಮ್ಸ್]</ref> [[ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು(ಕೌನ್ಸಲಿಂಗ್)]] ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ ಜೊತೆಗಾರರನ್ನು ಜಂಟಿ ಸಮಾಲೋಚನಾ-ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಲಹೆಗಾರರು ಅಥವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಸಂಘರ್ಷದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಅವನ್ನು ಪರಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗಾರರು ಅವರ ಸಂಬಂಧದ ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಅಂಶಗಳೆರಡನ್ನೂ ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾರೆ. (ಋಣಾತ್ಮಕ)[[ಅನುಕಲನಾತ್ಮಕ ವರ್ತನೆಯ ದಂಪತಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯು ಪರ್ಯಾಯ-ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ದಂಪತಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ನಿಕಟತೆ ಇರುವಾಗ ನಂಬಿಕೆದ್ರೋಹವು ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಜೊತೆಗಾರರೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪದಿದ್ದಾಗ, ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ಸಂಗಾತಿಯು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸದೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹವನ್ನು ಒಪ್ಪಬಹುದು. ಇದು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟುಬೀಳುವಿಕೆ, ಅವರ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟುಬೀಳುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸಿನ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿರಬಹುದು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರಿಗೆ (ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದ ಹಕ್ಕು ಭಾದ್ಯತೆ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಸ್ಥಿತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವಾಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದ ಇಚ್ಛೆಯು ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷ ಏಳಬಹುದಾದಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರು ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕೋರುವಂತೆ ಅಥವಾ ಆದೇಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರು ಅವರ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸಂಬಂಧಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಸುಖ, ಪ್ರಚೋದನೆ ಅಥವಾ ಸಂತೈಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅರಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಗಾತಿಯು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಗೆ ದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಂಗಾತಿಗೆ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ, ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ತಪ್ಪಿದ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಾಮಿಪ್ಯ ಮತ್ತು ಅವಧಿ, ಆಸಕ್ತಿಗಳ ಸಮಾನತೆ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುವ ಮಟ್ಟವೆಲ್ಲವೂ ಅತಿರೇಕದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಭಾಗಗಳು ಈ ವರ್ತನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವರು (ಉದಾ. ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಅಪೆರಾ ಗಾಯಕರು).<ref>[http://www.elisequagliata.com/ ಎಕ್ಸಾಂಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಪರೇಟಿಕ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ]</ref> ಇಬ್ಬರು ಸಂಗಾತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಕಟವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರು, ಮದುವೆಯ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅಥವಾ ಅಲ್ಪ ಕಾಲ ಬಿಟ್ಟು ದೂರ ಹೋಗಿ (ಉದಾ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಅಥವಾ ಫ್ರಾನ್ಸ್) ವಾಸಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಪರಿಹರಿಸಬಹುದು. ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರು ದೈಹಿಕ ಅಥವಾ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು. ಇಬ್ಬರೂ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಲು ಬಯಸದಿದ್ದಾಗ, ಸಂಬಂಧವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆ, ನೋವಿನ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ ಅಥವಾ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನು ಬದ್ದ, ಅಧಿಕೃತ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಕಿ ಕ್ಯಾಂಡಿಸ್ ರಸ್ಸೆಲ್ ಅವಳ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ, ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂರು '''ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹಂತ''' ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದಳು: '''ಹಂತ ಒಂದು: ರೋಲರ್-ಕೋಸ್ಟರ್''' - ಪ್ರಬಲ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಒಂದು ಅವಧಿ. ಇದು ಸಂಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ವ-ದೂಷಣೆ ಮಾಡುವ ಅವಧಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. '''ಹಂತ ಎರಡು: ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತಡೆ''' - ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅವಧಿ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಂಚಿಸಿದ ಸಂಗಾತಿಯು ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದ ಬಗ್ಗೆ ಅರ್ಥ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆ ಸಂಬಂಧದ ವಿವರಗಳು ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದು ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಸಂಬಂಧದಿಂದ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೂರವಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇತರರ ಸಹಾಯ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. '''ಹಂತ ಮೂರು: ನಂಬಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು''' - ಒಟ್ಟಿಗಿರಲು ಬಯಸಿದ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯು ಸಾರ್ಥಕವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ದಂಪತಿಗಳು ನಂಬಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, “ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುಬೀಳುವುದು, ಘಾಸಿಗೊಂಡವರಿಗೆ ಕ್ಷಮಿಸಲು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ರಸ್ಸೆಲ್ ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ.<ref>[http://www.livescience.com/health/080314-spitzer-follow.html ಸರ್ವೈವಿಂಗ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ: ವಾಟ್ ವೈವ್ಸ್ ಡು ವೆನ್ ಮೆನ್ ಚೀಟ್]</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * [[ವಿವಾಹೇತರ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಪರ್ಕ]] * [[ವ್ಯಭಿಚಾರ]] * [[ಮುಕ್ತ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ]] * [[ಕಾಮೋದ್ರೇಕದ ಅಪರಾಧ]] * [[ಬಹುಪತ್ನೀತ್ವ ಸದೃಢ-ಮಾದರಿ]] * [[ಒಡತಿ (ಪ್ರೇಯಸಿ)]] * [[ಸಂಬಂಧದ ಉಲ್ಲಂಘನೆ]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist|2}} ===ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ=== * [http://www.foryourmarriage.org/interior_template.asp?id=20398721 ಫಾರ್ ಯುವರ್ ಮ್ಯಾರೇಜ, ದಿ ಯೈನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106232053/http://www.foryourmarriage.org/interior_template.asp?id=20398721 |date=2010-01-06 }} * [http://www.norc.org/homepage.htm NORC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307165624/http://www.norc.org/homepage.htm |date=2007-03-07 }} - ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ * ಮೌಲ್ಟ್ರಪ್, ಡೇವಿಡ್ J. (1990). ಹಸ್ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್, ವೈವ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಲವರ್ಸ್. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಗಿಲ್ಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌. * ಗ್ಲಾಸ್, S. P. ಮತ್ತು ವ್ರೈಟ್, T. L. (1992). ಜಸ್ಟಿಫಿಕೇಶನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಮ್ಯಾರಿಟಲ್ ರಿಲೇಶನ್‌ಶಿಪ್ಸ್: ದಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಆಟ್ಟಿಟ್ಯೂಡ್ಸ್, ಬಿಹೇವಿಯರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಜಂಡರ್. ''[[ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೆಕ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್]]'' '''29''', 361-387. * ಪಿಟ್‌ಮ್ಯಾನ್, F. (1989). ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲೈಸ್. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: W. W. ನಾರ್ಟನ್ ಕಂಪನಿ. * ರುಬಿನ್, A. M. ಮತ್ತು ಆಡಮ್ಸ್ J. R. (1986). ಔಟ್‌ಕಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೆಕ್ಶ್ವಲಿ ಓಪನ್ ಮ್ಯಾರೇಜಸ್. ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೆಕ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್, 22, 311-319. * ವಾಘನ್, P. (1989). ದಿ ಮೋನೊಗ್ಯಾಮಿ ಮಿಥ್. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ನ್ಯೂ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪ್ರೆಸ್. * ಲ್ಯಾಂಗ್ಲಿ, ಮಿಚೆಲ್ (2005) ವುಮೆನ್ಸ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ. ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್: ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾರ್ಲನ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ [http://womensinfidelity.com ] * {{cite journal|url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3658/is_200504/ai_n13641677|title=Infidelity in Committed Relationships II: A Substantive Review|month=April|year=2005|volume=31|issue=2|journal=Journal of Marital and Family Therapy|last=Blow|first=Adrian J.|coauthors=Hartnett, Kelley|issn=0194-472x|location=Washington, D.C.|publisher=American Association for Marriage and Family Therapy|access-date=2010-08-10|archive-date=2006-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20061209081123/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3658/is_200504/ai_n13641677/print|url-status=dead}} * {{cite journal|journal=Journal of Marital and Family Therapy|url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3658/is_200504/ai_n13641667|title=Infidelity in Committed Relationships I: A Methodological Review|month=April|year=2005|last=Blow|first=Adrian J.|coauthors=Hartnett, Kelley|issn=0194-472x|volume=31|issue=2|location=Washington, D.C.|publisher=American Associaton for Marriage and Family Therapy|access-date=2010-08-10|archive-date=2008-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080427045005/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3658/is_200504/ai_n13641667/print|url-status=dead}} * [http://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=34771 ಬಿಯಾಂಡ್ ಬಿಟ್ರಾಯಲ್: ಲೈಫ್ ಆಫ್ಟರ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ] * ಅಡಲ್ಟ್ ಅಟ್ಯಾಚ್ಮೆಂಟ್ ಆಂಡ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಡ್ಯಾಡಿಕ್ ಇನ್ವಾಲ್ವ್ಮೆಂಟ್ ''ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಪ್ರಾಸೆಸ್'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004, ಎಲಿಜಬೆತ್ S. ಅಲೆನ್, ಡೊನಾಲ್ಡ್ H. ಬಾಕಮ್ * [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3658/is_200404/ai_n9394446 ಆನ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟಿವ್ ಇಂಟರ್‌ವೆನ್ಶನ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೊಮೋಟಿಂಗ್ ರಿಕವರಿ ಫ್ರಮ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಮ್ಯಾರಿಟಲ್ ಅಫೇರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110302003933/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3658/is_200404/ai_n9394446/ |date=2011-03-02 }} ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾರಿಟಲ್ ಆಂಡ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಥೆರಪಿ'', ಎಪ್ರಿಲ್ 2004, ಗಾರ್ಡನ್, ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ ಕೂಪ್, ಬಾಕಮ್, ಡೊನಾಲ್ಡ್ H, ಸ್ನೈಡರ್, ಡೌಗ್ಲಸ್ K * [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3658/is_200410/ai_n9437999 ಟ್ರೀಟಿಂಗ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ: ಥೆರಾಪಿಟಿಕ್ ಡೈಲೆಮಾಸ್ ಆಂಡ್ ಎಫೆಕ್ಟಿವ್ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟೆಜೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018081850/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3658/is_200410/ai_n9437999 |date=2015-10-18 }} ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾರಿಟಲ್ ಆಂಡ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಥೆರಪಿ'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004, ವಾರ್ಡ್ ಡೇವಿಡ್ B * ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ: ಎ ಕ್ರಾಸ್-ಕಲ್ಚರಲ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ - ಆನ್ ಬಕ್‌ಮಾಸ್ಟರ್, ವಿಲಿಯಮ್ ಜ್ಯಾಂಕೊವಿಯಾಕ್, M. ಡಿಯಾನ್ ನೆಲ್; ಎತ್ನಾಲಜಿ, ಸಂಪುಟ 41, PART 1, ಪುಟಗಳು 85–100 2002 *[http://www.shirleyglass.com/ ದಿ ಲೇಟ್ ಶಿರ್ಲೆ ಗ್ಲಾಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ವಿದ್ ಫ್ರೀ ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಆಂಡ್ ಕ್ವಿಜಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510122337/http://www.shirleyglass.com/ |date=2010-05-10 }} *[http://www.amazon.com/dp/1598693301 ''ಆಫೀಸ್ ಮೇಟ್: ದಿ ಎಂಪ್ಲಾಯ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಫಾರ್ ಫೈಂಡಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ರೊಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ಜಾಬ್'' - [[ಸ್ಟೆಫಾನೀ ಲಾಸೀ]] ಮತ್ತು ಹೆಲೈನ್ ಆಲೆನ್, ಚ್ಯಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು 12 ಮತ್ತು 14] *[http://www.academicarmageddon.co.uk/library/shack.htm ಆಂಟಿಸಿಪೇಶನ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾರಿಟಲ್ ಡಿಸ್‌ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ ಆಸ್ ಎ ಕಾನ್ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೌಸಲ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209072215/http://www.academicarmageddon.co.uk/library/shack.htm |date=2009-02-09 }} *[http://marriagebuilders.com/graphic/mbi8112_lesson.html ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ: ದಿ ಲೆಸನ್ಸ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಲರ್ನ್] - ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಹಾರ್ಲಿ ಚಾಲ್ಮರ್ಸ್, Ph.D. *[http://psychology.utk.edu/people/gordon.html ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಟು ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ ಆಂಡ್ ಬಿಟ್ರಾಯಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061229202935/http://psychology.utk.edu/people/gordon.html |date=2006-12-29 }} *[http://www.quchronicle.com/media/paper294/news/2004/11/17/Lifestyles/Fidelity.Versus.Infidelity-806978.shtml ಫಿಡೆಲಿಟಿ ವರ್ಸಸ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ ಡಿಫೈನ್ಡ್ ಇನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090723163237/http://www.quchronicle.com/media/paper294/news/2004/11/17/Lifestyles/Fidelity.Versus.Infidelity-806978.shtml |date=2009-07-23 }} *[http://www.netaddiction.com/articles/cyberaffairs.htm ಸೈಬರ್‌ಸೆಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಇನ್ಫಿಡೆಲಿಟಿ ಆನ್‌ಲೈನ್: ಇಂಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಇವಾಲ್ವೇಶನ್ ಆಂಡ್ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070314023645/http://netaddiction.com/articles/cyberaffairs.htm |date=2007-03-14 }} - ಕಿಂಬರ್ಲಿ S. ಯಂಗ್, ಆಲ್ವಿನ್ ಕೂಪರ್, ಎರಿಕ್ ಗ್ರಿಫಿಥ್ಸ್-ಶೆಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸ್ ಒಮಾರ ಮತ್ತು ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಬುಚನಾನ್ ಪೇಪರ್ ಪಬ್ಲಿಶ್ಡ್, ''ಸೆಕ್ಶ್ವಲ್ ಅಡಿಕ್ಷನ್ ಆಂಡ್ ಕಂಪಲ್ಸಿವಿಟಿ'', 7(10, 59-74, 2000 ===ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು=== {{Reflist|2}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕುಟುಂಬ]] [[ವರ್ಗ:ಮದುವೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೈಂಗಿಕ ನಿಷ್ಠೆ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಲೈಂಗಿಕತೆ]] 9sphriwm90vmegj7wx8utcnizyalhhu 0 24300 1379744 1360994 2026-08-10T07:09:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379744 wikitext text/x-wiki {{for|the ball used in the sport|Football (ball)#Rugby football}} {{Other uses|Rugby (disambiguation)}} {| style="float:right; margin-right:0.0em; margin-left:0.0em; margin-top:0.0em" |- style="font-size:87%" | valign="top" |[[ಚಿತ್ರ:2009 ರಗ್ಬಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಫ್ ಯುಎಸ್ ವಾಯುದಳ vs ನೌಕಾದಳ.jpg<!-- -->|260px]]<br />'''ಮೇಲೆ''', [[ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್]]: ಯು.ಎಸ್ ನೌಕಾದಳ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ವಾಯುದಳ '''ಎಡಕ್ಕೆ''', [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್]]: ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ |} {| style="float:right; margin-left:0.0em; margin-top:0.0em" |- style="font-size:87%" | valign="top" |[[ಚಿತ್ರ:Paul_Gallen_(26_October_2008).jpg<!-- -->|180px]] |} '''ರಗ್ಬಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್''' (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ "'''ರಗ್ಬಿ''' ") ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು [[ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್]] ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಆಟಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ರಗ್ಬಿಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌]]ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಿನ [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ಆಟದ ರೂಪು ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾದ ಕ್ರೀಡೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{See also|History of rugby union|History of rugby league}} {{Unreferenced section|date=June 2010}} [[ಚಿತ್ರ:Rugby School 850.jpg|thumb|ರಗ್ಬಿ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.]] ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು [[ರಗ್ಬಿ ಸ್ಕೂಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟದ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಆಟ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಟ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರೀಡೆ ಅಗಿದೆ. 1750 ಮತ್ತು 1859ರ ನಡುವೆ ರಗ್ಬಿ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಂದ್ ಕೈಗೆ ಬಾಲ್‌ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಆದರೆ ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪಿನ ಗೋಲ್ ಕಡೆಗೆ ಓಡುವ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದಾದ ಆಟಗಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಜನ ಆಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಟಗಾರರು ಚೆಂಡನ್ನು ಆಚಿಚೆ ಸಾಗಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಆಟವು ಕೆಲವು ಸಮಯ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಆಟಗಾರರನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆ. 1859 ರಿಂದ 1865ರ ನಡುವೆ ಈಗಿನಂತೆ ಚೆಂಡನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಓಡುವ ಆಟವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. 1823ರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಆಟದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡು ಹಿಡಿದು ಮುಂದೆ ಓಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮುರಿದ ಗೌರವ ವಿ[[ಲಿಯಮ್ ವೆಬ್ ಎಲ್ಲಿಸ್‌]]ಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬರೆದ ನಿಯಮಗಳ ನಂತರ ಆಟಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಒಪ್ಪಂದ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು,ಮತ್ತು 1870ರಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಶಾಲೆಯ ಹುಡುಗರಿಂದ ಆಟದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆ ಮೊದಲು ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ನೀಡಿದಾಗಲೂ ಪಂದ್ಯ ಟೈ ಆದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪಂದ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಡ್ರಾಪ್‌ ಗೋಲ್ ಶೂಟ್ ಅವಕಾಶವನ್ನು ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ತಂಡಗಳ ನಡುವಿನ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಕಿಕ್ಕರ್‌ನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ಗೋಲ್ ಹೊಡೆಯುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಒಂದು ತಂಡದಿಂದ ಗೋಲ್ ಆಗುವವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲಾಗುವುದು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಾ.[[ಥಾಮಸ್ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್]] ರಗ್ಬಿಯ ಹೆಡ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅವರ ಕ್ರೀಡೆ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಸಮತೋಲಿತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಹಜವಾಗಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಿ ರಗ್ಬಿ ನಿಯಮಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು,ಕೊನೆಗೆ,ವಿಶ್ವ ಕೂಡ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://findarticles.com/p/news-articles/western-morning-news-the/mi_8027/is_20100313/spirit-game/ai_n52439599/ - ''ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ನ್ಯೂಸ್'' (13.03.10)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.thebookbag.co.uk/reviews/index.php?title=Rugby_Football_during_the_Nineteenth_Century:_A_Collection_of_Contemporary_Essays_about_the_Game_by_Bertram_Fletcher_Robinson_by_Paul_R_Spiring_(Editor) - ''ದ ಬುಕ್‌ಬ್ಯಾಗ್'' ]</ref> == ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನ == [[ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್]] ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಎರಡು ಆಟವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಶೇಣಿ ಯೂನಿಯನ್‌ನಿಂದ ಅಧೀನಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದೆ : [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಅರ್ಜಂಟೈನಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಇಂಗ್ಲೇಂಡ್]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]], [[ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಇಟಲಿ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ವೇಲ್ಸ್]]. ಎರಡನೇಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೇಯ ಶ್ರೇಣಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವವು [[ಕೆನಡಾ]], [[ಚಿಲಿ]], [[ಫಿಜಿ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ]], [[ಜಪಾನ್]], [[ನಮಿಬಿಯಾ]], [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]], [[ರೋಮೆನಿಯಾ]], [[ಸಮೊಯಾ]], [[ಸ್ಪೇನ್]], [[ಟೊಂಗಾ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಉರುಗ್ವೆ]]. ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ [[ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಗ್ಬಿ ಬೋರ್ಡ್]] (ಐಆರ್‌ಬಿ)ಯಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, [[ಡಬ್ಲಿನ್]], ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯಿದೆ. ಇದು ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್,ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ, ವೆಲ್ಸ್, ಫಿಜಿ, ಸಮೊಯಾ, ಟೊಂಗಾ ಮತ್ತು [[ಮಡಗಾಸ್ಕರ್]] ಗಳಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆ]]ಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರಗ್ಬಿ ಗ್ಲೋಬಲಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ <ref>http://www.reuters.com/article/idUSN2437023820070826</ref>, ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರೀಡೆಯ ಸೆವೆನ್-ಎ-ಸೈಡ್ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು,[[ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್]] ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, 2016ರಲ್ಲಿ ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೋದ ಓಲಂಪಿಕ್ ಆಟಗಳ ನಂತರದಿಂದ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆಯಿದೆ.<ref>http://www.irb.com/rugbyandtheolympics/news/newsid=203508.html#olympics+sevens+heaven+rugby{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[2012 ಲಂಡನ್ ಓಲಂಪಿಕ್]]‌ನಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ ಕೂಡ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. 1924ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಓಲಂಪಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಫಿಫ್ಟೀನ್-ಎ-ಸೈಡ್ ಪ್ರಕಾರದ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಟವಾಡಿತ್ತು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಂಗಾರದ ಪದಕ ಗಳಿಸಿತು, ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾನ್ಸ್ 17-3ರಿಂದ ಸೋತಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.irb.com/rugbyandtheolympics/history.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 |archive-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810064813/http://www.irb.com/rugbyandtheolympics/history.html |url-status=dead }}</ref>[[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್]] ಕೂಡ ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಆಟವಾಗಿದೆ,ಜಾಗರಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೆಡರೆಶನ್]] ನಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]], [[ರಷ್ಯಾ]], [[ಲೆಬನಾನ್]] ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹವ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ಅರೆ-ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಾದ- ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ [[ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು == {{Further|[[Comparison of rugby league and rugby union]]|[[Laws of rugby league]]}} ಎರಡು ರಗ್ಬಿ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಚೆಂಡು]] ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಚೆಂಡನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕಳಿಸುವುದು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ,ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆಟಗಾರರು ಕೇವಲ ಚೆಂಡಿನ ಜೊತೆ ಓಡಿ ಅಥವಾ ಓದೆಯುತ್ತಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯಬೇಕು. ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಆಟ ಇದರ ಯೂನಿಯನ್‌ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೇಗಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ಕೊಡುವಂತಹ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವ ವಿಧಾವನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಆಟಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಧಗಳು,ಲೀಗ್ ತಂಡ 13 ಆಟಗಾರರನ್ನು ಮತ್ತು ಯೂನಿಯನ್ 15 ಆಟಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, [[ಟ್ಯಾಕಲ್]] ಮತ್ತು ಒಳಗೊಂಡ ಇದರ ಪರಿಣಾಮ : ಯೂನಿಯನ್ ಆಟಗಾರರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಟ್ಯಾಕಲ್ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ: ಸನ್ನಿವೇಷಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, [[ರಕ್]] ಅಥವಾ [[ಮೌಲ್]] ಇವೆರಡಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಸಿಗಬಹುದು. ಲೀಗ್ ಆಟಗಾರರು ಟ್ಯಾಕಲ್ ನಂತರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ :''[[ಪ್ಲೇ-ದ-ಬಾಲ್]]'' ಜೊತೆ ಆಟ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. * ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ, ಆರು ಟ್ಯಾಕಲ್ ಸೆಟ್‌ ಅಂಕಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೆ ತಂಡದ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದರೆ, ಇದು ಪೊಸೆಶನ್‌ಗೆ ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕ್ಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯೂನಿಯನ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಆರು ತಡೆಗಳವರೆಗೆ ಚೆಂಡನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮ ಹೊಂದಿಲ್ಲ; ಅಂಕ ಗಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಡೆಯವರೆಗೆ ಧೀರ್ಘಕಾಲ ಚೆಂಡನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆಟದ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ತಪ್ಪನ್ನು ಎಸೆಗದೆ ಚೆಂಡನ್ನು ಬಹುಕಾಲದವರೆಗೆ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಯೂನಿಯನ್ ನಿಯಮಾವಳಿ [[ಸೆಟ್‌ ಪೀಸಸ್]] ''[[ಸ್ಕ್ರಮ್]]'' ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಎದುರಾಳಿ ತಂಡದ ಆಟಗಾರರು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ವಿರುದ್ಧ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ''[[ಲೈನ್‌ಔಟ್]]'', ಪ್ರತಿ ತಂಡದಿಂದ ಸಮಾನಾಂತರ ಸಾಲಿನ ಆಟಗಾರರು, [[ಟಚ್-ಲೈನ್]] ಗೆ ಲಂಬವಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಂತು [[ಟಚ್‌]]ನಿಂದ ಎಸೆದ ಚೆಂಡನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಲೀಗ್ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ''ಸ್ಕ್ರಮ್'' ಈಗಲೂ ಇದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದು ಕಡಿಮೆ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸೆಟ್ ಪೀಸಸ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ಲೇ-ದ-ಬಾಲ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಪೋಸಿಶನ್ಸ್]] ಒಂದೇ ವಿಧದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪೋಸಿಶನ್]]‌ಗೆ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ, ಆದರೆ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲೇಕರ್‌]]ಗಳಿಲ್ಲ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{POV|date=October 2009}} ರಗ್ಬಿ-ಆಡುವ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ "ಸ್ಥಾಪಿತ" ಆಟವಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದೆ,ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಟವನ್ನು [[ಮೇಲ್ವರ್ಗ]] ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ]]ದವರು ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಗ್ರಾಮರ್ ಶಾಲೆ]]ಗಳು ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳು ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಟವಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>ಪಿಲಿಪ್ಸ್,ಬುಚ್ಲರ್. ಅಪೆಂಡಿಸಸ್ ಟು ದ ಮಿನಿಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಎವೆಡೆನ್ಸ್ ಟು ಸೆಲೆಕ್ಟ್ ಕಮಿಟಿ ಆನ್ ಕಲ್ಚರ್,ಮೀಡಿಯಾ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್. ''[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm199900/cmselect/cmcumeds/99/99ap22.htm ]''</ref> ವ್ಯರಿಕಿಕ್ತವಾಗಿ,ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವರ್ಗದ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಏಕಪ್ರಕಾರ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ನೆರೆಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರತಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]]ನ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ರಗ್ಬಿ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯ ತಂಡ ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ್ಲು ಗಾಣಿಗಾರ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಕೆಲಸಗಾರ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು ಅವರು ತಮ್ಮ ರಜಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>ಸಮ್ಮೆರ್ವಿಲ್ಲೆ, ಡಿ. (1997). ದ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್. ಔರಂ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಯುಕೆ. ISBN 1-85410-481-0.</ref> ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಲೈನ್‌ಸ್ಟರ್‌]]ನಲ್ಲಿ,ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣಗೊಂದಿದೆ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು "[[ಡಿ4]]" ಏಕರೂಪದ, ಮತ್ತು ಕೊಳಕು,ಅಜ್ಞಾನ, ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಗ್ಬಿ-ಆಟಗಾರ ಜಾಕ್ ಉತ್ತವಮಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ರೋಸ್ ಓ’ಕ್ಯಾರೋಲ್ ಕೆಲ್ಲಿ]] ಕಾದಂಬರಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದನು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ [[ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌]],[[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮುಖ್ಯಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶ]] ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗಿದೆ (ಬರಾಸ್ಸಿ ಲೈನ್ /3} ನೋಡಿ). ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗೂ ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಆಟಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="Collins Paper">ಕಾಲಿನ್ಸ್, ಟಿ. (2005). "ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಾಲಿಜಂ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ವರ್ಕಿಂಗ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ನೆಸ್: ದ ಕೇಸ್ ಆಫ್ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್." ಹಿಸ್ಟರಿ ಕಂಪಾಸ್, ಆವೃತ್ತಿ. 3, ಸಂಖ್ಯೆ. 1.</ref> ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಹೊರತಾಗಿ, [[ಕಾರ್ನವಾಲ್]], [[ಗ್ಲೌಸ್ಟರ್‌ಶಾಯರ್]], [[ಸಮರ್ಸೆಟ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಕೌಂಟಿ ಲೈಮ್‌ರಿಕ್]] ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ( [[ಮನ್‌ಸ್ಟಾರ್]]ನೋಡಿ), ಮತ್ತು [[ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಇಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವರ್ಗದ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,[[ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]],<ref>ಕಾಲಿನ್ಸ್, ಟಿ. (1998). ರಗ್ಬಿಸ್ ಗ್ರೇಟ್ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್: ಕ್ಲಾಸ್,ಕಲ್ಚರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ (ಲಂಡನ್).</ref> ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜ್ಯ]]ಗಳಾದ [[ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ.<ref name="Collins Paper"/> [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್]] ಆಟವನ್ನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವರ್ಗದ ಜನರ ಆಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು "ರಗ್ಗರ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಆಟಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ([[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ '-ಎರ್']]).<ref>ರಗ್ಗರ್ ನೋಡಿ: * [[ಓಇಡಿ]]:ರಗ್ಗರ್ ರಗ್ಬಿಯ "ಆಡುನುಡಿ ಅಥವಾ ಬಳಕೆಮಾತಿನ ಬದಲಾಗಿ ( 'ರಗ್ಬಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ' ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ). Freq. attrib. ರಗ್ಗರ್-ಟ್ಯಾಕಲ್". * ಟೋನಿ ಕೋಲಿನ್ಸ್, ''[http://www.bbc.co.uk/voices/recordings/individual/leeds-leeds-collins-tony.shtml ಫುಟ್ಬಾಲ್, ರಗ್ಬಿ, ರಗ್ಗರ್?]'',ಬಿಬಿಸಿಯ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಜೊತೆಗೆ ಬರೆದ ಲಿಪ್ಯಂತರ, ಮತ್ತು ಜಾನಿ ರಾಬಿನ್ಸನ್‌,ಕ್ಯೂರೆಟರ್‌ರಿಂದ ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆ,ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಒತ್ತಿಹೇಳುವಿಕೆಗಳು ಪ್ರಾಂತಭಾಷೆಗಳು,ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಧ್ವನಿ ದಾಖಲೆ.)</ref> ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡಿನವರು ರಗ್ಬಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಫೂಟಿ" ಅಥವಾ "ಫುಟ್ಬಾಲ್" ಎಂದು ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಸರಳವಾಗಿ "ರಗ್ಬಿ" ಅಥವಾ "ಯೂನಿಯನ್" ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಮತ್ತು ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ನ್ನು "ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್" ಅಥವಾ ”ಲೀಗ್" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ದ ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಾಕೇಟ್ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0791067726</ref> ಯು.ಎಸ್. ನಲ್ಲಿ, ಜನರು ಆಡುವ ರಗ್ಬಿಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ರಗ್ಗರ್" ಎಂದು ಕರೆಲಾಗುತ್ತದೆ ಬೇರೊಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈ ಪದವನ್ನು ತಮಾಷೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ-ಹೆಚ್ಚು ಕುಡಿತ- ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಡ್ ಜಂಪರ್ಸ್-ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ರಗ್ಗರ್ ಬಗ್ಗರ್" ಆಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ," ರಗ್ಬಿ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಡುವ ಆಟ" ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಹೇಳಿಕೆಯಿದೆ. ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಡುವ ಆಟ.".<ref>[http://www.philosophyfootball.com/quotations.php ಫಿಲಾಸಫಿಫುಟ್ಬಾಲ್.ಕಾಮ್ ಕೊಟೇಶನ್ಸ್.] ಉದ್ಧರಣವನ್ನು ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಗೆ ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು.</ref> == ರಗ್ಬಿ ಚೆಂಡು == {{See also|Football (ball)#Rugby football}} ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರರ್ಬಿ ಬೋರ್ಡ್ ನಿಯಮ 2ರಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೆಂಡಿನ ಅಳತೆ ಮತ್ತು ಆಕಾರವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿದೆ; ಅಧೀಕೃತ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಚೆಂಡು ಅಂಡಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪ್ಯಾನಲ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಉದ್ದದ-ಗೆರೆಯಲ್ಲಿ 280–300 ಮಿಲಿ ಮೀಟರ್‌ಗಳು, ಒಂದು ಸುತ್ತಳತೆ (ತುದಿಯಿಂದ ತುದಿಗೆ) 740–770 ಮಿಲಿ ಮೀಟರ್‌ಗಳು, and a ಸುತ್ತಳತೆ (ಅಗಲದಲ್ಲಿ) 580–620 ಮಿಲಿ ಮೀಟರ್‌ಗಳು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಚರ್ಮ ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ,ಮತ್ತು [[ಜಲ ನಿರೋಧಕ]] ಮತ್ತು ಹಿಡಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗಿರುವಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಗ್ಬಿ ಚೆಂಡಿನ ತೂಕ 460&nbsp;ಗ್ರಾಂಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ 410 ಗ್ರಾಂಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತೂಗಬಾರದು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡ 65.71–68.75 [[ಕಿಲೋಪಾಸ್ಕಲ್ಸ್]],ಅಥವಾ 0.67–0.70 ಪ್ರತಿ ಚದರ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗೆ,ಅಥವಾ 9.5–10.0&nbsp;ಐಬಿಎಸ್ ಪ್ರತಿ ಅಂಗುಲ.<ref>ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಗ್ಬಿ ಬೋರ್ಡ್. [http://www.irblaws.com/downloads/EN/law_2_en.pdf "ರಗ್ಬಿ ಚೆಂಡಿನ ನಿಯಮಗಳು"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120711094238/http://www.irblaws.com/downloads/EN/Law_2_EN.pdf |date=11 ಜುಲೈ 2012 }} 22 ಫೆಬ್ರವರಿ. 2010.</ref> ಆಟಗಾರರ ಪರಿಸ್ಥಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚೆಂಡು ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ತಂಡವು ಅನುಕೂಲ ಬಯಸಲಾಗದಿದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚೆಂಡಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಯುವ ಆಟಗಾರರ ನಡುವಿನ ಆಟದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಅಳತೆಯ ಚೆಂಡನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು. == ರಗ್ಬಿ ಶರ್ಟ್ == {{Main|rugby shirt}} ರಗ್ಬಿ ಶರ್ಟ್ ಮೊದಲಿಗೆ [[ಹತ್ತಿ]]ಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಆದರೆ ಈಗ ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಪಾಲಿಯೆಸ್ಟರ್]] ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಹತ್ತಿ ಒಂದೇ ಇರುವಾಗಿನಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಅಥವಾ ಮಣ್ಣು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ರಗ್ಬಿ ಬಿಗಿಗವಚ ರಗ್ಬಿ ಆಟ ಆಡುವಾಗಿನ ವಿಧದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಆಟಗಾರರಿಂದ ಕತ್ತಿನ ಸುತ್ತಲು ದೊಡ್ಡದಾದ "ವಿ" ಶರ್ಟ್ ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಕೂಡ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬಿಗಿಕವಚಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಣರಂಜಿತದ ಕಡೆ ಒಲವು ತೋರುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.rugby-gear.net/jersey.html ರಗ್ಬಿ ಬಿಗಿಕವಚದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥೂಲಾವಲೋಕನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100805080538/http://www.rugby-gear.net/jersey.html |date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 }} 2010-02-22</ref> ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಟಗಾರರು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದ ಬಿಗಿಕವಚ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಚಾಹೋರ್ಸ್ ರಗ್ಬಿ]] ). ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಟಗಾರರು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಟ್ರೈಪ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಬಣ್ಣದ ಬಿಗಿಗವಚ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಟಗಾರರ ಮತ್ತು ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಬಿಗಿಗವಚದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ (ಆಗಾಗ ಹೆಸರಿನ ಕೆಳಗೆ ಸಂಖ್ಯೆ,ಸಂಖ್ಯೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ),ಮತ್ತು ತಂಡದ ಚಿಹ್ನೆ ಎಡ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal box|Rugby football|Rugby league|Rugby union}} {{Commons category}} * [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಮತ್ತ್ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಹೋಲಿಕೆ]] * [[ಮಧ್ಯಾಕಾಲೀನ ಫುಟ್ಬಾಲ್]] * [[ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ಸ್]] * [[ಟ್ಯಾಗ್ ರಗ್ಬಿ]] * [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರೂಲ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್]] (ಈ ಆಟದ ಜೊತೆಗೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ) == ಆಕರಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.richardlindon.com ರಿಚರ್ಡ್ ಲಿಂಡನ್ ರಗ್ಬಿ ಚೆಂಡಿನ ಸಂಶೋಧಕ] * [http://www.rugbyfootballhistory.com ವಿಸ್ತಾರವಾದ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ] {{Team Sport}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಗ್ಬಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಗುಂಪು ಆಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:19ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಪರಿಚಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]] [[ru:Регби]] [[sk:Ragby]] b4chj1e6541pa8kfeuavkdwi8z5e4a8 0 24887 1379658 1356934 2026-08-10T00:06:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379658 wikitext text/x-wiki {{About|the British city}} {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |official_name = Bristol |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = [[Unitary authority|Unitary]], [[City status in the United Kingdom|City]], [[Ceremonial counties of England|Ceremonial county]] |motto = <!-- images and maps -----------> |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem =Bristol city coa.png |blank_emblem_type =Coat of Arms of the City Council | blank_emblem_alt =A coat of arms, with a shield showing a sailing ship and a castle with maned lions on either side, surmounted by the helmet from a suit of arms and two hands holding a snake and scales of justice. The motto at the bottom is "Virtute et Industria" |blank_emblem_size = |image_map = EnglandBristol.png |mapsize = 195px | map_alt = A map showing the location of Bristol in South West England. |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |coordinates_region = GB |subdivision_type = [[Sovereign state]] |subdivision_name = United Kingdom |subdivision_type1 = {{nowrap|[[Constituent country]]}} |subdivision_name1 = England |subdivision_type2 = [[Regions of England|Region]] |subdivision_name2 = [[South West England]] |subdivision_type3 = {{nowrap|[[Ceremonial counties of England|Ceremonial county]]}} |subdivision_name3 = Bristol<br />([[County corporate]]) |subdivision_type4 = Admin HQ |subdivision_name4 = Bristol <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type =[[Unitary authority]], [[City status in the United Kingdom|City]] |leader_title =Governing&nbsp;body |leader_name =Bristol City Council |leader_title1 =[[Local government in England#Councillors and mayors|Leadership]] |leader_name1 =Leader & Cabinet |leader_title2 =Executive |leader_name2 = [[Liberal Democrats (UK)|Lib Dem]] |leader_title3 =[[MPs elected in the UK general election, 2010|MPs]] |leader_name3 =[[Chris Skidmore]] [[Conservative Party (UK)|(C)]]<br /> [[Kerry McCarthy]] (L) <br />[[Charlotte Leslie]] (C) <br />[[Dawn Primarolo]] (L) [[Stephen Williams (politician)|Stephen Williams]] [[Liberal Democrats (UK)|(LD)]] |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = Royal Charter |established_date = 1155 |established_title2 = County status |established_date2 = 1373 |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = 1 E8 |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 110<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of ={{EnglishStatisticsYear}} |population_footnotes = |population_note = |population_total = {{EnglishDistrictPopulation|ONS=00HB}} (Ranked [[List of English districts by population|10th amongst English Districts]] / [[List of ceremonial counties of England by population|{{English cerem counties|RNK=Bristol}} amongst Ceremonial Counties)]] |population_density_km2 =3639 |population_density_sq_mi = |population_metro =1,006,600 ([[Larger Urban Zone|LUZ]]2009) |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban =587,400 (2006 ONS estimate) |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicity<ref>{{cite web |url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930c30d7a23f6b5bdc37426faeff95457e575a80?a=3&b=276834&c=bristol&d=13&e=13&g=398712&i=1001x1003x1004&o=254&m=0&r=1&s=1244936156336&enc=1&dsFamilyId=1812&nsjs=true&nsck=true&nssvg=false&nswid=1216 |title=Lead View Table: Bristol, City of (Local Authority) |work=Neighbourhood Statistics |publisher=Office for National Statistics |accessdate=14 June 2009 |archive-date=13 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513170557/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930c30d7a23f6b5bdc37426faeff95457e575a80?a=3&b=276834&c=bristol&d=13&e=13&g=398712&i=1001x1003x1004&o=254&m=0&r=1&s=1244936156336&enc=1&dsFamilyId=1812&nsjs=true&nsck=true&nssvg=false&nswid=1216 |url-status=dead }}</ref> |population_blank1 =88.8% White (83.5% White British)<br /> 4.2% S. Asian<br /> 1.9% Black<br />2.2% Mixed Race<br />1.9% E. Asian or Other |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = GMT |utc_offset = 0 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=51 |latm=27 |latNS=N |longd=2 |longm=35 |longEW=W |london_distance = 119.8m |elevation_footnotes =<ref name=Weatherbase/> |elevation_m = |elevation_ft =36 <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = Postcode<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = BS |area_code = 0117 |blank_name =[[ISO 3166-2:GB|ISO 3166-2]] |blank_info =GB-BST |blank1_name =[[ONS coding system|ONS code]] |blank1_info =00HB |blank2_name =[[British national grid reference system|OS grid reference]] |blank2_info ={{gbmappingsmall|ST595726}} |blank3_name =[[Nomenclature of Territorial Units for Statistics|NUTS]] 3 |blank3_info =UKK11 |website = [http://www.bristol.gov.uk/ bristol.gov.uk/] |footnotes = }} [[ಚಿತ್ರ:Bristol UK world wind.jpg|right|thumb|NASA ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಿಂಡ್‌ ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ವೆಸ್ಟರ್ಲಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಣ.]] '''ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌''' {{IPAc-en|en-uk-Bristol.ogg|ˈ|b|r|ɪ|s|t|əl}} ನೈಋತ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಗರ, ಏಕೀಕೃತ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದೆ. 2009ರಲ್ಲಿ, ಏಕೀಕೃತ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 433,100ರಷ್ಟಿತ್ತು <ref name="ons-pop"> {{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_population/mid-09-uk-eng-wales-scot-northern-ireland-24-06-10.zip|format=ZIP |title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland - current datasets |work=National Statistics Online |publisher=Office for National Statistics |accessdate=27 June 2010 |archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100910215040/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_population/mid-09-uk-eng-wales-scot-northern-ireland-24-06-10.zip|archivedate=10 September 2010}} </ref> ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಬೃಹತ್‌ ನಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿ 1,006,600 ನಿವಾಸಿಗಳು ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರನೆಯ ಹಾಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಎಂಟನೆಯ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref name="west-partner01">{{cite web |url=http://www.westofengland.org/media/68746/2001%20census%20seminar%20171005.pdf |title=The West of England: a Census based picture |format=PDF |publisher=West of England Partnership |accessdate=13 January 2010 |date=17 October 2005 |last=Legg |first=Michael |archive-date=15 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515034205/http://www.westofengland.org/media/68746/2001%20census%20seminar%20171005.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು‌ ಎನ್ನುವ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಇದೂ ಸಹ ಒಂದು ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. 1155ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ರಾಜಮನೆತನದ ಸನ್ನದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು ಹಾಗೂ 1373ರಲ್ಲಿ ಕೌಂಟಿ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ, ಅರ್ಧ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಕಾಲ, ತೆರಿಗೆ ಸ್ವೀಕಾರದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ <ref> {{cite web |url=http://www.buildinghistory.org/town-rank.shtml |title=The Ranking of Provincial Towns in England 1066-1861|work=Delving into building history|publisher=www.buildinghistory.org |accessdate=13 January 2010|date=25 July 2009 |last=Manco |first=Jean }} </ref> ಲಂಡನ್‌ ನಂತರ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್, ಯಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ನಾರ್ವಿಚ್‌ಒಂದಿಗೆ‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] ನಡೆದಾಗ ಲಿವರ್ಪೂಲ್‌, ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್‌ ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]]‌ ನಗರಗಳು ತ್ವರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಸೆಟ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್ಷೈರ್‌ ಕೌಂಟಿಗಳಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅಗ್ನೇಯ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಾತ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್‌ ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರಗಳ ಸಮೀಪವಿದೆ. ನಗರವನ್ನು ಏವನ್‌ ನದಿಯ ತೀರದ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೆವೆರ್ನ್‌ ನದೀಮುಖದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಿರಿದಾದ ಕಡಲತೀರವಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆಯೊಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಇದರ ಏಳ್ಗೆಯು ಸಮುದ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಬಂದರು ಮೂಲತಃ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಏವನ್ಮೌತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೆವರ್ನ್‌ ನದೀಮುಖಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಯಲ್‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಬ್ಯುರಿ ಡಾಕ್‌ ನಗರದ ಗಡಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಬದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇನ್ನಷ್ಟು ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಿಕತೆಯು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಮಾಧ್ಯಮ, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ಉದ್ದಿಮೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/money/2007/oct/30/property |title=Bristol: seemingly unstoppable growth |accessdate=18 December 2007 | work=The Guardian |publisher=Guardian News and Media| date= 30 October 2007|last=Norwood|first=Graham | location=London}}</ref> ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇನ್ನೂ 34 ಇತರೆ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ, [[ಪೆರು]], ಕೆನಡಾ, ಜಮೈಕಾ ಮತ್ತು [[ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕ|ಕೋಸ್ಟ ರಿಕಾ]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹ ಬಹುಶಃ ಮೂಲ ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.geody.com/geolook.php?world=terra&map=col&q=bristol&subm1=submit|title=Bristol on Geody|publisher=Geody|accessdate=1 January 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5409039.ece|title=Richmond, in Surrey, is the most widely copied British place name worldwide|date=29 December 2008|work=The Times|location=London|publisher=News International|accessdate=1 January 2009|last=Malvern|first=Jack}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಷೈರ್‌ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್‌ ಆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಸುಮಾರು 60,000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು ಪುರಾತನ ಶಿಲಾಯುಗದಿಂದಲೂ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಒದಗಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Local-History-Heritage/archaeology/palaeolithic-in-bristol.en |title=The Palaeolithic in Bristol |publisher=Bristol City Council |date=24 April 2007 |accessdate=6 May 2007 |archive-date=20 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520072835/http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Local-History-Heritage/archaeology/palaeolithic-in-bristol.en |url-status=dead }}</ref> ನಗರದ ಬಳಿ ಏವನ್‌ ಗಾರ್ಜ್‌ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೀ ವುಡ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್‌ ಡೌನ್‌ ಹಾಗೂ ಹೆನ್ಬರಿ ಹತ್ತಿರ ಕಿಂಗ್ವೆಸ್ಟನ್‌ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗ ಕಾಲದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Local-History-Heritage/archaeology/bristol-in-the-iron-age.en |title=Bristol in the Iron Age |accessdate=10 March 2007 |publisher=Bristol City Council |archive-date=20 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520074522/http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Local-History-Heritage/archaeology/bristol-in-the-iron-age.en |url-status=dead }}</ref> ರೋಮನ್‌ ಯುಗದಲ್ಲಿ ''ಅಬೊನಾ'' ಎಂಬ ವಸಾಹತು ಸ್ಥಳವಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.roman-britain.org/places/abona.htm |title=Abona - Major Romano-British Settlement |accessdate=17 December 2008 |publisher=www.Roman-Britain.org |archive-date=3 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080203023441/http://www.roman-britain.org/places/abona.htm |url-status=dead }}</ref> ಈಗ ಸೀ ಮಿಲ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರುಪಡೆದಿರುವ ಇದು‌ ರೋಮನ್‌ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಬಾತ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ವಸಾಹತು ಇಂದಿನ ಇನ್ಸ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಬಳಿಯಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ರೋಮನ್‌ ವಿಲ್ಲಾಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ರೋಮನ್‌ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{cite web | publisher=Bristol City Council | url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Local-History-Heritage/archaeology/bristol-in-the-roman-period.en | title=Bristol in the Roman Period | accessdate=10 March 2007 | archive-date=20 ಮೇ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110520075145/http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Local-History-Heritage/archaeology/bristol-in-the-roman-period.en | url-status=dead }}</ref> ''ಬ್ರಿಗ್‌ಸ್ಟೋ (Brycgstow)'' (ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ. 'ಸೇತುವೆಯ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳ' ಎಂದರ್ಥ) <ref>{{cite book |last=Little |first=Bryan |title=The City and County of Bristol |year=1967 |publisher=S. R. Publishers |location=Wakefield |isbn=0854095128 }}</ref> 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಆಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ನಾರ್ಮನ್‌ ಜನರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿ ಭದ್ರ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web | publisher=Bristol Past | url=http://www.buildinghistory.org/bristol/castle.shtml | title=The Impregnable City |accessdate=7 October 2007}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Bristol harbour arp 750pix.jpg|thumb|left|alt=A yellow water taxi on the water between stone quaysides. The far bank has large buildings and in the distance is a three arch bridge. |ಬಂದರಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಾದುಹೋಗಿರುವ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸೇತುವೆ.]] ಪಟ್ಟಣದ ಸುತ್ತುಗೊಡೆಯಾಚೆ, ಮೂಲ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸೇತುವೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಫ್ರೋಮ್‌ ಮತ್ತು ಏವನ್‌ ನದಿಗಳ ಮೂಲ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳದ ಸುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಈ ಬಂದರು 11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲಾರಂಭಿಸಿತು.<ref name="Brace">{{cite book |last=Brace |first=Keith |authorlink= |coauthors= |title=Portrait of Bristol |year=1996 |publisher=Robert Hale |pages=13–15|location=London |isbn=0709154356|accessdate=20 March 2009 }}</ref> 12ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಜತೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಈ ಬಂದರು ನಿಭಾಯಿಸಿತು. 1247ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಕಲ್ಲಿನ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1760ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಸೇತುವೆ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಸಕ್ತದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title=Bristol Bridge | work=Images of England | url=http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=378988 | accessdate=22 December 2006 | archive-date=20 ನವೆಂಬರ್ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151120052558/http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=378988 | url-status=dead }}</ref> ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಹೊರವಲಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು 1373ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅರ್ಹತೆಯಲ್ಲೇ ಒಂದು ಕೌಂಟಿಯೆಂದೆನಿಸಿತು.<ref name="rayfield">{{cite book |last=Rayfield |first=Jack |authorlink= |coauthors= |title=Somerset & Avon |year=1985 |publisher=Cadogan |location=London |isbn=0947754091 }}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಹಲವು ಸಾಗರೋತ್ತರ ಯಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಆರಂಭ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 1497ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ ಕೆಬಟ್‌ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಶೋಧನಾ ಯಾತ್ರೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಿಂದಲೇ.<ref name="croxton">{{cite journal|last=Croxton|first=Derek|date=1990-1991|title=The Cabot Dilemma: John Cabot's 1497 Voyage & the Limits of Historiography|journal=Essays in History|publisher=Corcoran Department of History at the University of Virginia|location=Virginia|volume=33|url=http://etext.virginia.edu/journals/EH/EH33/croxto33.html|accessdate=16 March 2009}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:bristol.cathedral.west.front.arp.jpg|thumb|left|alt=A stone built Victorian Gothic building with two square towers and a central arched entrance underneath a circular ornate window. A Victorian street lamp stands in front of the building and on the right part of a leafless tree, with blues skies behind.|ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಂಭಾಗ]] 14ನೆಯ ಶತಮಾನದೊಳಗೆ, ಲಂಡನ್‌ ನಂತರ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಯಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ನಾರ್ವಿಚ್‌ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೂರು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಪಟ್ಟಣಗಳಾಗಿದ್ದವು. 1348-49 ಇಸವಿಯ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಡೆತ್‌ ಸಂಭವಿಸುವ ಮುನ್ನ ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15,000-20,000 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.lovemytown.co.uk/LocalHistory/LocalHistoryTable1.asp |title=Largest towns in England in 1334 |accessdate=10 March 2007 |work=Love my town }}</ref> ಪ್ಲೇಗ್‌ ರೋಗ ಸಂಭವಿಸಿದ ಕಾರಣ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸ್ಥಗಿತ ಕಂಡಿತು. 15ನೆಯ ಮತ್ತು 16ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 10,000-12,000ರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಡಯಸೀಸ್‌ನ್ನು 1542ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal|url=http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=35299|title=BRISTOL: Introduction|last=Horn|first=Joyce M|year=1996|work=Fasti Ecclesiae Anglicanae 1541-1857: volume 8: Bristol, Gloucester, Oxford and Peterborough dioceses|publisher=Institute of Historical Research|pages=3–6|accessdate=14 March 2009|archive-date=29 ಆಗಸ್ಟ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140829140548/http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=35299|url-status=dead}}</ref> ರಾಬರ್ಟ್‌ ಫಿಟ್ಜ್‌ಹಾರ್ಡಿಂಗ್‌ 1140ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮುಂಚಿನಸೇಂಟ್‌ ಆಗಸ್ಟೀನ್‌ ಅಬ್ಬೆಯು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite book|last=Bettey|first=Joseph|title=St Augustine's Abbey, Bristol|publisher=Bristol Branch of the Historical Association|location=Bristol|year=1996|pages=1–5|accessdate=20 March 2009|isbn=0901388726}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಪಟ್ಟಣವು ನಗರ ಎಂದು ಸ್ಥಾನಮಾನಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸಮನಾಗಿದೆ. 1640ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಾಯಲಿಸ್ಟ್‌ ಸೇನಾ ಪಡೆಯು, ರಾಯಲ್‌ ಫೊರ್ಟ್‌ ಎಂಬ ನಗರದ ಕೊನೆಯ ಸಂಸದೀಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ಜಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ್ನು ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | title=Bristol | work=Fortified Places | url=http://www.fortified-places.com/bristol.html | accessdate=24 March 2007 | archive-date=20 ಮಾರ್ಚ್ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070320215022/http://www.fortified-places.com/bristol.html | url-status=dead }}</ref> 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‍‌ನ ಅಮೆರಿಕನ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಹಾಗೂ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಆಫ್ರಿಕನ್ನರನ್ನು ಗುಲಾಮಗಿರಿಗಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಲು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪಾಲಿನ ತ್ವರಿತ ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ಪುನರ್ನವೀಕೃತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಲಿವರ್ಪೂಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸಹ ತ್ರಿಕೋನೀಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಈ ವಹಿವಾಟಿನ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ತಯಾರಿಸಲಾದ ಸರಕನ್ನು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರಿಗಾಗಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಎರಡನೇ ಹಂತ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಾವಧಿ ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಕ್ರೂರ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರದಾಚೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="nmm">{{cite web |url=http://www.nmm.ac.uk/freedom/viewTheme.cfm/theme/triangular |title=Triangular trade |publisher=National Maritime Museum |accessdate=22 March 2009 |archive-date=25 ನವೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111125125048/http://www.nmm.ac.uk/freedom/viewTheme.cfm/theme/triangular |url-status=dead }}</ref> ತ್ರಿಕೋನೀಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಮೂರನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಸಕ್ಕರೆ, ತಂಬಾಕು, ಬೆಲ್ಲದ ಮದ್ಯ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿಯಂತಹ <ref name="nmm" /> ತೋಟದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಒಯ್ದು ತರಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರನ್ನೂ ಸಹ ಕರೆತಂದು, ಶ್ರೀಮಂತರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಮನೆಯಾಳುಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ಗುಲಾಮರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದದ್ದೂ ಉಂಟು.<ref> {{cite web |url=http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.17488 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080612095123/http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.17488 |archivedate=2008-06-12 |title=Black Lives in England : The Slave Trade and Abolition |publisher= |accessdate=22 March 2009 }} </ref> 1700ರಿಂದ 1807ರ ವರೆಗೆ, ಗುಲಾಮರ ವಹಿವಾಟು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗುಲಾಮರ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಅಂದಾಜು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅರ್ಧ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾಗೆ ಸಾಗಿಸಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಒಡ್ಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.empiremuseum.co.uk/pdf/pressoffice/press_release_13_12_05.pdf |title=Lottery Fund rejects Bristol application in support of a major exhibition to commemorate the 200th Anniversary of the Abolition of the Slave Trade |accessdate=10 March 2007 |format=PDF |work=British Empire & Commonwealth Museum |archive-date=2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002021046/http://www.empiremuseum.co.uk/pdf/pressoffice/press_release_13_12_05.pdf |url-status=dead }}</ref> ಸೆವೆನ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಪಥಿಕಗೃಹವು ಇಂದಿಗೂ ಇದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.brh.org.uk/articles/seven_stars.html |title=Seven Stars, Slavery and Freedom! |accessdate=18 December 2008 |work=Bristol Radical History Group }}</ref> ಗುಲಾಮಗಿರಿ ರದ್ದತಿವಾದಿ ಥಾಮಸ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ಸನ್‌ ಇಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮ ವಹಿವಾಟಿನ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದನು. [[ಚಿತ್ರ:Bristol 1873.png|thumb|alt= An engraving showing at the top a sailing ship and paddle steamer in a harbour, with sheds and a church spire. On either side arched gateways, all above a scroll with the word "Bristol". Below a street scene showing pedestrians and a horse drawn carriage outside a large ornate building with a colonnade and arched windows above. A grand staircase with two figures ascending and other figures on a balcony. A caption reading "Exterior, Colston Hall" and Staircase, Colston Hall". Below, two street scenes and a view of a large stone building with flying buttresses and a square tower, with the caption "Bristol cathedral". At the bottom views of a church interior, a cloister with a man mowing grass and archways with two men in conversation.|ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸುತ್ತಲಿನ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ 1873ರ ಇಸವಿಯ ಕೆತ್ತನೆ.]] ಹದಿನೈದನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಬೆಸ್ತರು ನ್ಯೂಫೌಂಡ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |url=http://www.lexisnexis.com/uk/nexis/results/docview/docview.do?docLinkInd=true&risb=21_T7005994385&format=GNBFI&sort=DATE,A,H&startDocNo=201&resultsUrlKey=29_T7005994368&cisb=22_T7006006002&treeMax=true&treeWidth=0&csi=8200&docNo=220 |title=Rear Window: Newfoundland: Where fishes swim, men will fight |work=The Independent, archived at [[Nexis]] |publisher=Independent News and Media |format=fee required |date=19 March 1995 |accessdate=21 July 2009 |last=Cathcart |first=Brian |archive-date=15 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515185556/http://www.lexisnexis.com/uk/nexis/results/docview/docview.do?docLinkInd=true&risb=21_T7005994385&format=GNBFI&sort=DATE,A,H&startDocNo=201&resultsUrlKey=29_T7005994368&cisb=22_T7006006002&treeMax=true&treeWidth=0&csi=8200&docNo=220 |url-status=dead }}</ref> ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಫೌಂಡ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲೇ ಖಾಯಂ ಆಗಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟು, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ಸ್‌ ಹೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಕೂಪರ್ಸ್‌ ಕೋವ್‌ನಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ದೃಢ ಕಡಲ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಡಲ ಸುರಕ್ಷೆಯು ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವಾಗಿತ್ತು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, 'ನಾವಿಕನ ಮಿತ್ರ' ಸ್ಯಾಮುಯಲ್‌ ಪ್ಲಿಮ್ಸಾಲ್‌ ಸಾಗರಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸಲು ಅಭಿಯಾನ ನಡೆಸಿದನು. ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸರಕು ತುಂಬಿಸಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಆತನಿಗೆ ಆಘಾತವಾಗಿತ್ತು. ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಪ್ಲಿಮ್ಸಾಲ್‌ ಗೆರೆ ( ಸರಕುಹಡಗಿನ ಮೇಲೆ ಹಾಕುವ ಗುರುತಿನ ಗೆರೆ) ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹಾಕಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲನಾದ.<ref> {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/bristol/content/articles/2008/05/14/plimsoll_feature.shtml |title=Samuel Plimsoll - the seaman's friend |publisher=BBC - Bristol - History |accessdate=16 March 2009 |last= |first= }} </ref> 1760ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಲಿವರ್ಪೂಲ್‌ ನಗರದಿಂದ ಪೈಪೋಟಿ, 1793ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡ ಕಡಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗೂ 1807ರಲ್ಲಿ ರದ್ದಾದ ಗುಲಾಮ ಪ್ಯಾಪಾರದಿಂದಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್‌ ಮಿಡ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ನೂತನ ತಯಾರಿಕಾ ಉದ್ದಿಮೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸರಿಸಮನಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆಹಾಕಲು ನಗರವು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಬಹಳಷ್ಟು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಏವನ್‌ ಗಾರ್ಜ್‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಹಾದಿಯು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಬಂದರನ್ನು ಬಹಳ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಸಿತು. ಆದರೆ ವಿಲಿಯಮ್‌ ಜೆಸೊಪ್‌ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, 1804-09ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌ ವಿಫಲವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಹೊರೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚದಿಂದಾಗಿ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಬಂದರು ಬಾಕಿಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref name="buchanan-cossons">{{cite book|last=Buchanan|first=R A|coauthors=Cossons, Neil|title=The Industrial Archaeology of the Bristol Region|publisher=David & Charles|location=Newton Abbot|year=1969|pages=32–33|chapter=2|accessdate=14 March 2009|isbn=0715343947}}</ref> ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, 1801ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 66,000 ಇದ್ದದ್ದು, 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಹೊಸ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.visionofbritain.org.uk/GBH_match_page.jsp?ons=Bristol |title=A vision of Bristol UA/City |accessdate=29 January 2007 |work=A Vision of Britain |archive-date=1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001030106/http://www.visionofbritain.org.uk/GBH_match_page.jsp?ons=Bristol |url-status=dead }}</ref> ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ ಇಸಾಂಬಾರ್ಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಬ್ರೂನೆಲ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇವರು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ ಪ್ಯಾಡಿಂಗ್ಟನ್‌ ನಡುವಣ ಗ್ರೇಟ್‌ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ರೇಲ್ವೆ, ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಗ್ರೇಟ್‌ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಎಂಬ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್-ನಿರ್ಮಿತ ಸಾಗರಗಮ್ಯ ಎರಡು ಹಬೆ-ಚಾಲಿತ ಹಡಗುಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್‌ ತೂಗುಸೇತುವೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. 1739ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ ವೆಸ್ಲೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ರೂಮ್‌ ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್‌ ಖಾಸಗಿ ಇಗರ್ಜಿ (ಚ್ಯಾಪೆಲ್) ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1793 <ref>{{cite book|last=Hunt|first=Henry|title=Memoirs of Henry Hunt, Esq.|publisher=Project Gutenberg|date=original circa 1818|volume=3|url=http://www.gutenberg.org/dirs/etext05/8hnt310.txt|accessdate=14 March 2009|archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090926134645/http://www.gutenberg.org/dirs/etext05/8hnt310.txt|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು 1831ರಲ್ಲಿ ಗಲಭೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಮೊದಲಿನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ತೂಗುಸೇತುವೆ ಬಳಸಲು ನೀಡಬೇಕಾದ ಸುಂಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಕಾಯಿದೆಯ ನವೀಕರಣದ ವಿರುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಸುಧಾರಣಾ ಮಸೂದೆಯ ತಿರಸ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡನೆಯದು ಗಲಭೆಗಳಾದವು.<ref> {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/bristol/content/madeinbristol/2004/04/riot/riot.shtml |title=BBC - Made in Bristol - 1831 Riot facts |publisher=BBC News |accessdate=15 March 2009 |last= |first= }} </ref> [[ಚಿತ್ರ:Bristol map 1946.jpg|thumb|left|alt=An old ordnance survey map of Bristol, showing roads, railways, rivers and contours.|1946ರ ಇಸವಿಯ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಕ್ಷೆ]] ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಬ್ಲಿಟ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಲುಫ್ಟ್‌ವಾಫ್‌ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಹಾನಿಯಾಯಿತು.<ref>[http://fishponds.org.uk/luftbrim.html ಜಾನ್‌ ಪೆನ್ನಿ ಎಮ್‌ಎ; ದಿ ಲುಫ್ಟ್‌ವ್ಯಾಫ್‌ ಒವರ್‌ ದಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಏರಿಯಾ 1940-44] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511144048/http://fishponds.org.uk/luftbrim.html |date=2011-05-11 }} 2008ರ ಜುಲೈ 14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇಂದು ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಳಾದ ಎರಡು ಇಗರ್ಜಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಕೆಲ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ, ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಸೇಂಟ್‌ ನಿಕಾಲಸ್‌ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಇಗರ್ಜಿಯನ್ನು ಪುನಃ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.ಸೇಂಟ್‌ ಮೇರಿ ರೆಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ನ ಎತ್ತರದ ದೇವಪೀಠಕ್ಕಾಗಿ ವಿಲಿಯಮ್‌ ಹೊಗರ್ಥ್‌ 1756ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಮೂರಂಕಣ ಕಲಾಕೃತಿಯು ಇದರಲ್ಲಿದೆ. ಸುಮಾರು 1760ರಲ್ಲಿ ನೆಲಸಮವಾದ ನಗರದ ಗೋಡೆಗಳ ಲಾಫರ್ಡ್ಸ್‌ ದ್ವಾರದಿಂದ ಪಡೆದ ಆರ್ನೋಸ್ ಕೊರ್ಟ್‌ ಟ್ರಯಂಫಲ್‌ ಆರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಮೊದಲನೆಯ ಕಿಂಗ್‌ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಹಾಗೂ ಮೂರನೆಯ ಕಿಂಗ್‌ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯದಲ್ಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ನ ಶಿಲ್ಪಿ ರಾಬರ್ಟ್‌, ಹಾಗೂ ನಗರದ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕೂಟೆನ್ಸಸ್‌ನ ಬಿಷಪ್‌ ಜಿಯೊಫ್ರಿ ಡಿ ಮಾಂಟ್‌‌ಬ್ರೇರನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Four figures on Arno's Gateway | work=Public Monument and Sculpture Association National Recording Project | url=http://pmsa.cch.kcl.ac.uk/BL/BR137.htm | accessdate=19 March 2007 | archive-date=16 ಜುಲೈ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110716182625/http://pmsa.cch.kcl.ac.uk/BL/BR137.htm | url-status=dead }}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ 1960ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಗಗನಚುಂಬಿ ವಸತಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಬಳಕೆ, ಬ್ರೂಟಲಿಸ್ಟ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು. 1980ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಿಂದಲೂ, ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಜಾರ್ಜಿಯನ್‌ ಯುಗದ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್ಗಳ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ, ಬ್ರಾಡ್ಮೀಡ್‌ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದೇಶದ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಮತ್ತು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಯುದ್ಧನಂತರದ ಗೋಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/bristol/somerset/4608986.stm |title=Demolition of city tower begins |accessdate=10 March 2007 |work=BBC News | date= 13 January 2006}}</ref> ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ನಗರದಿಂದ {{convert|7|mi|km|1}} ಪ್ರವಾಹ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಏವನ್ಮೌತ್‌ ಡಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್‌ ಪೊರ್ಟ್‌ಬ್ಯೂರಿ ಡಾಕ್‌‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಧಕ್ಕೆ(ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ)ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶದ ('ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌') ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ. ಆದರೂ, ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳ ಮುಂದುವರಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ ಒಂದು ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, 1996ರಲ್ಲಿ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸೀನ ಆಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರದೇಶವು ತನ್ನ ಹೊಸ ವಿರಾಮ ಸ್ಥಳದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮುಖ್ಯಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ದೃಢಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite book |authorlink= |coauthors=|title=Bristol's Harbourside: A Guide to the City Docks |year=1997 |publisher=Hotwell Press |location=Bristol |isbn=978-0953027002 |author=Jeremy McNeill ; illustrations by Ben Wookey. }}</ref> == ಆಡಳಿತ == [[ಚಿತ್ರ:Bristol council house.jpg|thumb|alt=A large brick building, built in a shallow curve, with a central porch. In front of that a pool and a water fountain. Autumn trees on the right and a blue sky with some clouds above. |ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಾನವಾದ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಹೌಸ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:Bristol-St Mary Redcliffe-Docks.jpg|thumb|right|alt=A tall church spire over a quayside with wooden sheds and boats covered with tarpaulins. In front of these on the water a twin masted sailing boat and a narrowboat|ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್‌ ಮೇರಿ ರೆಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಇಗರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌.]] ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್(ನಗರಸಭೆ) 35 ನಗರವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ 70 ಜನ ಕೌನ್ಸಿಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ನಗರವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಇಬ್ಬರು ಕೌನ್ಸಿಲರುಗಳ ಮೂಲಕ ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರ ಅವಧಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ. ಯಾವುದೇ ನಗರವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೌನ್ಸಿಲರುಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ನಗರವಿಭಾಗಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರನೇ ಎರಡಷ್ಟು ಪ್ರತಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲರುಗಳು ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/cms-service/stream/asset/?asset_id=29953068& |title=Wards up for future elections |accessdate=22 July 2007 |work=Bristol City Council |archive-date=17 ನವೆಂಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091117235955/http://www.bristol.gov.uk/ccm/cms-service/stream/asset/?asset_id=29953068& |url-status=dead }}</ref> ಕೌನ್ಸಿಲ್ಯು ಬಹಳ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಲೇಬರ್‌ ಪಾರ್ಟಿಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್‌ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್ಸ್‌ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಮತದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತು. 2007ರಲ್ಲಿ, ಲೇಬರ್‌ ಮತ್ತು ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟವು ಜತೆಗೂಡಿ ಲಿಬರಲ್‌ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ‌ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದ ಫಲವಾಗಿ, ಲೇಬರ್‌ ಪಕ್ಷವು ಅಲ್ಪಬಹುಮತದಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿತು ಹಾಗು ಹೆಲೆನ್‌ ಹಾಲೆಂಡ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/bristol/somerset/6682343.stm |title=Council leader battle resolved |date=27 May 2007|accessdate=31 May 2007 |publisher=BBC News}}</ref> 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಲೇಬರ್‌ ಪಕ್ಷವು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿತು. ಲಿಬರಲ್‌ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ ಪಕ್ಷವು ತಮ್ಮದೇ ಅಲ್ಪ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref> {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/bristol/somerset/7910368.stm |title=Labour 'lost council confidence' |publisher=BBC News Bristol |date=25 February 2009 |accessdate=25 February 2009 |last= |first= }}</ref> 2009ರ ಜೂನ್‌ 4ರಂದು ನಡೆದ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿಬರಲ್ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ಗಳು ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಯ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿತು.<ref> {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/bristol/somerset/8080787.stm |title=Lib Dems take control of Bristol |publisher=BBC News |date=5 June 2009 |accessdate=5 June 2009 |last= |first= }} </ref> ಲಿಬರಲ್‌ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಕ್ರಿಸ್‌ ಡೇವಿಸ್‌ ನಗರದ ಮಹಾಪೌರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Councillor Chris Davis|url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Council-Democracy/Elected-Representatives/lord-mayor-of-bristol.en|publisher=[[Bristol City Council]]|access-date=2010-09-23|archive-date=2009-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090321053825/http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Council-Democracy/Elected-Representatives/lord-mayor-of-bristol.en|url-status=dead}}</ref> ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಆಡಳಿತಗಳ ಗಡಿಯಾಚೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ನಗರವು - ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪಶ್ಚಿಮ, ಪೂರ್ವ, ದಕ್ಷಿಣ, ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್‌ವುಡ್ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ. ನಾರ್ಥ್‌ವಾನ್‌ ಸಹ ಕೆಲವು ಹೊರವಲಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಆಡಳಿತದ ಕೌಂಟಿಯ ಯಾವುದೇ ಅಂಗವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2010ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಕೌಂಟಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು. ಕಿಂಗ್ಸ್‌ವುಡ್ ಇಂದು ಯಾವುದೇ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ನೂತನ ಫಿಲ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಡ್ಲೆ ಸ್ಟೋಕ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರವು ದಕ್ಷಿಣ ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹೊರವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಸದ್‌ ಸದಸ್ಯ(MPs)ರ ಪೈಕಿ ಇಬ್ಬರು ಲೇಬರ್‌, ಒಬ್ಬ ಲಿಬರಲ್‌ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ ಹಾಗೂ ಮೂವರು ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Council-Democracy/Elected-Representatives/bristols-members-of-parliament-and-mep-listings.en |title=Bristol's Members of Parliament and Members of the European Parliament |accessdate=12 May 2007 |work=Bristol City Council |year=2005 |archive-date=7 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207084003/http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Council-Democracy/Elected-Representatives/bristols-members-of-parliament-and-mep-listings.en |url-status=dead }}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಸಕ್ರಿಯತೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 1774ರಿಂದ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಎಡ್ಮಂಡ್‌ ಬರ್ಕ್‌ ತಾವು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ. ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ ಎಮೆಲಿನ್‌ ಪೆಥಿಕ್‌-ಲಾರೆನ್ಸ್‌ (1867–1954) ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ಎಡ-ಪಂಥೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಟೊನಿ ಬೆನ್‌ ಅಗ್ನೇಯ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಸಂಸತ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು 1950ರಿಂದ 1983ರ ತನಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಮ್ನಿಬಸ್‌ ಕಂಪನಿ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯ ಬಸ್‌ ಚಾಲಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, 1963ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಬಸ್‌ಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಈ ಬಹಿಷ್ಕಾರದಿಂದಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಸಂಬಂಧ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು 1965ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/politics/2005/nov/10/race.immigrationpolicy |title=In praise of... the Race Relations Acts |accessdate=12 May 2007 |author=Alan Rusbridger |authorlink=Alan Rusbridger |coauthors= |date=10 November 2005 |work=Guardian |pages= |archiveurl= |archivedate= |quote= | location=London}}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಗಲಭೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕಾ-ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ಮೂಲದ ಜನರ ಗುಂಪು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ, ಪೊಲೀಸ್‌ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ದಂಗೆಯೆದ್ದಿತು. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಗಲಭೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿತು. 2005ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಫೇರ್‌ಟ್ರೇಡ್‌ ಸಿಟಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿದಾಗನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ವಹಿವಾಟು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref> {{cite news |url=https://www.theguardian.com/environment/2005/mar/04/fairtrade.ethicalliving |title=From slave trade to fair trade, Bristol's new image | Environment | The Guardian |work=The Guardian |location=London |date=4 March 2005 |accessdate=14 March 2009 |last=Morris |first=Steven }} </ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ನಗರವು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕೌಂಟಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್‌ನಂತಹ ಹೊರವಲಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲು ಕೌಂಟಿಯನ್ನು 1835ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. 1889ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕೌಂಟಿ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿ.<ref name="rayfield" /> ಆದರೂ, 1974ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1ರಂದು, ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಏವನ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಯಿತು.<ref> {{cite web |url=http://hansard.millbanksystems.com/commons/1971/nov/16/local-government-bill#S5CV0826P0_19711116_HOC_316 |title=LOCAL GOVERNMENT BILL (Hansard, 16 November 1971) |publisher=hansard.millbanksystems.com |accessdate=7 March 2009 |last= |first= }} </ref> 1996ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1ರಂದು, ಏವನ್‌ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದು, ಏಕೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರವಾಯಿತು.<ref> {{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/SI/si1995/Uksi_19950493_en_10.htm |title=The Avon (Structural Change) Order 1995 |publisher=www.opsi.gov.uk |accessdate=7 March 2009 |last= |first= }} </ref> == ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ == === ಗಡಿರೇಖೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Clifton.bridge.arp.750pix.jpg|thumb|right|alt=Suspension bridge between two brick built towers, over a wooded gorge, showing mud and water at the bottom. In the distance are hills.|ಬ್ರುನೆಲ್‌ರ ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್‌ ತೂಗುಸೇತುವೆ.]] ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಗಡಿರೇಖೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಡಿಗಳು ನಗರವನ್ನು, ವರ್ಧಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಕ ಗ್ರೇಟರ್ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ನಿರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಗಡಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಗಡಿಯೆಂಬುದು ನಗರದ ಅತಿ ಸಂಕುಚಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸೆವೆರ್ನ್‌ ನದಿಮುಖದ ದೂರಪ್ರದೇಶದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಸ್ಟೀಪ್‌ ಹೊಮ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಟ್‌ ಹೊಮ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://www.nomisweb.co.uk/keystats/sqmap.aspx?kv=1312817302&type=-1&title=Bristol%3b+City+of+UA+|title=NOMIS (www.nomisweb.co.uk) area boundary for the Bristol unitary authority|accessdate=1 January 2009|archive-date=15 ಆಗಸ್ಟ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815011947/https://www.nomisweb.co.uk/keystats/sqmap.aspx?kv=1312817302&type=-1&title=Bristol;+City+of+UA+|url-status=dead}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು (ONS) ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಕುಚಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ನೀಡಿದೆ. ಗಡಿಯು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ, ಆದರೆ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಗಡಿಯೊಳಗಿರದ ವರ್ಧಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವ್ಹಿಟ್‌ಚರ್ಚ್‌ ಗ್ರಾಮ, ಫಿಲ್ಟನ್‌, ಪ್ಯಾಚ್ವೇ, ಬ್ರಾಡ್ಲೆ ಸ್ಟೋಕ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ವರ್ಧಿಸಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಇದು ಹೊರತಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.nomisweb.co.uk/keystats/sqmap.aspx?kv=1371537983&type=-1&title=Bristol+Urban+Area+-+Bristol+(urban+area+subdivisions)|title=NOMIS (www.nomisweb.co.uk) area boundary for the Bristol urban area|accessdate=1 January 2009|archive-date=11 ಮೇ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511125844/https://www.nomisweb.co.uk/keystats/sqmap.aspx?kv=1371537983&type=-1&title=Bristol%20Urban%20Area%20-%20Bristol%20%28urban%20area%20subdivisions%29|url-status=dead}}</ref> ONS (ಒಎನ್‌ಎಸ್‌) 'ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ' ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಹ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ವುಡ್‌, ಮ್ಯಾಂಗಾಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, ಸ್ಟೋಕ್‌ ಜಿಫರ್ಡ್‌, ವಿಂಟರ್ಬೊರ್ನ್‌, ಫ್ರ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌ ಕಾಟರೆಲ್‌, ಅಮಂಡ್ಸ್‌ಬ್ಯೂರಿ ಹಾಗೂ ಈಸ್ಟನ್‌-ಇನ್‌-ಗಾರ್ಡನೊ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈ ಗಡಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/StatBase/Expodata/Spreadsheets/D8271.xls|title=Usual resident population: Census 2001, Key Statistics for urban areas|format=xls|accessdate=1 January 2009|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040723231324/http://www.statistics.gov.uk/StatBase/Expodata/Spreadsheets/D8271.xls|archivedate=23 July 2004}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸರ್ಕಾರದ ನೈಋತ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು <ref>{{cite web|url=http://www.southwesteip.co.uk/downloads/documents/sts.pdf|title=Greater Bristol Strategic Transport Study|last=Atkins|year=2005|publisher=South West Regional Assembly|format=PDF|accessdate=5 February 2009|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311210020/http://www.southwesteip.co.uk/downloads/documents/sts.pdf|url-status=dead}}</ref> ಬಳಸುವ 'ಗ್ರೇಟರ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್'‌ ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಗರ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.(ಬಾತ್‌ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಸಾಮರ್ಸೆಟ್‌, ಉತ್ತರ ಸಾಮರ್ಸೆಟ್‌ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್‌ಷೈರ್‌) . ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮುಂಚಿನ ಏವನ್‌ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ವೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Bristol, Avon Gorge from Clifton Down.jpg|thumb|right|alt=River flowing though a steep sided valley. In the distance is a suspension bridge supported by towers. In the left foreground is a handrail.|ಹಲವು ಅಪೂರ್ವ ಸಸಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಆಗರವಾಗಿರುವ ಏವನ್‌ ಗಾರ್ಜ್‌]] === ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮತ್ತು ಇತರೆ ನಗರಗಳ ನಡುವಣ ದೂರಗಳು === * ಬಾತ್‌: 10.57 ಮೈಲುಗಳು (17.01 ಕಿ.ಮೀ.)<ref name="mapcrow.info">http://www.mapcrow.info/</ref> * ಕಾರ್ಡಿಫ್‌: 26.74 ಮೈಲುಗಳು (43.04 ಕಿ.ಮೀ.)<ref name="mapcrow.info"/> * ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್‌: 75.71 ಮೈಲುಗಳು (121.84 ಕಿ.ಮೀ.)<ref name="mapcrow.info"/> * [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]]: 106.13 ಮೈಲುಗಳು (170.80 ಕಿ.ಮೀ.)<ref name="mapcrow.info"/> * ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್‌: 311.72 ಮೈಲುಗಳು (501.65 ಕಿ.ಮೀ.)<ref name="mapcrow.info"/> * ಹ್ಯಾನೊವರ್‌‌: 527.08 ಮೈಲುಗಳು (848.23 ಕಿ.ಮೀ.)<ref name="mapcrow.info"/> * ಟೂಲೂಸ್‌: 573.22 ಮೈಲುಗಳು (922.48 ಕಿ.ಮೀ.)<ref name="mapcrow.info"/> * ಗ್ವಾಂಗ್ಝೌ: 5987.33 ಮೈಲುಗಳು (9635.4 ಕಿ.ಮೀ.)<ref name="mapcrow.info"/> === ಭೌಗೋಳಿಕತೆ === ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು ಪ್ರದೇಶವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಂಡಿಪ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಟ್ಸ್‌ವೊಲ್ಡ್ಸ್‌ ತನಕ ಹಬ್ಬಿದೆ.<ref>{{cite web | title= CotswoldS AONB | url= http://www.cotswoldsaonb.org.uk/?page=Map | accessdate= 5 May 2007 | archive-date= 10 ಮೇ 2011 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110510091538/http://www.cotswoldsaonb.org.uk/?page=Map | url-status= dead }}</ref> ಏವನ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಮ್‌ ನದಿಗಳು ಈ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲನ್ನು ಕಡಿದು ಇದರಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳುಳ್ಳ ಭೂಚಿತ್ರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಏವನ್‌ ನದಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬಾತ್‌ ನಗರದಿಂದ, ಪ್ರವಾಹದ ಮಟ್ಟಸ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ, ನಗರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತ, ಏವನ್‌ ನದಿಯು ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲನ್ನು ಕಡಿದು ಏವನ್‌ ಗಾರ್ಜ್‌ ಎಂಬ ನದಿ ಹರಿಯುವ ಕಮರಿ ರಚಿಸಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಹಿಮಯುಗದ ನಂತರ ಇದು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಹಿಮದ ಕರಗಿದ ನೀರಿನಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ.<ref name="10.1144/GSL">{{cite journal|last=Hawkins|first=Alfred Brian|year=1973|title=The geology and slopes of the Bristol region|journal=Quarterly Journal of Engineering Geology and Hydrogeology|publisher=Geological Society of London|location=London|volume=6|issue=3-4|pages=185–205|accessdate=7 March 2009|doi=10.1144/GSL.QJEG.1973.006.03.02}}</ref> ಈ ಕಮರಿಯು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಬಂದರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂಡೆ ಒಡೆಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕಮರಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ದಿ ಡೌನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಲೀ ವುಡ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಮರಿ ಮತ್ತು ಏವನ್‌ ನದಿಮುಖವು, ನೆರೆಯ ಉತ್ತರ ಸಾಮರ್ಸೆಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ‌ ಈ ಕೌಂಟಿಯ ಗಡಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ನದಿಯು ಏವನ್‌ಮೌತ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆವರ್ನ್‌ ನದಿಮುಖದೊಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಲೇಯ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಸ್ಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕಮರಿಯಿದೆ.<ref name="10.1144/GSL" /> === ಹವಾಗುಣ === ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಅತಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ 10.2-12&nbsp;°C (50-54&nbsp;°F).<ref>{{cite web |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/tmean/17.gif |title=Average annual temperature |accessdate=12 May 2007 |work=Met Office |year=2000 |archive-date=3 ಜನವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103082644/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/tmean/17.gif |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 1,541ರಿಂದ 1,885 ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಸೂರ್ಯನ ಉಜ್ವಲ ಬೆಳಕಿರುವುದರಿಂದ, ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬೀಳುವ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸಹ ಒಂದು.<ref>{{cite web |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/ss/17.gif |title=Average annual sunshine |accessdate=12 May 2007 |work=Met Office |year=2000 |archive-date=28 ಜುಲೈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728193119/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/ss/17.gif |url-status=dead }}</ref> ನಗರವು ಮೆಂಡಿಪ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌ ಇಂದ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸೆವರ್ನ್‌ ನದಿಮುಖ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 741-1,060 ಮಿಮೀ (29.2-41.7 ಅಂಗುಲ) ಆಗಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ವರ್ಷವೂ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಶರತ್ಕಾಲ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲ ಅತಿ ಆರ್ದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಋತುಗಳಾಗಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರವು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ವರ್ಷ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಶೀತಲ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಶೀತಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಹಿಮ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ನವೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೂ ಮಂಜು ಬೀಳಬಹುದು, ಆದರೂ ಈ ಸಂಭವ ಅಪರೂಪ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ವಸಂತ ಋತುವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲನ್ನೂ ತಂದೊಯ್ಯಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/rr/17.gif |title=Average annual rainfall |accessdate=12 May 2007 |work=Met Office |year=2000 |archive-date=7 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807034550/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/rr/17.gif |url-status=dead }}</ref> {{Weather box |location = Bristol, England, United Kingdom |metric first = yes |single line = yes |Jan high F = 45 |Feb high F = 46 |Mar high F = 52 |Apr high F = 59 |May high F = 64 |Jun high F = 70 |Jul high F = 73 |Aug high F = 73 |Sep high F = 68 |Oct high F = 59 |Nov high F = 51 |Dec high F = 46 |year high F = 59 |Jan low F = 37 |Feb low F = 36 |Mar low F = 40 |Apr low F = 45 |May low F = 48 |Jun low F = 54 |Jul low F = 58 |Aug low F = 57 |Sep low F = 53 |Oct low F = 48 |Nov low F = 41 |Dec low F = 37 |year low F = 46 |Jan precipitation mm = 97.7 |Feb precipitation mm = 53.8 |Mar precipitation mm = 85.9 |Apr precipitation mm = 65.0 |May precipitation mm = 92.5 |Jun precipitation mm = 70.6 |Jul precipitation mm = 79.8 |Aug precipitation mm = 56.6 |Sep precipitation mm = 64.5 |Oct precipitation mm = 113.3 |Nov precipitation mm = 118.6 |Dec precipitation mm = 117.0 |year precipitation mm = 1015.3 |source 1 = Weatherbase<ref name=Weatherbase >{{cite web | url =http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=062730&refer= | title =Historical Weather for Bristol, England, United Kingdom | work =Weatherbase | publisher =Canty & Associates | accessdate =3 August 2007 | archive-date =25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 | archive-url =https://web.archive.org/web/20181225035349/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=062730&refer= | url-status =dead }}</ref> |source 2 = Met Office- Yeovilton<ref name=MetOfficeYeoviltion >{{cite web | url =http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/yeovilton.html | title =Yeovilton 1971-2000 averages | publisher =Meteorological Office | accessdate =3 August 2007 | archive-date =6 ಜೂನ್ 2013 | archive-url =https://www.webcitation.org/6HBQkRPnp?url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/yeovilton.html | url-status =dead }}</ref> |date=August 2010 }} === ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ === ಪರಿಸರೀಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಭವಿಷ್ಯ-ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ-ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ರೀತಿ, ಪುನರ್ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಅತಿ ಜೀವನಾಡಿ ನಗರ ಎಂಬ ದರ್ಜೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಫೊರಮ್‌ ಫಾರ್ ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದ 2008ರ ಜೀವನಾಡಿ ನಗರಗಳ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.thisisbristol.co.uk/news/Bristol-Britain-s-greenest-city/article-460966-detail/article.html|title=Bristol is Britain's greenest city|last=Staff writer|date=9 November 2008|work=Evening Post|publisher=Bristol News and Media|accessdate=5 July 2009|archive-date=7 ಜುಲೈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707005222/http://www.thisisbristol.co.uk/news/Bristol-Britain-s-greenest-city/article-460966-detail/article.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.forumforthefuture.org/sustainable-cities08 | title=Sustainable Cities Index 2008 | date=25 November 2008 | publisher=[[Forum for the Future]] | accessdate=5 July 2009 | archive-date=18 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090418005928/http://www.forumforthefuture.org/sustainable-cities08 | url-status=dead }}</ref> 1977ರಲ್ಲಿ '''ಸೈಕಲ್‌ಬ್ಯಾಗ್''' ‌ ಎಂಬ ರಾಷ್ಟೀಯ ಸೈಕಲ್‌ ಜಾಲ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಸ್ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ <ref name="guide">ಸಸ್‌ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌, 2002. ''ದಿ ಅಫಿಷಿಯಲ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌'' . 2ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. ಇಟಲಿ: ಕೆನೈಲ್‌ &amp; ಟುರಿನ್‌. ISBN 1-901389-35-9. ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪುನಃ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ [http://www.mkweb.co.uk/cycling/DisplayArticle.asp?ID=11092 ].</ref>, ಹಾಗೂ 1988ರಲ್ಲಿ ಏವನ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅರ್ಥ್‌ ಸಂಘಟನೆಯು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಲಾಭರಹಿತ ವ್ಯವಹಾರವಾದ '''ರಿಸೊರ್ಸ್‌ಸೇವರ್''' ‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://beehive.thisisbristol.com/default.asp?WCI=SiteHome&ID=4624 |title=Resourcesaver: Home Page |work=Beehive |publisher=Bristol News and Media |accessdate=5 July 2009 |archive-date=19 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719211447/http://beehive.thisisbristol.com/default.asp?WCI=SiteHome&ID=4624 |url-status=dead }}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == 2008ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 416,900ರಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು <ref>url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_population/Mid_2007_UK_England_&amp;_Wales_Scotland_and_Northern_Ireland%20_21_08_08.zip/url{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=6 |title=National Statistics Online |publisher=Statistics.gov.uk |date= |accessdate=27 February 2009|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20021202165044/http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=6|archivedate=2 December 2002}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 47ನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಕೌಂಟಿಯೆಂದೆನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/statbase/ssdataset.asp?vlnk=9090&More=Y |title=ONS 2005 Mid-Year Estimates | date= 20 December 2005 |accessdate=12 May 2007 |work=Office of National Statistics }}</ref> 2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿದ ONS ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 441,556 ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿತು.<ref name="UrbanPop">{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/StatBase/ssdataset.asp?vlnk=8271&Pos=2&ColRank=1&Rank=224 |title=Usual resident population | date= 5 August 2004 |accessdate=12 May 2007 |work=Office for National Statistics, Census 2001 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070421211031/http://www.statistics.gov.uk/StatBase/ssdataset.asp?vlnk=8271&Pos=2&ColRank=1&Rank=224|archivedate=21 Apr 2007}}</ref> ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 551,066 ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="ANameSoThatWeDontHaveToUseIbidForTheNextRef">{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fom2005/03_FOPM_UrbanAreas.pdf |title=The UKs major urban areas |accessdate=12 May 2007 |format=PDF |work=Office for National Statistics, 2001 |archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20060215211111/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fom2005/03_FOPM_UrbanAreas.pdf|archivedate=15 Feb 2006}}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, 2006ರಲ್ಲಿ ONS ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 587,400ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Council-Democracy/Statistics-Census-Information/the-population-of-bristol.en |title=''ದಿ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ - ಜನವರಿ 2009 (pdf, 1183 Kb)p5 ಸೆಕ್ಷನ್‌ 3.2'' |access-date=2010-09-23 |archive-date=2010-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100917080208/http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Council-Democracy/Statistics-Census-Information/the-population-of-bristol.en |url-status=dead }}</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ನಗರ ಹಾಗೂ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="ANameSoThatWeDontHaveToUseIbidForTheNextRef" /> {{convert|3599|PD/sqkm|0|lk=on}}ರಲ್ಲಿ, ಇದು ಏಳನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/statbase/ssdataset.asp?vlnk=9395&More=Y |title=ONS 2005 Mid-Year Estimates | date= 10 October 2006 | accessdate=12 May 2007 |work=Office of National Statistics }}</ref> 2007ರ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 88.1%ರಷ್ಟು ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮೂಲ, 4.6%ರಷ್ಟು ಏಷ್ಯನ್‌ ಅಥವಾ ಏಷ್ಯನ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮೂಲ, 2.9%ರಷ್ಟು ಕರಿಯ ಅಥವಾ ಕರಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌, 2.3%ರಷ್ಟು ಮಿಶ್ರಿತ ಜನಾಂಗೀಯತೆ, 1.4%ರಷ್ಟು ಚೀನೀಯರು ಮತ್ತು 0.7%ರಷ್ಟು ಇತರೆ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜನಾಂಗಗಳಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಳು 88.2%, 5.7%, 2.8%, 1.7%, 0.8% ಹಾಗೂ 0.7%ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930bce6d4523a551c994076b0afd590fc57b0fd?a=1&b=276834&c=bristol&d=13&e=13&g=398712&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1227235566109&enc=1&dsFamilyId=1812&nsjs=true&nsck=false&nssvg=false&nswid=1436 |title=Resident Population Estimates by Ethnic Group |accessdate=22 February 2008 |year=2006 |work=Office for National Statistics, 2006 |archive-date=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206022315/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930bce6d4523a551c994076b0afd590fc57b0fd?a=1&b=276834&c=bristol&d=13&e=13&g=398712&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1227235566109&enc=1&dsFamilyId=1812&nsjs=true&nsck=false&nssvg=false&nswid=1436 |url-status=dead }}</ref> === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದಾಖಲೆಗಳು === ಗಮನಿಸಿ: ಇದು ಕೇವಲ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಏಕೀಕೃತ ಆಡಳಿತದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. (ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪಟ್ಟಣಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದೆ (2006ರ ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 587,400) ಆದರೆ, ಕಿಂಗ್ಸ್‌ವುಡ್‌, ಮ್ಯಾಂಗಾಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, ಫಿಲ್ಟನ್‌, ವಾರ್ಮ್‌ಲೆ ಇತ್ಯಾದಿಯಂತಹ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ UA ಗಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್ಷೈರ್‌, BANES ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಸಾಮರ್ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="visiontime">{{cite web |url=http://www.visionofbritain.org.uk/data_cube_page.jsp?data_theme=T_POP&data_cube=N_POP_CHANGE&u_id=10056676&c_id=10001043&add=N |title=Bristol England through time - Population Statistics - Total Population |work=Great Britain Historical GIS Project |publisher=University of Portsmouth |accessdate=21 June 2009 |archive-date=10 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510100834/http://www.visionofbritain.org.uk/data_cube_page.jsp?data_theme=T_POP&data_cube=N_POP_CHANGE&u_id=10056676&c_id=10001043&add=N |url-status=dead }}</ref> 2008 ಮತ್ತು 2009 ಇಸವಿಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯದ ಅಂದಾಜಾಗಿವೆ. {| |- | '''ವರ್ಷ''' | | 1377<ref>{{cite book|last=Russell, J. C.| year=1948| title=British Medieval Population|location=Albuquerque|publisher=University of New Mexico Press|pages=142–143}}</ref> | | 1607<ref>{{cite book|last=Latimer, J..| year=1900| title=Annals of Bristol in the seventeenth century|location=Bristol|publisher=William George's Sons}}</ref> | | 1700<ref name="visiontime" /> | | 1801<ref name="visiontime" /> | | 1811<ref name="visiontime" /> | | 1821<ref name="visiontime" /> | | 1831<ref name="visiontime" /> | | 1841<ref name="visiontime" /> | | 1851<ref name="visiontime" /> |- | '''ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ''' | 9,518 | 10,549 | 20,000 | 68,944 | 83,922 | 99,151 | 120,789 | 144,803 | 159,945 |- | | | | | | | | | | |- | '''ವರ್ಷ''' | 1861<ref name="visiontime" /> | 1871<ref name="visiontime" /> | 1881<ref name="visiontime" /> | 1891<ref name="visiontime" /> | 1901<ref name="visiontime" /> | 1911<ref name="visiontime" /> | 1921<ref name="visiontime" /> | 1931<ref name="visiontime" /> | 1941<ref name="visiontime" /> |- | '''ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ''' | 194,229 | 228,513 | 262,797 | 297,525 | 323,698 | 352,178 | 367,831 | 384,204 | 402,839 |- | | | | | | | | | | |- | '''ವರ್ಷ''' | 1951<ref name="visiontime" /> | 1961<ref name="visiontime" /> | 1971<ref name="visiontime" /> | 1981<ref name="visiontime" /> | 1991<ref name="visiontime" /> | 2001<ref name="visiontime" /> | 2008<ref name="ons-pop" /> | 2009<ref name="ons-pop" /> | | |- | '''ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ''' | 422,399 | 425,214 | 428,089 | 384,883 | 396,559 | 380,615 | 426,100 | 433,100 | | |- | |} == ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆ == [[ಚಿತ್ರ:BristolTheNails.jpg|thumb|right|alt=Two ornate metal pillars with large dishes on top in a paved street, with a eighteenth century stone building behind upon which can be seen the words "Tea Blenders Estabklishec 177-". People sitting at cafe style tables outside. On the right iron railings.|ಕಾರ್ನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ನೇಲ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಹಿವಾಟು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.]] ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿರುವ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರವು ಸರಕು ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ, ಮೂಲತಃ ಉಣ್ಣೆ ಬಟ್ಟೆಗಳ ರಫ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಮೀನು, ವೈನ್‌, ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಹೈನು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು,<ref>{{cite web |url=http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=108165 |title=Chapter 3 - Murage, keyage and pavage |publisher=British History Online |accessdate=20 March 2009 |last= |first= |archive-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028105026/http://british-history.ac.uk/report.aspx?compid=108165 |url-status=dead }}</ref> ಆನಂತರ ತಂಬಾಕು, ಉಷ್ಣವಲಯ ಮೂಲದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟದ ಸರಕುಗಳ ಆಮದು ಈ ಬಂದರಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಮೋಟಾರ್‌ ವಾಹನಗಳು, ಧಾನ್ಯಗಳು, ನಾಟಾ, ತಾಜಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೊಲಿಯಮ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಆಮದಾಗುತ್ತವೆ. ಮೂಲತಃ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾರ್ನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ ಸುತ್ತಲಿನ ಮುಂಚಿನ ವಹಿವಾಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, 'ದಿ ನೇಲ್ಸ್' ಎನ್ನಲಾದ ಕಂಚಿನ ವಹಿವಾಟು ಮೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ 'Cash on the nail'(ಕ್ಯಾಶ್ ಆನ್ ದಿ ನೇಲ್) ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯ ಮೂಲವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರ ಅರ್ಥ, ತಕ್ಷಣದ ಪಾವತಿ. ಆದರೆ, ''ನೇಲ್'' (ಕಂಚಿನ ಮೇಜು)ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಈ ಉಕ್ತಿಯು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದರ ಸಂಭವ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite book|last=Knowles|first=Elizabeth|title=The Oxford Dictionary of Phrase and Fable|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0198602197|accessdate=5 February 2009}}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಕಡಲ ಸಂಪರ್ಕಗಳಂತೆ, ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೂ ಸಹ ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ಉದ್ದಿಮೆ, ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Tourism-Travel/bristol-today-an-overview-of-the-city.en?page=2#internalSection2 |title=Bristol Today - a thriving economy |accessdate=14 March 2009 |work=Bristol City Council |archive-date=11 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511212632/http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Tourism-Travel/bristol-today-an-overview-of-the-city.en?page=2#internalSection2 |url-status=dead }}</ref> ಮುಂಚಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ (MoD) ಖರೀದಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ, ನಂತರ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಖರೀದಿ ನಿಯೋಗ, ಹಾಗೂ ಇಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಉಪಕರಣ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ಇಲಾಖೆಯು, ಫಿಲ್ಟನ್‌ನ ಅಬ್ಬೆ ವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ‌ ಇದಕ್ಕೆಂದೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ನೂತನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳಕ್ಕೆ 1995ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7,000ರಿಂದ 8,000 ಜನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. MoDಯ ರಕ್ಷಣಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಹೊಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/History/HistoryOfTheMOD/ |title=History of the MOD |publisher=MoD |accessdate=25 March 2009 |last= |first=}}</ref> 2004ರ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ GDP £9.439 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು, ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್ಷೈರ್‌, ವಿಲ್ಟ್‌ಷೈರ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮರ್ಸೆಟ್‌ನ ಸಂಯುಕ್ತ GDP £44.098 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು. ತಲಾವಾರು GDP £23,962 (US$47,738, €35,124) ಆಗಿದ್ದು, ಈ ನಗರವು ಇಡೀ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿತ್ತು. GDP ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ 40% ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ನಾಟಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್‌ ನಂತರ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲೇ‌ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾವಾರು GDP ಹೊಂದಿರುವ ನಗರ ಹಾಗೂ, ಲಂಡನ್, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್‌, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ, ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ನಾಟಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್‌ ನಗರಗಳ ನಂತರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾವಾರು GDP ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/regional_snapshot_2006/SubregionalGVA.xls |title= Sub-regional: Gross value added1 (GVA) at current basic price|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070109230144/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/regional_snapshot_2006/SubregionalGVA.xls|archivedate=2007-01-09}}</ref> 2007ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ನೈಋತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ 4.0% ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 5.5%ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವು 4.8%ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadKeyFigures.do?a=7&b=276834&c=BS8+4NQ&d=13&e=4&g=398722&i=1001x1003x1004&m=0&r=0&s=1237069317892&enc=1 |title=Lead Key Figures |publisher=Office for National Statistics |accessdate=14 March 2009 |last= |first= |archive-date=29 ಜುಲೈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729125608/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadKeyFigures.do?a=7&b=276834&c=BS8+4NQ&d=13&e=4&g=398722&i=1001x1003x1004&m=0&r=0&s=1237069317892&enc=1 |url-status=dead }}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಮುಂಚಿನಂತೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಬಂದರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿಲ್ಲ. ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾದ ಫಲವಾಗಿ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಬಂದರನ್ನು 1870ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಏವನ್‌ ನದಿಮುಖದಲ್ಲಿರುವ ಏವನ್ಮೌತ್‌ ಹೊಸ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳು <ref> {{cite web |url=http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=42297 |title=Gloucester, 1835-1985 - Economic development to 1914 | British History Online |publisher=www.british-history.ac.uk |accessdate=20 March 2009 |last= |first= }} </ref> ಹಾಗೂ 1977ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಬ್ಯೂರಿ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ನಗರವು UKಗೆ ಕಾರುಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.office-connection.com/advice/bristol-business-statistics/ |title=Bristol Business Statistics » Expert Office Advice |publisher=www.office-connection.com |accessdate=15 March 2009 |last= |first= |archive-date=26 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126055401/http://www.office-connection.com/advice/bristol-business-statistics/ |url-status=dead }}</ref> 1991ರಲ್ಲಿ ಬಂದರನ್ನು ಗುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನೀಡಲಾಗಿನಿಂದಲೂ, £330 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣದ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಟನ್‌ಮಾನ ಪ್ರಮಾಣವು 3.9 ದಶಲಕ್ಷ ಲಾಂಗ್‌ ಟನ್‌ಗಳಿಂದ (4 ದಶಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್‌ ಟನ್‌ಗಳು) 11.8 ದಶಲಕ್ಷ ಲಾಂಗ್‌ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಕ್ಕೆ (12 ದಶಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್‌ ಟನ್‌ಗಳು) ಹೆಚ್ಚಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.bristolport.co.uk/about |title=About |accessdate=14 March 2009 |work=The Bristol Port Company |archive-date=10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210031653/http://www.bristolport.co.uk/about |url-status=dead }}</ref> ತಂಬಾಕು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಿಗರೇಟ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯು ಈಗ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಹಾರ್ವೀಸ್‌ ಮತ್ತು ಆವೆರಿ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ವೈನ್‌ ಮತ್ತು ಮದ್ಯದ್ರಾವಣಗಳ ಆಮದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿವೆ. ನಗರದ ಹಣಕಾಸು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 59,000 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.investwest.org/financial.shtml |title=Invest West - the West of England Financial & Business Services Sector |publisher=www.investwest.org |accessdate=15 March 2009 |last= |first= |archive-date=5 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905063254/http://www.investwest.org/financial.shtml |url-status=dead }}</ref> ಉನ್ನತ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರ (ಹೈಟೆಕ್‌ ಸೆಕ್ಟರ್‌) ಸಹ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. 1983ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ [[ಹೆವ್ಲೆಟ್-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್|ಹ್ಯೂಲೆಟ್‌-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್‌]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 50-ಮೈಕ್ರೊ-ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವಿನ್ಯಾಸ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5,000 ಮಂದಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.siliconsouthwest.co.uk/index.php?page=portfolio&dept=rsd_dept&subpage=view_portfolio&portfolio_id=1 |title=About the Region |publisher=Silicon Southwest |accessdate=15 March 2009 |last= |first= |archive-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813204150/http://www.siliconsouthwest.co.uk/index.php?page=portfolio&dept=rsd_dept&subpage=view_portfolio&portfolio_id=1 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.hpl.hp.com/bristol/ |title=HP Lab, Bristol, UK |publisher=Hewlet Packard |accessdate=22 March 2009 |last= |first= |archive-date=8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090408145710/http://www.hpl.hp.com/bristol/ |url-status=dead }}</ref> ವಿದೇಶೀಯರಿಗೆ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಏಳನೆಯ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಮ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಒಂಬತ್ತು ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವರು.<ref>{{cite web |url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Tourism-Travel/bristol-today-an-overview-of-the-city.en |title=Bristol Today - an overview of the city |accessdate=10 March 2007 |work=Bristol City Council |archive-date=30 ಜೂನ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630134351/http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Tourism-Travel/bristol-today-an-overview-of-the-city.en |url-status=dead }}</ref> ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ತಯಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ವಿಮಾನ ನಿರ್ಮಾಣದ ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಏರೊಪ್ಲೇನ್‌ ಕಂಪೆನಿ ಫಿಲ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಏರೊ-ಇಂಜಿನ್ಸ್‌ (ನಂತರ ರೊಲ್ಸ್-ರಾಯ್ಸ್‌) ಪ್ಯಾಚ್ವೇನಲ್ಲಿ ಏರೊ--ಇಂಜಿನ್‌ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಫೈಟರ್‌ <ref name="BOYNE">{{cite book|last=Boyne|first=Walter J |authorlink=Walter J. Boyne |title=Air Warfare|publisher=ABC-Clio|date=1 July 2002|page=105|isbn=1576073459|url=https://books.google.com/?id=FW_50wm8VnMC&pg=PA105&lpg=PA105&dq=famous+bristol+planes|accessdate=15 March 2009}}</ref> ಹಾಗೂ ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೆನ್ಹೇಂ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂಫೈಟರ್‌ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಮಾನ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="BOYNE" /> 1950ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಫ್ರೇಯ್ಟರ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ನಿಯಾ ಹಾಗೂ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಬ್ರಬಾಝೋನ್‌ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಈ ಉದ್ದಿಮೆಯು, ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ತಯಾರಕಾ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಏರೊಪ್ಲೇನ್‌ ಕಂಪೆನಿಯು ಕಾರು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿತು. ತನ್ನ ಫಿಲ್ಟನ್‌ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕಾರ್ಸ್‌ ಹೆಸರಿನಡಿ ಹಸ್ತ-ನಿರ್ಮಿತ ಸುವಿಹಾರಿ ಕಾರ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. 1960ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕಾರ್ಸ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಏರೊಪ್ಲೇನ್‌ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು ಸ್ವತಂತ್ರವೂ ಆಯಿತು.<ref>{{cite web | url= http://www.boc.net/history.html | archiveurl= https://web.archive.org/web/20061007123103/http://www.boc.net/history.html | archivedate= 7 October 2006 | work=Bristol Owners Club | title= A brief history of the Bristol Marque | accessdate= 29 August 2007}}</ref> 1908ರಿಂದ 1983ರ ತನಕ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಸ್‌ಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ನಗರವು ನೀಡಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಸ್‌ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌ವೇಸ್‌ ಹಾಗೂ 1955ರಿಂದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್‌ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್‌ ಬಸ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವು. [[ಚಿತ್ರ:Concorde on Bristol.jpg|thumb|left|alt=A view from below of an aeroplane in flight, with a slender fuselage and swept back wings.|2003ರ ನವೆಂಬರ್‌ 26ರಂದು ಯಾವುದೇ ಕಾಂಕಾರ್ಡ್‌ನ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಉಡ್ಡಯನ.ಫಿಲ್ಟನ್‌ ರನ್ವೇಯಲ್ಲಿ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಕೆಲ ನಿಮಿಷಗಳ ಮುಂಚೆ ವಿಮಾನದ ದೃಶ್ಯವಿದು. ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1969ರಲ್ಲಿ ವಿಮಾನವು ಉಡ್ಡಯನವಾಯಿತು.]] 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಅಂಗ್ಲೊ-ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸಹಯೋಗದ ಶಬ್ದಾತೀತ ''ಕಾನ್ಕಾರ್ಡ್‌'' ವಿಮಾನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಟನ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಏರೊಪ್ಲೇನ್‌ ಕಂಪೆನಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಲುದಾರ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (BAC) ನ ಅಂಗವಾಯಿತು. ಕಾನ್ಕಾರ್ಡ್‌ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಟೂಲೂಸ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಫಿಲ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಂತಿಮ ಜೋಡಣಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಶರೀರಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು, ವಿಮಾನದ ಮೂಗುಭಾಗ, ವಿಮಾನದ ಹಿಂಭಾಗದ ಶರೀರಕಟ್ಟು, ಬಾಲ, ರೆಕ್ಕೆ ತುದಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಮಾನದ ಒಲಿಂಪಸ್‌ 593 ಇಂಜಿನ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಫಿಲ್ಟನ್‌ನ ರೋಲ್ಸ್‌-ರಾಯ್ ಹಾಗೂ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ SNECMA ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಪರೀಕ್ಷಾ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿ ಐದು ವಾರಗಳ ನಂತರ, 1969ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 9ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾನ್ಕಾರ್ಡ್‌ ಪ್ರಯೋಮಾದರಿಯು ಮೊದಲ ಉಡ್ಡಯನವನ್ನು ಫಿಲ್ಟನ್‌ನಿಂದ RAF ಫೇರ್‌ವರ್ಡ್‌ ತನಕ ನಡೆಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.concordesst.com/history/earlyindex.html |title=Concorde Early History |work=concordesst.com |accessdate=20 December 2008 }}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಏರ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಏರ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]] ಈ ವಿಮಾನದ ಹಾರಾಟವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ(ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಗಳಿಗೆ) ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. 2003ರ ನವೆಂಬರ್‌ 26ರಂದು, ಕಾನ್ಕಾರ್ಡ್‌ ವಿಮಾನವು ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಕಾನ್ಕಾರ್ಡ್‌ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿ, ಫಿಲ್ಟನ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಮರಳಿತು. ಮುಂಬರುವ ವಿಮಾನ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಂ ಪ್ರಧಾನವಸ್ತುವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಏರೋ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಸೇರಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಯಾ ವಿಮಾನವೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.concordeatfilton.org.uk/ |title=Concorde at Filton |work=BAC Trading Ltd |accessdate=20 December 2008 |archive-date=6 ಜುಲೈ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070706130453/http://www.concordeatfilton.org.uk/ |url-status=dead }}</ref> ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.epolitix.com/mpwebsites/mpwebsitepage/mpsite/dr-doug-naysmith/mppage/constituency-5/ |title=Dr Doug Naysmith - Bristol Northwest |accessdate=14 March 2008 |work=ePolitix.com |archive-date=3 ಜೂನ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603210702/http://www.epolitix.com/mpwebsites/mpwebsitepage/mpsite/dr-doug-naysmith/mppage/constituency-5/ |url-status=dead }}</ref> ಮಾರ್ಕೊನಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಬಿಎಇ (BAe) ವಿಲೀನಗೊಂಡು ರಚನೆಯಾದ ಬಿಎಇ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌, (ಸ್ವತಃ ಬಿಎಇ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಬಿಎಸಿ, ಹಾಕರ್‌ ಸಿಡಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಏವಿಯೇಷನ್‌ ವಿಲೀನವಾಗಿ ರಚನೆಯಾದದ್ದು); ಏರ್ಬಸ್‌ <ref> {{cite web |url=http://www.airbus.com/en/worldwide/airbus_in_uk.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822031810/http://www.airbus.com/en/worldwide/airbus_in_uk.html |archivedate=2008-08-22 |title=Airbus in UK |publisher=www.airbus.com |accessdate=20 March 2009 |last= |first= }} </ref> ಮತ್ತು ರೊಲ್ಸ್‌-ರಾಯ್ಸ್‌ - ಇವೆಲ್ಲಾ ಉದ್ದಿಮೆಗಳೂ ಫಿಲ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಬಿಸಿ-ಗಾಳಿ ಬಲೂನ್‌ ತಯಾರಿಸುವ ಉದ್ದಿಮೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್‌ ಬಲೂನ್ಸ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/bristol/content/articles/2008/07/14/fiesta_how_do_you_make_a_balloon_feature.shtml |title=Balloon Fiesta: How to make a hot-air balloon|work=BBC Bristol|accessdate=31 December 2008 }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಲೂನ್‌ ಫೀಸ್ಟಾ ಆಯೋಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಿಸಿ-ಗಾಳಿಯ ಬಲೂನ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/bristol/content/articles/2008/07/28/fiesta_don_cameron_feature.shtml |title=BBC - Bristol - Balloon Fiesta - Balloon Fiesta: Don Cameron |publisher=BBC News |accessdate=5 February 2009 |last= |first= }} </ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಕೆಬಾಟ್‌ ಸರ್ಕಸ್‌ ಎಂಬ £500 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ ವೆಚ್ಚದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಲಿದೆಯೆಂದು ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿದಾರರು ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web |url=http://www.thisisbristol.co.uk/news/Cabot-Circus-puts-belong/article-354732-detail/article.html |title=Bristol shopping centre Cabot Circus will lift city into top 10 say business leaders |publisher=www.thisisbristol.co.uk |accessdate=5 February 2009 |last= |first= |archive-date=14 ಜೂನ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090614085815/http://www.thisisbristol.co.uk/news/Cabot-Circus-puts-belong/article-354732-detail/article.html |url-status=dead }}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸಹ ಒಂದು ಎಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸ ಪ್ರಕಟಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಡೊರ್ಲಿಂಗ್‌ ಕಿಂಡರ್ಸ್ಲೆ ಯುವ ಓದುಗರಿಗಾಗಿ ''ಐವಿಟ್ನೆಸ್‌'' ಕೈಪಿಡಿ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.travelpulse.com/Resources/Editorial.aspx?n=50049 |title=Destination - Bristol Placed in Top 10 for Eyewitness Guides |publisher=www.travelpulse.com |date=29 December 2008 |accessdate=5 February 2009 |last= |first= |archive-date=7 ಜನವರಿ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107064512/http://www.travelpulse.com/Resources/Editorial.aspx?n=50049 |url-status=dead }}</ref> {{Clear}} {{ Panorama | image = File:Panorama of Bristol.jpg |alt = A panoramic view looking over a cityscape of office blocks, old buildings, church spires and a multi-story car park. In the distance hills. | fullwidth = 4370 | fullheight = 665 | caption = Panorama over Bristol, taken in 2004. | height = 265 }} == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಕಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:Bristol Old Vic (750px).jpg|thumb|alt=An imposing eighteenth century building with three entrance archways, large first floor windows and an ornate peaked gable end above. On the left a twentieth century grey brick building with a gilded crest and on the right a cream coloured building with four pitched roofs. In front a cobbled street.|ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಓಲ್ಡ್‌ ವಿಕ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌ ರಾಯಲ್‌ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿರುವ ಕೂಪರ್ಸ್‌ ಹಾಲ್‌.]] [[ಚಿತ್ರ:Bristol pw from ms.jpg|thumb|alt=A long two storey building with 4 cranes in front on the quayside. Two tugboats are moored at the quay.|ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ.]] ನಗರವು ತನ್ನ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ (ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಆಫ್‌ ಕಲ್ಚರ್‌) ಮಾನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಮನ್ನಣೆ ಲಿವರ್ಪೂಲ್‌ಗೆ ಸಂದಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2877.aspx |title=Six Cities Make Short List For European Capital Of Culture 2008 |publisher=www.culture.gov.uk |accessdate=22 March 2009 |archive-date=12 ಮೇ 2010 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100512155845/http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2877.aspx |url-status=dead }}</ref> ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕತಂಡ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಓಲ್ಡ್‌ ವಿಕ್‌ 1946ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಇದು ಲಂಡನ್‌ನ ಓಲ್ಡ್‌ ವಿಕ್‌ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಾಖೆಯೆನಿಸಿತ್ತು. ಕಿಂಗ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇದರ ಹರವಿನಲ್ಲಿ 1766ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ, 607 ಆಸನಗಳುಳ್ಳ ಥಿಯೆಟರ್‌ ರಾಯಲ್‌, 150 ಆಸನಗಳುಳ್ಳ ನ್ಯೂ ವಿಕ್‌ ಎಂಬ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ರಂಗಮಂದಿರ, ಹಾಗೂ 1743ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ವಿರಾಮ ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕೂಪರ್ಸ್‌ ಹಾಲ್‌ ಇವೆ. ಥಿಯೆಟರ್‌ ರಾಯಲ್‌ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು,<ref>{{cite web|url=http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=379885|title=The Theatre Royal|work=Images of England|publisher=English Heritage|accessdate=16 March 2009|archive-date=6 ಜೂನ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606125403/http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=379885|url-status=dead}}</ref><ref name="gradei">{{cite web |url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/cms-service/stream/asset/;jsessionid=4F42388454C5F5D3A5CA2E3AF5F560AA.tcwwwaplaws3?asset_id=20848045 |title=Grade I Listed Buildings in Bristol |publisher=Bristol City Council |format=PDF |accessdate=16 March 2009 |last= |first= |archive-date=11 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511212616/http://www.bristol.gov.uk/ccm/cms-service/stream/asset/;jsessionid=4F42388454C5F5D3A5CA2E3AF5F560AA.tcwwwaplaws3?asset_id=20848045 |url-status=dead }}</ref> ಇಡೀ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಅತಿ ಹಳೆಯ ರಂಗಮಂದಿರವಾಗಿದೆ.<ref> {{cite news |url=http://www.lexisnexis.com/uk/nexis/results/docview/docview.do?docLinkInd=true&risb=21_T7005863589&format=GNBFI&sort=BOOLEAN&startDocNo=1&resultsUrlKey=29_T7005863592&cisb=22_T7005863591&treeMax=true&treeWidth=0&csi=8200&docNo=6 |title=England special: In the footsteps of Bristol's slave traders |work=The Independent on Sunday archived at [[Nexis]]|publisher=Independent News and Media|format=fee required |date=27 March 2005 |accessdate=21 July 2009 |last=Rowe |first=Mark }} </ref> ಕಿಂಗ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂಲಸ್ಥಳ ಹೊಂದಿದ್ದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಓಲ್ಡ್‌ ವಿಕ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಇಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಂಪೆನಿಯಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸಂಗೀತ-ನರ್ತನ ಶಾಲೆ ಇನ್ನು ದೊಡ್ಡ ರಂಗಮಂದಿರವಾಗಿದೆ. 1981 ಆಸನಗಳುಳ್ಳ ಈ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟಮಟ್ಟದ ಪ್ರವಾಸೀ ನಾಟಕ ತಂಡಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇತರೆ ರಂಗಮಂದಿರಗಳ ಪೈಕಿ ಟೊಬ್ಯಾಕೊ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ (250 ಆಸನಗಳು), QEH (220 ಆಸನಗಳು), ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ರೆಡ್‌ಗ್ರೇವ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ (320 ಆಸನಗಳು) ಹಾಗೂ ಅಲ್ಮಾ ಟೇವರ್ನ್‌ (50 ಆಸನಗಳು) ಸೇರಿವೆ. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಓಲ್ಡ್‌ ವಿಕ್‌ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲದೆ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಷೋ ಆಫ್‌ ಸ್ಟ್ರೆಂತ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌ ಕಂಪೆನಿ, ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ ಅಟ್‌ ದಿ ಟೊಬ್ಯಾಕೊ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಹಾಗೂ ಟ್ರಾವೆಲಿಂಗ್‌ ಲೈಟ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಥಿಯೇಟರ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಎಂಬುದು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜಂಟಿ ಸಹಯೋಗವಾಗಿದೆ.ಇದು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಟಕ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://theatrebristol.net/about |title=About Us |publisher=Theatre Bristol |accessdate=8 May 2008 |archive-date=17 ಮೇ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517071121/http://www.theatrebristol.net/about/ |url-status=dead }}</ref> ರಂಗಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಹಲವು ಸಂಘಟನೆ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಕ್ವಿಟಿ ಎಂಬ ನಟರ ಸಂಘದ ಪ್ರಧಾನ ಶಾಖೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.equity.org.uk/branches/?branchid=37 | title=Bristol and West General Branch | publisher=Equity | accessdate=8 May 2008}}</ref> ರೆಸಿಡೆನ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರ ಮೂಲದ ಹಲವು ನಾಟಕ-ತಂಡಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನಾ ತಂಡಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.residence.org.uk/node/34 |title=About |publisher=Residence |accessdate=8 May 2008 |archive-date=28 ಆಗಸ್ಟ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828095302/http://www.residence.org.uk/node/34 |url-status=dead }}</ref> 1970ರ ದಶಕದ ಅಪರಾರ್ಧದಿಂದಲೂ, 'ಪಂಕ್‌', 'ಫಂಕ್‌' 'ಡಬ್' ಶೈಲಿಯ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೆರೆಸಿರುವ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳಿಗೆ ನಗರವು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಕ್ಸೊ ಬೇಬೀಸ್‌,<ref> {{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/glaxo-babies-p17887 |title=Glaxo Babies > Overview |publisher=www.allmusic.com |accessdate=11 October 2009 |last=Kellman |first=Andy }} </ref> ದಿ ಪಾಪ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌<ref> {{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/the-pop-group-p19932 |title=The Pop Group > Overview |publisher=www.allmusic.com |accessdate=15 March 2009 |last=Dougan |first=John }} </ref> ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪ್‌ ಹಾಪ್‌, ಅಥವಾ, ಟ್ರಿಕಿ,<ref> {{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/tricky-p132766 |title=Tricky > Overview |publisher=www.allmusic.com |accessdate=15 March 2009 |last=Erlewine |first=Stephen Thomas }} </ref> ಪೋರ್ಟಿಸ್‌ಹೆಡ್‌<ref> {{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/portishead-p45223 |title=Portishead > Biography |publisher=www.allmusic.com |accessdate=15 March 2009 |last=Erlewine |first=Stephen Thomas }} </ref> ಮತ್ತು ಮಾಸೀವ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್‌ನಂತಹ 'ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸೌಂಡ್‌' ಕಲಾವಿದರು ಗಮನಾರ್ಹ.<ref> {{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/massive-attack-p13625 |title=Massive Attack > Biography |publisher=www.allmusic.com |accessdate=15 March 2009 |last=Ankeny |first=Jason }} </ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ತಂಡಗಳ‌ ಪಟ್ಟಿಯು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.‌ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಡ್ರಮ್‌ & ಬಾಸ್‌ ವಾದಕರು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮರ್ಕ್ಯೂರಿ ಪ್ರೈಜ್‌ ವಿಜೇತ ರೊನಿ ಸೈಜ್‌/ರಿಪ್ರೆಜೆಂಟ್‌<ref> {{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/roni-size-p199290 |title=Roni Size > Biography |publisher=www.allmusic.com |accessdate=15 March 2009 |last=Cooper |first=Sean }} </ref>, ಹಾಗೂ, ಹರಿಕಾರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಡಿಜೆ ಕ್ರಸ್ಟ್‌<ref> {{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/krust-p199939 |title=Krust > Overview |publisher=www.allmusic.com |accessdate=15 March 2009 |last=Bush |first=John }} </ref> ಮತ್ತು ಮೋರ್‌ ರಾಕರ್ಸ್‌ ಜನಪ್ರಿತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll |title=More Rockers > Overview |publisher=www.allmusic.com |accessdate=15 March 2009 |last=Prato |first=Greg |archive-date=19 ನವೆಂಬರ್ 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021119052725/http://www.allmusic.com/cg/AMG.dll |url-status=dead }}</ref> ಈ ಸಂಗೀತವು, 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಗಮನ ಸೆಳೆದ, ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪಟ್ಟಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Blagging and Boasting | work=Metroactive Music | url=http://www.metroactive.com/papers/metro/06.18.98/bristol-9824.html | accessdate=28 January 2007}}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಠಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, 2,000 ಆಸನಗಳುಳ್ಳ ಕಾಲ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಹಾಲ್‌ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು. ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಕಾಲ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಗೋಷ್ಠಿಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದವುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ, ಫಿಡ್ಲರ್ಸ್‌, ವಿಕ್ಟೊರಿಯಾ ರೂಮ್ಸ್‌, ಟ್ರಿನಿಟಿ ಸೆಂಟರ್‌, ಸೇಂಟ್‌ ಜಾರ್ಜ್ಸ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌‌, ಇವಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಜ್ಯಾಝ್‌ ಶೈಲಿ-ಪ್ರಧಾನದ ದಿ ಓಲ್ಡ್‌ ಡ್ಯೂಕ್ನಿಂದ ರಾಕ್‌ ಶೈಲಿಯ ಫ್ಲೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫರ್ಕಿನ್‌‌ವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಲೂಯಿಸಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಇಂಡೀ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news |url = http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/education/student/article2097881.ece?token=null&offset=12&page=2 |title = A student's guide to...University of Bristol |work = The Times |location = London |accessdate = 14 March 2009 |last = Reid |first = Melanie |date = 18 July 2007 |archive-date = 6 ಜೂನ್ 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100606070653/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/education/student/article2097881.ece?token=null&offset=12&page=2 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.discoveringbristol.org.uk/to_showNarrative.php?narId=508&nacId=511 |title=Bristol's music scene |publisher=PortCities Bristol |accessdate=14 March 2009 |last= |first= |archive-date=11 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511232102/http://www.discoveringbristol.org.uk/to_showNarrative.php?narId=508&nacId=511 |url-status=dead }}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಸಂಗೀತಮಯ ನಗರ ಎಂದು PRS ಫಾರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ 2010ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/local/bristol/hi/people_and_places/music/newsid_8563000/8563916.stm | title= Bristol is Britain's 'most musical city' | date= 12 March 2010 | publisher=BBC | accessdate= 9 April 2010}}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸಿಟಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್‌ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಗಾಜಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿವೆ. ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾದ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. 2011ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪುನಾರಂಭಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.culture24.org.uk/sw000009|title=Bristol Industrial Museum (closed for refurbishment)|publisher=Culture 24|accessdate=14 March 2009|archive-date=10 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110212155/http://www.culture24.org.uk/sw000009|url-status=dead}}</ref> ನಗರ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯವು ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭವನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: ಟ್ಯೂಡರ್‌ ರೆಡ್‌ ಲಾಡ್ಜ್‌, ಜಾರ್ಜಿಯನ್‌ ಹೌಸ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ಲೇಯ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ ಹೌಸ್‌. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರದ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಯ ಉಗ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಾಟರ್ಷೆಡ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ಸೆಂಟರ್‌ ಮತ್ತು ಅರ್ನಾಲ್ಫಿನಿ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆ, ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಸಿನೇಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟವು ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಲ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಆರ್ಡ್ಮನ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್ಸ್‌<ref> {{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/530232/index.html |title=Aardman Animations Biography |publisher=www.screenonline.org.uk |accessdate=7 March 2009 |last= |first= }} </ref> ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಸ್ಟಾಪ್‌-ಫ್ರೇಮ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ ಸಹ ನಗರಕ್ಕೆ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮನ್ನಣೆ ಸಹ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಬಿಬಿಸಿ ವೆಸ್ಟ್‌ ಹಾಗೂ ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಯುನಿಟ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite journal|last=Davies|first=Gail|year=1998|title=Networks of nature: Stories of Natural History Film-Making from the BBC|journal=UCL EPrints|publisher=University College London|location=London|pages=11–15|url=http://eprints.ucl.ac.uk/5188/1/5188.pdf|accessdate=7 March 2009|archive-date=19 ಮಾರ್ಚ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090319161816/http://eprints.ucl.ac.uk/5188/1/5188.pdf|url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತ-ಮುತ್ತಲ ಸ್ಥಳಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಿಬಿಸಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾದ ''ಅನಿಮಲ್‌ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌'' ಎಂಬ ಮಕ್ಕಳ ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಹ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.televisionheaven.co.uk/animal.htm |title=ANIMAL MAGIC |publisher=www.televisionheaven.co.uk |accessdate=7 March 2009 |last= |first= |archive-date=21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221095750/http://www.televisionheaven.co.uk/animal.htm |url-status=dead }}</ref> ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕವಿ ಥಾಮಸ್‌ ಚಾಟರ್ಟನ್‌ <ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/bristol/content/features/2002/09/04/chatterton.shtml |title=Chatterton - Bristol's boy poet |work=BBC |accessdate=20 December 2008 }}</ref> ಹಾಗೂ 1774ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ವೈನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸೌತೀ <ref>{{cite web |url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/Jsouthey.htm |title=Robert Southey |work=Spartacus Educational |accessdate=20 December 2008 |archive-date=11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211034429/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/Jsouthey.htm |url-status=dead }}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು. ಸೌತೀ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್‌ ಟೇಲರ್ ಕೊಲರಿಜ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಫ್ರಿಕರ್‌ ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{cite web |url=http://muse.jhu.edu/journals/romanticism/v012/12.1webb.html |title='Not so pleasant to the taste': Coleridge in Bristol during the mixed bread campaign of 1795 |work=Edinburgh University Press |accessdate=20 December 2008 }}</ref> ವಿಲಿಯಮ್‌ ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಕಾಲ ಕಳೆದರು.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=8HYfnrv5fiwC&pg=PA9&lpg=PA9&dq=wordsworth+bristol |title=Coleridge, Wordsworth and the Language of Allusion |work=Lucy Newlyn |accessdate=20 December 2008 |isbn=9780199242597 |author1=Newlyn, Lucy |year=2001 }}</ref> 1798ರಲ್ಲಿ ಜೊಸೆಫ್‌ ಕಾಟ್ಲ್‌ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಭಾವಗೀತೆಯಂತಹ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/852/000024780/|title=Samuel Taylor Coleridge|work=NNDB|publisher=Soylent Communications|accessdate=15 March 2009}}</ref> 18ನೆಯ ಮತ್ತು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಭಾವಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ ಸರ್‌ ಥಾಮಸ್‌ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಸಿಡ್ನಿ ನಗರದ ಮೊದಲ ಹಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಗ್ರೀನ್ವೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು. ಇನ್ನೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಗ್ರ್ಯಾಫಿಟಿ ಕಲಾವಿದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ಕಿಯವರ ಹಲವು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.dailymail.co.uk/femail/article-1034538/Graffiti-artist-Banksy-unmasked---public-schoolboy-middle-class-suburbia.html |title=Graffiti artist Banksy unmasked ... as a former public schoolboy from middle-class suburbia |work=Daily Mail |accessdate=7 March 2009 |last= |first= }} </ref> ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಸ್ಯಕಲಾವಿದರು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಜಸ್ಟಿನ್‌ ಲೀ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌,<ref> {{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/media/justin-lee-collins-my-life-in-media-427936.html |title=Justin Lee Collins: My Life in Media |work=The Independent |location=London |accessdate=7 March 2009 | first=Sophie | last=Morris | date=11 December 2006}} </ref> ಲೀ ಇವಾನ್ಸ್‌,<ref> {{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/55/Lee-Evans.html |title=Lee Evans Biography (1964-) |publisher=www.filmreference.com |accessdate=7 March 2009 |last= |first= }} </ref> ರಸೆಲ್‌ ಹಾವರ್ಡ್‌ <ref>{{cite web |url=http://www.crackerjack.co.uk/bristol/comedy-news/new-bristol-date-russell-howard |title=New Bristol date for Russell Howard |work=Crackerjack Bristol |accessdate=7 March 2009 |last= |first= }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹಾಗೂ ಬರಹಗಾರ/ಹಾಸ್ಯನಟ ಸ್ಟೀಫೆನ್‌ ಮರ್ಚೆಂಟ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref> {{cite news |url=https://www.theguardian.com/stage/2006/nov/05/comedy.television1 |title=Barbara Ellen meets the 6ft 7in comedy giant Stephen Merchant |work=The Guardian |location=London |accessdate=7 March 2009 |last=Ellen |first=Barbara | date=5 November 2006}} </ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪದವೀಧರರ ಪೈಕಿ ಯಕ್ಷಿಣಿಗಾರ ಮತ್ತು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಯಾವಾದಿ ಡೆರೆನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ <ref>{{cite web |url=http://www.derrenbrowninfo.co.uk/info.php |title=Derren Brown Info - Info |publisher=www.derrenbrowninfo.co.uk |accessdate=7 March 2009 |last= |first= |archive-date=31 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090131210915/http://derrenbrowninfo.co.uk/info.php |url-status=dead }}</ref>; ಹಾಸ್ಯಸಾಹಿತಿ ಕ್ರಿಸ್‌ ಮಾರಿಸ್‌ <ref> {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/comedy/profiles/chris_morris.shtml |title=Chris Morris Profile |publisher=BBC News |accessdate=7 March 2009 |last= |first= }} </ref>; ''ಸ್ಪೇಸ್ಡ್‌'' , ''ಷಾನ್ ಆಫ್‌ ದಿ ಡೆಡ್‌'' ಮತ್ತು ''ಹಾಟ್‌ ಫಜ್'' ನ ಸೈಮನ್‌ ಪೆಗ್‌ <ref> {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/comedy/profiles/simon_pegg.shtml |title=Simon Pegg Profile |publisher=BBC News |accessdate=7 March 2009 |last= |first= }} </ref> ಮತ್ತು ನಿಕ್‌ ಫಾಸ್ಟ್‌ <ref>{{cite web |url=http://goliveit.net/bristol/student-accommodation |title=International Student Accommodation Bristol - Go Live It - Student Residences, Flats and Houses |publisher=goliveit.net |accessdate=7 March 2009 |last= |first= |archive-date=5 ಮಾರ್ಚ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090305011323/http://goliveit.net/bristol/student-accommodation |url-status=dead }}</ref>; ಹಾಗೂ ''ಲಿಟ್ಲ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌'' ಖ್ಯಾತಿಯ ಮ್ಯಾಟ್‌ ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌<ref name="lucaswalliams"> {{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/matt-lucas-pride-and-prejudice-428674.html |title=Matt Lucas: Pride and prejudice - Profiles, People - The Independent |work=The Independent |location=London |accessdate=7 March 2009 | first=Brian | last=Viner | date=16 December 2006}} </ref> ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/matt-lucas-pride-and-prejudice-428674.html|title=Matt Lucas: Pride and prejudice|quote="In due course, they both went on to study drama at Bristol University."|work=The Independent|date= 16 December 2006|accessdate=5 January 2009 | location=London | first=Brian | last=Viner}}</ref>. ಹಾಲಿವುಡ್‌ ನಟ ಕ್ಯಾರಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು;<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0000026/bio|title=Biography for Cary Grant|work=IMdB|accessdate=5 January 2009}}</ref> ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌, ಜೇನ್‌ ಲಪೊಟೇರ್‌, ಪೀಟ್‌ ಪೊಸ್ಲೆಟ್ವೇಟ್‌, ಜೆರೆಮಿ ಐರನ್ಸ್‌, ಗ್ರಿಟಾ ಸ್ಯಾಚಿ, ಮಿರಾಂಡಾ ರಿಚರ್ಡ್ಸನ್‌, ಹೆಲೆನ್‌ ಬ್ಯಾಕ್ಸೆಂಡೇಲ್‌, ಡೇನಿಯಲ್‌ ಡೇ-ಲೂಯಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಜೀನ್‌ ವಿಲ್ಡರ್‌ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಓಲ್ಡ್‌ ವಿಕ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತ ಹಲವು ನಟರ ಪೈಕಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.oldvic.ac.uk/past_graduates.html |title=BOVTS Past Graduates |work=BOVTS |accessdate=20 December 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080617205020/http://www.oldvic.ac.uk/past_graduates.html |archivedate = 17 June 2008|deadurl=yes}}</ref> ಈ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಒಲಿವಿಯರ್‌ 1946ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಸ್ಯಕಲಾವಿದ ಜಾನ್‌ ಕ್ಲೀಸ್‌ ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref> {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/5071150.stm |title=Cleese's contribution to comedy |work=BBC News |accessdate=7 March 2009 |last= |first= | date=12 June 2006}} </ref> ಹುಗೊ ವೀವಿಂಗ್‌ ಕ್ವೀನ್‌ ಎಲಿಜಬೆತ್ಸ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ <ref> {{cite web |url=http://www.imdb.com/name/nm0915989/bio |title=Hugo Weaving - Biography |publisher=IMdB |accessdate=22 July 2009 }} </ref> ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಡೇವಿಡ್‌ ಪ್ರೌಸ್‌ (ಡಾರ್ತ್‌ ವೇಡರ್‌, ''[[ಸ್ಟಾರ್ ವಾರ್ಸ್‌|ಸ್ಟಾರ್‌ ವಾರ್ಸ್‌]]'' ) ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಗ್ರ್ಯಾಮರ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು.‌ <ref> {{cite web |url=http://www.imdb.com/name/nm0001190/bio |title=David Prowse |publisher=www.imdb.com |accessdate=7 March 2009 |last= |first= }} </ref> === ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ === [[ಚಿತ್ರ:llandoger.trow.overall.arp.jpg|thumb|right|alt=A seventeenth century timber framed building with three gables and a traditional inn sign showing a picture of a sailing barge. Some drinkers sit at benches outside on a cobbled street. Other old buildings are further down the street and in the background part of a modern office building can be seen.|ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಲ್ಯಾಂಡೊಜರ್‌ ಟ್ರೊ ಎಂಬ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಂದಿರ.]] ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ 51 ಗ್ರೇಡ್‌ I ಪಟ್ಟಿಯಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು,<ref name="gradei" /> 500 ಗ್ರೇಡ್‌ II* ಹಾಗೂ 3800ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರೇಡ್‌ II ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Conservation/listed-buildings/listed-buildings.en |title=Bristol City Council: Listed buildings register: Listed buildings |publisher=www.bristol.gov.uk |accessdate=16 March 2009 |last= |first= |archive-date=22 ಆಗಸ್ಟ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822124119/http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Leisure-Culture/Conservation/listed-buildings/listed-buildings.en |url-status=dead }}</ref> ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು 21ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತನಕದ ವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ನಗರಕ್ಕೆ ಅಪೂರ್ವವಾಗಿರುವ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಬೈಝಾಂಟೀನ್‌ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹಲವು ಭವನಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿವೆ. ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯಿರುವ ನಗರ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಉಳಿದಿರುವ ಅಂಶಗಳು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="burrough">{{cite book |last=Burrough |first=THB |authorlink= |coauthors= |title=Bristol |year=1970 |publisher=Studio Vista |location=London |isbn=0289798043 }}</ref> ಜೊತೆಗೆ 12ನೆಯ ಶತಮಾನ ಅಥವಾ ಈಚೆಗೆ ಸೇರಿದ ಕೆಲವು ಇಗರ್ಜಿಗಳು ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web | title=Church of St James | work=Images of England | url=http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=380890 | accessdate=15 March 2009 | archive-date=16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150916091047/https://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=380890 | url-status=dead }}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಾಚೆ, ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕರಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಟ್ಯೂಡರ್‌ ಭವನಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web | title=Red Lodge and attached rubble walls and entrance steps | work=Images of England | url=http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=380113 | accessdate=10 March 2007 | archive-date=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071203020645/http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=380113 | url-status=dead }}</ref> ಅದೇ ಕಾಲದ ಧರ್ಮಶಾಲೆಗಳು <ref>{{cite web | title=St Nicholas' Almshouses, Nos.1-10 | work=Images of England | url=http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=379882 | accessdate=21 February 2007 | archive-date=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071012140237/http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=379882 | url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿವಾಸಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಿಂತಿವೆ.<ref>{{cite web | title=Llandoger Trow | work=Images of England | url=http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=379857 | accessdate=22 February 2007 | archive-date=12 ನವೆಂಬರ್ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071112100748/http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=379857 | url-status=dead }}</ref> ಇವು ಆಧುನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ. 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಮಧ್ಯಮ-ವರ್ಗದ ಜನರ ವಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಜಾರ್ಜಿಯನ್‌-ಯುಗದ ಚೌಕಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಫಾಯ್ಲ್‌, ''ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌'' , ಪೆವ್‌ಸ್ನರ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ಗೈಡ್ಸ್‌ (2004) ISBN 0-300-10442-1</ref> ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಬ್ಲಿಟ್ಜ್‌ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ, ನಗರ ಕೇಂದ್ರವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಯಾಯಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20070322080553/http://weldgen.tripod.com/bristol-history/id6.html ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ‌], bristolhistory.com. ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 28ರಂದು.</ref> ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆಗಳು, ಕಛೇರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದರುಬದಿಯ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. === ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಬಿಡುವಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Ashton Gate & Bridge.jpg|thumb|left|alt=In the foreground twentieth century housing can be seen amidst trees and on the right a tower block of flats. In the middle distance a complex of red coloured buildings can be seen and behind that a steep sided gorge with a suspension bridge spanning it. Eighteenth century terraces on the right side of the gorge, the slopes of which are heavily wooded and a tower can be seen in the distance on the skyline.|ಆಷ್ಟನ್‌ ಗೇಟ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಏವನ್‌ ಗಾರ್ಜ್‌ ಮೇಲೆ ಹಾದುಹೋಗುವ ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್‌ ತೂಗು ಸೇತುವೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.]] ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ: ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ರೋವರ್ಸ್‌, ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಲೀಗ್-ಅಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇವೆ. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸಿಟಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1897ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. 1907ರ ಡಿವಿಜನ್‌ ಒನ್‌ನಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್‌ಅಪ್ ಆಯಿತು. 1909ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ FA ಕಪ್‌ ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಪ್ಪಿತು. 1976ರಲ್ಲಿ ತಂಡವು ತಮ್ಮ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿತು. ಆದರೆ 1980ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಡಿವಿಜನ್‌ಗೆ ಇಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು. 2007ರಲ್ಲಿ ತಂಡವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಪಂಕ್ತಿಗೆ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆಯಿತು. 2007/2008 ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿನ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂಡವು ಹಲ್‌ ಸಿಟಿ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲಪ್ಪಿತು. ತಮ್ಮ ಸ್ವಸ್ಥಳ ಆಷ್ಟನ್‌ ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸದ್ಯದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನೂತನ 30,000ಸರ್ವಆಸನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತಂಡವು ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.bcfc.co.uk/page/Records/0,,10327~63412,00.html |title=POTTED HISTORY |publisher=Bristol City FC |date=6 June 2008 |accessdate=16 March 2009 |last= |first= |archive-date=9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409182754/http://www.bcfc.co.uk/page/Records/0%2C%2C10327~63412%2C00.html |url-status=dead }}</ref> 1883ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ರೋವರ್ಸ್‌ ಅತಿ ಹಳೆಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ತಂಡವಾಗಿದೆ. ಈ ತಂಡವು ಲೀಗ್‌ ಒನ್‌ ಅಂಕಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲರ್ಧದಲ್ಲಿದೆ. FA ಕಪ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಫೈನಲ್‌ ಹಂತದ ತನಕ ತಲುಪಿತು. ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ರೋವರ್ಸ್‌ ತಂಡವು 1952/53 ಹಾಗೂ 1989/90 ಇಸವಿಯ ಹಳೆಯ ಮೂರನೆಯ ಡಿವಿಜನ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಜಯಗಳಿಸಿತ್ತಲ್ಲದೆ, 1972 ಮತ್ತು 2006/07ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಟ್ನೇ ಕಪ್‌ ಗೆದ್ದು, ಜಾನ್ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌ ಪೇಯಿಂಟ್‌ ಟ್ರೊಫಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್ಸ್ ಅಪ್ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಮ್ಮ ಸ್ಮಾರಕ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು 18,500 ಆಸನಗಳುಳ್ಳ ನೂತನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಲು ಅನುಮತಿಗಾಗಿ ಯೋಜಿಸಿದೆ. ಇದು 2010ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.football-england.com/Bristol_Rovers_Football_Club_FC_Pirates_BRFC.html |title=Bristol Rovers Football Club FC Pirates BRFC |publisher=www.football-england.com |accessdate=16 March 2009 |last= |first= }} </ref> [[ಚಿತ್ರ:Gloucestershire County Cricket Ground.jpg|thumb|left|alt=A cricket match with fielders and batmen wearing coloured kit. A bowler delivers a ball to one of the batsman. Some of the crowd can be seen behind advertising hoardings and in front of trees and a scaffold construction.|ಆಷ್ಲೆ ಡೌನ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಮೈದಾನ]] ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ರಗ್ಬಿ ಎಂಬ ರಗ್ಬಿ ಯುನಿಯನ್‌ ಕ್ಲಬ್,<ref>{{cite web |url=http://www.bristolrugby.co.uk/history.php |title=Bristol Rugby : History Page |publisher=www.bristolrugby.co.uk |accessdate=16 March 2009 |last= |first= |archive-date=31 ಜುಲೈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731171020/http://www.bristolrugby.co.uk/history.php |url-status=dead }}</ref> ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್ಷೈರ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ,<ref> {{cite web |url=http://www.gloscricket.co.uk/ |title=Gloucestershire County Cricket Club |publisher=www.gloscricket.co.uk |accessdate=16 March 2009 |last= |first= }} </ref> ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸಾನಿಕ್ಸ್‌ ಎಂಬ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್‌ ತಂಡ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರವು ವಾರ್ಷಿಕ ಅರ್ಧ-ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಆಯೋಜಿಸಿತಲ್ಲದೆ, 2001ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಅರ್ಧ-ಮ್ಯಾರಥಾನ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಎಸಿ, ಬಿಟ್ಟನ್‌ ರೋಡ್‌ ರನರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್‌ಬ್ಯೂರಿ ಹ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. 1928ರಿಂದ 1960ರ ತನಕ ಕ್ನೋಲ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೀಡ್ವೇ ಓಟಗಳನ್ನು ವಿರಾಮ-ಸಹಿತ ಅಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1960ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ಪುನಃ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿತು. ಬುಲ್ಡಾಗ್ಸ್‌ ತಂಡವು ಈಸ್ಟ್‌ವಿಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಓಟ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು.<ref>{{cite book | last = Bamford | first = Roger | title = Bristol Bulldogs Speedway : Bristol Bulldogs Speedway | publisher = NPI Media Group | date = 30 September 2003 | page = 128 | url = http://www.thehistorypress.co.uk/Default.aspx?tabid=7613&ProductID=3680 | isbn = 978-0752428659 | access-date = 23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 | archive-date = 10 ಮೇ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110510091943/http://www.thehistorypress.co.uk/Default.aspx?tabid=7613&ProductID=3680 | url-status = dead }}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ, 17 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಿರಿಯರ ಹಿಮ-ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪಿಟ್ಬುಲ್ಸ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಐಸ್‌ ರಿಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡಿತು. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಲೂನ್ ಫೀಸ್ಟಾ ಎಂಬುದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಬಿಸಿ-ಗಾಳಿಯ ಬಲೂನಿಂಗ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಆಷ್ಟನ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/bristol/content/articles/2008/03/20/balloon_fiesta2008_feature.shtml |title=Balloon Fiesta celebrates 30 years |publisher=BBC Bristol |date=14 April 2008 |accessdate=16 March 2009 |last= |first= }} </ref> ಈ ಉತ್ಸವ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ವೀಕ್ಷಕರು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ 6.30ಕ್ಕೆ ಸಹ ಬಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆರೆಯುವರು. ದಿನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಳದ ಮೈದಾನ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಮನರಂಜನೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆರೋಹಣ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2007ರ ವರೆಗೆ, ಆಷ್ಟನ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಷ್ಟನ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಉತ್ಸವ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಎನ್ನಲಾದ ಇದು ಹೊರಾಂಗಣ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿತ್ತು. === ಮಾಧ್ಯಮಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Bristol International Balloon Fiesta.JPG|thumb|alt=A large number of hot air balloons taking off from a field which is surrounded by tents and stalls. The sun is low in the sky and balloons can be seen flying into the distance.|ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬೆಲೂನ್‌ ಫಿಯೆಸ್ಟಾ]] ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ''ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಡೇಲಿ ಪ್ರೆಸ್‌'' ಹಾಗೂ ''ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಈವನಿಂಗ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌'' ಎಂಬ ಎರಡು ದೈನಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ''ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಅಬ್ಸರ್ವರ್‌'' ಎಂಬ ಉಚಿತ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ, ಉಚಿತ''ಮೆಟ್ರೊ'' ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಸಂಚಿಕೆಯಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಡೇಲಿ ಮೇಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಜನರಲ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mediauk.com/owners/42/daily-mail-and-general-trust |title=Media titles owned by Daily Mail and General Trust |publisher=Media UK |accessdate=15 March 2009 |last= |first= |archive-date=9 ಮಾರ್ಚ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309074623/http://www.mediauk.com/owners/42/daily-mail-and-general-trust |url-status=dead }}</ref> ''ವೆನ್ಯೂ'' ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ಸಂಗೀತ, ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಡೇಲಿ ಮೇಲ್ ಅಂಡ್‌ ಜನರಲ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ನಾರ್ತ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ಇದರ ಸ್ವಾಮ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.northcliffemedia.co.uk/our-regions/south-west-and-wales/bristol-somerset-gloucestershire |title=Bristol, Somerset & Gloucestershire |publisher=Northcliffe Media |accessdate=15 March 2009 |last= |first= |archive-date=8 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208104542/http://northcliffemedia.co.uk/our-regions/south-west-and-wales/bristol-somerset-gloucestershire |url-status=dead }}</ref> 1600 ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರುಳ್ಳ ರಚನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ನಗರದ ಬೆಂಬಲ ಜಾಲವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bristolmedia.co.uk/directory/latest |title=Bristol Media - Directory |publisher=Bristol Media |accessdate=15 March 2009 |last= |first= |archive-date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217014451/http://www.bristolmedia.co.uk/directory/latest |url-status=dead }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರವಾಹಿನಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೊ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌‌, ಹಾರ್ಟ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ (ಮುಂಚೆ GWR FM), ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌ 1260, ಕಿಸ್‌ 101, ಸ್ಟಾರ್ 107.2, BCಎಫ್‌ಎಂ (ಮಾರ್ಚ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಚಾಲಿತಗೊಳಿಸಲಾದ ಸಮುದಾಯ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರ), ಉಜಿಮಾ 98 FM,,<ref>{{cite web|url=http://www.themk1boy.co.uk/radio/|title=Ujima 98 FM|accessdate=23 December 2008|archive-date=5 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205201212/http://themk1boy.co.uk/radio/|url-status=dead}}</ref> 106 ಜ್ಯಾಕ್‌ FM (ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌),<ref>{{cite web | title=106 JACK fm (Bristol) | work=106 JACK fm (Bristol) | url=http://www.jackbristol.com | accessdate=14 March 2009 | archive-date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091205035020/http://www.jackbristol.com/ | url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲದೇದಿ ಹಬ್‌ ಮತ್ತು BURST‌ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೂಲದ ಹಲವು ಖ್ಯಾತ ಕಿರುತೆರೆ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿವೆ. ಐಟಿವಿ ವೆಸ್ಟ್‌ (ಮುಂಚೆ ಹೆಚ್‌ಟಿವಿ ವೆಸ್ಟ್‌) ಹಾಗೂ ಐಟಿವಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಕಂಟ್ರಿ ವಾಹಿನಿಗಳಿಗಾಗಿ ''ದಿ ವೆಸ್ಟ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಟುನೈಟ್‌'' , ಬಿಬಿಸಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಗಾಗಿ ''ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌'' ,ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಕುರಿತ ನಾಟಕ ''ಕ್ಯಾಸ್ಯುಯಲ್ಟಿ'' 2011ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಲಿರುವ, ಇದು 1986ರಿಂದಲೂ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ನಗರ ಹಾಲ್ಬಿಯ <ref> {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/7965895.stm |title=BBC's Casualty to move to Wales |publisher=BBC News |date=26 March 2009 |accessdate=28 March 2009 |last= |first= }} </ref> ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸುತ್ತ ಕಥೆ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿತ್ತು) ಹಾಗೂ ''ಡೀಲ್‌ ಆರ್‌ ನೊ ಡೀಲ್‌'' ಎಂಬ ಎಂಡೆಮೊಲ್‌ ನಿರ್ಮಾಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಚಾನೆಲ್‌ 4 ವಾಹಿನಿಯ ಹಾಸ್ಯ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಟೀಚರ್ಸ್'' ‌, BBC ಸರಣಿ ''ಮಿಸ್ಟ್ರೆಸಸ್‌'' , ಹದಿಹರೆಯದವರು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವ ''ಸ್ಕಿನ್ಸ್'' ‌ ಮತ್ತು BBC3 ಹಾಸ್ಯನಾಟಕ ಸರಣಿ ''ಬೀಯಿಂಗ್ ಹ್ಯೂಮನ್'' ‌ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ. === ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆ === ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಕೆಲವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಉಪಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವರು. ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ''ಬ್ರಿಸ್ಟೊಲಿಯನ್‌'' ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ, 'ಬ್ರಿಸ್ಲ್‌' ಅಥವಾ 'ಬ್ರಿಝ್ಲ್‌' ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳು rhotic ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವರು. ''car'' ನಂತಹ ಪದಗಳಲ್ಲಿನ ''r'' ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ L'' ಅಥವಾ ''ಅಂತಿಮ L'' ('a' ಅಥವಾ 'o' ಒಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಪದಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ''L'' ಶಬ್ದ ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದು) ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುವ ಈ ಉಪಭಾಷೆಯ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Stoke |first=Harry |authorlink= |coauthors=Vinny Green |title=A Dictionary of Bristle |year=2003 |publisher=Broadcast Books |location=Bristol |isbn=1874092656 }}</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ, 'area' ಎಂಬುದು 'areal' ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ, ಇತ್ಯಾದಿ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷವೇನೆಂದರೆ, ದಿಕ್ಕು ಅಥವಾ ನೆಲೆ ಕುರಿತು ಕೇಳಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ 'to' ಬಳಸುತ್ತಾರೆ (ಈ ಲಕ್ಷಣವು ಸೌತ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಕಡಲತೀರ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ). ಇದಲ್ಲದೆ, 'at' ಬಳಸುವ ಬದಲು 'to' ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ 'it' ಬದಲಿಗೆ 'he', 'him' ಎಂಬ ಸರ್ವನಾಮ ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಬಳಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 'Where's that?' ಎಂಬುದನ್ನು 'Where's he to?' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಪದಪುಂಜವವು ನ್ಯೂಫೌಂಡ್ಲೆಂಡ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ರಫ್ತಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title=An Introduction to Newfoundland Vernacular English | work=Language Variation in Canada | url=http://www.unh.edu/linguistics/courses/790CS/final.papers/NF.English.paper.htm | accessdate=28 January 2007 | archive-date=29 ಜೂನ್ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080629051238/http://www.unh.edu/linguistics/courses/790CS/final.papers/NF.English.paper.htm | url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Cabot Tower (600px).jpg|thumb|alt=An ornate brick tower surrounded by trees. The tower has balconies and is surmounted by a pitched roof with an ornate figure at the apex.|ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ ಹಿಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಕೆಬಟ್‌ ಟವರ್‌ನ ನೋಟ.]] ಫಿಲ್ಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಉಪಭಾಷಾ ಪದಗಳು ಅಂತರಿಕ್ಷ ಯಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಉಪಭಾಷಾ ಸಂಶೋಧಕ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೆ ಎಲ್ಲಿಸ್‌ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. 'ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿಚಿತ್ರ, ಭಾಷೆಯ ಕಾಡು ಸೇಬಿನ ಮರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ನಾನು ಬಹಳ ದಿನಗಳಿಂದ ಕೇಳಿರುವ ಅತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಅಹ್ಲಾದಕರ ಸ್ವಾದ ಹೊಂದಿದೆ' ಎಂದು ಅವರು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಸೈಮನ್‌ ಎಲ್ಮ್ಸ್‌, "ಟಾಕಿಂಗ್‌ ಫಾರ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌", ಪು.39</ref> === ಧರ್ಮ === 2001ರ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 60%ರಷ್ಟು ತಮ್ಮನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; 25%ರಷ್ಟು ಜನರು ತಾವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. UK ಸರಾಸರಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ 72% ಹಾಗೂ 15%ರಷ್ಟಿವೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 2%ರಷ್ಟು [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಮ್]]‌ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 3%). ಇತರೆ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವು 1%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ 9%ರಷ್ಟು ಜನರು ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/statbase/ssdataset.asp?vlnk=6563&More=Y |title= Key Statistics 07: Religion|accessdate=12 May 2007 | date=13 February 2003 |work=Office for National Statistics, Census 2001 }}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಇಗರ್ಜಿಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕತೀಡ್ರಲ್‌ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್‌ ಮೇರಿ ರೆಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಹಾಗೂ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್‌ ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್‌ ಕತಿಡ್ರಲ್‌ ಬಹುತೇಕ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಇಗರ್ಜಿ(ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸದ)ಗಳಲ್ಲಿ ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಚಾಪೆಲ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಡ್ಮೀಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಾನ್‌ ವೆಸ್ಲೆಯವರ ನ್ಯೂ ರೂಮ್‌ ಸೇರಿವೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.newroombristol.org.uk/ |title=The New Room Bristol - John Wesley's Chapel in the Horsefair |work=www.newroombristol.org.uk |accessdate=15 March 2009 }} </ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮಸೀದಿಗಳು,<ref>[6] ^ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ದಾಖಲೆ</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.tijarapages.com/categories.asp?cid=20&id=151 |title=ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮಸೀದಿಗಳು‌ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717060431/http://www.tijarapages.com/categories.asp?cid=20&id=151 |url-status=dead }}</ref> ಹಲವು ಬೌದ್ಧ ಧ್ಯಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳು,<ref>{{cite web |url=http://www.bristolbuddhistforum.org.uk/groups.htm |title=Bristol Buddhist Forum |publisher=www.bristolbuddhistforum.org.uk |accessdate=15 March 2009 |archive-date=15 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515143029/http://www.bristolbuddhistforum.org.uk/groups.htm |url-status=dead }}</ref>, ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ,<ref> {{cite web |url=http://www.bristolhindutemple.co.uk/ |title=The Bristol Hindu Temple |publisher=www.bristolhindutemple.co.uk |accessdate=15 March 2009 }} </ref> ಪ್ರಗತಿಪರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಯೆಹೂದಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳು<ref>{{cite web |url=http://www.mavensearch.com/synagogues/C3382Y41287RX |title=Synagogues in Bristol - Shuls in Bristol - Jewish Temples in Bristol |publisher=www.mavensearch.com |accessdate=15 March 2009 |archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204172221/http://www.mavensearch.com/synagogues/C3382Y41287RX |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ಸಿಖ್‌ ಗುರುದ್ವಾರಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bristolsikhtemple.co.uk/ |title=Bristol Sikh Temple |publisher=www.bristolsikhtemple.co.uk |accessdate=15 March 2009 |archive-date=16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916102522/http://www.bristolsikhtemple.co.uk/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.englandspastforeveryone.org.uk/Counties/Bristol/Projects/EthnicMinorities/Items/Ramgharia_Sikh_Temple?Session/@id=D_dLx4XM484WWSGX1LR3yf |title=Ramgharia Sikh Temple (Gurwara) |work=England's Past for Everyone in Bristol |publisher=Victoria County History |accessdate=23 August 2009 |archive-date=5 ಮಾರ್ಚ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305153032/http://www.englandspastforeveryone.org.uk/Counties/Bristol/Projects/EthnicMinorities/Items/Ramgharia_Sikh_Temple?Session%2F%40id=D_dLx4XM484WWSGX1LR3yf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.boss-uk.org/gurdwara/#avon |title=UK Gurdwara List: Avon |publisher=British Organisation of Sikh Students |accessdate=23 August 2009 |archive-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416163740/http://www.boss-uk.org/gurdwara/#avon |url-status=dead }}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ == [[ಚಿತ್ರ:Victoria Rooms (750px).jpg|thumb|alt= A Palladian style nineteenth century stone building with a large colonnaded porch. In front a large metal statue on a pedestal and fountains with decorations.|ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿಕ್ಟೊರಿಯಾ ರೂಮ್ಸ್‌]] {{Main|Education in Bristol}} ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: 1909ರಲ್ಲಿ ಸನ್ನದು ನೀಡಲಾದ, ರೆಡ್‌ಬ್ರಿಕ್ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಹಾಗೂ, ವೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಮುಂಚೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌) ಇವೆ. 1992ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನ ದೊರಕಿತು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಟನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ, ಹಾಗೂ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌, ವೆಸ್ಲೇ ಕಾಲೇಜ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಎಂಬ ಮೂರು ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ 129 ಶಿಶುವಿಹಾರಗಳು, ಕಿರಿಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bristol-cyps.org.uk/schools/contacts/school_list_primary.html |title=List of primary schools in Bristol |accessdate=13 April 2006 |work=Bristol LEA |archive-date=23 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723093322/http://www.bristol-cyps.org.uk/schools/contacts/school_list_primary.html |url-status=dead }}</ref> 17 ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳು,<ref>{{cite web |url=http://www.bristol-cyps.org.uk/schools/contacts/school_list_secondary.html |title=List of secondary schools in Bristol |accessdate=13 April 2006 |work=Bristol LEA |archive-date=23 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723093157/http://www.bristol-cyps.org.uk/schools/contacts/school_list_secondary.html |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೂ ಮೂರು ನಗರ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರ ಲಂಡನ್‌ನ ವಿಶೇಷ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ನಂತರ, ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="curtis">{{cite news |first=Curtis |last=Polly |authorlink= |coauthors= |title=To have and have not |url=https://www.theguardian.com/education/2008/jan/29/publicschools.schools |work=The Guardian |location=UK |publisher=|date=29 January 2008 |accessdate=29 January 2008 | location=London}}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಲೆಗಳ ಪೈಕಿ ಕೊಲ್ಸ್ಟನ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್, ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್‌, ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್‌ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌, ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಕತೀಡ್ರಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಮರ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌, ರೆಡ್ಲೆಂಡ್‌ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌, ಕ್ವೀನ್‌ ಎಲಿಜಬೆತ್ಸ್‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ (ಬಾಲಕರಿಗಾಗಿರುವ ಏಕೈಕ ಶಾಲೆ) ಹಾಗೂ ರೆಡ್‌ ಮೇಯ್ಡ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ (ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಬಾಲಿಕೆಯರ ಶಾಲೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಜಾನ್‌ ವಿಟ್ಸನ್‌ 1634ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು) ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.redmaids.bristol.sch.uk/page/view/id/1/base/1/ |title=Bristol Independent Girls' Schools |publisher=Redmaids' School |accessdate=15 March 2009 |last= |first= |archive-date=28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228162722/http://www.redmaids.bristol.sch.uk/page/view/id/1/base/1/ |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:university of bristol tower after cleaning arp.jpg|thumb|right|alt=A tall stone nineteenth century with shields on the visible sides and a pepperpot upper storey. In front, traffic and pedestrians on a busy street. |ಪಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಲ್ಸ್‌ ಸ್ಮಾರಕ ಭವನವು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸ್ವತ್ತು.2006-2007ರಲ್ಲಿ ಈ ಗೋಪುರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.]] 2005ರಲ್ಲಿ, ಅಂದಿನ ಅರ್ಥಸಚಿವರು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರದ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ದೇಶದ ಆರು ವಿಜ್ಞಾನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರವೂ ಒಂದೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು ಹಾಗು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹಣ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.bris.ac.uk/university/vc/science-city.html |title=Vice-Chancellor's speeches and articles |accessdate=6 May 2007 |work=[[University of Bristol]] |date=11 November 2005 |archive-date=20 ಜನವರಿ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070120011854/http://www.bris.ac.uk/university/vc/science-city.html |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಅಂಗವಾಗಿ, ಎಮರ್ಸನ್ಸ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ನಲ್ಲಿ £300 ದಶಲಕ್ಷ ವೆಚ್ಚದ ವಿಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನ ನಿರ್ಮಾಣವು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/bristol/somerset/4925556.stm |title=City science park partner named |accessdate=6 May 2007 |publisher=BBC News | date= 20 April 2006 }}</ref> ಜೊತೆಗೆ, ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೌತ್ಮೀಡ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ, ನಗರಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣವು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಎಟ್-ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಜೂ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಆಫ್‌ ನೇಚರ್‌ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯೇಟ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೂಲದ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ, ಹಾಟ್ವೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸರ್‌ [[ಹಂಫ್ರಿ ಡೇವಿ]] <ref> {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/davy_humphrey.shtml |title=Sir Humphry Davy (1778 - 1829) |publisher=BBC News |accessdate=7 March 2009 |last= |first= }} </ref> ಸಹ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ವಾಂಟಮ್‌ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ 1933ರಲ್ಲಿ [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪುರಸ್ಕೃತ ಬೌತವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಪೌಲ್ ಡಿರಾಕ್|ಪಾಲ್ ಡಿರಾಕ್]]‌,<ref>{{cite web |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Dirac.html |title=Dirac biography |publisher=www-groups.dcs.st-and.ac.uk |accessdate=7 March 2009 |last= |first= |archive-date=14 ಮಾರ್ಚ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314093417/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Dirac.html |url-status=dead }}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರದ ಬಿಷಪ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಸಿಸಿಲ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಪೊವೆಲ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ವಿಲ್‌ ವಿಲ್ಸ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಛಾಯಾಚಿತ್ರಣದ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ‌ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ 1950ರಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಬೀಗಲ್‌ 2 ಮಾರ್ಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡರ್(ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶನೌಕೆ) ಯೋಜನೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಗ್ರಹಗಳ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕೊಲಿನ್‌ ಪಿಲಿಂಗರ್‌‌ <ref>{{cite web |url=http://colinpillinger.com/barnstormpr.co.uk/biography.htm |title=barnstormpr - The website of Professor Colin Pillinger, CBE FRS |publisher=colinpillinger.com |accessdate=7 March 2009 |last= |first= |archive-date=18 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218205618/http://colinpillinger.com/barnstormpr.co.uk/biography.htm |url-status=dead }}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು. ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿ ರಿಚರ್ಡ್‌ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಅವರಿಗೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರವು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.richardgregory.org/ |title=Professor Richard Gregory on-line |publisher=www.richardgregory.org |accessdate=7 March 2009 |last= |first= }} </ref> ಫೈಯಿಂಗ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌ನಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಿಷಯಗಳತ್ತ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಲು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ನೆರವಾಗಿವೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಉತ್ತೇಜನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ ಕುರಿತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣಾ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ಉದ್ದಿಮೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.flyingstartchallenge.co.uk/ |title=Flying Start Challenge |publisher=www.flyingstartchallenge.co.uk |accessdate=16 March 2009 |last= |first= |archive-date=5 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205010234/http://www.flyingstartchallenge.co.uk/ |url-status=dead }}</ref> == ಸಾರಿಗೆ == ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಟೆಂಪಲ್‌ ಮೀಡ್ಸ್‌ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಲಂಡನ್‌ ಪ್ಯಾಡಿಂಗ್ಟನ್‌ನತ್ತ ಸಾಗುವ ನಿಯಮಿತ ಅತಿ ವೇಗದ ರೈಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಾಸ್‌‌ಕಂಟ್ರಿ ರೈಲುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಫಸ್ಟ್‌ ಗ್ರೇಟ್‌ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳುಂಟು. ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್ವೇ ನಗರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಅತಿವೇಗದ ಫಸ್ಟ್‌ ಗ್ರೇಟ್‌ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ, ಜೊತೆಗೆ ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್‌ ಹಾಗೂ ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಕ್ರಾಸ್‌ಕಂಟ್ರಿ ರೈಲುಸೇವೆಗಳೂ ಸಹ ಲಭ್ಯ. ನೈಋತ್ಯ ರೈಲುಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುವ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಟೆಂಪಲ್‌ ಮೀಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ಲಂಡನ್‌ ವಾಟರ್ಲೂ ಕಡೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಸೇವೆಗಳಿವೆ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ಕಡೆಗೆ ನಿಯಮಿತವಾದ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳಿವೆ.<ref name="progrep">{{cite web |url=http://www.progress-project.org/Progress/bristol.html |title=Bristol (UK) |publisher=www.progress-project.org |accessdate=16 March 2009 |last= |first= |archive-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207091436/http://progress-project.org/Progress/bristol.html |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Temple Meads station.jpg|thumb|left|alt= A railway station with curved platforms under an arched iron framed roof with roof-lights. A passenger train stands at the platform on the right and on the left passengers waiting for a train.|ಟೆಂಪಲ್‌ ಮಿಡ್ಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ವೆಸ್ಟ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌‌ಗೆಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಅಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಎಂ4 ಮೋಟಾರ್ವೇ ಮೂಲಕ ನಗರವು ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್‌ನಿಂದ ಎಕ್ಸೆಟರ್‌ ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಉತ್ತರ-ನೈರುತ್ಯ ಅಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಎಂ5 ಮೋಟಾರ್ವೇ ಮೂಲಕ ನಗರವು ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಎಂ5 ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಎಂ4 ಸೆವರ್ನ್‌ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್‌ ನಡುವಣ ಎಂ49 ಮೊಟಾರ್ವೇ ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಮಾರ್ಗ ಹೊಂದಿದೆ. ಎಂ32 ಮೊಟಾರ್ವೇ ಎಂಬುದು ಎಂ4 ಮೋಟಾರ್ವೇಯಿಂದ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದತ್ತ ಹೋಗುವ ಉಪರಸ್ತೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="progrep" /> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (BRS) ಲಲ್ಸ್‌ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. 2001ರಿಂದಲೂ, ಅದರ ರನ್‌ವೇ, ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತಿತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="progrep" /> [[ಚಿತ್ರ:Bristol airport overview.jpg|thumb|left|alt=An aerial view of an airport with one main runway, car parks on the left and right, and aircraft parked outside terminal buildings on the right. |ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಲಲ್ಸ್‌ಗೇಟ್‌]] ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಸ್‌ ಸೇವಾ ಜಾಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮುಂಚೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಆಮ್ನಿಬಸ್‌ ಕಂಪೆನಿ ಎನ್ನಲಾದ ಫಸ್ಟ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರೆ ಬಸ್‌ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ ಎ-ಬಸ್‌,<ref>{{cite web |url=http://www.abus.co.uk/ |title=Abus |accessdate=20 December 2008 }}</ref> ಬ್ಯೂಗ್ಲರ್ಸ್‌,<ref>{{cite web |url=http://www.buglercoaches.co.uk/documents/500Route.pdf |title=Buglers 500 Service |format=PDF |accessdate=20 December 2008 |archive-date=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090224235339/http://www.buglercoaches.co.uk/documents/500Route.pdf |url-status=dead }}</ref> ಯುಲಿಂಕ್‌,<ref>{{cite web |url=http://www.uwe.ac.uk/hsv/transport/bus.shtml |title=Ulink |accessdate=20 December 2008 |archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808225557/http://www.uwe.ac.uk/hsv/transport/bus.shtml |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೂ ವೆಸೆಕ್ಸ್‌ ಕನೆಕ್ಟ್‌.<ref>{{cite web |url=http://wessexconnect.net/busroutes.aspx |title=Wessex Connect |accessdate=20 December 2008 |archive-date=15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081215035341/http://wessexconnect.net/busroutes.aspx |url-status=dead }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಸ್‌ ಸೇವೆ ಬಹಳ ದುಬಾರಿ ಹಾಗೂ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರದ ಕಾರಣ ವ್ಯಾಪಕ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ. ವಿಳಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಾ ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.theyworkforyou.com/debate/?id=2006-01-17c.685.4 |title=Oral Answers to Questions—Transport |accessdate=12 May 2007 |author=Kerry McCarthy, ''et al.'' |authorlink= |coauthors= |date=17 January 2006 |year= |month= |work=British House of Commons |publisher=Hansard |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/bristol/somerset/4716023.stm |title=Bus firm must reduce city fleet |accessdate=6 May 2007 |work=[[BBC News Online]] | date= 25 July 2005 }}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಕಾರುಗಳ ಬಳಕೆ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು. ಹಾಗು ನಗರವು ಸಂಚಾರದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕ £350 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="ltp06.1">{{cite web |url=http://travelplus.org.uk/our-vision/joint-local-transport-plan-3/let%27s-talk---read-the-draft-jltp3 |title=Joint Local Transport Plan |year=2006 |publisher=B&NES, Bristol City, North Somerset and South Gloucestershire councils |accessdate=22 July 2009 |archive-date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101024204219/http://travelplus.org.uk/our-vision/joint-local-transport-plan-3/let%27s-talk---read-the-draft-jltp3 |url-status=dead }}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೊಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ ಸ್ನೇಹಿ ನಗರವೆಂದೆನಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಬಸ್‌ ಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಉಚಿತ ಹಾಗೂ ಸುಭದ್ರವಾದ ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಹ ಇದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Transport-Streets/Roads-highways-and-pavements/motorcycles/motorcycles.en | work= Bristol City Council | title= Motorcycles | accessdate= 24 September 2007 | archive-date= 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071012200652/http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Transport-Streets/Roads-highways-and-pavements/motorcycles/motorcycles.en | url-status= dead }}</ref> 2000ದಿಂದಲೂ, ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಲಘು ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೂ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಯಾವುದೇ ಇಂಗಿತ ತೋರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಹಣಬೆಂಬಲದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.hm-treasury.gov.uk/d/sus_2.pdf |title=Memorandum on Government Discrimination against Innovative Low-cost Light Rail in favour of Urban Diesel Buses | month= March | year= 2006 | accessdate=1 January 2009 |format=PDF |work=Sustraco / H.M. Treasury }}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಬೆಂಬಲದ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಯು ಹಲವು ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗಗಳ ಪುನರ್ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಕಾಮಗಾರಿಯೂ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.gbsts.com/ |title=Greater Bristol Strategic Transport Study Chapter 6 |accessdate=12 May 2007 |author=Atkins |authorlink= |coauthors= |date= |year=2005 |month= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070413000653/http://www.gbsts.com/ |archivedate=13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 |quote= |url-status=dead }}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಾರ್ಕ್‌-ಅಂಡ್‌-ರೈಡ್‌ ತಾಣಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/navigation/transport-and-streets/parking/park-and-ride/ |title=Park and Ride |accessdate=8 May 2007 |publisher=Bristol City Council |archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080926062937/http://www.bristol.gov.uk/ccm/navigation/transport-and-streets/parking/park-and-ride/ |url-status=dead }}</ref> ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಫೆರಿ ಬೋಟ್‌ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯಿದೆ. ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ ಮತ್ತು ನಂಬರ್‌ ಸೆವೆನ್‌ ಬೋಟ್‌ ಟ್ರಿಪ್‌ಗಳು ವಿಹಾರಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Transport-Streets/Public-Transport/ferry-services.en;jsessionid=6D9825506E1B2B50048CD0610363B88D.tcwwwaplaws1 |title=Ferry Services |publisher=Bristol City Council |accessdate=22 August 2010 |archive-date=3 ಜುಲೈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100703075904/http://www.bristol.gov.uk/ccm/content/Transport-Streets/Public-Transport/ferry-services.en |url-status=dead }}</ref> ಏವನ್ಮೌತ್‌ ಮತ್ತು ಸೆವರ್ನ್‌ ಬೀಚ್‌ ಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಸೆವರ್ನ್‌ ಬೀಚ್‌ ಲೈನ್‌ ರೈಲು ಸೇವೆಯು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹೊರವಲಯ ರೇಲ್ವೆಯಾಗಿದೆ. ಬೀಚಿಂಗ್‌ ಏಕ್ಸ್‌ ಅನ್ವಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ಪೊರ್ಟಿಸ್‌ಹೆಡ್‌ ರೇಲ್ವೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ರಾಯಲ್‌ ಪೊರ್ಟ್‌ಬ್ಯೂರಿ ಡಾಕ್‌ ತನಕ 2000-2002 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕೆಗಾಗಿ ಪುನಃ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್‌ ರೇಲ್‌ ಅಥಾರಿಟಿ ರೇಲ್ವೆ ಸರಕು ಅನುದಾನ ಇದಕ್ಕೆ ಲಭಿಸಿತ್ತು. ಪೊರ್ಟಿಸ್‌ಹೆಡ್‌ ತನಕ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (5 ಕಿಮೀ.) ಉದ್ದನೆಯ ಹಳಿ ಜೋಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲು ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿದೆ. (ಪೊರ್ಟಿಸ್‌ಹೆಡ್‌ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಳದ ಪಟ್ಟಣ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ರಸ್ತೆಯ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ).<ref>{{cite web |url=http://www.theyworkforyou.com/debates/?id=2005-01-24a.134.0 |title=Bristol-Portishead Rail Link |accessdate=12 May 2007 |author=|authorlink= |coauthors= |date=24 January 2005 |work=House of Commons Debate |publisher=Hansard |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಗ್ರೇಟರ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೆಟ್ರೊ ಸ್ಕೀಮ್‌ ಯೋಜನೆಯಡಿ ರೈಲುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.westofengland.org/media/98508/item%2004%20greater%20bristol%20metro%2013%20march%202009.pdf |title=Greater Bristol Metro |publisher=West of England Partnership |accessdate=20 September 2009 |archive-date=15 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515034151/http://www.westofengland.org/media/98508/item%2004%20greater%20bristol%20metro%2013%20march%202009.pdf |url-status=dead }}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ <ref> {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/bristol/somerset/7462791.stm |title=Bristol named first cycling city |publisher=BBC NEWS |date=19 June 2008 |accessdate=16 March 2009 |last= |first= }} </ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ನಗರವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ ಸಿಟಿ {{'"}} ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗು ಜೀವನಾಡಿ ಸಾರಿಗೆ ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಸಸ್ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಇದು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಗರವಲಯದ ಸೈಕಲ್‌ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಬಾತ್‌ ಹಾಗೂ ಲಂಡನ್‌ ನಗರಗಳತ್ತ, ಹಾಗೂ ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ ಕಡೆಗೆ, ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ನೈಋತ್ಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ (ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌)ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ ಚಟುವಟಿಕೆ ತೀವ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ. 2001ರಿಂದ 2005ರ ತನಕ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ 21%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು.<ref name="ltp06.1" /> == ಅವಳಿ ನಗರಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:castle.park.bristol.arp.jpg|thumb|alt=The walls and tower of an old ruined church set in a paved area and surrounded by a park. On the left is water with some pontoons morred and in the background office blocks, streets and church spires.|ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಕ್ಯಾಸ್ಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿರುವ ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಇಗರ್ಜಿ.]] ಅವಳಿ ನಗರಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಮೊದಲ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸಹ ಒಂದು. 1947ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಡೊ ಜತೆಗೆ ನಂತರ ಹ್ಯಾನೊವರ್‌ಜತೆ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಅವಳಿ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Hanover">{{cite web|url=http://www.hannover.de/de/buerger/entwicklung/partnerschaften/staedte_regionspartnerschaften/index.html|title=Hanover - Twinn Towns|publisher=[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2007-2009 [http://www.hanover.de/ HANNOVER.de] - Offizielles Portal der Landeshauptstadt und der Region Hannover in Zusammenarbeit mit hier.de|language=German|accessdate=17 July 2009|archive-date=24 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724012346/http://www.hannover.de/de/buerger/entwicklung/partnerschaften/staedte_regionspartnerschaften/index.html|url-status=dead}}</ref> ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್‌ ನಗರಗಳು ಅವಳಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲು. ನಂತರ, 1984ರಲ್ಲಿ ಪೊರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಪೋರ್ಟೊ,<ref name="Porto International">{{cite web|url=http://www.cm-porto.pt/document/449218/481584.pdf|title=International Relations of the City of Porto|publisher=[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2006-2009 Municipal Directorateofthe PresidencyServices InternationalRelationsOffice|accessdate=10 July 2009|archive-date=13 ಜನವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113054303/http://www.cm-porto.pt/document/449218/481584.pdf|url-status=dead}}</ref> 1988ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಟಿಬಿಲಿಸಿ,<ref name="Tbilisi Sister Cities">{{cite web|url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571|title=Tbilisi Municipal Portal - Sister Cities|publisher=© 2009 - Tbilisi City Hall|accessdate=16 June 2009|archive-date=24 ಜುಲೈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724120155/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571|url-status=dead}}</ref> 1989ರಲ್ಲಿ ನಿಕಾರಾಗುವಾದ ಪೂರ್ಟೊ ಮೊರಾಜಾನ್‌ Puerto Morazan, 1990ರಲ್ಲಿ ಮೊಝಾಂಬಿಕ್‌ನ ಬೇರಾ ಹಾಗೂ 2001ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಗ್ವಾಂಗ್‌ಝೌ,<ref name="Guangzhou">{{cite web|url=http://www.gzwaishi.gov.cn/Item/3970.aspx|title=Sister Cities of Guangzhou|publisher=Guangzhou Foreign Affairs Office|accessdate=10 February 2010}}</ref> ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಅವಳಿ ನಗರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Bristol">{{cite web|url=http://www.bristol.gov.uk/ccm/navigation/leisure-and-culture/tourism-and-travel/town-twinning/|title=Bristol City - Town twinning|publisher=Bristol City Council|accessdate=17 July 2009|archive-date=28 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728075325/http://www.bristol.gov.uk/ccm/navigation/leisure-and-culture/tourism-and-travel/town-twinning/|url-status=dead}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಟ್ಟಿ * [[:ವರ್ಗ:People from Bristol|ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮೂಲದ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]] * W.D & H.O ವಿಲ್ಸ್‌ * ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಜಲಾಶಯಗಳು * ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು * ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ * ಮಾಲ್ಟೀಸ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌ (ಅನಧಿಕೃತ ಕೌಂಟಿ ಹೂವು) * ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹಲವು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಏಕೆ ಈ ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುವ ಹೋಟೆಲ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌. {{Clear}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Bristol}} * [http://www.bristol.gov.uk/ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್] * [http://www.visitbristol.co.uk/ ವಿಸಿಟ್‌ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌], ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವ ಅಂತರಜಾಲತಾಣ * {{wikivoyage|Bristol}} * {{dmoz|/Regional/Europe/United_Kingdom/England/Bristol}} {{Geographic Location |title = '''Neighbouring counties''' |Centre = Bristol |North = [[Gloucestershire]] |Northeast = |East = [[Gloucestershire]] |Southeast = |South = [[Somerset]] |Southwest = |West = ''[[Severn Estuary]]'' |Northwest = }} {{UK cities}} {{Coord|51|27|N|2|35|W|type:city|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಸೆವರ್ನ್ ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡ ಲೇಖನಗಳು (UK ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌)]] [[ವರ್ಗ:ಸರಕು ಬಂದರುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೈಋತ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೈಋತ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] mp1pu5a2lz77tyj16epjrce1p808d0y 0 25882 1379659 1357046 2026-08-10T01:15:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379659 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|article=September 2010|confusing=March 2010|refimprove=March 2010|tone=March 2010|cleanup =August 2008}} {{POV-check|date=March 2010}} [[File:Caste and Community of Profile People below povertyline in India.PNG|thumb|300px|right|ಭಾರತದ ಬಡತನ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿರುವ ಜನವರ್ಗದ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಾಚಾರ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಇಂದು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವಾವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ/ಭಾಷಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಈ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾದುದ್ದೆಂದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಅಂದರೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ.ಇದನ್ನು ನೀಡುವ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅವರು ಇಂತಹ ಸೇವಾವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.ಈ ಕೊರತೆ ನೀಗಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಕೋಟಾ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ವಹಿಸಲು ನೀಡಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಉನ್ನತ <ref>{{Cite web |url=http://asj.sagepub.com/cgi/reprint/43/3/235 |title=ಡೆ ಝವರ್ಟ,ದಿ ಲಾಜಿಕ್ ಆಫ್ ಅಫರ್ಮೇಟಿವ್ ಆಕ್ಷ ನ್: ಕಾಸ್ಟ್,ಕ್ಲಾಸ& ಕೋಟಾಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ,Acta Sociologica 2000; 43; 235 |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091026015240/http://asj.sagepub.com/cgi/reprint/43/3/235 |url-status=dead }}</ref> ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 27% ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಿದೆ.ಆಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊಟಾವನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಸರ್ವೋಚ್ಚ <ref>{{Cite web |url=http://www.india-server.com/news/sc-says-no-to-double-quota-1240.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=1 ಜೂನ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601001553/http://www.india-server.com/news/sc-says-no-to-double-quota-1240.html |url-status=dead }}</ref> ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ.50 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಾರದು. ಆದರೆ ಭಾರತದ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]]ದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 68% ರಷ್ಟಿದೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ 14% ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮುಂದವರೆದ ಜನಾಂಗದವರಿಗೂ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://news.in.msn.com/specials/Gujjaragitation.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=1 ಜೂನ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080601033233/http://news.in.msn.com/specials/Gujjaragitation.aspx |url-status=dead }}</ref> ಮೀಸಲಾತಿ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮಾಜಿಕ ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯ ಅನುಭವಿಸುವ ಜನಾಂಗಗಳ ಹಕ್ಕು ರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕಂಡ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸರಾಸರಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೇಳೈಸುವುದೇ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ಜಾತಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಮಾನದಂಡವಾಗಿದೆ. ಇದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಪಡೆದ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ವರ್ಗಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯವಿದೆ.(ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವೂ ಕಡಿಮೆಯೇ)ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ,(ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಅದಲ್ಲದೇ ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಸರಾಸರಿ ಕಡಿಮೆ.)ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಜನರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ವಿರಳ,ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫೆಮಿಲಿ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಸರ್ವೆ ಇದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಅಂದರೆ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಬರದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯೆಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ,ತನ್ನ ಸಂವಿಧಾನ [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಕಾನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ.ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು (SC) ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು (ST)ಇತ್ಯಾದಿ. ಹೀಗೆ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಗಾರರು SCs ಮತ್ತು STs ಎಂಬ ಗುಂಪು ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು,ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ವರ್ಗವು ಶೋಷಣೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶ ಕಟ್ಟುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳದಿರಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ,ಇಂತಹ ಒಂದು ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂವಿಧಾನವು 15% ಮತ್ತು 7.5% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ/ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದೆ.SCs ಮತ್ತು STs ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯು ಇದುವರೆಗೂ ಅಡಳಿತ ಮಾಡಿದ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಲೇ ಬರಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಇತರ ವರ್ಗಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯು 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಾರದೆಂಬ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸಿ ಸಮಾನವಕಾಶದ ಮಾರ್ಗ ಸೂಚಿಸಿದೆ.(ಸಂವಿಧಾನವು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿಲ್ಲ)ಆದರಿಂದ ಮೀಸಲಾತಿ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿರ್ಭಂದ ವಿಧಿಸಿದೆ. ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ 50% ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಿದ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಇದ್ದು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ-ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣವು 69% ಮತ್ತು 87% ರಷ್ಟನ್ನು ಆಯಾ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.(ಕೆಳಗಿನ ವರ್ಗವಾರು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿವರ ನೋಡಿ) ==ಆಚರಣೆಯ ಇತಿಹಾಸ== {{Main|Poona Pact|Communal Award|1946 Cabinet Mission to India|Kalelkar Commission|Mandal Commission|2006 Indian anti-reservation protests}} ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ (BCs) ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಮೀಸಲಾತಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಂಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ ರಾಜರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸವಲತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಛತ್ರಪತಿ ಶಾಹುಜಿ ಮಹಾರಾಜ,ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಮಹಾರಾಜಾ ಆಫ್ ಕೊಲ್ಲಾಪುರ್ ಇವರುಗಳು 1902 ರ ಮುಂಚೆಯೇ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದವರ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಲು ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿ ರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ಆಗಿನ 1902 ರ ಒಂದು ಸೂಚನಾ ಪತ್ರವು ಕೊಲ್ಹಾಪುರ್ ದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ 50% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯ/ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ನೀಡಿತ್ತು, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಶೋಷಿತ ವರ್ಗದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ನೋಟಿಫಿಕೇಶನ್ ಇದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯತೆಯು ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಹಿಂದುಳಿದವರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಈ ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗಿಕರಣವು ಉತ್ತರ ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅದಲ್ಲದೇ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯವೆನಿಸಿದ ಜಾತಿ/ಸಮುದಾವು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಣೆಯಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೃತ್ತಿಪರತೆ ಹೊಂದಿದ ಜಾತಿಗಳು ಹಿಂದು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಯೇತರ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಈ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮನುಕಾಲದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಅದೇ ವಿಧವಾದ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅನುಕ್ರಮಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿವರ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ವಸಾಹತು ಕಾಲದಲ್ಲಿ 1802 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತಿವಾರು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಿತು. ಇದು 1881 ರಿಂದ 1931 ರ ವರೆಗೆ ನಡೆದ ಜನಗಣತಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾಯಿತು. ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಚಳವಳಿಯು ಅದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ್ದು ಮೊದಲು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ. ಹೀಗೆ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು,ಅವರೆಂದರೆ: ರೆಟ್ಟಮಲೈ ಸ್ರಿನಿವಾಸ್ ಪರೈಯಾರ್ ,ಅಯೊತಿದಾಸ್ ಪಂಡಿತರ್ www.paraiyar.webs.com, ಜ್ಯೋತಿಬಾ ಪುಲೆPhule, ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಛತ್ರಪತಿ ಸಾಹು ಜಿ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರರು,ಮೇಲ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕೆಡವಿಹಾಕಿದರು. ಭಾರತವು ಹಲವಾರು ಸ್ವಗೋತ್ರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಣೆಯಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಜಾತಿಗಳು ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗಗಳ ದರ್ಜೆಗಳನ್ನು ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಬಹಿಷ್ಕಾರಗಳು ಕೆಳಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.ಇದರಿಂದ ಅಂತಹ ವರ್ಗಗಳು ಹಲವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ,[[ಶಿಕ್ಷಣ]]ವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಇದು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಜಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಂದರೆ "ಮನುಸ್ಮೃತಿ"ಯಲ್ಲಿ "ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮ"ದಡಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರವರ ವೃತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. "ವರ್ಣ "ಎಂಬುದನ್ನು ವರ್ಣಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ (ವರ್ಣ+ಆಶ್ರಮ)ಎಂಬುದನ್ನು 'ಬಣ್ಣ'ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ಅರ್ಥೈಸಬಾರದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಆಚರಣೆಯು ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತಿತ್ತು. * ** 1882 - ಹಂಟರ್ ಆಯೋಗ ನೇಮಕ. ಮಹಾತ್ಮಾ ಜ್ಯೊತಿರಾವ್ ಫುಲೆ ಅವರು ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವಂತೆ,ಅದು ಜಾತಿಗೆ ಸರಾಸರಿ/ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ನೀಡುವಂತೆ ಅವರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ** ಆಗ 1891-ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯು 1891 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಕೇಳಿ ಬಂತು.ಟ್ರ್ಯಾವಂಕೂರ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದವರನ್ನು ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ಹೋರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. **ನಂತರ 1901-ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊಲ್ಹಾಪುರ ರಾಜ ಶಾಹು ಮಹಾರಾಜರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಾಗಲೇ ಬರೋಡಾ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. **ಮುಂದೆ 1908- ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಇವುಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ** ಹೀಗೆ 1909- ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಆಕ್ಟ್ 1909 ರ ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ** ಅದರ ಹಿಂದೆಯೇ 1919 -ರಲ್ಲಿ ಮೊಂಟ್ಯಾಗು-ಚೆಲ್ಮ್ಸ್ ಫೊರ್ಡ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಅಂದರೆ ಚೆಲ್ಮ್ಸ್ ಫೊರ್ಡ್ ಅವರ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಜಾರಿಯಾದವು. ** 1919-ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಆಕ್ಟ್ 1919 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಯಿತು. ** 1921-ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕೋಮುಸಮುದಾಯಕ್ಕಾಗಿ (G O),ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶವೊಂದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರಿಗೆ ಶೇಕಡಾ 44,ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಶೇಕಡಾ 16,ಶೇಕಡಾ 16 ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಿಗೆ,ಶೇಕಡಾ 16 ಆಂಗ್ಲೊಇಂಡಿಯನ್ಸ/ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರಿಗೆ ಮತ್ತು ಎಂಟರ ಶೇಕಡಾವನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ** ಮುಂದೆ 1935-ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಒಂದು ಪೂನಾ ಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಎನ್ನುವ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಮತ್ತು ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತು. ** 1935 - ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನೆ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಆಕ್ಟ್ 1935 ಇದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು. ** 1942- ರಲ್ಲಿ [[ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ವರ್ಗಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯವರ ಮುಂದುವರಿಯುವಿಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಅವರೂ ಕೂಡಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸ-ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೆಯೊಡ್ಡಿದರು. **1946-ರಲ್ಲಿ 1946 ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಿಶನ್ ಟು ಇಂಡಿಯಾ ತನ್ನ ನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅನುಪಾತಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ನೀಡಲು ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಹಲವಾರು ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು. ** 1947-ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯಿತು. ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು [[ಧರ್ಮ]], ಜನಾಂಗ,ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಜನನದ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಡಾಖಂಡಿತವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿತು.<ref name="consti">[http://www.servat.unibe.ch/icl/in00000_.html ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ(ಶಾಸನ)(ರಾಜ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆ)]</ref>. ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನವು ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸಮಾನತೆಯೊಂದಿಗೆ "ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಜನರಿಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಗಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು".<ref name="consti" /> ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ದೊರಕಿಸಲು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿತು.ಇವುಗಳು ಬರಬರುತ್ತಾ ಪ್ರತಿ 10 ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಗೆಯೇ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. **1947-1950- ರ ವಿಧಾನಮಂಡಲಗಳ ಚರ್ಚೆಗಳು. **26/01/1950-ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಯಾಯಿತು. **1953-ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದವರ ಪ್ರಗತಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಾಲೇಕರ್ ಆಯೋಗವನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಬಗೆಗಿನ ವರದಿಯನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದವರ OBC ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. **1956-ಕಾಕಾ ಕಾಲೇಕರ್ ಅವರ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯ ವಿಷಯ ಸೂಚಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. **1976-ಶೆಡ್ಯುಲ್ ಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿಗೊಳಗಾದವು. ** 1979- ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗವನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Bhattacharya">[117]^ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅಮಿತ್, . {{Cite web|url=http://www.theotherindia.org/caste/who-are-the-obcs.html|title=Who are the OBCs?|accessdate=2006-04-19 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060627065912/http://www.theotherindia.org/caste/who-are-the-obcs.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 27 June 2006}}''ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ,8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2006.</ref> ಈ ಆಯೋಗವು ಉಪ-ಜಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂದರೆ ಇನ್ನುಳಿದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ (OBC) ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿ ಕಲೆಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.ಅದು 1930 ಜನಗಣತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮತ್ತೆ 1,257 ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಒಟ್ಟು OBC ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 52% ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name="Ramaiah">{{Cite web | last = Ramaiah | first = A |date=6 June 1992 | url = http://www.tiss.edu/downloads/ppapers/pp1.pdf | title = Identifying Other Backward Classes | format = PDF | work = | pages = 1203–1207 | publisher = Economic and Political Weekly | language = | accessdate = 2006-05-27 | curly = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20051230030051/http://www.tiss.edu/downloads/ppapers/pp1.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 30 December 2005}}</ref><ref name="Ramaiah" /> ** 1980-ಆಯೋಗವು ಪ್ರಸಕ್ತ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ತರುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.ಅದನ್ನು 22% ರಿಂದ 49.5% ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿತು.ಹೀಗೆ ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2297 ಕ್ಕೇರಿತು.ಇದು ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಪಟ್ಟಿಗಿಂತ 60% ರಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು. ** 1990-ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಪ್ರತಾಪ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಟಾನಗೊಳಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಚಳವಳಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡವು. ರಾಜೀವ್ ಗೊಸ್ವಾಮಿ, ಡೆಲ್ಹಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಸ್ವಯಂ-ಆತ್ಮಾಹುತಿ ಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಇದನ್ನೇ ಅನುಕರಿಸಿದರು. ** 1991-ರಲ್ಲಿ [[ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹರಾವ್|ನರಸಿಂಹರಾವ್]] ಸರ್ಕಾರವು ಮುಂದುವರೆದ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬಡವರಿಗೆ 10% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ** 1992-ರಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇಂದಿರಾ ಸಾಹನಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಅದಲ್ಲದೇ ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ **1995- ಸಂಸತ್ತು 77 ನೆಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಆರ್ಟ್ 16(4) ನಿಯಾಮಾವಳಿಗೆ ತಂದು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಬಡ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ನಂತರ ಮುಂದಿನ 85ನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ತಾರ್ಕಿಕ ಸುಸಂಬಂಧಿತ ಹಿರಿತನದ ಬಡಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ** 1998-ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ ನಡೆಸಿ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮೂದಾಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಇದನ್ನು 32% ಎಂದು [70]ತೋರಿಸಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ OBC ಗಳ ನಿಖರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.ಈ ಜನಗಣತಿ ಆಧಾರವು ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದರೂ ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯ [http://in.news.yahoo.com/060524/43/64i2a.html] ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿದೆ. ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸುಳ್ಳು ಸಂಖ್ಯಾ ಬಲದಿಂದ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗವನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ [http://www.business-standard.com/common/storypage.php?autono=264481&amp;leftnm=4&amp;subLeft=0&amp;chkFlg=] ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ OBC ಯು ಮುಂದುವರಿದ ಜಾತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯಾಬಲವನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ. ** ಆಗ 2005,ಆಗಸ್ಟ್ 12-ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ 7 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪೀಠ ಆಗಸ್ಟ್ 12,2005 ರಲ್ಲಿ ಪಿ.ಎ ಇನಾಮದಾರ್ & ಅದರ್ಸ್ ವಿರುದ್ದ ಮಾಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ;ರಾಜ್ಯವು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಹಿತ-ಅನುದಾನರಹಿತ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಟಾನಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.ಇದರಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ** 2005- ರಲ್ಲಿ 93 ನೆಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತಂದು.ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಿತಲ್ಲದೇ ಖಾಸಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆಗಸ್ಟ್ 2005 ರ ತೀರ್ಪಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. **2006-ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸಾಂವಿಧಾನಿದ ಪೀಠವು ಎಂ.ನಾಗರಾಜ್ & ಅದರ್ಸ್ ವಿರುದ್ದ ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ & ಅದರ್ಸ್ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆರ್ಟ್ 335 ನಿಯಮ 16(4) (A) 16(4)(B) ಗಳಿಗೆ ಸಿಂಧುತ್ವ ನೀಡಿತು. ** 2006-ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ 49.5% ಕ್ಕೇರಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನೋಡಿ ** 2007-ರಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ OBC ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ತಡೆ ನೀಡಿತು. **2008- ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 2008 ಏಪ್ರಿಲ್ 10 ರಂದು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಧಿ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ 27% ರಷ್ಟು OBC ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೆಂದರೆ "ಕೆನೆ ಪದರನ್ನು"ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಪರಿಧಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿತು. ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಬಗೆಗೆ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲವು ಉತ್ತರ ನೀಡಲಿಲ್ಲ,ಯಾವಾಗ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಬಗ್ಗೆ ಕಾನೂನು ರಚಿಸಿದಾಗ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ,ಆಗ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ದೊರಕೀತು. ಈ ತೀರ್ಪು ಅದರ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಸುವವರು ಎಂಬ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿತು. ಕೆನೆ ಪದರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹಲವಾರು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಯಿತು:<ref name="telegraphcutoff">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1080411/jsp/frontpage/story_9123781.jsp|title=New Cutoff for OBCs|date=11 April 2008|accessdate=2008-04-11|work=The Telegraph}}</ref> ಯಾರು ವಾರ್ಷಿಕ 250,000 ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಮೀಸಲಾತಿ ಪರಿಧಿಗೆ ಬರಲಾರರು. ಅದಲ್ಲದೇ ವೈದ್ಯರ ಮಕ್ಕಳು,ಎಂಜನೀಯರ್ ಗಳು,ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟಂಟ್ ಗಳು,ನಟರು,ಮಾಧ್ಯಮ ವೃತ್ತಿಪರರು,ಬರೆಹಗಾರರು,ಅಧಿಕಾರಿಗಳು,ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು,ಕರ್ನಲ್ ದರ್ಜೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದರ್ಜೆ,ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರುಗಳ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ A ಮತ್ತು B ವರ್ಗದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮಕ್ಕಳು MP ಗಳು ಮತ್ತು MLA ಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಮೀಸಲಾತಿ ಕೋಟಾಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವಂತೆ ಅದು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿತು. ==ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ == ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಕೆಲವು ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದೆ,ಕೆಲವೊಂದನ್ನು ಮರುಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಮೀಸಲಾತಿ ಬಗೆಗಿನ ಹಲವಾರು ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ,ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಾಗ ಅಗತ್ಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮೂಲಕ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಹಲವಾರು ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹಗುರಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸಂದರ್ಭಗಳೂ ಇವೆ. ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಷ್ಟಾನದ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿ,:<ref>[http://www.indianexpress.com/story/14983.html IndianExpress.com :: Court, quota and cream]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.savebrandindia.org/pil_article.html |title=www.ಸೇವ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಇಂಡಿಯ.org |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=21 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721121431/http://www.savebrandindia.org/pil_article.html |url-status=dead }}</ref> {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="8" style="font-size:small" |- bgcolor="lightgreen" ! ವರ್ಷಗಳು ! ತೀರ್ಪು ! ಅನುಷ್ಟಾನದ ವಿವರಗಳು |- | 1951 | (ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿ ಮೂಲದ ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ಪ್ರತಿ ಕೋಮು-ವರ್ಗ ಆಧಾರದಮೂಲಕ ನೀಡುವ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಖಂಡ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 15(1) ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ.ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ ವಿರುದ್ದ. ಶ್ರ್ರೀಮತಿ. ಚಂಪಕಮ್ ದೊರೆರಾಜನ್ AIR 1951 SC 226) | 1ನೆಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ(Art. 15 (4)) ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನೇ ಅಸಿಂಧುಗೊಳಿಸುವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಇದಾಗಿದೆ. |- | 1963 | ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎಂ,ಆರ್ ಬಾಲಾಜಿ ವಿರುದ್ದ AIR 1963 SC 649 ಮೈಸೂರು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು 50% ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದೆ | ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮಿಳುನಾಡು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ (69% ರಷ್ಟು 9 ನೆಯ ಶೆಡ್ಯುಲ್ )ರಾಜಸ್ಥಾನ್ (68% ಪ್ರಮಾಣ ಇದರಲ್ಲಿ 14% ರಷ್ಟು ಮುಂದುವರೆದ ಜಾತಿಗಳು,ಗುಜ್ಜಾರ್ ರ ಚಳವಳಿ ನಂತರ)ಇಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯು 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ. ತಮಿಳುನಾಡು 1980 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರಿಮಿತಿ ಮೀರಿತು. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು 2005 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಮಿತಿ ದಾಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು,ಮತ್ತೆ ಇದನ್ನು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿತು. |- | 1992 | ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇಂದಿರಾ ಸಾಹನಿ & ಇನ್ನುಳಿದವರ ವಿರುದ್ದ ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು AIR 1993 SC 477 : 1992 Supp (3)SCC 217 ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿತು.. | ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ |- | | ಇನ್ನುಳಿದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆನೆ ಪದರನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು,ಈಗಾಗಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಈ ಸವಲತ್ತನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತು. | ತಮಿಳುನಾಡು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದವು ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಮೀಸಲಾತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆನೆ ಪದರನ್ನು ತೆಗೆದಿಲ್ಲ (ಇನ್ನೂ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿದೆ). |- | | ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು 50% ರ ಮಿತಿ ದಾಟದಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು. | ತಮಿಳು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಅಳವಡಿಸಿದವು |- | | ಮುಂದುವರಿದ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದವರಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಅಸಿಂಧುಗೊಳಿಸಿತು. | ತೀರ್ಪುಗಳು ಜಾರಿಗೊಂಡಿದ್ದು |- | | ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್,ಎಸ್. ರೈಲ್ವೆ. v. ರಂಗಾಚಾರಿ AIR 1962 SC 36, ಪಂಜಾಬ ರಾಜ್ಯ v. ಹಿರಾಲಾಲ್ 1970(3) SCC 567, ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಶೋಷಿತ ಕರ್ಮಚಾರಿ ಸಂಘ (ರೈಲ್ವೆ) v. ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾof India (1981) 1 SCC 246 ಇದರಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಮೂಲಕ ನೇಮಕ ಅಥವಾ ನಿಯಮಾವಳಿ (Article) 16(4) ಇದರಲ್ಲಿ ಭಡ್ತಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಇದನ್ನು ಇಂದಿರಾ ಸಹಾನಿ & Ors v ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮೀರಿದ ತೀರ್ಪು ಬಂದಿದೆ AIR 1993 SC 477 : 1992 Supp (3) SCC 217 ಇದರಲ್ಲಿ ಬಡ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ Vs ವರ್ಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ AIR 1996 SC 448,ಅಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಜನುಜಾ & (ಅದರ್ಸ್ )Ors Vs ಪಂಜಾಬ ರಾಜ್ಯ AIR 1996 SC 1189,ಅಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಜನುಜಾ & Ors Vs ಪಂಜಾಬ ರಾಜ್ಯ & ಅದರ್ಸ Ors AIR 1999 SC 3471,M.G. ಬಡಪ್ಪನವರ್ Vs ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ 2001 (2) SCC 666. | ಅಶೋಕಕುಮಾರ್ ಗುಪ್ತಾ: ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ ಗುಪ್ತಾ Vs ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ. 1997 (5) SCC 20177th ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ (Art 16(4 A) & (16 4B) ತೀರ್ಪನ್ನು ಅಸಿಂಧು ಮಾಡಲು ಈ ಕಾನೂನು ತಿದ್ದುಪಡಿ.ಎಂ. ನಾಗರಾಜ್ & ಅದರ್ಸ್ v. ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಅದರ್ಸ್. AIR 2007 SC 7 ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಇವೆ ಎನ್ನಲು ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿ.1. ಆರ್ಟ್. 16(4)(A) ಮತ್ತು 16(4)(B) ಈ ನಿಯಮಾವಳಿಯಿಂದ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದು (Art). 16(4). ಈ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು (ಆರ್ಟ್ )ವಿಧಿ-ವಿಧಾನದ ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾರವು. 16(4).2. ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕೊರತೆಯು ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ/ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣಗಳು ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಡಳಿತಗಳು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವಂತೆ ಕಡ್ಡಾಯ/ಅನಿವಾರ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ.3. ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಕೇಡರ್ ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿ ವರ್ಗ/ಸಮೂಹಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೇಮಕಾತಿಯ ಅನುಕ್ರಮಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಆದರೆ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಾಧಾರ ಅಲ್ಲ.4. ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕಾರಿ ಘಟಕವು ಹಿಂದುಳಿದವರ್ಗಕ್ಕೆ/ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕೊರತೆ ಕಂಡುಕೊಂಡರೆ ಅಲ್ಲಿ ನೇರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.5. ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ ತುಂಬದ ಸ್ಥಾನಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಂಪು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅದರ ಪರಿಮಿತಿಯನ್ನು 50% ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗದು.6. ಮೀಸಲಾತಿ ಅಡಿಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದಡಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರೆ ಅದನ್ನು ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೇಮಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.ಮೀಸಲಾತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.7. ಮೀಸಲಾತಿ ವರ್ಗದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದಡಿ ಬಡ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೋಟಾದಡಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸ್ವಯಂ ಹಕ್ಕಿನಡಿ ಆತನಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಅವರ ಆಯ್ಕೆಯ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಕಾರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು.ಅದೇ ಪ್ರಕಾರ ರೋಸ್ಟರ್ ಅನುಕ್ರಮದ ವರ್ಗದ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದರ ಸಮಸ್ಥಾನಕ್ಕೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.8. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿರುವ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ವರ್ಗದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ನೇಮಕ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದು ಖಾಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಗದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ತುಂಬತಕ್ಕದ್ದು.(ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ನಿಯಮದಂತೆ)ಆರ.ಕೆ.ಸಭರ್ ವಾಲ್ Vs ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯ AIR 1995 SC 1371 : (1995) 2 SCC 745.ರೋಸ್ಟರ್ ಪದ್ದತಿಯ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಾನ ತುಂಬಲು ಅದೇ ವರ್ಗದ-ಬಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ,ಇದು 50% ರ ಸೀಮಿತದಲ್ಲಿರಬೇಕು. |- | | ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ Vs ವರ್ಫ್ಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ AIR 1996 SC 448 ಮತ್ತು ಅಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಜನುಜಾ & ಅದರ್ಸ್ Vs ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯ AIR 1996 SC 1189 ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಡ್ತಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸೇವಾ ಹಿರಿತನಕ್ಕಿಂತ ಅವರ ಕೆಟಗರೀಸ್ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗದೇ ನೇರವಾಗಿ ಬಡ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ.ಇದು ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಿತಿಯ ಸಲಹೆ ಮೇರೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಜಗದೀಶ್ ಲಾಲ್ ಮತ್ತಿತರರು ಹಾಗು ಹರ್ಯಾಣಾ ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತು ಇತರರ (1997) 6 SCC 538 ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ಮೀರಿ ನಿರ್ಣಯಗಳ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಅಧಿಕೃತ ಕಚೇರಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಡ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ರೊಸ್ಟರ್ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಅಂದರೆ ನಿರಂತರ ಸೇವಾವಧಿ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಬಡ್ತಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.ಅಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಜನುಜಾ & ಅದರ್ಸ್ Vs ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯ & Ors AIR 1999 SC 3471 ಇದರಲ್ಲಿ ಜಗದೀಶ್ ಲಾಲ್,ಎಂ.ಜಿ. ಬಡಪ್ಪನವರ್ Vs ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ 2001(2) SCC 666 : AIR 2001 SC 260 ಇಅರ ಪ್ರಕಾರ ರೊಸ್ಟರ್ ಪದ್ದತಿಯ ಬಡ್ತಿಗಳು ಕೆಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀನಿತವಾಗಿದ್ದು,ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಈಡೇರಿಕೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ರೊಸ್ಟರ್ ಪದ್ದತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಲ್ಲಟಗೊಳ್ಳುವ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಸೇವಾ ಹಿರಿತನವನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟಲಾಗದು.ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಬಡ್ತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಡ್ತಿಗೆ ಪೂರಕವಲ್ಲ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. | ಈ ಅನುಗತ ಸೇವಾ ಹಿರಿತನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂವಿಧಾನದ 85ನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು Art 16 (4)(A) ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದರಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ತೀರ್ಪು ಸಿಂಧುವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಎಂ. ನಾಗರಾಜ & ಅದರ್ಸ್ v. ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಅದರ್ಸ್ . AIR 2007 SC 71 ಪ್ರಕಾರ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.ಜಗದೀಶ್ ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಇತರರು v.ಹರ್ಯಾಣಾ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತಿತರರು (1997) 6 SCC 538 ಇಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಅಧಿಕೃತ ಕಚೇರಿ ಸೇವಾವಧಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ರೊಸ್ಟರ್ ಮೂಲಕ ಬಡ್ತಿಗೆ ಅವರು ಭಾಧ್ಯರಾಗುತ್ತರಲ್ಲದೇ ಸೇವಾ ಹಿರಿತನದ ಸವಲತ್ತುಗಳಿಗೂ ಭಾಧ್ಯಸ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. |- | | ಎಸ್. ವಿನೋದಕುಮಾರ್ Vs. ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ 1996 6 SCC 580 ಅಹರತೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಮೀಸಲಾತಿ ಅಂಶಗಳು ಬಡ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. | ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ (82ನೆಯ) ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾನೂನನ್ನು ನಿಯಮಾವಳಿ ಆರ್ಟ್ 335 ಗೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.ಎಂ. ನಾಗರಾಜ್ & ಅದರ್ಸ್ v. ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಂಡ್ ಅದರ್ಸ್. AIR 2007 SC 71 ಇದು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಸಿಂಧು ಎಂದು ಹೇಳಿತು. |- | 1994 | ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 50% ರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿತು. | ತಮಿಳು ನಾಡು ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ 9ನೆಯ ಶೆಡುಲ್ಯುನಡಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.ಐ.ಆರ್. ಕೊಯಿಲೊ(ಮೃತ) LRS.ನಿಂದ Vs. ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ T.N. 2007 (2) SCC 1 : 2007 AIR(SC) 861 ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಸಂವಿಧಾನದ ಈ ಒ(ಬತ್ತನೆಯ) ಶೆಡ್ಯುಲ್ ಕಾನೂನಡಿ ಇದರ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಸಾರಿ ಸವಾಲೊಡ್ಡದಂತೆ ಅದು ಸೂಚಿಸಿತು.ಇಂತಹ ಕಾನೂನುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿಯಮಾವಳಿಗೆ ಸ್ವಾಧೀನವಾಗಿವೆ ಎಂದೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಭಾಗ III ರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಒಂಬಂತ್ತನೆಯ ಶೆಡ್ಯುಲ್ ನಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು 1973 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 24 ರ ವಿಧಿನಿಯಮದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲಂಘನೆ/ ಹಕ್ಕು ಭಂಗದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ವಿಧಿ ಅಥವಾ ಕಲಮು 21 ರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಧಿ 14 ನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅದರೊಂದಿಗೆ 19 ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುವ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡ ಅಥವಾ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಎನಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗದು. |- | 2005 | ಉನ್ನಿ ಕೃಷ್ಣನ್ , ಜೆ.ಪಿ. & ಅದರ್ಸ್. Vs.ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ & ಅದರ್ಸ್. (1993 (1) SCC 645) ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಕ್ರಿಯೆಯು ವ್ಯವಹಾರ-ವ್ಯಾಪಾರವಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅದು ವೃತ್ತಿಪರರು, ವಿಧಿ 19(1)(g)ನಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿರುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಂತರ ಟಿ.ಎಂ.ಎ. ಪೈ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನ v. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯof (2002) 8 SCC 481,ಪಿ.ಎ.ಇನಾಮ್ದಾರ್ v. ಮಹರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ 2005 AIR(SC) 3226 ಇದರಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅನುದಾನರಹಿತ ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಹೇರುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿತು.ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸಲಾಯಿತು. | 93 ನೆಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ವಿಧಿ 15(5) ನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.ಅಶೋಕಕುಮಾರ್ ಠಾಕೂರ್ vs. ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ <ref>[http://www.rishabhdara.com/sc/view.php?case=22294 ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ನ ತೀರ್ಪು ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಠಾಕೂರ್ vs.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715185723/http://www.rishabhdara.com/sc/view.php?case=22294 |date=15 ಜುಲೈ 2011 }} ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ</ref> 1. ಸಂವಿಧಾನದ (ತೊಂಬತ್ಮೂರನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ)ಕಾನೂನು,2005 ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ "ಮೂಲ ಆಶಯ"ವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಉಸ್ತುವಾರಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುದಾನಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವುಗಳಲ್ಲ. "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದರೆ ಸಂವಿಧಾನದ (ತೊಂಬತ್ಮೂರನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ)2005 ರ ಕಾನೂನು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಸಿಂಧುವೇ ಅಥವಾ ಅಸಿಂಧುವೇ ಎಂಬುದು "ಖಾಸಗಿ ಅನುದಾನರಹಿತ"ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾದು ನೋಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,ಇದನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಕರಣದಡಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.2.ಕೆನೆ ಪದರು "ಕೂಡಾ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದವರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಾನದಂಡವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ "ಕೆನೆ ಪದರು"ತತ್ವವನ್ನು STs ಮತ್ತು SCs, ಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ,ಏಕೆಂದರೆ STs ಮತ್ತು SCs ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅವರದೇ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ.3. ಆದ್ಯತೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ.4. ಕೇವಲ ಒಂದು ಪದವಿ (ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪದವಿಯಲ್ಲ) ಅಥವಾ ವೃತ್ತಿಪರರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದವರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.5. ಕೆನೆ ಪದರು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವ ತತ್ವವು OBC'ಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.6. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಇನ್ನುಳಿದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಗಳ (OBCs)ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಅಂಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಇನ್ನಿತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗು ಪ್ರತಿಭೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆ ಘಾಸಿಗೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಇಂತಹ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪಾಲಿಸಿದ ನಂತರ ಖಾಲಿ ಉಳಿದ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಬಹುದು.7. ಸದ್ಯ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಬಗೆಗಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಕುರಿತಂತೆ ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರವು (ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ) ಒಂದು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆನೆಪದರಿನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ನಂತರ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆಯಾ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಅಗತ್ಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಪತ್ರವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಸೇರಿದ ಅಥವಾ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ನೈಜ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅವಲೋಕಿಸಿ ತಕ್ಕ ನಿಯಮಾವಳಿ ರಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು (OBCs.) ಸೂಕ್ತ-ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಗುರುತಿಸಲು ನೇಮಕವಾದ ಆಯೋಗವು ಹೇಗೆ ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಇಂದ್ರ ಸಾಹನಿ 1 ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ.ಕೇವಲ ಯಾರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು ಯಾರನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಭಸಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.8. ಸಂಸತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಯಾವಧಿಯನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ ಯಾವ ಮಗು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮೂಲಭೂತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಮಾಡಬೇಕು.ಯಾಕೆಂದರೆ ಮುಕ್ತ ಹಾಗು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅತ್ಯಂತ ಆದ್ಯತೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ.(Art.21 A) ಶಿಕ್ಷಣವಿಲ್ಲದೇ ಇನ್ನುಳಿದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವುಗಳ ಆಚರಣೆ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ.9. ಯಾವ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನನ್ನು ಮೀಸಲಾತಿ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕೆ ಬೇಡವೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಅಗತ್ಯ ಕಾಗದಪತ್ರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಯಾವ ಶೆಡ್ಯುಲ್ ನಲ್ಲಿ ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.(ಮೀಸಲಾತಿ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು)ಹೀಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅದನ್ನು ಯಾವ ವರ್ಗಕ್ಕೆಸೇರಿಸ ಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು 4 ರಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಕಾನೂನಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.10. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ SEBC ಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾತಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಆದ್ದರಿಂದ SEBC ಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ಅಥವಾ ಕಲುಮು 15(1)ನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾರದು. |} '''ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಕರಣಗಳು''' # ನೋಡಿ,ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ಕಲಮುಗಳು 12, 14, 15, 16, 19, 335 # ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ Vs. ಶ್ರ್ರೀಮತಿ. ಚಂಪಕಮ್ ದೊರೈರಂಜನ್ AIR 1951 SC 226 # ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್,ಎಸ್.ರೈಲ್ವೆ v.ರಂಗಾಚಾರಿ AIR 1962 SC 36 # ಎಂ ಆರ್ ಬಾಲಾಜಿ v. ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ AIR 1963 SC 649 # ಟಿ. ದೇವದಾಸನ್ v ಯುನಿಯನ್ AIR 1964 SC 179. # ಸಿ. ಎ. ರಾಜೇಂದ್ರನ್ v. ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ AIR 1965 SC 507. # ಚಾಮರಾಜ v ಮೈಸೂರು AIR 1967 Mys 21 # ಬೇರಿಯಮ್ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಲಿ. Vs ಕಂಪನಿ ಲಾ ಬೋರ್ಡ್ AIR 1967 SC 295 # ಪಿ. ರಾಜೇಂದ್ರನ್ Vs. ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ AIR 1968 SC 1012 # ತ್ರಿಲೋಕ ನಾಥ Vs. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ್ ರಾಜ್ಯ AIR 1969 SC 1 # ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯ vs. ಹೀರಾ ಲಾಲ್ 1970(3) SCC 567 # ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಎ.ಪಿ Vs ಯು.ಎಸ್.ವಿ. ಬಲರಾಮ್ AIR 1972 SC 1375 # ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ v ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಕೇರಳ AIR 1973 SC 1461 # ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಕೇರಳ Vs ಎನ್. ಎಂ. ಥಾಮಸ್ AIR 1976 SC 490 : (1976) 2 SCC 310 # ಜಯಶ್ರೀ Vs. ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಕೇರಳ AIR 1976 SC 2381 # ಮಿನರ್ವಾ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿ .Vs ಯುನಿಯನ್ (1980) 3 SCC 625 : AIR 1980 SC 1789 # ಅಜಯ್ ಹಸಿಯಾ v ಖಾಲಿದ್ ಮುಜಿಬ್ AIR 1981 SC 487 # ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ್ಹ ಶೋಷಿತ ಕರ್ಮಚಾರಿ ಸಂಘ Vs ಯುನಿಯನ್(1981) 1 SCC 246 # ಕೆ. ಸಿ. ವಸಂತ ಕುಮಾರ v. ಕರ್ನಾಟಕ AIR 1985 SC 1495 # ಕಂಟ್ರೋಲರ್ & ಆಡಿಟರ್-ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಗ್ಯಾನ್ ಪ್ರಕಾಶ್ Vs ಕೆ. ಎಸ್. ಜಗನ್ನಾಥನ್(1986) 2 SCC 679 # ಇಂದುಸ್ತಾನ್ ಜಿಂಕ್ ಲಿ. Vs ಎ. ಪಿ. ಸ್ಟೇಟ್ ಎಲ್ಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ ಬೋರ್ಡ್ (1991) 3SCC 299 # ಇಂದಿರಾ ಸಹಾನಿ & ಅದರ್ಸ್v. ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ AIR 1993 SC 477 : 1992 Supp (3) SCC 217 # ಉನ್ನಿ ಕೃಷ್ಣನ್ v. ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಎ.ಪಿ. ಮತ್ತು ಅದರ್ಸ್. (1993 (1) SCC 645) # ಆರ್ ಕೆ K ಸಭರ್ ವಾಲ್ Vs ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಪಂಜಾಬ್ AIR 1995 SC 1371 : (1995) 2 SCC 745 # ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ Vs ವರ್ಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ AIR 1996 SC 448 # ಅಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಜುನುಜಾ & ಅದರ್ಸ್ Vs ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಪಂಜಾಬ್ AIR 1996 SC 1189 # ಅಶೋಕ ಕುಮಾರ ಗುಪ್ತಾ: ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ ಗುಪ್ತಾ Vs ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ. 1997 (5) SCC 201 # ಜಗದೀಶ್ ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಅದರ್ಸ್ v. ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಹರ್ಯಾನಾ ಮತ್ತು ಅದರ್ಸ್ (1997) 6 SCC 538 # ಚಂದರ್ ಪಾಲ್ & ಅದರ್ಸ್ Vs ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಹರ್ಯಾನಾ (1997) 10 SCC 474 # ಪೊಸ್ಟ್ ಗ್ರ್ಯಾಜ್ವೇಟ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟೆ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್, ಚಂಡಿಗಢ್ Vs. ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ 1998 AIR(SC) 1767 : 1998 (4) SCC 1 # ಅಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಜನುಜಾ & ಅದರ್ಸ್ Vs ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಪಂಜಾಬ್ & ಅದರ್ಸ್ AIR 1999 SC 3471 # ಇಂದಿರಾ ಸಾಹಾನಿ Vs. ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ. AIR 2000 SC 498 # ಎಂ ಜಿ ಬಡಪ್ಪನವರ Vs ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಕ 2001(2) SCC 666 : AIR 2001 SC 260 # ಟಿ.ಎಂ.ಎ. ಪೈ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನ v. ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಕ (2002) 8 SCC 481 # NTR ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸ್ ವಿಜಯವಾಡಾ v. ಜಿ ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ (2003) 5 SCC 350 # ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ದ್ಜುಕೇಶನ್ & ಎನದರ್. v. ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಕ & ಅದರ್ಸ್. (2003) 6 SCC 697 # ಸುರಭಿ ಚೌಧರಿ & ಅದರ್ಸ್. v. ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ & ಅದರ್ಸ್. (2003) 11 SCC 146 # ಪಿ.ಎ. ಇನಾಮ್ದಾರ್ v. ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ 2005 AIR(SC) 3226 # ಐ.ಆರ್. ಕೊಯಿಲ್ಹೊ(ಮೃತ) by LRS. Vs. ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ T.N. 2007 (2) SCC 1 : 2007 AIR(SC) 861 # ಎಂ. ನಾಗರಾಜ & ಅದರ್ಸ್ v. ಯುನಿಯನ್ ಆ ಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಅದರ್ಸ್. AIR 2007 SC 71 # ಅಶೋಕ ಕುಮಾರ್ ಠಾಕೂರ್ Vs ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ 2008 ==ಮೀಸಲಾತಿಯ ವಿಧಾನಗಳು == ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿನ ಮೀಸಲಾತಿಯು ವಿವಿಧ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಪದ್ದತಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಂಪುಗಳ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಈ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಗದಿತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಕೊಡಮಾಡಿದ ಅನುಪಾತದ ಮೇಲೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,ಆದರೆ ಅದೇ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಗುಂಪುಗಳು (ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ) ಎರದರಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ 10 ರಲ್ಲಿಯ 2 ಗುಮಾಸ್ತರ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಮಾಜಿ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿಟ್ಟಾಗ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ನಿವೃತ್ತರಾದವರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ,ಆದರೆ ಅವರು ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದಲ್ಲೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ===ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ=== ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು,ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳ (ಹುಟ್ಟುವಾಗಿನ ಜಾತಿ ಮೂಲಾಧಾರ)ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿನ ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿ ಪರಗಣನೆಯೋ ಹುಟ್ಟುವಾಗಿನದ್ದಾಗಿರಬೇಕೆ ವಿನಹ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದದ್ದಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬದಲಿಸಬಹುದು,ಆತನ ಆರ್ಥಿಕ ಮಟ್ಟ ಏರು-ಪೇರಾಗಬಹುದು.ಜಾತಿಯು ಶಾಶ್ವತ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಧನ ಸಹಾಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಲಭ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ 22.5% ರಷ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು (ದಲಿತ) ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಗಳು (ಆದಿವಾಸಿ) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.(15% ರಷ್ಟುSCs 7.5% ರಷ್ಟು STs ಗಳಿಗೆ) ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಶೇಕಡಾವಾರನ್ನು 49.5% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 27% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು OBC ಗೆ 10ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. AIIMS ನಲ್ಲಿ 14% ರಷ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳು SC ವರ್ಗಗಳಿಗೆ,ಮತ್ತು 8% ST ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿವೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಕನಿಷ್ಟ 50% ಅಂಕ ಪಡೆದ SC/ST ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾತಿ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕೆಲವು ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಕೆಲವೆಡೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತವೆ. ತಮಿಳುನಾಡುನಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ SC ಗಳಿಗೆ 18% ಆದರೆ ST ಗಳಿಗೆ 1% ರಷ್ಟಾಗಿದೆ.ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 25% ರಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ BC ಗಳಲ್ಲಿ SC ಗಳಿಗೆ 15%,ST ಗಳಿಗೆ 6% ಮತ್ತು 4% ರಷ್ಟನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣ=== ಈ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಇದನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ,ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಯಾವುದೇ ಜಾತಿ,ಆರ್ಥಿಕ್ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ನೋಡದೇ ಕೇವಲ ಹಣ ಇರುವವರಿಗೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.ಇದನ್ನು ಹಣ ಇರುವ ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ 15% ರಷ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆ ಕಾಲೇಜು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕನಿಷ್ಟ % ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ 10+2 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ=== ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ಮಹಿಳೆಯರು 33% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.(ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲ),ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಇದನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಅರುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಆದ್ಯತೆ ಮೇರೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಇಂತಹ ಆದ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಪುರುಷರು ಇದನ್ನು ಲಿಂಗತಾರತಮ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ,ಶಾಲೆ,ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮವಲ್ಲ ಎನ್ನುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 30% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಇದೆ. ಸದ್ಯದ ಪ್ರಗತಿಪರ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಮೇರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ಇದರಿಂದ ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸಮಾನವಕಾಶದ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಲಿದೆ. .ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2010 ಮಾರ್ಚ್ 9 ರಂದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ 186 ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲ ಓರ್ವರ ವಿರೋಧದಿಂದ ಸಮ್ಮತಿ ಪಡೆಯಿತು. ಸದ್ಯ ಈ ಮಸೂದೆ ಲೇಕಸಭೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. GHAGad LHDalHad:LKHadd:lKHadklHDal:Hal;khaDHL;Ad ===ಧರ್ಮ ಆಧಾರಿತ=== [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಸರ್ಕಾರವು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ರಿಗೆ 3.5% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಿದೆ.OBC ಯ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು 30% ರಿಂದ 23% ಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚೇಯನ್ ರಲ್ಲದವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Viswanathan">{{Cite news | last = Viswanathan | first = S. | author-link = | title = A step forward | newspaper = Frontline | volume = 24 | issue = 22 | pages = | date = 2007-11-16 | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/fline/fl2422/stories/20071116502203400.htm | access-date = 25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 | archive-date = 20 ನವೆಂಬರ್ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101120195956/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fline/fl2422/stories/20071116502203400.htm | url-status = dead }}.</ref> ಸರ್ಕಾರದ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಆದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯನ್ನೇ ಕೇವಲ ಅವಲಂಬಿಸಿಲ್ಲ.<ref name="Viswanathan" /> [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಆಡಳಿತವು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಿಗೆ 4% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗವು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಿಗೆ 12% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದವರಿಗೆ 50% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಹಲವಾರು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದುಳಿದ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅಗತ್ಯ ಮೀಸಲಾತಿ ಒದಗಿಸಿದೆ. ===ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳಿಯರು === ಅಪವಾದವೆಂಬಂತೆ ಆಯಾ ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಚಂಡೀಗಢ PEC ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 80% ರಷ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತಿತ್ತು.ಈಗ ಅದು 50% ರಷ್ಟಿದೆ. ===ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜುಗಳು=== ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ JIPMER ನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಯಾರು ತಮ್ಮ MBBS ನ್ನು JIPMER ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೋ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದೆ. AIIMS] ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ 120 ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 33% ರಷ್ಟನ್ನು 40 ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದೆ.(ಯಾರು ಅಲ್ಲಿ MBBSನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿರುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ,ಆದರೆ ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವೊಂದು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ). ===ಇನ್ನಿತರ ಮಾನದಂಡ=== ಕೆಲವು ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು: * ಪುತ್ರರು/ಪುತ್ರಿಯರು/ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು/ಮರಿಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು . * ದೈಹಿಕ ಅಂಗವಿಕಲತೆ. * ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು. * ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ (NRI) ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಶುಲ್ಕ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,ಅದನ್ನೂ ವಿದೇಶೀ ಕರೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ(ವಿಶೇಷವಾಗಿ:NRI ಗಳಿಗೆ IIT ನಿಂದ 2003ರಿಂದ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಾಗಿದೆ). * ವಿವಿಧ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು. * ಯಾರು ಸಶಸ್ತ್ರ ಮೀಸಲು ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.(ಮಾಜಿ ಸೈನಿಕರ ಪ್ರಮಾಣ) * ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅವಲಂಬಿತರಿಗೆ. * ತಾಯ್ನಾಡಿಗೆ ವಾಪಸ್ಸಾದ ಯುದ್ದ ಕೈದಿಗಳಿಗೆ. * ಅಂತರ್ -ಜಾತೀಯ ವಿವಾಹದಿಂದ ಜನಿಸಿದವರಿಗೆ * ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ/PSU ಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮೀಸಲಾತಿ ಸವಲತ್ತು.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೈನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು,PSU ಶಾಲೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ) * ಕೆಲವೆಡೆ ಸಂದಾಯದ ಅನುಕ್ರಮಣ ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಾಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ,ದೇಗುಲಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಿರುಪತಿ ಬಾಲಾಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನ,ತಿರುಪತಿ ಮುರುಗನ್ (ಬಾಲಾಜಿ) ದೇವಸ್ಥಾನ) * ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ/PH ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ==ಸವಲತ್ತು ಸಡಿಲಿಕೆಗಳು(ವಿನಾಯತಿಗಳು)== ಕೆಲವು ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನುತ ಪದವಿ-ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಾದ [[ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು|IITs]], ದಿ IIMಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಹೆಸರುವಾಸಿ ಇವುಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸವಲತ್ತಿನ ಸಡಲಿಕೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಾತಿ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರೆ ಇನ್ನುಳಿದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: # ಕನಿಷ್ಟ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ಅಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. # ಕಾಲಾವಧಿ # ಶುಲ್ಕಗಳು,ವಸತಿನಿಲಯದ ಕೊಠಡಿ ಬಾಡಿಗೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪದವಿಧರರು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾನದಂಡಕ್ಕೆ ವಿನಾಯತಿ ಇಲ್ಲ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ IIT ಗಳಲ್ಲಿ)ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ವಿನಾಯತಿ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯಾಹರ್ಯತೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿ== ===ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ=== [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಇನ್ನಿತರ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನಲೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಆಗ 2006 ರ ಮೇ ನಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಧ್ವನಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದಾಗ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಅಸಹನೀಯ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಿತ್ತು. ನಂತರ ಮೀಸಲಾತಿ-ವಿರೋಧಿ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಬೇಕೆಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿನ ವೈದ್ಯರ ಸಮೂಹ ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ (DASE) ಸಂಘಟನೆಯು ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವಿರುವ ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿತು. ===ಸದ್ಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ === ಸದ್ಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣವು 69% ರಷ್ಟಿದ್ದು ಇಅರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಯಾವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅದಲ್ಲದೇ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರದವರ ಭಾಗವೆಷ್ಟೆಂಬುದನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯಾಬಲದ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಒಂದು ವೇಳೆ 100 ಸ್ಥಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ ಸಮುದಾಯ-ಪಂಗಡ ಗಮನಿಸದೇ ಮೊದಲು ಎರಡು ಮೆರಿಟ್ ಪಟ್ಟಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಮೀಸಲಾತಿ ಇರಬಹುದು ಮೀಸಲಾತಿ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು)ಮೊದಲನೆಯದು 31 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು 50 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಇದು 69% ಮತ್ತು 50% ರಷ್ಟರ ಮೀಸಲಾತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಮೀಸಲಾತಿರಹಿತದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು 50 ಮತ್ತು 31 ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೋಟಾದಲ್ಲಿ ಬರದಿದ್ದರೆ ಇಂತಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸುಪರ್ -ನ್ಯುಮರಿ ಕೋಟಾ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ 100 ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ 31 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮೀಸಲಾತಿರಹಿತ ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದು.69 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು 60% ರ ಮೀಸಲಾತಿ ಕೋಟಾದಡಿ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.(30 obc,20 mbc,18 ಸ್ಥಾನಗಳು sc ಮತ್ತು 1 ಸ್ಥಾನ st ಗಳಿಗೆ) ಹೀಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಶೇಕಡಾವಾರು ಎಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ-ರಹಿತ 50 ರ ಕೆಟಗರಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟಿದ್ದಾರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ 31 ರ ಮೆರಿಟ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಲ್ಲ. ಒಂದು ತೆರನಾದ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಎಲ್ಲಾ 19 (31 ರಿಂದ 50 ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ)ಇದು ಮೀಸಲಾತಿ ರಹಿತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪಟ್ಟಿ ಇದು ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲತಿಯ 58%(69/119)/119 ಅಥವಾ 74% ಇದರೊಂದಿಗೆ 19% ನ್ನು ಮೀಸಲಾತಿರಹಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು 'ಮೀಸಲಾತಿ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ! ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವೆದರೆ ಈ 19 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು 31 ರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ.ಇವರು ಮೀಸಲಾತಿರಹಿತರ ಕೆಟಗರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ.ಇಲ್ಲಿ ಸುಪರ್ -ನ್ಯುಮರಿ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಹೀಗೆ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನಿಂದ ನಿಗದಿಯಾಗಿರುವ 69% ಕಡ್ಡಾಯ ಮೀಸಲಾತಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ===ಕಾಲಾನುಕ್ರಮಣಿ=== [[File:TNReservationTimeline.jpg|thumb|300px|right|ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಗಳು|link=Special:FilePath/TNReservationTimeline.jpg]] ಮೂಲಗಳು Rediff.com ನ ಹೊಸ ಲೇಖನ <ref>[http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm ಇವ್ಯಾಲ್ಯುವೇಟಿಂಗ್ ತಮಿಳ್ ನಾಡುಸ್ 69% ಕೋಟಾ]</ref>. ;1951 :16% ಮೀಸಲಾತಿ SC/ST ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು 25% ಮೀಸಲಾತಿ OBC ಗಳಿಗೆ ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ 41% ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು. ;1971 :ಸತ್ಯನಾಥನ್ ಆಯೋಗವು "ಕೆನೆ ಪದರನ್ನು" ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.ಅದು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ 16% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ 17% ರಷ್ಟು ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ (MBCs)ಮೀಸಲಾಯಿತು. :DMK ಸರ್ಕಾರವು OBC ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು 31% ಕ್ಕೇರಿಸಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ SC/ST ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು 18% ಕ್ಕೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಹೀಗೆ 49% ಕ್ಕೇರಿತು. ;1980 :ADMK ಸರ್ಕಾರವು "ಕೆನೆ ಪದರನ್ನು"OBC ಮೀಸಲಾತಿಯ ಸವಲತ್ತಿನಿಂದ ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು. ಮೀಸಲಾತಿ ಸವಲತ್ತು ಪಡೆಯಲು ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯವು 9000 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. DMK ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಪಕ್ಷಗಳು ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದವು. :ಕೆನೆಪದರು ಪದ್ದತಿ ಹಿಂದೆಗೆದ ನಂತರ ಮೀಸಲಾತಿ % ಶೇಕಡಾವಾರನ್ನು 50%ಕ್ಕೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣ 68% ಕ್ಕೆ ನಿಂತಿತು. ;1989 :ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಾಂತ ವನ್ನಿಯಾರ್ ಸಂಗಮ್ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ರಸ್ತೆ ಚಳವಳಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.(ಇದು ಪಟ್ಟಾಳಿ ಮಕ್ಕಳ್ ಕಚ್ಚಿಯ ಮೂಲ ಸಂಘಟನೆ)20% ರಷ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 2% ರಷ್ಟು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ವನ್ನಿಯಾರ್ ಜಾತಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವಂತೆ ಅದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. :DMK ಸರ್ಕಾರವು OBC ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು 2 ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿತು,30% OBC ಗೆ ಮತ್ತು 20% MBCಗೆ ಕೊಡಮಾಡಿತು.ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದವರಿಗೆ 1% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ 69%.ರಷ್ಟಾಯಿತು. ;1992 :ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ಕುರಿತಾದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಪ್ರಮಾಣ 50% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಾರದು,ಅಲ್ಲದೇ "ಕೆನೆ ಪದರ"ನ್ನು ಮೀಸಲಾತಿ ಸವಲತ್ತಿನಿಂದ ಹೊರಗಿಡಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿತು. ;1994 :ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 50% ರ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿತು,ಅದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಕೀಲ ಕೆ.ಎಂ ವಿಜಯನ್ ಅವರು ವಾಯಿಸ್ ಕಂಜುಮರ್ ಫೋರಮ್ ನಿಂದ ಈ ಮನವಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಖಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತನ್ನ ಆದೇಶ ನೀಡಿತ್ತು. ಆಗಿನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನಿಗಾ ಸಮಿತಿಯ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯ ಆನಂದಕೃಷ್ಣನ್ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಅಣ್ಣಾ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಅವರು 50% ಮೀಸಲಾತಿ ಪಾಲಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಹೇಳಿದರು. :69% ಮೀಸಲಾತಿಯು 9ನೆಯ ಶೆಡ್ಯುಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. :ಆಗ ಕೆ.ಎಂ ವಿಜಯನ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಭೀಕರ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು,ಅವರು [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಗೆ]] ತೆರಳುವಾಗ ಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಅವರು 69% ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು 9ನೆಯ ಶೆಡ್ಯುಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.indeconomist.com/15thsep06p1_4.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=28 ಮೇ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070528060548/http://www.indeconomist.com/15thsep06p1_4.htm |url-status=dead }}</ref> ;೨೦೦೬ :ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕೆನೆ ಪದರನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವಂತೆ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿತು. {{Main|2006 Indian anti-reservation protests|Reservation policy in Indian Institutes of Technology}} ;ಮೇ 2006 -ಆಗಷ್ಟ್ 2006 :ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ತೀವ್ರಗೊಂಡವು.<ref name="spread">[http://in.rediff.com/news/2006/may/14quota.htm ಮೀಸಲಾತಿ-ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಹರಡುವಿಕೆ]</ref><ref name="ESMA">[http://www.zeenews.com/znnew/articles.asp?aid=297169&amp;sid=NAT ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಚಳವಳಿ ನಿರಂತರ]</ref><ref name="hunger">{{Cite news |url = http://www.ibnlive.com/news/docs-hunger-strike-enters-10th-day/11201-3.html |title = Doc's hunger strike enters 10th day |work = |publisher = [[CNN-IBN]], Global Broadcast News |date = 23 May 2006 |accessdate = 2006-05-27 |archive-date = 12 ಮೇ 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080512054239/http://www.ibnlive.com/news/docs-hunger-strike-enters-10th-day/11201-3.html |url-status = dead }}</ref>). ಮೀಸಲಾತಿ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಇದು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತೆಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/06/03/stories/2006060301841000.htm |title=ದಿ ಹಿಂದು:ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ನಾಯಕರ ಲೇಖನಗಳು / ಭಾರತದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವಿಷಯಗಳು |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=27 ಜನವರಿ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127044158/http://www.hindu.com/2006/06/03/stories/2006060301841000.htm |url-status=dead }}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಶಾಂತವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಜಾತಿಗಳ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ(13%)ಆಯಿತು,ಇದು ಮೊದಲು 36% ರಷ್ಟಿತ್ತು. : ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪುರೋಷತ್ತಮ ಅಗ್ರವಾಲ್ ಅವರು ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ರಿಲೇಟೆಡ್ ಅಫರ್ಮೇಟಿವ್ ಆಕ್ಸನ್ (MIRAA)ಈ ಪರಿಹಾರ ಸೂತ್ರ ಸೂಚಿಸಿದರು.http://www.sabrang.com/cc/archive/2006/june06/report3.html ಇವರೊಂದಿಗೆ ಸೆಂತರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಡೆವಲ್ಪಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟೀಸ್ ನ ಪ್ರೊ.ಸತೀಶ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಮತ್ತು ಡಾ.ಯೋಗೇಂದ್ರ ಯಾದವ್ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದರು.- http://www.hindu.com/2006/05/22/stories/2006052202261100.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130202225/http://www.hindu.com/2006/05/22/stories/2006052202261100.htm |date=30 ನವೆಂಬರ್ 2010 }} : ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ಡಾ.ಸ್ಯಾಮ್ ಪಿತ್ರೊಡಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜ್ಞಾನ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [ಪ್ರಧಾನಿ ಡಾ.ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ ಅವರ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ] ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ OBC ಗಳಿಗೆ 69% ಕ್ಕೇರಿಸುವುದನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. (http://www.indiadaily.org/entry/sam-pitroda-review-quota-policy {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726175023/http://www.indiadaily.org/entry/sam-pitroda-review-quota-policy/ |date=26 ಜುಲೈ 2011 }} : ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜ್ಞಾನ ಆಯೋಗದ ಸಂಚಾಲಕ ಸದಸ್ಯ ಪ್ರತಾಬ್ ಭಾನು ಮೆಹ್ತಾ ಇಂಥ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.[ಡಾ.ಮೆಹ್ತಾರ ಬಹಿರಂಗ ರಾಜಿನಾಮೆ ಪತ್ರ letter of resignation - http://www.indianexpress.com/story/4916.html]. :ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಗಳು ಇದರ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮಿತಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿಯವರನ್ನು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಮೀಸಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಅನುಷ್ಟಾನದಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೇ ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸವಲತ್ತು,ಹಾಗು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸೀಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕುರಿತು ಅವರು ಸಲಹೆ ನೀಡಲಿದ್ದಾರೆ. :ಈ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿಯು ಕೇಂದ್ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಿಂದುವಳಿದ ವರ್ಗದ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅವರು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಮಧ್ಯಂತರ ವರದಿ ನೀಡಲಿದ್ದಾರೆ.[http://news.indiainfo.com/2006/07/29/2907committee-internim-report.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110617064254/http://news.indiainfo.com/2006/07/29/2907committee-internim-report.html |date=17 ಜೂನ್ 2011 }} :OBC ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆಯು [[ಲೋಕಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಂಡನೆಯಾಗಿ ನಂತರ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಗೆ ಶಿಫಾರಸುಗೊಂಡಿತು. ಅದು ಕೆನೆ ಪದರು ಭಾಗವನ್ನು ಅದು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ.(ಈ ಕೆಟಗರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿರಿವಂತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗ)ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸೂಚನೆ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ವರ್ಗ ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದವರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡಬೇಕಿದೆ.[http://in.rediff.com/news/2006/aug/21quota.htm] :ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿನ 69% ರಷ್ಟಾದ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ 9 ಸದಸ್ಯರ ಪೀಠಕ್ಕೆ 9ನೆಯ ಶೆಡ್ಯುಲ್ ಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ. ;ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2005. :ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ತೃಪ್ತಿಕರವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಲ್ಲದೇ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಹೊರಟಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮನಗೊಂಡಿದೆ. :ಈ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ವರದಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. :ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಬಡ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಲು ಮಾಡಿದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದೆ. ಅದು 50% ರ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಕೆನೆಪದರನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಿರಿವಂತ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಅದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.[http://www.indianexpress.com/story/15130.html] :ಸಂಸತ್ತಿನ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯು ಕೆನೆಪದರಿನಲ್ಲಿ ಬಾರದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಈ ಸವಲತ್ತುಗಳು ದೊರೆಯಬೇಕು.(ಹಿಂದುಳಿದವರಲ್ಲಿಯ ಬಡವರಿಗೆ) ನಿಜವಾದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಬಡವರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಸಂಸತ್ ಸಮಿತಿ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದೆ.[http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Reservation&amp;id=97487&amp;callid=1] :ಸಾಚಾರ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರನ್ನು ಮೇಲೆ ತರುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅದು ಹಲವಾರು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಸದ್ಯ ಮುಸ್ಲಿಮೇತರ OBC ಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. ನಿಜವಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಜನರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡುವಂತೆ ಅದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.[http://www.milligazette.com/dailyupdate/2006/200612013_download_Sachar_Committee_Report_Indian_Muslims_status.htm] :ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.ಕೆನೆಪದರಲ್ಲಿ (ಆಗರ್ಭ ಸ್ರೀಮಂತರು)ಬರುವವರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಮಸೂದೆ ತರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಸಂಸತ್ತು OBC ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮತದ ಮೂಲಕ ಮಸೂದೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.[http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Reservation&amp;id=97947&amp;callid=1] ;ಏಪ್ರಿಲ್ 21 :ನಂತರ[[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 2008 ಏಪ್ರಿಲ್ 10 ರಂದು ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಜಾತಿಗಳವರಿಗೆ (OBCs)ಗಳಿಗೆ 27% ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆನೆಪದರನ್ನು ತೆಗೆಯದಿರಲು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://ibnlive.com/news/sc-upholds-obc-quota-keeps-creamy-layer-out/63029-3.html |title=ಸರ್ವೋಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಿತು.ಕೆನೆಪದರನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟಿತು. |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=21 ಆಗಸ್ಟ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821203246/http://www.ibnlive.com/news/sc-upholds-obc-quota-keeps-creamy-layer-out/63029-3.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Supreme_Court_approves_27_OBC_quota/articleshow/2940232.cms ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು IIMs,IITs ಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದೆ.]</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂಕಿಅಂಶ== {{Main|Scheduled Castes and Tribes|Other Backward Classes|Forward Castes}} [[File:PopulationEstimations.jpg|thumb|600px|right|**NFHS ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಕೇವಲ ಹಿಂದು OBC ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.ಒಟ್ಟು OBC ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮ್ OBC ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಆಧರಿಸಿ ಅದೇ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಊಹೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ).|link=Special:FilePath/PopulationEstimations.jpg]] ;SC/ST :ಕೇವಲ SC/ST ಜನರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು SC/ST ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 24.4%.ರಷ್ಟಿದೆ.<ref name="Indiacensus">{{Cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/census_online/population.html | title = Population | publisher = Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate = 2006-05-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060526211911/http://www.censusindia.gov.in/census_online/population.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 26 May 2006}}</ref> ;ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು :ಆದರೆ 1931 ರ ನಂತರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ SC/ST ಅಲ್ಲದ ಜಾತಿ ಗುಂಪುಗಳ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗ ಕೂಡ OBC ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 1931 ರ ಜನಗಣತಿ ಆಧರಿಸಿ 52% ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗವು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ OBC ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ತರ್ಕದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಇನ್ನೂ ವಿವಾದಗಳು ಇನ್ನೂ ತಣ್ಣಗಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮತದಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕ CSDS ದ ಡಾ.ಯೋಗೇಂದ್ರ ಯಾದವ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಜನಗಣತಿಯ [ಅವರನ್ನು ಮತದಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞದ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.]ಈ ಮಂಡಲ್ ಜನಗಣತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತಾತ್ವಿಕ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. "ಅವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ " ಇದು ಆಧಾರರಹಿತ ರಚನೆ SC/ST,ಮುಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಈ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ".ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಸರ್ವೆ ದ 1999-2000 (NSS 99-00)ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 36 ರಷ್ಟು ಜನರು ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜನಾಂಗದ (OBC)ಜನರಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ಮುಸ್ಲಿಮ್ OBC ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಇದು 32 ಶೇಕಡಾವಾರು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಹೆಲ್ತ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ (NFHS)ತನ್ನ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಕಿಅಂಶವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಹಿತ OBCs ಗಳನ್ನು 29.8 ಶೇಕಡಾ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref name="OBCdata1">{{Cite web | date = 8 May 2006 | url = http://www.southasianmedia.net/cnn.cfm?id=292238&category=Social%20Sectors&Country=INDIA | title = 36% population is OBC, not 52% | format = | work = | pages = | publisher = South Asian Free Media Association | language = | accessdate = 2006-05-27 | archive-date = 18 ಮೇ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110518210128/http://www.southasianmedia.net/cnn.cfm?id=292238&category=Social%20Sectors&Country=INDIA | url-status = dead }}</ref> ಈ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿವೆ.ಡಾ.ಯೋಗೆಂದ್ರ ಯಾದವ್ ಅವರು ಕೂಡಾ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.[http://oversightcommittee.gov.in/theme-nc.doc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721165035/http://oversightcommittee.gov.in/theme-nc.doc |date=21 ಜುಲೈ 2011 }} ರಾಜ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು NSS 99-00 ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನಿತರ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ==ವಾದ ವಿವಾದಗಳು== ಮೀಸಲಾತಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ಹಲವಾರು ವಾದ-ವಿವಾದಗಳಿವೆ,ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವವರೂ ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ವಾದವಿವಾದಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ ವಿಷಯನಾಧರಿಸಿ ಒಟ್ಟಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಸಂಗಗಳೂ ಇವೆ. ===ಮೀಸಲಾತಿ ಬೆಂಬಲಿಗರ ವಾದಗಳು=== * ಮೀಸಲತಿಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಅಗತ್ಯತೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿವೆ.ವಿಶಾಲವಾದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹುಜನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಕಾಶಗಳು ದೊರೆಯಬೇಕಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮೀಸಲಾತಿಗಳ ಜೀವಂತವಿಡಲು/ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬೆಂಬಲಿಸಿವೆ. ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಬದ್ದತೆಯುಳ್ಳವಾಗಿವೆ. ಗುಜ್ಜರ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು (ರಾಜಸ್ತಾನ್ 2007-2008)ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ.ಇದು ಭಾರತವನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿಡಲು ಸಹಕಾರಿ. * ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವುದೇನೋ ನಿಜ ಆದರೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಇನ್ನಿತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ USA,[[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೆಶ್ಯಾ]][[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರ್ಯಾಜಿಲ್]]ಇತ್ಯಾದಿ.ಹೀಗೆಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಕಡ್ಡಾಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.vpcomm.umich.edu/admissions/research/ |title=ಕಾನೂನು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ U-M ಮಾಹಿತಿ |access-date=2010-10-25 |archive-date=2010-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100921075212/http://www.vpcomm.umich.edu/admissions/research/ |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ ಕರಿಯರು ಕಡಿಮೆ ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಉತ್ತಮ ಸ್ಕೋರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಸಾದ ಬಿಳಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸರಿಜೋಡಿಯಾದ ಸಹಪಾಠಿ ಬಿಳಿಯರಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಈ ಸವಲತ್ತಿನಿಂದಾಗಿ ಬಿಳಿಯರಿಗಿಂತ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾನೂನು ಪದವ,ವಹಿವಾಟು ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಬಿಳಿಯರಿಗಿಂತ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.mat.jhu.edu/~sormani/affirm-impact.html |title=ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪಿಸಲು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಇರಬೇಕಾದ ಕೇಂದ್ರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=13 ಜೂನ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100613152408/http://www.mat.jhu.edu/~sormani/affirm-impact.html |url-status=dead }}</ref> * ಆದರೆ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆ ತರಬಹುದಾದರೂ ಕಡ್ಡಾಯದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನಸಾಮುದಾಯಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಕಾಣಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. (ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನ ನೋಡಿ)ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿನ ಮೀಸಲಾತಿಯೊಂದೇ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ ಅದು ಹಲವು ಪರಿಹಾರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹೊಂದಿರು ಜಾತಿಗಳು ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. * ಮೀಸಲಾತಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೊರತೆ ತಂದರೂ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದವರಿಗೆ ಇದು ವರದಾನವಾಗಲಿದೆ. ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕೃತ ಜನಕ್ಕೆ ಹಳ್ಳಿಗರಿಗೆ ಒಂದು ಆಶಾದಾಯಕ ಕಿರಣವಾಗಿದೆ.ಜಾತಿಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಅದು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ.(ಸುಮಾರು 60% ರಷ್ಟು ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದೆ) * ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿಸುವವರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಬ್ರೇನ್ -ಡ್ರೇನ್ ಎನ್ನುವಂತಹದು ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕೆಂದು" ದುರಾಸೆ ಪಡುವವರಿಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಬ್ರೇನ್ -ಡ್ರೇನ್ ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯ-ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಈ ಭೇದಭಾವ ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮವೂ ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರಬೇಕಾಗಿದೆ. ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವವರು ರಾಷ್ಟ್ರಾಭಿಮಾನದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ನರಳುತ್ತಾರೆ,ಈ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನ ಅವರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. * ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಲ್ಲ. ಸಮಾನತೆ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋದರೆ ಪ್ರತಿಭಾವಂತತನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವ ಇಲ್ಲ. ಮೊದಲು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೇ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು,ಸಮಾಜದ ಯಾವದೇ ಪಂಗಡ ಸಮುದಾಯವಿರಲಿ ಅದು ತನ್ನತನ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡರೆ ಅದೇ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಪ್ರೇರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ನಂತರ ನಾವು ಪ್ರತಿಭೆ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡೋಣ. ಮುಂದುವರೆದ ಜನರು ಹಿಂದೆ ಹೋಗೋವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ಅಥವಾ "ಪ್ರತಿಭೆಯ" ಕೊರತೆಯೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಈ ಮೀಸಲಾತಿಗಳುಮುಂದುವರೆದವರು ಇನ್ನಷ್ಟು "ಶ್ರೀಮಂತರಾಗುವಲ್ಲಿ ಅಡತಡೆಯಾಗಿವೆ,ಬಡವರು ಹಿಂದುಳಿದವರು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಡವರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ." ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಜನರು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಮಾನತೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಪಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾಹರ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಪಾಲಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಗದಿತ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮರುಳುತ್ತಾನೆ;ಹೀಗೆ ಆತ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆದ ಕುಶಲ ಕೆಲಸಗಾರರು ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವಿಡೀ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವ ಗುಟ್ಟೆಂದರೆ ಅವರ ಸತತ ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖತೆ. ===ಮೀಸಲಾತಿ-ವಿರೋಧಿ ವಾದಗಳ ಮಂಡನೆ=== * ಜಾತಿಗಳ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಕೇವಲ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತೀಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಬಲತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಸಮಾನತೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅದು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕತೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತವೆ. ಮೀಸಲಾತಿಯು ರಾಜಕೀಯತೆಯ ಸಣ್ಣತನದ ಒಂದು ಸಲಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. * ಪ್ರಮಾಣಗಳ ನಿಗದಿಯು ಒಂದು ತಾರತಮ್ಯ ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಅದು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಸಮಾನತೆ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಚ್ಯುತಿ ತರುತ್ತದೆ. * ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಆಯ್ದ ಜಾತಿಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಯಾಗಿಸಬಹುದು,ಇಲ್ಲವೆ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ಹೋಳು ಮಾಡಬಹುದು. ಕೇವಲ ಒಂದು ಜಾತಿ ಗುಂಪಿಗೆ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೀಸಲಿಡುವುದು, ಅದು ಜಾತಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ,ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಂದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೀಸಲಾತಿಗಳ ಪರ ವಾದವಲ್ಲ. * ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವದ ವಿಶಾಲ ತಳಹದಿಯ ವಿಷಯವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿಸತರಿಸುವ ಮುನ್ನ ಈ ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಅವಲೋಕಿಸಬೇಕು.ಕಳೆದೆಅ 60 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನೀಡಿರುವ ಈ ಸವಲತ್ತಿನ ಕನಿಷ್ಟ ಅನುಕೂಲಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಬೇಕು. * ಸುಮಾರು 60% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದು ಅವರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ,ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ ವಿನಹ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯಲ್ಲ. * "ಮುಂದುವರೆದ"ಜಾತಿಗಳ ಬಡವರು ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳ ಶ್ರೀಮಂತರ ಜೊತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳಸಲಾಗದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬಡವಾರಿಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. * ಹಲವರು ಮೀಸಲಾತಿ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗವನ್ನೇ ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದುಳಿದ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ52% ರಷ್ಟು OBC ಗೆ ಸೇರಿದರೆ,ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಸರ್ವೆ 1999-2000 ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ 36% (32% ಮುಸ್ಲಿಮ್ OBC ರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ)<ref>[http://in.rediff.com/money/2006/may/08quota.htm ಕೋಟಾ:ಜಸ್ಟ್ ಹೌ ಮೇನಿ OBCs ಆರ್ ದೇರ್?]</ref> * ಈ ನೀತಿಯು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರತಿಭಾಪಲಾಯನಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿದೆ.ಇದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ.[http://www.ibnlive.com/news/iim-graduates-hit-jackpot-abroad/26292-7.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204112553/http://www.ibnlive.com/news/iim-graduates-hit-jackpot-abroad/26292-7.html |date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 }} ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪದವೀಧರರು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. * ಮೀಸಲಾತಿ ಕುರಿತ ಬೆಂಬಲಿತ ವಾದಗಳು US ನ ಸಂಶೋಧನೆ ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ US ನಲ್ಲಿ ಈ ತೆರನಾದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ನೀತಿಗಳ ರೂಪಿಸಿಲ್ಲ.ಅಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ-ಪ್ರಮಾಣದ ಕೋಟಾಗಳಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ನಿಗದಿ ಅಥವಾ ಎಗೆದು ಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ USA ದಲ್ಲಿಲ್ಲ.ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗದು.<ref>http://supct.law.cornell.edu/supct/03highlts.html#2</ref>. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಓಲೈಕೆಯಂತಹ ಕ್ರಿಯಾ ವಿಶೇಷಣಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ,ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ,ಮಿಚಿಗನ್ ,ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಕನೆಕ್ಟಿ ಕಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Affirmative_action_in_the_United_States#California</ref> ಇಲ್ಲಿ "ಕಡ್ಡಾಯ ಕ್ರಿಯಾಯೋಜನೆ"ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದ್ದತಿಗಳ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತದೆ. * ಇಂದು ಮಾದರಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಮಗಳು, ವ್ಯವಹಾರದ ಅವಕಾಶಗಳು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯವರಲ್ಲದವರ ಕೈಯಲ್ಲಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರಾಗಿದ್ದವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸವಲತ್ತಿಲ್ಲ * ಎಲ್ಲರೂ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯ ಎನೆಂದರೆ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅಂತ ಕೊಟ್ಟಾಗ ನಮಗೆ ಹೇಗಾದ್ರೂ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕೇ ಸಿಗುತ್ತೆ ಅಂತ ತಿಳಿದ ಅವರು ಮೂವತ್ತೋ ನಲವತ್ತೊ ಪ್ರತಿಶತ ಅಂಕಗಳನ್ನುಮಾತ್ರ ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಎನಾಗುತ್ತೆ ಇಡೀ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತು ಅಂಕ ಗಳಿಸಿದವರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಆದರೆ ಸಮುದಾಯದ ಬುದ್ಧಿಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಮೀಸಲಾತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರಿಗೋ ಜೀವಿಸಬೇಕು ಅಂತ ಹೇಳಿದಲ್ಲಿ ತೊಂಬತ್ತು ಅಂಕ ಪಡೆಯಲೇ ಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೇಲ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ಬುದ್ಧಿಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಯಶಸ್ವೀ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೀಸಲಾತಿ ಎನ್ನುವುದು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಮುದಾಯವನ್ನೇ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ದಡ್ಡರನ್ನು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಕ್ರಮ. ಹಾಗಾಗಿ ಆಯಾ ಸಮುದಾಯದವರೇ ಸ್ವತಃ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕೈ ಬಿಡುವುದು ಉತ್ತಮ. ===ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಲಹೆಗಳು.=== ಈ ನೀತಿಗೆ ಕೆಲವು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. '''ಸಾಚಾರ್ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳು''' *ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಗಿ ನೇಮಕವಾದ ಸಾಚಾರ್ ಸಮಿತಿ ನಿಜವಾದ ಬದವರ ಪತ್ತೆಗೆ ಕೆಲವು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.[http://www.milligazette.com/dailyupdate/2006/200612013_download_Sachar_Committee_Report_Indian_Muslims_status.htm] :ಪ್ರತಿಭೆಯ ಆಧಾರಿತ ಅಂಕಗಳು:60 :ಮನೆಯ ಆದಾಯದ ಅಂಕಿಗಳ ಅಧಾರಿತ(ಜಾತಿ ಪರಿಗಣನೆ ಇಲ್ಲ):13 :ಯಾವಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ(ಗ್ರಾಮೀಣ/ನಗರದ&amp;ಧರ್ಮ): ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಓದಿದ್ದಾನೆಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗವುದಿಲ್ಲ: 13 :ಅಂಕಗಳು ಕುಂಟುಂಬದ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತುಜಾತಿಯ ಆಧಾರ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.:14 :ಒಟ್ಟುಅಂಕಗಳು : 100 ಸಾಚಾರ ಸಮಿತಿ ಪ್ರಕಾರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ OBC ಹಿಂದುಗಳು ತಮ್ಮ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅನುಪಾತಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[[:Image:CurrentEducation.jpg]]</ref>. ಭಾರತದ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆಯ ಸಚಿವರು ಸಾಚಾರ್ ಸಮಿತಿಯ ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಒಮ್ ರ ಕುರಿತ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಂದು ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಿದರು.ಆದರೆ ಉಳಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಚಕಾರವೆತ್ತದೆ ಅದರ ಸಲಹೆಗಳಿಗೂ ಕಿವಿಗೊಡದೇ ಸುಮ್ಮನಾದರು. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ದೋಷವೆಂದರೆ ಮೊದಲ ಶ್ರೇಣಿ ಪಡೆದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಪ್ರವೇಶ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅಯೋಗ್ಯನಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಇದು ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ದವಾದುದು. '''ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಸಲಹೆ''' * ಕೇವಲ ಜಾತಿಯೇ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶವಾದರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯಲು ಇನ್ನಿತರ ಅಂಶಗಳಾದ ಲಿಂಗ,ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು,ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳು, ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವ ಆಗೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಕಡೆಗಡಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಓದುವ ಮಗು ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುವ ಮಗು ಭೇದಭಾವಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತವೆ;ಇಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪರಿಗಣನೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ಕಡ್ಡಾಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ ನೀತಿಯು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅನರೋಗ್ಯಕರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನತೆ ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುರಿತಂತೆಅ ಜವಾಹರಲಾಲ ನೆಹರೂ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿಯ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಪುರೋಷತ್ತಮ ಅಗರವಾಲ್ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಬಹು ಮೌಲ್ಯಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಅವರು ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ರಿಲೇಟೆಡ್ ಅಫರ್ಮೇಟಿವ್ ಆಕ್ಶನ್ [MIRAA] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.(ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: http://www.sabrang.com/cc/archive/2006/june06/report3.html)ಇದರ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಜೊತೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊದುತ್ತಿರುವ ಸಮಾಜಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ [CSDS]ಡಾ:ಸತೀಶ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಮತ್ತು ಡಾ.ಯೋಗೇಂದ್ರ ಯಾದವ್ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. '''ಇತರರ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ''' * ಮೀಸಲಾತಿಗಳ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವ ಆಧಾರಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. * ಮೊದಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕ (ಪ್ರೌಢಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣ) ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಒತ್ತು ನೀಡಬೇಕು.ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಗುಂಪುಗಳು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ,ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯುವಂತಾಗಲು ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಬೇಕು.ಇದರಿಂದ ನೈಜ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಎದುರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. * ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಾವಕಾಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ IITs) * ಸರ್ಕಾರವು ಮೀಸಲಾತಿ ಕುರಿತ ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು. * ಸರ್ಕಾರವು ಅಂತರ್ ಜಾತೀಯ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು <ref>{{Cite web |url=http://www.tn.gov.in/dePTsT/Tab27_05.htm |title=ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್- ಸೋಶಿಯಲ್ ವೆಲ್ಫೇರ್l |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=9 ಜೂನ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609103838/http://www.tn.gov.in/deptst/Tab27_05.htm |url-status=dead }}</ref> ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕು.ಇದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/07/18/stories/2006071804540300.htm |title=ದಿ ಹಿಂದು:ತಮಿಳುನಾಡು /ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ನಿವ್ಸ್: ಅಸಿಸ್ಟಟನ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟೆಡ್ |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205191706/http://www.hindu.com/2006/07/18/stories/2006071804540300.htm |url-status=dead }}</ref> ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿನಂತೆ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ ಹೋಗಲಾಡಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/01/10/stories/2006011004840300.htm |title=ದಿ ಹಿಂದು:ತಮಿಳುನಾಡು /ಟುಟಿಕಾರಿನ್ ನಿವ್ಸ್:ವೆಲ್ಫೆರ್ ಅಸಿಸ್ಟನ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟೆಡ್ |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101121152101/http://www.hindu.com/2006/01/10/stories/2006011004840300.htm |url-status=dead }}</ref> ಇದರಿಂದ ಮೂಲಭೂತವಾದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ-ಆಚರಣೆಗಳು ಅಳಿದುಹೋಗಬಹುದು. ಅಂತರ್ ಜಾತೀಯ ವಿಹಾಹದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮಗುವಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ವಿನಾಶ ಮಾಡಬಹುದು. * ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಜಾತಿಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೊಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.ಆದರೆ ಇದು ಸಂಬಳದ ಮೇಲೆ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಅದು ಅನುಕೂಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಇದರ ಬದಲಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇದರ ಲಾಭ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. * ದೇಶದ ತೆರಿಗೆ ಕೊಡುವ ಜನರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಈ ಸವಲತ್ತುಗಳಿಗೆ ಹಕ್ಕುದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾಸೂದೆಯ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಬಡವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತಲುಪಬೇಕೆಂದು ಸರ್ಕಾರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈ ಗೊಂಡಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಗಣನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜನರು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.T * ಅತ್ಯಧುನಿಕ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರ ಜ್ಞಾನಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸರ್ಕಾರವು ಜಾತಿವಾರು ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಟ್ಟುಆದಾಯ ಅವರ ವೃತ್ತಿಕೆಲಸ ಹಾಗು ಅವರ ಸಂಪತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಆಗತ್ಯವಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳುಳ್ಳ ಜನರ ಇಚ್ಚೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆಅನುಗಣವಾಗಿ ಆಡಳಿತದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಾನ ಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಿಲ್ಲದೆ, ದಾರ್ಮಿಕ ಅಥವ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮಿಂದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ . * ಆದಾಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರನ್ನ ವಿಂಗಡಿಸಿ ,ಜಾತಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಬಿಟ್ಟು ಬಡವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾತಿ ಕೊಡುವುದು ಸೂಕ್ತ.ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ %ಶೇಕಡಾವಾರು ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡದೆ ಶಾಲೆಯ ಶುಲ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ , ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ %ಶೇಕಡಾ ಎಂದು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿಬೇಕು. ಹಾಗೆ ಸರಕಾರದ ಸವಲತ್ತುಗಳಲ್ಲೂ %ಶೇಕಡಾವರು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿಬೇಕು. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆ * ಧನ್ಗರ್ (ಗೌಳಿಗರು)ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟು ವರ್ಗದ ವಿವಾದ * ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ * [[ಸಮಾಜವಾದ]] * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ರಾಜಕಾರಣಗಳು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <div class="references-small"> {{Reflist}} </div> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.ncbc.nic.in/backward-classes/index.html ಕೇಂದ್ರದ ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ ] * [http://www.countercurrents.org/dalit-ravat180406.htm ವೈ ರೆಜರ್ವೇಶನ್ಸ್ ಫಾರ್ OBCs ಈಸ್ ಮಸ್ಟ್ ][http://www.countercurrents.org/dalit-ravat180406.htm V.B.ರಾವತ್ ರಿಂದ] * [http://www.mainstreamweekly.net/article22.html ದಿ ಮಿಥ್ ಆಫ್ ಇನ್ ಎಫೆಸಿಯನ್ಸಿ. ][http://www.mainstreamweekly.net/article22.html ಶೀತಲ್ ಶರ್ಮರಿಂದ] * [http://radicalnotes.com/content/view/61/39 ರಾಡಿಕಲ್ ನೋಟ್ಸ್:ವಿವೇಚನಾ ಪೂರ್ಣವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾರಿ. ][http://radicalnotes.com/content/view/61/39 ಅನಿಲ್ ಸದ್ಗೋಪಾಲ. ][http://radicalnotes.com/content/view/61/39 (28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008)](ಆನ್ ರೈಟು ಟು ಎಜುಕೇಷನ್) * [http://radicalnotes.com/content/view/41/39/ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಸವಲತ್ತನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ಕಾನೂನು ಬದ್ದವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸೂಚನೆಯಡಿ ಜಾರಿಮಾಡ ಬೇಕೆಂದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶ- ][http://radicalnotes.com/content/view/41/39/ ಸಾಸ್ವತ್ ಪಟ್ಟನಾಯಕ್(19 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007)] * ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಏಜುಕೇಶನ್ ಕೋಟಾಸ್ -BBC ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಆನ್ ರಿಸರ್ವ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಶನ್ ಇನ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ರಿಜರ್ವೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ *[http://www.antireservation.com: ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಅದಿಕೃತ ವೆಬ್ ಸೈಟ್,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701070000/http://www.antireservation.com/ |date=1 ಜುಲೈ 2012 }}[http://www.antireservation.com: COM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701070000/http://www.antireservation.com/ |date=1 ಜುಲೈ 2012 }} * [http://www.india-server.com/news/supreme-court-upholds-obc-quota-in-135.html ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲವು ಶೇಕಡ 27% OBCಗೆ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725145145/http://www.india-server.com/news/supreme-court-upholds-obc-quota-in-135.html |date=25 ಜುಲೈ 2011 }} * [http://www.obcreservation.com/ver1/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=14&amp;Itemid=74 ಮೀಸಲಾತಿಗಳು:ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722024504/http://www.obcreservation.com/ver1/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=74 |date=22 ಜುಲೈ 2011 }} * [http://www.funonthenet.in/content/view/277/31/ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007234156/http://www.funonthenet.in/content/view/277/31/ |date=7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 }} * [http://www.obcreservation.com/ver1/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=31&amp;Itemid=86 ಹಿಂದುಳಿದ ಸೂಚ್ಯಾಂಕ ಗಣನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722024630/http://www.obcreservation.com/ver1/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=86 |date=22 ಜುಲೈ 2011 }} * [http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/1499633.cms ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮ ಸಹ ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.] * [http://www.frontlineonnet.com/fl2308/stories/20060505006400800.htm ದಕ್ಷಿಣ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಂಚೂಣಿ] * [http://www.aippg.net/forum/viewtopic.php?t=33195 ರಿಸರ್ವೆಶನ್ ಪಾಲಿಸಿ ಫೊರುಮ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120202902/http://www.aippg.net/forum/viewtopic.php?t=33195 |date=20 ನವೆಂಬರ್ 2010 }} * [http://www.frontlineonnet.com/fl2308/stories/20060505004600400.htm ಮೀಸಲಾತಿಯ ಪರಿಶೀಲನೆ] * [http://www.deccanherald.com/deccanherald/apr222006/update141432006422.asp ಮೀಸಲಾತಿಯು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ] * [http://www.sabrang.com/cc/archive/2006/june06/report3.html ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಇನ್ಡೆಕ್ಸ್ ರಿಲೆಟೆಡ್ ಅಫೆರ್ಮೆಟಿವ್ ಆಕ್ಶನ್ (ಅಲ್ಟೆರ್ನೆಟಿವ್ ಪ್ರಪೊಸಲ್ ) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101111110115/http://www.sabrang.com/cc/archive/2006/june06/report3.html |date=11 ನವೆಂಬರ್ 2010 }} * [http://www.dailypioneer.com/columnist1.asp?main_variable=Columnist&amp;file_name=prasad%2Fprasad157.txt&amp;writer=prasad ಮೀಸಲಾತಿಯ ಜಾರಿಯನ್ನು ಹಿರಿಯ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರೊಬ್ಬರಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.] * [http://www.countercurrents.org/dalit-ravat180406.htm ಮೀಸಲಾತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ] * [http://www.rediff.com/news/2006/jun/09guest.htm ವಿಭಾಗದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ OBC ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಇರುತ್ತದೆ.] * [http://www.rediff.com/news/2006/jul/25guest.htm ಎಲ್ಲಾ ಪರ್ಯಾಯ ಸಲಹೆಗಳು ] * [http://in.rediff.com/news/2006/may/16inter2.htm ಮೀಸಲಾತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ.] * [http://www.business-standard.com/common/storypage_c.php?leftnm=10&amp;autono=294131 ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನುಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿಒದಗಿಸಿದೆ. ] * [http://www.indianexpress.com/news/rangnath-commission-recommends-10-quota-for-muslims/556065/ ರಂಗನಾಥ ಆಯೋಗವು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ10%ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನುಒದಗಿಸಿದೆ. ] * [http://www.newkerala.com/news/fullnews-15186.html ಮೀಸಲಾತಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಇದು ಕೇವಲ ಮಾಯಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಾಗಿದೆ.] * [http://www.outlookindia.com/article.aspx?234414 ಬುಲ್ಸ್ ಐ ] {{India topics}} {{Reservation in India}} {{DEFAULTSORT:Reservation In India}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕಾನೂನು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ(ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ)]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಗಳು]] 81wg8v4louv0xflvp2hsist71nf0aef 0 26056 1379762 1361914 2026-08-10T08:11:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379762 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography 2 | playername = ರಿಯೊ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ | image = [[ಚಿತ್ರ:Rio Ferdinand.jpg|200px]] | caption = Ferdinand playing for [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | fullname = Rio Gavin Ferdinand | height = 195cm | dateofbirth = {{birth date and age|1978|11|7|df=y}} | cityofbirth = [[Peckham]], [[ಲಂಡನ್]] | countryofbirth = England | currentclub = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | clubnumber = 5 | position = [[Defender (association football)#Centre back|Centre back]] | youthyears1 = |youthclubs1 = Eltham Town | youthyears2 = 1988–1990 |youthclubs2 = [[Millwall F.C|Millwall]]<ref>{{cite news|author=David Pleat |url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1211309/Chelsea-ban-scandal-The-secrets-sting.html |title=Chelsea ban scandal: The secrets of the sting |publisher=Mail Online |date=2009-05-09 |accessdate=2010-04-19 | location=London}}</ref> | youthyears3 = 1990–1993 |youthclubs3 = [[Queens Park Rangers F.C.|Queens Park Rangers]] | youthyears4 = 1993–1996 |youthclubs4 = [[West Ham United F.C.|West Ham United]] | years1 = 1996–2000 |clubs1 = [[West Ham United F.C.|West Ham United]] |caps1 = 127 |goals1 = 2 | years2 = 1996 |clubs2 = → [[A.F.C. Bournemouth|Bournemouth]] (loan) |caps2 = 10 |goals2 = 0 | years3 = 2000–2002 |clubs3 = [[Leeds United A.F.C.|Leeds United]] |caps3 = 54 |goals3 = 2 | years4 = 2002– |clubs4 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |caps4 = 224 |goals4 = 6 | nationalyears1 = 1997–2000 |nationalteam1 = [[England national under-21 football team|England U21]] |nationalcaps1 = 5 |nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1997– |nationalteam2 = [[England national football team|England]] |nationalcaps2 = 78 |nationalgoals2 = 3 | pcupdate = 18:45, 24 October 2010 (UTC) | ntupdate = 13:15, 30 May 2010 (UTC) }} '''ರಿಯೊ ಗೆವಿನ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್''' (1978, ನವೆಂಬರ್ 7ರಂದು ಜನನ)ಇಂಗ್ಲೀಷ್ [[ಫುಟ್‍ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ]]. ಅವನು [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್]] ಪರವಾಗಿ ಸೆಂಟರ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾನೆ. 2010ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ನಾಯಕನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ. ಅವನು ಒಟ್ಟು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪರವಾಗಿ 78 ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಯಾಪ್‌(ಆಟಗಾರನಿಗೆ ನೀಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಟೋಪಿ) ಸಂಪಾದಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಮೂರು FIFA ವಿಶ್ವಕಪ್ ತಂಡಗಳ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದ. ಚೆಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ(ಸಮತೋಲನ)ಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್<ref>{{cite web |author=Rio Ferdinand |url=http://soccernet.espn.go.com/players/profile?id=7825&cc=5901 |title=Rio Ferdinand Profile, Statistics, News, Game Log |publisher=ESPN Soccernet |date=1997-11-15 |accessdate=2010-04-19 |archive-date=2010-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406204026/http://soccernet.espn.go.com/players/profile?id=7825&cc=5901 |url-status=dead }}</ref> ವಿವಿಧ ಯುವ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಆಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪುಟ್ಬಾಲ್ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಹ್ಯಾಂ ಯುನೈಟೆಡ್‌ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ ತಳೂವೂರಿ, ಯುವ ದರ್ಜೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು 1996ರಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ಗೆ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ. ಅವನು ನಂತರದ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ 'ಹ್ಯಾಮರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಅವಾರ್ಡ್' ಜಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ಆಟಗಾರನೆನಿಸಿದ. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಹಿರಿಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಪನ್ನು 1997ರಲ್ಲಿ ಕೆಮರೂನ್ ವಿರುದ್ಧ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪರ ಆಡಿದ ಅತೀ ಕಿರಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಅವನ ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ತಂಡವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು ಹಾಗೂ ದಾಖಲೆ ಮುರಿದ ಶುಲ್ಕವಾದ £18ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ. ಅವನು ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಋತುಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ಹಾಗು 2001ರಲ್ಲಿ ತಂಡದ ನಾಯಕನಾದ. 2002 ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು £30 ದಶಲಕ್ಷ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸೇರಿ, ವರ್ಗಾವಣೆ ಶುಲ್ಕದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುರಿದ. ಅವನು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಥಮ ಕ್ರೀಡಾಋತುವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಹಾಗು ಇದು ಅವನ ಪ್ರಥಮ ಕ್ಲಬ್ ಗೌರವವಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ದೀಪನಾ ಮದ್ದು ಸೇವನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ 8 ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಯೂರೊ 2004 ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ ತಪ್ಪಿಹೋಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ವಾಪಸಾತಿ ನಂತರ,ಅವನು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಥಮ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಬೇರೂರಿದ ಹಾಗು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ PFA ವರ್ಷದ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಸಾಧನೆಗಳಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ. 2006–07 ಕ್ರೀಡಾಋತು ವಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಜಯದೊಂದಿಗೆ ಹಾಗು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಯುಇಎಫ್ಎ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್|UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ಡಬಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲಬ್ ಯಶಸ್ಸುಗಳು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದವು. ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಲೊರೆಂಜ್ ಮತ್ತು ಟಾಟೆ, ಅವನ ಪತ್ನಿ ರೆಬೆಕಾ ಎಲಿಸನ್. ಅವನು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ,ಸೋದರ ಆಂಟನ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಕೂಡ ಸೆಂಟರ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಆಟಗಾರ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಜಿ ಆಟಗಾರ ಲೆಸ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಅವನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ. ಮೈದಾನದ ಹೊರಗೆ ಅಲ್ಪಕಾಲ ಉಳಿದಿದ್ದ ಲೇವಡಿ ಮಾಡುವ ಸರಣಿ ''ರಿಯೊ`ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್ ವೈಂಡ್-ಅಪ್ಸ್'' ಸೇರಿದಂತೆ ಚಲನಚಿತ್ರ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == === ಬೆಳೆದ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ === ರಿಯೊ ಗ್ಯಾವಿನ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ [[ಲಂಡನ್]] ಪೆಕ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ 1978ರ ನವೆಂಬರ್ 7ರಂದು ಜನಿಸಿದ. ಅವನು ಜ್ಯಾನಸ್ ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್‌ ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ|ಸೇಂಟ್ ಲೂಸಿಯ]]ನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜ್ಯೂಲಿಯನ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಪುತ್ರ <ref name="Jackson">{{cite news |last=Jackson |first=Jamie |title=His name is Rio |publisher=The Observer |date=12 August 2007 |url=https://www.theguardian.com/football/2007/aug/12/sport.obsmagspecial4 |accessdate=5 November 2008 | location=London}}</ref><ref name="StLucia">{{cite news |last=Parker |first=Helen |title=Caribbean property: Rio Ferdinand is ahead of the game |publisher=The Daily Telegraph |date=29 March 2008 |url=http://www.telegraph.co.uk/property/main.jhtml?xml=/property/2008/03/29/oprio129.xml |accessdate=5 November 2008 |location=London |archive-date=26 ಮೇ 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6GueKcByu?url=http://www.telegraph.co.uk/property/overseasproperty/3360841/Caribbean-property-Rio-Ferdinand-is-ahead-of-the-game.html |url-status=dead }}</ref> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಪೆಕ್ಹಾಮ್‌ನ ಫ್ರಯರಿ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಹಾಗು ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ. ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಬ್ಬರೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವನ ತಾಯಿ ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲಕಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ದರ್ಜಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಎಂದೂ ವಿವಾಹವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗು ಅವನು 14 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಅವನ ತಂದೆ ನಿಕಟ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮೀಪದ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು ಹಾಗು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪುಟ್ಬಾಲ್ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಲು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು.<ref name="Jackson"/><ref name="Caspar"/> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ಯಾಮೆಲೆಟ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಹೀರೊಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌|ಮೈಕ್ ಟೈಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಡಿಯೇಗೋ ಮೆರಡೋನ|ಡೀಗೊ ಮರಡೋನಾ]] ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಉತ್ಸಾಹದ ಚಿಲುಮೆಯ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದ.<ref name="Jones">{{cite news |last=Jones |first=Chris |title=Rio Ferdinand: The silver lining |publisher=BBC Sport |date=21 June 2002 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/uk/2000/newsmakers/2057425.stm |accessdate=6 November 2008 }}</ref> ಅವನು ಉತ್ತಮ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದ ಚಿಲುಮೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ. ಆದರೆ ಬಡತನದಿಂದ ನೊಂದ ಲಂಡನ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಪೆಕ್ಹಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಖಭೋಗವಿಲ್ಲದೇ ಜೀವನ ನಡೆಸುವುದು ಕಲಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ಪೆಕ್ಹಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನರು ಬಡವರು ಅಥವಾ ಬಡತನದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=The Best Possible Life Chances |publisher=[[London Borough of Southwark|Southwark Council]] |url=http://www.southwark.gov.uk/YourCommunity/NunheadPeckhamRye/thebestpossiblelifechances.html |accessdate=6 November 2008 |archive-date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205011141/http://www.southwark.gov.uk/YourCommunity/NunheadPeckhamRye/thebestpossiblelifechances.html |url-status=dead }}</ref> ಅವನು ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು ಹಾಗು ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ನೆರೆಯ ಕರಾಳಮುಖಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೂರವೇ ಉಳಿದ.<ref name="Caspar">{{cite news |last=Llewellyn Smith |first=Caspar |title=A united front |publisher=The Observer |date=1 June 2008 |url=https://www.theguardian.com/football/2008/jun/01/manchesterunited |accessdate=6 November 2008 | location=London}}</ref> ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಗಮನಹರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಲಿ ಮಾಲೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಎದುರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಅವಕಾಶದಿಂದ ಪುಳಕಿತನಾದ. ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ತನ್ನ ಸಹಪಾಠಿಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿದ. ಸತತವಾಗಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಡುವ ಮೂಲಕ, ವೃತ್ತಿಪರ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಕನಸನ್ನು ಕಂಡ.<ref name="Caspar"/> <blockquote>"ಬಾಲಕನಾಗಿ ನಾನು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದೆ. ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಡುವಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮತ್ತು ಸಹಪಾಠಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿರುಗಾಡುವುದರಿಂದ ಕೂಡ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೇಸರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನೆಯಿಂದ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು, ಹೊಸ ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು.... ನನಗೆ ಖುಷಿ ಉಂಟುಮಾಡಿತು."<ref name="Caspar"/></blockquote> ಅವನು ಬ್ಲಾಕ್‌ಹೆತ್ ಬ್ಲೂಕೋಟ್ಸ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದ. ಅವನ ಮನೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಂತ, ಇದರಿಂದ ಅವನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚಿದ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name="Jackson"/> ತನ್ನ ಸಹಪಾಠಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸಾವಿನಿಂದ ಅವನ ಎರಡನೇ ವರ್ಷ ಹಾಳಾಯಿತು. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಸದಾಇರುವ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.<ref name="Jones"/> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ದೈಹಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ. ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ ತರಗತಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ನಾಟಕ, ರಂಗಮಂದಿರ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆಟ್‌ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲೂ ಭಾಗಿಯಾದ.<ref name="Caspar"/> ಅವನೊಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದ,10ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ ಪಾರ್ಕ್ ರೇಂಜರ್ಸ್ F.C. ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿಯ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. 11ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬ್ಯಾಲೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ.<ref name="Jackson"/> ನಾಲ್ಕುವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಾರಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳು ನಗರ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಅವನು ಅತ್ಯಾಶೆಯಿಂದ ಹಾಜರಾದ. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಪಾಠಗಳು ಅವನ ಸಮಚಿತ್ತತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದರೂ,ಅವನು ನಿಜವಾಗಲೂ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಿದ್ದು ವೃತ್ತಿಪರ ಪುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟ.<ref name="Caspar"/> === ಯುವ ತಂಡದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್'ರ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಅವನು 11 ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ,ಯುವ ಕೋಚ್ ಡೇವಿಡ್ ಗುಡ್ವಿನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾ, "ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪೀಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಮಗನೇ, ನೀನು ಆಡುವ ರೀತಿ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ." ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ<ref name="Caspar"/> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಯುವ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಆಡಲಾರಂಭಿಸಿದ ಹಾಗು ಎಲ್ತಾಮ್ ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ದಾಳಿಮಾಡುವ ಮಿಡ್‌ಫೀಲ್ಡರ್ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ. ಆದರೆ ಅಭ್ಯಾಸ ತಂಡವು ಯುವ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಬದಲಿಗೆ ಸೆಂಟರ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ತಂಡಗಳು ಯುವ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರನ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಿದರು. ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಚಾರ್ಲ್‌ಟನ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್, ಚೆಲ್ಸಿಯ, ಮಿಲ್‌ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ ಪಾರ್ಕ್ ರೇಂಜರ್ಸ್ ಜತೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ. ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಸದಾ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಅವನು ಉತ್ತರದ ಮಿಡಲ್‌ಬ್ರೊನ ತರಬೇತಿ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಶಾಲೆಯ ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕೂತು ಮಲಗುವ ಕೋಣೆ(ಬೆಡ್‌ಸಿಟ್)ಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಳೆದ.<ref name="Caspar"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲಂಡನ್ ತಂಡ ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಅವನ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಡುವ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು,ಅವರ ಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅವನು 1992ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದನು.<ref name="Jackson"/> ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಯುವ ತರಬೇತಿ ಯೋಜನೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ 1994ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಿಹಾಕಿದ ಹಾಗು ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಂಪಾರ್ಡ್]] ಮುಂತಾದ ಆಟಗಾರರ ಜತೆ ಆಟವಾಡಿದ.<ref name="Caspar"/><ref>{{cite news |last=Hytner |first=David |title=Old boys' reunion will not prevent Cole from taking care of business |publisher=The Guardian |date=19 May 2008 |url=https://www.theguardian.com/football/2008/may/19/championsleague.chelsea |accessdate=6 November 2008 | location=London}}</ref> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಕ್ಲಬ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಗತಿಗಳು ಭಾವಪರವಶಗೊಳಿಸಿದವು. 16ನೇ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಯುವ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿ, ಅವನ ವಯೋಮಾನದ ಗುಂಪಿನ [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫುಟ್‍ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|UEFA ಐರೋಪ್ಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪ್ರಥಮ ಅನುಭವ ಅವನಿಗಾಯಿತು.<ref name="Caspar"/> == ಹಿರಿಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ === ಮೂಲತಃ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್ Sr.ಶೋಧವಾದ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಯುವ ತಂಡದ ದರ್ಜೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿ, ವೃತ್ತಿಪರ ಕರಾರನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳಿಸಿದ.<ref name="Caspar"/> ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಹ್ಯಾಮರ್ಸ್ ಕೊನೆಯ ಆಟದಲ್ಲಿ ಟೋನಿ ಕಾಟ್ಟೀ ಅವರಿಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಬರುವ ಮೂಲಕ 1996ರ ಮೇ 5ರಂದು ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಹಿರಿಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ. ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ವೆಡ್‌ನೆಸ್‌ಡೆ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಈ ಪಂದ್ಯವು 1 -1 ಡ್ರಾನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.<ref name="Caspar"/><ref>{{cite web| url=http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=260501| title=West Ham 1(0) – 1(0) Sheff Wed| accessdate=22 April 2008| publisher=[[Soccerbase]]| archive-date=21 ಮೇ 2005| archive-url=https://web.archive.org/web/20050521221256/http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=260501| url-status=dead}}</ref> 1997–98 ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ 19ರ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಹ್ಯಾಮರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ.<ref>{{cite web| url=http://www.westham-supporters.co.uk/hammer/hammer.htm| title=Hammer of the Year| accessdate=22 April 2008| publisher=West Ham United Supporters Club E&OE| archive-date=13 ಮಾರ್ಚ್ 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20090313013100/http://www.westham-supporters.co.uk/hammer/hammer.htm| url-status=dead}}</ref> === ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ === ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್‌ನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 2000ರಲ್ಲಿ £18 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಅದು ಆಗಿನ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ವರ್ಗಾವಣೆ ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದುಬಾರಿ ರಕ್ಷಣೆ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಹಿರಿಮೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ. ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಲೈಸೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ 3 -0ಸೋಲಿನ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ, ಎಲ್ಯಾಂಡ್ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಅಹಿತಕರ ಪ್ರಾರಂಭ ಕಂಡರೂ, ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಂತ ಮತ್ತು ಲೀಡ್ಸ್ ತಂಡದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾದ. [[ಯುಇಎಫ್ಎ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್|UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ ಹಂತ ತಲುಪಿದ ಲೀಡ್ಸ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಡಿಪೋರ್ಟಿವೊ ಲಾ ಕೊರುನಾ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಡರ್(ತಲೆಯಿಂದ ಚೆಂಡು ಹೊಡೆಯವುದು)ಮೂಲಕ ಸ್ಕೋರು ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1257903.stm |title=Spaniards humbled by Leeds|publisher=BBC|date=4 April 2001 |accessdate=4 November 2009}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದ ಗೋಲುಗಳು<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/1273915.stm |title=Leeds shock Liverpool |publisher=BBC |date=13 April 2001 |accessdate=4 November 2009}}</ref> ಮತ್ತು ಅಪ್ಟಾನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕೋರಿಂಗ್ ರಿಟರ್ನ್(ಚೆಂಡನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು ಸ್ಕೋರು ಮಾಡುವುದು).<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/1285934.stm |title=Leeds see off hapless Hammers |publisher=BBC |date=21 April 2001 |accessdate=4 November 2009}}</ref> ನಂತರದ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ, 2001 ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಲುಕಾಸ್ ರೆಡೆಬೆ ಅವರಿಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಕ್ಲಬ್ ನಾಯಕನಾದ ಹಾಗು ಎರಡನೇ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮುಗಿಸಿದ. ಮೇಲಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಯುನೈಟೆಡ್ ವಿಫಲವಾದರೂ, ಹಿಂದಿನ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗಮನಸೆಳೆಯಿತು. 2002 FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಬ್ ತೀವ್ರ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ ಟೆರಿ ವೆನೇಬಲ್ಸ್‌‌ನಿಗೆ ಅವರ ಕಡೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಆಟಗಾರನನ್ನು ಗಣನೀಯ ನಗದು ಹಣದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಕೈಬಿಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವದಂತಿಗಳು ಹಬ್ಬಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಲೀಡ್ಸ್ ತನ್ನ ಗಂಡಾಂತರದ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ £29.1 ದಶಲಕ್ಷ ಬಿಡ್(ಘೋಷಿತ ಬೆಲೆಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಒಪ್ಪಿಗೆ) ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. === ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ === [[ಚಿತ್ರ:Rio Ferdinand ManU.jpg|thumb|ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಶರ್ಟ್‌(ಅಂಗಿ)ನಲ್ಲಿ.]] 2002ರ ಜುಲೈ 22ರಂದು ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಸಹ [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ತಂಡವಾದ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್]]ಗೆ 5 ವರ್ಷಗಳ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಇದರಿಂದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ಆಟಗಾರನೆನಿಸಿದ ಹಾಗು ಪುನಃ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ರಕ್ಷಣೆ ಆಟಗಾರನಾದ(ಈ ಬಿರುದನ್ನು 2001ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಲಿಲಿಯಾನ್ ಥುರಮ್‌ಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ). ಶುಲ್ಕವು £20 ದಶಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಅಂಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಹಾಗು ಕೆಲವು ಷರತ್ತಿನ ಅಂಶಗಳು ತಾವು ಅವನನ್ನು £30 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣಕ್ಕೆ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಲು ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿತು. ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನಂತರ ಎಲ್ಲ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಹತಾಶರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಏಕ ಸಂದಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಗುತ್ತಿಗೆಯ ಅಂತಿಮ ಮೌಲ್ಯವು £33 ದಶಲಕ್ಷಗಳಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://dps.twiihosting.net/manutd/doc/content/doc_10_139.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-02 |archive-date=2007-06-14 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20070614042728/http://dps.twiihosting.net/manutd/doc/content/doc_10_139.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಏಜಂಟರ ಶುಲ್ಕಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು ಹಾಗು ಲೀಡ್ಸ್ £30ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಲಯ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಅನುಭವಿಸಿದ. ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅವನು ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಯಲ್ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ವಿರುದ್ಧದ ಸಾಧನೆ ಹಾಗು ಎಲ್ಲಾಂಡ್ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನ ಮುಂಚಿನ ಕ್ಲಬ್ ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ವಿರುದ್ಧ 1–0 ಸೋಲಿನಿಂದ ಇದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. 2003ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದು ಸೇವನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ವಿಫಲನಾದ.ತಾನು ಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಬದಲಿಗೆ ಶಾಪಿಂಗ್‌ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗಿ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ನೀಡಿದ. FA ಶಿಸ್ತು ಸಮಿತಿಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಬ್ಯಾರಿ ಬ್ರೈಟ್ 2004 ಜನವರಿಯಿಂದ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 8 ತಿಂಗಳ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು £50,000 ದಂಡ ವಿಧಿಸಿದರು. ಇದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಅವನು ಲೀಗ್‌ನ ಉಳಿದಕ್ರೀಡಾಋತು ಹಾಗು ಯೂರೊ 2004ಸೇರಿದಂತೆ ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ಆಟಗಳು ತಪ್ಪಿಹೋದವು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3333091.stm| title=Ferdinand banned for eight months| publisher=BBC Sport| date=19 December 2003| accessdate=26 August 2008}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಈ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ ಆಟಗಾರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನೆಗೋಯಿ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವಂತೆ ಕೋರಿತು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನೆಗೋಯಿ ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದು ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ £2,000 ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ FIFA ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸೆಪ್ ಬ್ಲಾಟರ್ ಎರಡೂ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರುವುದರಿಂದ ಅಂತಹ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಅಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನೆಗೋಯಿ ಸಂಚಾರದಟ್ಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಿದ್ದನಾದರೂ ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವ ಇಚ್ಛೆ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಆದರೆ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ವೈಫಲ್ಯತೆ ಅಥವಾ ನಿರಾಕರಣೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news| url=http://www.independent.co.uk/news/business/news/motive-is-always-considered-in-deciding-guilt-576995.html| title=Motive is always considered in deciding guilt| date=18 December 2003| publisher=[[The Independent]]| accessdate=26 August 2008| location=London| first=Nick| last=Harris}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> FA ಮತ್ತು FIFAಎರಡೂ ನಿಷೇಧವನ್ನು 12 ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿತು.(ಸಂಭವನೀಯ ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು). ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೂಲ ತೀರ್ಪನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/3514462.stm| title=Ferdinand ban upheld| publisher=BBC Sport| date=18 March 2004| accessdate=26 August 2008}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Ronaldo scores.jpg|thumb|upright|left|ಗೋಲು ಹೊಡೆದ ನಂತರ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನೊ ರೊನಾಲ್ಡೊ ಜತೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲೇ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ. ಅವನು 2006 ಲೀಗ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯಿಗಳ ಪದಕ 2003 ಲೀಗ್ ಕಪ್‌ ಮತ್ತು 2005 FA ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್ಸ್-ಅಪ್ ಪದಕಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 14ರಂದು ವಿಗಾನ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ವಿರುದ್ಧ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪರವಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಗೋಲನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಯುನೈಟೆಡ್‌ಗೆ 4-೦ ಜಯ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಓಲ್ಡ್ ಟ್ರಾಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಳೆದ ನಂತರ ಅದು ಅವನ ಮೊದಲನೇ ಗೋಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಹೆಡ್ ಮಾಡಿದ(ತಲೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದ)ಗೋಲು ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ರಾಮ್‌ವಿಕ್ ಆಲ್ಬಿಯನ್ ವಿರುದ್ಧ ದೊರಕಿತು. ನಂತರ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಓಲ್ಡ್ ಟ್ರಾಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ನಿಮಿಷದ ಗೆಲುವಿನ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ. ಅದು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗೋಲಾಗಿರಬಹುದು. 2006ರ ಅಕ್ಬೋಬರ್ 22ರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಟದ ದಿನ, ರಿಯೊ ಪುನಃ 2-0 ವಿಜಯದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ. ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 2006–07 ನೇ PFA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ಶಿಪ್ ಟೀಂ ಆಫ್ ದಿ ಸೀಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ತಂಡದ 7 ಮಂದಿ ಸಹಆಟಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6582201.stm| title=Ronaldo secures PFA award double| date=22 April 2007| accessdate=26 June 2008| publisher=BBC Sport}}</ref> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ 2007–08 ಕ್ರೀಡಾಋತುವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅವನು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ 6ಬಾರಿ ಎದುರಾಳಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ನೀಡದಿರಲು ಸಮರ್ಥವಾದ ಯುನೈಟೆಡ್ ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20ರಂದು ವಿಲ್ಲಾ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟನ್ ವಿಲ್ಲಾಗೆ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲೇ ಗೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿತು. ಈ ಆಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಪ್ರಥಮ ಗೋಲನ್ನು ಗಳಿಸಿದ.ಅದು ಆಟದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ನ ಮೂರನೇ ಗೋಲಾಗಿತ್ತು. ಎಡಪಾದದ ಹೊಡೆತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲ್ಲಾ ರಕ್ಷಣೆ ಆಟಗಾರನೊಬ್ಬ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ವಾಲಿದ. ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ,ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ. ಸೊಗಸಾದ ಹೆಡಿಂಗ್(ತಲೆಯಿಂದ ಚೆಂಡಿನ ಹೊಡೆತ)ಮೂಲಕ ಡೈನಾಮೊ ಕೆವಿವ್ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಕೋರನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದು 4 -2ರಿಂದ ಗೆಲುವು ಗಳಿಸಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Rio Juventus.jpg|thumb|ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಜುವೆಂಟಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಓಲೋಫ್ ಮೆಲ್‌ಬರ್ಗ್ ಜತೆಯಲ್ಲಿರುವುದು.]] 2008 ಜನವರಿ 12ರಂದು ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಓಲ್ಡ್ ಟ್ರಾಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ವಿರುದ್ಧ 6 -೦ ಭರ್ಜರಿ ಗೆಲುವಿನಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಗೋಲನ್ನು ಗಳಿಸಿದ. ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್ ವಿರುದ್ಧ 2008 ಮಾರ್ಚ್8ರಂದು FA ಕಪ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆದಿತ್ತು.ಎಡ್ವಿನ್ ವ್ಯಾನ್‌ಡರ್ ಸಾರ್ ತೊಡೆಸಂದಿನ ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಮೈದಾನದಿಂದ ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ ಹಾಗು ಬದಲಿ ಗೋಲುರಕ್ಷಕ ಟೋಮಾಸ್ ಕುಸಾಕ್‌ನನ್ನು ಪೆನಾಲ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಗೋಲುರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಸರಿಯಾದ ಕಡೆ ಜಿಗಿದರೂ ಕೂಡ, ಅವನು ಸುಲ್ಲಿ ಮುಂಟಾರಿಯ ಸ್ಟಾಟ್ ಕಿಕ್(ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಹೊಡೆತ)ನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ವಿಫಲನಾದ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ FA ಕಪ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/7272806.stm| title=Man Utd 0–1 Portsmouth| date=8 March 2008| accessdate=26 June 2008| publisher=BBC Sport}}</ref> 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 6ರಂದು ಮಿಡಲ್ಸ್‌ಬ್ರಾಗ್ ವಿರುದ್ಧ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಪಾದದ ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಕುಂಟುತ್ತಾ ಹೊರನಡೆದ. ಅವನು 2008 ಏಪ್ರಿಲ್ 9ರಂದು[[ಯುಇಎಫ್ಎ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್|UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ A.S. ರೋಮಾ ತಂಡವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಮೂಡಿತ್ತು. ಅವನು ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹೊಲಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡರೂ 90 ನಿಮಿಷಗಳ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಆಟವಾಡಿದ.<ref>{{cite web| url=http://www.premiershiplatest.com/news/manchester-utd-10-roma-result-tevez-goal-559652.html| title=Manchester United 1–0 AS Roma Result| date=9 April 2008| accessdate=26 June 2008| publisher=Premiership Latest| archive-date=13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080413014212/http://www.premiershiplatest.com/news/manchester-utd-10-roma-result-tevez-goal-559652.html| url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Ferdinand Fabregas.jpg|thumb|upright|left|2008–09 ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್]] 2008 ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಂದು ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಚೆಲ್ಸಿಯಾಗೆ 2 -1ರಿಂದ ಸೋಲನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ,ಸೋಲಿನಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಅವನು, ಚೆಲ್ಸಿಯ ಪರಿಚಾರಕರನ್ನು ದೂಷಿಸಿ,ಸುರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಒದೆಯಲು ಯತ್ನಿಸುವಾಗ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಮಹಿಳಾ ಪರಿಚಾರಿಕೆ ಟ್ರೇಸಿ ವ್ರೇಗೆ ಒದ್ದಿದ್ದ. ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ತಾನು ಪಾದಗಳಿಂದ ಕೇವಲ ಉಜ್ಜಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ.<ref>{{cite web| url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/article1097887.ece| title=How United lost the plot| work=[[The Sun (newspaper)|The Sun]]| author=Ian McGarry| date=28 April 2008| accessdate=20 August 2008| archive-date=6 ಜೂನ್ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110606100108/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/article1097887.ece| url-status=dead}}</ref> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ತಾನು ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದ್ದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ ಪರಿಚಾರಿಕೆಗೆ ಕೆಲವು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿದ. ಆದರೆ ವ್ರೇ ಅದಕ್ಕೆ ಅಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ''ದಿ ಸನ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಪಾದಗಳಿಂದ ಉಜ್ಜಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ದೊಡ್ಡ ತರಚಿದ ಗಾಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದಳು. ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳ ಪತಿ ಕೂಡ ವಾದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web| url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/article1107020.ece| title=This is what Rio did to my leg| work=[[The Sun (newspaper)|The Sun]]| author=Ian McGarry| date=30 April 2008| accessdate=17 March 2009| archive-date=6 ಜೂನ್ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110606100220/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/article1107020.ece| url-status=dead}}</ref> 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 18ರಂದು,ಮೈಕೇಲ್ ಕ್ಯಾರಿಕ್, ವೆಸ್ ಬ್ರೌನ್ ಜತೆ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು £130,000 ಮೌಲ್ಯದ 5 ವರ್ಷಗಳ ಕರಾರಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಸಮ್ಮತಿಸಿದ. ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಜತೆ ಅವನನ್ನು 2013ರವರೆಗೆ ಇರಿಸಿತು. ಈ ಕರಾರಿಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2008ರ ಮೇ 15ರಂದು ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Ferdinand signs new Man Utd deal |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/7354524.stm |publisher=BBC Sport |date=15 May 2008|accessdate=15 May 2008 }}</ref> 2008ರ ಮೇಲೆ 21ರಂದು ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಚೆಲ್ಸಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಫೈನಲ್ ಗೆಲುವಿನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪರ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ.<ref>{{cite web| url=http://www.manutd.com/default.sps?pagegid={B4CEE8FA-9A47-47BC-B069-3F7A2F35DB70}&newsid=5928153| title=Report: MU 1 (6) Chelsea 1 (5)| publisher=ManUtd.com| date=21 May 2008| accessdate=26 June 2008| author=Gemma Thompson}}</ref> ಅವರು [[ರಿಯಾನ್‌ ಗಿಗ್ಸ್‌|ರೆಯಾನ್ ಗಿಗ್ಸ್]] ಜತೆ ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಗ್ಯಾರಿ ನೆವೆಲ್ಲೆ ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಗೈರುಹಾಜರಿ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಗಿಗ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಬಹುತೇಕ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ. BBC ರೇಡಿಯೊ 5 ಲೈವ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು FIFA ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿರುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಅವನು ಟೀಕಿಸಿದ.ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ನಿಂದನೆ ಅಥವಾ ಸಲಿಂಗಿ ವಿರೋಧಿ ನಿಂದನೆ ಆರೋಪಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರೊವೇಷಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗ್ರೆಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಗಳಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಮಿಲೆ ಹೆಸಕಿಯ ವಿರುದ್ದ ಮೂದಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ. <blockquote>"ಕ್ರೊವೇಷಿಯಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ಸಾವಿರ ಪೌಂಡ್ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಇದು ಜನಾಂಗೀಯ ನಿಂದನೆ ಅಥವಾ ಸಲಿಂಗಿ ವಿರೋಧಿ ನಿಂದನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜನರನ್ನು ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ...ಇಂತಹ ಸಂಗತಿಗಳು ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರಿದರೆ,ಅವರಿಂದ ನೀವು ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆಗ ತಂಡವು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆಂದು ಬಾಜಿದಾರರಿಗೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ."<ref>{{cite news |title=Ferdinand condemns Fifa on racism |publisher=BBC Sport |date=8 October 2008 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/7659284.stm |accessdate=8 October 2008}}</ref></blockquote> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ 2009–10 ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳು ಕಾಡಿಸಿದವು. ಅನೇಕ ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ಮಂಡಿಯ ಗಾಯಗಳು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಅವನನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. 2010ರ ಜನವರಿ 28ರಂದು ಅವನು ಮತ್ತೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನಾದ. ಆದರೆ ಹಲ್ ಸಿಟಿ ವಿರುದ್ಧ ವಿರೋಧಿ ತಂಡದ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಮೊಣಕೈನಿಂದ ಹೊಡೆದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನೆಂದು ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಆಟಗಳಿಗೆ ಅವನಿಗೆ ನಿಷೇಧ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/english-premier-league/top-stories/top-stories/Ferdinand-gets-four-match-ban-for-violent-conduct/articleshow/5510364.cms |title=Ferdinand gets four-match ban for violent conduct |publisher=The Times of India |date=2010-01-28 |accessdate=2010-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.express.co.uk/posts/view/156572/New-skipper-Ferdinand-has-scandals-of-his-own |title=New skipper Ferdinand has scandals of his own |publisher=Express.co.uk |date=2010-02-06 |accessdate=2010-04-19}}</ref> 2010ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಂಡಿಯ ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌‌‌ನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲಾಯಿತು. ಅವನು ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಷೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು 2010–11 ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕ್ರೀಡಾಋತು ಪೂರ್ವದ ಎಲ್ಲ ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತನಾದ. ಅವನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14ರಂದು ರೇಂಜರ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಗ್ರೂಪ್ ಸ್ಟೇಜ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ತಂಡದ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಆಟಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ. ಅವನು ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಹಾಗು ಗೋಲುರಹಿತ ಡ್ರಾದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ 90 ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಆಟವಾಡಿದ. == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == 19 ವರ್ಷ ಮತ್ತು 8 ದಿನಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ಯಾಪ್‍‌(ಆಟಗಾರನಿಗೆ ನೀಡುವ ಟೊಪ್ಪಿ)ನ್ನು ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ವಿರುದ್ಧ 1997ರ ನವೆಂಬರ್ 15ರಂದು ನಡೆದ ಸೌಹಾರ್ದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ.ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪರ ಆಡಿದ ಯುವ ರಕ್ಷಣೆ ಆಟಗಾರ ಎನಿಸಿದ(2006ರಲ್ಲಿ ಮಿಕಾ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಈ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದ.) ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ 1998ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌‌ನ ಮೋಲ್ಡೋವಾ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ವಾಲಿಫೈಯರ್(ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯ)ಗೆ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಕುಡಿದು ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿರದಿದ್ದರೆ,ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮುಂಚೆ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ನನ್ನು ಈ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅವನು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಆಟಗಾರನಾಗುವ ಸಂಭವವಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರಿನ್ಸಸ್ ಡಯಾನಳನ್ನು ಕುರಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶೋಕದಿಂದಾಗಿ ಗ್ಲೆನ್ ಹಾಡಲ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ ಹದಿಹರೆಯದ ಆಟಗಾರನನ್ನು ಕೈಬಿಡದೇ ಬೇರೆ ದಾರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಡಯಾನ ಕಾರಿನ ಚಾಲಕ ಕುಡಿದು ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ 1997/98 ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ನಂತರ,ಅವನನ್ನು 1998 FIFA ವಿಶ್ವಕಪ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕ ರಕ್ಷಣೆ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವನು 2000 ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಕೆವಿನ್ ಕೀಗನ್ಸ್‌ನ 22 ಆಟಗಾರರ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>http://www.skysports.com/ಫುಟ್ಬಾಲ್/ವಿಶ್ವ-ಕಪ್-2010/ಕಥೆ/0,27032,12098_6180424,00.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]]</ref> ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್‌ಗೆ £18ದಶಲಕ್ಷದ ಸ್ಥಳಾಂತರದ ನಂತರ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಪೀಟರ್ ಟೈಲರ್ ಇಟಲಿ ವಿರುದ್ಧ ಸೌಹಾರ್ದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಆಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/1025379.stm | work=BBC News | title=Gattuso wonder goal sinks England | date=15 November 2000}}</ref> ಅವನು ಕೂಡಲೇ ಸ್ವೆನ್-ಗೋರೆನ್ ಎರಿಕ್‌ಸನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಆಯ್ಕೆಯ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಂತ. 2002 ಮತ್ತು 2006 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಥಮ ಆಯ್ಕೆ ಸೆಂಟರ್ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 5ನೇ ನಂಬರಿನ ಶರ್ಟ್ ಧರಿಸಿದ್ದ. ಜಾನ್ ಟೆರಿ(ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಸಹಯೋಗಿ)ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ನ 8 ತಿಂಗಳ ನಿಷೇಧದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವನ ಬದಲಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪರವಾಗಿ ಆಡಿದ. ವೇಲ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 2004 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4ರಂದು ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ ಹಿಂತಿರುಗುವ ತನಕ ಅವನ ಬದಲಿಗೆ ಆಡಿದ. ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪರವಾಗಿ 10ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದ. ಹೆನ್ರಿಕ್ ಲಾರ್ಸನ್ 2006ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡನ್ ಪರವಾಗಿ ಗೋಲು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಆಡಿಸಲಾಯಿತು. ಡ್ಯುರಾನ್ ಡ್ಯುರಾನ್ ಗೀತೆ "ರಿಯೊ "ವನ್ನು ಪುಟ್ಬಾಲ್ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಪರವಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ 2002ರಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿ ಸೈಮನ್ ಲೆ ಬಾನ್(ಡ್ಯುರಾನ್ ಡ್ಯುರಾನ್ ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯಕ)ತಂಡವು ಗೆಲುವು ಗಳಿಸಿದರೆ,ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಮರುಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದ. ಆದಾಗ್ಯೂ,ತಂಡವು ಗೆಲುವು ಗಳಿಸಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಭರವಸೆಯು ಫಲಪ್ರದವಾಗುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=November 2008}} ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪರವಾಗಿ ಮೂರು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ವಿರುದ್ಧ 2002ನೇ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ್ದ(ಆದರೂ ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಈ ಗೋಲನ್ನು ಥಾಮಸ್ ಸೊರೆನ್‌ಸನ್ ಸ್ವಂತ ಗೋಲು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ).<ref>ಸೋರ್ಸ್: ''ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್ 2006'', ಕ್ರಿಸ್ ಫ್ರೆಡ್ಡಿ</ref> ಎರಡನೆಯ ಗೋಲು ಗೋಲುಪಟ್ಟಿಯ ಸಮೀಪದ ಹೊಡೆತವಾಗಿದ್ದು, ರಷ್ಯಾದ ಗೋಲುರಕ್ಷಕ ವ್ಯಾಚೆಸ್ಲಾವ್ ಮಲಾಫೀವ್ಅವರ ಕಣ್ತಪ್ಪಿಸಿ ಹೊಡೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು 2007 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12ರಂದು ವೆಂಬ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಯೂರೊ 2008 ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮೂರನೆಯ ಗೋಲನ್ನು 2008 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ರಂದು ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ 2010 FIFA ವಿಶ್ವಕಪ್ನ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಜಕಸ್ತಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಗೋಲು ಹೊಡೆದ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ 5–1ರಿಂದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. 2008ರ ಮಾರ್ಚ್ 25ರಂದು ರಿಯೊ ಫ್ಯಾಬಿಯೊ ಕೆಪೆಲೊನ ಎರಡನೇ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ನಾಯಕನ ತೋಳುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web| url=http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2008/03/EnglandFrance_Squad_Final.htm| title=England squad finalised| date=22 March 2008| accessdate=22 April 2008| publisher=[[The FA]]| archive-date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080324102107/http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/NewsAndFeatures/Postings/2008/03/EnglandFrance_Squad_Final.htm| url-status=dead}}</ref> ಜಾನ್ ಟೆರಿ,[[ಸ್ಟಿವನ್ ಗೆರಾರ್ಡ್|ಸ್ಟೀವನ್ ಗೆರಾರ್ಡ್]] ಅಥವಾ [[ಡೇವಿಡ್ ಬೆಕ್‌ಹ್ಯಾಮ್|ಡೇವಿಡ್ ಬೆಕ್ಹಾಮ್‌]] ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕಾಗಿ 100ನೇ ಕ್ಯಾಪ್ ಗಳಿಸುವ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ಕೆಲವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಹೆಸರಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ನಾಯಕನನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವ ಮುಂಚೆ ನಾಯಕಪಟ್ಟವನ್ನು ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಕ್ಯಾಪೆಲೊ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು FA ಹೇಳಿಕೆಯು ಸೂಚಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 19ರಂದು ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ನಾಯಕನ ತೋಳುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಟೆರಿಗೆ ಸೋಲಪ್ಪಿದ ಹಾಗು ಫ್ಯಾಬಿಯೊ ಕ್ಯಾಪೆಲೊ ಅವರಿಂದ ಉಪನಾಯಕನಾಗಿ ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ. 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 11ರಂದು ರಿಯೊ ಗೋಲುಪಟ್ಟಿಯ ಹಿಂದೆ ಹೆಡರ್(ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಚೆಂಡು ಹೊಡೆಯುವುದು) ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕಜಕ್‌ಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ 5 -1ಜಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭದ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದರು. ಈ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ನಾಯಕನೆಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್ ನಡುವೆ 2009 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10ರಂದು ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾದದಿಂದ ರಾಬರ್ಟ್ ಗ್ರೀನ್ ಅವರನ್ನು ಹೊರಗೆ ಕಳಿಸಲು ಕಾಣವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ತಂಡದಲ್ಲಿ ರಿಯೊ ಸೇರ್ಪಡೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಅವನ ಕ್ಲಬ್ ಪರವಾಗಿ ಪಂದ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸದ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಪೂರ್ವದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಸರಣಿ ತಪ್ಪುಗಳು ಅನೇಕ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಅವನ ಸೇರ್ಪಡೆ ಕುರಿತು ಟೀಕೆಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/blogs/philmcnulty/2009/10/ferdinand_must_sharpen_up.html BBC ಸ್ಪೋರ್ಟ್ – ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಮಸ್ಟ್ ಶಾರ್ಪನ್ ಅಪ್]</ref> 2010ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 5ರಂದು ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಜಾನ್ ಟೆರಿ ಬದಲಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಾಯಕನಾದ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/8495604.stm BBC ಸ್ಪೋರ್ಟ್- ಜಾನ್ ಟೆರಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಡ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟೆನ್ಸಿ ಬೈ ಕೆಪೇಲೊ]</ref> 2010 ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಅವನು 78<ref>{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/teams/england/players/6597998/Rio-Ferdinand-England-defender-and-captain-at-World-Cup-2010.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Rio Ferdinand: England defender and captain at World Cup 2010 | first=Rory | last=Smith | date=4 June 2010 | access-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2010 | archive-date=25 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100225162419/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/teams/england/players/6597998/Rio-Ferdinand-England-defender-and-captain-at-World-Cup-2010.html | url-status=dead }}</ref> ತನ್ನ ಹೆಸರಿಗೆ 78 ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ಯಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ಇದು ಆಶ್ಲೆ ಕೋಲೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ (ಈಗ ನಿವೃತ್ತರಾದ) ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಕ್ಯಾಪ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದಜಾನ್ ಬಾರ್ನೆಸ್‌ಗಿಂತ ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಕಡಿಮೆ ಇರಿಸಿತು.<ref>{{cite web| url=http://www.englandfootballonline.com/TeamBlack/PlyrsBlckMtchUsage/PlyrsBlackMostCapped.html |title=England's Most Capped Black Players |publisher=England football online |date=November 2009| accessdate=2010-06-04}}</ref> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ನನ್ನು ಕೊನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ(1998ರಲ್ಲಿ ಆಡದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ)ಅವನು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಉದ್ದೀಪನಾ ಮದ್ದು ಸೇವನೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದು ಹಾಗು ಯೂರೊ 2008ಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವೈಫಲ್ಯ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ತೊಡೆಸಂದು ಗಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವನು 2009 -10ರ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಿಂದ ವಂಚಿತನಾದರೂ, 2010ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಾಯಕನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಜೂನ್ ರಂದು ತಂಡದ ಪ್ರಥಮ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಂಡಿ ಅಸ್ಥಿರಜ್ಜು ಗಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಹಾಗೂ ತರುವಾಯ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2010/8722236.stm| title=Rio Ferdinand out of England World Cup squad |publisher=[[BBC Sport]] |date=4 June 2010| accessdate=2010-06-04}}</ref> === ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೋಲುಗಳು === :''ಅಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌'ನ ಗೋಲು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪಟ್ಟಿ.'' {| class="wikitable" |- ! # ! ದಿನಾಂಕ ! ಸ್ಥಳ ! ಎದುರಾಳಿ ! ಅಂಕ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! ಸ್ಪರ್ಧೆ |- | 1 | 15 ಜೂನ್ 2002 | ನೈಗಾಟಾ, [[ಜಪಾನ್]] | {{fb|DEN}} | 1-0 | 3–0 | 2002 FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ |- | 2 | 12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 | [[ಲಂಡನ್]], ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | {{fb|RUS}} | 3–0 | 3–0 | UEFA ಯುರೊ 2000 ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯ |- | 3 | 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 | [[ಲಂಡನ್]], ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | {{fb|KAZ}} | 1-0 | 5–1 | 2010 FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯ |} == ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! rowspan="2"|ಕ್ಲಬ್‌ ! rowspan="2"|ಕ್ರೀಡಾಋತು ! colspan="2"|ಲೀಗ್‌‌ ! colspan="2"|ಕಪ್ ! colspan="2"|ಲೀಗ್ ಕಪ್ ! colspan="2"|ಯುರೋಪ್‌ ! colspan="2"|ಇತರರು<ref>ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪೈಪೋಟಿಗಳು,ಅಂದರೆ FA ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಶೀಲ್ಡ್, UEFA ಸೂಪರ್ ಕಪ್, ಇಂಟರ್ ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಕಪ್, FIFA ಕ್ಲಬ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.</ref> ! colspan="2"|ಒಟ್ಟು |- !ಆಡಿರುವ ಪಂದ್ಯಗಳು !ಗೋಲುಗಳು !ಆಡಿರುವ ಪಂದ್ಯಗಳು !ಗೋಲುಗಳು !ಆಡಿರುವ ಪಂದ್ಯಗಳು !ಗೋಲುಗಳು !ಆಡಿರುವ ಪಂದ್ಯಗಳು !ಗೋಲುಗಳು !ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳು !ಗೋಲುಗಳು !ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳು !ಗೋಲುಗಳು |- | rowspan="2"|ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ | 1995–96 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |- | 1996–97 | 15 | 2 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 17 | 2 |- | ಬೋರ್ನ್‌ಮೌತ್ (ಎರವಲು) | 1996–97 | 10 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 11 | 0 |- | rowspan="5"|ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ | 1997–98 | 35 | 0 | 6 | 0 | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 46 | 0 |- | 1998–99 | 31 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 33 | 0 |- | 1999–2000 | 33 | 0 | 1 | 0 | 3 | 0 | 3 | 0 | 6 | 0 | 46 | 0 |- | 2000–01 | 12 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 14 | 0 |- !ಒಟ್ಟು !127 !2 !9 !0 !12 !0 !3 !0 !6 !0 !157 !2 |- | rowspan="3"|ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ | 2000–01 | 23 | 2 | 2 | 0 | 0 | 0 | 7 | 1 | 0 | 0 | 32 | | ವಿಐಪಿ 3 |- | 2001–02 | 31 | 0 | 1 | 0 | 2 | 0 | 7 | 0 | 0 | 0 | 41 | 0 |- !ಒಟ್ಟು !54 !2 !| ವಿಐಪಿ 3 !0 !2 !0 !14 !1 !0 !0 !73 !| ವಿಐಪಿ 3 |- | rowspan="10"|[[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್]] | 2002–03 | 28 | 0 | | ವಿಐಪಿ 3 | 0 | 4 | 0 | ೧೧ | 0 | 0 | 0 | 46 | 0 |- | 2003–04 | 20 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 6 | 0 | 1 | 0 | 27 | 0 |- | 2004–05 | 31 | 0 | 5 | 0 | 1 | 0 | 5 | 0 | 0 | 0 | 42 | 0 |- | 2005–06 | 37 | | ವಿಐಪಿ 3 | 2 | 0 | 5 | 0 | 8 | 0 | 0 | 0 | 52 | | ವಿಐಪಿ 3 |- | 2006–07 | 33 | 1 | 7 | 0 | 0 | 0 | 9 | 0 | 0 | 0 | 49 | 1 |- | 2007 – 6ನೇಯ | 35 | 2 | 4 | 0 | 0 | 0 | ೧೧ | 1 | 1 | 0 | 51 | | ವಿಐಪಿ 3 |- | 2008–09 | 24 | 0 | | ವಿಐಪಿ 3 | 0 | 1 | 0 | ೧೧ | 0 | 4 | 0 | 43 | 0 |- | 2009–10 | 13 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 6 | 0 | 1 | 0 | 21 | 0 |- | 2010–11 | | ವಿಐಪಿ 3 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 5 | 0 |- !ಒಟ್ಟು !224 !6 !24 !0 !13 !0 !69 !1 !7 !0 !337 !7 |- ! colspan="2"|ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಸಂಪೂರ್ಣ !414 !10 !36 !0 !27 !0 !86 !2 !14 !0 !578 !12 |} ''2010 ಅಕ್ಬೋಬರ್ 24ರಂದು ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯದವರೆಗೆ ನಿಖರ ಅಂಕಿಅಂಶ'' <ref>{{cite web |url=http://www.stretfordend.co.uk/playermenu/ferdinand.html |title=Rio Ferdinand |accessdate=24 October 2010 |publisher=StretfordEnd.co.uk }}</ref> <ref>http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=2210</ref> {{Football player national team statistics|ENG}} |- |1997||1||0 |- |1998||4||0 |- |1999||3||0 |- |2000||2||0 |- |2001||9||0 |- |2002||9||1 |- $26.5 ಶತಕೋಟಿ |- |2004||3||0 |- $29.8 ಶತಕೋಟಿ |- 2006/2007:[159] |- $29.8 ಶತಕೋಟಿ |- $29.8 ಶತಕೋಟಿ |- |2009||4||0 |- |2010||2||0 |- !Total||78||3 |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == === ಕ್ಲಬ್‌ === ;ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ *[[ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] (4): 2002–03, 2006–07, 2007–08, 2008–09 *ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಕಪ್ (2): 2005–06, 2008–09 *FA ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಶೀಲ್ಡ್ (3): 2003, 2007, 2008 *[[ಯುಇಎಫ್ಎ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್|UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] (1): 2007–08 *FIFA ಕ್ಲಬ್ ನ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ (1): 2008 === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆ === *PFA ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ವರ್ಷದ ತಂಡ: 2001–02 (ಲೀಡ್ಸ್), 2004–05, 2006–07, 2007–08, 2008–09 (ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್) *ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ತಿಂಗಳ ಆಟಗಾರ (1): ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 *FIFPro ವಿಶ್ವ XI: 2007–08 == ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೊರಗೆ == === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ === [[ಚಿತ್ರ:Rio Ferdinand, 2004.jpg|thumb|upright|ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ 2004ರಲ್ಲಿ]] ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಫ್ರಯಾರಿ ಮಂಡಲಿ ಮನೆಗಳಾದಪೆಕ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ.<ref name="Jones"/> ಅವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಅವನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಸಹೋದರಿಯರು ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಮರುವಿವಾಹದಿಂದ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="Jackson"/> ಅವನ ಸಹೋದರ ಆಂಟನ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಡರ್‌ಲೆಂಡ್ ರಕ್ಷಣೆ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ಮಾಜಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ ಲೆಸ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಅವನ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ.<ref name="Jones"/> 2008 ಮಾರ್ಚ್ 15ರಂದು ರಿಯೊ ಮಲಸಹೋದರ ಜೆರೆಮಿಯ ಯುನೈಟೆಡ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ಫರ್ಗುಸನ್|ಅಲೆಕ್ಸ್ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್]] ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/article920525.ece | title=Rio's bro checked by Fergie | work=[[The Sun (newspaper)|The Sun]] | date=15 March 2008 | accessdate=24 March 2008 | archive-date=6 ಜೂನ್ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110606234645/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/article920525.ece | url-status=dead }}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್' ಗೆಳತಿ ರೆಬೆಕಾ ಎಲ್ಲಿಸನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಲೊರಂಜ್‌ಗೆ ಜನ್ಮನೀಡಿದಳು.<ref>{{cite book| title=Rio: My Story| last=Ferdinand| first=Rio| coauthors=Shaun Curtis| publisher=Headline Book Publishing| year=2007| isbn=0755315332}}</ref> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ 2007 ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ರಜಾದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಎಲ್ಲಿಸನ್ ಜತೆ ವಿವಾಹವಾಗುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಂಡಿಸಿದಾಗ ಆಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು.<ref>{{cite web |last=Box |first=Greig |title=Rio Ring Surprise |publisher=[[The Daily Mirror]] |date=20 July 2007 |url=http://www.mirror.co.uk/celebs/latest/2007/07/20/rio-ring-surprise-89520-19483757/ |accessdate=6 November 2008 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಂಪತಿಗೆ 2008 ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪುತ್ರ ಟೇಟ್ ಜನನವಾಯಿತು. ದಂಪತಿಯ ಮೆಚ್ಚಿನ ನಟರಾದ ಲಾರೆಂಜ್ ಟೇಟ್ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಹೆಸರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web| title=Rio Ferdinand names his kids after actor Larenz Tate |publisher=[[The Daily Mirror]] |date=14 August 2008 |url=http://www.mirror.co.uk/celebs/3am/2008/08/14/rio-ferdinand-names-his-kids-after-actor-larenz-tate-115875-20696475/ |accessdate=6 November 2008}}</ref> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ತನ್ನ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು 2007ರ ಪುಸ್ತಕ, ''ರಿಯೊ: ಮೈ ಸ್ಟೋರಿ'' ಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ<ref>http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/63835/Rio-My-shock-at-race-jibe.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯೊಂದಕ್ಕೆ £1 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣವನ್ನು ಮುಂಗಡವನ್ನು ಪಡೆದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ.<ref>http://www.thefreelibrary.com/Why+Faria+Alam+is+a+not-so-sweet+FA.-a0137244187{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪೆಕ್ಹಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಅನುಭವಗಳು 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಯೊ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಲೈವ್ ಡ್ರೀಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿತು. ಇದು ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಅರಸುವ ವಂಚಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಯುವಜನರನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ಬೆಳೆಸುವುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು UK ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/ferdinand-plans-showbiz-charity-bash-1800228.html | work=The Independent | location=London | title=Ferdinand plans showbiz charity bash | first1=Mike | last1=McGrath | date=9 October 2009 | accessdate=22 May 2010}}</ref> === ದೂರದರ್ಶನ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ === 2005ರಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್, ಹಳೆಯ ಶಾಲಾ ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ, ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪನಿ ವೈಟ್ ಚಾಕ್ ಮ್ಯುಸಿಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ.<ref>{{cite news| url=http://observer.guardian.co.uk/omm/story/0,,1506393,00.html| title=The record doctor: Rio Ferdinand| publisher=The Observer| date=19 June 2005| accessdate=26 August 2008| location=London| archive-date=16 ಮೇ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080516212639/http://observer.guardian.co.uk/omm/story/0%2C%2C1506393%2C00.html| url-status=dead}}</ref> ಈ ದಿನಗಳವರೆಗೆ, ಕಂಪನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಕಲಾವಿದರಾದ ಮೆಲೋಡಿ ಜಾನ್‌ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ನಿಯಾ ಜೈ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದರು. ನಿಯಾ ಜೈ 2010 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6ರಂದು ಆಲ್ಬಂ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು ಹಾಗು ಅದರಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ರ‌್ಯಾಪ್ ಸಂಗೀತ (rapping )ನುಡಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.thespoiler.co.uk/index.php/2008/08/07/rio-ferdinand-makes-his-rapping-debut| title=Rio Ferdinand makes his rapping debut| date=7 August 2008| accessdate=26 August 2008}}</ref> 2006ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೆರುಗ್ವೆ ವಿರುದ್ಧ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದ ಆರಂಭದ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗ್ರೂಪ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನಿರೂಪಕನಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ''ರಿಯೊ`ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್ ವೈಂಡ್-ಅಪ್ಸ್'' ಆಯೋಜಿಸಿದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಕ್ಷಣೆ ಆಟಗಾರ,ಸ್ವತಃ ಜೆರೆಮಿ-ಬೀಡಲ್‌ ಶೈಲಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, [[ವೇಯ್ನ್ ರೂನಿ|ವಾಯ್ನೆ ರೂನಿ]], [[ಡೇವಿಡ್ ಬೆಕ್‌ಹ್ಯಾಮ್|ಡೇವಿಡ್ ಬೆಕಾಮ್]] ಹಾಗು ಗ್ಯಾರಿ ನೆವಿಲ್ಲೆ ಸೇರಿದಂತೆ ತನ್ನ ಸಹ ವಿಶ್ವಕಪ್ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಕುಚೇಷ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ.<ref>{{cite news |last=Kelso |first=Paul |title=Rio plays for laughs on TV |publisher=The Guardian |date=18 May 2006 |url=https://www.theguardian.com/football/2006/may/18/sport.media |accessdate=1 December 2008 | location=London}}</ref> ನಂತರದ ಸರಣಿ 'ರಿಯೊ`ಸ್ ಆಲ್-ಸ್ಟಾರ್ ವೈಂಡ್-ಅಪ್ಸ್'ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಕೆಲವು ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ರದ್ದಾಯಿತು.<ref>{{cite web |last=Smart |first=Gordon |title=Rio's wind-ups get the red card |work=[[The Sun (newspaper)|The Sun]] |date=21 June 2007 |url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article237864.ece |accessdate=1 December 2008 |archive-date=10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010064659/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article237864.ece |url-status=dead }}</ref> 2008ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿನೇಮಾ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಅವನು ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ಹಾಗು ಅಲೆಕ್ಸ್ ಡೆ ರಾಕೋಫ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ ರನ್ನಿಂಗ್‌'' ಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕನಾದ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಪಾತಕಿ ವಿಷಯದ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಡ್ಯಾನಿ ಡೈಯರ್ ಮತ್ತು 50 ಸೆಂಟ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡದ ಸಹಆಟಗಾರ ಆಶ್ಲಿ ಕೋಲ್ ಜತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮನ್ನಣೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡ.<ref>{{cite news |title=Ferdinand & Cole to produce film |publisher=[[BBC Sport]] |date=21 November 2008 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/7743044.stm |accessdate=1 December 2008}}</ref> ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಸಕ್ತ ಪೆಕ್ಹಾಮ್ ಕುರಿತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅಪರಾಧದ ಜೀವನದಿಂದ ದೂರಸರಿಯುವಂತೆ ಯುವಕರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web |last=Brennan |first=Stuart |title=Rio's a changed man |publisher=[[Manchester Evening News]] |date=17 October 2008 |url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/manchester_united/s/1073259_rios_a_changed_man |accessdate=1 December 2008}}</ref> 2009ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು, ಅವನು ಸ್ವತಃ ಡಿಜಿಟಲ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ''ರಿಯೊ'' ವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಕಟಣೆ ಕಂಪನಿ ಮೇಡ್ ಅಪ್ ಮೀಡಿಯ ಲಿ.ಜತೆಗೂಡಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು.<ref>ದಿ ಸನ್ ನ್ಯೂಸ್‌ಪೇಪರ್, 15 ಜನವರಿ 2009</ref> ಇದರ ಸಂಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ''ಅಬ್ಸರ್ವರ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಂಥ್ಲಿ'' ಯ ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ನೇ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಅತಿಥಿ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಗೋರ್ಡನ್ ಬ್ರೌನ್‌ನಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಯುಸೈನ್ ಬೋಲ್ಟ್|ಉಸೇನ್ ಬೋಲ್ಟ್‌]] ಮುಂತಾದ ಜನರ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ.<ref>ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್, ರಿಯೊ (2008-02-01). [https://www.theguardian.com/football/2009/feb/01/rio-ferdinand ದಿ ರಿಯೊ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಇಶ್ಯೂ]. ದಿ ಅಬ್ಸರ್ವರ್ 2009-02-03ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> === ವಿವಾದ === 1997ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ನನ್ನು ಕುಡಿದು ವಾಹನ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಚಾಲನೆಯಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ರಾತ್ರಿ ಹೊರಗೆ ಕಳೆದ ನಂತರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ವಾಹನ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅವನ ರಕ್ತದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗು ಮಿತಿಗಿಂತ ಒಂದು ಪಾಯಿಂಟ್ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು.<ref name="Telegraph24Nov2000DelBoy">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/teams/england/2993300/From-Del-Boy-land-to-Del-Pieros-equal.html |title=From Del Boy land to Del Piero's equal |publisher=Telegraph |date=24 November 2000 |accessdate=29 January 2010 |location=London |first=Christopher |last=Davies |archive-date=15 ಜೂನ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100615223738/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/teams/england/2993300/From-Del-Boy-land-to-Del-Pieros-equal.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಅಪರಾಧ ನಿರ್ಣಯವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಗ್ಲೆನ್ ಹಾಡಲ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10ರಂದು ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೋವಾ ವಿರುದ್ಧ ಆಡುವ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕೈಬಿಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಡಂಕಾನ್ ಎಡ್ವಾರ್ಡ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಮೀರಿಸಿ, 18 ವರ್ಷಗಳು 10ತಿಂಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅತೀ ಕಿರಿಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ.<ref name="Telegraph24Nov2000DelBoy"/><ref name="Independent3Sep1997Lesson">{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/ferdinand-taught-lesson-by-england-1237297.html |title=Ferdinand taught lesson by England |publisher=Independent |date=3 September 1997 |accessdate=29 January 2010 | location=London | first=Glenn | last=Moore}}</ref> 2000ದಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಸೈಪ್ರಸ್‌ನ ಆಯಿಯ ನಾಪಾ ವಿಹಾರಧಾಮದಲ್ಲಿ ಸಹ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ ಕೀರೋನ್ ಡೈಯರ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್ ಜತೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದ ವಿಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಈ ದೃಶ್ಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಚಾನೆಲ್ 4 ಅದರ 2004ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''ಸೆಕ್ಸ್, ಫುಟ್ಬಾಲರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವೀಡಿಯೊಟೇಪ್‌'' ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. "ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ನೈಜ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ; ಎಂಬುದನ್ನು ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಜ್ಞಾಪಿಸುವ" ಸಲುವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news | date=15 August 2004 | url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20040815/ai_n12590242 | title=Channel 4 to show alleged Premiership sex video | publisher=CBS Interactive Inc | accessdate=10 May 2010 | author=Stephen Naysmith | archive-date=24 ಜನವರಿ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070124051743/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20040815/ai_n12590242 | url-status=dead }}</ref> 2005 ಮೇನಲ್ಲಿ, ವಾಹನಚಾಲನೆಯಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಬಾರಿ ನಿಷೇಧ ಹಾಗೂ £1,500ದಂಡನೆ ನಂತರ, ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಅವರಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ. M6 ಮೋಟರ್‌ವೇ‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2 ಮೈಲುಗಳ ದೂರದವರೆಗೆ {{convert|105.9|mi/h|km/h|abbr=on}}ಸರಾಸರಿ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸಂಚಾರಿ ಪೊಲೀಸರ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಿದ್ದ. "ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಸಮಾಜದ ಯುವಜನರಿಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ರೀತಿಯ ವರ್ತನೆ ಸರಿಯಾದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ದಂಡನೆ ನೀಡುವಾಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಉದ್ಗರಿಸಿದರು. 2002 ಮತ್ತು 2003ರಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಮುಂಚೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/staffordshire/4578495.stm| title=Rio Ferdinand banned for speeding| publisher=BBC News| date=25 May 2005| accessdate=26 August 2008}}</ref> 2006 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಕ್ರಿಸ್ ಮೊಯ್ಲೆಸ್ ಶೋ'' ಕುರಿತು ರೇಡಿಯೊ ಸಂದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ,ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಇಬ್ಬರು ಶೋರ್ತೃಗಳಿಂದ ದೂರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ ಪೀಟರ್ ತ್ಯಾಚೆಲ್ ಅವರಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಮೊಯ್ಲೇಸ್ ಅವರನ್ನು ಪುರುಷ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ(ಫ್ಯಾಗಾಟ್) ಎಂದು ಕರೆದು ಹಿಂದೆಯೇ ತಪ್ಪಾಯಿತು, ತಪ್ಪಾಯಿತು, ನಾನು ಸಲಿಂಗಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಾರತಮ್ಯ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ತಾವು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಎಂದು ಮೊಯ್ಲೇಸ್ ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಹೇಳಿದಾಗ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಮೇಲಿನಂತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದ. BBC ರೇಡಿಯೊ 1ನಂತರ ಈ ಮಾತಿನವಿನಿಮಯವನ್ನು ಪರಿಹಾಸ್ಯವೆಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. ಅವನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಕ್ಷಮೆಕೇಳಿದ್ದರಿಂದ, ಅವನ ವಿಷಾದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತ್ಯಾಚಲ್ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/media/2006/oct/02/broadcasting.football| title=Ferdinand brands DJ 'a faggot' on air| publisher=The Guardian| date=2 October 2006| accessdate=26 August 2008 | location=London}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಉದ್ದೀಪನಾ ಮದ್ದು ಸೇವನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ಪಟ್ಟಿ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Rio Ferdinand}} {{wikiquote|Rio Ferdinand}} * [http://www.rioferdinand.com/ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ] *[http://www.rioferdinandltdf.com/ Rio ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಲೈವ್, ಡ್ರೀಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101026041031/http://www.rioferdinandltdf.com/ |date=2010-10-26 }} * [http://www.manutd.com/default.sps?pagegid={FE60904B-C2A8-4E60-9B05-700DBBC29BBC}&amp;section=playerProfile&amp;teamid=458&amp;bioid=91962 ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ] ManUtd.com ದಲ್ಲಿ. * [http://www.stretfordend.co.uk/playermenu/ferdinand.html ಪ್ರೊಫೈಲ್] StretfordEnd.co.ukದಲ್ಲಿ. * [http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/Players/Postings/2004/03/Rio+Ferdinand+Manchester+United.htm ಪ್ರೊಫೈಲ್] TheFA.comನಲ್ಲಿ * {{FIFA player|170721|Rio Ferdinand}} * {{soccerbase|id=8940|name=Rio Ferdinand}} {{start box}} {{s-sports}} {{succession box |before=[[Lucas Radebe]] |title=[[Leeds United A.F.C.|Leeds United]] captain |years=2001–2002 |after=[[Dominic Matteo]] }} {{succession box|title=[[List of England national football team captains|England national football team captain]]|before=[[John Terry]]|after=[[Steven Gerrard]]|years=2010}} {{End box}} {{Navboxes colour |title=Awards |bg=gold |fg=navy |list1= {{2001–02 Premier League Team of the Year}} {{2004–05 Premier League Team of the Year}} {{2006–07 Premier League Team of the Year}} {{2007–08 Premier League Team of the Year}} {{2008–09 Premier League Team of the Year}} }} {{Navboxes colour |title=England squads |bg=white |fg=navy |bordercolor= |list1= {{England Squad 1998 World Cup}} {{England Squad 2002 World Cup}} {{England Squad 2006 World Cup}} }} {{Manchester United F.C. squad}} {{Persondata |NAME= Ferdinand, Rio Gavin |ALTERNATIVE NAMES= Ferdinand, Rio |SHORT DESCRIPTION= English footballer |DATE OF BIRTH= 7 November 1978 |PLACE OF BIRTH= [[Peckham]], [[ಲಂಡನ್]], [[England]] |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Ferdinand, Rio}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೭೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮಧ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ದೀಪನಾ ಮದ್ದು ಸೇವನೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು.]] [[ವರ್ಗ:A.F.C. ಬೋರ್ನ್‌ಮೌತ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ F.C. ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ A.F.C. ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ F.C. ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಂತತಿಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡರ್-21 ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:1998ರ FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:2002 FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:2006ರ FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪೆಕ್ಹಾಮ್‌‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದ್ದೀಪನಾ ಮದ್ದು ಸೇವನೆ ಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೇಂಟ್ ಲೂಸಿಯನ್ ಸಂತತಿಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಷ್‌ ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಪ್ಪು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಲ್ಕೊಹಾಲ್-ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಿ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ನಿರ್ಣಯವಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] 02rdwndox8i8nt146cop601f0sj9sl2 0 26816 1379749 1361408 2026-08-10T07:34:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379749 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | image = Ragendra Pachauri.jpg | image_size = 140px | caption = | name = Rajendra K. Pachauri | birth_date = {{birth date and age|1940|8|20|mf=y}} | birth_place = [[Nainital]], [[United Provinces of Agra and Oudh]], [[British Raj]] (now [[Uttarakhand]], India) | death_date = | death_place = | occupation = Chief, [[Intergovernmental Panel on Climate Change]], Director General, [[The Energy and Resources Institute|TERI]], Head Yale Energy and Climate Institute | nationality = [[demographics of India|Indian]] | religion = [[Hindu]] | spouse = Saroj Pachauri | parents = | children = Daughter Rashmi Pachauri-Rajan.<ref name="Saha_2007-10-13_telegraphindia"/> }} '''ರಾಜೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್‌‌ ಪಚೌರಿ''' ಯವರು (ಜನನ: ಆಗಸ್ಟ್‌ 20, 1940) 2002ರಿಂದಲೂ [[ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯೋಗ|ಇಂಟರ್‌ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ಪ್ಯಾನಲ್‌ ಆನ್‌ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌]] (IPCC) ಎಂಬ ಸಂಘಟನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯು ವಿವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. TERI ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದರ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿಯೂ, ಮತ್ತು TERI ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುಲಪತಿಯಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆಗ್ರೋ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌‌ನ (NAF) ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸಭಾಪತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸಭಾಪತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಅವರು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ]]ಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪಚೌರಿಯವರು ಖಂಡಿತವಾದಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಅವರು ಯೇಲ್‌‌ನ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ (YCEI) ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 10ರಂದು ನಡೆದ [[ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ|ನೊಬೆಲ್‌ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್‌ ಗೋರ್‌‌ ಮತ್ತು IPCCಯ ನಡುವೆ ಸದರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಪಚೌರಿಯವರು IPCCಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.<ref name="AP_2007-12-10_msn"/><ref name="Rajendra_2007-12-10_nobel"/> == ಹಿನ್ನೆಲೆ == [[ಭಾರತ]]ದ ನೈನಿತಾಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪಚೌರಿಯವರು ಜನಿಸಿದರು. ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿನ<ref name="2009-06-25_iloveindia"/> ಲಾ ಮಾರ್ಟಿನಿಯೆರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದ ಜಮಾಲ್‌ಪುರ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರೇಲ್ವೇಸ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ವಿಶೇಷ ವರ್ಗದ ರೇಲ್ವೆ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಥಿಗಳು ಎಂಬ 1958ರ ವರ್ಷದ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅವರು ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಇದೊಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಯಂತ್ರಶಿಲ್ಪ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆರಂಭವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. {{Citation needed|date=April 2010}}. [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಡೀಸೆಲ್‌ ಲೋಕೊಮೊಟಿವ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ರ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾರ್ತ್‌ ಕರೋಲಿನಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ವತಿಯಿಂದ 1972ರಲ್ಲಿ ಪಚೌರಿಯವರಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ MS ಪದವಿಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರದಾನಮಾಡಲಾಯಿತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 1974ರಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಂಟಿ Ph.D. ಪದವಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ದೊರಕಿತು.<ref name="ncsu"/> ನವದೆಹಲಿಯ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಲಿಂಕ್ಸ್‌‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="mha_nic_2001"/> ಅವರೊಬ್ಬ ಕಟ್ಟಾ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ; ಓರ್ವ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಆಗಿ ಅವರು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೆ, ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಮಾಂಸದ-ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಭಾವವೂ ಸಹ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="Bhala_2007-10-12_Reuters"/> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == NC ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ (1974ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ - 1975ರ ಮೇ) ಮತ್ತು ಬೋಧನಾಂಗದ ಸಂದರ್ಶಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (1976ರ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು 1977) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಮಿನರಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎನರ್ಜಿ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅವರು ವಾಪಸಾದ ನಂತರ, ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟಿವ್‌ ಸ್ಟಾಫ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ (1975ರ ಜೂನ್‌ - 1979ರ ಜೂನ್‌) ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ವಿಭಾಗದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ (1979ರ ಜುಲೈ-1981ರ ಮಾರ್ಚ್‌) ಮುಂದುವರಿದರು. 1981ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ<ref name="climatescience"/> ಅವರು TERIಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಈಗ ಅವರು ಸಂಘಟನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ರಿಸೋರ್ಸ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ (1982) ವಿದ್ವನ್ಮಂಡಲಿಯ ಓರ್ವ ಹಿರಿಯ ಸಂದರ್ಶಕ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ DCಯ (1990) ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ವನ್ಮಂಡಲಿಯ ಸಂದರ್ಶಕ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. 2002ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 20ರಂದು, ಇಂಟರ್‌ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ಪ್ಯಾನಲ್‌ ಆನ್‌ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌ ಎಂಬ ಮಂಡಳಿಯ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಪಚೌರಿಯವರು ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಇದು WMO ಮತ್ತು UNEP ವತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಮಂಡಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು ಅದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref name="2002-04-20_ipcc"/> ಪಚೌರಿಯವರು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀರಾಮ್‌ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ (1987ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌), [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿ]]ಯ ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌ನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ (1985ರಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾ), [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿ]]ಯ ಇಂಡಿಯಾ ಹ್ಯಾಬಿಟೇಟ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌ನ ಆಡಳಿತ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ (1987ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾ), ಮತ್ತು ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟಿವ್‌ ಸ್ಟಾಫ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳ ಅಂಗಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪೆಗಾಸಸ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಅಡ್ವೈಸರ್ಸ್‌, ಗ್ಲೋರಿಆಯಿಲ್‌, ಚಿಕಾಗೊ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌, ಟೊಯೊಟಾ, ಡ್ಯೂಷೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಮತ್ತು NTPCಯಂಥ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸಲಹಾಕಾರರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="2010-02-01_BusinessWeek"/> ಅನೇಕ ಬಳಗಗಳು ಮತ್ತು ಆಯೋಗಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೋಲಾರ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಸೊಸೈಟಿಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (1991-1997), ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (1992) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಅವರು, ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಸಭಾಪತಿಯ ಹುದ್ದೆಯನ್ನೂ (1993-1995), ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಭಾಪತಿಯ ಹುದ್ದೆಯನ್ನೂ (1988-1990), ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ (1992ರಿಂದ) ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/r-k-pachauri-1032.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-27 |archive-date=2012-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216152254/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/r-k-pachauri-1032.html |url-status=dead }}</ref>. ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಮರ್ಥನೀಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ (1994 - 1999) ಅವರು ಓರ್ವ ಅರೆಕಾಲಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರೂ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="climatescience1">{{Cite web |url=http://www.climatescience.gov/Library/bios/pachauri.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-27 |archive-date=2012-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207224323/http://www.climatescience.gov/Library/bios/pachauri.htm |url-status=dead }}</ref> 2001ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಡಾ.R.K.ಪಚೌರಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="climatescience1"/> === IPCCಯೊಂದಿಗಿನ ಕೆಲಸ === 2002ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 20ರಂದು, ಇಂಟರ್‌ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ಪ್ಯಾನಲ್‌ ಆನ್‌ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌ ಎಂಬ ಮಂಡಳಿಯ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಪಚೌರಿಯವರು ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಇದು WMO ಮತ್ತು UNEP ವತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಮಂಡಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು ಅದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref name="2002-04-20_ipcc"/> ಪಚೌರಿಯವರು [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ]]ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕುರಿತಾದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಏನು ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಏನು ಸಂಭವಿಸಲಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವು, 350ರ ಒಂದು ಗುರಿಯೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ"<ref name="Hood_2009-08-25_AFP"/> ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ 350 ಎಂಬ ಅಂಕಿಯು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿರುವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಹವಾಮಾನದ ಒಂದು ಆಯತಪ್ಪಿ ಬೀಳುವ ಬಿಂದು ಅಥವಾ ಘಟ್ಟವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇರಬೇಕಿರುವ, NASAದ ಜೇಮ್ಸ್‌‌ ಹ್ಯಾನ್ಸನ್‌‌‌ರಂಥ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಹವಾಮಾನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಮ್ಮತಿಸಿರುವ ಒಂದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಮಿತಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Whitesides_2009-12-28_Wired"/> === IPCCಯು ಹಂಚಿಕೊಂಡ 2007ರ ನೊಬೆಲ್‌ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Nobel Peace Prize winners Gore & Pachauri in Grand Hotel, Norway 2.jpg|thumb|right|ಓಸ್ಲೊದ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಹೊಟೇಲಿನ ಮೊಗಸಾಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಪಚೌರಿ ಮತ್ತು ಅಲ್‌ ಗೋರ್‌‌]] 2007ರ [[ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ|ನೊಬೆಲ್‌ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು IPCCಯು U.S.ನ ಹಿಂದಿನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಆಲ್‌‌ ಗೋರ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು; ಪಚೌರಿಯವರು 2002ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಗ, ಇದೇ ಆಲ್‌‌ ಗೋರ್‌‌ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದೆ ಟೀಕಿಸಿದ್ದ.<ref name="2007-10-12_reuters"/> ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಿತಿಯ ತನ್ನ ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ<ref name="2007-10-12_nobelprize"/> ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತು: :...2007ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೊಬೆಲ್‌ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಇಂಟರ್‌ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ಪ್ಯಾನಲ್‌ ಆನ್‌ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌ (IPCC) ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್‌ (ಆಲ್‌) ಗೋರ್‌‌ ಜೂನಿಯರ್‌‌ ಇವರ ನಡುವೆ ಎರಡು ಸಮಾನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದೆ; ಮಾನವ-ನಿರ್ಮಿತ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ಮಹೋನ್ನತವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ಮತ್ತು ಇಂಥದೊಂದು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಳಹದಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗಿದೆ."{1/} 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 11ರಂದು, ಪಚೌರಿ (ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕೃತ IPCCಯನ್ನು ಇವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ಮತ್ತು ಸಹ-ಪುರಸ್ಕೃತ ಅಲ್‌ ಗೋರ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ನಾರ್ವೆಯ ಓಸ್ಲೊದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು; ಆ ದಿನದಂದು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಹವಾಮಾನ ಸಮ್ಮೇಳನವೊಂದರ ನಿಯೋಗಿಗಳು ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದ ಬಾಲಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರಿದ್ದರು.<ref name="Jordan_2007-12-11_washingtonpost"/> "'ಇಡೀ ವಿಶ್ವವೇ ಒಂದು ಕುಟುಂಬವಾಗಿದೆ' ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಫುರಿಸುವ 'ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಂ' ಎಂಬ ಹಿಂದೂ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಚೌರಿ ತಮ್ಮ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲೆಂದು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ತತ್ತ್ವವು ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬೇಕಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು."<ref name="DemNow"/> ತಮ್ಮ ಭಾಷಣದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೇ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು, 1987ರಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌‌‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ (ಮೌಮೂನ್‌ ಅಬ್ದುಲ್‌ ಗಯೂಮ್‌) ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು: :"...1,190 ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಕಾರ್ಯತಃ ಮುಳುಗಿಸಲು, ಸಮುದ್ರ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಎರಡು ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾದರೆ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೇವಲ ಎರಡು ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಹಾಗೆ ಆದದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ ಅದು ರಾಷ್ಟ್ರವೊಂದರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ."<ref name="DemNow"/> ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಬಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸೂಚಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತಾದ ತಮ್ಮ ಕಾಳಜಿಗಳಿಗೆ ಪಚೌರಿಯವರು ಪದೇಪದೇ ಒತ್ತುನೀಡಿದರು ಹಾಗೂ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆಲವೊಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆಂದರು: :"...ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸೂಚಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳು ನಾಟಕೀಯವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಲಸೆ, ಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ನೀರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಯುದ್ಧದ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿವೆ; ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರದ ಒಂದು ಪುನರೇಕೀಕರಣಕ್ಕೂ ಇವು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ತಲೆದೋರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ; ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನೀರಿನ ಕೊರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯ ವೈಫಲ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ... == ಒಂದು ಶತಕೋಟಿ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಉಪಕ್ರಮ == ಒಂದು ಶತಕೋಟಿ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಉಪಕ್ರಮದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಚೌರಿಯವರು 2005ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೌರಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇದಾಗಿತ್ತು.<ref>http://www.thehindubusinessline.com/catalyst/2009/12/24/stories/2009122450120400.htm</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ [[ಸುಂದರಬನ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಸುಂದರಬನಗಳು]] ಮತ್ತು ರಾಜಾಸ್ತಾನದ [[ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ|ಥಾರ್‌‌ ಮರುಭೂಮಿ]]ಯಂಥ ದೂರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. == ವಿವಾದಗಳು == 2010ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಬುಕರ್‌‌ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಪಚೌರಿಯವರ ಮೇಲೆ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸುವ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ''ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದರು. ONGCಯ<ref name="Singh_2010-01-10_indiatoday"/> ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಚೌರಿಯವರು ಹೊಂದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಪಚೌರಿಯವರು ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿರುವ, ಲಾಭಗಳಿಕೆಯ-ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ TERI ಸಂಘಟನೆಗೆ ಬರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಅನುದಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ತಿಕ್ಕಾಟಗಳಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಸದರಿ ಆರೋಪವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Mendick_2010-01-16_telegraph"/> ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, TERIಯ ಯುರೋಪ್‌ ಘಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಸಾಮಂಜಸ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು ಇದ್ದವು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.<ref name="Brooker_2010-01-17_telegraph"/> ಪಚೌರಿಯವರು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref name="Pachauri_2010-01-04_guardian"/><ref name="2009-12-24_thehindu"/>. ಸದರಿ ಆಪಾದನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, TERIಯ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ KPMG ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಒಂದು ಅವಲೋಕನವನ್ನು ನಡೆಸಿತು.<ref name="The Guardian">{{cite news| url=https://www.theguardian.com/environment/interactive/2010/aug/26/kpmg-review-pachauri-accounts | location=London | work=The Guardian | title=KPMG review of personal financial records of Dr Rajendra Pachauri | date=2010-08-26}}</ref>. ಸದರಿ ಅವಲೋಕನವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಹೀಗಿತ್ತು: "ಡಾ.ಪಚೌರಿಯವರಿಗೆ ಅವರ ಹಲವಾರು ಸಲಹಾ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಬಂದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಒಂದು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ತಿಕ್ಕಾಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ". ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಈ ವರದಿಯು ಹೀಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು: "ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ, ನಾವು ಕೈಗೊಂಡ ಕೆಲಸವು ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿತು ಹಾಗೂ ಇದು TERI, ಪಚೌರಿ ಮತ್ತು ಪಚೌರಿಯವರ ತೆರಿಗೆ ವಕೀಲನಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ". ತಡೆ ಅರ್ಜಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಅವಲೋಕನವು ತನ್ನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, "ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಒಂದು ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಇದೇ ಮಟ್ಟದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.<ref name="The Guardian"/> ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು KPMGಯು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು. ಅದು ಕಂಡುಕೊಂಡ ವಾಸ್ತವಾಂಶದ ಅನುಸಾರ, 17.66 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು<ref name="The Guardian"/> ಮೊತ್ತದ ಪಾವತಿಗಳು TERI ಸಂಘಟನೆಗೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವೇ ಹೊರತು, ಪಚೌರಿಯವರಿಗಲ್ಲ.<ref name="Pachauri cleared Guardian">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/environment/2010/aug/26/rajendra-pachauri-cleared-financial-dealings |title=Rajendra Pachauri cleared of financial misdealings &#124; Environment |author=George Monbiot |authorlink=George Monbiot |coauthors=James Randerson |date=26 August 2010 |publisher= The Guardian |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=2010-08-27 | location=London}}</ref><ref name="FT 2010-03-28">{{cite web |url=http://www.ft.com/cms/s/0/44a0a92c-3a8e-11df-b6d5-00144feabdc0.html |title=FT.com / In depth - Climate chief cleared over payments |author= |authorlink= |coauthors= |date= |work= |publisher=[[Financial Times]] |quote= |accessdate=2010-03-29}}</ref> ಪಚೌರಿಯವರು TERIಯಿಂದ ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ವೇತನವನ್ನಷ್ಟೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು ಅದರ ಮೊತ್ತವು ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ 45,000£ಗಳಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊರಗಿನ ಗಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಗರಿಷ್ಟವೆಂದರೆ ಸುಮಾರು 2,174£ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತವು ಬಂದಿತ್ತು. IPCCಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಯಾವುದೇ ವೇತನ ಅಥವಾ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Monbiot"/> 2010ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 21ರಂದು, ''ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಒಂದು ಕ್ಷಮಾಯಾಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, "ಡಾ.ಪಚೌರಿಯವರು ಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿದ್ದರು ಅಥವಾ IPCCಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ನಮಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಡಾ.ಪಚೌರಿಯವರು ದಶಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಡಾಲರುಗಳಷ್ಟು ದುಡ್ಡುಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ KPMGಯು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಪುರಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಡಾ.ಪಚೌರಿಯವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತೆರನಾದ ಮುಜುಗರ ಉಂಟಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಅವರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಕೋರುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.<ref name="Deccan- T apologises">{{cite web |url=http://www.deccanherald.com/content/90407/daily-telegraph-apologises-pachauri-over.html |title=Daily Telegraph apologises to Pachauri over damning article |author= |date=20 August 2010 |publisher=''[[Deccan Herald]]''|quote= |accessdate=2010-08-26}}</ref> ಆರು ಅಂಕಿಗಳಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ್ದ ಕಾನೂನು-ಸಂಬಂಧಿ ಅಥವಾ ಶಾಸನಬದ್ಧ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಸದರಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯು ನೀಡಿತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂತು.<ref name="Monbiot">{{cite news|last=Monbiot|first=George|title=Rajendra Pachauri innocent of financial misdealings but smears will continue|url=https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2010/aug/26/rajendra-pachauri-financial-relationships|date=2010-08-26|accessdate=2010-08-26 | location=London | work=The Guardian}}</ref> ''ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌ನ'' ಕ್ಷಮಾಯಾಚನೆಯನ್ನು ಪಚೌರಿಯವರು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾ, "ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ಸತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನನಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ; IPCCಯನ್ನು ನಂಬದಿರುವಂತೆ ಹವಾಮಾನ ಸಂದೇಹವಾದಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನದ ಫಲವೇ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಲಾಗಿರುವ ಸುಳ್ಳು ಆಪಾದನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈಗ ಅವರು ನನ್ನ ಬೆನ್ನುಹತ್ತಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಈಡೇರಿಸಬಹುದು" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=Daily Telegraph apologises to Pachauri|url=http://www.hindustantimes.com/Daily-Telegraph-apologises-to-Pachauri-over-an-article-alleging-corruption/Article1-589993.aspx|date=2010-08-21|accessdate=2010-08-26|agency=Press Trust of India|work=Hindustan Times|archive-date=2013-01-03|archive-url=https://archive.today/20130103020626/http://www.hindustantimes.com/Daily-Telegraph-apologises-to-Pachauri-over-an-article-alleging-corruption/Article1-589993.aspx|url-status=dead}}</ref> ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಜಾರ್ಜ್ ಮಾನ್‌ಬಯೋಟ್‌ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ತಿಕ್ಕಾಟ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೆಸಗಿರುವುದರ ಆಪಾದನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, KPMG ವತಿಯಿಂದ ಪಚೌರಿಯವರಿಗೆ ನಿಷ್ಕಳಂಕತೆಯ ಮೊಹರು ಲಭಿಸಿದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರ ಕುರಿತಾದ ಸುಳ್ಳು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ರಿಚರ್ಡ್‌ ನಾರ್ತ್, ''ಡೈಲಿ ಮೇಲ್‌'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌'' ವತಿಯಿಂದ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.<ref>{{cite news|last=Monbiot|first=George|title=Press continue to hound Rajendra Pachauri despite his innocence|url=https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2010/sep/01/rajendra-pachauri-ipcc|date=2010-09-01 | accessdate=2010-09-02 | location=London | work=The Guardian}}</ref> IPCCಯ AR4 ಕಾರ್ಯನಿರತ ತಂಡ IIರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಮನದಿಯ ಕರಗುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮುನ್ನಂದಾಜೊಂದು ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಿರುವುದರ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅವರು IPCCಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂದಷ್ಟು ಕೂಗುಗಳು ಕೇಳಿಬಂದರೂ, ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.<ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/environment/2010/jan/29/ipcc-rajendra-pachauri-glaciers | work=The Guardian | location=London | title=Indian glaciologist criticised by IPCC chief joins calls for resignation | date=2010-01-29 | accessdate=2010-05-22 | first=Gethin | last=Chamberlain}}</ref><ref>[http://www.elsevier.nl/web/Nieuws/Wetenschap/256661/PvdA-erkent-geblunder-VN-Klimaatchef-moet-weg.htm ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್‌ ಇನ್‌ ಎಲ್‌ಸೆವಿಯರ್‌]</ref><ref>http://www.fr-online.de/in_und_ausland/politik/aktuell/2287655_Rajendra-Pachauri-UN-Klimapapst-soll-abdanken.html</ref><ref>http://www.deccanherald.com/content/51650/us-senator-seeks-pachauris-resignation.html</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಗಳು == *2001ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref name="mha_nic_2001"/><ref name="climatescience"/> *2007ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, NDTV ವತಿಯಿಂದ ನೀಡಲಾದ ವರ್ಷದ ಜಾಗತಿಕ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಲಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/ndtv-indian-of-the-year-540.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-27 |archive-date=2010-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113210324/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/ndtv-indian-of-the-year-540.html |url-status=dead }}</ref> *[[ನೇಚರ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)|ನೇಚರ್]] ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ವತಿಯಿಂದ 2007ರ ವರ್ಷದ ಸುದ್ದಿಕರ್ತ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಲಭಿಸಿತು. ಸದರಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಚೌರಿಯವರನ್ನು ಓರ್ವ ಸಂಘಟನೆಯ ನಿರ್ಮಾತೃ ಎಂಬುದಾಗಿ ಶ್ಲಾಘಿಸಿತು; "ರಾಜೇಂದ್ರ ಪಚೌರಿಯವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಹಾನ್‌ ಶಕ್ತಿ ಅಡಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ" ಎಂಬುದು ಆ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಶ್ಲಾಘನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/nature-names-pachauri-newsmaker-of-the-year/54627-11.html?from=search |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-27 |archive-date=2012-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007052546/http://ibnlive.in.com/news/nature-names-pachauri-newsmaker-of-the-year/54627-11.html?from=search |url-status=dead }}</ref> *2008ರ ಜುಲೈ 14ರಂದು, UNIDO ಸದ್ಭಾವನೆಯ ರಾಯಭಾರಿ (ಗುಡ್‌ವಿಲ್‌ ಅಂಬಾಸಡರ್‌) ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಚೌರಿಯವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref>http://www.unido.org/index.php?id=5750</ref> *2008ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ-ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]]ವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="mha_nic_2008"/> *2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, 'ಆರ್ಡರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌ ಸನ್‌ - ಗೋಲ್ಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸಿಲ್ವರ್ ಸ್ಟಾರ್‌‌' ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಚೌರಿಯವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು; ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯೆಡೆಗಿನ ಜಪಾನ್‌ನ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ವರ್ಧನೆಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕಿಹಿಟೊ ವತಿಯಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಲಾಂಛನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ದಯಪಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Krishnamurthy_2009-11-03_newkerala"/> *2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಫಾರಿನ್‌ ಪಾಲಿಸಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ವತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುವ "100 ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಜಾಗತಿಕ ಚಿಂತಕರು" ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಚೌರಿಯವರು ಐದನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದರು. "ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯೆಂಬುದು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯುಳ್ಳದ್ದೇ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಮೇಲಿನ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ" ಈ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು ಅವರಿಗೆ ಲಭಿಸಿತು.<ref name="2009-11-30_foreignpolicy"/> *2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ, ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯ ವತಿಯಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಆರ್ಡರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ವೈಟ್‌ ರೋಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥನೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.teriin.org/index.php?option=com_pressrelease&task=details&sid=176 |title=ಡಾ. R K ಪಚೌರಿ ಕನ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿತ್‌ ದಿ ಆರ್ಡರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ವೈಟ್‌ ರೋಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌ |access-date=2023-08-25 |archive-date=2016-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603041752/http://www.teriin.org/index.php?option=com_pressrelease&task=details&sid=176 |url-status=dead }}</ref> *ಪಚೌರಿಯವರಿಗೆ ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]<ref name="climatescience"/> ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ 'ಆಫಿಸರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಲೀಜನ್‌ ಆಫ್‌ ಆನರ್‌‌' ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.<ref>http://beta.thehindu.com/news/states/other-states/article36756.ece{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *HEC ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ 2009ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪಚೌರಿಯವರಿಗೆ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಆನರಿಸ್‌ ಕೌಸಾ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಪುರಸ್ಕರಿಸಿತು.<ref name="Ward_2009-06-10_MBACHANNEL"/> == ಇತರೆ ಆಸಕ್ತಿಗಳು == ತಮ್ಮ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪಚೌರಿಯವರು ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನೂ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ''ರಿಟರ್ನ್‌ ಟು ಅಲ್ಮೋರಾ'' <ref name="Pachauri_2010_RupaAndCo"/> ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಣಯ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದು, ಅದು 2010ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಓರ್ವ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ನಿವೃತ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬನ ನೆನಪುಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಿದ್ದು, ಅವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಗತ ಲೈಂಗಿಕ ಜೀವನದ ಹೂರಣವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Joseph_2010-01-23_TimesofIndia"/><ref name="Mendick_2010-01-30_Telegraph"/> ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗಳಾದ ರಶ್ಮಿ ಪಚೌರಿ-ರಾಜನ್‌ ಜೊತೆಗೂಡಿ ''ಮೂಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಂಗ್ಸ್‌'' <ref name="Pachauri_2003_WritersWorkshop"/> ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪದ್ಯಗಳ ಒಂದು ಸಂಕಲನವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Saha_2007-10-13_telegraphindia"/> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ದಿ ಎನರ್ಜಿ ಅಂಡ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ * TERI ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2|refs= <ref name="2002-04-20_ipcc">{{cite web | url=http://www.ipcc.ch/pdf/press/media-flash-20april2002.pdf | title=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) Elects Dr. Rajendra K. Pachauri as its Chairman | accessdate=2008-12-05 | date=2002-04-20 | format=PDF | publisher=[[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]] | archiveurl=https://www.webcitation.org/5nK2e4sUx?url=http://www.ipcc.ch/pdf/press/media-flash-20april2002.pdf | archivedate=2010-02-05 | quote= | url-status=live }}</ref> <ref name="2007-10-12_reuters">{{cite news | url = http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-29968820071012 | title = Pachauri buries Gore feud after Nobel | publisher = Reuters | date = 2007-10-12 | accessdate = 2010-02-05 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nK2n1evb?url=http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-29968820071012 | archivedate = 2010-02-05 | quote = | url-status = live }}</ref> <ref name="2007-10-12_nobelprize">{{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/press.html | title = The Nobel Peace Prize for 2007 - press release | work = [[nobelprize.org]] | publisher = [[The Norwegian Nobel Committee]] | date = 2007-10-12 | accessdate = 2010-02-05 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nK30hphK?url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/press.html | archivedate = 2010-02-05 | quote = | url-status = live }}</ref> <ref name="2009-06-25_iloveindia">{{Cite web |url=http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/r-k-pachauri-1032.html |title=R. K. Pachauri biography on I love India website |access-date=2010-12-27 |archive-date=2012-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216152254/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/r-k-pachauri-1032.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="2009-11-30_foreignpolicy">{{Cite web |url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2009/11/30/the_fp_top_100_global_thinkers?page=full |title=The FP Top 100 Global Thinkers – 5. Rajendra Pachauri |access-date=2010-12-27 |archive-date=2010-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100109083719/http://www.foreignpolicy.com/articles/2009/11/30/the_fp_top_100_global_thinkers?page=full |url-status=dead }}</ref> <ref name="2009-12-24_thehindu">''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]'', "TERI denies charges against Pachauri", Chennai: Dec 24, 2009.</ref> <ref name="2010-02-01_BusinessWeek">{{cite web | url = http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/person.asp?personId=9089242&privcapId=22361&previousCapId=138823&previousTitle=General%20Catalyst%20Partners | title = Capital Markets Pegasus Capital Advisors, L.P. | work = [[businessweek.com]] | publisher = [[Bloomberg BusinessWeek]] | date = 2010-02-01 | accessdate = 2010-02-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100302113835/http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/person.asp?personId=9089242&privcapId=22361&previousCapId=138823&previousTitle=General%20Catalyst%20Partners | archivedate = 2010-03-02 | quote = | url-status = dead }}</ref> <ref name="AP_2007-12-10_msn">{{cite news | url = http://www.msnbc.msn.com/id/22173586/ | title = Gore accepts Nobel Peace Prize in Oslo | agency = Associated Press | publisher = [[msnbc.msn.com]] | date = 2007-12-10 | accessdate = 2010-01-31 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nCTctWWB?url=http://www.msnbc.msn.com/id/22173586/ | archivedate = 2010-01-31 | quote = This year's Nobel Peace Prize laureates, Rajendra Pachauri, right, of the U.N. climate panel, and Al Gore show their certificates on the podium in Oslo on Monday. | url-status = live }}</ref> <ref name="Bhala_2007-10-12_Reuters">{{cite news | url = http://www.reuters.com/articlePrint?articleId=USL11184002._CH_.2400 | title = NEWSMAKER-UN climate panel head formed global consensus | last = Bhalla | first = Nita | authorlink = Nita Bhalla | publisher = Reuters | date = 2007-10-12 | accessdate = 2010-01-31 | archiveurl = https://archive.today/20120530172346/http://www.reuters.com/articlePrint?articleId=USL11184002._CH_.2400 | archivedate = 2012-05-30 | quote = Born on Aug 20, 1940 in the scenic town of Nainital in the foothills of the outer Himalayas, he is a hard-core vegetarian, partly due to his religious beliefs as a Hindu and the impact meat production has on the climate. | url-status = dead }}</ref> <ref name="Brooker_2010-01-17_telegraph">Booker, Christopher, and Richard North, [http://www.telegraph.co.uk/earth/environment/climatechange/7007891/The-curious-case-of-the-expanding-environmental-group-with-falling-income.html The curious case of the expanding environmental group with falling income]", ''[[The Daily Telegraph]]'', January 17, 2010.</ref> <ref name="climatescience">{{cite web | url = http://www.climatescience.gov/Library/bios/pachauri.htm | title = Dr. R.K. Pachauri | date = 2003-10-11 | accessdate = 2008-07-26 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nC4oFAg6?url=http://www.climatescience.gov/Library/bios/pachauri.htm | archivedate = 2010-01-31 | quote = To acknowledge his immense contribution to the field of environment, he has been awarded the Padma Bhushan -- one of India's highest civilian awards that recognizes distinguished service of a high order to the nation in any field (January 2001). | url-status = dead }}</ref> <ref name=DemNow>[http://www.democracynow.org/2007/12/11/chair_of_un_climate_ Transcript of Nobel Prize speech] from Democracy Now! website.</ref> <ref name="Hood_2009-08-25_AFP">{{cite web | url = http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hacayDuUcngLmhNkplHB5VtG5GNw | title = Top UN climate scientist backs ambitious CO<sub>2</sub> cuts | last = Hood | first = Marlowe | authorlink = | coauthors = | work = [[Agence France-Presse]] | publisher = [[Google News]] | date = 2009-08-25 | accessdate = 2010-01-31 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nCVgJOIV?url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hacayDuUcngLmhNkplHB5VtG5GNw | archivedate = 2010-01-31 | quote = "But as a human being I am fully supportive of that goal. What is happening, and what is likely to happen, convinces me that the world must be really ambitious and very determined at moving toward a 350 target," he told AFP in an interview. | url-status = live }}</ref> <ref name="Jordan_2007-12-11_washingtonpost">[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/10/AR2007121000527_pf.html "Gore Accepts Nobel Prize With Call for Bold Action"], Mary Jordan, ''[[Washington Post]],'' p. A14, 2007-12-11.</ref> <ref name="Joseph_2010-01-23_TimesofIndia">{{cite web | url = http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/book-mark/Return-to-Almora-A-spiritual-potboiler-/articleshow/5491811.cms | title = Return to Almora: A spiritual potboiler - Book Mark - Sunday TOI | author = Anjali Joseph | date = 2010-01-23 | publisher = [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] | quote = Despite its ostensible interest in matters numinous, the novel is actually a potboiler, perhaps of a new subcategory - the spiritual potboiler. | accessdate = 2010-01-31 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nC1Vs5Z1?url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/book-mark/Return-to-Almora-A-spiritual-potboiler-/articleshow/5491811.cms | archivedate = 2010-01-31 | url-status = live }}</ref> <ref name="Krishnamurthy_2009-11-03_newkerala">{{cite |url=http://www.newkerala.com/nkfullnews-1-143527.html |title=Pachauri, Krishnamurthy conferred with high Japanese honour |journal=newKerala.com |date=2009-11-03 |location=New Dehli |accessdate=2010-01-07 }}</ref> <ref name="mha_nic_2008">{{cite web|url=http://www.pib.nic.in/release/release.asp?relid=34924|title=Padma Awards announced|accessdate=2010-01-07}}</ref> <ref name="Mendick_2010-01-16_telegraph">Mendick, Robert, "[http://www.telegraph.co.uk/earth/environment/climatechange/7005963/Taxpayers-millions-paid-to-Indian-institute-run-by-UN-climate-chief.html Taxpayers' millions paid to Indian institute run by UN climate chief]", ''[[The Daily Telegraph]]'', January 16, 2010.</ref> <ref name="Mendick_2010-01-30_Telegraph">{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/earth/environment/climatechange/7111068/Revealed-the-racy-novel-written-by-the-worlds-most-powerful-climate-scientist.html | title = Revealed: the racy novel written by the world's most powerful climate scientist | last = Mendick | first = Robert | authorlink = | coauthors = Amrit Dhillon | work = [[telegraph.co.uk]] | publisher = The Daily Telegraph | date = 2010-01-30 | accessdate = 2009-01-31 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nC13ASKU?url=http://www.telegraph.co.uk/earth/environment/climatechange/7111068/Revealed-the-racy-novel-written-by-the-worlds-most-powerful-climate-scientist.html | archivedate = 2010-01-31 | quote = The chair of the UN's panel on climate change Dr Rajendra Pachauri has taken a break from writing academic papers on global warming to pen a racey romantic novel. | location = London | url-status = live }}</ref> <ref name="mha_nic_2001">{{cite web |url=http://mha.nic.in/uniquepage.asp?ID_PK=490 |title=Padam Awards: Civilian Awards announced on January 26, 2001 |publisher=Ministry of Home Affairs: Government of India |accessdate=2010-01-02 |archive-date=2013-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729163720/http://www.mha.nic.in/uniquepage.asp?Id_Pk=490 |url-status=dead }}</ref> <ref name="ncsu">{{Cite web |url=http://www.ise.ncsu.edu/pages/alumni/distinguished/pachauri/index.php |title=2007 Nobel Peace Prize winner is ISE's very own Dr. Rajendra Pachauri |access-date=2010-12-27 |archive-date=2010-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119232528/http://www.ise.ncsu.edu/pages/alumni/distinguished/pachauri/index.php |url-status=dead }}</ref> <ref name="Pachauri_2003_WritersWorkshop">{{cite book |last = Pachauri |first = Rajendra K. |authorlink = Rajendra K. Pachauri |coauthors = Rashmi Pachauri-Rajan |title = Moods and musings |publisher = [[Writers Workshop]] |year = 2003 |isbn = 9788171894680 <!-- 8171894682 --> }}</ref> <ref name="Pachauri_2010-01-04_guardian">Pachauri, Rajendra, "[https://www.theguardian.com/environment/cif-green/2010/jan/04/climate-change-delay-denial Climate change has no time for delay or denial]" ''[[The Guardian]]'', January 4, 2010.</ref> <ref name="Pachauri_2010_RupaAndCo">{{cite book |last = Pachauri |first = Rajendra K. |authorlink = Rajendra K. Pachauri |title = Return To Almora |publisher = [[Rupa & Co]] |year = 2010 |isbn = 9788129115744 }}</ref> <ref name="Rajendra_2007-12-10_nobel">{{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/ipcc-lecture_en.html | title = Intergovernmental Panel on Climate Change The Nobel Peace Prize 2007 Nobel Lecture by R. K. Pachauri | last = Pachauri | first = Rajendra | authorlink = Rajendra K. Pachauri | work = [[nobelprize.org]] | publisher = [[The Nobel Foundation]] | date = 2007-12-10 | accessdate = 2010-01-31 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nCTtMu3T?url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/ipcc-lecture_en.html | archivedate = 2010-01-31 | quote = | url-status = live }}</ref> <ref name="Saha_2007-10-13_telegraphindia">[http://www.telegraphindia.com/1071014/asp/nation/story_8432966.asp The Calcutta Telegraph, Oct 14, 2007]</ref> <ref name="Singh_2010-01-10_indiatoday">Singh, Ajmer, "[http://indiatoday.intoday.in/site/Story/78466/India/Pachauri+in+a+spot+as+climategate+hits+TERI.html Pachauri in a spot as climategate hits TERI]", ''[[India Today]]'', January 10, 2010.</ref> <ref name="Ward_2009-06-10_MBACHANNEL">{{Cite web |url=http://www.mba-channel.com/channel/article/hec-rajendra-kumar-pachauri-professor |title=MBA Channel: HEC appoints Rajendra K. Pachauri Professor Honoris Causa |access-date=2010-12-27 |archive-date=2010-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229110248/http://www.mba-channel.com/channel/article/hec-rajendra-kumar-pachauri-professor/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Whitesides_2009-12-28_Wired">{{cite web | url = https://www.wired.com/wiredscience/2007/12/nasas-james-han/ | title = NASA’s James Hansen Says Atmospheric CO<sub>2</sub> is Already Beyond Safe Limit | last = Whitesides | first = Loretta Hidalgo | authorlink = | coauthors = | work = | publisher = Wired | date = 2009-12-28 | accessdate = | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nC2RpQRj?url=http://www.wired.com/wiredscience/2007/12/nasas-james-han/ | archivedate = 2010-01-31 | quote = | url-status = live }}</ref> }} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{External links|date=July 2010}} {{Commons category|Rajendra Pachauri}} * [http://www.rkpachauri.org ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] * [http://blog.rkpachauri.org ಡಾ. R K ಪಚೌರಿಯವರ - ಬ್ಲಾಗ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330165725/http://blog.rkpachauri.org/ |date=2010-03-30 }} * [http://www.climatescience.gov/Library/bios/pachauri.htm ''ಡಾ. R.K. ಪಚೌರಿ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207224323/http://www.climatescience.gov/Library/bios/pachauri.htm |date=2012-02-07 }} - climatescience.govನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ * [http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/r-k-pachauri-1032.html ''ಡಾ. R.K. ಪಚೌರಿ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216152254/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/r-k-pachauri-1032.html |date=2012-02-16 }} - iloveindia.comನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ * [http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704361504575551961821166950.html?mod=googlenews_wsj U.N. ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌-ಚೇಂಜ್‌ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ ಚೇರ್‌ಮನ್‌ ಟು ಸ್ಟೇ], ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 15, 2010 *[http://www.democracynow.org/2007/12/11/chair_of_un_climate_ ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಭಾಷಣ] ದೃಶ್ಯಭಾಗ, ಶ್ರವ್ಯಭಾಗ, ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣ ಪ್ರತಿಲಿಪಿ; ''ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ನೌ!'' ಎಂಬುದರಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು. * [http://www.climate-change.tv/index.php/component/content/article/40-poznan-videos/117-rajendra-kumar-pachauri-december-2008.html ಡಾ. ಪಚೌರಿ ಡಿಸ್ಕಸಸ್‌ ದಿ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌ ನೆಗೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಪ್ರೋಸೆಸ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ವಿತ್‌ [http://www.climate-change.tv ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌ TV] * [http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=461 ಲಾರ್ಡ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂಸ್‌ ಡಾ. ಪಚೌರಿ ಎಬೌಟ್‌ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812211955/http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=461 |date=2014-08-12 }}, ವಿಂಟರ್‌ 2007 * [https://archive.is/20121208222608/www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j_gFZ4s52yJApFhCdsmsFrvAbLWw ''UN ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್‌ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌ '350' ಟಾರ್ಗೆಟ್‌ ಫಾರ್‌ CO<ಸಬ್‌>2</ಸಬ್‌> ರಿಡಕ್ಷನ್‌''] - AFP ಲೇಖನ (2009-8-25) *[http://www.abcnews.go.com/Technology/JustOneThing/climate-change-questions-rajendra-pachauri-ipcc/Story?id=8864244&amp;page=1 ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕ್ವೆಶ್ಚನ್ಸ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌' ಕಮಿಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಟು ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌, ಚೇರ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ ಸೇಸ್‌ U.S. ಲಾಬಿಯಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಮೇ ಸ್ಟಾಲ್‌ ಒಬಾಮಾ ಅಜೆಂಡಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017174953/http://abcnews.go.com/Technology/JustOneThing/climate-change-questions-rajendra-pachauri-ipcc/Story?id=8864244&page=1 |date=2015-10-17 }} * [http://www.thepolitic.org/articles/29/tackling-climate-change ''ಟ್ಯಾಕ್ಲಿಂಗ್‌ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220045529/http://www.thepolitic.org/articles/29/tackling-climate-change |date=2010-02-20 }} 2009ರ ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್‌ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕುರಿತಾಗಿ ದಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್‌ ಮಾಡಿದ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪಚೌರಿಯವರ ಸಂದರ್ಶನ—2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ *[https://www.youtube.com/user/AlJazeeraEnglish#p/u/8/tIcW0-iQMRw ''ಒನ್‌ ಆನ್‌ ಒನ್‌ - ರಾಜೇಂದ್ರ ಪಚೌರಿ'' ] - ಆಲ್‌ ಜಝೀರಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಗೊಂಡ ಪಚೌರಿಯವರ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂದರ್ಶನ (ದೃಶ್ಯಭಾಗ, 2010-1-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು) * [http://www.newstatesman.com/global-issues/2009/12/climate-change-believe-doing ''ರಾಜೇಂದ್ರ ಪಚೌರಿ'' ]- ನ್ಯೂ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮನ್‌‌ನ ಸೋಫೀ ಎಲ್ಮ್‌ಹರ್ಸ್ಟ್‌ರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಶನ. {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef |before=[[Robert Watson (scientist)|Robert Watson]] }} {{s-ttl |title=Chairman of the [[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]] |years=2002–present }} {{s-aft |after=''Incumbent'' }} {{end}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Pachauri, Rajendra | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH = 1940-08-20 | PLACE OF BIRTH = [[Nainital]], [[United Provinces of Agra and Oudh]], [[British Raj]] (now [[Uttarakhand]], India) | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Pachauri, Rajendra}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾದಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ವಿಷಯದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಲೇಖಕರ ಕುರಿತಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಂಡಳಿ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಿತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ನಾರ್ತ್‌ ಕರೋಲಿನಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ</span>ಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಓಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಟಿನಿಯನ್ಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:ನೈನಿತಾಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಮರ್ಥನೀಯತೆಯ ಸಮರ್ಥಕರು]] [[ವರ್ಗ:<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಇಂಟರ್‌ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ಪ್ಯಾನಲ್‌ ಆನ್‌ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್</span>]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಣಯ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆದವರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೪೦ ಜನನ]] hep1t0j0ba972k00gs0mr8vd9hgh5sd 0 27063 1379719 1379568 2026-08-10T06:15:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379719 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox person | years_active = 1978–ಪ್ರಸ್ತುತ | name = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | native_name = | image = Mohanlal (cropped).jpg | image_size = | caption = 2022 ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | birth_name = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ | other_names = ಲಾಲ್, ಲಾಲು, ಲಾಲೆಟ್ಟನ್ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1960|05|21}} | birth_place = ಎಲಂತೂರ್, ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೇರಳ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಥನಮ್ಥಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೇರಳ, ಭಾರತ) | education = ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಕಾಲೇಜು (ಬಿಕಾಂ) | occupation = {{hlist|ನಟ|ನಿರ್ದೇಶಕ|ನಿರ್ಮಾಪಕ|ವಿತರಕ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ}} | works = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ | spouse = {{marriage|ಸುಚಿತ್ರ|1988}} | children = ಪ್ರಣವ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ವಿಸ್ಮಯಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | relatives = ಕೆ. ಬಾಲಾಜಿ {{small|(ಮಾವ)}}<br />ಸುರೇಶ್ ಬಾಲಾಜೆ {{small|(ಭಾವ)}}<br />ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ {{small|(ಸಂಬಂಧಿ)}}<ref name="YouTube Channel Name">{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref> | website = {{URL|thecompleteactor.com}} | awards = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ | honours = {{plainlist| * ಪದ್ಮಶ್ರೀ (2001) * ಪದ್ಮಭೂಷಣ (2019) * ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2023) }} | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | allegiance = {{flag|India}} | branch = {{army|India}} | service_years = 2009–ಪ್ರಸ್ತುತ | rank = [[File:Lieutenant Colonel of the Indian Army.svg|10px]] [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] (ಗೌರವ) | unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿ (ಭಾರತ)|ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿ]] }} }} '''ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್''' ({{IPA|ml|moːhɐnlaːl ʋiʃʋʷɐn̪aːt̪ʰɐn|IPA}}; ಜನನ ೨೧ ಮೇ ೧೯೬೦), ಇವರು ಏಕನಾಮಧೇಯವಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ. ಇವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="thehindu.com">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=21 May 2020|title=On Mohanlal's 60th birthday, remembering 10 of his finest performances|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612102647/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|url-status=live}}</ref><ref name="Kumar">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=20 May 2020|title=Mohanlal at 60: An actor par excellence|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=19 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619123905/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|url-status=live}}</ref><ref name="india.com">{{Cite web|date=21 May 2020|title=Happy Birthday, Mohanlal: 11 Lesser-Known And Interesting Facts About The Top Malayalam Star|url=https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|access-date=28 August 2020|website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com|language=en|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609145515/https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೪೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Kumar"/><ref>{{Cite news |date=21 May 2022 |title='The complete actor' is not just a sobriquet, but Mohanlal's legacy |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |access-date=21 May 2022 |work=The Indian Express |language=en |archive-date=21 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521064533/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |url-status=live }}</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ<ref name="Padma Awards2">{{cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇವು ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Padmabhushan2">{{Cite web|date=25 January 2019|title=Mohanlal conferred with Padma Bhushan|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126001318/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|archive-date=26 January 2019|access-date=25 January 2019|website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.<ref>{{Cite web|date=9 July 2009|title=Malayalam superstar Mohanlal joins Territorial Army|url=https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|access-date=25 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181929/https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal enters Territorial Army training unit|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|access-date=25 July 2021|website=The New Indian Express|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181928/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|url-status=dead}}</ref> "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ಮುಖವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಪುರುಷರು" ಎಂದು ಸಿಎನ್ಎನ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=100 Years of Cinema: The men who changed the face of Indian films |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |access-date=8 January 2023 |website=News18 |language=en |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108064500/https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |url-status=live }}</ref> ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023">{{cite news |title=Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |access-date=20 September 2025 |work=The Hindu |date=20 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920160340/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |archive-date=20 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref name="Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony">{{cite news |title=Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |access-date=24 September 2025 |publisher=The New Indian Express |date=23 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924041846/https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |archive-date=24 September 2025 |language=en}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ 'ತಿರನೋಟ್ಟಂ' ಮೂಲಕ ೧೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದೆ ಉಳಿಯಿತು. ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರ 'ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="rediff"/><ref name="thiranottam">{{cite news|title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal|url=http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|access-date=11 January 2017|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113014138/http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಏರಿದರು. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ನಂತರ ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು; ಆ ವರ್ಷ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಪರಾಧ ನಾಟಕ 'ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್' ಅವರ ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref name="rediff">{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=25 years, 25 landmarks|url=https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=21 July 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123434/https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಇತರ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅನ್ಯಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ತಮಿಳು ರಾಜಕೀಯ ನಾಟಕ 'ಇರುವರ್' (೧೯೯೭), ಹಿಂದಿ ಅಪರಾಧ ನಾಟಕ 'ಕಂಪನಿ' (೨೦೦೨) ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ 'ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್' (೨೦೧೬).<ref>{{cite news|last=Khan|first=Ujala Ali|title=Reigning southern stars|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/film/reigning-southern-stars-1.260566/|access-date=11 January 2017|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=14 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113092556/http://www.thenational.ae/arts-culture/bollywood/reigning-southern-stars|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Rajpal|first=Roktim|title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema|url=http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|access-date=11 January 2017|work=[[News18]]|date=21 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113195555/http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಐದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ — ಎರಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ (ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ) ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಜೊತೆಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ<ref name="auto">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|title=Mohanlal, Pookutty get D.Litt.|date=17 March 2010|access-date=18 May 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20100611191903/http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|archive-date=11 June 2010|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|newspaper=Business Standard India|date=29 January 2018|access-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪರೋಪಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ತಲುಪಿಸಲು ಅವರು ವಿಶ್ವಶಾಂತಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|author=Express News Service|title=Mohanlal donates robot for fighting Covid-19|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|access-date=21 July 2020|work=[[The New Indian Express]]|date=26 April 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123426/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=ViswaSanthi Foundation|url=https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|access-date=16 July 2021|website=www.viswasanthifoundation.com|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716073121/https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal launches project to raise aid for children's heart surgeries|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|access-date=21 July 2020|work=[[Mathrubhumi]]|date=6 August 2019|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123429/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|url-status=live}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್<ref>{{cite web|author=President of India|title=President Kovind presents Padma Bhushan to Mohanlal|url=https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys|website=[[YouTube]]|publisher=[[President of India]]|access-date=29 September 2022|date=22 March 2019|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110315/https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=25 August 2020 |title=തനിക്ക് ജാതിവാൽ ഇല്ലാത്തതിന് കാരണം പറഞ്ഞ് മോഹൻലാൽ |trans-title=Mohanlal explains the reason for not having a caste surname |url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929113918/https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=[[Madhyamam]] |language=ml}}</ref> ಅವರು ೧೯೬೦ ರ ಮೇ ೨೧ ರಂದು ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಥನಮ್ಥಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ) ಎಲಂತೂರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಾಜಿ ನೌಕರಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ನಾಯರ್ ಮತ್ತು ಸಂತಕುಮಾರಿ ದಂಪತಿಗಳ ಕಿರಿಯ ಮಗ.<ref>[http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html Mohanlal Birth Place] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425025030/http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html |date=25 April 2017 }}. Manoramaonline.com (22 April 2017). Retrieved on 24 July 2017.</ref><ref>{{cite news|title=Happy Birthday Mohanlal: The South Indian Superstar's Health Mantra|url=https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|access-date=23 December 2017|work=[[NDTV]]|date=21 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223142407/https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|archive-date=23 December 2017|url-status=live}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಪ್ಯಾರಿಲಾಲ್ ಎಂಬ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿದ್ದನು, ಅವರು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="ReferenceA">{{cite web | url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/08/23/ker-pyarilal.html | title=മോഹന്‍ലാലിന്റെ സഹോദരന്‍ അന്തരിച്ചു | date=23 August 2000 }}</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ನಿಕಟ ಮಾತೃ ಬಂಧು.<ref name="YouTube Channel Name"/> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಪಿತೃತ್ವದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮುದವನ್ಮುಗಲ್ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾದರಿ ಬಾಲಕರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದರು ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|last1=Entertainment|first1=Art &|title=Mohanlal Biography|url=http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|website=LIFESTYLE LOUNGE|publisher=iloveindia.com.|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021010753/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|archive-date=21 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=.com|first1=Mohanlalonline|title=LAL'S BIOGRAPHY|url=http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|website=Mohanlalonline.com|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105104009/http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪಾತ್ರವು ಆರನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ 'ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಾಯ್' ಎಂಬ ರಂಗಭೂಮಿ ನಾಟಕದಲ್ಲಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |title=Kerala / Thiruvananthapuram News : Centenary celebrations of Model School inaugurated |date=25 May 2009 |access-date=12 September 2013 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20090530061910/http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |archive-date=30 May 2009 |work=[[The Hindu]] |url-status=dead }}</ref> ೧೯೭೭ ಮತ್ತು ೧೯೭೮ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|title = After SRK, Mohanlal to get a Taekwondo blackbelt|author = Prakash, Asha|date = 25 October 2012|access-date = 6 October 2014|work = [[The Times of India]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20160204084353/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|archive-date = 4 February 2016|url-status = live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಮಾತೃ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಗೋಪಿನಾಥನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರೋಷನ್ಲಾಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು, ನಂತರ "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್" ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|author=The Cue|title='ആദ്യം നല്‍കാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച പേര് റോഷന്‍ ലാല്‍, പേരിനൊപ്പം ജാതി വേണ്ടെന്നത് അച്ഛന്റെ തീരുമാനം'; മോഹന്‍ലാല്‍|date=25 August 2020|url=https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|publisher=The Cue|access-date=29 September 2022|language=ml|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110316/https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|url-status=live}}</ref> ==ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ===ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು (1978–1985)=== ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ 'ತಿರನೋಟ್ಟಂ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು — ಮಣಿಯನ್ ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು, ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್, ಉನ್ನಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್, ರವಿಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲವರು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ವಿಕಲಚೇತನ ಸೇವಕ ಕುಟ್ಟಪ್ಪನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಸೆನ್ಸಾರ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಚಿತ್ರವು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲು ೨೫ ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="thiranottam"/> ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಫಾಜಿಲ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ 'ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಾಯಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="toi1">{{cite news|title=Destiny made me an actor: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|work=[[The Times of India]]|last=Maya|first=M.|date=24 September 2003|access-date=30 September 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130123747/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ನವೋದಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಜಾಹೀರಾತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅವರ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="mathrubhumi">{{cite news|author=Mathrubhumi|title=മഞ്ഞിൽ വിരിയുന്ന ഓർമ്മകൾ...|trans-title=Remembrance Bloomed in the Mist|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|work=[[Mathrubhumi]]|language=ml|date=23 February 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115230814/http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|archive-date=15 November 2016|url-status=live}}</ref> ಅವರು ವೃತ್ತಿಪರ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಿತಿಯ ಮುಂದೆ ಆಡಿಷನ್ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ನೋಟದಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಇಬ್ಬರು ಅವರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಫಾಜಿಲ್ ಮತ್ತು ಜಿಜೊ ಅಪ್ಪಚನ್ ಅವರು ೧೦೦ ರಲ್ಲಿ ೯೦ ಮತ್ತು ೯೫ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|title=His experiments with cinema|last=Manmadhan|first=Prema|work=[[The Hindu]]|date=23 December 2005|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130130934/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ನೋಟವು ಖಳನಾಯಕನ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="rd">{{cite web|title=You Cool Cat|url=http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|publisher=[[Reader's Digest]]|last=Sivanand|first=Mohan|author-link=Mohan Sivanand|access-date=19 April 2010|date=July 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20060523070740/http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|archive-date=23 May 2006}}</ref> ಅವರ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಸಂಧ್ಯಾಕ್ಕು ವಿರಿಂಜ ಪೂವು' ಮತ್ತು 'ಕುಯಿಲಿನೆ ತೇದಿ' ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=11 August 2011 |title=Back in action |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |access-date=21 March 2023 |issn=0971-751X |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202062049/https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |url-status=live }}</ref> ೧೯೮೩ ರ ವೇಳೆಗೆ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಋಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="rd"/> 'ಎಂಟೆ ಮೊಹಂಗಲ್ ಪೂವನಿಂಜು', 'ಇನಿಯೆಂಗಿಲುಮ್', 'ವೀಸಾ', 'ಅಟ್ಟಕಳಶಂ', 'ಕಳಿಯಿಲ್ ಅಲ್ಪಂ ಕಾರ್ಯಂ', 'ಎಂಟೆ ಮಾಮಟ್ಟುಕ್ಕುಟ್ಟಿಯಮ್ಮಕ್ಕು', 'ಎಂಗನೆ ನೀ ಮರಕ್ಕುಮ್', 'ಉನಾರೂ' ಮತ್ತು 'ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರುಂತು' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು. ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಅವರ 'ಇವಿಡೆ ತುಡಂಗುನ್ನು' ಮೂಲಕ, ಅವರು "ಒಳ್ಳೆಯ ಹೃದಯ" ಹೊಂದಿರುವ ಯಶಸ್ವಿ ನಾಯಕರಾದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೮೪ ರ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ 'ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ' ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತಂಡದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀಮಂತಳೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="25yrs">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|title=25 years, 25 landmarks|work=[[Rediff.com]]|last=Warrior|first=Shobha|date=3 September 2003|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130134455/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ಇದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್-ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಜೋಡಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು, ಇವರು ೨೦೧೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೪೪ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|title=Priyan-Mohanlal back after eight years for a comedy|url=http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|access-date=6 May 2012|date=27 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130135839/http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಒನ್ನಾನಂ ಕುನ್ನಿಲ್ ಒರಡಿ ಕುನ್ನಿಲ್' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಡನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು.<ref name="25yrs"/> 'ಉಯರಂಗಲಿಲ್', 'ನೊಕ್ಕೆತ ಡೂರತು ಕಣ್ಣುಂ ನಟ್ಟು', 'ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್' ಮತ್ತು 'ಅರಂ + ಅರಂ = ಕಿನ್ನರಂ' ಈ ಅವಧಿಯ ಅವರ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ===ಸ್ಥಾಪಿತ ನಟ (1986–1999)=== [[File:Mohanlal and mammootty.JPG|thumb|ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಜೊತೆಗೆ, ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನಟರು]] ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು "ಮಹಾನ್ ಗುರುಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್, ಹರಿಹರನ್, ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್, ಪದ್ಮರಾಜನ್, ಭರತನ್ ಮತ್ತು ಲೋಹಿತದಾಸ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="hinduinterview"/> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ನಟ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ, ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರುದ್ಯೋಗಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಲಯಾಳಿ ಯುವಕರ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref name="toi2">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|work=[[The Times of India]]|title=Too bad if you don't know this man|last=B.|first=Viju|date=14 January 2007|access-date=20 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120042753/http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|archive-date=20 January 2011|url-status=live}}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಸ್ವತಃ ಬರೆದಿದ್ದರು.<ref name="udayan">{{cite news|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=The Mohanlal effect|date=20 May 2005|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204154816/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref> ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ.ಎ.' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ಪಡೆದರು.<ref name="award1">{{cite web|title=State Film Awards (1986)|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|publisher=Department of Information and Public Relations|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091119014326/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|archive-date=19 November 2009}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, 'ಸನ್ಮಾನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ' ನಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತ ಮನೆಯ ಮಾಲೀಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ 'ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್' ನ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಜನತೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಮಲಯಾಳಂ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಥಾನವು ದೊರೆಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಂಡರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಡಾನ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗೊಮೆಜ್ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ದುರಂತ ಚಿತ್ರ 'ತಾಲವಟ್ಟಂ' ನಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೇಯಸಿಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದಾಗ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥನಾಗುವ ಯುವಕ ವಿನೋದ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಅವರ 'ನಮುಕ್ಕು ಪಾರ್ಕ್ಕನ್ ಮುಂತಿರಿತೊಪ್ಪುಕಳ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಲೋಮನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ಬಹಳ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಗಳನ್ನು ಮುರಿದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದವು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೩೬ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="hinduinterview"/> ಮರು ವರ್ಷ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ 'ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು' ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಮತ್ತು ಶೋಭನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರಗಳಾದ 'ಪಟ್ಟನಪ್ರವೇಶಂ' (೧೯೮೮) ಮತ್ತು 'ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ' (೧೯೯೦) ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪತ್ತೇದಾರಿ ದಾಸನ್ ಮತ್ತು ವಿಜಯನ್ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಪದ್ಮರಾಜನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ತೂವನತ್ತುಂಬಿಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡು ಪ್ರೇಮಾಸಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಿತು.<ref name="toi2"/><ref>{{cite news|title=Mohanlal, still raring to go at 53|url=http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|access-date=21 May 2013|work=[[NDTV]]|date=21 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204155948/http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ 'ಚಿತ್ರಂ', ೩೬೬ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref name="25yrs"/> ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ 'ಪದಮುದ್ರ', 'ಆರ್ಯನ್', 'ವೆಲ್ಲನಕಳುಡೆ ನಾಡು', 'ಉಲ್ಸವಪಿಟ್ಟೆನ್ನು' ಮತ್ತು 'ಚಿತ್ರಂ' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref name="award1"/> ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಬರಹಗಾರ ಲೋಹಿತದಾಸ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಿಬಿ ಮಲಯಿಲ್ ಅವರ ಸಂಯೋಜನೆಯು ದುರಂತ ಚಿತ್ರ 'ಕಿರೀಡಂ' ನಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗುವ ಕನಸು ಕಾಣುವ, ಆದರೆ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಈ ಪಾತ್ರವು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="25yrs"/> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಂತರ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು, ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಅವರ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಕಟದ ಚಿತ್ರಣವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು "ನನ್ನ ಪಾತ್ರವಾದ ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನೋ ಅದನ್ನೇ ನಾನು ಮಾಡಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅಭಿನಯವು "ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.<ref name="hinduinterview"/> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ 'ವರವೇಲ್ಪು' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಜೀವನವನ್ನು ಆನಂದಿಸಲು ಮನೆಗೆ ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬಸ್ ಖರೀದಿಸಿದರು, ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರು ೨೦೦೩ ರ ಜನವರಿ ೧೮ ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟರ್ ಮೀಟ್ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಲಯಾಳಿಗಳ ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|title=Kerala ignores global economic changes: PM|work=[[Rediff.com]]|date=18 January 2003|access-date=20 January 2008|author=Press Trust of India|author-link=Press Trust of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204162257/http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=PIB Press Releases: Prime Minister Inaugurates Global Investors Meet|url=http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|location=[[Kochi]]|publisher=[[Press Information Bureau]]|date=18 January 2003|access-date=18 January 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172357/http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರ 'ಸೀಸನ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಹಲವಾರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 'ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ', 'ಮಿಧುನಂ' ಮತ್ತು 'ನಂ.20 ಮದ್ರಾಸ್ ಮೇಲ್' ಸೇರಿವೆ. 'ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ' ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಕಂಪನಿ ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಭರತನ್ ಅವರ 'ತಾಳ್ವರಂ' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸ್ನೇಹಿತನಿಂದ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯ ಕೊಲೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಬಯಸುವ ವಿಧುರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ 'ಕಿಲುಕ್ಕಂ' ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಲಯಾಳಂನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವೂ ಆಯಿತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ 'ಭರತಂ' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ರಾಮಾಯಣದ ಆಧುನಿಕ ರೂಪಾಂತರವೆಂದು ಭರತನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಸಹೋದರನಿಂದ ಹೊರೆಯಾದ ಕರ್ನಾಟಕ ಗಾಯಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಆ ವರ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ಪಡೆದರು.<ref name="ndtvgoodtimes">{{cite news|url=http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|title=Malayalam cinema's invincible star turns 51|work=[[NDTV Good Times]]|date=21 May 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401141453/http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|archive-date=1 April 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=An interview with Lohitadas, director of the Malayalam film, Bhoothakkannadi|url=http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=24 January 2016|date=22 August 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220111815/http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|archive-date=20 February 2016|url-status=live}}</ref> ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಕಮಲದಳಂ' ನಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯ ನರ್ತಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನೃತ್ಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಸಹ-ನಟರು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ನರ್ತಕರಾದ ವಿನೀತ್ ಮತ್ತು ಮೋನಿಶಾ ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name = "hinduinterview">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|title=Acting is a bit like meditation|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=27 July 2007|access-date=27 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204170644/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> 'ರಾಜಶಿಲ್ಪಿ', 'ಸದಯಂ', 'ಯೋಧ' ಮತ್ತು 'ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಕಾಲೋನಿ' ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ರಂಜಿತ್ ಬರೆದು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ದೇವಾಸುರಂ' (೧೯೯೩) ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="ndtvgoodtimes"/> ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಫಾಜಿಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ 'ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ ಮನೋವೈದ್ಯ ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ೩೬೫ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |date=31 May 2016 |title=10 Mollywood films that ran for the longest time |work=[[The Times of India]] |agency=Times News Network |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |url-status=live |access-date=28 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160728160923/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |archive-date=28 July 2016}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ನಂತರ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾನಸಿಕ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=India's 'best' psychological thriller turns 25 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/03/12/25-years-manichitrathazhu-still-best-psychological-thriller-india-has-produced.html |access-date=2024-02-19 |website=The Week |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=25 years of Manichitrathazhu: Why this Malayalam classic remains unsurpassed |work=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |access-date=15 April 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325162342/https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |url-status=live }}</ref> 'ಸ್ಪಡಿಕಂ' ೧೯೯೫ ರ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂರನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಆಗಿ ಗೆದ್ದರು. ಅವರು ಥಾಮಸ್ "ಆಡು ಥೋಮ" ಚಾಕೋ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ತಂದೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ತಂದೆಯಿಂದ ದೂರವಾದ ಗುಂಡುಗಾರನಾಗುವ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=2018-03-30 |title='Spadikam': 23 years on, this Mohanlal film remains a favourite Malayalam action flick |url=https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |access-date=2023-02-09 |website=The News Minute |language=en |archive-date=9 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209200924/https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |url-status=live }}</ref> ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ 'ಕಾಲಪಾನಿ' ಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್ನ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಜೈಲಿನ ಕೈದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಲೋಹಿತದಾಸ್ ಅವರ 'ಕನ್ಮದಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಅಂಚಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗುರು' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೯೭ ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಸ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|last1=Jose|first1=D|title=Blind man's buff|url=http://www.rediff.com/entertai/1998/mar/16guru.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=4 August 2016|date=16 March 1998}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಮಣಿರತ್ನಂ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಚಿತ್ರ 'ಇರುವರ್' ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅನ್ಯಭಾಷಾ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|title=Ash's Hollywood debut in mid-2003|work=[[Rediff.com]]|last=Chand|first=Fakir|date=7 December 2002|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172636/http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವ ನಟನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು (ಎಂ.ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಗ್ರೇಡ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|title=Censors refer Iruvar to home dept|work=[[The Times of India]]|date=28 February 1997|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405022505/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|archive-date=5 April 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|title=Looking at Mani Ratnam's landmark movies|work=[[Rediff.com]]|date=9 June 2010|access-date=6 May 2012|first=Pavithra|last=Srinivasan|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204173521/http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್ಸ್' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ವೀಕಾರ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|title=Nothing, neither criticism nor compliment, affects me|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|date=11 March 1999|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174203/http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಟರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|title=The win-win situation|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=14 September 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174523/http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಗಳು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಾಯಕಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಹೂಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ, ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಚಿತ್ರದ ಆವೃತ್ತಿಯು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಅದನ್ನು ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಚಿತ್ರ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|title=Double trouble|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=6 October 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174801/http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೯೯ ರ ಇಂಡೋ-ಫ್ರೆಂಚ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕ 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ನಲ್ಲಿ ಕಥಕಳಿ ಕಲಾವಿದನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಶಾಜಿ ಎನ್. ಕರುಣ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರಿಗೆ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಕಾನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಆರನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="rd"/><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|title=Accolades are a norm|work=[[The Hindu]]|last=Narasimham|first=M. L.|date=28 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175519/http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|title=On a winning spree|work=[[The Hindu]]|last=Santhosh|first=K.|date=14 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175307/http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref> 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ಅನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫೆಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಜ್ಯೂರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Philip|first=Benson|title=Must Watch International Award Winning Malayalam Films|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|access-date=11 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113194956/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೪ ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ 'ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು' ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ಅನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Indian Cinema Catalogue 2014|url=http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|publisher=[[International Film Festival of India]]|date=20 November 2014|access-date=16 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316163822/http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|archive-date=16 March 2016|url-status=dead}}</ref> ===ವೃತ್ತಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ (2000–2009)=== [[File:Mohanlal and Madhu.jpg|thumb|alt=Mohanlal talking to actor Madhu |ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಧು ಅವರು 2008 ರಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ 'ನರಸಿಂಹಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೃದಯದ ದುಷ್ಟನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|title=Greasepaint, and beyond|last=Krishnankumar|first=R.|date=22 July 2000|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204190956/http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref name="narasimham">{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|title=Sleaze time, folks!|work=[[Rediff.com]]|last=Ayyappan|first=R.|date=24 January 2001|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191304/http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು 'ರಾವಣಪ್ರಭು' (೨೦೦೧), 'ಪ್ರಜಾ' (೨೦೦೧), 'ಒನ್ನಾಮನ್' (೨೦೦೨), 'ತಂಡವಂ' (೨೦೦೨) ಮತ್ತು 'ಚತುರಂಗಂ' (೨೦೦೨) ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಪ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. 'ರಾವಣಪ್ರಭು' ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಕಥಾವಸ್ತು, ಅಶ್ಲೀಲ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು, ಪಂಚ್ ಲೈನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="narasimham"/><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|title=Thandavam|website=[[Sify]]|date=16 August 2002|access-date=6 May 2012|author=Moviebuzz|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191733/http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|title=Praja|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=24 December 2001|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191837/http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> 'ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್' ನ ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು "ನರಸಿಂಹಂನ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಭಾವವು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿದೆ. 'ಮಳ', 'ಮಧುರನೊಂಬರಕಟ್ಟು' ಮುಂತಾದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬರೆದರು.<ref name="narasimham"/> ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ 'ಕಂಪನಿ'ಯಲ್ಲಿ ಐಪಿಎಸ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್, ಮುಂಬೈ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="rd"/> ಇದು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಹಿಂದಿ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|title=Bold themes, different roles|work=[[The Hindu]]|date=9 June 2006|access-date=3 March 2011|last=Nagarajan|first=Saraswathy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204192315/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/content/image_galleries/iifa_red_carpet_gallery.shtml?4|title=Stars arrive at IIFA awards|work=[[BBC]]|access-date=3 March 2011|archive-date=22 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120722194226/http://www.bbc.co.uk/shropshire/content/image_galleries/iifa_red_carpet_gallery.shtml?4|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಅಂಡರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಡಾನ್ಗಳ (ಅಜಯ್ ದೇವ್ಗನ್ ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಒಬೆರಾಯ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ) ನೈಜ ಜೀವನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಅವರು "ತಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ" ಮತ್ತು "ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಇತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ನಟರು ಮಾಡುವಂತೆ ಸ್ತಬ್ಧ ಅಥವಾ ಆತಂಕಿತರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|work=[[The Hindu]]|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Mohanlal at ease in Company|date=22 April 2002|access-date=20 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204193002/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಫಿಲ್ಮ್ನ್ಯೂಸ್.ಕಾಮ್ನ ಆನ್ಲೈನ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, 'ಕಂಪನಿ' ಯಲ್ಲಿನ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು "ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ (೨೦೦೧-೨೦೧೦) ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ" ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಂ.೧ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಂ.೬ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|title=Poll-5: The Finest Performance of a Bollywood Actor in the Last Decade (2001–2010)|publisher=Hindifilmnews.com|access-date=21 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627120413/http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|archive-date=27 June 2013}}</ref> ಮರು ವರ್ಷ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|work=[[The Hindu]]|title=Superstars running scared?|date=28 November 2002|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204200806/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> 'ಕಿಲಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಳಂ', 'ಬಾಲೆಟ್ಟನ್', 'ಹರಿಹರನ್ ಪಿಲ್ಲೈ ಹ್ಯಾಪಿ ಆಣು' ಮತ್ತು 'ಮಿಸ್ಟರ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ' ಯಂತಹ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ನಟನಿಗೆ ಮರಳುವ ವಾಹನವೆಂದು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ 'ಕಿಲಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಳಂ' ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Box-office update|date=28 April 2003|access-date=24 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204201012/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|title=Kilichundan Mambazham|website=[[Sify]]|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202732/http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ವಿ.ಎಂ. ವಿನು ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಬಾಲೆಟ್ಟನ್' ಕೂಡ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|title=Tinsel world sees a bright picture|work=[[The Hindu Business Line]]|last1=Venkatraman|first1=Latha|last2=Radhakrishnan|first2=Sankar|date=1 January 2004|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307015933/http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|archive-date=7 March 2010|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅತನಿಪ್ಪರಂಬಿಲ್ ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇವರು ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿದ್ಧರಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ಯೋಗಿ, ಅವರ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಅನೇಕ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಅಪನಂಬಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="balettan">{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal back to 'chammal' role|last1=Abhijath|last2=Ram|date=4 September 2003|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060628023259/http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|archive-date=28 June 2006|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, 'ನಟ್ಟುರಾಜವು' ಮತ್ತು 'ಮಂಬಳಕ್ಕಾಲಂ' ಮಾತ್ರ ಅವರ ಯಶಸ್ಸುಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|title=Malayalam cinema- Analysis 2004!|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=1 January 2005|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202246/http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ 'ಉದಯನಾಣು ತಾರಂ' ಎಂಬ ಕಪ್ಪು ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ವೀಕಾರ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ವಡೋದರಾ, ರಾಜ್ಕೋಟ್, ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಅಹಮದಾಬಾದ್ನಂತಹ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು.<ref name="udayan"/> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಬ್ಲೆಸ್ಸಿ ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ 'ತನ್ಮಾತ್ರ' ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಅಲ್ಝೈಮರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.<ref name="thanmatra">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|title=Exclusive! Mohanlal on Thanmatra|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195922/http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ಈ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮ ಐದನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಏಳನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="thanmatra"/><ref name="hindu2"/><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|title=Blessy: Thrilled about winning|work=[[Rediff.com]]|first=Paresh C.|last=Palicha|date=8 March 2006|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195711/http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ 'ರಸತಂತ್ರಂ' ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ' ದಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|work=[[The Hindu]]|title=Superstars continue their reign|date=29 December 2006|access-date=30 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195419/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾದ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 'ಅರನ್' ಎಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಳಸದ ಕಾರಣ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರು, "ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಮಾತನಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal dissociates himself from 'Aran'|last=Kumar|first=S. R. Ashok|date=8 August 2006|access-date=8 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195238/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ 'ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ' (೨೦೦೮) ಮತ್ತು 'ಕಾಂದಹಾರ್' (೨೦೧೦) ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದರು. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/mohanlals-fb-page-crosses-one-million-fans-513324.html|title=Mohanlal's FB page crosses one million fans|work=[[The New Indian Express]]|date=4 September 2013|access-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195045/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/Mohanlals-FB-page-crosses-one-million-fans-513324.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪಿ.ಟಿ. ಕುಂಜು ಮುಹಮ್ಮದ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಪರದೇಸಿ' ಯಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. 'ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್' "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಭಿನಯದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮರುಶೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಅವರ ಜುಲೈ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಹಾಲೋ' ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20100305075728/http://www.bharatwaves.com/news/Mohanlal%E2%80%99s-Hello:-biggest-Mollywood-hit-of-2007-7964.html "Malayalam Cinema News : Mohanlal's 'Hello': biggest Mollywood hit of 2007".] Bharatwaves.com. Retrieved 15 January 2011.</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html Movie Review:Pardesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222221213/http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html |date=22 December 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ 'ಆಗ್' (ಇದನ್ನು 'ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಕಿ ಆಗ್' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಬಾಲಿವುಡ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ 'ಶೋಲೆ' (೧೯೭೫) ನ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೂಲ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |title=Boxofficeindia.com |publisher=[[Box Office India]] |access-date=12 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109040918/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |archive-date=9 November 2013 |url-status=live }}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಬಹುನಕ್ಷತ್ರ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ 'ಟ್ವೆಂಟಿ:೨೦' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್' ನಲ್ಲಿ ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ಜೊತೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದರು. ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ 'ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾಣು' ನಿರ್ದೇಶಕ ರೋಷನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ### ಮುಂದುವರಿದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು (2010–2015) [[File:Bachan mohanlal.jpg|thumb|ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಜೊತೆಗೆ|alt=Mohanlal with the Bollywood actor Amitabh Bachchan]] ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಐದು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದು 'ಜನಕನ್', ಇದು ಅಪರಾಧ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ ಜೊತೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಎಸ್.ಎನ್. ಸ್ವಾಮಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಕೀಲ ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವ ಕೆಲವು ಪರಾರಿಯಾದ ಶಂಕಿತರನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುರಳಿ ನಾಗವಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್' ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹಾಸ್ಯಮಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮನರಂಜನಾ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಟಿ.ಕೆ. ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ, ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದ ಮತ್ತು ಮಣಿಯನ್ ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ನಿರ್ಮಿಸಿದ 'ಒರು ನಾಳ್ ವರುಮ್', ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್-ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪುನರೇಕಿಸಿತು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಶಿಕ್ಕರ್', ಎಂ. ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕತ್ತಲೆಯ ಪ್ರತೀಕಾರದ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಭೂತಕಾಲದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿರುವ ಲಾರಿ ಚಾಲಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ರಂಜಾನ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|title = Kerala Box-Office (September 1 to 16)|date = 18 September 2010|access-date = 11 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028080936/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ನಂತರ ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಯುದ್ಧ ಚಿತ್ರ 'ಕಾಂದಹಾರ್' ಬಂದಿತು. ಇದು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ವಿಮಾನ ೮೧೪ ರ ಅಪಹರಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಇದು ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯ ಮೂರನೇ ಕಂತು ಮತ್ತು ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ೨೦೧೧ ರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಬಹುನಕ್ಷತ್ರ 'ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ರದರ್ಸ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮತ್ತು ಉದಯಕೃಷ್ಣ-ಶಿಬಿ ಕೆ. ಥಾಮಸ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ, ದಿಲೀಪ್ ಮತ್ತು ಸರತ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|title = Can Mohanlal pull it off?|date = 18 March 2011|work = [[The Times of India]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20161205101608/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|archive-date = 5 December 2016|url-status = live}}</ref> ಈ ವೇಗದ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|title = Review: Christian Brothers is entertaining|date = 18 March 2011|work = rediff.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141019005606/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|archive-date = 19 October 2014|url-status = live}}</ref> ಅವರ ವಿಷು (ಏಪ್ರಿಲ್) ಬಿಡುಗಡೆಯು ರಫಿ ಮೆಕಾರ್ಟಿನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ 'ಚೈನಾ ಟೌನ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಯರಾಂ ಮತ್ತು ದಿಲೀಪ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದರು. ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೦೦ ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|title = 2011 was troublesome for Malayalam films|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023221826/http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಪ್ರಣಯಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಬ್ಲೆಸ್ಸಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್ ಮತ್ತು ಜಯಪ್ರದಾ ನಟಿಸಿದ ಮೂರು ವಯಸ್ಸಾದ ಪಾತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |title=Mohanlal, Blessy bag Critics award |date=18 May 2012 |publisher=mathrubhumi.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529040906/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |archive-date=29 May 2012}}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಸ್ನೇಹವೀಡು', ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡು ನಿರ್ದೇಶನದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ನ ಹಳ್ಳಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html Movie Review: Snehaveedu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011085931/http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html |date=11 October 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ನಟಿ ಶೀಲಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪರದೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಅವರ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 'ಸ್ನೇಹವೀಡು' ಅವರ ೩೦೦ ನೇ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|title = Sneha Veedu Mohanlal's 300th film|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081228/http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಿಟ್ ಆಯಿತು.<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|title = Kerala Box-Office- September 12 to October 8|date = 12 October 2011|website = [[Sify]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081231/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ 'ಒರು ಮರುಭೂಮಿಕ್ಕಾಧ'. ಇದು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಹಾಸ್ಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು ೯೦ ರ ದಶಕದ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್-ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್-ಮುಕೇಶ್ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮರಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್-ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|title = Kerala Box-Office – Dec 16 to Jan 11|date = 19 January 2012|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081233/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಬಹು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ದೊಡ್ಡ ಬಜೆಟ್ ಪ್ರಣಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಕಸನೋವ್ವಾ' ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ರೋಷನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬಾಬಿ-ಸಂಜಯ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕಸನೋವಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇವರು ಸರಣಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಕಸನೋವಾಸ್ ಇಟರ್ನಲ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ - ಹೂವಿನ ಬುಟೀಕುಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಪಳಿಯ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ, ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ 'ಟೆಜ್' ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗ್ರಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನವ-ನೊಯಿರ್ ಅಪರಾಧ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸಮಚಿತ್ತ, ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|title = Review: Mohanlal excels in Grandmaster|date = 4 May 2012|access-date = 12 October 2014|work = rediff.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141018235924/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|archive-date = 18 October 2014|url-status = live}}</ref> ಯುಟಿವಿ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇದು ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=How about paying for viewing films online?|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|access-date=24 November 2016|work=[[The Times of India]]|date=10 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031085616/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|archive-date=31 October 2017|url-status=live}}</ref> ರಂಜಿತ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಸ್ಪಿರಿಟ್' ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮದ್ಯಪಾನದ ಅಭ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮನರಂಜನಾ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|title = Malayalam film 'Spirit' exempted from tax|date = 26 June 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161143/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ೧೨೫-ದಿನಗಳ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|title = Spirit: Completes 100 day run on Box office|date = 20 September 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023115500/http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್' ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಸ್ಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು, ಇದು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|title = Malayalam Review: 'Run Baby Run' is a gripping thriller|date = 31 August 2012|access-date = 12 October 2014|publisher = ibnlive.in.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161149/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|title = 'Run Baby Run' to 'Trivandrum lodge', Mohanlal is giving back to back hits|date = 10 October 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161157/http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ವರ್ಷವು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಕರ್ಮಯೋಧ' ದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಡಿ ಎಂಬ ಎನ್ಕೌಂಟರ್ ತಜ್ಞರಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಹದಿಹರೆಯದ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕಿಯೊಬ್ಬಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಅವರಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧದ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿದೆ. [[File:Mohanlal.jpg|thumb|upright|left|alt=Photograph taken from an angle highlighting his face|2012 ರಲ್ಲಿ 17 ನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್]] ೨೦೧೩ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವರ್ಷವೇ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರದ ಆಲ್ ಟೈಮ್ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ 'ದೃಶ್ಯಂ' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಲೋಕ್ಪಾಲ್', ಇದು ವಿಜಿಲೆಂಟ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು "ಲೋಕ್ಪಾಲ್" ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರುಳ್ಳ ವಿಜಿಲೆಂಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎನ್. ಸ್ವಾಮಿ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಸಲಾಂ ಬಪ್ಪು ನಿರ್ದೇಶನದ 'ರೆಡ್ ವೈನ್' ರಾಜಕೀಯ ಕೊಲೆಯ ಆಧಾರಿತ ರೇಖಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ತನಿಖಾ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಸಿದ್ದಿಕ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಲೇಡೀಸ್ ಅಂಡ್ ಜೆಂಟಲ್ಮನ್' ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗೀತಾಂಜಲಿ' ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ 'ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು' ನ ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ಆಗಿರುವ ಹಾರರ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂಲ ಚಿತ್ರದ ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಜೀತು ಜೋಸೆಫ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ದೃಶ್ಯಂ' ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೬೨ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೬ ರವರೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|author=DC|title=Mohanlal's Pulimurugan becomes first Malayalam film to gross over 100 crore rupees|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122062944/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|archive-date=22 November 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಿ. ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಮಿಳು ಆಕ್ಷನ್-ನಾಟಕ 'ಜಿಲ್ಲಾ' ದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಆರ್.ಟಿ. ನೀಸನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆರ್.ಬಿ. ಚೌಧರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|title=First Day Box Office Collections of 'Jilla' and 'Veeram'|url=http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|publisher=[[Deccan Chronicle]]|date=15 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006104616/http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|archive-date=6 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Pongal releases 'Jilla', 'Veeram' gold spinners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|publisher=[[The Times of India]]|author=IANS|date=16 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801011522/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|archive-date=1 August 2017|url-status=live}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೮೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು<ref>{{cite news|last=Mehta|first=Ankita|title='Jilla' Box Office Collection: Vijay-Mohanlal Starrer Wins BO Battle|url=http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=5 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215001253/http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ದಿನಗಳ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|title='Ilayathalapathy' Vijay-Mohanlal's 'Jilla' Set to Complete 100-Day Theatrical Run|url=http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|work=[[International Business Times]]|author=Sangeetha Seshagiri|date=17 April 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011225222/http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|archive-date=11 October 2014|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹೀಸ್ಟ್ ಚಿತ್ರ 'ಮಿಸ್ಟರ್ ಫ್ರಾಡ್' ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಕೂತಾರ' ದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಶ್ರೀನಾಥ್ ರಾಜೇಂದ್ರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ, ಹೇಳಲಾಗದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಮಿಸ್ಟರಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಗೂಢ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮರ್ಮನ್ ಆಗಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮುಂದಿನದು ಅರುಣ್ ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಸ್ಯಮಯ ರಾಜಕೀಯ ವಿಡಂಬನೆ ಚಿತ್ರ 'ಪೆರುಚಾಳಿ'. ಅವರು ಯುವ ರಾಜಕೀಯ ಕಿಂಗ್ ಮೇಕರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ರಾಜ್ಯ ಗವರ್ನರ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಗವರ್ನರ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುಎಸ್ಎ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ 'ಮೈಥ್ರಿ' ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರತೀಕಾರ ಬಯಸುವ ಆರ್ಡಿಆರ್‌ಒ (ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ) ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮಹಾದೇವ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಯು 'ರಸಂ' ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಎನ್ನುಮ್ ಎಪ್ಪೋಳುಂ' ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಲೈಲಾ ಓ ಲೈಲಾ' ಬಂದಿತು. ಇವೆರಡೂ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ವಿಫಲವಾದವು. ಅವರ ಮುಂದಿನದು ರಂಜಿತ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಲೋಹಂ'. ಇದು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರೂ, ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|author=IBTimes|title=Charlie, I, Puli, Loham, Amar Akbar Anthony among top 5 movies with good opening day collection at Kerala box office|url=http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=29 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106102142/http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|archive-date=6 January 2017|url-status=live}}</ref> ಪ್ರತೀಕಾರದ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಕನಾಲ್' ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. [[File:Mohanlal 1.jpg|thumb|48 ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ]] ===ವೃತ್ತಿ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಏರಿಳಿತಗಳು (2016–2024)=== ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಾಲ್ಕು ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೩೭೮ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಈ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್, ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ ಅವರ ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆಯ ಭಾರತೀಯ ನಟರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref name="top5">{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=2016 Box Office Kings : Mohanlal is the only Malayalam actor among top 5, Aamir Khan tops the list, followed by Akshay Kumar and Salman Khan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=9 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112061634/http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|archive-date=12 January 2017|url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಯೆಲೇಟಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ತೆಲುಗು ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ 'ಮನಮಂತ' ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಡಬ್ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|last=Jayaram|first=Deepika|title=It's a pleasure to learn and dub in Telugu: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|access-date=22 June 2016|work=[[The Times of India]]|date=21 June 2016|archive-date=30 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930005823/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Mohanlal dubbing for 'Manamantha'|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621103338/http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|url-status=dead|archive-date=21 June 2016|website=[[Sify]]|access-date=22 June 2016|date=21 June 2016}}</ref> ಅವರ ನಂತರದ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಕೊರಟಾಲ ಶಿವ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮತ್ತೊಂದು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ 'ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/janatha-garage-review-this-mohanlal-jr-ntr-film-is-an-entertaining-ride-for-the-most-part-2986476.html|title=Janatha Garage review: This Mohanlal, Jr NTR film is an entertaining ride for the most part|website=Firstpost|date=September 2016 }}</ref> ಇದು ೨೦೧೬ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ,<ref>{{cite news|last=Hooli|first=Shekhar H|title=Janatha Garage 3rd week box office collection: Jr NTR film emerges as the highest grosser of 2016|url=http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|access-date=26 September 2016|work=[[International Business Times]]|date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926023119/http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|archive-date=26 September 2016|url-status=live}}</ref> ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೧೩೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="JG">{{cite news|author=DC|title=6 South Indian films that turned out to be game-changers in 2016|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113012015/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅಪರಾಧ-ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಒಪ್ಪಂ' ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕುರುಡನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೦೧೬ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Oppam is now highest grosser of 2016, beats Jacobinte Swargarajyam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|access-date=26 September 2016|work=Catch News|date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001833/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|archive-date=27 September 2016|url-status=live}}</ref> ಇದು ಒಂದೂವರೆ ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೫೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿತು,<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=Mohanlal has two 50 crore blockbusters in his kitty!|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|website=[[Sify]]|access-date=11 November 2016|date=18 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025204019/http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|archive-date=25 October 2016|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೬೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=After Drishyam, Ajay Devgn to reprise Mohanlal's role in Oppam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114184512/http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|archive-date=14 January 2017|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಆ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ 'ಪುಲಿಮುರುಗನ್' ನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗಾರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Viswanath|first=Chandrakanth|title=Mohanlal's Pulimurugan breaches the Rs 100 crore mark|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|access-date=11 November 2016|work=[[The New Indian Express]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111194211/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|archive-date=11 November 2016|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಇದುವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೧೫೨ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Pulimurugan box office: Mohanlal-starrer breaking records, making history|url=http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|access-date=10 October 2016|work=[[The Indian Express]]|date=10 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010203623/http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|archive-date=10 October 2016|df=dmy-all}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪರೇಶ್ ಸಿ. ಪಾಲಿಚಾ ಅವರು "ಈ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಅನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಅನುಭವವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Review: Pulimurugan is a thrilling experience|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=18 November 2016|date=12 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118155436/http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|archive-date=18 November 2016|url-status=live}}</ref> ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ತಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್' (೨೦೧೬) ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೫೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು.<ref name="top5"/> ನಂತರ ಅವರು ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶನದ '೧೯೭೧: ಬಿಯಾಂಡ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ೧೯೭೧ ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal is a busy bee|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Nikki-to-play-a-Tamil-belle-in-Major-Ravis-war-drama/articleshow/55923840.cms|access-date=18 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=12 December 2016}}</ref> ಅವರು ಕರ್ನಲ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಮತ್ತು ಮೇಜರ್ ಸಹದೇವನ್ ಅವರ ದ್ವಿಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last=Upadhyaya|first=Prakash|title=Rockline Venkatesh ventures into Malayalam; to produce Mohanlal's next film|url=http://www.ibtimes.co.in/rockline-venkatesh-ventures-into-malayalam-produce-mohanlals-next-film-713760|access-date=5 February 2017|work=[[International Business Times]]|date=27 January 2017}}</ref> ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಲಾಲ್ ಜೋಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ವೇಲಿಪದಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಸಹಯೋಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Mishra|first=Nivedita|title=From Baahubali's Prabhas to Mersal's Vijay, these south stars were the newsmakers in 2017|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|access-date=28 August 2019|work=[[Hindustan Times]]|date=28 December 2017|archive-date=28 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828073547/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|url-status=live}}</ref> ನಂತರ ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ವಿಲನ್' ಬಂದಿತು.<ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal to be the lead in B Unnikrishnan's next film too!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-be-the-lead-in-B-Unnikrishnans-next-film-too/articleshow/35440215.cms|access-date=28 April 2018|work=[[The Times of India]]|date=22 May 2014}}</ref> ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>{{cite news|author=Speed News Desk|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Villain had a humongous opening weekend, emerges 3rd all-time opener after Baahubali 2 and Pulimurugan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|access-date=4 November 2017|work=Catch News|date=30 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107011529/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|archive-date=7 November 2017|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|author=Forbes India|title=Mohanlal: Strong and steady|url=http://www.forbesindia.com/article/2017-celebrity-100/mohanlal-strong-and-steady/49033/1|work=[[Forbes India]]|date=1 January 2018}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ 'ಆದಿ' ಮತ್ತು 'ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕೊಚುನ್ನಿ' ಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಚುನ್ನಿಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಳ್ಳ ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ಪಕ್ಕಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal on Aadhi: Pranav has done a good job|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|access-date=30 January 2018|work=[[The Indian Express]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129115528/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author=Onmanorama staff|title=Mohanlal joins Nivin Pauly's 'Kayamkulam Kochunni,' Rosshan reveals role|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/01/09/mohanlal-joins-nivin-paulys-kayamkulam-kochunni-rosshan-reveals-.html|access-date=9 January 2018|work=[[Malayala Manorama]]|date=9 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal joins the sets of Kayamkulam Kochunni|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-joins-the-sets-of-kayamkulam-kochunni/articleshow/62916059.cms|access-date=15 February 2018|work=[[The Times of India]]|date=14 February 2018}}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಬಿಡುಗಡೆಗಳಾದ 'ನೀರಳಿ' ಮತ್ತು 'ಡ್ರಾಮಾ' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು.<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Mohanlal teams up with Bollywood filmmaker for a thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-teams-up-with-bollywood-filmmaker-for-a-thriller/articleshow/60938490.cms |access-date=28 January 2018 |work=[[The Times of India]] |date=4 October 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Kumar R. |first=Manoj |title=Mohanlal promises a lot of action in his next film, see photo |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-ajoy-varma-5035695/ |access-date=28 January 2018 |work=[[The Indian Express]] |date=23 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranjith's 'Drama' starring Mohanlal&nbsp;to release on November 1|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/sep/11/ranjiths-drama-starring-mohanlal-to-release-on-november-1-1870225.html|access-date=24 September 2018|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|date=11 September 2018}}</ref> ನಂತರ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿ.ಎ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ಮೇನನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರ 'ಒಡಿಯಾನ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಒಡಿಯಾನ್ ಕುಲದ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಏಕೈಕ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು.<ref>{{cite news|author=<!--staff writer-->|title=Odiyan: Mohanlal shoots in Varanasi, tells us more about his character Manikyan. Watch video|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/odiyan-mohanlal-shoots-in-varanasi-tells-us-more-about-his-character-manikyan-watch-video/story-KRL8vkUip0HFwYTcpXovyH.html|access-date=15 November 2018|work=[[Hindustan Times]]|date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=M. K.|first=Surendhar|title=Odiyan sets industry record with Rs 21.5 cr domestic opening weekend total; 2.0 stacks up more records |url=https://www.firstpost.com/entertainment/odiyan-sets-industry-record-with-rs-21-5-cr-domestic-opening-weekend-total-2-0-stacks-up-more-records-5751571.html|access-date=19 December 2018|work=Firstpost|date=19 December 2018}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೧೯ ರ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಲೂಸಿಫರ್' ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal-Prithviraj film Lucifer goes on floor|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithviraj-film-lucifer-goes-on-floor-5262195/|access-date=25 September 2018|work=The Indian Express|date=16 July 2018}}</ref> ಲಕ್ಷಣಾ ಎನ್. ಪಾಲಾತ್ ಅವರು 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ' ನಲ್ಲಿ " 'ಲೂಸಿಫರ್' ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಫ್ಯಾನ್ಫಿಕ್ಷನ್ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದಂತಿದೆ. ನೀವು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ನಂಬಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ." ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite magazine|author=Lakshana N. Palat |date=March 29, 2019 |title=Lucifer Movie Review: New Prithviraj film is for diehard Mohanlal fans|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/lucifer-movie-review-new-prithviraj-film-is-for-diehard-mohanlal-fans-1489097-2019-03-29|access-date=2021-11-24|magazine=India Today|language=en}}</ref> ಆಲ್ ಟೈಮ್ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಇದು ೨೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಗ್ರಹ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಟಿವಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬಂದ ಗಳಿಕೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|title=Lucifer box office: Mohanlal film collects Rs 100 crore worldwide|date=8 April 2019|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409131841/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|archive-date=9 April 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 June 2019|title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|access-date=16 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611022057/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|url-status=live}}</ref> ನಂತರ ಅವರು 'ಇಟ್ಟಿಮಾನಿ: ಮೇಡ್ ಇನ್ ಚೈನಾ' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಮಧ್ಯಮ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Ittymaani: Made In China, Love Action Drama, Brothers Day, Finals: Why Onam 2019 releases failed at the box-office|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ittymaani-made-in-china-love-action-drama-brothers-day-finals-why-onam-2019-releases-failed-at-the-box-office-7341581.html|access-date=29 September 2019|work=[[Firstpost]]|date=15 September 2019}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಕಾಪ್ಪಾನ್' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|title=Mohanlal starrer Kaappaan tops TN, Kerala box office in opening weekend; Gaddalakonda Ganesh earns Rs 55 cr globally|date=2019-09-25|website=Firstpost|language=en|access-date=2020-04-19|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819131706/https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|title=Kaappaan Movie Review: Despite Stellar Star Cast, Mohanlal-Suriya Starrer Loses Focus|website=News18|date=2019-09-20|access-date=2019-10-26|archive-date=26 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026175438/https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಏಕೈಕ ಚಿತ್ರ 'ಬಿಗ್ ಬ್ರದರ್' ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಮಾಜಿ ಅಪರಾಧಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=Mohanlal and Siddique to team up for project titled 'Big Brother'|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|access-date=26 May 2019|work=[[The News Minute]]|date=5 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526181945/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|archive-date=26 May 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal, Siddique to team up for an action-comedy|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|access-date=26 May 2019|work=[[The Times of India]]|date=3 June 2018|archive-date=11 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011091015/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಜೀತು ಜೋಸೆಫ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರ 'ದೃಶ್ಯಂ ೨' ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|date=6 February 2021|title=Drishyam 2 trailer: Ghost from the past comes to haunt Mohanlal|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|access-date=8 February 2021|website=The Indian Express|language=en|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227153724/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|url-status=live}}</ref> ಹರಿಚರನ್ ಪುದಿಪ್ಪೇಡಿ ಅವರು "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಯಮದ ಅಭಿನಯವನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬಾರಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಶಾಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನು ಕುದಿಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಕಲ್ಪನೆಯಿಲ್ಲ." ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Pudippedi |first=Haricharan |date=19 February 2021 |title=Drishyam 2 review: Mohanlal, Jeethu Joseph reunite for one of the best sequels ever |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |access-date=19 February 2021 |archive-date=19 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219042754/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |url-status=live }}</ref> ನಂತರ ಅವರು 'ಮರಕ್ಕರ್: ಲಯನ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸೀ' ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಯೋಧ ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕರ್ IV ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |title=Box Office: Analyzing theatrical performance of Mohanlal's post-pandemic movies, Marakkar to L2 Empuraan |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/box-office-analysing-theatrical-performance-of-mohanlals-post-pandemic-movies-from-marakkar-to-l2-empuraan-1384093 |website=PINKVILLA |access-date=26 April 2025 |language=en |date=23 April 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Punnoose|first=Aby|date=11 November 2021|title=67th National Film Awards: Marakkar: Lion of the Arabian Sea wins Best Feature Film at National Film Awards|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|access-date=11 November 2021|website=Times of India|language=en|archive-date=11 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111163303/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಬ್ರೋ ಡ್ಯಾಡಿ' ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ಅವರಿಗೆ ಸಂತೋಷದ ತಂದೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |last=Palisetty |first=Ramya |title=Prithviraj Sukumaran announces his second directorial Bro Daddy with Mohanlal |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |access-date=15 July 2021 |work=[[India Today]] |date=18 June 2021 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619201702/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |url-status=live }}</ref> ಜನನಿ ಕೆ. "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಮಜಾ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಸಮಯವು ದೋಷರಹಿತವಾಗಿದೆ." ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news |last=K. |first=Janani |title=Bro Daddy Movie Review: Mohanlal, Prithviraj's fun family drama is not Badhaai Ho, but better |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |access-date=26 January 2022 |work=[[India Today]] |date=26 January 2022 |archive-date=26 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126070054/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |url-status=live }}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಬಿಡುಗಡೆಗಳಾದ 'ಆರಾಟ್ಟು' ಮತ್ತು 'ಮಾನ್ಸ್ಟರ್' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ವಿಫಲಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title='Thank You', 'Radhe Shyam', 'Aaraattu': A Look At The Biggest Flops Of South Cinema - Films That Fizzled Out |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/thank-you-radhe-shyam-liger-a-look-at-the-biggest-flops-of-south-cinema/aaraattu/slideshow/95660122.cms?from=mdr |access-date=2025-01-20 |website=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Monster box office collection Day 3: Mohanlal's film underperforms on Sunday|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/monster-box-office-collection-day-3-mohanlals-film-underperforms-on-sunday-2288889-2022-10-24|website=[[India Today]]|date=24 October 2022 |access-date=24 October 2022|quote=the film has been having a lukewarm response from the critics and the audiences.}}</ref> ನಂತರ ಅವರು '೧೨ನೇ ಮನುಷ್ಯ' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ನಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/malayalam/12th-man/ottmoviereview/91669767.cms | title=12th Man Review: A entertaining, delicious whodunnit | website=[[The Times of India]] | last1=Mathews | first1=Anna }}</ref> ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಅಲೋನ್' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=2023-01-31 |title='Alone' box office collection day 4: Mohanlal starrer stays low, mints only Rs 65 lakhs|work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/alone-box-office-collection-day-4-mohanlal-starrer-stays-low-mints-only-rs-68-lakhs/articleshow/97484057.cms}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಜೈಲರ್' ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="auto1">{{Cite web |date=6 January 2023 |title=Mohanlal to have a cameo in Rajinikanth's Jailer, fans call it 'iconic moment' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106094648/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |archive-date=6 January 2023 |access-date=6 January 2023 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಂತರ 'ನೇರು' ನಲ್ಲಿ ವಕೀಲನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref>{{cite news|last=Chakraborty|first=Saikat|title=Mohanlal teams up with Drishyam director Jeethu Joseph for legal drama Neru|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|access-date=26 November 2023|work=[[Telegraph India]]|date=14 August 2023|archive-date=26 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126092959/https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-01-18 |title='Neru' box office collections day 27: Mohanlal's film dominates overseas; mints more than Rs 32 crores |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/neru-box-office-collections-mohanlals-film-dominates-overseas/articleshow/106949938.cms?from=mdr |access-date=2024-01-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಎಸ್.ಆರ್. ಪ್ರವೀಣ್ ಅವರು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ "ಸಂಯಮದ ಅಭಿನಯ" ದೊಂದಿಗೆ ಫಾರ್ಮ್ಗೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news|last=Praveen|first=S. R.|title='Neru' movie review: Jeethu Joseph and Mohanlal's courtroom drama almost delivers a cathartic high|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|access-date=22 December 2023|work=[[The Hindu]]|date=21 December 2023|archive-date=21 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221135645/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳು: 'ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ವಾಲಿಬನ್' ಮತ್ತು 'ಬರೋಜ್ 3D' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು, ಇದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ವೈಫಲ್ಯಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malaikottai-vaaliban-box-office-collection-day-5-mohanlal-lijo-jose-pellissery-film-hits-a-new-low-9133901/#:~:text=So%20far%2C%20the%20film%20has%20grossed%20Rs%2021.75%20crore%20worldwide.&text=On%20Monday%2C%20Malaikottai%20Vaaliban%20experienced,dipped%20to%2010.35%20per%20cent | title=Malaikottai Vaaliban box office collection Day 5: Mohanlal and Lijo Jose Pellissery's film hits a new low on first Monday; earns 90% less than opening day | date=30 January 2024 }}</ref><ref>{{cite web |access-date=31 December 2024 |title=Mohanlal reacts to Barroz's box office failure after film collects Rs 9 cr in 6 days: 'Not made for the numbers'|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/ |work=Indian Express|date=30 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20250103190259/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/|archive-date=3 January 2025|url-status=live}}</ref> ### ಮತ್ತಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನ (2025–ಪ್ರಸ್ತುತ) ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅವರು ಮೊದಲು 'ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್' ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=6 October 2023 |title=Mohanlal-Prithviraj film Empuraan starts rolling |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103160033/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |archive-date=3 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ಫಸ್ಟ್ಪೋಸ್ಟ್ನ ಗಣೇಶ್ ಆಗ್ಲವ್ ಅವರು "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದ್ಭುತರಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಅದ್ಭುತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸ್ವಾಗ್ ಅನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆದರೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮನಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ." ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2: Empuraan movie review: Mohanlal & Prithviraj Sukumaran starrer action-thriller is high on swag, charisma & technical brilliance |url=https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327085309/https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref>{{Cite news |date=29 March 2025 |title=L2 Empuraan worldwide box office collection day 2: Mohanlal film is the fastest Malayalam film to cross ₹100 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329081943/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |archive-date=29 March 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times |language=en-us}}</ref> ನಂತರ ಅವರು 'ತುದಾರುಂ' ನಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಚಾಲಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=India Today Entertainment Desk |date=22 April 2024 |title=Pics: Mohanlal, Shobana reunite for his 360th film with director Tharun Moorthy |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203133250/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |archive-date=3 December 2024 |access-date=30 November 2024 |work=[[India Today]]}}</ref> ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ನ ಲತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರು "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಇರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯವೂ ಅವರು ಎಂಥಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ." ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Latha |date=25 April 2025 |title=Thudarum movie review: A top-form Mohanlal shines in fan boy Tharun Moorthy's gripping directorial |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/thudarum-movie-review-a-top-form-mohanlal-shines-in-fan-boy-tharun-moorthys-gripping-directorial-101745582170234.html |access-date=27 April 2025 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ತುದಾರುಂ ನಂತರ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸಂದೀಪ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೃದಯ ಕಸಿಗೆ ಒಳಗಾದವರಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಹೃದಯವನ್ನು ಪಡೆದ ಕರ್ನಲ್ನ ಮಗಳ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು 'ಹೃದಯಪೂರ್ವಂ' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು 'ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್' ಮತ್ತು 'ತುದಾರುಂ' ಜೊತೆಗೆ, 'ಹೃದಯಪೂರ್ವಂ' ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Hridayapoorvam Box Office Collection Day 12: Mohanlal Starrer Is A Success, Set To Beat Officer On Duty! |url=https://www.imdb.com/news/ni65467996/ |access-date=2025-09-21 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> ನಂತರ ಅವರು 'ಭಾ ಭಾ ಬಾ' ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.{{Citation needed|date=March 2026}} ==ಇತರೆ ಯೋಜನೆಗಳು== === ರಂಗಭೂಮಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು === [[File:Acclaimed Malayalam film actor Mohan Lal joined the Territorial Army on July 09, 2009 in the rank of an Honorary Lt. Colonel. The Defence Minister, Shri A. K. Antony is seen greeting Shri Mohan Lal soon after his induction.jpg|thumb|upright|left|alt=Mohanlal in Indian Army Uniform|ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ನಂತರ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎ.ಕೆ. ಆ್ಯಂಟೋನಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು]] ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಹವ್ಯಾಸಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರವಾದ ಕರ್ಣನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಕವಲಾಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ ನಾಟಕ 'ಕರ್ಣಭಾರಂ' ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ೨೦೦೧ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೯ ರಂದು ನ್ಯೂ ಡೆಲ್ಲಿ ಸಿರಿ ಫೋರ್ಟ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಶಾಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕೋತ್ಸವದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಈ ನಾಟಕವು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಮೊದಲು ಕರ್ಣನ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಕಟವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಕವಲಾಮ್ನ ನಾಟಕವನ್ನು ನಾನು ಮಾಡಿದ ಹವ್ಯಾಸಿ ನಾಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳಿದ್ದರೂ, ಕಥಾವಸ್ತುವು ಕರ್ಣನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಹುತೇಕ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಂತಿದೆ. ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಮತ್ತು ಸವಾಲಿನವು" ಎಂದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|title=Mohanlal's new obsession|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=13 March 2001|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215005226/http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು: "ನಾನು ಅದರ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದೆ... ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ".<ref name="rd"/> 'ಕಥಾಯಟ್ಟಂ' ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಾಗಿದ್ದು, ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯಾರತ್ತು ಚಂದು ಮೇನನ್, ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ, ಎಸ್.ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಟ್ಟ್, ತಕ್ಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ, ಪಿ. ಕೇಸವದೇವ್, ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್, ಉರೂಬ್, ಒ.ವಿ. ವಿಜಯನ್, ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್ ಮತ್ತು ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಬರೆದ ಹತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಹತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟಿ.ಕೆ. ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಈ ನಾಟಕವು ೨೦೦೩ ರ ನವೆಂಬರ್ ೧ ರಂದು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೆನೆಟ್ ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೋಜಿಕ್ಕೋಡ್, ಬೆಂಗಳೂರು, ಚೆನ್ನೈ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|title=Document for rejuvenating Malayalam to be released|work=[[The Hindu]]|date=28 October 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135557/http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|archive-date=5 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal to enact characters from Malayalam literature|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607065324/http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-date=7 June 2009|work=[[The Hindu Business Line]]|date=4 December 2004|access-date=9 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮುಕೇಶ್ ಜೊತೆಗೆ 'ಚಾಯಮುಖಿ' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶಾಂತ್ ನಾರಾಯಣನ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮುಕೇಶ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳಾದ ಭೀಮ ಮತ್ತು ಕೀಚಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ನಾಟಕದೊಳಗಿನ ನಾಟಕದ ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೨೦೦೮ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೨ ರಂದು ತ್ರಿಶೂರ್ನ ಲುಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-date=19 February 2016|title=Mirroring the pangs of love|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2008|access-date=10 December 2016|last=Santhosh|first=K.|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ ತಿರುವನಂತಪುರ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಕೋಜಿಕ್ಕೋಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ನ ವಿಮರ್ಶಕರು "'ಚಾಯಮುಖಿ' ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲದ ಮಲಯಾಳಂ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ" ಎಂದು ಬರೆದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|title='Chayamukhi' to be staged today|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=20 December 2009|access-date=3 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135749/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಶೋಭನಾ ನಿರ್ದೇಶನದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬ್ಯಾಲೆ 'ಮಾಯಾ ರಾವಣ' ನಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2009/may/12/mayaravan-unveiled-48387.html|title=Mayaravan unveiled|work=[[The New Indian Express]]|date=12 May 2009|access-date=10 December 2016|last=Varma|first=Sivadas|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224105226/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece|archive-date=24 December 2015|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ ರತೀಶ್ ವೇಗ ಅವರು ಲಾಲಿಸಮ್ - ದಿ ಲಾಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/cult-lalisom-set-to-rock-lalettan-fans-679003.html|title=Cult Lalisom Set to Rock Lalettan Fans|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205142519/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/Cult-Lalisom-Set-to-Rock-Lalettan-Fans-679003.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವು ೨೦೧೫ ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೧.೬೩ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಲಿಪ್-ಸಿಂಕ್ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ತಂಡವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|title=Under Social Media Pressure, Actor Mohanlal Offers to Return National Games Performance Fee|work=[[NDTV]]|last=Koshy|first=Sneha Mary|date=3 February 2015|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205143154/http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಟೀಕೆಯ ನಂತರ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಆ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರಾಕರಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ನೈತಿಕತೆಯು ಅವರಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮೊತ್ತದಿಂದ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ವೇದಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|title=Govt rejects Mohanlal's offer to return money|agency=[[Press Trust of India]]|date=4 February 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=6 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205144127/http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಕಳುಹಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|title=Lalisom fiasco: Mohanlal refuses to take back remuneration of Rs 1.63 crore|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|access-date=23 July 2017|work=[[Daily News and Analysis]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204122424/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|archive-date=4 December 2017|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮುಕೇಶ್ ಜೊತೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ 'ನಾಗ' ಗಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ. ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ನಾಟಕ 'ನಾಗಮಂಡಲ'ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಸುವೀರನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. 'ನಾಗ' ಪುರಾಣ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಂಟಸಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ೨೦೧೫ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೯ ರಂದು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಕಳಡಿಯ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece | title=Mohanlal, Mukesh to Set Stage Afire with 'Naga'|work=[[The New Indian Express]]|date=8 August 2015|access-date=10 December 2016|last=Kallungal|first=Dhinesh|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083204/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece|archive-date=22 December 2015|url-status=dead}}</ref> ### ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ. ೨೦೦೭ ರ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಏಡ್ಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸೊಸೈಟಿಯು ಎಚ್ಐವಿ/ಏಡ್ಸ್ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನದ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಣ್ಣ ಜಾಗೃತಿ ವೀಡಿಯೊಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal joins AIDS awareness drive|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=13 March 2007|access-date=30 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140525/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೯ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ನ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು.<ref name="IPL">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|work=[[The Times of India]]|title=Mohanlal may bid for IPL team|agency=[[Press Trust of India]]|date=31 October 2009|access-date=31 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140208/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೦ ರ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಮನವಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಕೇರಳದ ಕೈಮಗ್ಗ ಉದ್ಯಮದ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref>{{cite news|title=Mohanlal to be khadi goodwill ambassador|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ecee|access-date=5 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=3 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210122445/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ece|archive-date=10 December 2016|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೫ ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರನ್ನು ಸಂಚಾರ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ "ಸುಭಯಾತ್ರಾ ೨೦೧೫" ಯೋಜನೆಯ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|title=Actor Mohanlal goodwill ambassador of 'Subhayatra' drive|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|access-date=10 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507203320/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತೊಂದು ಯೋಜನೆಯಾದ "ಮೃತಸಂಜೀವನಿ" ಯ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗ ದಾನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Pinarayi Vijayan introduces Mohanlal as goodwill ambassador of Mrithasanjeevani programme in Kerala|url=http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|access-date=10 December 2016|work=[[International Business Times]]|date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210133620/http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|archive-date=10 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೧ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಕ್ಷಯರೋಗ ನಿರ್ಮೂಲನ ಅಭಿಯಾನದ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=22 January 2021 |title=Mohanlal to be ambassador of TB eradication drive |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122032018/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |archive-date=22 January 2021 |access-date=27 January 2021 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> ಅವರು ಹಲವಾರು ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಡೈಮಂಡ್ಸ್, ಓಷಿಯಾನಸ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="indiatoday">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/states/kerala/story/20100315-sniping-superstars-742241-2010-03-03|title=Sniping superstars|work=[[India Today]]|last=Radhakrishnan|first=M. G.|date=4 March 2010|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141342/http://indiatoday.intoday.in/story/Sniping+superstars/1/86696.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಮ್‌ಸಿಆರ್ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಧೋತಿಯನ್ನು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್. ಎಮ್‌ಸಿಆರ್ ೩೦,೦೦೦ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು, ಅವುಗಳು 'ನರಸಿಂಹಂ' (೨೦೦೦) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅವರು ಎಮ್‌ಸಿಆರ್ನ ಮುಖ್ಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|last=Shoba|first=V.|title=Tamil Wrap Star|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|access-date=13 December 2016|work=[[The Indian Express]]|date=3 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220221518/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬೆವರೇಜಸ್ ಒಡೆತನದ ಚಹಾ ಬ್ರಾಂಡ್ ಕಾನನ್ ದೇವನ್ ಅವರ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮರು-ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್ ನಂತರ ಅವರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|title=Tata tea relaunches Kannan Devan in Kerala|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/tata-tea-relaunches-kannan-devan-in-kerala/article6419941.ece|access-date=12 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=17 September 2014}}</ref> ೨೦೧೦ ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಜಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕೇರಳ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಬ್ರಾಂಡ್ನ ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಲು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/business/world/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover-78237-2010-07-06|title=LG eyes 19K-cr sales turnover|work=[[India Today]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 July 2010|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141745/http://indiatoday.intoday.in/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover/1/104560.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಯಾದ ಮಣಪ್ಪುರಂ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.<ref>{{cite news|title=Manappuram to take QIP route to raise Rs 1,000 crore|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|access-date=13 December 2016|work=[[The Economic Times]]|agency=ET Bureau|date=19 August 2010|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170913/https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೆಎಲ್ಎಫ್ ಕೊಕೊನಾಡ್ ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|last=Sathish|first=V. M.|title=Doctors slam Mohanlal's 'cholesterol-free' oil|url=http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|access-date=13 December 2016|work=[[Emirates 24/7]]|date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220130513/http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೩ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ, ನೇರ-ಪ್ರಸಾರ ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಟಾಟಾ ಸ್ಕೈ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೇರಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಎಂಡೋರ್ಸರ್ ಆಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news|title=Mohanlal roped in as Tata Sky brand ambassador|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|access-date=5 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=9 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141922/http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ಮಿಲ್ಕಾ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪಿ.ಟಿ. ಉಷಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಾಫ್ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಇದು ಕೊಚ್ಚಿ ಮ್ಯುನಿಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಮತ್ತು ಪುಷ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಪ್ರೈ. ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಧ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Kochi to turn marathon city|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|access-date=13 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=18 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830164521/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|archive-date=30 August 2014|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಮುಂದುವರೆದರು, ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ ಹರ್ಭಜನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ.<ref>{{cite news|title=Harbhajan, Mohanlal to be brand ambassadors for Kochi Marathon|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|access-date=13 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220110910/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೬ ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಮನರಂಜನಾ ಕಂಪನಿ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ ತನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಭಾಗವಾಗಿ, ತನ್ನ ಮಲಯಾಳಂ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ದೂರದರ್ಶನ, ಮುದ್ರಣ, ಹೊರಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರು ವಾರಗಳ ಬಹು-ಮಾಧ್ಯಮ ಜಾಹೀರಾತು ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಅವರು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|title=Hotstar campaign to reach out to market in South|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|access-date=11 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=13 May 2016|archive-date=16 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916163234/https://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|title=Mohanlal takes on volleyball for army|work=The Times of India|access-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602050839/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|archive-date=2 June 2018|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ (ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ) ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರಾದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಜಾಹೀರಾತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1710724&u=minister-kb-ganesh-kumar-interview|title=കെഎസ്ആർടിസി പരസ്യത്തിൽ അഭിനയിക്കാൻ മോഹൻലാൽ എത്ര രൂപ വാങ്ങി? തുറന്നുപറഞ്ഞ് ഗണേശ് കുമാർ|work=Kerala Kaumudi|access-date=7 March 2026|date=6 March 2026}}</ref> ### ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಉದ್ಯಮಗಳು [[File:Mohanlal CCL 3 Opening.jpg|thumb|upright|CCL 3 ಉದ್ಘಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್|alt=Mohanlal singing at the CCL opening ceremony]] ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮಸಾಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ, ಐ.ವಿ. ಶಶಿ, ಸೀಮಾ ಮತ್ತು ಸೆಂಚುರಿ ಕೊಚುಮನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಯಾಸಿನೋ ಎಂಬ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸಹ-ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು 'ಆದಿಯೋಳುಕ್ಕುಕಳ್' (೧೯೮೪), 'ಕರಿಂಪಿನ್ ಪೂವಿನಕ್ಕರೆ' (೧೯೮೫), 'ಗಾಂಧಿನಗರ್ ೨ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' (೧೯೮೬) ಮತ್ತು 'ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು' (೧೯೮೭) ನಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|date=2 August 2016|title=When Mammootty And Mohanlal Produced Films For Each Other!|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|access-date=20 July 2021|work=filmibeat.com|language=en|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716105401/https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Mammootty owned a production house with Mohanlal! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |website=The Times of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706175210/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |archive-date=6 July 2022}}</ref> ಅವರು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ಲ್ಯಾಬ್ ಸಿನೆಮಾಸ್ ಮತ್ತು ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿತರಣಾ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last=Moviebuzz |title=No MG for Mohanlal! |url=http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224085327/http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-date=24 December 2015 |website=[[Sify]] |access-date=6 December 2015 |date=13 March 2009 |url-status=dead}}</ref> ಅವರು ವಿಸ್ಮಯಾಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಿತ್ರದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ನಂತರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಕಿನ್ಫ್ರಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದರಿಗಾಗಿ ಕಾಲೇಜಾಗಿದೆ. ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನಂತರ ಏರೀಸ್ ಗುಂಪಿನ ಸೋಹನ್ ರಾಯ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದನ್ನು ಈಗ ಏರೀಸ್ ವಿಸ್ಮಯಾಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದರ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|title=Mohanlal's Vismayas Max Studio taken over by Aries group|work=[[The Indian Express]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 July 2014|access-date=12 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145400/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ದುಬೈನಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ಸ್ ಟೇಸ್ಟ್ಬಡ್ಸ್ ಎಂಬ ಸರಪಳಿ ಮತ್ತು ೨೦೦೪ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಮಸಾಲೆಗಳು, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳು, ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಿಮಸಾಲೆ ಪುಡಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೨೦೦೭ ರಿಂದ, ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಗ್ರೂಪ್ ಬ್ರಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|title=Mohanlal sells Taste Buds to Eastern group|work=[[The Times of India]]|last=Tejaswi|first=Mini Joseph|date=8 December 2007|access-date=8 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145850/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ 'ದಿ ಹಾರ್ಬರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್' ಎಂಬ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು<ref>{{cite news|last=Chibber|first=Mini Anthikad|title=Stirring it up with Mohanlal|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=8 April 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113183016/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾವೆನ್ಕೋರ್ ಕೋರ್ಟ್ ಎಂಬ ಹೋಟೆಲ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು.<ref>{{cite news|last=Nair|first=R. Madhavan|title=Colourful feast for the eyes|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=10 November 2006|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106052349/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|url-status=live}}</ref> ಅವರ ಇತರ ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಯುನಿರಾಯಲ್ ಮರೀನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸೇರಿವೆ — ಇದು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಮೂಲದ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ರಫ್ತು ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ೧೯೯೨ ರಿಂದ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕೇತರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|author=Bloomberg|title=V. Mohanlal: Executive Profile & Biography|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=13 January 2017|date=21 August 1992|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116162824/http://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|archive-date=16 January 2017|url-status=live}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಕೊಚ್ಚಿಯ ತ್ರಿಪ್ಪುನಿತುರಾದಲ್ಲಿನ ಜೋಸ್ ಥಾಮಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ನ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕ, ಪಾಲುದಾರ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/leisure/story/20090413-creativity-at-a-new-address-739410-2009-04-02|title=Creativity at a new address|work=[[India Today]]|last=Ravindran|first=Nirmala|date=3 April 2009|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153355/http://indiatoday.intoday.in/story/Creativity+at+a+new+address/1/35066.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಕ್ಲೀನರ್ಜೆನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಜೈವಿಕ ಅನಿಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite press release|last=Hatfield|first=Jessica|title=Clenergen India Private Limited Appoints Mohanlal As Its Non-Executive Director|url=http://www.free-press-release.com/news-clenergen-india-private-limited-appoints-mohanlal-as-its-non-executive-director-1272920150.html|location=United States|publisher=Clenergen India|agency=Free Press Release|date=6 April 2014|access-date=6 May 2014|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170919/https://www.tptptp.com/|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಮೂಲದ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬಿಡ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು; ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಂತರ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣ ಅವರು ಬಿಡ್ ಅನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="IPL"/><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|work=[[The Times of India]]|title=Kerala's dream to have IPL team suffers reversal|agency=[[Press Trust of India]]|date=5 March 2010|access-date=10 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153942/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೨ ಮತ್ತು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ನಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://keralastrikers.in/ Official site — Kerala Strikers]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ===ಪಲಾಯನ ಕಲೆ=== ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ "ಬರ್ನಿಂಗ್ ಇಲ್ಯೂಷನ್" ಎಂಬ ಸ್ಟಂಟ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಗೋಪಿನಾಥ್ ಮುತುಕಾಡ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೮ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಗುಪ್ತ ಪಲಾಯನ ಕಲಾವಿದ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಗಾದರು.<ref>{{cite news|url=https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901133010/https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|url-status=dead|archive-date=1 September 2023|title=Mohanlal as escape artist!|work=[[India Times]]|access-date=21 November 2019}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನರ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಯುವ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಡಳಿಯು 'ವಿಸ್ಮಯಂ ೨೦೦೮' ರ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿತ್ತು, ಇದು ಮಾಂತ್ರಿಕರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸ್ಟಂಟ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಕೈಕೋಳಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿಸಿ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ, ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಇರಿಸಿ, ಬೆಂಕಿಯ ಚೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಎಸೆಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಅವರು ಪಾರಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|title=Mohanlal gives up his shot at magic|work=[[Daily News and Analysis]]|date=23 April 2008|access-date=8 November 2014|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155253/http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಟಂಟ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|title=Mohanlal plans daredevil stunt, magicians frown|work=[[CNN-News18]]|date=21 April 2008|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155533/http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅಮ್ಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ ಕೂಡ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|title=Mohanlal wilts under pressure, withdraws from stunt act|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=24 April 2008|access-date=12 May 2009|work=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160018/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಈ ಸ್ಟಂಟ್ನ ಉದ್ದೇಶವು ಯುವಕರಿಗೆ ಜೀವನದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೫೦-೫೦ ಅಪಾಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ ಯಶಸ್ಸಿನ ಭರವಸೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|title='Escape act a big challenge'|author=<!--Not stated--> reporter|date=18 April 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160229/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮುತುಕಾಡ್ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದರು, ಬೆಂಕಿ ಪಲಾಯನವು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|title=Actor Mohanlal's stint with magic|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 April 2008|work=[[Hindustan Times]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108192317/http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|archive-date=8 November 2014}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮುತುಕಾಡ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಥೀಮ್ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯ-ಮುಕ್ತ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಊಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಕೃತ್ಯವು ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಲೆವಿಟೇಟ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/actor-turns-magician-at-magic-planets-inaugural-677674.html|title=Actor Turns Magician at Magic Planet's Inaugural|agency=Express News Service|date=1 November 2014|work=[[The New Indian Express]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205161221/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/Actor-Turns-Magician-at-Magic-Planets-Inaugural-677674.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ==ಮಾಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕತೆ== [[File:Mohanlal with the team.jpg|upright|thumb|alt=Mohanlal sitting in a chair|2006 ರಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಅನಾವರಣ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್]] ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಹುಮುಖ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಭಿನಯ ಶೈಲಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="ndtvgoodtimes"/><ref name="hindu2">{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | location=Chennai | title=In for the long haul | date=19 February 2006 | access-date=28 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111208094212/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | archive-date=8 December 2011 | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | url-status=dead }}</ref><ref name="aag">[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms Ram Gopal Varma ki.. Aag!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812191738/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms |date=12 August 2018 }}. Indiatimes.com. August 2007. Retrieved on 6 May 2012.</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | location=Chennai | work=The Hindu|url-access=subscription | title=Rare Honour: Mohanlal joins Territorial Army | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110809095012/http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | archive-date=9 August 2011 | url-status=live }}</ref><ref>[http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm The Hindu : New action hero?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129091013/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm|date=29 November 2010}} (23 June 2003)</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ "ಲಾಲೆಟ್ಟನ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|title=Lalettan to grace small screen|date=3 July 2017|website=Deccan Chronicle|access-date=23 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722214154/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref> ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅವರನ್ನು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ "ಸಿನೆಮಾದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಜಾಕ್ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತು.<ref name="rd"/> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೮೦ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>[http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html List of Reader's Digest's India's Most Trusted (To go with Abdul Kalam, Ratan Tata are India's most trusted: Survey)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120816040706/http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html |date=16 August 2012 }}. Sify.com (2 March 2010). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು "ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ದೇಶದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Lal salaam! | date=18 September 2003 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080401073340/http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | archive-date=1 April 2008 | url-status=dead }}</ref> ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|title=Mohanlal is India's pride, Kerala's treasure: Vijay to Dhanush, best quotes by Tamil actors on the Malayalam superstar. Rajinikanth, Suriya and more...|url=https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|access-date=7 September 2021|website=The New Indian Express|date=20 May 2020 |archive-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603124847/https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal is the greatest actor we have in our country: Suriya on his 'Kaappaan' co-star|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|access-date=2 July 2021|website=The New Indian Express|date=20 September 2019 |archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182722/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=My admiration increases: Amitabh Bachchan after watching the trailer of Mohanlal's Marakkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|access-date=2 July 2021|website=The Times of India|language=en|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709214758/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಯ ೨೫ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು, ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ಒಂದು ವಾರದ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಬಂದ ಹಣವನ್ನು ದಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Down memory lane | date=21 August 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101129052038/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | archive-date=29 November 2010 | url-status=dead }}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳಾದ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ ಸಹ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವು.<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Showtime | date=22 December 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090925032600/http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | archive-date=25 September 2009 | url-status=dead }}</ref> ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ "ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್"ಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು, ಇದು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಬಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ನಟ-ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳು ರೂಢಿಯಾದವು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ' ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಈ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ಅವರು ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್ ಕೂಡ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು "ವಿರಳ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ" ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಫಾಜಿಲ್ "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಇಂದು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಟ. ಡಸ್ಟಿನ್ ಹಾಫ್ಮನ್ 'ಟೂಟ್ಸೀ' ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಟಾಲೋನ್ 'ರಾಂಬೊ' ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಅವರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲರು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-url = https://web.archive.org/web/20190918142917/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-date = 18 September 2019|title = Mammootty and Mohan Lal emerge as unprecedented superstars of Malayalam films| date=31 December 1988 }}</ref> ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ದಿಲೀಪ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೯೫ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. 'ದಿ ಹಿಂದೂ' "ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅವರ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬರೆಯಿತು. ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಉಡುಪು, ಸಂಭಾಷಣೆ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಅನುಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram / Cinema : Whither the heroine?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928042749/http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm|date=28 September 2013}} (9 December 2005)</ref><ref>T. N. Gopakumar [http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf Malayalam Cinema Faces a Threat] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725213203/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf |date=25 July 2011 }}</ref> ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅನೇಕ ಅಭಿಮಾನಿ ಸಂಘಗಳು ಹೊಸ ಬಿಡುಗಡೆಗಳ ಸುತ್ತ ಸದ್ದು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆರಂಭವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram : Boom year for Mollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921125535/http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm|date=21 September 2007}} (30 December 2005)</ref> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ವಿಸ್ಕಿ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು, ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಅನೇಕ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ನಟರು ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾಡುವಾಗ ತಮ್ಮನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುರಿಯಾಗಿಸುವುದು ಅನ್ಯಾಯ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು.<ref>{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | work=[[BBC News]] | first=John | last=Mary | title=Trouble brews over alcohol ads | date=15 February 2007 | access-date=26 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110525140434/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | archive-date=25 May 2011 | url-status=live }}</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ದಾಳಿಯ ವೇಳೆ ಪತ್ತೆಯಾದ ಆನೆಯ ದಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೭೨ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Superstar-Mohanlal-booked-for-possessing-elephant-tusk/articleshow/14144301.cms | title= Superstar Mohanlal booked for possessing elephant tusk| date=15 June 2012 | work=[[The Times of India]]}}</ref> ನಂತರ, ದಂತಗಳನ್ನು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=K. P.|first=Bhavadas|title=Court wonders whether the elephant tusk case is for publicity.|url=http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|access-date=5 January 2015|agency=Metromatinee|publisher=Metromatinee|date=22 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105113435/http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ಕೆಳ ಅದಾಲತುಗಳು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿ ಮತ್ತು ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರ ತನಿಖೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಹಲವಾರು ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd"/><ref name="2013HC"/> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, "ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಅದರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಟನ ಪರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅರ್ಜಿದಾರರು ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಕ್ರಮಬಾಹಿರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.<ref name="2013HC">{{cite news |title=Tusk seizure case: court rules out graft |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece |access-date=20 May 2023 |work=[[The Hindu]] |date=19 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702060445/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece|archive-date=2 July 2018|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅರ್ಜಿದಾರರನ್ನು ಟೀಕಿಸಿತು, "ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd">{{cite news|title=Are petitions against Mohanlal aimed at publicity, asks HC|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|access-date=5 January 2015|work=[[The Times of India]]|date=21 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131022328/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|archive-date=31 January 2014|url-status=live}}</ref> 'ಭರತಂ' ನಲ್ಲಿನ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ' "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ೨೫ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last1=Prasad|first1=Shishir|last2=Ramanath|first2=N. S.|last3=Mitter|first3=Sohini|title=25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema|url=http://www.forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|work=[[Forbes India]]|access-date=11 January 2017|date=27 April 2013|archive-url=https://archive.today/20141028052937/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|archive-date=28 October 2014|url-status=live}}</ref> 'ದೃಶ್ಯಂ' ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು 'ಫಿಲ್ಮ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್' "ದಶಕದ ೧೦೦ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯಗಳು" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=100 Greatest Performances of the Decade |url=https://filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219043509/https://www.filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |url-status=dead |archive-date=19 December 2019 |access-date=14 November 2020 |website=[[Film Companion]] |language=en}}</ref> ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಐಎಂಡಿಬಿಯ ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ವೀಕ್ಷಿತ ಭಾರತೀಯ ತಾರೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೪೮ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |access-date=29 August 2024 |title=Deepika Padukone, Shah Rukh Khan Top IMDb's List of Most Viewed Indian Stars |url=https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122092159/https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |archive-date=22 November 2024 |website=Variety |date=29 May 2024 }}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ೨೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೮ ರಂದು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕೆ. ಬಾಲಾಜಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಸುಚಿತ್ರಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>[http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html Actor-producer K Balaji passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109185630/http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html |date=9 January 2014 }}. Sify.com (3 May 2009). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ – ಪ್ರಣವ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಮಯಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್. ಪ್ರಣವ್ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ 'ಒನ್ನಾಮನ್' (೨೦೦೧) ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="rediff.com">[http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm Movies: Introducing Mohanlal's son-Pranav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101017172106/http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm |date=17 October 2010 }}. [[Rediff.com]] (13 April 2002). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಆಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ "ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಂತಹ ಅನೇಕ ಆಸೆಗಳಿರಬಹುದು. ಅವರಿಗೆ ಏನನ್ನಾದರೂ ಸಾಧಿಸಲು ನಾವು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದಾದರೆ, ಸಮಸ್ಯೆ ಏನು?"<ref name="rediff.com"/> ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತೇವರಾ,<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | work=[[Malayala Manorama]] | title=Welcome to actor Mohanlal's home! | date=28 June 2018 | access-date=26 December 2020 | archive-date=27 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127213814/https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | url-status=live }}</ref> ಎಳಮಕ್ಕರ<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | work=[[The Times of India]] | title=Beans, tomato, lettuce fill Mohanlal's organic farm at his Elamakkara house | date=29 September 2020 | access-date=26 December 2020 | archive-date=5 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210105080959/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ಕುಂದನ್ನೂರ್<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2022/07/08/mohalal-new-luxury-duplex-flat-kochi.html | work=[[Malayala Manorama]] |title=Actor Mohanlal's new luxury duplex flat in Kochi is magnificent | date=8 July 2022 | access-date=9 March 2025 }}</ref>ಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಚೆನ್ನೈ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಊರು ತಿರುವನಂತಪುರ, ಊಟಿ,<ref>{{Cite web|title=Income Tax officials search Mohanlal's residence|url=https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|access-date=2 August 2021|website=Rediff|language=en|archive-date=2 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802021153/https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|url-status=live}}</ref> ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ, ಅರೇಬಿಯನ್ ರಾಂಚಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ದುಬೈನಲ್ಲಿ ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|title=Malayalam matinee idol Mohanlal buying apartment in world's tallest tower, Burj Khalifa|date=27 May 2011|newspaper=The Economic Times|access-date=22 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184730/https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಆಹಾರ ಪ್ರಿಯರು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] |url-access=subscription| title=Stirring it up with Mohanlal | date=8 April 2006 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071127035120/http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | archive-date=27 November 2007 | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಮಧುರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಹ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರು. ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref>{{cite web|title=Mohanlal about Pranav Mohanlal's perspectives about spirituality|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|website=onlookersmedia.in|access-date=9 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404130810/http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|archive-date=4 April 2017|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಓಶೋ, ಜೆ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಅರವಿಂದ ಮತ್ತು ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಓದಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ.{{citation needed|date=January 2026}} ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳು, ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆಕಸ್ಮಿಕ ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.{{citation needed|date=January 2026}} ==ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ== ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೩೨೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್, ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಬ ಮೂರು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳು ಕೆಲವು ಬಾಲಿವುಡ್, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |title=I celebrate whether a film is a hit or a flop |url=http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |work=[[Rediff.com]] |access-date=27 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107034816/http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |archive-date=7 November 2014 |date=4 April 1997 |url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೩೧ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ. ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೊದಲ ಸೀಸನ್ನ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ನಲ್ಲಿ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ 'ಬಿಗ್ ಬಾಸ್' ನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|title=Bigg Boss Malayalam: Mohanlal is super excited to host the show | newspaper=The Times of India|date=16 May 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-mohanlal-is-super-excited-to-host-the-show/articleshow/64188898.cms|access-date=14 June 2011}}</ref> {{Infobox filmography list | name = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | image = Super Star Mohanlal BNC.jpg | image_upright = 1 | alt = | caption = 2015 ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | film = 366 | television_series = 1 | web_series = | television_show = 5 | radio_show = 2 | documentary = | hosting = 5 | music_videos = 2 | narrating = 18 | theatre = 7 | advertising = | others = 10 }} ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ವಿತರಕ, ಆತಿಥೇಯ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=4 April 1997 |title=I celebrate whether a film is a hit or a flop |url=http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107034816/http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |archive-date=7 November 2014 |access-date=27 March 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೩೬೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.<ref name="34films">{{cite news |last=James |first=Anu |date=21 May 2015 |title=Mohanlal Turns 55; Notable Facts about 'the Complete Actor' [PHOTOS] |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-55-notable-facts-about-complete-actor-photos-633117 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223202135/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-55-notable-facts-about-complete-actor-photos-633117 |archive-date=23 December 2015 |access-date=1 January 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ತಿರನೋಟ್ಟಂ' (೧೯೭೮) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಾಯಕನಾಗಿ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="ActingAlone">{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=3 September 2003 |title=Life is not about acting alone |url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohanlal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151216230036/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohanlal.htm |archive-date=16 December 2015 |access-date=1 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> ನರೇಂದ್ರನ್ ಎಂಬ ಸ್ಯಾಡಿಸ್ಟಿಕ್ ಪತಿಯ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="team48">{{cite web |last=Ranjitha |date=1 September 1998 |title=Team of 48 |url=http://www.rediff.com/movies/1998/sep/01hari1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20040318112351/http://www.rediff.com/movies/1998/sep/01hari1.htm |archive-date=18 March 2004 |access-date=1 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=14 May 2013 |title=Mohanlal & Poornima are together again! |url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-poornima-are-together-again-news-malayalam-nfoqliiejfbsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219153421/http://www.sify.com/movies/mohanlal-poornima-are-together-again-news-malayalam-nfoqliiejfbsi.html |archive-date=19 February 2016 |access-date=1 January 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖಳನಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. 'ಪಾದಯೋಟ್ಟಂ' (೧೯೮೨) ಅವರು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಮಗನಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ೭೦ ಎಂಎಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="team48" /> ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ 'ಆಟ್ಟಕಳಶಂ' ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=23 July 2019 |title=Can Mohanlal And Mammootty Keep Up With New-Gen Malayalam Films? |url=https://www.huffingtonpost.in/entry/can-mohanlal-mammootty-keep-up-with-new-gen-malayalam-films_in_5d32e125e4b004b6adb05aa6 |access-date=23 July 2019 |work=[[HuffPost]]}}</ref> ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ' ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಅದರ ಯಶಸ್ಸು ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="25years">{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=3 September 2003 |title=25 years, 25 landmarks |url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121020441/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm |archive-date=21 January 2016 |access-date=1 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Times News Network |date=12 May 2007 |title=Priyan's remake Darshan |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222161539/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |archive-date=22 December 2015 |access-date=1 January 2016 |work=[[The Economic Times]]}}</ref> ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಉಯರಂಗಲಿಲ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="MT84">{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=19 July 2013 |title=MT film being retold |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mt-film-being-retold/article4930509.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831035142/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mt-film-being-retold/article4930509.ece |archive-date=31 August 2014 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ನಂತರ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಾದ 'ಗಾಂಧಿನಗರ್ 2ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' (೧೯೮೬) ಮತ್ತು 'ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು' (೧೯೮೭) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.<ref name="casino">{{cite news |last=N |first=Sethumadhavan |date=26 July 2015 |title=In Search of Greener Pastures |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/In-search-of-greener-pastures/articleshow/48228444.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095311/http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/In-search-of-greener-pastures/articleshow/48228444.cms |archive-date=22 December 2015 |access-date=31 December 2015 |work=[[Bangalore Mirror]]}}</ref> 'ಒನ್ನಾನಂ ಕುನ್ನಿಲ್ ಒರಡಿ ಕುನ್ನಿಲ್' (೧೯೮೫) ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ "ಸಿಂಧೂರ ಮೇಘಂ" ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಅವರು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಾಡನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು.<ref name="25years" /> ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ೩೪ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref name="34films" /> ಕಾಮಿಡಿ-ನಾಟಕ 'ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ.ಎ.' (೧೯೮೬) ನಲ್ಲಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಣವು ಅವರಿಗೆ ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದು ಕಿರಿಯ ವಿಜೇತರಾಗುವ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ೨೦೦೬ ರವರೆಗೆ ಅವರು ಈ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |last=Vasudevan |first=Aishwarya |date=10 January 2012 |title=Prithviraj: Lesser known facts |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Prithviraj-Lesser-known-facts/photostory/48958589.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154704/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Prithviraj-Lesser-known-facts/photostory/48958589.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=4 January 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯಾದ ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಪರಾಧ ನಾಟಕ 'ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್' (೧೯೮೬) ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last=PTI |date=19 April 2012 |title=Will do a Hindi film only if it's irresistible: Mohanlal |url=http://www.firstpost.com/bollywood/will-do-a-hindi-film-only-if-its-irresistible-mohanlal-280540.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304151910/http://www.firstpost.com/bollywood/will-do-a-hindi-film-only-if-its-irresistible-mohanlal-280540.html |archive-date=4 March 2016 |access-date=4 March 2016 |work=[[Firstpost]]}}</ref> 'ಇರುಪತಂ ನೂಟ್ಟಾಂಡು' (೧೯೮೭) ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಫಿಯಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಅವರು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite news |last=Onmanorama Desk |date=18 June 2015 |title=Sagar Alias Jacky: Mohanlal joins Dubsmash craze |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-joins-dubsmash-craze.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151213014353/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-joins-dubsmash-craze.html |archive-date=13 December 2015 |access-date=25 March 2016 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ದುರಂತ ಹಾಸ್ಯ 'ಚಿತ್ರಂ' ೫೮ ವಾರಗಳ ನಿರಂತರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="milestone">{{cite web |date=21 May 2005 |title=Milestones in Mohanlal's career |url=http://www.sify.com/movies/milestones-in-mohanlal-s-career-news-malayalam-kkfv4xbabjgsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204162519/http://www.sify.com/movies/milestones-in-mohanlal-s-career-news-malayalam-kkfv4xbabjgsi.html |archive-date=4 February 2016 |access-date=5 January 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, 'ಕಿರೀಡಂ' ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ೩೭ ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=20 April 2012 |title=Special: The A-Z of Malayalam cinema |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-a-z-of-malayalam-cinema/20120420.htm#11 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019192242/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-a-z-of-malayalam-cinema/20120420.htm#11 |archive-date=19 October 2013 |access-date=5 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿ ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="25years" /> ಇದು ಸಂಗೀತ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ' ಮೂಲಕ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿತು, ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last=Vasudevan |first=Aishwarya |date=24 July 2015 |title=Musical hits of Malayalam film industry |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Musical-hits-of-Malayalam-film-industry/photostory/48522892.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154005/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Musical-hits-of-Malayalam-film-industry/photostory/48522892.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=24 January 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ 'ಭರತಂ' (೧೯೯೧), ಇದು ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 'ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಅದನ್ನು "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ೨೫ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |last1=Prasad |first1=Shishir |last2=Ramnath |first2=N.S. |last3=Mitter |first3=Sohini |date=27 April 2013 |title=Forbes India Magazine – 25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema |url=http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112014841/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |archive-date=12 January 2016 |access-date=24 January 2016 |work=[[Forbes India]]}}</ref> ಅವರ ಚಿತ್ರ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ 'ಗುರು' (೧೯೯೭), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last=IBN LIVE |date=23 September 2012 |title=From 'Saaransh' to 'Barfi': India's past Oscar entries in Foreign Language Film category |url=http://www.ibnlive.com/photogallery/movies/from-saaransh-to-barfi-indias-past-oscar-entries-in-foreign-language-film-category-854695.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323110433/http://www.ibnlive.com/photogallery/movies/from-saaransh-to-barfi-indias-past-oscar-entries-in-foreign-language-film-category-854695.html |archive-date=23 March 2016 |access-date=6 February 2016 |work=[[IBN Live]]}}</ref> ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಣಿರತ್ನಂ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಇರುವರ್' ನಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |last=Srinivasan |first=Pavithra |date=14 June 2010 |title=Mohanlal in Iruvar |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-best-performances-in-mani-ratnam-films/20100614.htm#1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106081325/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-best-performances-in-mani-ratnam-films/20100614.htm#1 |archive-date=6 November 2015 |access-date=7 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> ೧೯೯೯ ರ ಕಾನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಅನ್ ಸರ್ಟನ್ ರೆಗಾರ್ಡ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ (ನಿರ್ಮಾಪಕ) ಆಗಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="milestone" /><ref>{{cite news |last=Dhingra |first=Manisha |date=14 May 2014 |title=The History of India at Cannes |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/the-history-of-india-at-cannes-639287 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912153645/http://movies.ndtv.com/bollywood/the-history-of-india-at-cannes-639287 |archive-date=12 September 2015 |access-date=7 February 2016 |work=[[NDTV]]}}</ref> ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ 'ನರಸಿಂಹಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಅವರ ಪಾತ್ರವಾದ ಇಂದುಚೂಡನ್ ನಂತರ ಒಂದು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=21 October 2014 |title='Narasimham' to return after 15 years. |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/narasimham-to-return-after-15-years-9681 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107140546/http://www.metromatinee.com/news-articles/narasimham-to-return-after-15-years-9681 |archive-date=7 January 2015 |access-date=8 February 2016}}</ref> ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕವಲಾಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕ 'ಕರ್ಣಭಾರಂ' ನಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrakanth |date=20 January 2016 |title=Battle for the Lone |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Battle-for-the-Lone/2016/01/20/article3234763.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215192951/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Battle-for-the-Lone/2016/01/20/article3234763.ece |archive-date=15 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಕಂಪನಿ' (೨೦೦೨) ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite news |last=Press Trust Of India |date=17 April 2012 |title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal |url=http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215235858/http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |archive-date=15 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[NDTV]]}}</ref> ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಿಜೋಯ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೌನ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರ 'ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |last=Rajpal |first=Ryoktim |date=21 May 2015 |title=Happy birthday Mohanlal: 7 relatively unknown facts about the megastar's life |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/happy-birthday-mohanlal-7-relatively-unknown-facts-about-the-megastars-life-994765.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128124241/http://www.ibnlive.com/news/movies/happy-birthday-mohanlal-7-relatively-unknown-facts-about-the-megastars-life-994765.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[IBN Live]]}}</ref> 'ತನ್ಮಾತ್ರ' (೨೦೦೫) ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಝೈಮರ್ ಕಾಯಿಲೆಯ ರೋಗಿಯ ಚಿತ್ರಣವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘದಿಂದ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="MohanlalTelegraph">{{cite news |last=Jayan |first=T.V. |date=9 March 2014 |title=Actors live between the two worlds of 'action' and 'cut' |url=http://www.telegraphindia.com/1140309/jsp/7days/18061240.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708110422/http://www.telegraphindia.com/1140309/jsp/7days/18061240.jsp |archive-date=8 July 2015 |access-date=15 January 2016 |work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |location=India}}</ref> 'ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ' (೨೦೦೬) ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಕ್ರಮ 'ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ' (೨೦೦೮) ಯುದ್ಧ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |last=Sai Kiran |first=K. P. |date=20 October 2009 |title=Lt Col Mohanlal makes his mark in Territorial Army |url=http://www.newindianexpress.com/nation/article141454.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215191528/http://www.newindianexpress.com/nation/article141454.ece |archive-date=15 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[The New Indian Express]] |location=[[New Delhi]]}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಟ್ವೆಂಟಿ:೨೦' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರ ಸಂಘವಾದ ಅಮ್ಮದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ನಟರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=7 October 2014 |title=Shaji Kailas Confirms Next Film with Mohanlal and Mammootty |url=http://www.ibtimes.co.in/shaji-kailas-confirms-next-film-mohanlal-mammootty-610700 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216110732/http://www.ibtimes.co.in/shaji-kailas-confirms-next-film-mohanlal-mammootty-610700 |archive-date=16 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> 'ದೃಶ್ಯಂ' (೨೦೧೩), ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಧಾರಣ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=9 September 2015 |title='Drishyam' Director Jeethu Joseph Says He Was Unhappy with Mohanlal Starrer's Hindi Remake Cast |url=http://www.ibtimes.co.in/drishyam-director-jeethu-joseph-says-he-was-unhappy-mohanlal-starrers-hindi-remake-cast-646005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216111310/http://www.ibtimes.co.in/drishyam-director-jeethu-joseph-says-he-was-unhappy-mohanlal-starrers-hindi-remake-cast-646005 |archive-date=16 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=21 December 2013 |title=Mollywood praises Mohanlal for Drishyam's success |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-praises-Mohanlal-for-Drishyams-success/articleshow/27721249.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304151131/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-praises-Mohanlal-for-Drishyams-success/articleshow/27721249.cms |archive-date=4 March 2016 |access-date=4 March 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಪುಲಿಮುರುಗನ್' ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrakanth |date=7 November 2016 |title=Mohanlal's Pulimurugan breaches the Rs 100 crore mark |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111194211/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html |archive-date=11 November 2016 |access-date=11 November 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಲೂಸಿಫರ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ನೇರು' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್' ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಚಿತ್ರವು 'ತುದಾರುಂ' ಆಗಿತ್ತು; ಎರಡೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=26 April 2025 |title=Kerala Box Office: Mohanlal's L2 Empuraan plummets with OTT premiere; likely to end theatrical run behind Tovino Thomas starrer 2018 |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/kerala-box-office-mohanlals-l2-empuraan-plummets-with-ott-premiere-likely-to-end-theatrical-run-behind-tovino-thomas-starrer-2018-1384193 |access-date=28 April 2025 |website=[[Pinkvilla]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sawlani |first=Kush |date=14 May 2025 |title=Top 5 Indian Films Of 2025 At The Worldwide Box Office So Far: Chhaava reigns supreme; L2 Empuraan and others follow suit |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/top-5-indian-films-of-2025-at-the-worldwide-box-office-so-far-chhaava-reigns-supreme-l2-empuraan-and-others-follow-suit-1387656 |access-date=14 May 2025 |website=[[Pinkvilla]]}}</ref> == ಚಿತ್ರಗಳು == {{pending films key}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! class="unsortable" scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! class="unsortable" scope="col" | {{ref heading}} |- | 1980 ! scope="row" | ''[[ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್]]'' | ನರೇಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=24 April 2012 |title=The Camera that Captured a Star |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article387139.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224195251/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article387139.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="8" | 1981 ! scope="row" | ''[[ಸಂಚಾರಿ]]'' | ಡಾ. ಶೇಖರ್ | |<ref>{{cite news |last=ഭാനുപ്രകാശ് |date=16 November 2017 |title=സംഘട്ടനരംഗങ്ങള്‍ക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോള്‍ ജയൻ കൊടുത്ത ആ ഉപദേശമാണ് ഇപ്പോഴും മോഹന്‍ലാലിന്റെ മനസ്സില്‍ |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/jayan-mohanlal-malayalam-movie-stunt-action-hero-action-scenes-1.2391456 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130154334/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/jayan-mohanlal-malayalam-movie-stunt-action-hero-action-scenes-1.2391456 |archive-date=30 November 2017 |access-date=15 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಕಿಲು ಕೊಟ್ಟಂಪುರಂ]]'' | ವಕೀಲ ಪಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=21 July 2011 |title=They set the trend... |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/they-set-the-trend/article2278114.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154201/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/they-set-the-trend/article2278114.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಧನ್ಯಾ]]'' | ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=13 June 2012 |title=Mohanlal, Kunchacko to team up |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-Kunchacko-to-team-up/articleshow/14058883.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130151756/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-Kunchacko-to-team-up/articleshow/14058883.cms |archive-date=30 November 2017 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಧ್ರುವಸಂಗಮಂ]]'' | ಶಂಕರನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref name="sasikumar">{{cite news |last=മാത്യു ആർത്താറ്റ് |first=മനോജ് |date=19 July 2014 |title=മായാത്ത ശശികല |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4-%E0%B4%B6%E0%B4%B6%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%B2-1.184372 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222150952/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4-%E0%B4%B6%E0%B4%B6%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%B2-1.184372 |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅತ್ತಿಮಾರಿ]]'' | ಶಾನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. AJITH |date=8 January 2015 |title=A fan's tribute to a legend |url=http://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/a-fans-tribute-to-a-legend/article6766196.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160327175432/http://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/a-fans-tribute-to-a-legend/article6766196.ece |archive-date=27 March 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತೇನುಂ ವಯಂಬುಂ]]'' | ವರ್ಮಾ | |<ref>{{cite news |last=Roshith |first=Sivalakshmi |date=14 March 2014 |title='Maash was a God-gifted Musician' |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Maash-was-a-God-gifted-Musician/2014/03/14/article2107583.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222124726/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Maash-was-a-God-gifted-Musician/2014/03/14/article2107583.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಊತಿಕಾಚಿಯ ಪೊನ್ನು]]'' | ನಂದನ್ | |<ref>{{cite web |last=ഹരികൃഷ്ണൻ [Harikrishnan] |first=ജി. [G.] |date=3 December 2015 |script-title=ml:തകരാറുള്ള ഹൃദയം, തളരാത്ത കഥകൾ |trans-title=A Broken heart, tireless stories |url=http://mangalam.pc.cdn.bitgravity.com/print-edition/keralam/383501 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222130244/http://mangalam.pc.cdn.bitgravity.com/print-edition/keralam/383501 |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |publisher=[[Mangalam Publications]] |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಹಿಂಸಾ]]'' | ಮೋಹನನ್ | | |- | rowspan="14" | 1982 ! scope="row" | ''[[ಕೆಳಕ್ಕಾತ ಸಬ್ದಂ]]'' | ಬಾಬು | |<ref>{{cite news |last=Santhosh |first=K. |date=19 August 2011 |title=Music director Johnson passes away |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/music-director-johnson-passes-away/article2371682.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220081700/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/music-director-johnson-passes-away/article2371682.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಫುಟ್ಬಾಲ್]]'' | ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=2 March 2007 |title=Artistic director |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/artistic-director/article2271656.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220081700/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/artistic-director/article2271656.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಾದಯೋಟ್ಟಂ]]'' | ಕಣ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=16 October 2013 |title=Padayottam set to be the biggest thing in films in south India |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19820415-padayottam-set-to-be-the-biggest-thing-in-films-in-south-india-771662-2013-10-16 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222142054/http://indiatoday.intoday.in/story/padayottam-set-to-be-the-biggest-thing-in-films-in-south-india/1/391560.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[India Today]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂತಿನೋ ಪೂಕ್ಕುನ್ನ ಪೂಕ್ಕಳ್]]'' | ಸುರೇಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Mathrubhumi |date=2 December 2015 |title=തിരക്കഥാകൃത്ത് ആലപ്പി ഷെരീഫ് അന്തരിച്ചു |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/alleppey-sheriff-passes-away-malayalam-news-1.709572 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222165019/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/alleppey-sheriff-passes-away-malayalam-news-1.709572 |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಳಿಯಾಮರ್ದನಂ]]'' | ಜಾನಿ | |<ref name="backto">{{cite news |last=K |first=Aswathy |date=1 January 2015 |title=Back to Where He Belongs |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Back-to-Where-He-Belongs/2015/01/01/article2597596.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222125300/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Back-to-Where-He-Belongs/2015/01/01/article2597596.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮದ್ರಾಸಿಲೆ ಮೋನ್]]'' | ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | |<ref>{{cite news |author=TNM staff |date=19 June 2017 |title=Not just Sukumara Kurup: 6 spine-chilling real-life murders have inspired Malayalam films |url=http://www.thenewsminute.com/article/not-just-sukumara-kurup-6-spine-chilling-real-life-murders-have-inspired-malayalam-films |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130152301/http://www.thenewsminute.com/article/not-just-sukumara-kurup-6-spine-chilling-real-life-murders-have-inspired-malayalam-films |archive-date=30 November 2017 |access-date=15 December 2015 |work=[[The News Minute]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಕ್ರೋಶಂ]]'' | ಮೋಹನಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=23 November 2015 |title=TV programme listings (23/11/2015) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7905504.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070220/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7905504.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎನಿಕ್ಕುಂ ಒರು ದಿವಸಂ]]'' | ಬಾಬು | |<ref name="enikkum">{{cite news |last=Hindu |date=1 October 2004 |title=Actor Shivaji dead |url=http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100113800300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154609/http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100113800300.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪನುಂ ವಾವರುಂ]]'' | ಕದುತ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Vijayakumar |first=B. |date=21 November 2015 |title=Sree Ayyappanum Vavarum: 1982 |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/sree-ayyappanum-vavarum-film-on-sabarimala/article7903888.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070620/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/sree-ayyappanum-vavarum-film-on-sabarimala/article7903888.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=30 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕುರುಕ್ಕಂಟೆ ಕಲ್ಯಾಣಂ]]'' | ಸೈನಾಬಾ ಅವರ ಪತಿ | |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=26 March 2015 |title=I like to believe I am young: Sathyan Anthikad |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-like-to-believe-I-am-young-Sathyan-Anthikad/articleshow/46701986.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070328/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-like-to-believe-I-am-young-Sathyan-Anthikad/articleshow/46701986.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''ಞಾನ್ ಒನ್ನು ಪರಯಟ್ಟೆ'' | ಶೇಖರನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref name="lalvasantham">{{cite news |last=Manoramaonline |date=21 May 2011 |title=Manorama Online. Metro Manorama. Lal Vasantham |url=http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/lal-vasantham/filimography.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223063201/http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/lal-vasantham/filimography.htm |archive-date=23 December 2015 |access-date=22 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂಟೆ ಮೊಹಂಗಲ್ ಪೂವನಿಂಜು]]'' | ಜಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=26 June 2010 |title=The circle of life |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/the-circle-of-life/article487320.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220081700/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-circle-of-life/article487320.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆ ದಿವಸಂ]]'' | ಬಾಸ್ | |<ref name="may2011">{{cite news |last=Manoramaonline |date=21 May 2011 |title=Mohanlal Birthday:Filmography |url=http://mymanorama.manoramaonline.com/advt/movie/Mohanlal_Birthday_2011/filmography.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806151012/http://mymanorama.manoramaonline.com/advt/movie/Mohanlal_Birthday_2011/filmography.htm |archive-date=6 August 2011 |access-date=23 February 2016 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸಿಂದೂರ ಸಂಧ್ಯಾಕ್ಕು ಮೌನಂ]]'' | ಕಿಶೋರ್ | |<ref name="DG">{{cite news |date=11 October 2016 |title=The Priyan you never knew |url=http://www.deepikaglobal.com/News.aspx?ID=89412 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130145706/http://www.deepikaglobal.com/News.aspx?ID=89412 |archive-date=30 November 2017 |access-date=30 November 2017 |work=[[Deepika (newspaper)|Deepika]]}}</ref> |- | rowspan="26" | 1983 ! scope="row" | ''[[ಭೂಕಂಬಂ]]'' | ರಘು | |<ref>{{cite news |last=Nair |first=Unni R |date=25 March 2011 |title=Malayalam Cinema's THREE Team UP |url=http://archive.indianexpress.com/news/malayalam-cinemas-three-team-up/766894/ |url-status=live |archive-url=https://www.webcitation.org/6feYsCkH8?url=http://archive.indianexpress.com/news/malayalam-cinemas-three-team-up/766894/ |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹೆಲೋ ಮದ್ರಾಸ್ ಗರ್ಲ್]]'' | ಲಾಲ್ | |<ref name="DG" /> |- ! scope="row" | ''[[ಸಂಧ್ಯಾಕ್ಕು ವಿರಿಂಜ ಪೂವು]]'' | ರಾಮು | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=S. R. Ashok |date=27 November 2010 |title=Grill Mill: Seema |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/grill-mill-seema/article917579.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071107/http://www.thehindu.com/features/cinema/grill-mill-seema/article917579.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕುಯಿಲಿನೆ ತೇದಿ]]'' | ತಂಪುರನ್ ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=11 August 2011 |title=Back in action |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070806/http://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಸೀಮಾ]]'' | ಸೈತಾಲಿ | |<ref>{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrakanth |date=3 December 2015 |title='Avalude Ravukal' was a Turning Point in Sheriff's Career |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Avalude-Ravukal-was-a-Turning-Point-in-Sheriff%E2%80%99s-Career/2015/12/03/article3158247.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112605/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Avalude-Ravukal-was-a-Turning-Point-in-Sheriff%E2%80%99s-Career/2015/12/03/article3158247.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹಿಮವಾಹಿನಿ]]'' | ಪಾಪಿ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಗುರು ದಕ್ಷಿಣಾ]]'' | ಸಚಿವ ಪ್ರಭಾಕರನ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಚಕ್ರವಾಳಂ ಚುವನ್ನಪ್ಪೋಲ್]]'' | ಸುರೇಶ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=14 September 2015 |title=TV programme listings (14/09/2015) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7648382.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070947/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7648382.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಾವಾಳಂ]]'' | ರಾಜಪ್ಪನ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ವೀಸಾ]]'' | ಸನ್ನಿ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''ಆಧಿಪತ್ಯಂ'' | ಮೋಹನ್ | |<ref>{{cite news |last=Naha |first=Abdul Latheef |date=30 November 2003 |title=Multifaceted film-maker |url=http://www.thehindu.com/lf/2003/11/30/stories/2003113000140200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070740/http://www.thehindu.com/lf/2003/11/30/stories/2003113000140200.htm |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂಟೆ ಕಥಾ]]'' | ರಮೇಶ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಒರು ಮುಖಂ ಪಾಲ ಮುಖಂ]]'' | ಸುಕುಮಾರನ್ ತಂಪಿ | |<ref name="unitedfilms" /> |- ! scope="row" | ''[[ಪಿನ್ನಿಲಾವು]]'' | ರಘು | |<ref>{{cite news |last=Venkiteswaran |first=C. S |date=13 September 2012 |title=Madhavan Nair: An actor for all seasons |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/madhavan-nair-an-actor-for-all-seasons/article3893139.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113191742/http://www.thehindu.com/features/cinema/madhavan-nair-an-actor-for-all-seasons/article3893139.ece |archive-date=13 January 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅರಬ್ಬೀಕಡಲ್]]'' | ರವಿ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''ಶೇಷಂ ಕಳ್ಚಯಿಲ್'' | ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=6 August 2015 |title=Frankly speaking... |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/balachandra-menons-new-film-njan-samvidhanam-cheyyum/article7507550.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070850/http://www.thehindu.com/features/friday-review/balachandra-menons-new-film-njan-samvidhanam-cheyyum/article7507550.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇನಿಯೆಂಗಿಲುಮ್]]'' | ರವಿ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=17 July 2013 |title=Poor patchwork |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19830915-iniyenkilum-starring-mammootty-mohan-lal-seema-is-a-badly-made-film-771014-2013-07-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306142039/http://indiatoday.intoday.in/story/iniyenkilum-starring-mammootty-mohan-lal-seema-is-a-badly-made-film/1/371951.html |archive-date=6 March 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[India Today]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮರಕ್ಕಿಲ್ಲೊರಿಕ್ಕಲುಂ]]'' | ಮುರಳಿ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂಟೆ ಮಾಮಟ್ಟುಕ್ಕುಟ್ಟಿಯಮ್ಮಕ್ಕು]]'' | ಅಲೆಕ್ಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Manmadhan |first=Prema |date=5 December 2010 |title=He loves courting risks |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/money-and-careers/he-loves-courting-risks/article931599.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219155140/http://www.thehindu.com/life-and-style/money-and-careers/he-loves-courting-risks/article931599.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂಗನೆ ನೀ ಮರಕ್ಕುಮ್]]'' | ಶಂಬು | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ನನಯಂ]]'' | ಬಾಬು | |<ref name="unitedfilms" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅಸ್ತ್ರಂ]]'' | ದಾಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Staff Reporter |date=10 September 2008 |title=Film-maker P.N. Menon dead |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/filmmaker-pn-menon-dead/article1335136.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229105428/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/filmmaker-pn-menon-dead/article1335136.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಟ್ಟಕಳಶಂ]]'' | ಸಂತೋಷ್ ಬಾಬು | |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=17 July 2014 |title=Ace film director Sasikumar dead |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ace-film-director-sasikumar-dead-200766-2014-07-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ace-film-director-sasikumar-dead/1/372899.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[India Today]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕೊಲಕ್ಕೊಂಬನ್]]'' | ಗೋಪಿ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ಕಟ್ಟತೆ ಕಿಲಿಕ್ಕೂಡು]]'' | ಉನ್ನಿ ಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=31 March 2012 |title=Master of political thrillers |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/master-of-political-thrillers/article3258326.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154936/http://www.thehindu.com/features/cinema/master-of-political-thrillers/article3258326.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚಂಗಾತಂ]]'' | ಎಸ್.ಟಿ. ಡೇನಿಯಲ್ | |<ref name="unitedfilms">{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=19 April 2015 |title=When Mammootty and Mohanlal unite! |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/-when-mammootty-and-mohanlal-unite-11094 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222124407/http://www.metromatinee.com/news-articles/-when-mammootty-and-mohanlal-unite-11094 |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |publisher=Metromatinee.com}}</ref> |- | rowspan="25" | 1984 ! scope="row" | ''[[ಅಕ್ಕರೆ]]'' | ಸುಧಾಕರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Nambidi |first=Parvathy |date=2 October 2014 |title=A Tale of Innocence |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-Tale-of-Innocence/2014/10/02/article2458562.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111710/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-Tale-of-Innocence/2014/10/02/article2458562.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒರು ಕೊಚು ಸ್ವಪ್ನಂ]]'' | ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=12 March 2014 |title=Of MBS, melodies, memories... |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/of-mbs-melodies-memories/article5775696.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072352/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/of-mbs-melodies-memories/article5775696.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮನಸರಿಯತೆ]]'' | ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite news |date=7 July 2016 |title=മമ്മൂട്ടി -ആരുമറിയാത്ത 45 കാര്യങ്ങള്‍ |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/45-unknown-factors-about-mammootty-malayalam-news-1.1184876 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171129112805/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/45-unknown-factors-about-mammootty-malayalam-news-1.1184876 |archive-date=29 November 2017 |access-date=30 November 2017 |work=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸ್ವಂಥಮೇವಿಡೆ ಬಂಧಮೇವಿಡೆ]]'' | ರಾಜೇಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=16 July 2009 |title=Tall and handsome 'bad man' |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/tall-and-handsome-bad-man/article638536.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071226/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/tall-and-handsome-bad-man/article638536.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಲ್ಕ್ಕೂಟ್ಟತಿಲ್ ತನಿಯೆ]]'' | ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=26 September 2014 |title=Screenplays for ever |url=http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071645/http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ]]'' | ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Times News Network |date=12 May 2007 |title=Priyan's remake Darshan |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222161539/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Economic Times|Economic Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಪ್ಪುನ್ನಿ]]'' | ಮೇನನ್ ಮಾಷ್ | |<ref>{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=31 May 2009 |title=One's own copycat |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article124536.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229110324/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article124536.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅತಿರಾತ್ರಂ]]'' | ಪ್ರಸಾದ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=8 September 2011 |title=Mashups in Mollywood! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mashups-in-Mollywood/articleshow/9911371.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220082827/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mashups-in-Mollywood/articleshow/9911371.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಉನಾರೂ]]'' | ರಾಮು | |<ref>{{cite news |last=Ramachandran |first=Mythily |date=15 April 2015 |title=Mani Ratnam's 'O Kadhal Kanmani' out on Friday |url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/mani-ratnam-s-o-kadhal-kanmani-out-on-friday-1.1492175 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123023156/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/mani-ratnam-s-o-kadhal-kanmani-out-on-friday-1.1492175 |archive-date=23 November 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Gulf News]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಳಿಯಿಲ್ ಅಲ್ಪಂ ಕಾರ್ಯಂ]]'' | ವಿನಯನ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಕಿಳಿಕ್ಕೊಂಚಲ್]]'' | ರತೀಶ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಪಾವಂ ಪೂರ್ಣಿಮಾ]]'' | ಅಣ್ಣನ್ ತಂಪುರನ್ | |<ref name="reghukumar">{{cite web |last=DC |date=20 February 2014 |title=സംഗീത സംവിധയകാൻ രഘുകുമാർ അന്ധരിച്ചു |url=http://www.dcbooks.com/music-director-raghu-kumar-passed-away.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222121950/http://www.dcbooks.com/music-director-raghu-kumar-passed-away.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |publisher=[[DC Books]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರೇಖಾ]]'' | ಸುಧಾಕರನ್ ನಾಯರ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ವನಿತಾ ಪೊಲೀಸ್]]'' | ಅಚುತನ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=11 June 2014 |title=TV programme listings (11/06/2014) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6101171.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071335/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6101171.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವೆಟ್ಟಾ]]'' | ಬಾಲನ್ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=1 March 2016 |title=After Rajesh Pillai, director Mohanroop of 1984 'Vetta' fame passes away |url=http://www.ibtimes.co.in/after-rajesh-pillai-director-Mohanroop-1984-vetta-fame-passes-away-668894 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301174119/http://www.ibtimes.co.in/after-rajesh-pillai-director-Mohanroop-1984-vetta-fame-passes-away-668894 |archive-date=1 March 2016 |access-date=1 March 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇವಿಡೆ ತುಡಂಗುನ್ನು]]'' | ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರುಂತು]]'' | ಕುಮಾರನ್ | | |- ! scope="row" | ''[[ಕುರುಶಿಯುದ್ಧಂ]]'' | ಜಾನಿ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=25 April 2013 |title=Architect of blockbusters |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/architect-of-blockbusters/article4653559.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083225/http://www.thehindu.com/features/cinema/architect-of-blockbusters/article4653559.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇಥಾ ಇನ್ನು ಮುತಲ್]]'' | ಸ್ವತಃ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Staff Reporter |date=24 April 2010 |title=Actor Sreenath found dead in hotel |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/actor-sreenath-found-dead-in-hotel/article755384.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072235/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/actor-sreenath-found-dead-in-hotel/article755384.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅರಿಯಾತ ವೀತಿಕಳ್]]'' | ಬಾಲನ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅದುತದುತು]]'' | ವಿಷ್ಣು ಮೋಹನ್ | |<ref>{{cite web |last=MetroMatinee |date=25 September 1984 |title=Aduthaduthu |url=http://www.metromatinee.com/movie/aduthaduthu-3101 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223162223/http://www.metromatinee.com/movie/aduthaduthu-3101 |archive-date=23 February 2016 |access-date=22 December 2015 |publisher=Metromatinee.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಿರಕಳ್]]'' | ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಉಯರಂಗಲಿಲ್]]'' | ಪಿ.ಕೆ. ಜಯರಾಜನ್ | |<ref name="MT84" /> |- ! scope="row" | ''[[ಆದಿಯೋಳುಕ್ಕುಕಳ್]]'' | ಗೋಪಿ | |<ref name="unitedfilms" /> |- ! scope="row" | ''[[ಒನ್ನಾನು ನಮ್ಮಳ್]]'' | ನಂದಗೋಪಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=പ്രകാശ് |first=ഭാനു |date=7 June 2013 |script-title=ml:'ഗുഡ് ഈവെനിംഗ്, മിസ്സിസ് പ്രഭാ നരേന്ദ്രൻ...' |trans-title='Good evening, Mrs. Prabha Narendran...' |url=http://mathrubhumi.com/movies/welcome/366675/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310032529/http://mathrubhumi.com/movies/welcome/366675/ |archive-date=10 March 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}</ref> |- | rowspan="25" | 1985 ! scope="row" | ''[[ಅವಿದತೆಪೋಲೆ ಇವಿದೆಯುಂ]]'' | ಸುಕುಮಾರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sebastian |first=Shevlin |date=28 November 2009 |title=It's all about being Innocent |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article161560.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222131937/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article161560.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನೊಕ್ಕೆತ ಡೂರತು ಕಣ್ಣುಂ ನಟ್ಟು]]'' | ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ | |<ref>{{cite news |last=Wire |first=Sampurn |date=8 May 2010 |title=Nadiya switches attention to TV now |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article268513.ece?pageToolsFontSize=70%25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071909/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article268513.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒಮಾನಿಕ್ಕನ್ ಒರ್ಮವೈಕ್ಕನ್]]'' | ದೇವ ಕುಮಾರ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ನಾಯಕನ್]]'' | ಕೃಷ್ಣದಾಸ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅನುಬಂಧಂ]]'' | ಭಾಸ್ಕರನ್ | |<ref>{{cite news |last=K S |first=Aravind |date=23 June 2015 |title=Slices Panning of Life |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Slices-Panning-of-Life/2015/06/23/article2881125.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222080909/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Slices-Panning-of-Life/2015/06/23/article2881125.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒನ್ನಾನಂ ಕುನ್ನಿಲ್ ಒರಡಿ ಕುನ್ನಿಲ್]]'' | ನಿತಿನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=28 November 2008 |title=Notes of nostalgia |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/notes-of-nostalgia/article1436492.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072434/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/notes-of-nostalgia/article1436492.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಜೀವಂತೆ ಜೀವನ್]]'' | ಜಯನ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅಂಗಡಿಕ್ಕಪ್ಪುರತು]]'' | ಬಾಬು | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ರಂಗಂ]]'' | ಅಪ್ಪುನ್ನಿ | |<ref>{{cite news |last=Mahesh |first=Chitra |date=1 May 2014 |title=Life on her own terms |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/life-on-her-own-terms/article5966113.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083641/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/life-on-her-own-terms/article5966113.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕೂಡುಂ ತೇದಿ]]'' | ಪೀಟರ್ | |<ref>{{cite news |last=Jayakumar |first=G. |date=30 January 2009 |title=Master of suspense |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/master-of-suspense/article657180.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072557/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/master-of-suspense/article657180.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಳು ಮುತಲ್ ಒನ್ಪತು ವರೆ]]'' | ಆನಂದ್ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅರಂ + ಅರಂ = ಕಿನ್ನರಂ]]'' | ನಾರಾಯಣನ್ ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite news |last=Sathyendran |first=Nita |date=10 July 2014 |title=Talking the talk... on the small screen |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/talking-the-talk-on-the-small-screen/article6197228.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083335/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/talking-the-talk-on-the-small-screen/article6197228.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮುಲಮೂಟ್ಟಿಲ್ ಆದಿಮ]]'' | ಆದಿಮಕನ್ನೆ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಇದನಿಲಂಗಳ್]]'' | ಬಾಲನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=Aswin J |date=24 December 2014 |title=A director who could foresee the future |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/A-director-who-could-foresee-the-future/articleshow/45629663.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072631/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/A-director-who-could-foresee-the-future/articleshow/45629663.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್]]'' | ಶ್ಯಾಮ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=22 November 2011 |title='No other language can match Malayalam comedy' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/No-other-language-can-match-Malayalam-comedy/articleshow/10842071.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001204830/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/No-other-language-can-match-Malayalam-comedy/articleshow/10842071.cms |archive-date=1 October 2014 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಞಾನ್ ಪಿರನ್ನ ನಾಟ್ಟಿಲ್]]'' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ರಾಜಶೇಖರನ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅಧ್ಯಾಯಂ ಒನ್ನು ಮುತಲ್]]'' | ವಿಷ್ಣು | |<ref>{{cite web |last=MetroMatinee |date=22 December 1985 |title=Adhyayam Onnu Muthal Malayalam Movie |url=http://www.metromatinee.com/movie/adhyayam-onnu-muthal-221 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223034720/http://www.metromatinee.com/movie/adhyayam-onnu-muthal-221 |archive-date=23 December 2015 |access-date=22 December 2015 |publisher=www.metromatinee.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಥಮುದಯಂ]]'' | ಜಯಮೋಹನ್ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮನ್ | |<ref>{{cite web |last=DC |date=9 September 2013 |title=എസ് രമേശൻ നായർക്ക് ചങ്ങമ്പുഴ പുരസ്കാരം |url=http://www.dcbooks.com/changampuzha-award-for-s-ramesan-nair.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112635/http://www.dcbooks.com/changampuzha-award-for-s-ramesan-nair.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |publisher=[[DC Books]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗುರುಜಿ ಒರು ವಾಕ್ಕು]]'' | ಸುಧಾಕರನ್ ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=15 April 2014 |title=Seasons could not wither his snow-fresh songs |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/seasons-could-not-wither-his-snowfresh-songs/article5914258.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072520/http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/seasons-could-not-wither-his-snowfresh-songs/article5914258.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಸಂತ ಸೇನಾ]]'' | ದೇವನ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಕರಿಂಪಿನ್ ಪೂವಿನಕ್ಕರೆ]]'' | ಭದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=3 August 2014 |title=TV programme listings (03/08/2014) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6275306.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083423/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6275306.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''ಅಳಿಯಾತ ಬಂಧಂಗಳ್'' | ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ | | |- ! scope="row" | ''[[ಉಯರುಂ ಞಾನ್ ನಡಕೆ]]'' | ದಾರಪ್ಪನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. AJITH |date=18 January 2008 |title=Charmed by Mohanam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/charmed-by-mohanam/article1432882.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083555/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/charmed-by-mohanam/article1432882.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪರಾಯನುಂವಯ್ಯ ಪರಯತಿರಿಕ್ಕನುಂವಯ್ಯ]]'' | ಕರೆಂಟ್ ಹಂಸ | |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=13 August 2014 |title=No film with Mohanlal and Mammootty immediately: Priyadarshan |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/No-film-with-Mohanlal-and-Mammootty-immediately-Priyadarshan/articleshow/40193331.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817081806/http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/No-film-with-Mohanlal-and-Mammootty-immediately-Priyadarshan/articleshow/40193331.cms |archive-date=17 August 2014 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಂಡು ಕಂಡರಿಂಜು]]'' | ಉನ್ನಿ ಕೃಷ್ಣನ್ ಉನ್ನಿ | |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=21 August 2015 |title=M- Town's own booze playlist |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/M-Towns-own-booze-playlist/articleshow/48556134.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219135324/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/M-Towns-own-booze-playlist/articleshow/48556134.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=12 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="34" | 1986 ! scope="row" | ''[[ಪಪ್ಪನ್ ಪ್ರಿಯಪ್ಪೆಟ್ಟ ಪಪ್ಪನ್]]'' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ದೇವದಾಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Manmadhan |first=Prema |date=18 September 2011 |title=Backed by 'Bodyguard' |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/backed-by-bodyguard/article2462130.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083830/http://www.thehindu.com/features/cinema/backed-by-bodyguard/article2462130.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಡೂರೆ ಡೂರೆ ಒರು ಕೂಡು ಕೂಟ್ಟಂ]]'' | ದಿವಾಕರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Jayaram |first=Deepika |date=20 December 2015 |title=Salt Mango Tree might release on November 6 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Salt-Mango-Tree-might-release-on-November-6/articleshow/49538875.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084206/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Salt-Mango-Tree-might-release-on-November-6/articleshow/49538875.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=26 October 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಳ ಪೆಯ್ಯುನ್ನು ಮದ್ದಳಂ ಕೊಟ್ಟುನ್ನು]]'' | ಶಂಬು | 100 ನೇ ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=George |first=P. G. |date=21 August 2008 |title=Jest like that |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/jest-like-that/article1423161.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083908/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/jest-like-that/article1423161.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಂಚಾಗ್ನಿ]]'' | ರಶೀದ್ | |<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=29 August 2000 |title=Hariharan speaks about Mohanlal |url=http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/29hari.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151006003044/http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/29hari.htm |archive-date=6 October 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಭಯಂ ತೇದಿ]]'' | ಅಪ್ಪು | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ.ಎ.]]'' | ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ |ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=15 October 2007 |title=Time for celebrations |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/time-for-celebrations/article1929968.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084631/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/time-for-celebrations/article1929968.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದೇಶಾದನಕ್ಕಿಳಿ ಕರಯಾರಿಲ್ಲ]]'' | ಹರಿಶಂಕರ್ | |<ref>{{cite news |last=Ramnath |first=Nandini |date=8 February 2014 |title=The Love Issue. To be or not to be? |url=http://www.livemint.com/Leisure/5Le56nRXCDyIN0ZqtVHmsM/The-Love-Issue--To-be-or-not-to-be.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095312/http://www.livemint.com/Leisure/5Le56nRXCDyIN0ZqtVHmsM/The-Love-Issue--To-be-or-not-to-be.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಾರ್ಥಾ]]'' | ಪರೋಲ್ ವಾಸು | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=28 February 1987 |title=Malayalam film makers in Kerala transposes real life into reel life |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19870228-malayalam-film-makers-in-kerala-transposes-real-life-into-reel-life-798594-1987-02-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091736/http://indiatoday.intoday.in/story/malayalam-film-makers-in-kerala-transposes-real-life-into-reel-life/1/336768.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[India Today]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇನಿಯುಂ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ]]'' | ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ರೇವತಿಕ್ಕೊರು ಪಾವಕ್ಕುಟ್ಟಿ]]'' | ಡಾ. ಮಾಧವನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite news |last=Anthikad |first=Sathyan |date=29 January 2013 |title=അവസാനത്തെ 'ഭരത്' അഥവാ ഭരത് ഗോപി |url=http://www.mathrubhumi.com/books/memories/%E0%B4%85%E0%B4%B5%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%86-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%85%E0%B4%A5%E0%B4%B5%E0%B4%BE-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%97%E0%B5%8B%E0%B4%AA%E0%B4%BF-1.178792 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222153730/http://www.mathrubhumi.com/books/memories/%E0%B4%85%E0%B4%B5%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%86-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%85%E0%B4%A5%E0%B4%B5%E0%B4%BE-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%97%E0%B5%8B%E0%B4%AA%E0%B4%BF-1.178792 |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕರಿಯಿಲಕ್ಕಟ್ಟುಪೋಲೆ]]'' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಅಚುತನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite web |last=Ravindranath |first=Sarita |date=5 August 2014 |title=Murder and the Malayalee |url=http://www.sify.com/movies/murder-and-the-malayalee-news-malayalam-oifmk1jaejjfg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224010605/http://www.sify.com/movies/murder-and-the-malayalee-news-malayalam-oifmk1jaejjfg.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=20 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕುಂಜಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಕಳ್]]'' | ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ಹೆಲ್ಲೋ ಮೈ ಡಿಯರ್ ರಾಂಗ್ ನಂಬರ್]]'' | ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last1=Mehrotra |first1=Rohit |last2=Nair |first2=Vipin |date=3 November 2014 |title=Ringing Endorsement |url=http://www.outlookindia.com/article/ringing-endorsement/292342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222075026/http://www.outlookindia.com/article/ringing-endorsement/292342 |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂಟೆ ಎಂತೆತು ಮಾತ್ರಂ]]'' | ಮಿಸ್ಟರ್ ಮೇನನ್ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ನೇರಂ ಪುಳರುಂಬೋಲ್]]'' | ಗಾಡ್ ಫ್ರೀ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=30 June 2008 |title=When masters of melody reunite |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/when-masters-of-melody-reunite/article1286946.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083948/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/when-masters-of-melody-reunite/article1286946.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪೂಮುಖಪ್ಪದಿಯಿಲ್ ನಿನ್ನೆಯುಂ ಕಥು]]'' | ಪೌಲಿ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref name="unitedfilms" /> |- ! scope="row" | ''[[ಕಾವೇರಿ]]'' | ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=22 January 2015 |title=Platter of flavours |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/platter-of-flavours/article6811350.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229105735/http://www.thehindu.com/features/friday-review/platter-of-flavours/article6811350.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿಳಿನೀರ್ಪ್ಪೂವುಕಳ್]]'' | ರಿಚರ್ಡ್ | |<ref>{{cite news |last=Shivaprasad |first=S |date=10 May 2012 |title=He cast a 3-D spell |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/he-cast-a-3d-spell/article3404301.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084036/http://www.thehindu.com/features/cinema/he-cast-a-3d-spell/article3404301.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗಾಂಧಿನಗರ್ 2ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]]'' | ಸೇತು / ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ | |<ref>{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=6 November 2011 |title=The director with the golden touch |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article240024.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229065642/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article240024.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್]]'' | ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗೊಮೆಜ್ | |<ref>{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=7 February 2010 |title=The prince returns |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article178273.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222092859/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article178273.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಯುವಜನೋತ್ಸವಂ]]'' | ಜಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=<!--staff byline--> |date=17 December 2015 |title=Singer in uniform delights patients |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/singer-in-uniform-delights-patients/article7998820.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084304/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/singer-in-uniform-delights-patients/article7998820.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸುಖಮೋ ದೇವಿ]]'' | ಸನ್ನಿ | |<ref>{{cite news |last=Menon |first=Harish C |date=10 September 2010 |title=Obituary: Venu Nagavally |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article299990.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224112419/http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article299990.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಮುಕ್ಕು ಪಾರ್ಕ್ಕನ್ ಮುಂತಿರಿತೊಪ್ಪುಕಳ್]]'' | ಸಾಲೋಮನ್ | |<ref>{{cite web |last=Nair |first=Patcy |date=1 December 2006 |title=Five great Malayalam movies Bollywood should make |url=http://www.rediff.com/movies/2006/dec/26slide4.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105122044/http://www.rediff.com/movies/2006/dec/26slide4.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಿಮಿಷಂಗಳ್]]'' | ಮುರಳಿ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಮನಸಿಲ್ಲೊರು ಮಣಿಮುತು]]'' | ಮೋಹನ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=20 December 2012 |title=TV programme listings (20/12/2012) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article4217457.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084457/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article4217457.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒಪ್ಪಂ ಒಪ್ಪಾತಿನೊಪ್ಪಂ]]'' | ಕೃಷ್ಣನ್ ಕುಟ್ಟಿ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ನಿನ್ನಿಷ್ಟಂ ಎನ್ನಿಷ್ಟಂ]]'' | ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ | | |- ! scope="row" | ''[[ತಾಲವಟ್ಟಂ]]'' | ವಿನೋದ್ | |<ref>{{cite news |last=Sharma |first=Nandini |date=1 October 2015 |title=Did you know that these popular Hindi movies that were actually copied from South Indian films? |url=http://www.businessinsider.in/Did-you-know-that-these-popular-Hindi-movies-that-were-actually-copied-from-South-Indian-films/articleshow/49183038.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225165922/http://www.businessinsider.in/Did-you-know-that-these-popular-Hindi-movies-that-were-actually-copied-from-South-Indian-films/articleshow/49183038.cms |archive-date=25 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Business Insider]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗೀತಂ]]'' | ಜಗದೀಶ್ ನಾಯರ್ | |<ref name="unitedfilms" /> |- ! scope="row" | ''[[ಒನ್ನು ಮುತಲ್ ಪೂಜ್ಯಂ ವರೆ]]'' | ಟೆಲಿಫೋನ್ ಅಂಕಲ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 November 2015 |title=Story behind M Town's most iconic child roles |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Story-behind-M-Towns-most-iconic-child-roles/articleshow/49770221.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084409/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Story-behind-M-Towns-most-iconic-child-roles/articleshow/49770221.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸನ್ಮಾನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ]]'' | ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್ | |<ref>{{cite news |last=Anand |first=Shilpa Nair |date=28 November 2014 |title=Living spaces: a house to many top films |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/living-spaces-a-house-to-many-top-films/article6643602.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084547/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/living-spaces-a-house-to-many-top-films/article6643602.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪದಯಾನಿ]]'' | ರಮೇಶ್ | |<ref>{{cite news |date=30 November 2015 |title=Childhood of Mohanlal by Indrajith? |url=http://www.cinemascoop.net/news/movienews/4185-childhood-of-mohanlal-by-indrajith-in-padayani |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222103710/http://www.cinemascoop.net/news/movienews/4185-childhood-of-mohanlal-by-indrajith-in-padayani |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=Cinemascoop.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆದಿವೇರುಕಳ್]]'' | ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=20 December 2013 |title=Mohanlal to play a retired Army officer |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-retired-Army-officer/articleshow/27673505.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229065946/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-retired-Army-officer/articleshow/27673505.cms |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಶೋಭ್ರಾಜ್]]'' | ಶೋಭರಾಜ್ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜ್ | |<ref>{{cite news |last=Express Web Desk |date=30 October 2015 |title=Four films that perfectly capture the 'devil genius' Charles Sobhraj |url=http://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/four-films-that-perfectly-capture-the-devil-genius-charles-sobhraj/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222084036/http://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/four-films-that-perfectly-capture-the-devil-genius-charles-sobhraj/ |archive-date=22 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="13" | 1987 ! scope="row" | ''ಕೈಯೆತುಂ ದೂರತು'' | ವಿನೋದ್ | |<ref>{{cite web |last=DC |date=18 May 2013 |title=ആദ്യ ഡയലോഗുമായി വീണ്ടും മോഹൻലാൽ |url=http://www.dcbooks.com/mohanlal-again-with-his-first-dialogue.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222130334/http://www.dcbooks.com/mohanlal-again-with-his-first-dialogue.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |publisher=[[DC Books]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಜನವರಿ ಒರು ಒರ್ಮ]]'' | ರಾಜು | |<ref>{{cite news |last=T |first=Nandakumar |date=22 October 2004 |title=Life Thiruvananthapuram : Pooja 'specials' on a platter |url=http://www.thehindu.com/lf/2004/10/22/stories/2004102200860200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084715/http://www.thehindu.com/lf/2004/10/22/stories/2004102200860200.htm |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''ಇವಿಡೆ ಎಲ್ಲಾವರ್ಕ್ಕುಂ ಸುಘಂ'' | ಅಪ್ಪು | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅಮೃತಂ ಗಮಯ]]'' | ಡಾ. ಪಿ.ಕೆ. ಹರಿದಾಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Prakash |first=Asha |date=13 February 2015 |title=Drugs, not new in Malayalam Cinema |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Drugs-not-new-in-Malayalam-Cinema/articleshow/46213904.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219205235/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Drugs-not-new-in-Malayalam-Cinema/articleshow/46213904.cms |archive-date=19 February 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆದಿಮಕಳ್ ಉದಮಕಳ್]]'' | ಮೋಹನ್ ಚೆರಿಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=28 March 2012 |title=Malayalam scriptwriter Damodaran dead |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-scriptwriter-damodaran-dead/article3253792.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084800/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-scriptwriter-damodaran-dead/article3253792.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸರ್ವಕಳಾಶಾಲ]]'' | ಲಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=Jayaram |first=Deepika |date=11 August 2015 |title=A slice of life from college corridors |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/A-slice-of-life-from-college-corridors/articleshow/48439607.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084843/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/A-slice-of-life-from-college-corridors/articleshow/48439607.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇರುಪತಂ ನೂಟ್ಟಾಂಡು]]'' | ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ | |<ref>{{cite news |last=Deccan Chronicle |date=19 June 2015 |title=Mohanlal's dubsmash video goes viral |url=https://www.deccanchronicle.com/150619/entertainment-mollywood/article/mohanlal%E2%80%99s-dubsmash-video-goes-viral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622203840/http://deccanchronicle.com/150619/entertainment-mollywood/article/mohanlal%E2%80%99s-dubsmash-video-goes-viral |archive-date=22 June 2015 |access-date=25 March 2016 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚೆಪ್ಪು]]'' | ರಾಮಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=8 August 2011 |title=Mohanlal set for his 300th film |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article481448.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111713/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article481448.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭೂಮಿಯಿಲೆ ರಾಜಕ್ಕನ್ಮರ್]]'' | ರಾಜಾ ಮಹೇಂದ್ರ ವರ್ಮಾ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಉನ್ನಿಕಳೆ ಒರು ಕಧಾ ಪರಯಂ]]'' | ಅಬಿ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=19 May 2013 |title=They cast a spell on Kochiites |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/They-cast-a-spell-on-Kochiites/2013/05/19/article1596548.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091711/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/They-cast-a-spell-on-Kochiites/2013/05/19/article1596548.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=18 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತೂವನತ್ತುಂಬಿಕಲ್]]'' | ಮನ್ನಾರತೋಡಿ ಜಯಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=P |first=Divya |date=26 May 2015 |title=Happy birthday Mohanlal: A look at the actor's iconic roles |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/malayalam-film-actor-mohanlal-birthday-kerala.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229111156/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/malayalam-film-actor-mohanlal-birthday-kerala.html |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಾಳಿಯೊರಕ್ಕಾಳ್ಚಕಳ್]]'' | ರಾಘವನ್ / ಆಂಟೋನಿ ಐಸಾಕ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು]]'' | ದಾಸನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=M K Sunil |date=2 February 2012 |title=Blast from the past: The duo who stole our hearts |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Blast-from-the-past-The-duo-who-stole-our-hearts/articleshow/11722642.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150711100814/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Blast-from-the-past-The-duo-who-stole-our-hearts/articleshow/11722642.cms |archive-date=11 July 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="12" | 1988 ! scope="row" | ''[[ಮುಕುಂತೆಟ್ಟ ಸುಮಿತ್ರಾ ವಿಳಿಕ್ಕುನ್ನು]]'' | ಮುಕುಂದನ್ ಕೆ. ಕಾರ್ತಾ | |<ref>{{cite news |last=Sudhish |first=Navamy |date=24 September 2013 |title=People still call me Kalyani: Ranjini |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/People-still-call-me-Kalyani-Ranjini/2013/09/24/article1799897.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215203012/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/People-still-call-me-Kalyani-Ranjini/2013/09/24/article1799897.ece |archive-date=15 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಯಿತಂ]]'' | ಶಂಕರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=2 September 2009 |title=End of a journey |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/end-of-a-journey/article13646.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084925/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/end-of-a-journey/article13646.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮನು ಅಂಕಲ್]]'' | ಸ್ವತಃ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=9 December 2015 |title=I am...Gopakumar C. |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/meet-gopakumar-c-first-assistant-in-films/article7966315.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085031/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/meet-gopakumar-c-first-assistant-in-films/article7966315.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒರ್ಕ್ಕಪ್ಪುರತು]]'' | ಫ್ರೆಡ್ಡಿ ನಿಕೋಲಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Devasia |first=T. K. |date=27 December 2014 |title=Malayalam film actor Balakrishnan passes away – Khaleej Times |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20141227/ARTICLE/312279945/1028 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222082411/http://www.khaleejtimes.com/article/20141227/ARTICLE/312279945/1028 |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಟ್ಟನಪ್ರವೇಶಂ]]'' | ಸಿಐಡಿ ರಾಮದಾಸ್ / ದಾಸನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=20 September 2011 |title=Scoring with sequels |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Scoring-with-sequels/articleshow/10053641.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226165234/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Scoring-with-sequels/articleshow/10053641.cms |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಾದ ಮುದ್ರ]]'' | ಮತು ಪಾಂಡರಂ ಮತ್ತು ಸೋಪ್ ಕುಟ್ಟಪ್ಪನ್ | |<ref name="sketch">{{cite news |last=Kumar |first=P. K. AJITH |date=12 October 2007 |title=Sketch of the Guru |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/sketch-of-the-guru/article2273938.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085129/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/sketch-of-the-guru/article2273938.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆರ್ಯನ್]]'' | ದೇವನಾರಾಯಣನ್ | style="text-align:center;" | |<ref>{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrkanth |date=27 May 2012 |title=Adieu to the exotic villain |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article528449.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224225314/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article528449.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅನುರಾಗಿ]]'' | ಸಾಮು | |<ref>{{cite news |last=Kaumudi |date=2 December 2015 |title=Script writer Alleppey Sherif no more |url=http://www.kaumudi.com/innerpage1.php?newsid=72022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222164246/http://www.kaumudi.com/innerpage1.php?newsid=72022 |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Kerala Kaumudi]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮೂನ್ನಾಂ ಮುರ]]'' | ಅಲಿ ಇಮ್ರಾನ್ | |<ref>{{cite news |last=Menon |first=Anasuya |date=4 December 2011 |title=A dekko into past glory |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-dekko-into-past-glory/article2686817.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085210/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-dekko-into-past-glory/article2686817.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವೆಲ್ಲನಕಳುಡೆ ನಾಡು]]'' | ಸಿ. ಪವಿತ್ರನ್ "ಸಿ.ಪಿ." ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=1 July 2010 |title=No dancing around trees in 'Khatta Meetha': Trisha |url=http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/no-dancing-around-trees-in-khatta-meetha-trisha_64872.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110801/http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/no-dancing-around-trees-in-khatta-meetha-trisha_64872.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Zee News]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಉಲ್ಸವಪಿಟ್ಟೆನ್ನು]]'' | ಅನಿಯನ್ಕುಟ್ಟನ್ | |<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=29 January 2008 |title=Goodbye, Mr Bharat Gopi |url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29gopi.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721234517/http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29gopi.htm |archive-date=21 July 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚಿತ್ರಂ]]'' | ವಿಷ್ಣು | |<ref>{{cite news |last=Ramachandran |first=Mythily |date=16 April 2014 |title=Catching up with actress Ranjini |url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/catching-up-with-actress-ranjini-1.1320172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091411/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/catching-up-with-actress-ranjini-1.1320172 |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Gulf News]]}}</ref> |- | rowspan="10" | 1989 ! scope="row" | ''[[ದೌತ್ಯಂ]]'' | ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಯ್ ಜಾಕೋಬ್ ಥಾಮಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=6 May 2013 |title=Mohanlal to play a military officer once more |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-military-officer-once-more/articleshow/19895566.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085344/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-military-officer-once-more/articleshow/19895566.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸೀಸನ್]]'' | ಜೀವನ್ | |<ref>{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=26 October 2010 |title=Prithviraj to do "Season" remake.. |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/prithviraj-to-do-season-remake-2698 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226174149/http://www.metromatinee.com/news-articles/prithviraj-to-do-season-remake-2698 |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |publisher=Metromatinee.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವರವೇಲ್ಪು]]'' | ಮುರಳಿಧರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sanandakumar |first=S |date=14 July 2013 |title=Kerala's non-resident tycoons investing in massive projects back home |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-07-14/news/40554381_1_nrks-yusuffali-ma-gulf-countries |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627200024/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-07-14/news/40554381_1_nrks-yusuffali-ma-gulf-countries |archive-date=27 June 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Economic Times|Economic Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಾಡುವಾಳಿಕಳ್]]'' | ಅರ್ಜುನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=18 June 2012 |title=One more film inspired by The Godfather |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/One-more-film-inspired-by-The-Godfather/articleshow/14207849.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150404004133/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/One-more-film-inspired-by-The-Godfather/articleshow/14207849.cms |archive-date=4 April 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಂದನಂ]]'' | ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Krishnakumar |first=R |date=27 July 2014 |title=Bangalore woos filmmakers |url=http://www.deccanherald.com/content/422054/bangalore-woos-filmmakers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222122931/http://www.deccanherald.com/content/422054/bangalore-woos-filmmakers.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪೆರುವಣ್ಣಪುರತೆ ವಿಶೇಷಂಗಳ್]]'' | ಅಚುತ ಕುರುಪ್ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=9 November 2013 |title=In Mollywood, cameo roles are on the rise |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/In-Mollywood-cameo-roles-are-on-the-rise/articleshow/25445574.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085428/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/In-Mollywood-cameo-roles-are-on-the-rise/articleshow/25445574.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಿರೀಡಂ]]'' | ಸೇತುಮಾಧವನ್ |ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ |<ref>{{cite news |last=Krishnakumar |first=R |date=20 July 2014 |title=Birth of a tragic hero |url=http://www.deccanherald.com/content/420608/birth-tragic-hero.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113163614/http://www.deccanherald.com/content/420608/birth-tragic-hero.html |archive-date=13 January 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲಾಲ್ ಅಮೆರಿಕಯಿಲ್]]'' | ವಿನೋದ್ | ವಿಳಂಬ ಬಿಡುಗಡೆ; 1986 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 April 2012 |title=Mollywood goes to America |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mollywood-goes-to-America/articleshow/12651112.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085256/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mollywood-goes-to-America/articleshow/12651112.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಧಿಪನ್]]'' | ವಕೀಲ ಶ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಕಾಶ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=16 September 2015 |title='Mohanlal's mischief attracted me' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-mischief-attracted-me/articleshow/48982100.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085515/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-mischief-attracted-me/articleshow/48982100.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದಶರಥಂ]]'' | ರಾಜೀವ್ ಮೇನನ್ | |<ref>{{cite news |last=Diwakar |first=Gitanjali |date=29 July 2015 |title=Surrogacy: Narrated through motion pictures |url=http://english.manoramaonline.com/lifestyle/health/surrogacy-narrated-through-motion-pictures.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222144515/http://english.manoramaonline.com/lifestyle/health/surrogacy-narrated-through-motion-pictures.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- | rowspan="11" | 1990 ! scope="row" | ''[[ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ]]'' | ಸಿಐಡಿ ರಾಮದಾಸ್/ದಾಸನ್ | |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=31 October 2013 |title=Sequel fever in Malayalam cinema |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Sequel-fever-in-Malayalam-cinema/articleshow/25044473.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085618/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Sequel-fever-in-Malayalam-cinema/articleshow/25044473.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಯೆ ಆಟೋ]]'' | ಸುಧಿ | |<ref>{{cite news |last=Sharadhaa |first=A |date=8 May 2013 |title=When the autowale grab all the limelight |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/When-the-autowale-grab-all-the-limelight/2013/05/08/article1580345.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225025020/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/When-the-autowale-grab-all-the-limelight/2013/05/08/article1580345.ece |archive-date=25 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಂ.20 ಮದ್ರಾಸ್ ಮೇಲ್]]'' | ಟೋನಿ ಕುರಿಶಿಂಗಲ್ | |<ref>{{cite news |last=Pilla |first=Radhika C |date=16 June 2015 |title=Mohanlal's kissing pic goes viral! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-kissing-pic-goes-viral/articleshow/47685999.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150624005733/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-kissing-pic-goes-viral/articleshow/47685999.cms |archive-date=24 June 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮುಖಂ]]'' | ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=15 September 2013 |title=Ranjini and Mohanlal to share screen space after two decades |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Ranjini-and-Mohanlal-to-share-screen-space-after-two-decades/articleshow/22590895.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085836/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Ranjini-and-Mohanlal-to-share-screen-space-after-two-decades/articleshow/22590895.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ]]'' | ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ / ಆನಂದನ್ ನಂಪೂತಿರಿ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=31 March 2015 |title=Silver milestone for a golden song |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/silver-milestone-for-a-golden-song/article7051341.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085706/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/silver-milestone-for-a-golden-song/article7051341.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕದತನಾಡನ್ ಅಂಬಾಡಿ]]'' | ಕದತನಾಡನ್ ಅಂಬಾಡಿ | ವಿಳಂಬ ಬಿಡುಗಡೆ; 1987 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ |<ref>{{cite news |last=Mathew |first=Dennis Marcus |date=2 February 2011 |title=Malayalam cinema's Sarangapani is no more |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-cinemas-sarangapani-is-no-more/article1149198.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085928/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-cinemas-sarangapani-is-no-more/article1149198.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಾಲ್ವರಂ]]'' | ಬಾಲನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=26 September 2014 |title=Screenplays for ever |url=http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071645/http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅರ್ಹತ]]'' | ದೇವರಾಜ್ | |<ref>{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=9 September 2011 |title=Big Ms take an Onam break |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article360273.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110712/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article360273.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇಂದ್ರಜಾಲಂ]]'' | ಕಣ್ಣನ್ ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Jhunjhunwala |first=Udita |date=9 September 2015 |title='When I saw Masaan, I realised Vicky Kaushal really is an actor' |url=http://www.hindustantimes.com/brunch/when-i-saw-masaan-i-realised-vicky-kaushal-really-is-an-actor/story-sb85fgziQzB6AplP1aiaDL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111046/http://www.hindustantimes.com/brunch/when-i-saw-masaan-i-realised-vicky-kaushal-really-is-an-actor/story-sb85fgziQzB6AplP1aiaDL.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಪ್ಪು]]'' | ಅಪ್ಪು | |<ref>{{cite news |last=Ayyappan |first=R |date=7 August 2009 |title=Irreverence personified |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article66699.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222114921/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article66699.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲಾಲ್ ಸಲಾಂ]]'' | ನೆಟ್ಟೂರ್ ಸ್ಟೀಫನ್ | |<ref>{{cite news |last=Venkiteswaram |first=C. S. |date=17 September 2010 |title=The unconventional hero |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-unconventional-hero/article673252.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090206/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-unconventional-hero/article673252.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="10" | 1991 ! scope="row" | ''[[ಧನಂ]]'' | ಶಿವಶಂಕರನ್ | |<ref>{{cite web |last=George |first=Meghna |date=29 June 2009 |title=A K Lohithadas (1955–2009): Tribute to a legend |url=http://movies.rediff.com/report/2009/jun/29/a-k-lohithadas-tribute-to-a-legend.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222173555/http://movies.rediff.com/report/2009/jun/29/a-k-lohithadas-tribute-to-a-legend.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗೋಪುರ ವಾಸಲಿಲೆ]]'' | ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್ ವಾದಕ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ; "ಕೆಲಾದಿ ಎನ್ ಪಾವಾಯೇ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=20 May 2012 |title=Lady luck has not been kind to all Mollywood actors |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Lady-luck-has-not-been-kind-to-all-Mollywood-actors/articleshow/13298071.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20170610081159/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Lady-luck-has-not-been-kind-to-all-Mollywood-actors/articleshow/13298071.cms |archive-date=10 June 2017 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭರತಂ]]'' | ಕಲ್ಲೂರ್ "ಗೋಪಿ" ಗೋಪಿನಾಥನ್ |ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=15 December 2013 |title=Mammooty and Mohanlal in Forbe's list |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mammooty-and-Mohanlal-in-Forbes-list/articleshow/27407829.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090330/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mammooty-and-Mohanlal-in-Forbes-list/articleshow/27407829.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಿಷ್ಣುಲೋಕಂ]]'' | ಶಂಕು | |<ref>{{cite news |last=Gauri |first=Deepa |date=10 April 2014 |title=Expat focus: T.A. Razak is scouting for talent in Dubai |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20140410/ARTICLE/304109963/1057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222113301/http://www.khaleejtimes.com/article/20140410/ARTICLE/304109963/1057 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಸ್ತುಹಾರ]]'' | ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=<!--staff byline--> |date=16 March 2012 |title=Aravindan's Vasthuhara to be screened |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/aravindans-vasthuhara-to-be-screened/article3001153.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090251/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/aravindans-vasthuhara-to-be-screened/article3001153.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಉಲ್ಲಾಡಕ್ಕಂ]]'' | ಡಾ. ಸನ್ನಿ | |<ref>{{cite news |last=Ranjithaa |date=14 June 2000 |title=Kamal joins the rat race |url=http://www.rediff.com/movies/2000/jun/14spice.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129003006/http://www.rediff.com/movies/2000/jun/14spice.htm |archive-date=29 January 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಂಕಲ್ ಬನ್]]'' | ಚಾರ್ಲಿ ಚಾಕೋ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=5 January 2015 |title=Actress Monica is getting married |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Actress-Monica-is-getting-married/articleshow/45759943.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108130217/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Actress-Monica-is-getting-married/articleshow/45759943.cms |archive-date=8 January 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಿಲುಕ್ಕಂ]]'' | ಜೋಜಿ | |<ref>{{cite news |last=Gauri |first=Deepa |date=7 November 2015 |title=Romance returns to Malayalam cinema |url=http://khaleejtimes.com/citytimes/south-stars/romance-returns-to-malayalam-cinema |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115165342/http://khaleejtimes.com/citytimes/south-stars/romance-returns-to-malayalam-cinema |archive-date=15 January 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಿಳಕ್ಕುನರುಂ ಪಕ್ಷಿ]]'' | ಆನಂದ್ ಮೂರ್ತಿ | |<ref name="backto" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅಭಿಮನ್ಯು]]'' | ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=19 May 2006 |title=Thalainagaram |url=http://www.sify.com/movies/thalainagaram-review-tamil-pclvUXecbjefa.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226173547/http://www.sify.com/movies/thalainagaram-review-tamil-pclvUXecbjefa.html |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> |- | rowspan="9" | 1992 ! scope="row" | ''[[ಸದಯಂ]]'' | ಸತ್ಯನಾಧನ್ | |<ref>{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=4 July 2014 |title=Filmmakers go 'behind bars' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Filmmakers-go-behind-bars/articleshow/37904077.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728174744/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Filmmakers-go-behind-bars/articleshow/37904077.cms |archive-date=28 July 2014 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸೂರ್ಯ ಗಾಯತ್ರಿ]]'' | ಡಾ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=16 July 2012 |title=No more ragging woes for freshers at college |url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/No-more-ragging-woes-for-freshers-at-college/articleshow/14951936.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716215132/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/No-more-ragging-woes-for-freshers-at-college/articleshow/14951936.cms |archive-date=16 July 2012 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಮಲದಳಂ]]'' | ನಂದಗೋಪನ್ | |<ref>{{cite news |last=Gauri |first=Deepa |date=21 April 2015 |title=Dedication is key to success for Asha – Khaleej Times |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20150421/ARTICLE/304219994/1057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110848/http://www.khaleejtimes.com/article/20150421/ARTICLE/304219994/1057 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಹಂ]]'' | ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ | |<ref>{{cite news |last=K S |first=Aravind |date=22 January 2015 |title=In Retrospect |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/In-Retrospect/2015/01/22/article2630485.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222120239/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/In-Retrospect/2015/01/22/article2630485.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಜಶಿಲ್ಪಿ]]'' | ಶಂಭು | |<ref name="sketch" /> |- ! scope="row" | ''[[ಯೋಧ]]'' | ತೈಪರಂಬಿಲ್ ಅಶೋಕನ್ | |<ref>{{cite news |last=George |first=Anjana |date=16 November 2015 |title=I want to act with Mohanlal : Siddhartha Lama |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-want-to-act-with-Mohanlal-Siddhartha-Lama/articleshow/49790893.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090505/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-want-to-act-with-Mohanlal-Siddhartha-Lama/articleshow/49790893.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅದ್ವೈತಂ]]'' | ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=2 September 2009 |title=No Onam gala; cinemas go dry |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article147328.ece? |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090543/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article147328.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಾಡೋಡಿ]]'' | ಸಚಿದಾನಂದನ್ ಮತ್ತು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಭಾಗವತರ್ | |<ref>{{cite web |last=Amazon India |date=26 February 2016 |title=Nadodi |url=https://www.amazon.in/Nadodi-Mohanlal/dp/B00SH54C8Q |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226163812/http://www.amazon.in/Nadodi-Mohanlal/dp/B00SH54C8Q |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಕಾಲೋನಿ]]'' | ಜಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ | |<ref>{{cite news |last=Krishna |first=Gayathri |date=30 June 2013 |title=Two decades later, Vietnam Colony set to be remade |url=http://archives.deccanchronicle.com/130630/entertainment-mollywood/article/two-decades-later-vietnam-colony-set-be-remade |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223122325/http://archives.deccanchronicle.com/130630/entertainment-mollywood/article/two-decades-later-vietnam-colony-set-be-remade |archive-date=23 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- | rowspan="8" | 1993 ! scope="row" | ''[[ಮಿಧುನಂ]]'' | ಸೇಧುಮಾಧವನ್ | |<ref>{{cite news |last=Anand |first=Shilpa Nair |date=10 April 2014 |title=The way the cookie crumbles |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/the-way-the-cookie-crumbles/article5895841.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093025/http://www.thehindu.com/features/friday-review/the-way-the-cookie-crumbles/article5895841.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದೇವಾಸುರಂ]]'' | ಮಂಗಳಸ್ಸೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=2 April 2014 |title=Mohanlal shoots at Varikaserry Mana |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-shoots-at-Varikaserry-Mana/articleshow/33127108.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092652/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-shoots-at-Varikaserry-Mana/articleshow/33127108.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಬಟರ್ಫ್ಲೈಸ್]]'' | ಪ್ರಿನ್ಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Nair |first=Shoba |date=6 May 2005 |title=The Hollywood link |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/06/stories/2005050602600100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092731/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/06/stories/2005050602600100.htm |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಾಯ ಮಯೂರಂ]]'' | ಕೃಷ್ಣನ್ ಉನ್ನಿ ಮತ್ತು ನರೇಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=27 February 2014 |title=Standing the test of time |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/standing-the-test-of-time/article5732192.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093242/http://www.thehindu.com/features/cinema/standing-the-test-of-time/article5732192.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗಂಧರ್ವಂ]]'' | ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=13 June 2013 |title=Rolling out comedy |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rolling-out-comedy/article4810058.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092938/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rolling-out-comedy/article4810058.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚೆಂಕೋಲ್]]'' | ಸೇತುಮಾಧವನ್ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=22 September 2011 |title=A musical tribute to Johnson Master |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article365809.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222101115/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article365809.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಳಿಪ್ಪಟ್ಟಂ]]'' | ವೇಣು | |<ref>{{cite news |last=സ്വന്തം ലേഖകൻ |date=12 November 2015 |title=കളിപ്പാട്ടമായ് കൺമണി നിന്റെ മുന്നിൽ... |url=http://www.manoramaonline.com/music/songs-of-the-day/kalippattamy-kanmani-song-in-the-movie-kalippattam.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216153038/http://www.manoramaonline.com/music/songs-of-the-day/kalippattamy-kanmani-song-in-the-movie-kalippattam.html |archive-date=16 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು]]'' | ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್ | 200 ನೇ ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last1=Broadbent |first1=Giles |last2=Scott |first2=Patrick |date=30 October 2015 |title=How many of these 100 best horror films have you seen? |url=http://www.wharf.co.uk/whats-on/film-news/how-many-100-best-horror-10357350 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110732/http://www.wharf.co.uk/whats-on/film-news/how-many-100-best-horror-10357350 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Wharf (newspaper)|The Wharf]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 1994 ! scope="row" | ''[[ಪವಿತ್ರಂ]]'' | ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=16 October 2015 |title=Retrace a worthy path |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/documentary-filmmaker-binuraj-kalapeetom/article7770306.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093325/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/documentary-filmmaker-binuraj-kalapeetom/article7770306.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತೇನ್ಮಾವಿನ್ ಕೊಂಬತ್]]'' | ಮಣಿಕ್ಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=1 July 2007 |title=Changing dynamics of screenplay |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/changing-dynamics-of-screenplay/article1864285.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092806/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/changing-dynamics-of-screenplay/article1864285.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಿಂಗಾಮಿ]]'' | ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ವಿಜಯ್ ಮೇನನ್ | |<ref>{{cite news |last=Nambidi |first=Parvathy |date=19 September 2013 |title=A love story with a difference |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-love-story-with-a-difference/2013/09/19/article1791830.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091713/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-love-story-with-a-difference/2013/09/19/article1791830.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಕ್ಷೆ]]'' | ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Krishnaraj |first=Prasanna |date=7 February 2013 |title=My five... |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/my-five/article4389319.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093547/http://www.thehindu.com/features/metroplus/my-five/article4389319.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗಂಧೀವಂ]]'' | ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ | ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ; "ಗೋರುವಂಕ ವಲಗನೆ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=26 August 2015 |title=Mohanlal to re-enter Telugu films with 'Nuvve Na Pranamani' |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-to-re-enter-telugu-films-with-nuvve-na-pranamani-1051635.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128055505/http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-to-re-enter-telugu-films-with-nuvve-na-pranamani-1051635.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿನ್ನಾರಂ]]'' | ಬಾಬಿ | |<ref>{{cite news |last=Vasudevan |first=Aishwarya |date=13 March 2012 |title=Priyadarshan – Mohanlal: Best films of the duo |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Priyadarshan-Mohanlal-Best-films-of-the-duo/photostory/48783890.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304152231/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Priyadarshan-Mohanlal-Best-films-of-the-duo/photostory/48783890.cms |archive-date=4 March 2016 |access-date=4 March 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 1995 ! scope="row" | ''[[ನಿರ್ಣಯಂ]]'' | ಡಾ. ರಾಯ್ ಅಲೆಕ್ಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=10 May 2013 |title=Sangeeth Sivan: Would love to work with Mohanlal |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/sangeeth-sivan-would-love-to-work-with-mohanlal-633124 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222104905/http://movies.ndtv.com/bollywood/sangeeth-sivan-would-love-to-work-with-mohanlal-633124 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[NDTV]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸ್ಪಡಿಕಂ]]'' | ಥಾಮಸ್ "ಆಡು ಥೋಮ" ಚಾಕೋ | |<ref>{{cite news |last=Times News Network |date=20 February 2015 |title=Spadikam to re- release in digital format ? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Spadikam-to-re-release-in-digital-format-/articleshow/46311319.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093417/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Spadikam-to-re-release-in-digital-format-/articleshow/46311319.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಾಚೋಳಿ ವರ್ಘೀಸ್ ಚೇಕವರ್]]'' | ತಾಚೋಳಿ ವರ್ಘೀಸ್ ಚೇಕವರ್ | |<ref>{{cite news |last=Prakash |first=Asha |date=27 August 2013 |title=Mollywood packs a punch with martial arts |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-packs-a-punch-with-martial-arts/articleshow/22067426.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093457/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-packs-a-punch-with-martial-arts/articleshow/22067426.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಂತ್ರಿಕಂ]]'' | ಸ್ಟೀಫನ್ ರೊನಾಲ್ಡ್ / ಆಲ್ಬಿ ರೋಮಿಯೋ ಹಿಗುಟ್ಟಾ | |<ref>{{cite news |last=Anand |first=Shilpa Nair |date=5 June 2013 |title=On the super hero trail |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/on-the-super-hero-trail/article4784550.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093636/http://www.thehindu.com/features/cinema/on-the-super-hero-trail/article4784550.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಗ್ನಿದೇವನ್]]'' | ಅನಿಯನ್ಕುಟ್ಟನ್ / ರವಿ ವರ್ಮಾ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=11 February 2010 |title=An acknowledged prince among lyricists |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article180069.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222120507/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article180069.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 1996 ! scope="row" | ''[[ಕಾಲಪಾನಿ]]'' | ಡಾ. ಗೋವರ್ಧನ್ ಮೇನನ್ | |<ref>{{cite news |last=Rajpal |first=Roktim |date=21 May 2015 |title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310045435/http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |archive-date=10 March 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್]]'' | ಜೀವಾ | |<ref>{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=9 September 2011 |title=No M&M this Onam |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article359915.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224231632/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article359915.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 1997 ! scope="row" | ''[[ಇರುವರ್]]'' | ಆನಂದನ್ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=28 February 2015 |title=Mani Ratnam-AR Rahman: 'Roja', 'Bombay', 'Iruvar' and Other Tamil Films of the Duo with Hit Songs |url=http://www.ibtimes.co.in/mani-ratnam-ar-rahman-roja-bombay-iruvar-other-tamil-films-duo-hit-songs-624822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222084447/http://www.ibtimes.co.in/mani-ratnam-ar-rahman-roja-bombay-iruvar-other-tamil-films-duo-hit-songs-624822 |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- !scope="row" | ''[[ವರ್ಣಪಕಿಟ್ಟು]]'' | ಸನ್ನಿ ಪಾಲಮಟ್ಟಂ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=18 March 2011 |title=Regional channels |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/regional-channels/article1548401.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093722/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/regional-channels/article1548401.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚಂದ್ರಲೇಖಾ]]'' | ಅಪ್ಪುಕುಟ್ಟನ್ / ಆಲ್ಫಿ | |<ref>{{cite news |last=Narayan |first=Shoba |date=18 January 2011 |title=Why do Arabic rhythms sound so sweet to Indian ears? |url=http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/why-do-arabic-rhythms-sound-so-sweet-to-indian-ears |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095758/http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/why-do-arabic-rhythms-sound-so-sweet-to-indian-ears |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗುರು]]'' | ರಘುರಾಮನ್ | |<ref>{{cite news |last=Times News Network |date=16 July 2015 |title=Guru was nominated for the Oscars |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Guru-was-nominated-for-the-Oscars/articleshow/48095864.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219150322/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Guru-was-nominated-for-the-Oscars/articleshow/48095864.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒರು ಯಾತ್ರಮೊಳಿ]]'' | ಗೋವಿಂದನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref name="yathramozhi">{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=19 November 2012 |title=When Mollywood meets Kollywood |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/When-Mollywood-meets-Kollywood/articleshow/17266196.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093805/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/When-Mollywood-meets-Kollywood/articleshow/17266196.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆರಾಂ ತಂಪುರನ್]]'' | ಜಗನ್ನಾಧನ್ | |<ref>{{cite news |last=M |first=Athira |date=26 September 2013 |title=Going great guns |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/going-great-guns/article5171425.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219150642/http://www.thehindu.com/features/cinema/going-great-guns/article5171425.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 1998 ! scope="row" | ''[[ಕನ್ಮದಂ]]'' | ವಿಶ್ವನಾಥನ್ | |<ref>{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=5 July 2009 |title=That thin line between sanity and lunacy |url=http://www.newindianexpress.com/magazine/article91020.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224231206/http://www.newindianexpress.com/magazine/article91020.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್ಸ್]]'' | ವಕೀಲ ಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Times News Network |date=8 March 2015 |title=Harikrishnan's multiple climaxes |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Harikrishnans-multiple-climaxes/articleshow/46493185.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602204857/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Harikrishnans-multiple-climaxes/articleshow/46493185.cms |archive-date=2 June 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸಮ್ಮರ್ ಇನ್ ಬೆತ್ಲೆಹೆಮ್]]'' | ನಿರಂಜನ್ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=4 November 2014 |title=Manju Warrier's New Look from Mohanlal-Sathyan Anthikkad Film is Out [PHOTOS] |url=http://www.ibtimes.co.in/manju-warriers-new-look-mohanlal-sathyan-anthikkad-film-out-photos-613056 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121162934/http://www.ibtimes.co.in/manju-warriers-new-look-mohanlal-sathyan-anthikkad-film-out-photos-613056 |archive-date=21 November 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಕ್ತಸಾಕ್ಷಿಕಳ್ ಸಿಂದಾಬಾದ್]]'' | ಶಿವ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅಯ್ಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=3 March 2009 |title='Making political films no longer possible' |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article42460.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222081800/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article42460.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಯಾಲ್ ಕಧಾ ಎಳುತುಕಯಾನು]]'' | ಸಾಗರ್ ಕೊಟ್ಟಪ್ಪುರಂ / ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ | |<ref>{{cite news |last=Nayar |first=Parvathy S |date=21 July 2012 |title=Bhavana to do an Urmila in her next? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Bhavana-to-do-an-Urmila-in-her-next/articleshow/15055365.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219151701/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Bhavana-to-do-an-Urmila-in-her-next/articleshow/15055365.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" | 1999 ! scope="row" | ''[[ಉಸ್ತಾದ್]]'' | ಪರಮೇಶ್ವರನ್ / ಉಸ್ತಾದ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=3 September 2013 |title=How the comeback was scripted |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/how-the-comeback-was-scripted/article5087829.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226174708/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/how-the-comeback-was-scripted/article5087829.ece |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಆಂಥೋನಿ ಆಡಮ್]]'' | ಎಸ್ಪಿ ಆಂಥೋನಿ ಚಕ್ಕುಮ್ಮೂಟ್ಟಿಲ್ ವರ್ಗೀಸ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=19 June 2014 |title=Mohanlal gets a surprise visitor in the US |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-gets-a-surprise-visitor-in-the-US/articleshow/36815656.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219150841/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-gets-a-surprise-visitor-in-the-US/articleshow/36815656.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' | ಕುಂಜಿಕುಟ್ಟನ್ |ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |<ref>{{cite news |last=Ramachandran |first=Mythily |date=7 December 2013 |title=Diff: a Malayalam film that dances with drama |url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/diff-a-malayalam-film-that-dances-with-drama-1.1264154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112842/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/diff-a-malayalam-film-that-dances-with-drama-1.1264154 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Gulf News]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2000 ! scope="row" | ''[[ನರಸಿಂಹಂ]]'' | ಪೂವಳ್ಳಿ ಇಂದ್ರಚೂಡನ್ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=23 January 2016 |title=Narasimham returns: Mohanlal starrer to be re-released in 7 theatres on Republic Day |url=http://www.ibtimes.co.in/narasimham-returns-mohanlal-starrer-be-re-released-7-theatres-republic-day-664264 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130092954/http://www.ibtimes.co.in/narasimham-returns-mohanlal-starrer-be-re-released-7-theatres-republic-day-664264 |archive-date=30 January 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲೈಫ್ ಈಸ್ ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್]]'' | ವಿನಯ ಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite web |last1=Warrier |first1=Shobha |date=12 July 2000 |title='Life itself is a daily celebration' |url=http://www.rediff.com/entertai/2000/jul/12lal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150521061130/http://www.rediff.com/entertai/2000/jul/12lal.htm |archive-date=21 May 2015 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಶ್ರಾದ್ಧ]]'' | ಗಂಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref name="year2000">{{cite web |last=Ayyappan |first=R |date=24 January 2001 |title=Sleaze time, folks! |url=http://www.rediff.com/movies/2001/jan/24mallu.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411035302/http://www.rediff.com/movies/2001/jan/24mallu.htm |archive-date=11 April 2010 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದೇವದೂತನ್]]'' | ವಿಶಾಲ್ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ | |<ref name="year2000" /> |- | rowspan="5" | 2001 ! scope="row" | ''[[ಕಕ್ಕಕುಯಿಲ್]]'' | ಶಿವರಾಮನ್ | |<ref>{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=29 April 2015 |title=Amala was happy shooting for Lailaa O Lailaa |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Amala-was-happy-shooting-for-Lailaa-O-Lailaa/articleshow/47085153.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219151228/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Amala-was-happy-shooting-for-Lailaa-O-Lailaa/articleshow/47085153.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾವಣಪ್ರಭು]]'' | ಮಂಗಳಸ್ಸೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=Zachariah |first=Ammu |date=29 July 2013 |title=Like father, like son |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Like-father-like-son/articleshow/21423588.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219151442/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Like-father-like-son/articleshow/21423588.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪ್ರಜಾ]]'' | ಜಾಕಿರ್ ಅಲಿ ಹುಸೇನ್ | |<ref>{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=23 August 2014 |title=Mammootty and Mohanlal to share screen space? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140828192648/http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |archive-date=28 August 2014 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಚ್ಚನೆಯನೆನಿಕ್ಕಿಷ್ಟಂ]]'' | ಮಹಾದೇವನ್ | rowspan="2" |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=PM |date=16 September 2002 |title=Ready with Vasanthamalika |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/09/16/stories/2002091600250400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219153056/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/09/16/stories/2002091600250400.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಉನ್ನತಂಗಳಿಲ್]]'' | ವಿವೇಕ್ |<ref>{{cite news |last=C. |first=B. |date=18 March 2002 |title=From the ramp to the screen |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/03/18/stories/2002031800940200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219153150/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/03/18/stories/2002031800940200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2002 ! scope="row" | ''[[ಕಂಪನಿ]]'' | ಐಜಿ ವೀರಪ್ಪಳ್ಳಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಐಪಿಎಸ್ | ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Ayaz |first=Shaikh |date=29 April 2012 |title=Mohanlal, the 'Company' actor |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article390773.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085635/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article390773.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒನ್ನಾಮನ್]]'' | ರವಿಶಂಕರ್ | |<ref>{{cite web |last=Iype |first=George |date=23 April 2002 |title=Mohanlal's Company's hero in Kerala |url=http://www.rediff.com/entertai/2002/apr/23mohan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191537/http://www.rediff.com/entertai/2002/apr/23mohan.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಂಡವಂ]]'' | ಕಾಶಿನಾಥನ್ | |<ref>{{cite news |last=Joseph |first=Mini K. |date=3 September 2002 |title=Engine oil powers Mohanlal movie, and vice versa |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engine-oil-powers-Mohanlal-movie-and-vice-versa/articleshow/21090328.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152803/http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engine-oil-powers-Mohanlal-movie-and-vice-versa/articleshow/21090328.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚತುರಂಗಂ]]'' | ಆಟಿಪ್ರಾಕಲ್ ಜಿಮ್ಮಿ ಜಾಕೋಬ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=25 December 2002 |title=Review: Chathurangam |url=http://www.sify.com/movies/chathurangam-review-malayalam-pclurfibgahdh.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224070756/http://www.sify.com/movies/chathurangam-review-malayalam-pclurfibgahdh.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=15 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 2003 ! scope="row" | ''[[ಪಾಪ್ ಕಾರ್ನ್]]'' | ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Kamath |first=Sudhish |date=23 January 2002 |title=Pop goes Nasser's carnival |url=http://www.thehindu.com/lf/2002/01/23/stories/2002012300400200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142013/http://www.thehindu.com/lf/2002/01/23/stories/2002012300400200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ]]'' | ಆನಂದನ್ ತಂಪಿ | |<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=26 April 2003 |title='I may be the first actor brand of pickles!' |url=http://www.rediff.com/movies/2003/apr/26mohan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191108/http://www.rediff.com/movies/2003/apr/26mohan.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಿಲಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಳಂ]]'' | ಅಬ್ದುಲ್ ಖಾದರ್ | |<ref>{{cite web |last1=Warrier |first1=Shobha |last2=Riti |first2=M D |date=19 April 2004 |title='Filmstars should not join politics' |url=http://www.rediff.com/movies/2004/apr/18soundarya.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121944/http://www.rediff.com/movies/2004/apr/18soundarya.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]'' | ಅತನಿಪ್ಪರಂಬಿಲ್ ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=29 September 2012 |title=Shahid told simple tales |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/shahid-told-simple-tales/article3946183.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152535/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/shahid-told-simple-tales/article3946183.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹರಿಹರನ್ ಪಿಲ್ಲೈ ಹ್ಯಾಪಿ ಆಣು]]'' | ಹರಿಹರನ್ ಪಿಲ್ಲೈ | |<ref>{{cite news |last=Abhijath |first=Ram |date=27 November 2003 |title=Short-lived happiness |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/short-lived-happiness/article28457664.ece |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 2004 ! scope="row" | ''[[ವಾಮನಪುರಂ ಬಸ್ ರೂಟ್]]'' | ಲೆವರ್ ಜಾನಿ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=19 January 2004 |title=Mohanlal turns NRI |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2004/01/19/stories/2004011900260200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152441/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2004/01/19/stories/2004011900260200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಿಸ್ಮಯತ್ತುಂಬತು]]'' | ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=10 April 2004 |title=Vismayathumbathu |url=http://www.sify.com/movies/vismayathumbathu-review-malayalam-pclv2digcbjhj.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121134325/http://www.sify.com/movies/vismayathumbathu-review-malayalam-pclv2digcbjhj.html |archive-date=21 November 2015 |access-date=26 February 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪ್ರೀತಿ]]'' | ಮೋಹನ್ ನಾಯರ್ | ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite web |last=Vijayasarathy |first=R.G. |date=2 July 2004 |title=No homework for me: Mohanlal |url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13512329&cid=2406 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040816002022/http://sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13512329&cid=2406 |archive-date=16 August 2004 |access-date=25 February 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಾಂಟೆಡ್]]'' | ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{Cite web |date=17 July 2004 |title=Review: (2004) |url=https://www.sify.com/movies/wanted-review-malayalam-pclv46cfbhfhd.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210818210537/https://www.sify.com/movies/wanted-review-malayalam-pclv46cfbhfhd.html |archive-date=18 August 2021 |work=Sify}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಟ್ಟುರಾಜವು]]'' | ಪುಳಿಕ್ಕಟ್ಟಿಲ್ ಚಾರ್ಲಿ | |<ref>{{cite news |last=Krishnakumar |first=G. |date=11 August 2004 |title=Hoping for a box office revival |url=http://www.thehindu.com/lf/2004/08/11/stories/2004081100930200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152323/http://www.thehindu.com/lf/2004/08/11/stories/2004081100930200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಂಬಳಕ್ಕಾಲಂ]]'' | ಪುರಮನಾಯಿಲ್ ಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=3 November 2004 |title='Aroma' Mani's big gamble |url=http://www.sify.com/movies/aroma-mani-s-big-gamble-news-malayalam-kkfvFmeageasi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811084645/http://www.sify.com/movies/aroma-mani-s-big-gamble-news-malayalam-kkfvFmeageasi.html |archive-date=11 August 2015 |access-date=15 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 2005 ! scope="row" | ''[[ಉದಯನಾಣು ತಾರಂ]]'' | ಉದಯಭಾನು | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=12 February 2005 |title='Udayan' bigger than 'Narasimham'! |url=http://www.sify.com/movies/udayan-bigger-than-narasimham-news-malayalam-kkfv86jfhecsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223184905/http://www.sify.com/movies/udayan-bigger-than-narasimham-news-malayalam-kkfv86jfhecsi.html |archive-date=23 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚಂದ್ರೋಲ್ಸವಂ]]'' | ಚಿರಕ್ಕಲ್ ಶ್ರೀಹರಿ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=20 April 2005 |title='Chandramukhi' trounces 'Chandrolsavam'! |url=http://www.sify.com/movies/chandramukhi-trounces-chandrolsavam-news-malayalam-kkfv51dceigsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224212711/http://www.sify.com/movies/chandramukhi-trounces-chandrolsavam-news-malayalam-kkfv51dceigsi.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=15 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಿರನೋಟ್ಟಂ]]'' | ಕುಟ್ಟಪ್ಪನ್ | ವಿಳಂಬ ಬಿಡುಗಡೆ; 1978 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ |<ref name="ActingAlone" /><ref name="MohanlalTelegraph" /> |- ! scope="row" | ''[[ಉದಯೋನ್]]'' | ಶೂರನಾಡ್ ಪಪ್ಪೋಯಿ ಮತ್ತು ಶೂರನಾಡ್ ಕುಂಜು | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=20 May 2005 |title=The Mohanlal effect |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152141/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಾರನ್]]'' | ಮುಲ್ಲಂಕೊಳ್ಳಿ ವೇಲಾಯುಧನ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=3 September 2005 |title=Naran |url=http://www.sify.com/movies/naran-review-malayalam-pclvMljccbicj.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226124459/http://www.sify.com/movies/naran-review-malayalam-pclvMljccbicj.html |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತನ್ಮಾತ್ರ]]'' | ರಮೇಶನ್ ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Prakash |first=Asha |date=12 June 2015 |title=Mohanlal in Class X Biology textbook |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-in-Class-X-Biology-textbook/articleshow/47638850.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616115021/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-in-Class-X-Biology-textbook/articleshow/47638850.cms |archive-date=16 June 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="7" | 2006 ! scope="row" | ''[[ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಕಿಲುಕಿಲುಕ್ಕಂ]]'' | ಜೋಜಿ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ | |- ! scope="row" | ''[[ರಸತಂತ್ರಂ]]'' | ಪ್ರೇಮಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Gopalakrishnan |first=K. K. |date=17 March 2006 |title=Getting the right equation |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/getting-the-right-equation/article3217527.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219145549/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/getting-the-right-equation/article3217527.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್]]'' | ಇರಿಂಗನ್ನೂರ್ ಭರತ ಪಿಶಾರಡಿ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=23 May 2006 |title=Watch Vadakkumnathan only for Mohanlal |url=http://www.rediff.com/movies/review/vada/20060523.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226130310/http://www.rediff.com/movies/review/vada/20060523.htm |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]'' | ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=5 August 2006 |title=Keerthichakra: commendable |url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/05mal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226130526/http://www.rediff.com/movies/2006/aug/05mal.htm |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಹಾಸಮುದ್ರಂ]]'' | ಇಸಹಾಕ್ ವೆಲಂಕನ್ನಿ | |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=9 June 2014 |title=Mohanlal off to Brazil to catch World Cup climax |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-off-to-Brazil-to-catch-World-Cup-climax/articleshow/38057093.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226125141/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-off-to-Brazil-to-catch-World-Cup-climax/articleshow/38057093.cms |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್]]'' | ದಿಜೊ ಜಾನ್ ಮತ್ತು ಜಾಯ್ ಜಾನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=20 October 2006 |title=Clash of the titans |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/clash-of-the-titans/article3231056.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219145306/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/clash-of-the-titans/article3231056.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಬಾಬಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ]]'' | ಬಾಬಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |last=George |first=Vijay |date=27 October 2006 |title=The plot of a thriller |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-plot-of-a-thriller/article3231125.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226125429/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-plot-of-a-thriller/article3231125.ece |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="7" | 2007 ! scope="row" | ''[[ಚೋಟ್ಟಾ ಮುಂಬೈ]]'' | ವಾಸ್ಕೊ ಡಾ "ತಾಲಾ" ಗಾಮಾ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=2 April 2007 |title=Vishu-Change of dates |url=http://www.sify.com/movies/vishu-change-of-dates-news-malayalam-kkfvbgigfhasi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223222020/http://www.sify.com/movies/vishu-change-of-dates-news-malayalam-kkfvbgigfhasi.html |archive-date=23 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹಾಲೋ]]'' | ಶಿವರಾಮನ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=6 July 2007 |title=Mohanlal rocks in Hallo |url=http://www.rediff.com/movies/2007/jul/06sshallo.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191031/http://www.rediff.com/movies/2007/jul/06sshallo.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಲಿಬಾಯ್]]'' | ಅನ್ವರ್ "ಅಲಿ ಭಾಯ್" ಅಲಿ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=6 July 2007 |title=For fans of Mohanlal |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/for-fans-of-mohanlal/article2272957.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143835/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/for-fans-of-mohanlal/article2272957.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಕಿ ಆಗ್]]'' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ನರಸಿಂಹ | ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Nair |first=Manoj |date=1 September 2007 |title=Mohanlal the saving grace in Ram Gopal Varma's Aag |url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/business-of-bollywood/mohanlal-the-saving-grace-in-ram-gopal-varmas-aag/articleshow/2328428.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140307/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/business-of-bollywood/mohanlal-the-saving-grace-in-ram-gopal-varmas-aag/articleshow/2328428.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Economic Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪರದೇಸಿ]]'' | ವಾಲಿಯಕತು ಮೂಸಾ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=15 October 2007 |title=Paradeshi review |url=http://www.rediff.com/movies/2007/oct/15pardeshi.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105122112/http://www.rediff.com/movies/2007/oct/15pardeshi.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಕ್ ಎನ್' ರೋಲ್]]'' | ಚಂದ್ರಮೌಲಿ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=19 November 2007 |title=Nothing musical about Rock n' Roll |url=http://www.rediff.com/movies/2007/nov/19rock.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090413173924/http://rediff.com/movies/2007/nov/19rock.htm |archive-date=13 April 2009 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಫ್ಲಾಷ್]]'' | ಡಾ. ಮಿಧುನ್ ಮಾಧವ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=2 November 2007 |title=Flash of suspense |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/flash-of-suspense/article2274176.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219145021/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/flash-of-suspense/article2274176.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="9" | 2008 ! scope="row" | ''[[ಹಲ್ಲಾ ಬೋಲ್]]'' | ಸ್ವತಃ | ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |title=Halla Bol Movie Review {3/5}: Critic Review of Halla Bol by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/halla-bol/movie-review/2693447.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಾಲೇಜ್ ಕುಮಾರನ್]]'' | ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ / ಕ್ಯಾಂಟೀನ್ ಕುಮಾರನ್ / ಕಾಲೇಜ್ ಕುಮಾರನ್ | |<ref>{{cite news |last=George |first=Vijay |date=25 January 2008 |title=Clash of titans |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/clash-of-titans/article1432903.ece |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇನ್ನಾತೆ ಚಿಂತ ವಿಶಯಂ]]'' | ಗೋಪಾಕುಮಾರ್ "ಜಿ.ಕೆ." | |<ref>{{cite news |last=George |first=Vijay |date=11 April 2008 |title=Battling for the box office |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/battling-for-the-box-office/article1433815.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219144604/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/battling-for-the-box-office/article1433815.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿಳಿಕಳ್ ಸಾಕ್ಷಿ]]'' | ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸಯೀದ್ ಅಹ್ಮದ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=23 June 2008 |title=Mizhikal Sakshi is melodramatic |url=http://www.rediff.com/movies/review/ssms/20080623.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105190949/http://www.rediff.com/movies/review/ssms/20080623.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮದಾಂಪಿ]]'' | ಪುತ್ತನ್ ಪುರಕ್ಕಲ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=4 July 2008 |title=Of banks and bankers |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/of-banks-and-bankers/article1434742.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219144313/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/of-banks-and-bankers/article1434742.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]]'' | ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್ | |<ref>{{cite news |last=Zaman |first=Rana Siddiqui |date=22 August 2008 |title=A castle of his own |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143539/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]]'' | ಕರ್ನಲ್ ಮಹಾದೇವನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=4 October 2008 |title=Marking a new trend |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Marking-a-new-trend/articleshow/3556813.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219144731/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Marking-a-new-trend/articleshow/3556813.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಟ್ವೆಂಟಿ:೨೦]]'' | ದೇವರಾಜ ಪ್ರತಾಪ ವರ್ಮಾ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=6 November 2008 |title=Twenty: 20 is surprisingly good |url=http://www.rediff.com/movies/2008/nov/06sst.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207165042/http://www.rediff.com/movies/2008/nov/06sst.htm |archive-date=7 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಾಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]]'' | ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=1 December 2008 |title=Review: Pakal Nakshatrangal |url=http://www.rediff.com/movies/2008/dec/01review-pakal-nakshatrangal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105122050/http://www.rediff.com/movies/2008/dec/01review-pakal-nakshatrangal.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- | rowspan="7" | 2009 ! scope="row" | ''[[ರೆಡ್ ಚಿಲ್ಲೀಸ್]]'' | ಒಯ್ಯಾರತು ಮದತಿಲ್ "ಒ.ಎಂ.ಆರ್" ರಾಮನಾಥನ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=12 February 2009 |title=Valentine weekend- Kunchacko v/s Red Chillies |url=http://www.sify.com/movies/valentine-weekend-kunchacko-v-s-red-chillies-news-malayalam-kkfsvhhchggsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224093841/http://www.sify.com/movies/valentine-weekend-kunchacko-v-s-red-chillies-news-malayalam-kkfsvhhchggsi.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ ರೀಲೋಡೆಡ್]]'' | ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ | |<ref>{{cite news |last=George |first=Vijay |date=27 March 2009 |title=Amal Neerad alias Action |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/amal-neerad-alias-action/article657897.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143143/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/amal-neerad-alias-action/article657897.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭಗವಾನ್]]'' | ಡಾ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ | |<ref>{{cite news |last=Bureau |first=Spicezee |date=10 December 2008 |title=South superstar Mohanlal's 'Bhagavan' shot in 12 hours flat! |url=http://zeenews.india.com/home/south-superstar-mohanlals-bhagavan-shot-in-12-hours-flat_489751.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222164359/http://zeenews.india.com/home/south-superstar-mohanlals-bhagavan-shot-in-12-hours-flat_489751.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Zee News]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭ್ರಮರಂ]]'' | ಶಿವನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=26 June 2009 |title=Watch Bhramaram for Mohanlal |url=http://www.rediff.com/movies/review/watch-bhramaram-for-mohanlal/20090626.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191415/http://www.rediff.com/movies/review/watch-bhramaram-for-mohanlal/20090626.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್]]'' | ಡಿಜಿಪಿ ಗೋವಿಂದ ರಾಘವನ್ ಮಾರಾರ್ ಐಪಿಎಸ್ |ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite web |last=Rediff |date=6 August 2009 |title=Kamal, Mohanlal in Tamil's A Wednesday |url=http://movies.rediff.com/report/2009/aug/06/kamal-mohanlal-intamils-a-wednesday.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111711/http://movies.rediff.com/report/2009/aug/06/kamal-mohanlal-intamils-a-wednesday.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಏಂಜೆಲ್ ಜಾನ್]]'' | ಏಂಜೆಲ್ ಜಾನ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=23 October 2009 |title=Review: Angel John is no Bruce Almighty |url=http://movies.rediff.com/report/2009/oct/23/south-malayalam-movie-review-angel-john.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222134350/http://movies.rediff.com/report/2009/oct/23/south-malayalam-movie-review-angel-john.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾಣು]]'' | ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಜೆರೆಮಿಯಾಸ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=28 December 2009 |title=Review: Ividam Swargamanu is worth watching |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-ividam-swargamanu/20091228.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121838/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-ividam-swargamanu/20091228.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 2010 ! scope="row" | ''[[ಜನಕನ್]]'' | ವಕೀಲ ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣನ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=9 April 2010 |title=Review: Janakan is promising |url=http://movies.rediff.com/review/2010/apr/09/south-malayalam-movie-review-janakan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222080401/http://movies.rediff.com/review/2010/apr/09/south-malayalam-movie-review-janakan.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]]'' | ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವರ್ಮಾ | |<ref>{{cite news |last=IBN Live |date=6 May 2010 |title=Malayalam industry lifts ban on new releases |url=http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-industry-lifts-ban-338025.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128055501/http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-industry-lifts-ban-338025.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒರು ನಾಳ್ ವರುಮ್]]'' | ಕುಳಪ್ಪುಳ್ಳಿ ಸುಕುಮಾರನ್ / ಡಿವೈಎಸ್ಪಿ ನಂದಕುಮಾರ್ | |<ref>{{cite news |last=Media |first=Sampurn |date=27 April 2010 |title=Oru Naal Varum to release on May 7 |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article198029.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142600/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article198029.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಶಿಕ್ಕರ್]]'' | ಬಾಲರಾಮನ್ | |<ref>{{cite news |last=Wire |first=Sampurn |date=2 October 2010 |title='Shikkar' wins the Ramzan race |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article286778.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722051403/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article286778.ece |archive-date=22 July 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಾಂದಹಾರ್]]'' | ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ | |<ref>{{cite web |last=George |first=Meghna |date=17 December 2010 |title=Review: Big B, Mohanlal shine in Kandahar |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-kandahar/20101217.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117102735/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-kandahar/20101217.htm |archive-date=17 November 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 2011 ! scope="row" | ''[[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]]'' | ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ವರ್ಗೀಸ್ ಮಪ್ಪಿಳ್ಳ ಅಲಿಯಾಸ್ ಶೆರ್ಸನ್ | |<ref>{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=26 February 2011 |title='Christian Brothers' to spread the good word |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article400741.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224232022/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article400741.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚೈನಾ ಟೌನ್]]'' | ಮಥುಕುಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕ್ಸೇವಿಯರ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=17 February 2010 |title=China Town is Mohanlal's Onam release! |url=http://www.sify.com/movies/china-town-is-mohanlals-onam-release-news-malayalam-kkfqRAheehisi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091652/http://www.sify.com/movies/china-town-is-mohanlals-onam-release-news-malayalam-kkfqRAheehisi.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪ್ರಣಯಂ]]'' | ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Velayanikal |first=Malavika |date=11 September 2011 |title='Pranayam', a film you can take home with you |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-pranayam-a-film-you-can-take-home-with-you-1585909 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226123629/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-pranayam-a-film-you-can-take-home-with-you-1585909 |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Daily News and Analysis]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸ್ನೇಹವೀಡು]]'' | ಅಜಯನ್ ಮೇನನ್ | |<ref>{{cite web |last=George |first=Meghna |date=26 September 2011 |title=Mohanlal hits 300 with Snehaveedu |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-mohanlal-gears-up-with-landmark-film/20110926.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230223238/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-mohanlal-gears-up-with-landmark-film/20110926.htm |archive-date=30 December 2011 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒರು ಮರುಭೂಮಿಕ್ಕಾಧ]]'' | ಪಿ. ಮಾಧವನ್ ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=20 October 2011 |title=An Arabian comedy |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/an-arabian-comedy/article2555143.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142431/http://www.thehindu.com/features/cinema/an-arabian-comedy/article2555143.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 2012 ! scope="row" | ''[[ಕಸನೋವ್ವಾ]]'' | ಕಸನೋವ್ವಾ | |<ref>{{cite news |last=Mid-Day |date=6 February 2012 |title=Ajay vs Aamir – Who will play Casanova in south remake? – NDTV Movies |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/ajay-vs-aamir-who-will-play-casanova-in-south-remake-603474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111951/http://movies.ndtv.com/bollywood/ajay-vs-aamir-who-will-play-casanova-in-south-remake-603474 |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[NDTV]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಟೆಜ್]]'' | ಶಿವನ್ ಮೇನನ್ | ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last1=Srivastava |first1=Priyanka |last2=Varma |first2=Lipika |date=25 January 2012 |title=Mohanlal's fans want more |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/mohanlal-tezz-priyadarshans-action-film-90855-2012-01-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140129181953/http://indiatoday.intoday.in/story/mohanlal-tezz-priyadarshans-action-film/1/170483.html |archive-date=29 January 2014 |access-date=11 December 2015 |work=[[India Today]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗ್ರಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್]]'' | ಐಜಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=4 May 2012 |title=Review: Mohanlal excels in Grandmaster |url=http://www.rediff.com/movies/report/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121854/http://www.rediff.com/movies/report/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್]]'' | ರಘು ನಂದನ್ | |<ref>{{cite news |last=IBN Live |date=20 September 2012 |title=Spirit: Completes 100 day run on Box office |url=http://www.ibnlive.com/news/india/spirit-completes-100-day-run-on-box-office-509793.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128055507/http://www.ibnlive.com/news/india/spirit-completes-100-day-run-on-box-office-509793.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]'' | ವೇಣು | |<ref>{{cite news |last=IBN Live |date=31 August 2012 |title=Malayalam Review: 'Run Baby Run' is a gripping thriller |url=http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-review-run-baby-run-is-a-gripping-thriller-503350.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128124258/http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-review-run-baby-run-is-a-gripping-thriller-503350.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕರ್ಮಯೋಧ]]'' | ಡಿಸಿಪಿ ಮಾಧವ "ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಡಿ" ಮೇನನ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=19 December 2012 |title=Mohanlal's 'Karmayodha' courts trouble |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-Karmayodha-courts-trouble/articleshow/17675330.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142226/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-Karmayodha-courts-trouble/articleshow/17675330.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 2013 ! scope="row" | ''[[ಲೋಕ್ಪಾಲ್]]'' | ನಂದಗೋಪಾಲ್ / ಲೋಕ್ಪಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=IBN Live |date=9 February 2013 |title='Lokpal' Review: The Malayalam film is a one time watch |url=http://www.ibnlive.com/news/india/lokpal-review-the-malayalam-film-is-a-one-time-watch-589835.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126052846/http://www.ibnlive.com/news/india/lokpal-review-the-malayalam-film-is-a-one-time-watch-589835.html |archive-date=26 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರೆಡ್ ವೈನ್]]'' | ಎಸಿಪಿ ರತೀಶ್ ವಾಸುದೇವನ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=26 March 2013 |title=Red Wine's climax changed after its release? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Red-Wines-climax-changed-after-its-release/articleshow/19214416.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142104/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Red-Wines-climax-changed-after-its-release/articleshow/19214416.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲೇಡೀಸ್ ಅಂಡ್ ಜೆಂಟಲ್ಮನ್]]'' | ಚಂದ್ರಬೋಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Saseendran |first=Sajila |date=23 March 2013 |title=Dubai is my second home: Mohanlal – Khaleej Times |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20130323/ARTICLE/303239974/1057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118041835/http://www.khaleejtimes.com/article/20130323/ARTICLE/303239974/1057 |archive-date=18 November 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಡಲ್ ಕಡನ್ನು ಒರು ಮಾತುಕುಟ್ಟಿ]]'' | ಸ್ವತಃ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=23 August 2014 |title=Mammootty and Mohanlal to share screen space? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140828192648/http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |archive-date=28 August 2014 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗೀತಾಂಜಲಿ]]'' | ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=14 November 2013 |title=Ghostbuster returns |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/ghostbuster-returns/article5350923.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114180638/http://www.thehindu.com/features/cinema/ghostbuster-returns/article5350923.ece |archive-date=14 November 2013 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' | ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite news |last=Seshagiri |first=Sangeetha |date=12 February 2014 |title='Drishyam' Box Office Collection: Mohanlal Starrer is Mega Blockbuster in India, Performs Well in UK |url=http://www.ibtimes.co.in/039drishyam039-box-office-collection-mohanlal-starrer-is-mega-blockbuster-in-india-performs-well-in-uk-538490 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150803002040/http://www.ibtimes.co.in/039drishyam039-box-office-collection-mohanlal-starrer-is-mega-blockbuster-in-india-performs-well-in-uk-538490 |archive-date=3 August 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2014 ! scope="row" | ''[[ಜಿಲ್ಲಾ]]'' | ಶಿವನ್ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Bhaskaran |first=Gautaman |date=11 January 2014 |title=Movie review: Watch Jilla for Mohanlal's performance, Vijay's charisma |url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/movie-review-watch-jilla-for-mohanlal-s-performance-vijay-s-charisma/story-YdCiVl9QPOInca7Odd13BI.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127123601/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/movie-review-watch-jilla-for-mohanlal-s-performance-vijay-s-charisma/story-YdCiVl9QPOInca7Odd13BI.html |archive-date=27 January 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಫ್ರಾಡ್]]'' | ಭಾಯಿ ಜಿ / ಜಾನ್ ಕ್ಲಿಫ್ / ಶಿವರಾಮ್ | |<ref>{{cite news |last=Press Trust of India |date=28 April 2014 |title=Malayalam films won't release till ban on Mohanlal's 'Mr Fraud' is lifted: FEFKA |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/malayalam-films-wont-release-till-ban-on-mohanlals-mr-fraud-is-lifted-fefka/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222170549/http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/malayalam-films-wont-release-till-ban-on-mohanlals-mr-fraud-is-lifted-fefka/ |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕೂತಾರ]]'' | ಉಸ್ತಾದ್ ಸಾಲಿ | ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=12 June 2014 |title=New Malayalam Movie Releases: 'Koothara', 'Angry Babies in Love' Set to Roll by Weekend |url=http://www.ibtimes.co.in/new-malayalam-movie-releases-koothara-angry-babies-love-set-roll-by-weekend-602128 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222120709/http://www.ibtimes.co.in/new-malayalam-movie-releases-koothara-angry-babies-love-set-roll-by-weekend-602128 |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪೆರುಚಾಳಿ]]'' | ಜಗನ್ನಾಥನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sathish |first=V M |date=2 September 2014 |title=Malayalam superstar Mohanlal's 'Peruchazhi' to premiere in Dubai |url=http://www.emirates247.com/entertainment/malayalam-superstar-mohanlal-s-peruchazhi-to-premiere-in-dubai-2014-09-02-1.561510 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702005605/http://www.emirates247.com/entertainment/malayalam-superstar-mohanlal-s-peruchazhi-to-premiere-in-dubai-2014-09-02-1.561510 |archive-date=2 July 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Emirates 24/7]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 2015 ! scope="row" | ''[[ರಸಂ]]'' | ಸ್ವತಃ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=5 January 2015 |title=Malayalam film 'Rasam', shot in Qatar to release soon |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-film-rasam-shot-in-qatar-to-release-soon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160210011326/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-film-rasam-shot-in-qatar-to-release-soon/ |archive-date=10 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮೈಥ್ರಿ]]'' | ಮಹಾದೇವ್ ಗೋಡ್ಕೆ | ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ; ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ 'ಮೈ ಹೀರೋ ಮೈಥ್ರಿ' ಎಂದು ಭಾಗಶಃ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ |<ref>{{cite news |last=Sharadhaa |first=A |date=17 February 2015 |title=Mythri Creates Ripples |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Mythri-Creates-Ripples/2015/02/17/article2671918.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222074633/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Mythri-Creates-Ripples/2015/02/17/article2671918.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎನ್ನುಮ್ ಎಪ್ಪೋಳುಂ]]'' | ವಿನೀತ್ ಎನ್. ಪಿಳ್ಳೈ | |<ref>{{cite news |last=Online Desk |date=28 March 2015 |title=5 reasons to watch 'Ennum Eppozhum' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/ennum-eppozhum-mohanlal-manju-warrier-sathyan-anthikad-box-office-reasons-to-watch.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151209174649/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/ennum-eppozhum-mohanlal-manju-warrier-sathyan-anthikad-box-office-reasons-to-watch.html |archive-date=9 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲೈಲಾ ಓ ಲೈಲಾ]]'' | ಏಜೆಂಟ್ ಜೈ ಮೋಹನ್ | |<ref>{{cite news |last=Khan |first=Ujala Ali |date=19 May 2015 |title=Dubai film Lailaa O Lailaa, with Malayalam superstar Mohanlal, aims for local premiere |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/dubai-film-lailaa-o-lailaa-with-malayalam-superstar-mohanlal-aims-for-local-premiere-1.126415/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227223332/http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/film/dubai-film-lailaa-o-lailaa-with-malayalam-superstar-mohanlal-aims-for-local-premiere |archive-date=27 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲೋಹಂ]]'' | ರಾಜೀವ್ "ರಾಜು" ಸತ್ಯಮೂರ್ತಿ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=21 August 2015 |title=Mohanlal's 'Loham' Review: Live Audience Response |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-starrer-loham-review-live-audience-response-643552 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223142243/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-starrer-loham-review-live-audience-response-643552 |archive-date=23 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕನಾಲ್]]'' | ಜಾನ್ ಡೇವಿಡ್ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=22 October 2015 |title=Mohanlal's 'Kanal' review: Live audience response |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-kanal-review-live-audience-response-651514 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122065356/http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-kanal-review-live-audience-response-651514 |archive-date=22 November 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2016 ! scope="row" | ''[[ಮನಮಂತ]]'' | ಸಾಯಿ ರಾಮ್ | ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ; ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ 'ವಿಸ್ಮಯಂ' ಎಂದು ಭಾಗಶಃ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 January 2016 |title=Mohanlal wraps up filming his Telugu movie |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-wraps-up-filming-his-Telugu-movie/articleshow/50574492.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225180814/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-wraps-up-filming-his-Telugu-movie/articleshow/50574492.cms |archive-date=25 February 2016 |access-date=25 February 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' | ಸತ್ಯಮ್ | ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Jonnalagedda |first=Pranita |date=26 November 2016 |title=Mohanlal is NTR's peddananna |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Mohanlal-is-NTRs-peddananna/articleshow/49934152.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219141527/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Mohanlal-is-NTRs-peddananna/articleshow/49934152.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=1 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' | ಜಯರಾಮನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=6 March 2016 |title=Mohanlal's Oppam starts filming in Kochi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlals-Oppam-starts-filming-in-Kochi/articleshow/51275090.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308192944/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlals-Oppam-starts-filming-in-Kochi/articleshow/51275090.cms |archive-date=8 March 2016 |access-date=8 March 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' | ಮುರುಗನ್ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=26 February 2016 |title=Mohanlal's 'Pulimurugan' to be released in 3,000 screens? |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-pulimurugan-be-released-3000-screens-668379 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160227105254/http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-pulimurugan-be-released-3000-screens-668379 |archive-date=27 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2017 ! scope="row" | ''[[ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ತಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್]]'' | ಉಳಹನ್ನನ್ "ಉನ್ನಚನ್" | |<ref>{{cite news |last1=James |first1=Anu |date=15 July 2016 |title=Mohanlal, Meena start shooting for untitled Jibu Jacob movie [PHOTOS] |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-meena-start-shooting-untitled-jibu-jacob-movie-photos-686732 |access-date=17 July 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[1971: ಬಿಯಾಂಡ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್]]'' | ಕರ್ನಲ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಮತ್ತು ಮೇಜರ್ ಸಹದೇವನ್ | |<ref>{{cite news |title=Mohanlal starts shooting for Major Ravi's next |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-starts-shooting-for-Major-Ravis-next/articleshow/55204172.cms |access-date=7 November 2016 |work=The Times of India}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವೇಲಿಪದಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ]]'' | ಮೈಕೆಲ್ ಇಡಿಕುಲ | |<ref>{{Cite news |date=26 May 2017 |title=Mohanlal reveals his look from Lal Jose's Velipadinte Pustakam. See photo |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reveals-his-look-from-lal-jose-velipadinte-pustakam-see-photo-4675302/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20170606140309/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reveals-his-look-from-lal-jose-velipadinte-pustakam-see-photo-4675302/ |archive-date=6 June 2017 |access-date=6 June 2017 |work=The Indian Express}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಿಲನ್]]'' | ಎಡಿಜಿಪಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮಂಜೂರನ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |title=Mohanlal in as villain in B Unnikrishan's next: Here's the first poster and it's badass |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-in-as-villain-in-b-unnikrishans-next-heres-the-first-poster-and-its-badass/articleshow/57518330.cms |access-date=7 March 2017 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 2018 ! scope="row" | ''[[ಆದಿ]]'' | ಸ್ವತಃ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |date=28 January 2018 |title=Aadhi movie review: Pranav parkours to stardom |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/280118/aadhi-movie-review-pranav-parkours-to-stardom.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128071836/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/280118/aadhi-movie-review-pranav-parkours-to-stardom.html |archive-date=28 January 2018 |access-date=28 January 2018 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನೀರಳಿ]]'' | ಸನ್ನಿ ಜಾರ್ಜ್ | |<ref>{{cite news |author=സ്വന്തം ലേഖകൻ |date=10 January 2018 |title=ഈ മോഹൻലാൽ ചിത്രത്തിന് പ്രത്യേകതകൾ നിരവധി |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2018/01/10/mohanlal-ajoy-varma-movie-cast-list.html |access-date=26 May 2018 |work=[[Malayala Manorama]] |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕೊಚುನ್ನಿ]]'' | ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ಪಕ್ಕಿ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=9 January 2018 |title=Mohanlal's Ithikkara Pakki will be a revelation: Rosshan Andrrews |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-ithikkara-pakki-will-be-a-revelation-rosshan-andrrews/articleshow/62427874.cms |access-date=9 January 2018 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಡ್ರಾಮಾ]]'' | ರಾಜಗೋಪಾಲ್ | |<ref>{{cite web |last=Smith |first=Alan |date=29 May 2018 |title=Mohanlal meets Margaret Preedy |url=http://www.kentonline.co.uk/maidstone/news/mohanlal-meets-margaret-preedy-183744/ |access-date=29 May 2018 |publisher=Kent Online}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒಡಿಯಾನ್]]'' | ಒಡಿಯಾನ್ ಮಣಿಕ್ಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=4 October 2017 |title=Mohanlal on a roll: After Odiyan, superstar announces his next biggie |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-roll-after-odiyan-superstar-announces-his-next-biggie-744269 |access-date=28 January 2018 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 ! scope="row" | ''[[ಲೂಸಿಫರ್]]'' | ಸ್ಟೀಫನ್ ನೆಡುಂಪಲ್ಲಿ / ಖುರೇಶಿ ಅಬ್'ರಾಮ್ | |<ref>{{cite web |date=4 June 2019 |title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html |access-date=16 February 2020 |website=Hindustan Times}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇಟ್ಟಿಮಾನಿ: ಮೇಡ್ ಇನ್ ಚೈನಾ]]'' | ಇಟ್ಟಿಮಾನಿ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಮಾಥನ್ | |<ref>{{cite news |date=24 April 2019 |title='Ittimani Made in China' puja in Kochi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/ittimani-made-in-china-puja-in-kochi/articleshow/69021700.cms?from=mdr |access-date=21 May 2019 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಾಪ್ಪಾನ್]]'' | ಪಿಎಂ ಚಂದ್ರಕಾಂತ್ ವರ್ಮಾ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |<ref>{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Mohanlal is the greatest actor we have in our country: Suriya on his 'Kaappaan' co-star |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html |website=The New Indian Express}}</ref> |- | 2020 ! scope="row" | ''[[ಬಿಗ್ ಬ್ರದರ್]]'' | ಸಚಿದಾನಂದನ್ | |<ref>{{cite web |date=11 October 2018 |title=Mohanlal's film with Siddique titled 'Big Brother' |url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-s-film-siddique-titled-big-brother-89829 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525133404/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-s-film-siddique-titled-big-brother-89829 |archive-date=25 May 2019 |accessdate=25 May 2019 |website=The News Minute}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 ! scope="row" | ''[[ದೃಶ್ಯಂ ೨]]'' | ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{Cite web |date=21 September 2020 |title=In Pics: Mohanlal's Drishyam 2 Goes on the Floors |url=https://www.news18.com/news/movies/in-pics-mohanlals-drishyam-2-goes-on-the-floors-2894603.html |website=News18}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮರಕ್ಕರ್: ಅರಬಿಕ್ಕಡಲಿಂಟೆ ಸಿಂಹಂ]]'' | ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕರ್ | |<ref>{{cite news |date=2 September 2019 |title=Mohanlal: We are dedicating Marakkar to the Indian Navy |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-we-are-dedicating-marakkar-to-the-indian-navy/articleshow/70945908.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410140701/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-we-are-dedicating-marakkar-to-the-indian-navy/articleshow/70945908.cms |archive-date=10 April 2021 |access-date=30 March 2021 |work=[[Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2022 ! scope="row"|''[[ಬ್ರೋ ಡ್ಯಾಡಿ]]'' | ಜಾನ್ ಚಾಕೋ ಕಟ್ಟಾಡಿ | |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18|title=Prithviraj Sukumaran announces his second directorial Bro Daddy with Mohanlal|first=Ramya|last=Palisetty|date=ಜೂನ್ 18, 2021|website=India Today}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಆರಾಟ್ಟು]]'' | ಗಣಭೂಷಣಂ ನೆಯ್ಯಟ್ಟಿಂಕರ ಗೋಪನ್ / ಕರ್ನಲ್ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರ ಲಾಲ್ / ಏಜೆಂಟ್ X | |<ref>{{cite news |last=George |first=Anjana |date=12 October 2021 |title=Mohanlal, Unnikrishnan team up for a rustic entertainer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-unnikrishnan-team-up-for-a-rustic-entertainer/articleshow/78618723.cms |access-date=13 April 2021 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" |''[[12ನೇ ಮನುಷ್ಯ]]'' |ಡಿವೈಎಸ್ಪಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ | |<ref>{{cite news |author=Express News Service |date=16 September 2021 |title=Mohanlal joins sets of Jeethu Joseph's 'The 12th Man' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/16/mohanlal-joins-sets-of-jeethu-josephs-the-12th-man-2359258.html |access-date=31 October 2021 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಮಾನ್ಸ್ಟರ್]]'' |ಲಕಿ ಸಿಂಗ್ / ಶಿವದೇವ್ ಸುಬ್ರಮಣಿಯಂ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |date=10 November 2021 |title=Mohanlal announces new film 'Monster' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-announces-new-film-monster/article37417344.ece |work=The Hindu}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 ! scope="row" |''[[ಅಲೋನ್]]'' | ಕಾಳಿದಾಸ್ | |<ref>{{Cite news |title=Mohanlal starrer 'Alone' finishes its shoot in just 18 days! – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-starrer-alone-finishes-its-shoot-in-just-18-days/articleshow/87223483.cms |access-date=1 December 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಜೈಲರ್]]'' | ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref name="auto1"/> |- ! scope="row" | ''[[ನೇರು]]'' |ವಕೀಲ ವಿಜಯಮೋಹನ್ | |<ref>{{Cite web |date=5 October 2023 |title=Filming of Mohanlal's Neru wraps up |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/oct/05/filming-of-mohanlals-neru-wraps-up-48335.html |access-date=26 November 2023 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2024 ! scope="row" | ''[[ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ವಾಲಿಬನ್]]'' | ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ವಾಲಿಬನ್ / ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ಮಲಯನ್ | |<ref>{{cite news |date=18 January 2023 |title=Mohanlal-Lijo Jose Pellissery's 'Malaikottai Valiban' goes on floors in Rajasthan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-lijo-jose-pellisserys-malaikottai-valiban-goes-on-floors-in-rajasthan/articleshow/97086061.cms |access-date=19 January 2023 |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಬರೋಜ್ 3D]]'' | ಬರೋಜ್ | ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಕ |<ref>{{Cite web |date=23 February 2021 |title=Mohanlal commences work on 'Barroz' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/feb/23/mohanlal-commences-work-on-barroz-2267471.html |access-date=1 March 2021 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="6" |2025 ! scope="row" | ''[[ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್]]'' | ಖುರೇಶಿ ಅಬ್'ರಾಮ್ / ಸ್ಟೀಫನ್ ನೆಡುಂಪಲ್ಲಿ | |<ref>{{Cite web |date=1 December 2024 |title=Empuraan release date: Prithviraj wraps up shoot of Mohanlal's L2: Empuraan: 'What an incredible 14-month journey across 8 states and 4 countries' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-sukumaran-wraps-up-shoot-of-mohanlals-l2-empuraan-9699956/ |access-date=25 December 2024 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತುದಾರುಂ]]'' | ಶಣ್ಮುಘಂ "ಬೆಂಜ್" | |<ref>{{Cite web |date=8 November 2024 |title=Mohanlal's 'L360' gets official title 'Thudarum', featuring a long-awaited reunion with Shobana |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/mohanlal-l360-movie-title-shobana-tharun-moorthy-m-renjith-1.10059842 |access-date=23 November 2024 |website=[[Mathrubhumi]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಣ್ಣಪ್ಪ]]'' |ಕಿರಾತ || ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{Cite news |date=19 August 2023 |title=Vishnu Manchu Begins His Dream Project Kannappa |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/180823/vishnu-manchu-begins-his-dream-project-kannappa.html |access-date=19 August 2023 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹೃದಯಪೂರ್ವಂ]]'' | ಸಂದೀಪ್ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ || |<ref>{{cite news |date=10 February 2025 |title=Hridayapoorvam: Mohanlal and Sathyan Anthikad's film goes on floors |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hridayapoorvam-mohanlal-and-sathyan-anthikads-film-goes-on-floors/article69202663.ece}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭಾ ಭಾ ಬಾ]]'' | ಘಿಲ್ಲಿ ಬಾಲಾ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |date=20 July 2025 |title=Mohanlal's grand dance track in 'Bha Bha Ba' could be Malayalam cinema's costliest song yet - DEETS inside |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-grand-dance-track-in-bha-bha-ba-could-be-malayalam-cinemas-costliest-song-yet-deets-inside/articleshow/122798898.cms |newspaper=The Times of India}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವೃಷಭ]]'' | ರಾಜಾ ವಿಜಯೇಂದ್ರ ವೃಷಭ / ಆದಿ ದೇವ ವರ್ಮಾ | ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |date=23 July 2023 |title=Vrushabha: Mohanlal's pan-India bilingual film goes on floors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/vrushabha-mohanlals-pan-india-bilingual-film-goes-on-floors/articleshow/102058032.cms |newspaper=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="8" |2026 ! scope="row" | ''[[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಾಟ್]]'' | ಕರ್ನಲ್ ರಹೀಂ ನಾಯಕ್ |ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{Cite news |date=20 November 2024 |title=Mohanlal, Mammootty, Fahadh Faasil and Kunchacko Boban; Mahesh Narayanan's multi-starrer starts rolling |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-mammootty-nayantharafahadh-faasil-and-more-mahesh-narayanans-multi-starrer-starts-rolling/articleshow/115474717.cms |access-date=21 November 2024 |work=The Times of India}}</ref> |- !scope="row" |''[[ದೃಶ್ಯಂ ೩]]'' |ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Mohanlal begins Drishyam 3 shoot a day after receiving Dadasaheb Phalke Award |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Sep/25/mohanlal-begins-drishyam-3-shoot-a-day-after-receiving-dadasaheb-phalke-award |access-date=28 September 2025 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref> |- !scope="row"|''[[ತುಡಕ್ಕಂ]]'' | ಮಾಸ್ಟರ್ | rowspan="5" |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{Cite web |author=<!--Unlisted--> |date=2026-05-10 |title=Thudakkam, starring Vismaya Mohanlal, gets release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/May/10/thudakkam-starring-vismaya-mohanlal-gets-release-date |access-date=2026-05-10 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |{{Pending film|ಖಲೀಫಾ: ಭಾಗ I - ದಿ ಇಂಟ್ರೋ}} |ಮಂಬರಾಯಕ್ಕಲ್ ಅಹಮದ್ ಅಲಿ |<ref>{{Cite web |last=The Hollywood Reporter India |date=8 December 2025 |title=Mohanlal to star as Mambaraykkal Ahmad Ali in Prithviraj's ''Khalifa'' |url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/mohanlal-to-act-in-prithviraj-sukumarans-khalifa/amp}}</ref> |- | {{Pending film|ಹೈವಾನ್}} | {{TableTBA}} |<ref>{{cite news |last1= |first1= |title='Haiwaan': Akshay Kumar and Saif Ali Khan reunite after 17 years for a Priyadarshan film |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/haiwaan-akshay-kumar-saif-ali-khan-priyadarshan-17-years-oppam-remake/article69818435}}</ref> |- |{{Pending film|[[ಜೈಲರ್ 2]]}} |ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ |<ref>{{Cite web |last=Entertainment Desk |first=TOI |date=5 December 2025 |title=''Jailer 2'' gets bigger - Malayalam superstar Mohanlal and Vinayakan are set to reprise their roles from the first film! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jailer-2-gets-bigger-vinayakan-confirms-comeback-mohanlal-jets-off-to-join-rajinikanths-sequel-shoot/articleshow/125730992.cms |website=Times of India: Entertainment Desk}}</ref> |- |{{Pending film|[[ಕಥನಾರ್ - ದಿ ವೈಲ್ಡ್ ಸಾರ್ಸೆರರ್]]}} |ಮಾರ್ ಅಬೋ |<ref>{{Cite web |last=A Manu |first=Hridayambika |date=January 6, 2026 |title=ഇനി ഇത് നീലിയും വിറക്കും. ജയസൂര്യയുടെ കത്തനാറിൽ മാർ അബോ ആയി മോഹൻലാൽ |url=https://malayalam.indianexpress.com/social/kathanar-mohanlal-cameo-fan-made-poster-jayasurya-10975167}}</ref> |- | {{Pending film|italic=no|''ಅತಿಮನೋಹರಂ''}} |ಎಸ್ಐ ಟಿ.ಎಸ್. ಲವೆಲಜನ್ | ಚಿತ್ರೀಕರಣ |<ref>{{Cite news |date=23 January 2026 |title=Mohanlal returns to his classic moustache look for 'L366'|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2026/01/23/mohanlal-joins-new-movie-sets-tharun-moorthy.html|access-date=24 January 2026 |work=Onmanorama}}</ref> |- | rowspan="2" |2027 |scope="row"{{Pending film|italic=no|''L367''}} |<small>TBA</small> |ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ |<ref>{{Cite news |date=26 January 2026 |title=Mohanlal announces 'L367' with National Award winner Vishnu Mohan; FIRST LOOK poster out: 'Looking forward to this new chapter'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-announces-l367-with-national-award-winner-vishnu-mohan-first-look-poster-out-looking-forward-to-this-new-chapter/articleshow/127547504.cms|work=Times Entertainment}}</ref> |- |{{Pending film|ನೆಡುಂಕಂಡಂ ಮಿರಾಕಲ್}} | {{TableTBA}} | ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ |<ref>{{Cite web |last=News |first=Reporter |title=ലാലേട്ടനൊപ്പം ഇനി പോത്തേട്ടൻസ് ബ്രില്യൻസ്; വരുന്നു 'നെടുങ്കണ്ടം മിറാക്കിൾ', അണിയറയിലും വമ്പന്മാർ |url=https://www.reporterlive.com/entertainment/entertainment-news/2026/07/03/dileesh-pothans-new-movie-with-mohanlal-nedukandam-miracle-announced |access-date=2026-07-03 |website=ReporterNews |language=ml}}</ref> |- |{{TBA}} |{{Pending film|ಖಲೀಫಾ: ಭಾಗ II - ಹಿಸ್ ರೇನ್}} |ಮಂಬರಾಯಕ್ಕಲ್ ಅಹಮದ್ ಅಲಿ |''ಖಲೀಫಾ: ಭಾಗ I - ದಿ ಇಂಟ್ರೋ'' ನ ಪ್ರೀಕ್ವೆಲ್ | |- | {{TBA}} ! scope="row" {{pending film|italic=no| ''[[ರಾಮ್]]''}} | ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ | ವಿಳಂಬ |<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news |title=Mohanlal looks super cool and stylish as he shoots for 'RAM' – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-looks-super-cool-and-stylish-as-he-shoots-for-ram/articleshow/73274437.cms |access-date=17 January 2020 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |} == ನಿರ್ಮಾಪಕ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ನಿರ್ಮಾಣ ! scope="col" | {{ref heading}} |- | 1984 ! scope="row" | ''[[ಆದಿಯೋಳುಕ್ಕುಕಳ್]]'' | rowspan="3" |ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | rowspan="19"|<ref>{{Cite web |last=Suresh |first=Anandu |date=21 May 2025 |title=Forget the actor, it's Mohanlal the producer who should make a comeback; the one behind both his National Awards for Best Actor |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/forget-the-actor-its-mohanlal-the-producer-who-should-make-a-comeback-10017351/ |access-date=22 May 2025 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> |- | 1985 ! scope="row" | ''[[ಕರಿಂಬಿನ್ ಪೂವಿನಕ್ಕರೆ]]'' |- | rowspan="2"| 1986 ! scope="row" | ''[[ಗಾಂಧಿನಗರ್ 2ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]]'' |- ! scope="row" | ''[[ಆದಿವೇರುಕಳ್]]'' | ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ |- | rowspan="2"| 1987 ! scope="row" | ''[[ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು]]'' | ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ |- ! scope="row" | ''[[ಉನ್ನಿಕಳೆ ಒರು ಕಧಾ ಪರಯಂ]]'' | rowspan="3" | ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ |- | rowspan="2"| 1988 ! scope="row" | ''[[ಒರ್ಕ್ಕಪ್ಪುರತು]]'' |- ! scope="row" | ''[[ಆರ್ಯನ್]]'' |- | 1990 ! scope="row" | ''[[ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ]]'' | rowspan="11" | ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ |- | 1991 ! scope="row" | ''[[ಭರತಂ]]'' |- | 1992 ! scope="row" | ''[[ಕಮಲದಳಂ]]'' |- | 1993 ! scope="row" | ''[[ಮಿಧುನಂ]]'' |- | 1994 ! scope="row" | ''[[ಪಿಂಗಾಮಿ]]'' |- | 1996 ! scope="row" | ''[[ಕಾಲಪಾನಿ]]'' |- | rowspan="2"| 1998 ! scope="row" | ''[[ಕನ್ಮದಂ]]'' |- ! scope="row" | ''[[ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್ಸ್]]'' |- | rowspan="2"| 1999 ! scope="row" | ''[[ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಆಂಥೋನಿ ಆಡಮ್]]'' |- ! scope="row" | ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' |- | 2010 ! scope="row" | ''[[ಕಾಂದಹಾರ್]]'' |} == ನಿರೂಪಕ / ಧ್ವನಿ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಿರೂಪಕ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{ref heading}} |- | 1989 ! scope="row"|''[[ಸೀಸನ್]]'' | rowspan="2" |ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ | |- | 1990 ! scope="row"|''[[ಇಂದ್ರಜಾಲಂ]]'' | |- | 1998 ! scope="row" | ''[[ಕಲ್ಲು ಕೊಂಡೊರು ಪೆನ್ನು]]'' | ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಆವೃತ್ತಿ ಮಾತ್ರ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=Deepa Soman |date=15 October 2014 |title=Voice overs are in vogue in Mollywood |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Voice-overs-are-in-vogue-in-Mollywood/articleshow/44821451.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018235107/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Voice-overs-are-in-vogue-in-Mollywood/articleshow/44821451.cms |archive-date=18 October 2014 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- |2002 ! scope="row" | ''[[ಒನ್ನಾಮನ್]]'' | rowspan="2" |ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ | |- | 2007 ! scope="row" | ''[[ಚೋಟ್ಟಾ ಮುಂಬೈ]]'' | |- | 2008 ! scope="row" | ''[[ಸ್ವರ್ಣಂ]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=V. P. |first=Nicy |date=15 November 2014 |title=Mohanlal Turns Narrator for Priyadarshan's 'Aamayum Muyalum' |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094116/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |archive-date=22 December 2015 |access-date=25 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | 2009 ! scope="row" | ''[[ಕೇರಳ ವರ್ಮಾ ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜಾ]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Media |first=Sampurn |date=16 September 2009 |title=Mohanlal to do Pazhassi Raja's narration |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article153158.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222133222/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article153158.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | 2010 !scope="row" | ''[[ಜನಕನ್]]'' |ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ | |- | rowspan="2" | 2012 ! scope="row" | ''[[ದಿ ಹಿಟ್ ಲಿಸ್ಟ್]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=2 December 2014 |title=Priyadarshan-Jayasurya Film 'Aamayum Muyalum' Set to Release on 19 December |url=http://www.ibtimes.co.in/priyadarshan-jayasurya-film-aamayum-muyalum-set-release-19-december-615869 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112240/http://www.ibtimes.co.in/priyadarshan-jayasurya-film-aamayum-muyalum-set-release-19-december-615869 |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಮುಕ್ಕು ಪಾರ್ಕ್ಕನ್]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=15 November 2014 |title=Mohanlal Turns Narrator for Priyadarshan's 'Aamayum Muyalum' |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094116/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |archive-date=22 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | 2014 ! scope="row" | ''[[ಆಮಯುಂ ಮುಯಲುಂ]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=15 November 2015 |title=Mohanlal to introduce Aamayum Muyalum characters |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-introduce-Aamayum-Muyalum-characters/articleshow/45147882.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141118095316/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-introduce-Aamayum-Muyalum-characters/articleshow/45147882.cms |archive-date=18 November 2014 |access-date=25 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2015 ! scope="row" | ''[[ಎನ್ನುಮ್ ಎಪ್ಪೋಳುಂ]]'' | ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ | |- ! scope="row" | ''[[ಪಿಕೆಟ್ 43]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=23 January 2015 |title=Picket 43 Movie Review |url=http://www.metromatinee.com/movie-review/picket-43-movie-review-556 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150506040812/http://www.metromatinee.com/movie-review/picket-43-movie-review-556 |archive-date=6 May 2015 |access-date=25 February 2016 |publisher=Metromatinee.com}}</ref> |- | rowspan="3" | 2017 ! scope="row" | ''[[ಸಿ/ಓ ಸೈರಾ ಬಾನು]]'' | ಧ್ವನಿ ಪಾತ್ರ: ಪೀಟರ್ ಜಾರ್ಜ್ | |- ! scope="row" | ''[[ತಿಯಾನ್]]'' | "ಸಮಯ" ದ ಧ್ವನಿ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Thomas |first=Elizabeth |date=9 July 2017 |title=Tiyaan movie review: In the name of faith |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/090717/tiyaan-movie-review-in-the-name-of-faith.html |access-date=7 April 2020 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಕಾಶಮಿತ್ತಾಯಿ]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last1=Sreenivasan |first1=Deepthi |date=31 August 2017 |title=Appa comes to Mollywood |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/310817/appa-comes-to-mollywood.html |access-date=7 April 2020 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- |2018 ! scope="row" | ''[[ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕೊಚುನ್ನಿ]]'' | ಸಹ ನಟ | |- | rowspan="3" | 2019 ! scope="row" | ''[[ನೆಯುಂ ಞಾನುಂ]]'' | | |- ! scope="row" | ''100 ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸೊಸ್ಟಮ್'' | ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ; ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=<!--staff byline--> |date=20 August 2019 |title=Guinness entry of docu on Chrysostom celebrated |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/guinness-entry-of-docu-on-chrysostom-celebrated/article29184940.ece |access-date=7 April 2020 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸ್ಯೇ ರಾ ನರಸಿಂಹ ರೆಡ್ಡಿ]]'' |ಮಲಯಾಳಂ ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=India Today Web Desk |date=20 August 2019 |title=Sye Raa Narasimha Reddy: Rajinikanth and Mohanlal to lend their voices for Chiranjeevi's film? |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/sye-raa-narasimha-reddy-rajinikanth-and-mohanlal-to-lend-their-voices-for-chiranjeevi-s-film-1582598-2019-08-20 |access-date=7 April 2020 |work=[[India Today]]}}</ref> |- |2022 ! scope="row" | ''[[ಪಥೋನ್ಪಥಂ ನೂಟ್ಟಾಂಡು]]'' | | |- |2023 ! scope="row" | ''[[ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಕೊಥಾ]]'' | | |- | rowspan="2" |2024 ! scope="row" | ''[[ಗು]]'' | |<ref>{{cite news |author=India Today Web Desk |date=7 May 2024 |title=Trailer Of Saiju Kurup's Gu Promises Spine-chilling Horror |url=https://www.news18.com/movies/trailer-of-saiju-kurups-gu-promises-spine-chilling-horror-8881446.html |work=[[News 18]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಆರ್ಎಂ]]'' | ವಿಶ್ವ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಧ್ವನಿ |<ref>{{cite news |date=12 September 2024 |title=Mohanlal joins Tovino Thomas in 'Ajayante Randam Moshanam', surprise revealed |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/mohanlal-joins-tovino-thomas-ajayante-randam-moshanam-voiceover-1.9895462 |work=[[Mathrubhumi News]]}}</ref> |- | 2026 ! scope="row" | ''[[ಕೆಡಿ: ದಿ ಡೆವಿಲ್]]'' |ಮಲಯಾಳಂ ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿ | |} == ರಂಗಭೂಮಿ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ನಾಟಕ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! scope="col" | ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ! scope="col" class="unsortable" | {{ref heading}} |- | 2001 ! scope="row" | ''[[ಕರ್ಣಭಾರಂ]]'' | [[ಕರ್ಣ]] | [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] | ಸಿರಿ ಫೋರ್ಟ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ, ನ್ಯೂ ಡೆಲ್ಲಿ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last=Jose |first=D |date=13 March 2001 |title=Mohanlal's new obsession |url=http://www.rediff.com/movies/2001/mar/13mohan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105190842/http://www.rediff.com/movies/2001/mar/13mohan.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=13 March 2010 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- | 2003 ! scope="row" | ''ಕಥಾಯಟ್ಟಂ''{{efn|''ಕಥಾಯಟ್ಟಂ'' ನಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಹತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಂದ ಹತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವುಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯಾರತ್ತು ಚಂದು ಮೇನನ್ (''ಇಂದುಲೇಖ''), ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ (''ಧರ್ಮರಾಜ''), ಎಸ್.ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಟ್ಟ್ (''ನಾಡನ್ ಪ್ರೇಮಂ''), ತಕ್ಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ (''ಚೆಮ್ಮೀನ್''), ಪಿ. ಕೇಸವದೇವ್ (''ಒಡಯಿಲ್ ನಿನ್ನು''), ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್, ಉರೂಬ್ (''ಉಮ್ಮಚು''), ಒ.ವಿ. ವಿಜಯನ್ (''ಖಾಸಕ್ಕಿಂಟೆ ಇತಿಹಾಸಂ''), ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್ (''ಮಯ್ಯಳಿಪ್ಪುಳಯುಡೆ ತೀರಂಗಳಿಲ್''), ಮತ್ತು ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ (''ರಂಡಾಮೂಳಂ'') ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |date=4 December 2004 |title=Mohanlal to enact characters from Malayalam literature |url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607065324/http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm |archive-date=7 June 2009 |access-date=16 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="kadhayattam" />}} | * ಸೂರಿ ನಂಬೂತಿರಿಪಾಡು * ಚಂದ್ರಕರನ್ * ಪಪ್ಪು * ಇಕ್ಕೊರನ್ * ಚೆಂಬನ್ ಕುಂಜು * ಮಾಯನ್ * ಅಲ್ಲಪಿಚಾ ಮೊಲ್ಲಾಕಾ * ದಾಸನ್ * ಭೀಮ * ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ಸೆನೆಟ್ ಹಾಲ್, ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | style="text-align:center;"|<ref name="kadhayattam">{{cite news |date=28 October 2003 |title=Document for rejuvenating Malayalam to be released |url=http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219141233/http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=28 October 2011 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2008 ! scope="row" | ''ಚಾಯಮುಖಿ'' | [[ಭೀಮ]] | ಮಲಯಾಳಂ | ಲುಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರ, ತ್ರಿಶೂರ್ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Santhosh |first=K. |date=13 March 2008 |title=Mirroring the pangs of love |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=10 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''ಮಾಯಾ ರಾವಣ'' (ಬ್ಯಾಲೆ) | [[ಹನುಮಂತ]] (ಧ್ವನಿ) | ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | ನೆಹರು ಕೇಂದ್ರ, ಮುಂಬೈ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Varma |first=Sivadas |date=12 May 2009 |title=Mayaravan unveiled |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224105226/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=12 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}{{indent|3}}{{cite news |last=Trivedi |first=Mihir |title=Celebs give full marks to Shobhana's Maya Ravan |url=http://www.ibnlive.com/videos/india/shobhanas-ravan-296253.html |archive-url=https://www.webcitation.org/6fQmer4DD?url=http://www.ibnlive.com/videos/india/shobhanas-ravan-296253.html |archive-date=20 February 2016 |access-date=12 December 2015 |agency=[[IBN Live]] |date=1 September 2008 |url-status=dead}}{{indent|3}}{{cite news |last=Arunachalam |first=Jayashree |title=Tale of epic grandeur |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/tale-of-epic-grandeur/article26008.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219135057/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/tale-of-epic-grandeur/article26008.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=12 December 2015 |agency=[[The Hindu]] |date=28 September 2009 |url-status=live}}</ref> |- | 2009 ! scope="row" | ''[[ದಿ ಟೆಂಪೆಸ್ಟ್]]'' | [[ಪ್ರಾಸ್ಪೆರೊ]] | ಮಲಯಾಳಂ | ಜೋಸ್ ಥಾಮಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Manmadhan |first=Prema |date=29 January 2009 |title=Mohanlal to play Prospero |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mohanlal-to-play-prospero/article656373.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140551/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mohanlal-to-play-prospero/article656373.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=10 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | 2010 ! scope="row" | ''[[ವಿಕ್ರಮೋರ್ವಶೀಯಂ]]'' | [[ಪುರುರವಸ]] | ಸಂಸ್ಕೃತ | ಉಜ್ಜಯಿನಿ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=PTI |date=19 March 2010 |title=Mohanlal to return to stage with Kalidasa's play |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/mohanlal-to-return-to-stage-with-kalidasas-play/article258115.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140004/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/mohanlal-to-return-to-stage-with-kalidasas-play/article258115.ece |archive-date=19 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | 2015 ! scope="row" | ''ನಾಗ'' | scope="row" | ನಿರೂಪಕ | ಮಲಯಾಳಂ | ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಹಾಲ್, ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಕಳಡಿ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=8 August 2015 |title=Mohanlal, Mukesh to Set Stage Afire with 'Naga' |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083204/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=10 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |} == ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳು == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{ref heading}} |- | 2005 ! scope="row" | ''[[ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್]]'' | ಏಕಾಂಗಿ | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last=N |first=Patcy |date=20 May 2008 |title=From Mohanlal to Hollywood |url=http://www.rediff.com/movies/2008/may/20bejoy.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121645/http://www.rediff.com/movies/2008/may/20bejoy.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=20 May 2008 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- | 2010 ! scope="row" | ''ವಿಲ್ಸನ್ ಪೆರೆಯಿರಾ'' | {{Hlist | ವಿಲ್ಸನ್ ಪೆರೆಯಿರಾ | ಅಳಿಲು | ಮೀನು | ಕಾಗೆ}} | ಅನಿಮೇಷನ್ ಚಿತ್ರ; ನಿರೂಪಕ (ಕಾಗೆ) ಆಗಿಯೂ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=Staff Reporter |date=10 October 2010 |title=Kochiite makes it big in animation |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochiite-makes-it-big-in-animation/article823145.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219141412/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochiite-makes-it-big-in-animation/article823145.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=10 October 2011 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | 2015 ! scope="row" | ''[[ಪುಂಚಿರಿಕ್ಕು ಪರಸ್ಪರಂ]]'' | rowspan="5" | ಸ್ವತಃ | rowspan="4" | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Staff |first=Onmanorama |date=1 November 2015 |title=Mohanlal acts in short film to light up world with smile |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-acts-in-short-film-punchirikkoo-parasparam-to-light-up-world-with-smile.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222130521/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-acts-in-short-film-punchirikkoo-parasparam-to-light-up-world-with-smile.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- | 2016 ! scope="row" | ''ಲೋಡಲ್ ಲೋಡಾ ಲೋಡಾಲು'' | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 June 2016 |title=Mohanlal makes time to dub for a children's short film – Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlal-makes-time-to-dub-for-a-childrens-short-film/articleshow/52744558.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616190659/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlal-makes-time-to-dub-for-a-childrens-short-film/articleshow/52744558.cms |archive-date=16 June 2016 |access-date=16 June 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2017 ! scope="row" | ''ಅಮರ್ ಜವಾನ್ ಅಮರ್ ಭರತ್'' | |- ! scope="row" | ''ಹ್ಯಾಪಿ ನ್ಯೂ ಇಯರ್'' | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=TNM Staff |date=27 December 2016 |title=A world without child abuse: Mohanlal dares to dream in Malayalam short film |url=http://www.thenewsminute.com/article/world-without-child-abuse-mohanlal-dares-dream-malayalam-short-film-54874 |access-date=1 January 2017 |work=[[The News Minute]]}}</ref> |- | 2020 ! scope="row" | ''ಫ್ಯಾಮಿಲಿ'' | ಸೋನಿಗಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Raghuvanshi |first=Aakanksha |date=7 April 2020 |title=Short Film Family, Featuring Rajinikanth, Amitabh Bachchan, Priyanka Chopra, Mohanlal, Chiranjeevi And Others, Gets A Big Shout-Out From Karan Johar |url=https://www.ndtv.com/entertainment/short-film-family-featuring-rajinikanth-amitabh-bachchan-priyanka-chopra-mohanlal-chiranjeevi-and-ot-2207269 |access-date=7 April 2020 |work=[[NDTV]]}}</ref> |} == ದೂರದರ್ಶನ == {{pending series key}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ದೂರದರ್ಶನ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ವಾಹಿನಿ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! scope="col" class="unsortable" | {{ref heading}} |- | 2013 ! scope="row" | ''[[ಬಡೈ ಬಂಗಲೋ]]'' | ಅತಿಥಿ | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] | [[ಸಂಭಾಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]] |<ref>{{Cite news |title=Badai Bungalow: When Mohanlal spoke about the first time he was called 'Lalettan' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/badai-bungalow-when-mohanlal-spoke-about-the-first-time-he-was-called-lalettan/articleshow/96360973.cms |work=The Times of India}}</ref> |- |2015 ! scope="row" | ''ಸಂಸ್ಕೃತ ನ್ಯೂಸ್'' |ವರದಿಗಾರ |[[ಜನಂ ಟಿವಿ]] |ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಂಚಿಕೆ | |- | 2017–2018 ! scope="row" | ''[[ಲಾಲ್ ಸಲಾಂ]]'' | ಆತಿಥೇಯ | [[ಅಮೃತ ಟಿವಿ]] | ಸಂಭಾಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ; ಮೀರಾ ನಂದನ್ ಜೊತೆ ಸಹ-ಆತಿಥ್ಯ |<ref>{{Cite news |title=Lalsalam: All you need to know about Mohanlal's new television show |url=http://www.ibtimes.co.in/lalsalam-all-you-need-know-about-mohanlals-new-television-show-videos-737929 |work=International Business Times}}</ref> |- |2018{{endash}} present ! scope="row" | ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಮಲಯಾಳಂ|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್]]'' |ಆತಿಥೇಯ |[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ |<ref>{{cite news |date=2 June 2018 |title=Bigg Boss Malayalam: Mohanlal's show to begin from June 24. |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-malayalam-mohanlal-show-to-begin-from-june-24-5201679/ |work=The Indian Express}}</ref> |- |2019 ! scope="row" | ''[[ಟಾಪ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 1]]'' |ಅತಿಥಿ |[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] |ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ |<ref>{{Cite news |date=6 September 2019 |title=Mohanlal will be the Onam guest of Top Singer kids |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/mohanlal-mesmerises-the-kids-on-top-singer/articleshow/70979373.cms |access-date=19 September 2019 |newspaper=[[Times of India]]}}</ref> |- |rowspan=3|2020 ! scope="row" | ''ಫಸ್ಟ್ ಬೆಲ್'' |ಆತಿಥೇಯ (ಸಂಚಿಕೆ – [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್]]) |[[ವಿಕ್ಟರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] |ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ|| |- ! scope="row" | ''ಲಲೋನಮ್ ನಲ್ಲೋನಮ್'' |ಆತಿಥೇಯ / ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳು |[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |ಓಣಂ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- ! scope="row" | ''ಉತ್ಸವಂ ವಿತ್ ಲಾಲೆಟ್ಟನ್'' |ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳು |[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] |ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- |Rowspan=2|2021 ! scope="row" | ''ಒನಾವಿಲ್ಲು'' |ಆತಿಥೇಯ |[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |ಓಣಂ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- ! scope="row" | ''[[ಟಾಪ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 2]]'' |ಅತಿಥಿ |[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] |ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ | |- |2023 ! scope="row" | ಮಳವಿಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ 2023 |ಅತಿಥಿ||[[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ]]|||| |- |Rowspan=4|2024 !scope="row" | ''[[ಟಾಪ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 4]]'' |ಅತಿಥಿ |[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] |ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ |<ref>{{cite web |date=17 September 2024 |title=Top Singer 4 winner: Droupadi Santhosh wins the title; takes home gold worth 15 lakhs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/top-singer-4-winner-droupadi-santhosh-wins-the-title-takes-home-gold-worth-15-lakhs/articleshow/113422375.cms |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮನೋರಥಂಗಳ್]]'' || ಬಾಪುಟ್ಟಿ ||[[ಜೀ5]] || ಸಮಾಹಾರ ಸರಣಿ <br /> ವಿಭಾಗ: "[[ಒಲವುಂ ತೀರವುಂ]]" ||<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/07/19/priyadarshan-olavum-theeravum-movie.html|title=Priyadarshan's 'Olavum Theeravum' shot in black and white|website=Priyadarshan's 'Olavum Theeravum' shot in black and white}}</ref><ref>{{cite web |date=14 July 2024 |title=MT Vasudevan Nair's Anthology Series Gets A Title, Trailer Release On This Date! |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/mt-vasudevan-nairs-anthology-series-gets-a-title-trailer-release-on-this-date-article-111726840 |work=[[Times Now]]}}</ref> |- ! scope="row" | ಮಳವಿಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ 2024 |ಅತಿಥಿ||[[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ]]|||| |- ! scope="row" | [[ವನಿತಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] 2024 |ಅತಿಥಿ||[[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ]]|||| |- |2025 !scope="row" | ''[[ಸ್ಟಾರ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 10]]'' |ಅತಿಥಿ |[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ |<ref>{{cite web |date=20 July 2025 |title=Mohanlal to make a smashing entry on 'Star Singer'; Fans anticipate Bigg Boss Malayalam 7 announcement |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/mohanlal-to-make-a-smashing-entry-on-star-singer-fans-anticipate-bigg-boss-malayalam-7-announcement/articleshow/122768759.cms |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- |} == ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="margin-right: 0;" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಪ್ರಸಾರಕ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{ref heading}} |- | 1987 ! scope="row" | ''ಜೀವನುಲ್ಲ ಪ್ರತಿಮಕಳ್'' | {{Unknown}} | [[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]] | 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 ರಂದು ಮರುಪ್ರಸಾರ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last=Varma |first=Sivadas |date=21 September 2010 |title=Go back in time with radio plays |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article489054.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225042658/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article489054.ece |archive-date=25 December 2015 |access-date=21 September 2010 |publisher=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | 2024 ! scope="row" | ''AiDEN - ದಿ ಎಐ ಸ್ಪಿರಿಟ್'' | ರಘು ಉತಾಮನ್ | [[94.3 ಕ್ಲಬ್ ಎಫ್ಎಂ]] | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last=Varma |first=Sivadas |date=19 July 2024 |title=Mohanlal's magical sound to premiere through Club FM's 'Aiden-The AI Spirit' |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/mohanlal-makes-radio-debut-in-club-fm-aiden-the-ai-spirit-1.9738935 |access-date=20 July 2024 |publisher=Mathrubhumi News}}</ref> |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== [[File:Padmabhushan Mohanlal.jpg|upright|thumb|alt=Mohanlal at Rashtrapati Bhavan|ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು [[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]], ಅಂದಿನ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಅವರಿಂದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] {{Main|List of awards and nominations received by Mohanlal}} ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಒಂಬತ್ತು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] ಸೇರಿವೆ. ಕಲೆಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು 2001 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref name="Padmabhushan2"/> 2025 ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು [[71 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|71 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023"/> 2010 ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ<ref name="auto"/><ref>[http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html CNN-IBN – INDIAN OF THE YEAR 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013161549/http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html |date=13 October 2011 }}. Indianoftheyear.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ<ref>{{cite news|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|access-date=29 January 2018|work=[[Business Standard]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref> ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. 2008 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ]] ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ [[ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ]]ಗೆ ಸೇರುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ 42 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರುಷರು ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಪಡೆಗೆ ಸೇರಲು ಅರ್ಹರಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html Mohanlal wants to join Territorial Army – Movies News News – IBNLive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728130958/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html |date=28 July 2011 }}. Ibnlive.in.com. 1 November 2008. Retrieved on 6 May 2012.</ref> 9 ಜುಲೈ 2008 ರಂದು, ಅಂದಿನ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ದೀಪಕ್ ಕಪೂರ್]] ಅವರಿಂದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆಗೆ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ನಟಿ ಇವರು.<ref>Thiruvananthapuram [http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx Mohanlal to join Territorial Army] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201053052/http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx |date=1 December 2010 }}. Hindustan Times. 8 July 2009</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]] | title=Mohanlal joins Territorial Army | date=10 July 2009 | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090913052237/http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | archive-date=13 September 2009 | url-status=dead }}</ref> 2012 ರಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ [[ಕುಕ್ಕಿವಾನ್]] ನಿಂದ [[ಟೇಕ್ವಾಂಡೋ]] ನಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ (ಸಮರ ಕಲೆಗಳು)|ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ನಟಿ ಇವರು.<ref name = blackbelt/><ref>{{Cite news|url = https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/mohanlal-blackbelt-119610-2012-10-24|title = Blackbelt for Mohanlal!|date = 25 October 2012|work = [[India Today]]|access-date = 6 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141015210145/http://indiatoday.intoday.in/story/mohanlal-blackbelt/1/226217.html|archive-date = 15 October 2014|url-status = live}}</ref> {| class="infobox" style="width:14em; text-align:left; font-size:90%; vertical-align:middle; background:#eef;" |+ <span style="font-size: 10pt">[[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ</span> |- style="background:white;" | colspan="3" style="text-align:center;" | [[File:Actor Mohanlal.jpg|thumb|2018 ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] |- | colspan="3" | {| class="collapsible collapsed" style="width:100%;" ! colspan="3" style="background:#d9e8ff; text-align:center;"| ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು |- style="background:#d9e8ff; text-align:center;" !style="vertical-align: middle;"| ಪ್ರಶಸ್ತಿ | style="background:#cec; font-size:9pt; width:40px;"| ಗೆಲುವು | style="background:#ecc; font-size:9pt; width:40px;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು |- | style="text-align:left;"| ;ಬಿರುದುಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು |{{won|7}} |{{nom|7}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|6}} |{{nom|37}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|9}} |{{nom|30}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] |{{won|9}} |{{nom|12}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|1}} |{{nom|1}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|0}} |{{nom|11}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|1}} |{{nom|1}} |- | style="text-align:left;"| ;ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ |{{won|1}} |{{nom|1}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|1}} |{{nom|1}} |- | style="text-align:left;"| ;[[IIFA ಉತ್ಸವಂ]] |{{won|0}} |{{nom|2}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|5}} |{{nom|9}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|12}} |{{nom|19}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|15}} |{{nom|15}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|9}} |{{nom|9}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಏಷ್ಯಾವಿಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|6}} |{{nom|6}} |- | style="text-align:left;"| ;ಮಾತೃಭೂಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |{{won|6}} |{{nom|6}} |- | style="text-align:left;"| ;ಅಮೃತ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |{{won|5}} |{{nom|5}} |- | style="text-align:left;"| ;ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು |{{won|57}} |{{nom|0}} |} |- style="background-color:#d9e8ff;" | colspan="3" style="text-align:center;" | ಒಟ್ಟು |- | {{won|ಗೆಲುವುಗಳು}} | colspan="2" width=50 {{won|150}} |- |- style="background:#d9e8ff;" | colspan="3" style="font-size: smaller; text-align:center;" | [[#References|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು]] |} [[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] ಅವರು ಭಾರತೀಯ ನಟ, [[ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕ]] ಮತ್ತು [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ|ನಿರ್ಮಾಪಕ]] ಅವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|350 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ]]ದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಎರಡು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]], ಒಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)]], ಒಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಒಂಬತ್ತು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (ಆರರಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಸೇರಿದೆ), ಒಂದು [[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಒಂಬತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]], ಎರಡು [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಒಂದು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ನಾಲ್ಕು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು 1978 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್]]'' ನಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಹಲವಾರು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವರು 1980 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾದರು. 1986 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ''[[ಟಿ. ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ. ಎ.]]'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಗೆದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ''[[ಸನ್ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್‌ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ]]'' ನಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ]] ಅನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದರು. ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಕಿರೀಡಂ (1989 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿರೀಡಂ]]'' (1989) ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 1991 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಭಾರತಂ]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರಿಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 2013 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಲಾದ "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 25 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. 1997 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು{{mdash}}''[[ಚಂದ್ರಲೇಖಾ (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಂದ್ರಲೇಖಾ]]'', ''[[ಗುರು (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗುರು]]'', ''[[ಒರು ಯಾತ್ರಮೊಳಿ]]'', ಮತ್ತು ''[[ಆರಾಂ ತಂಪುರನ್]]'' ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. ಅವರು ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' (1999) ಅನ್ನು ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಟಿಸಿದರು, [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]], [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]], ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. [[File:Padmabhushan Mohanlal.jpg|upright|thumb|ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು [[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]], [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಅವರಿಂದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಅವರ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ]] ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]'' (2002) ಗಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯವು ಅವರಿಗೆ [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರು 2005 ರ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' ದಲ್ಲಿ [[ಅಲ್‌ಝೈಮರ್ ಕಾಯಿಲೆ]]ಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು 2011 ರ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕ ''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' ನಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 2013 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. 2013 ರಲ್ಲಿ [[CNN-IBN]] ನಡೆಸಿದ "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 100 ವರ್ಷಗಳು" ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, "ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟರು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಟರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. 2017 ರಲ್ಲಿ, ''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'', ''[[ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ಥಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗೆದ್ದರು. ಅಭಿನಯದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಕಲೆಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ 2001 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ [[ಭಾರತೀಯ ಗೌರವ ಪದ್ಧತಿ|ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. 2009 ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ]]ಯಿಂದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ [[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (2010) ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (2018) ರಿಂದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಹಲವಾರು ಇತರ ಮನ್ನಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. == ಗೌರವಗಳು == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:10%;"| ಗೌರವ ! scope="col" style="width:10%;"| ಗೌರವ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ ! scope="col" style="width:15%;"| ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದವರು ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2001 |[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] |[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] |[[ಕೆ. ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್]], [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=Mohanlal nominated for Padma Bhushan |url=http://asianetindia.com/mohanlal-nominated-for-padma-bhushan/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419132031/http://asianetindia.com/mohanlal-nominated-for-padma-bhushan/ |archive-date=19 April 2015 |website=[[Asianet Satellite Communications|Asianet]] |access-date=14 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] |[[ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ]] |[[ದೀಪಕ್ ಕಪೂರ್]], [[ಭಾರತದ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=Thapar |first=Vishal |date=10 July 2009 |title=Meet Lt Colonel Mohanlal, actor in the Army |url=http://ibnlive.in.com/news/meet-lt-colonel-mohanlal-actor-in-the-army/96788-8.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090714180011/http://ibnlive.in.com/news/meet-lt-colonel-mohanlal-actor-in-the-army/96788-8.html |archive-date=14 July 2009 |website=[[IBNLive]]}}</ref> |- ! scope="row"| 2010 |ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಡಾಕ್ಟರೇಟ್]] ([[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್|D.Litt]]) |[[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |[[ಆರ್. ಎಸ್. ಗವಾಯಿ]], [[ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]] |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100135288&keyword=&subcatg=&cp |archive-url=https://archive.today/20120714031203/http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100135288&keyword=&subcatg=&cp |url-status=dead |archive-date=14 July 2012 |title=Mohanlal, Resul receive D.Litt |website=NDTVmovies.com |date=18 March 2010}}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |[[ಟೇಕ್ವಾಂಡೋ]] ನಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ (ಸಮರ ಕಲೆಗಳು)|ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ]] |[[ಕುಕ್ಕಿವಾನ್|ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೇಕ್ವಾಂಡೋ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] |[[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್ (ಸಮರ ಕಲೆಗಳು)|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್]] ಲೀ ಜಿಯೋಂಗ್ಹೀ, ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ [[ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್|GM]], ಭಾರತೀಯ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ROK]] ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2012/oct/24/black-belt-for-mohanlal-418347.html|title=Black belt for Mohanlal|website=The New Indian Express|date=24 October 2012 |access-date=2020-09-20|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328192154/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2012/oct/24/black-belt-for-mohanlal-418347.html|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row"| 2018 |ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (D.Litt) |[[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |[[ಪಿ. ಸತಶಿವಮ್]], ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html |title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha |website=business-standard.com |date=29 January 2018 |access-date=2018-01-29 |archive-date=2018-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2019 |[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] |ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ |[[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]], ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2019AwardeesList.pdf |title=2019 Padma Awards |date=2019-01-25 |website=Padmaawards.gov.in |access-date=2019-01-25 |archive-date=2019-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190126060850/https://padmaawards.gov.in/PDFS/2019AwardeesList.pdf |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2025 |[[COAS ಕೊಂಡಾಟ್ ಕಾರ್ಡ್]] |[[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ದ್ವಿವೇದಿ]], ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=2025-10-07 |title=Mohanlal receives commendation from Army Chief: 'A moment of immense pride and gratitude' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-receives-commendation-from-army-chief-a-moment-of-immense-pride-and-gratitude-10293241/ |access-date=2025-10-07 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |} == ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು == * ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದಾನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂಘ<ref>{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-wooden-chest|title=Largest wooden chest|access-date=2020-05-29|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-wooden-chest|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://lalcaresqatar.com/home/|title=Home – Lal Cares Qatar|access-date=2020-05-29|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/http://lalcaresqatar.com/home/|url-status=live}}</ref> * 3D ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಜರಾತಿ<ref>{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-attendance-at-a-3d-film-screening|title=Largest attendance at a 3D film screening|website=Guinness World Records|access-date=2020-05-28|archive-date=2017-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227113036/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-attendance-at-a-3d-film-screening|url-status=live}}</ref> * ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="newscoopz.com">{{Cite web|url=https://www.newscoopz.com/third-time-guinness-world-record-for-mohanlal/|title=Mohanlal becomes a part of Guinness world record for the 3rd time in his career|date=21 August 2019|access-date=28 May 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920071410/https://www.newscoopz.com/third-time-guinness-world-record-for-mohanlal/|url-status=live}}</ref><ref name="Kuttoor">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/its-official-the-longest-docu-is-on-mar-chrysostum/article27097855.ece|title=It's official, the longest docu is on Mar Chrysostum|first=Radhakrishnan|last=Kuttoor|newspaper=The Hindu |date=10 May 2019|via=www.thehindu.com|access-date=18 June 2020|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211748/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/its-official-the-longest-docu-is-on-mar-chrysostum/article27097855.ece|url-status=live}}</ref> == ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == 1954 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದ [[ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ]]ದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಆರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:20%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:30%;"| ಭಾಷೆ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row" | 1989 | ''[[ಕಿರೀಡಂ (1989 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿರೀಡಂ]]'' | [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ]] | rowspan="4" scope="row" | ಮಲಯಾಳಂ |style="text-align:center;"|<ref name="37thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/images/Documents/80_37thNfacatalogue.pdf|title=37th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=12 July 2020|archive-date=9 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709165915/http://dff.nic.in/images/Documents/80_37thNfacatalogue.pdf|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | 1991 | ''[[ಭಾರತಂ]]'' | [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm39thNFAAward.aspx?PdfName=39NFA.pdf|title=39th National Film Award (1991)|publisher=diff.nic.in|access-date=2014-11-14|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721170014/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm39thNFAAward.aspx?PdfName=39NFA.pdf|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| 1999 | rowspan="2" | ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' |[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]] (ನಿರ್ಮಾಪಕ) |style="text-align:center;" rowspan="2"|<ref name="47th National Film Award 1999">{{cite web|url = http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm47NFAAward.aspx?PdfName=47NFA.pdf|title = 47th National Film Award (1999)|publisher = diff.nic.in|access-date = 2014-11-14|archive-date = 2011-09-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20110928072346/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm47NFAAward.aspx?PdfName=47NFA.pdf|url-status = dead}}</ref> |- |[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |- ! rowspan="3" scope="row" | 2016 |''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' | rowspan="3" scope="row" | [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | ತೆಲುಗು | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref name=":3">{{cite news|title=64th National Film Awards: Here's the complete list of winners|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/64th-national-film-awards-here-s-the-complete-list-of-winners/story-2o8HmEbUZ8kmvhfx2XE64I.html|accessdate=10 August 2020|work=[[Hindustan Times]]|date=7 April 2017|archive-date=17 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917031535/https://www.hindustantimes.com/bollywood/64th-national-film-awards-here-s-the-complete-list-of-winners/story-2o8HmEbUZ8kmvhfx2XE64I.html|url-status=live}}</ref> |- |''[[ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ಥಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್]]'' | rowspan="2" |ಮಲಯಾಳಂ |- |''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' |- ! scope="row" | 2023 |''ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ'' |[[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |— |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last1= |first1= |title=Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |access-date=20 September 2025 |publisher=The Hindu |date=20 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920160340/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |archive-date=20 September 2025 |language=en-IN}}</ref> |} == ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1986 |''[[ಟಿ. ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ M.A.]]'' |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="State Film Awards">{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm |title=State Film Awards |publisher=prd.kerala.gov.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234213/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm |archive-date=3 March 2016 |df=dmy-all}}</ref> |- ! scope="row"| 1988 |''[[ಪದಮುದ್ರಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪದಮುದ್ರಾ]], [[ಚಿತ್ರಂ]], [[ಉಲ್ಸವಪಿಟ್ಟೇನ್ನು]], [[ಆರ್ಯನ್ (1988 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆರ್ಯನ್]], [[ವೆಲ್ಲನಾಕಳುಡೆ ನಾಡು]]'' |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ)|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="State Film Awards" /> |- ! scope="row" rowspan="2"| 1991 |''[[ಭಾರತಂ]]'' |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ]] {{small|(ನಿರ್ಮಾಪಕ)}} |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="prd.kerala.gov.in">{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |title=State Film Awards |publisher=prd.kerala.gov.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |df=dmy-all}}</ref> |- |''[[ಅಭಿಮನ್ಯು (1991 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಭಿಮನ್ಯು]], [[ಕಿಳುಕ್ಕಂ]], [[ಉಳ್ಳಡಕ್ಕಂ]]'' | rowspan="2" |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="prd.kerala.gov.in" /> |- ! scope="row" rowspan="2"| 1995 |''[[ಸ್ಪಡಿಕಂ]], [[ಕಾಲಪಾನಿ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="prd.kerala.gov.in" /> |- |''[[ಕಾಲಪಾನಿ]]'' |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ]] {{small|(ನಿರ್ಮಾಪಕ)}} |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="prd.kerala.gov.in" /> |- ! scope="row"| 1999 |''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' | rowspan="3" |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="prd.kerala.gov.in" /> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |title=State Film Awards |publisher=prd.kerala.gov.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707210332/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-date=7 July 2015 |df=dmy-all}}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="ReferenceA" /> |} == ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ]]ದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ (1977 ರಿಂದ) ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1988 |''[[ಪದಮುದ್ರಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪದಮುದ್ರಾ]]'', ''[[ಚಿತ್ರಂ]]'' | rowspan="3" |[[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=criticsaward>{{cite news |author1=G. Hari Sundar |title=Mohanlal weaves a filmic web |url=http://www.thehindu.com/thehindu/lf/2002/05/19/stories/2002051901540200.htm |accessdate=12 January 2016 |work=[[The Hindu]] |date=19 May 2002 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211748/https://www.thehindu.com/archive/print/2002/05/19/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 1991 |''[[ಭಾರತಂ]]'', ''[[ಉಳ್ಳಡಕ್ಕಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=criticsaward /> |- ! scope="row"| 1999 |''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=criticsaward /> |- ! scope="row"| 2001 |''ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾಗೆ ಕೊಡುಗೆ'' |ನಟನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=Mohanlal - Awards and Recognition |url=https://www.thecompleteactor.com/mohanlal-awards-recognition |access-date=2024-07-18 |website=TheCompleteActor.com |archive-date=2024-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718065127/https://www.thecompleteactor.com/mohanlal-awards-recognition |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2003 |''ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' |[[ಚಲಚಿತ್ರ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=1993-2018 Chalachitra Ratnam Awards |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/1993.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130133343/https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/1993.html |archive-date=2023-11-30 |access-date=2024-07-18 |website=[[Kerala Film Critics Association]]}}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ನರನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನರನ್]], [[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/film-critics-awards-announced/article3173236.ece |title=Film Critics awards announced |date=3 February 2006 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127045903/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/film-critics-awards-announced/article3173236.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]'' | rowspan="6" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards |title='Ore Kadal', 'Thaniye' share critics award for best film |last=PTI |date=31 January 2008 |publisher=economictimes.indiatimes.com |access-date=2014-11-14 |archive-date=2014-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094445/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2008 |''[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]], [[ಪಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]], [[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ|ಆಕಾಶಗೋಪುರಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mohanlal-sukumari-adjudged-best-actors/article386178.ece |title=Mohanlal, Sukumari adjudged best actors |date=31 January 2009 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127050528/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mohanlal-sukumari-adjudged-best-actors/article386178.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529040906/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/|url-status=dead|title=Mohanlal, Blessy bag Critics award|archive-date=29 May 2012}}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-Bags-Kerala-Film-Critics-Association-Awards/2014/01/30/article2027269.ece |title='Drishyam' Bags Kerala Film Critics Association Awards |date=30 January 2014 |accessdate=13 Nov 2014 |publisher=[[The New Indian Express]] |archive-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222164923/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-Bags-Kerala-Film-Critics-Association-Awards/2014/01/30/article2027269.ece |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=Film critics awards announced |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/film-critics-awards-announced/article17419650.ece |accessdate=7 March 2017 |work=[[The Hindu]] |date=7 March 2017 |archive-date=21 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221165143/https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/film-critics-awards-announced/article17419650.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2025 |''[[ತುದರುಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|title=Kerala Film Critics Awards announced|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/apr/09/kerala-film-critics-awards-announced-1962020.html|access-date=18 July 2019|work=[[The New Indian Express]]|date=9 April 2019|archive-date=22 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722031652/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/apr/09/kerala-film-critics-awards-announced-1962020.html|url-status=live}}</ref> |} == ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ]]ವು [[ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:27%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:20%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' |[[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Hooli |first=Shekhar H. |title=Nandi Awards 2014, 15 and 16 winners list: Mahesh Babu, Jr NTR, Balakrishna bag best actor awards |url=http://www.ibtimes.co.in/nandi-awards-2014-15-16-winners-list-revealed-mahesh-babu-jr-ntr-balakrishna-bag-best-actors-749398 |accessdate=14 November 2017 |work=[[International Business Times]] |date=14 November 2017 |archive-date=15 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115014950/http://www.ibtimes.co.in/nandi-awards-2014-15-16-winners-list-revealed-mahesh-babu-jr-ntr-balakrishna-bag-best-actors-749398 |url-status=live }}</ref> |} == ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾಟಿಕ್ ಸಾಧನೆಗಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್]] ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2002 |''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]'' |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] |{{Nominated}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Rajpal |first=Roktim |title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |accessdate=26 March 2016 |work=[[IBN Live]] |date=21 May 2015 |location=New Delhi |archive-date=10 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310045435/http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |url-status=live }}</ref> |} == ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ == [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]]ವು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]] ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಭಾಷೆ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1986 |''[[ಸನ್ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್‌ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ]]'' | rowspan="8" |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] | rowspan="11" |[[ಮಲಯಾಳಂ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="Filmfare">{{cite news |url=http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/mohanlal-2013/quick-info.html |title=Vismayangalude Lal |agency=[[Manoramaonline.com]] |accessdate=23 May 2015 |archive-date=16 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016174547/http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/mohanlal-2013/quick-info.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 1988 |''[[ಪದಮುದ್ರಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪದಮುದ್ರಾ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=Filmfare /> |- ! scope="row"| 1993 |''[[ದೇವಾಸುರಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=Filmfare /> |- ! scope="row"| 1994 |''[[ಪವಿತ್ರಂ (1994 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪವಿತ್ರಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=Filmfare /> |- ! scope="row"| 1995 |''[[ಸ್ಪಡಿಕಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=Filmfare /> |- ! scope="row"| 1999 |''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/04/15/stories/09150651.htm |title=Star-spangled show on cards |date=15 April 2000 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=17 July 2014 |archive-url=https://archive.today/20140717201000/http://www.thehindu.com/thehindu/2000/04/15/stories/09150651.htm |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/gallery/Events/10441.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061118182553/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/gallery/Events/10441.html |url-status=dead |archive-date=18 November 2006 |title=The 53rd Film Fare Awards |date=11 September 2006 |work=indiaglitz.com |access-date=14 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಪರದೇಸಿ'']] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/55th-annual-Tiger-Balm-South-Filmfare-Awards/articleshow/3228046.cms |title=55th annual Tiger Balm South Filmfare Awards |last=Chuman Das |date=13 July 2008 |agency=[[The Times of India]] |access-date=23 May 2015 |archive-date=8 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708120930/http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/55th-annual-Tiger-Balm-South-Filmfare-Awards/articleshow/3228046.cms |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಭ್ರಮರಂ]]'' |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ದಕ್ಷಿಣ|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Ravi|first=Bhama Devi|title=South's best in spotlight|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Archive&Source=Page&Skin=TOINEW&BaseHref=TOICH/2010/08/08&PageLabel=4&EntityId=Ar00400&ViewMode=GIF&GZ=T|archive-url=https://web.archive.org/web/20120612110912/http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Archive&Source=Page&Skin=TOINEW&BaseHref=TOICH/2010/08/08&PageLabel=4&EntityId=Ar00400&ViewMode=GIF&GZ=T|url-status=dead|archive-date=12 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=20 July 2012}}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' | rowspan="2" |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="Filmfare_2014-07-08">{{cite web |last=Editorial |first=Filmfare |title=61st Idea Filmfare Awards (South) Nomination list |url=http://www.filmfare.com/features/60th-idea-filmfare-awards-south-nomination-list-6638.html |publisher=Filmfare.com |accessdate=26 March 2016 |date=8 July 2014 |archive-date=6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406210925/http://www.filmfare.com/features/60th-idea-filmfare-awards-south-nomination-list-6638.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="Filmfare_2014-07-08" /> |- |''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ತೆಲುಗು|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] |[[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="Filmfare_2014-07-08" /> |} == ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾಟಿಕ್ ಸಾಧನೆಗಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:28%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:14%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]'' |[[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=Press Trust Of India |title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal |url=http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |accessdate=16 August 2015 |agency=[[Ndtv.com]] |date=17 April 2012 |location=[[Mumbai]] |archive-date=15 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215235858/http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |url-status=live }}</ref> |} == ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಭಾಷೆ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1997 |''[[ಆರಾಂ ತಂಪುರನ್]], [[ಒರು ಯಾತ್ರಮೊಳಿ]], [[ಗುರು (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗುರು]], [[ಚಂದ್ರಲೇಖಾ (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಂದ್ರಲೇಖಾ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |ಮಲಯಾಳಂ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=http://www.screenindia.com/old/apr17/cover2.htm|title=Screen south awards|access-date=2011-04-10|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/https://indianexpress.com/section/entertainment/|url-status=dead}}</ref> |} == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (IIFA) [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ವಿಜ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:27%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:20%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]'' |[[IIFA ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://iifa.com/iifa-years/iifa-years-2003/ |title=IIFA Through the Years – IIFA 2003 : South Africa |website=IIFA.com |access-date=2015-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208124732/http://iifa.com/iifa-years/iifa-years-2003/ |archive-date=2015-02-08 |url-status=dead }}</ref> |} == IIFA ಉತ್ಸವಂ == [[IIFA ಉತ್ಸವಂ]] ಎಂಬುದು [[ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾ|ತೆಲುಗು]], [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ|ಕನ್ನಡ]] ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲು ವಿಜ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಯೋಜಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:25%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:20%;"| ಭಾಷೆ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ |- | scope="row" rowspan="2"|2017 | ''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' | ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ - ಪುರುಷ | [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | {{nom}} |- | ''[[ಒಪ್ಪಂ]]'', ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' | ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ - ಪುರುಷ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | {{nom}} |} == ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (SIIMA) [[ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾ|ತೆಲುಗು]], [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ|ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಿಬ್ರಿ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:10%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:12%;"| ಭಾಷೆ ! scope="col" style="width:2%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' |[[SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] | rowspan="5" |[[ಮಲಯಾಳಂ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/the-south-shines/article3589844.ece |title=The South Shines |last=K. R. Manigandan |date=1 July 2012 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127032831/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/the-south-shines/article3589844.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| 2012 |''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕ |{{nom}} | |- |''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.siima.in/winners-2012.php |title=Siima awards: 2012 winners |publisher=siima.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019172549/http://www.siima.in/winners-2012.php |archive-date=19 October 2014}}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="ibtimes1">{{cite news |last=V. P. |first=Nicy |title=SIIMA 2014 Malayalam Nominations: Mohanlal, Mammootty, Fahadh, Prithviraj, Dileep Get the Nod |url=http://www.ibtimes.co.in/siima-2014-malayalam-nominations-mohanlal-mammootty-fahadh-prithviraj-dileep-get-nod-604897 |accessdate=26 March 2016 |work=[[International Business Times]] |date=20 July 2014 |archive-date=22 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322181232/http://www.ibtimes.co.in/siima-2014-malayalam-nominations-mohanlal-mammootty-fahadh-prithviraj-dileep-get-nod-604897 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" rowspan=2| 2016 |''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="ibtimes1" /> |- |''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' |ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |[[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="ibtimes1" /> |- ! scope="row" rowspan="2"| 2018 | - |[[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾರೆ | - |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Saleem|first=Fazeena|title=Malayalam, Tamil film industry legends wow audience at South Indian movie awards show|url=https://www.thepeninsulaqatar.com/article/17/08/2019/Malayalam,-Tamil-film-industry-legends-wow-audience-at-South-Indian-movie-awards-show|accessdate=17 August 2019|work=[[The Peninsula Qatar]]|date=17 August 2019|archive-date=17 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817073126/https://www.thepeninsulaqatar.com/article/17/08/2019/Malayalam,-Tamil-film-industry-legends-wow-audience-at-South-Indian-movie-awards-show|url-status=live}}</ref> |- |''[[ಒಡಿಯನ್]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | rowspan="2" |ಮಲಯಾಳಂ |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="auto" /> |- !scope="row"| 2019 |[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಲೂಸಿಫರ್'']] |{{won}} |<ref>{{Cite web|date=2021-09-19|title=Mohanlal, Dhanush, Manju Warrier, Samantha Akkineni among big winners at SIIMA 2021|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlal-dhanush-manju-warrier-samantha-akkineni-among-big-winners-at-siima-2021-7519773/|access-date=2021-09-20|website=The Indian Express|language=en}}</ref> |} == ಆನಂದ ವಿಕಟನ್ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಆನಂದ ವಿಕಟನ್ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಜನರಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭವಾಗಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್ (2009 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"| |} == ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]] (ಅಥವಾ ಆಕಾಶವಾಣಿ) ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸಾರ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಕ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಸಾರ್ ಭಾರತಿ]]ಯ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2007 |''[[ರಸಾಂತತ್ರಂ]]'', ''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಧನ್]]'', ''[[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=AIR awards for Mohanlal, Padma Priya |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/air-awards-for-mohanlal-padma-priya/article1932128.ece |accessdate=16 August 2015 |agency=[[The Hindu]] |date=18 October 2007 |location=[[Thiruvananthapuram]] |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/AIR-awards-for-Mohanlal-Padma-Priya/article14859143.ece |url-status=live }}</ref> |} == ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ದಿ ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಸಹಾಯಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಒಡೆತನದ [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ (ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಲದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ (1998 ರಿಂದ) ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/2004/03/08/stories/2004030808370400.htm |title=Star-studded show marks award nite |date=8 March 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127032201/http://www.thehindu.com/2004/03/08/stories/2004030808370400.htm |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'', ''[[ಉದಯನಾನು ಥಾರಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/nm7/mohanlal-bags-ujala-asianet-film-award/article1-74116.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527001920/http://www.hindustantimes.com/nm7/mohanlal-bags-ujala-asianet-film-award/article1-74116.aspx |archive-date=2015-05-27 |title=Mohanlal bags Ujala-Asianet film award |date=11 March 2006 |url-status=dead |agency=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- ! scope="row"| 2006 |''[[ಕೀರ್ತಿಚಕ್ರ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=Ujala-Asianet awards announced |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/ujalaasianet-awards-announced/article1785448.ece |accessdate=16 August 2015 |agency=[[The Hindu]] |date=21 January 2007 |location=[[Thiruvananthapuram]] |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211749/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Ujala-Asianet-awards-announced/article14708969.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |[[ಹಲೋ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಹಲೋ'']], ''[[ಚೋಟ್ಟ ಮುಂಬೈ]]'' |ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/in-the-starlight/article1432897.ece |title=In the starlight |date=25 January 2008 |agency=[[The Hindu]] |access-date=26 May 2015 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211824/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/In-the-starlight/article15397312.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2008 |''[[ಮಡಂಪಿ]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Asianet-film-awards-2009-announced/article16349659.ece |title=Asianet film awards 2009 announced |date=4 December 2017 |work=The Hindu |access-date=4 December 2017 |archive-date=21 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221153315/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Asianet-film-awards-2009-announced/article16349659.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಭ್ರಮರಂ]], [[ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾನು]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article676380.ece |title='Pazhassi Raja' selected as best film |date=4 January 2010 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127050252/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article676380.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2010 |{{mdash}} |ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2011/01/ujala-asianet-film-awards-2010/ |title=Ujala Asianet Film Awards 2011 |date=11 January 2011 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020812/http://www.keralatv.in/2011/01/ujala-asianet-film-awards-2010/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]], [[ಸ್ನೇಹವೀಡು]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://kerala9.com/news/ujala-asianet-film-awards-2012-winners-list/ |title=Ujala Asianet Film Awards 2012 Winners List |date=7 January 2012 |publisher=kerala9.com |access-date=14 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120110025652/http://kerala9.com/news/ujala-asianet-film-awards-2012-winners-list/ |archive-date=10 January 2012 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2012 |''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]], [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್]], [[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2013/asianet-film-awards-2013-winners-list-102810.html |title=Asianet Film Awards 2013 – Winners List |date=21 January 2013 |publisher=filmibeat.com |author=Smitha |access-date=14 November 2014 |archive-date=7 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107151040/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2013/asianet-film-awards-2013-winners-list-102810.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Asianet Film Awards 2013 Winners |url=http://www.keralatv.in/2013/01/asianet-film-awards-2013-winners/ |date=21 January 2013 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020808/http://www.keralatv.in/2013/01/asianet-film-awards-2013-winners/ |archive-date=29 November 2014 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2013 | {{mdash}} |ಸಹಸ್ರಮಾನದ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>[https://web.archive.org/web/20160401204601/http://www.metromatinee.com/MetromatineMoviewNews/newsoverview.php?NEWSId=16th-ujala-asianet-film-awards-2014-winners-list-7548%2F16th-ujala-asianet-film-awards-2014-winners-list-7548 16th Ujala Asianet Film Awards 2014 – Winners List]. Web.archive.org. Retrieved on 2017-05-31.</ref> |- ! scope="row"| 2014 | {{mdash}} | 'ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ 35 ವರ್ಷಗಳು' ವಿಶೇಷ ಸ್ಮಾರಕ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |author1=Akhila Menon |title=PHOTOS: Stars At 17th Ujala Asianet Film Awards |url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/photos-stars-at-17-ujala-asianet-film-awards-170333.html |website=[[Filmibeat]].com |accessdate=9 February 2016 |date=13 January 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002523/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/photos-stars-at-17-ujala-asianet-film-awards-170333.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2015 | {{mdash}} |"ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್" ಎಂದು ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=Anu James |title=18th Asianet Film Awards: Vikram, Trisha, Prithviraj, Mohanlal, Nivin Pauly bag awards [Full winners' list+photos] |url=http://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090 |accessdate=9 February 2016 |agency=[[International Business Times]] |date=8 February 2016 |archive-date=21 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221170748/https://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]]'', ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=Asiavision Movie Awards 2016 announced: and the winners are... |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/asiavision-movie-awards-2016-nivin-pauly-manju-warrier-mohanlal.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116145545/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/asiavision-movie-awards-2016-nivin-pauly-manju-warrier-mohanlal.html |archive-date=16 November 2016 |accessdate=25 November 2016 |work=[[Malayala Manorama]] |date=16 November 2016 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="row"| 2018 |''[[ಒಡಿಯನ್]]'', ''[[ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕೊಚುನ್ನುನಿ (2018 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕೊಚುನ್ನುನಿ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"| |- ! scope="row"| 2019 |''[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೂಸಿಫರ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|title=മോഹന്‍ലാല്‍ മികച്ച നടന്‍, പാര്‍വതി നടി, മഞ്ജു തമിഴ് നടി, പൃഥ്വിരാജ് സംവിധായകന്‍; ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാര്‍ഡ്‌|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/asianet-film-awards-2020-full-list-q5dwhx|accessdate=10 February 2020|work=[[Asianet News]]|date=8 February 2020|language=ml|archive-date=10 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210160821/https://www.asianetnews.com/entertainment-news/asianet-film-awards-2020-full-list-q5dwhx|url-status=live}}</ref> |} == ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಪರವಾಗಿ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಗ್ರೂಪ್]] ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಿಪರರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- |[[7ನೇ ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|1986]] |''[[ಪಂಚಾಗ್ನಿ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |<ref>{{Cite news |date=13 April 1987 |title=Cine artistes asked to broaden talents |pages=3 |work=[[The Indian Express]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=y4plAAAAIBAJ&sjid=f54NAAAAIBAJ&pg=787%2C2870744 |access-date=28 May 2025}}{{cbignore}}</ref> |} == ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]] ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾದ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ''[[ವನಿತಾ]]'' 1998 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭವಾಗಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="Balettan">{{cite web |url=http://www.filmibeat.com/malayalam/movies/balettan/awards.html |title=Balettan |publisher=filmibeat.com |access-date=2014-11-14 |archive-date=2014-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141126115336/http://www.filmibeat.com/malayalam/movies/balettan/awards.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |{{won}} | |- ! scope="row"| 2007 |''[[ಹಲೋ (ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಲೋ]], [[ಚೋಟ್ಟ ಮುಂಬೈ]]'' |ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/vanitha-awards-for-mammootty-meera-jasmine-malayalam-news-36410 |title=Vanitha awards for Mammootty, Meera Jasmine |date=7 February 2008 |work=indiaglitz.com |access-date=14 November 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924190651/http://www.indiaglitz.com/vanitha-awards-for-mammootty-meera-jasmine-malayalam-news-36410 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2008 | ''[[ಟ್ವೆಂಟಿ:20 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟ್ವೆಂಟಿ:20]], [[ಮಡಂಪಿ]], [[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=Nippon has announced the vanitha film awards |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/nippon-has-announced-the-vanitha-film-awards-592 |publisher=metromatinee.com |date=19 February 2009 |accessdate=3 Nov 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103133303/http://www.metromatinee.com/news-articles/nippon-has-announced-the-vanitha-film-awards-592 |archive-date=3 November 2014}}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಭ್ರಮರಂ]], [[ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾನು]]'' |ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2010/03/vanitha-film-awards-2010-on-surya-tv/ |title=Vanitha Film Awards 2010 on Surya TV |date=27 March 2010 |accessdate=13 Nov 2014 |publisher=keralatv.in |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020935/http://www.keralatv.in/2010/03/vanitha-film-awards-2010-on-surya-tv/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' | rowspan="4" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="kerals1">{{cite web |url=http://www.kerals.com/kerala/vanitha-film-awards-2012-announced/ |title=Vanitha Film Awards 2012 announced! |date=14 February 2012 |publisher=kerals.com |access-date=14 November 2014 |archive-date=25 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141225144558/http://www.kerals.com/kerala/vanitha-film-awards-2012-announced/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]], [[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="kerals1" /> |- ! scope="row"| 2018 |''[[ಒಡಿಯನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|title=Vanitha Film Awards: Mohanlal wins Best Actor, Manju Warrier is Best Actress|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/03/02/vanitha-film-awards-winners-list-live-show-kochi.html|work=[[Malayala Manorama]]|date=3 March 2019|access-date=12 April 2019|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412155933/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/03/02/vanitha-film-awards-winners-list-live-show-kochi.html|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row"| 2019 |''[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೂಸಿಫರ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|author=സ്വന്തം ലേഖകൻ|title=മോഹൻലാൽ മികച്ച നടൻ, മഞ്ജു വാരിയർ മികച്ച നടി; ജനപ്രിയ താരങ്ങളായി ആസിഫ് അലിയും പാർവതിയും!|url=https://www.vanitha.in/specials/vanitha-film-awards-2020/magic-moments/vfa-awards-announced-kochi-bristo-ground-february.html|accessdate=10 February 2020|work=[[Vanitha]]|date=10 February 2020|language=ml|archive-date=10 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210160516/https://www.vanitha.in/specials/vanitha-film-awards-2020/magic-moments/vfa-awards-announced-kochi-bristo-ground-february.html|url-status=live}}</ref> |} == ಏಷ್ಯಾವಿಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:28%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:14%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2008 |''[[ಇನ್ನತೆ ಚಿಂತ ವಿಷಯಂ]], [[ಮಡಂಪಿ]], [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]], [[ಪಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} | |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಭ್ರಮರಂ]]'' |{{won}} | |- ! scope="row" rowspan="3"| 2012 |''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]]'', ''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]'' |{{won}} | |- |''-'' |ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮಲಯಾಳಿ<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=YHNTYKG-5rs |title=Mohanlal receiving "Most Influential Malayali" Award in Asiavision TV Awards – YouTube |website=[[YouTube]] |date=23 June 2012 |access-date=2020-05-26 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416083407/https://www.youtube.com/watch?v=YHNTYKG-5rs |url-status=live }}</ref> |{{won}} | |- |''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]'' |ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವೇದನೆ – ಪುರುಷ |{{won}} | |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]]'', ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' |ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ |{{won}} | |} == ಮಾತೃಭೂಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಮಾತೃಭೂಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೈನಂದಿನ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1999 |''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} | |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=Padam Onnu Oru Vilapam bags four awards |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/Padam-Onnu-Oru-Vilapam-bags-four-awards/articleshow/570241.cms |accessdate=16 August 2015 |work=[[India Times]] |agency=[[The Times of India]] |date=19 March 2004 |location=[[Chennai]] |archive-date=26 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226173400/http://timesofindia.indiatimes.com/city/Padam-Onnu-Oru-Vilapam-bags-four-awards/articleshow/570241.cms |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |{{won}} | |- ! scope="row"| 2006 |''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಧನ್|ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್]]'' |ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mathrubhumi-film-awards-announced/article1911794.ece |title=Mathrubhumi film awards announced |date=15 September 2007 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127045757/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mathrubhumi-film-awards-announced/article1911794.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2008 |''[[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]], [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]], [[ಪಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.afaqs.com/perl/media/media_newslets/index.html?id=40008 |title=Amrita TV to telecast Idea Mathrubhumi Amrita Film Awards |publisher=afaqs.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125032131/http://www.afaqs.com/perl/media/media_newslets/index.html?id=40008 |archive-date=25 November 2014}}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2012/02/mathrubhumi-kalyan-silks-film-awards-2012-winners/ |title=Mathrubhumi Kalyan Silks Film Awards 2012 Winners |date=16 February 2012 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020805/http://www.keralatv.in/2012/02/mathrubhumi-kalyan-silks-film-awards-2012-winners/ |url-status=live }}</ref> |} == ಅಮೃತ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಅಮೃತ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು [[ಅಮೃತ ಟಿವಿ]] ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2006 |''[[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]'', ''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಧನ್|ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/amrita-film-awards-announced/article1838347.ece |title=Amrita film awards announced |date=5 May 2007 |agency=[[The Hindu]] |access-date=26 May 2015 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211902/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Amrita-film-awards-announced/article14759558.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2010 |{{mdash}} |ಅಭಿನಯ ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://www.bestmediainfo.com/2011/06/amrita-fefka-film-awards-announced/ |title=Amrita FEFKA Film Awards Announced |date=2 June 2011 |publisher=Best Media Info |accessdate=2 June 2011 |archive-date=3 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110603135529/http://www.bestmediainfo.com/2011/06/amrita-fefka-film-awards-announced/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/67286.html |title=Amritha awards for Mammootty, Kavya and T D Dasan |date=2 June 2011 |work=Indiaglitz |accessdate=2 June 2011 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127205023/https://www.indiaglitz.com/malayalam |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2012/04/winners-of-amrita-film-awards-2012/ |title=Winners Of Amrita Film Awards 2012 Announced |date=30 April 2012 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020803/http://www.keralatv.in/2012/04/winners-of-amrita-film-awards-2012/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2012 |''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2013/05/amrita-film-awards-2013-telecast-details/ |title=Amrita Film Awards To be Telecast on May 31st, June 1st & 2nd |date=30 May 2013 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020811/http://www.keralatv.in/2013/05/amrita-film-awards-2013-telecast-details/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.amritatv.com/afa2014/awardcatogories.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321013952/http://www.amritatv.com/afa2014/awardcatogories.html |archive-date=2016-03-21 |title=Amrita film awards |publisher=amritatv.com}}</ref> |} == ಜೈಹಿಂದ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಜೈಹಿಂದ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು [[ಜೈಹಿಂದ್ ಟಿವಿ]] ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2007 |''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |title=Jaihind film awards announced |publisher=kerala.com |access-date=2014-11-14 |archive-date=2014-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2010 |{{mdash}} |ಚಲಚಿತ್ರ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/jai-hind-film-awards-announced-tamilfont-news-58720 |title=Jai Hind Film Awards announced |date=20 July 2010 |accessdate=14 Nov 2014 |work=indiaglitz.com |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172810/http://www.indiaglitz.com/jai-hind-film-awards-announced-tamilfont-news-58720 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/jai-hind-film-awards-2010-announced-2451 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406081142/http://www.metromatinee.com/news-articles/jai-hind-film-awards-2010-announced-2451 |archive-date=2016-04-06 |title=Jai Hind Film Awards 2010 announced !! |date=25 July 2010 |publisher=metromatinee.com}}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} | |- ! scope="row"| 2013 |''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' |{{won}} | |} == ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೈನಂದಿನ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ [[ಜನ್ಮಭೂಮಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://keralaonlinenews.com/|title=&#124;|website=keralaonlinenews.com|access-date=2020-09-20|archive-date=2020-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901234355/https://keralaonlinenews.com/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row"| 2018 |''[[ಒಡಿಯನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|title=Janmabhumi Cinema Awards 2018: Mohanlal Actor and Nimisha Sajayan Actress|url=https://global.janmabhumidaily.com/news861146|accessdate=18 July 2019|work=[[Janmabhumi]]|date=12 July 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718092211/https://global.janmabhumidaily.com/news861146|url-status=live}}</ref> |} == ದಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ದಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ನ ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಸುದ್ದಿ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಪುರುಷ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/The-Kochi-Times-Film-Awards-2011/articleshow/14341029.cms |title=The Kochi Times Film Awards 2011 |date=23 June 2012 |access-date=2013-07-04 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-23/news-and-interviews/32369964_1_video-mohanlal-kavya-madhavan |work=[[The Times of India]] |url-status=live }}</ref> |} == ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]'' | rowspan="4" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="Balettan" /> |- ! scope="row"| 2004 |''[[ವಿಸ್ಮಯಥುಂಬಾತು]]'', ''[[ಮಂಪಳಕ್ಕಾಲಂ]]'' |{{won}} | |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |{{won}} | |- ! scope="row"| 2007 |''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/audience-council-award-for-mohanlal-kavya-madhavan-malayalam-news-36730 |title=Audience council award for Mohanlal, Kavya Madhavan |date=21 February 2008 |work=indiaglitz.com |access-date=14 November 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924061450/http://www.indiaglitz.com/audience-council-award-for-mohanlal-kavya-madhavan-malayalam-news-36730 |url-status=live }}</ref> |} == ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == 1993 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ]], ಮತ್ತು ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2008 |''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]'', ''[[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://businessofcinema.com/bollywood-news/nominations-announced-for-v-shantaram-awards-2008/25824 |title=Nominations announced for V Shantaram Awards 2008 |publisher=Business of Cinema |date=19 November 2008 |accessdate=5 April 2016 |last=BOC Editorial |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160422002454/http://businessofcinema.com/bollywood-news/nominations-announced-for-v-shantaram-awards-2008/25824 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಭ್ರಮರಂ]]'' |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-actress-sandhya-to-be-honoured-at-v-shantaram-awards-1325669 |title=Actress Sandhya to be Honoured at V Shantaram Awards |work=[[Daily News and Analysis]] |date=20 December 2009 |accessdate=5 April 2016 |last=Press Trust of India |location=Mumbai |archive-date=8 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808032030/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-actress-sandhya-to-be-honoured-at-v-shantaram-awards-1325669 |url-status=live }}</ref> |} == [[ರಾಮು ಕಾರಿಯಾತ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"|2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cinemadoctor.blogspot.com/2012/01/ramu-karyat-award-for-mohan-lal-kavya.html|title=Ramu Kariat Awards|access-date=27 January 2012|archive-date=30 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130131254/http://cinemadoctor.blogspot.com/2012/01/ramu-karyat-award-for-mohan-lal-kavya.html|url-status=live}}</ref> |} == ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು == * 1977-78 ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್<ref name="blackbelt">[http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1310726.ece "Blackbelt for Mohanlal"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130413204428/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1310726.ece |date=2013-04-13 }}. ''[[The New Indian Express]]''. 23 October 2012. Retrieved 24 October 2012.</ref> * 2003 [[ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘ]]ದಿಂದ ''ವರ್ಷದ ಕೊಡುಗೆದಾರ'' ಗೌರವ<ref>{{Cite web |date=2003-05-13 |title=IMA Award for Mohanlal |url=https://mohanlalonline.com/Content/ima_award_for_mohanlal./ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003180421/https://mohanlalonline.com/Content/ima_award_for_mohanlal./ |archive-date=2023-10-03 |access-date=2024-07-26 |website=MohanlalOnline}}</ref> * 2005 [[ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್#ಜೆ.ಸಿ. ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜೆ.ಸಿ. ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಥನ್ಮತ್ರ]]<ref name=":0">{{Citation|title=Thanmathra|date=2021-05-10|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Thanmathra&oldid=1022432269|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-07-09}}</ref> * 2005 ಕಲಾ ಕೇರಳಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಥನ್ಮತ್ರ]]<ref name=":0" /> * 2005 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಥನ್ಮತ್ರ]]<ref name=":0" /> * 2006 [[CNN-IBN]] ಸಮೀಕ್ಷೆ – ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೇರಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{Cite news |url=http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-tops-popular-keralite-poll/25523-3.html |title=Mohanlal tops popular Keralite poll |publisher=CNN-IBN |date=6 November 2006 |work=ibnlive.in.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010015646/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-tops-popular-keralite-poll/25523-3.html |archive-date=10 October 2014}}</ref> * 2007 ಕೇರಳ [[HIV/AIDS|ಏಡ್ಸ್]] ನಿಯಂತ್ರಣ ಸೊಸೈಟಿ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ<ref>{{Cite news |url=http://zeenews.india.com/home/mohanlal-goodwill-ambassador-for-aids-awareness-prog_359645.html |title=Mohanlal goodwill ambassador for AIDS awareness prog |date=12 March 2007 |agency=[[Zee News]] |access-date=24 May 2015 |archive-date=24 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524213445/http://zeenews.india.com/home/mohanlal-goodwill-ambassador-for-aids-awareness-prog_359645.html |url-status=live }}</ref> * 2009 ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/actor-mohanlal-runs-for-kerala-athletes/article129968.ece |title=Actor Mohanlal runs for Kerala athletes |date=1 November 2009 |access-date=24 May 2015 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211831/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/Actor-Mohanlal-runs-for-Kerala-athletes/article16470312.ece |url-status=live }}</ref> * 2009 [[ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]] "ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು" ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref name="onlookers">{{Cite web |title=Interesting Facts about Mohanlal |date=27 January 2015 |url=http://onlookersmedia.in/onlookerslive/10-interesting-facts-about-mohanlal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190908133435/http://onlookersmedia.in/onlookerslive/10-interesting-facts-about-mohanlal |archive-date=2019-09-08 |access-date=2020-05-07}}</ref> * 2009 [[ಚಿತ್ರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ#ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<ref>{{Cite web |date=19 September 2009 |title=Chithira Tirunal award for Mohanlal |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Chithira-Tirunal-award-for-Mohanlal/article16882326.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211310/https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Chithira-Tirunal-award-for-Mohanlal/article16882326.ece |archive-date=27 January 2021 |website=[[The Hindu]]}}</ref> * 2009 ವಾರ್ಷಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಭ್ರಮರಂ]]<ref name=":1">{{Citation|title=Bhramaram|date=2021-06-20|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhramaram&oldid=1029569132|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-07-09}}</ref> * 2009 [[ಕೈರಳಿ ಟಿವಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಭ್ರಮರಂ]]<ref name=":1" /> * 2009 ಜೇಸೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಭ್ರಮರಂ]]<ref name=":1" /> * 2010 [[ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್]] ಅವರನ್ನು "100 ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಭಾರತೀಯರು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/kalam-ratan-tata-india-s-most-trusted-mayawati-least/article1-514441.aspx |title=Kalam, Ratan Tata India's most trusted, Mayawati least |last=IANS |date=2 March 2010 |agency=[[Hindustan Times]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524194509/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/kalam-ratan-tata-india-s-most-trusted-mayawati-least/article1-514441.aspx |archive-date=24 May 2015}}</ref> * 2010 [[ಥಿಕ್ಕುರಿಸ್ಸಿ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್]] ಸ್ಮಾರಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅವರ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ.<ref>{{cite news |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article479225.ece |title=Thikkurissy award for Mohanlal |publisher=[[The New Indian Express]] |date=29 September 2010 |access-date=5 April 2016 |archive-date=18 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418060119/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article479225.ece |url-status=dead }}</ref> * 2010 ಕೇರಳ [[ಕೈಮಗ್ಗ]] ಉದ್ಯಮ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ<ref>{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100142599 |archive-url=https://archive.today/20120729054009/http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100142599 |url-status=dead |archive-date=29 July 2012 |title=Mohanlal made goodwill ambassador of handloom textiles |website=NDTVmovies.com |date=31 May 2010}}</ref> * 2011 [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್]] ಸಮೀಕ್ಷೆ – ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೇರಳಿ<ref>{{Cite web|url=http://malayalamfilimnews.blogspot.com/2011/03/mohanlal-most-popular-keralite-2011.html|title=Malayalam Film News: Mohanlal – Most Popular Keralite 2011 Survey By Deccan Chronicle.|date=28 March 2011|access-date=13 May 2020|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211825/http://malayalamfilimnews.blogspot.com/2011/03/mohanlal-most-popular-keralite-2011.html|url-status=live}}</ref> * 2011 ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಸಂಘ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]<ref name=":2">{{Citation|title=Pranayam|date=2021-05-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pranayam&oldid=1022658419|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-07-09}}</ref> * 2011 ವೀವರ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]<ref name=":2" /> * 2011 ನಾನಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಉಲ್ಲೇಖ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]<ref name=":2" /> * 2011 ರಿಪೋರ್ಟರ್ ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]<ref name=":2" /> * 2012 ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಇರುವರ್]] ಅನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] [[ಸೈಟ್ ಅಂಡ್ ಸೌಂಡ್]] "ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ 1000 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. * 2013 ''[[ಔಟ್ಲುಕ್ (ಭಾರತೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ)|ಔಟ್ಲುಕ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' – "ಕೇರಳದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಭಾರತೀಯ".<ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/content11168.asp#I-Day%20Special:%20India%27s%20Most%20Influential |title=India's most influential |publisher=OutlookIndia.com |accessdate=15 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814000623/http://www.outlookindia.com/content11168.asp |archive-date=14 August 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?287338 |title=Mohanlal – The Most Inflential Indian from Kerala |publisher=OutlookIndia.com |accessdate=15 August 2013 |author=Minu Ittyipe |archive-date=14 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814172031/http://www.outlookindia.com/article.aspx?287338 |url-status=live }}</ref> * 2013 ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ (ಭಾರತ)|ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' 1991 ರಲ್ಲಿ ''ಭಾರತಂ'' ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 25 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>Prasad, Shishir. (2013-04-27) [http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 Forbes India Magazine – 25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150519053125/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |date=2015-05-19 }}. Forbesindia.com. Retrieved on 2017-05-31.</ref> * 2013 [[CNN-IBN]] "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 100 ವರ್ಷಗಳು" ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ – ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟರಲ್ಲಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನ.<ref>[http://news.entecity.com/mohanlal-comes-3rd-among-indias-great-actorscnn-ibn/ Mohanlal comes 3rd among India's great actors;CNN-IBN Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314022727/http://news.entecity.com/mohanlal-comes-3rd-among-indias-great-actorscnn-ibn/ |date=2013-03-14 }}. News.entecity.com (2013-03-10). Retrieved on 2017-05-31.</ref> * 2015 ಆಲ್-ಕೇರಳ ಅಡ್ವರ್ಟೈಸರ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸೀಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಅವರ ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ "ಕೇರಳದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಐಕಾನ್" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref>{{cite news |title=Business Honchos to Put Heads Together |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Business-Honchos-to-Put-Heads-Together/2015/11/26/article3146884.ece |work=[[The New Indian Express]] |date=26 November 2015 |accessdate=28 March 2016 |archive-date=9 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409014621/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Business-Honchos-to-Put-Heads-Together/2015/11/26/article3146884.ece |url-status=dead }}</ref> * 2016 ಕೇರಳ ಅಂಗಾಂಗ ದಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ.<ref>{{Cite web|date=|title=Kerala CM site|url=https://www.keralacm.gov.in/mrithasanjeevani/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718002415/http://www.keralacm.gov.in/mrithasanjeevani/|archive-date=2020-07-18|access-date=|website=}}</ref> * 2016 "[[ಮನೋರಮ ನ್ಯೂಸ್]]ಮೇಕರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್" ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದ [[ಕೇರಳಿ]] ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಬಿರುದು.<ref>{{cite news |title='Complete Actor' Mohanlal wins Manorama News Newsmaker 2016 award |url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/manorama-news-newsmaker-2016-mohanlal.html |accessdate=15 January 2017 |work=[[Malayala Manorama]] |date=15 January 2017 |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116170404/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/manorama-news-newsmaker-2016-mohanlal.html |url-status=live }}</ref> * 2017 "ಇಂಡಿಯನ್ ಐಕಾನ್ 2017" ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಹ್ರೈನ್ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ.<ref>{{cite news |title='ഫ്രണ്ട്‌സ് ഓഫ് ബഹ്റൈന്‍ ഇന്ത്യന്‍ ഐക്കണ്‍ പുരസ്‌കാരം മോഹന്‍ലാലിന്' ഫ്രണ്ട്‌സ് ഓഫ് ബഹ്റൈന്‍ ഇന്ത്യന്‍ ഐക്കണ്‍ പുരസ്‌കാരം മോഹന്‍ലാലിന് |url=https://www.mathrubhumi.com/gulf/bahrain/mohanlal-friends-of-bahrain-indian-icon-award-1.1947551 |accessdate=19 May 2017 |archive-date=19 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519103915/http://www.mathrubhumi.com/gulf/bahrain/mohanlal-friends-of-bahrain-indian-icon-award-1.1947551 |url-status=live }}</ref> * 2018 [[ಪಿ. ಕೇಶವದೇವ್#ಕೇಶವದೇವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಪಿ. ಕೇಶವದೇವ್ ಡಯಾಬ್ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕೇರಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<ref>{{cite web|title=Mohanlal receives P Keshav Dev Award 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/mohanlal-receives-p-keshav-dev-award-2018/articleshow/64961942.cms|work=[[The Times of India]]|date=14 July 2018|accessdate=13 May 2020|archive-date=4 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204195919/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/mohanlal-receives-p-keshav-dev-award-2018/articleshow/64961942.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=11 July 2018: 14th P.Kesavadev Awards|url=http://diabscreenkerala.net/prgms/2018/july_11_2018.html |date=11 July 2018|accessdate=13 May 2020}}</ref> * 2019 ''ಪ್ರಣವಪಥ್ಮಂ ಪುರಸ್ಕಾರಂ'' [[ಸಂತಿಗಿರಿ|ಸಂತಿಗಿರಿ ಆಶ್ರಮ]]ದಿಂದ<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2019/03/25/mohanlal-receives-pranava-pathmam-award-by-santhigiri.html|title=3 സ്ഥാനാർഥികളും സാക്ഷി; ശാന്തിഗിരി പ്രണവപത്മം ഏറ്റുവാങ്ങി മോഹൻലാൽ|website=3 സ്ഥാനാർഥികളും സാക്ഷി; ശാന്തിഗിരി പ്രണവപത്മം ഏറ്റുവാങ്ങി മോഹൻലാൽ}}</ref> * 2019 [[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಳವಿಲ್]] ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು – ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನರ್ ನಟ<ref>{{cite web|title=Mazhavil Entertainment Awards 2019: here's the list of winners|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html|date=7 May 2019|work=[[Manorama Online]]|access-date=5 August 2020|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030145444/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html|url-status=live}}</ref> * 2020 ಪಿ. ವಿ. ಸಾಮಿ ಸ್ಮಾರಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ]]ಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವಶಾಂತಿ ಫೌಂಡೇಶನ್]] ಮೂಲಕ ದಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ<ref>{{Cite news|last=Award|first=PV Sami|title=Mathrubhumi News|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/pv-sami-memorial-award-for-mohanlal-1.5013632}}</ref> * 2021 [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ [[ಕ್ಷಯರೋಗ]] ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಅಭಿಯಾನದ ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ<ref>{{Cite news|date=|title=The news minute|work=|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-be-goodwill-ambassador-keralas-tuberculosis-eradication-programme-141935|url-status=live|access-date=|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122064725/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-be-goodwill-ambassador-keralas-tuberculosis-eradication-programme-141935}}</ref> * 2022 [[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಳವಿಲ್]] ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು – ಮಾಸ್ಟರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನರ್ ಅಭಿನಯ<ref>{{cite web | url=https://www.keralatv.in/mazhavil-entertainment-awards-winners/ | title=Mazhavil Entertainment Awards 2022 Winners Are Mohanlal, Manju Warrier | date=29 August 2022 }}</ref> * 2024 [[ಶ್ರೀಕುಮಾರನ್ ತಂಪಿ]] ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ<ref>{{Cite web |last=SV |first=Swathi |date=2024-07-03 |title=Sreekumaran Thambi Foundation award to Actor Mohanlal |url=https://en.thekarmanews.com/sreekumaran-thambi-foundation-award-to-actor-mohanlal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706100529/https://en.thekarmanews.com/sreekumaran-thambi-foundation-award-to-actor-mohanlal/ |archive-date=2024-07-06 |access-date=2024-07-06 |website=Karma News}}</ref> * 2024 [[ಕಲಾಭವನ್ ಮಣಿ]] ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು - [[ಬರ್ರೋಜ್ 3D]] ಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶಕ.<ref>{{Cite web|url=https://www.southlive.in/movie/film-news/mohanlal-wins-kalabhavan-mani-memorial-award-for-best-debut-director#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17474666917826&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.southlive.in%2Fmovie%2Ffilm-news%2Fmohanlal-wins-kalabhavan-mani-memorial-award-for-best-debut-director|title=മികച്ച നവാഗത സംവിധായകന്‍ മോഹന്‍ലാല്‍; കലാഭവന്‍ മണി മെമ്മോറിയല്‍ പുരസ്‌കാരം|website=SouthLive}}</ref> * 2025 ''[[ತುದರುಂ]]'' ಗಾಗಿ ಮಲಯಾಳ ಪುರಸ್ಕಾರ ಸಮಿತಿಯ ಮಲಯಾಳ ಪುರಸ್ಕಾರಂ 1201 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ<ref>{{Cite web |date=2025-08-17 |title=ഒമ്പതാമത്‌ മലയാള പുരസ്കാരങ്ങൾ: മോഹൻലാലിനും സിബി മലയിലിനും അഭിലാഷ് മോഹനനും അവാര്‍ഡ്‌ |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/malayalam-puraskaram-2025-winners-1.10839857 |access-date=2025-08-17 |website=[[Mathrubhumi]]}}</ref> * 2025 [[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಳವಿಲ್]] ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು – ವರ್ಷದ ಮನರಂಜಕ<ref>{{Cite web |title=Mazhavil Entertainment Awards: Mohanlal wins Entertainer of the Year for 'Thudarum' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/08/18/mazhavil-entertainment-awards-malayalam-cinema-star-studded-event.html |access-date=2025-09-22 |website=Mazhavil Entertainment Awards: Mohanlal wins Entertainer of the Year for 'Thudarum' |language=en}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{notelist}} {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category}} * [http://www.thecompleteactor.com ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829082013/https://www.thecompleteactor.com/ |date=29 August 2019 }} * {{IMDb name|0482320|name=Mohanlal}} * {{Rotten-tomatoes-person|mohanlal|Mohanlal}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್}} [[ವರ್ಗ:ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್| ]] [[ವರ್ಗ:1960 ರ ಜನನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ರಂಗಭೂಮಿ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಪತನಂತಿಟ್ಟದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತಿರುವನಂತಪುರದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗೌರವ ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]] b41kydu7lw5mxj13dnhe8tbv1cgqnfh 0 27319 1379777 1362362 2026-08-10T08:53:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379777 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Lakshmi Mittal | image = Lakshmimittal22082006.jpg | image_size = | birth_date = {{Birth date and age|1950|06|15|df=y}} | birth_place = [[Sadulpur]], [[Rajasthan, India]] | citizenship = India | residence = [[London]], United Kingdom | ethnicity = Indian | occupation = [[Chairman]] & [[CEO]] of [[ArcelorMittal]] | alma_mater = [[St. Xavier's College, Calcutta]]<ref>{{cite web |url=http://www.arcelormittal.com/index.php?lang=en&page=256&width=420&height=500&tb0=1 |title=Chairman of the Board of Directors and CEO |publisher=Arcelormittal.com |date=1950-06-15 |accessdate=2010-09-07 |archive-date=22 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110822011742/http://www.arcelormittal.com/index.php?lang=en&page=256&width=420&height=500&tb0=1 |url-status=dead }}</ref> | spouse = | country = India | children = Vanishaa Mittal<br>[[Aditya Mittal]] | networth = {{Gain}}US$28.7 [[1,000,000,000 (number)|billion]] (2010)<ref name="forbes1">[http://www.forbes.com/profile/Lakshmi-Mittal Forbes topic page on Lakshmi Mittal] Forbes.com. Retrieved April 2010.</ref> | religion = [[Hinduism]] }} '''ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣ್‌ (ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌) ಮಿತ್ತಲ್‌''' ({{lang-raj|लक्ष्मी मित्तल}}; (ಜನನ: 15 ಜೂನ್‌ 1950)<ref>{{cite web | url=http://www.arcelormittal.com/index.php?lang=en&page=256&width=420&height=500&tb0=1 | title=Lakshmi N. Mittal / Chairman of the Board of Directors and CEO | publisher=Arcelor Mittal | accessdate=7 October 2010 | archive-date=22 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110822011742/http://www.arcelormittal.com/index.php?lang=en&page=256&width=420&height=500&tb0=1 | url-status=dead }}</ref> ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದವರು {{nowrap|[[Business magnate|steel tycoon]]}} ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಬಿಲಿಯನೇರ್. ಅವರು 2006 ರ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಆರ್ಸೆಲರ್ ಮಿತ್ತಲ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯಂತೆ 2010ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ [[ಯುರೋಪ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಬಗ್ಗೆ 2010ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿ ಹೊರಬಿದ್ದಿದೆ.ಇವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಪತ್ತು 28.7 ಶತಕೋಟಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ಗಳು ಆಗಿದೆ. (19.3 ಶತಕೋಟಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪೌಂಡ್‌ಗಳು).<ref name="forbes1" /> ''ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' ‌ ಪತ್ರಿಕೆಯು 2006ರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ಗೆ ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ''ಟೈಮ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆಯ,2007ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ 100 ಅತಿ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಸಹ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಧಾನಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಭಾರತೀಯರ ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಜಾಗತಿಕ ಸಲಹಾ ಪರಿಷತ್‌ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://moia.gov.in/writereaddata/pdf/PM_Global_Council_Notification_2.1.09.pdf |title=Full page fax print |format=PDF |date= |accessdate=2010-10-28 |archive-date=11 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511232719/http://moia.gov.in/writereaddata/pdf/PM_Global_Council_Notification_2.1.09.pdf |url-status=dead }}</ref> ಗೋಲ್ಡ್ಮನ್‌ ಸ್ಯಾಚ್ಸ್‌, ಇಎಡಿಎಸ್‌ ಹಾಗೂ ಐಸಿಐಸಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್‌<ref>ಐಎಚ್‌ಟಿ (2008)[https://web.archive.org/web/20080705165325/http://www.iht.com/articles/2008/06/29/business/mittal.php ಮಿತ್ತಲ್‌ ಜಾಯಿನ್ಸ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಸಾಚ್ಸ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌]. 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌ 10ರಂದು ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವ ಉಕ್ಕು ಸಂಘದ ಹಾಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಝಕ್‌ಸ್ತಾನದಲ್ಲಿರುವ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ ಪರಿಷತ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೂಡಿಕೆ ಪರಿಷತ್‌, ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪರಿಷತ್‌ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಇಎಡಿಎಸ್‌ ಎನ್‌ವಿ (2009)[http://www.eads.com/1024/en/corporate_governance/Board_of_Directors/members/Mittal.html ಇಎಡಿಎಸ್‌ ಎನ್‌.ವಿ.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 2009ರ ಜೂನ್ 30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕೆಲ್ಲೊಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಸೇಂಟ್‌ ಕ್ಸೇವಿಯರ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘದ ಲಂಡನ್‌ ವಿಭಾಗದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ 6.8 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 68 ಜನ ಅತಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ 44ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಪ್ರತಿ ಐದು ಕಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಂಸ್ಥೆ ತಯಾರಿಸುವ ಉಕ್ಕಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವರ ಪುತ್ರಿ ವನೀಶಾ ಮಿತ್ತಲ್‌ರ ವಿವಾಹವು ವಿಶ್ವದ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಅದ್ದೂರಿಯಾದ ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.forbes.com/wealth/powerful-people/list ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]</ref><ref>[http://www.forbes.com/2007/11/15/billionaires-mittal-hariri-biz-cx_1115heiresses_slide_2.html?thisspeed=20000&amp;boxes=custom ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌: ದಿ 20 ಮೋಸ್ಟ್‌ ಇಂಟ್ರಿಗ್ವಿಂಗ್‌ ಬಿಲಿಯನೆಯರ್‌ ಹೇಯ್ರೆಸಸ್‌]</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಚೂರೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸದುಲ್ಪುರ್‌ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಿವಾಸ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮಾರ್ವಾಡಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರದ್ದು ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾರತೀಯ ಉಕ್ಕು ಉದ್ದಿಮೆದಾರರ ಕುಟುಂಬ - ಅವರ ತಂದೆ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಮಿತ್ತಲ್‌ ನಿಪ್ಪನ್‌ ಡೆನ್ರೊ ಇಸ್ಪಾಟ್‌ ಉದ್ದಿಮೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1990ರ ದಶಕದ ತನಕ, ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳೆಂದರೆ ನಾಗಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಉಕ್ಕಿನ ಹಾಳೆ ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಶೀತಲ-ಅಚ್ಚು ಗಿರಣಿ ಹಾಗೂ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಿಶ್ರಿತ ಲೋಹ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿದ್ದವು. ಇಂದು, ಮುಂಬಯಿಯ ಸನಿಹವಿರುವ ವಿಶಾಲ ಏಕೀಕೃತ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ, ಕುಟುಂಬದ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ರ ಸಹೋದರರಾದ ಪ್ರಮೋದ್‌ ಮತ್ತು ವಿನೋದ್‌ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಈ ಉದ್ದಿಮೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.managementtoday.co.uk/search/article/421099/lakshmi-mittals-ring-steel/ |title=Search leadership, business and management news and news analysis from MT and Management Today magazine |publisher=Managementtoday.co.uk |date=2010-09-03 |accessdate=2010-09-07 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮಿತ್ತಲ್‌ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆಗ 1976ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಉಕ್ಕಿನ ಉದ್ದಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಅದರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸ ಹೊರಟರು. [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಒಂದು ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವೊಂದನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಈ ವಿಭಾಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕೆಲ ಕಾಲದ ನಂತರ, ಸ್ಥಿತಿವಂತ ಹಣಕಾಸು ವಹಿವಾಟುದಾರರ ಪುತ್ರಿ ಉಷಾರನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ವಿವಾಹವಾದರು. ತಮ್ಮ ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗಿನ ತೀವ್ರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಎಲ್‌ಎನ್‌ಎಂ ಗ್ರೂಪ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು 1976ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಈ ಉದ್ದಿಮೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಿತ್ತಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಇಂದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಹದಿನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಿವೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಏಕೀಕೃತ ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಹಾಗೂ, ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆಯ ಬದಲಿಕೆಗೆ ನೇರ ಸಂಕುಚಿತ ಕಬ್ಬಿಣ (ಡಿಆರ್‌ಐ) ಎಂಬ ತುಣುಕು ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದರು. ಹೀಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಉಕ್ಕು ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಏಕೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಮಿತ್ತಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆಗ 2004ರಲ್ಲಿ ಇದು 42.1 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಸಾಗಿಸಿ, 22 ಶತಕೋಟಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭಾಂಶ ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ರಿಗೆ 1996ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಸ್ಟೀಲ್‌ನಿಂದ 'ವರ್ಷದ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಕ'; 1998ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯಾಪಾರಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮನೋಭಾವ, ನಾಯಕತ್ವ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿ ಉಕ್ಕು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಮೆಟಲ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪೇಯ್ನ್‌ವೆಬರ್ಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದ 'ವಿಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಫ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ವಿಷನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'; ಹಾಗೂ 2004ರಲ್ಲಿ ''ಫಾರ್ಚೂನ್'' ‌ ಪತ್ರಿಕೆಯಿಂದ '2004ರ ವರ್ಷದ ಯುರೋಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆದಾರ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ.‌ ಮಿತ್ತಲ್‌,2002ರಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪ್ರಧಾನಿ ಟೋನಿಬ್ಲೇರ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಶಾಮೀಲಾಗಿದ್ದರು. ಟೋನಿಬ್ಲೇರ್‌ರ ಲೇಬರ್‌ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಅವರು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮಿತ್ತಲ್‌ ಪರ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯಹಹಾರ ಕೊಡಿಸಲು ಬ್ಲೇರ್‌ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಲೇಬರ್‌ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಆನಂತರ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲೂ ಸಹ ಧಾರ್ಮಿಕ,ದಾನ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಕುಟುಂಬ== ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ರ ತಂದೆ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್‌ ಮಿತ್ತಲ್ ರಿಗೆ ಪ್ರಮೋದ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಎಂಬ ಸಹೋದರರಿದ್ದಾರೆ. ಆದಿತ್ಯ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ (ಸಿಎಫ್‌ಒ) ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ವನೀಷಾ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ರ ಪುತ್ರಿ. ==ಲಂಡನ್ 2012 ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಾಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು== ಅಧ್ಯಕ್ಷ (ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ) ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿನ ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌, 19.1 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ ಮೌಲ್ಯದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 16 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಲಿದೆ. ಉಳಿದ 3.1 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು ನೆರವನ್ನು ಲಂಡನ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಯೋಗವು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಹೂಡಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿ ಹೂಡಿಕೆ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದು ಯಾವುದೇ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವೊಂದಕ್ಕೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ, ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಕಾರ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಪೂರ್ವ ಲಂಡನ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಸುದೀರ್ಘ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಟಾನ ಮತ್ತು ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಹಣಕಾಸು ನೆರವನ್ನೂ ನೀಡಲಿದೆ.<ref name="arcelormittal49">ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ (2010)[http://www.arcelormittal.com/index.php?lang=en&amp;page=49&amp;tb0=408&amp;tblng=1 ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111202174427/http://www.arcelormittal.com/index.php?lang=en&page=49&tb0=408&tblng=1 |date=2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2011 }}. 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 3ರಂದು ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿನ್ಯಾಸ ನಿಯೋಗವಾಗಿರುವ ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ ಆರ್ಬಿಟ್‌ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲಿದೆ. ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ ಒದಗಿಸಿದ ಉಕ್ಕಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ನಿರ್ಮಾಣವು, ನಾಳಾಕಾರದ ಉಕ್ಕಿನ ಸತತ ಆವರ್ತಿಸುವ ಜಾಲಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಇಡೀ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಹಾಗೂ ಲಂಡನ್‌ ನಗರದ ಬಾನರೇಖೆಜ್ಕ್ಜ್ಕ್ಜ್ಕೀಉಜ್ಝುಇಹ್ಯುಯ್ಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="arcelormittal49" /> ==ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಪತ್ತು== ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ 2010ರಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ ವಿಶ್ವದ ಐದನೆಯ ಅತಿಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ 28.7 ಶತಕೋಟಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿದೆ. 2009ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಸಂಪತ್ತು ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ಶತಕೋಟಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="forbes1" /> ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯು,2009ರಲ್ಲಿ, 19.3 ಶತಕೋಟಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಹೊಂದಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು.<ref name="forbes1" /> ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆ'' ಯ ಪ್ರಕಾರ,2008ರಲ್ಲಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ 2004ರ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ 61ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ 2003ರ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು 62ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಕ್ಕಿನ ಉದ್ದಿಮೆ [[ಆರ್ಸೆಲೊರ್ ಮಿಟ್ಟಲ್|ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಕುಟುಂಬವು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಬಹುಪಾಲು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news| title=Mittal announces bid for rival Arcelor | publisher=The Guardian |date=27 January 2006 | url=http://business.guardian.co.uk/story/0,,1696397000,00.html | location=London}} {{Dead link|date=September 2010|bot=RjwilmsiBot}}</ref> ==ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಕಾರ್ಯಗಳು== ಭಾರತವು ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2000 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪದಕ ([[ಕಂಚಿನ ಪದಕ|ಕಂಚು]]), ಅಥೆನ್ಸ್‌ 2004 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪದಕ (ರಜತ) ಗಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಗಮನಿಸಿದರು. ಅವರು 9 ದಶಲಕ್ಷ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ ಮೌಲ್ಯದ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಎಂಬ ಕ್ರೀಡಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಇದರ ಮೂಲಕ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಬಲ್ಲ ಹತ್ತು ಜನ ಭಾರತೀಯ ಅಥ್ಲೀಟ್‌ ಪಟುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿದರು.<ref>[http://dnaindia.com/report.asp?NewsID=9054 ಡಿಎನ್‌ಎ - ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ - ಮಿತ್ತಲ್ಸ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಡ್ರೀಮ್‌ ಇಸ್‌ ವರ್ತ್‌ ರುಪೀಸ್‌ 40 ಕರೋಡ್‌ - ಡೇಯ್ಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌ &amp; ಅನಲಿಸಿಸ್‌]</ref> ಮಿತ್ತಲ್‌, [[ಅಭಿನವ್ ಬಿಂದ್ರಾ|ಅಭಿನವ್‌ ಭಿಂದ್ರಾ]]ರಿಗೆ 2008ರಲ್ಲಿ 1.5 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ (15 ದಶಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಬಹುಮಾನ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದರು. ಆಭಿನವ್‌, 2008 ಬೀಜಿಂಗ್‌ [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]]‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಷೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ಕ್ಕೆ ಸ್ವರ್ಣ ಪದಕ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಅವರಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಿದ್ದರು. ಬಿಬಿಸಿ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡ ''ದಿ ಅಪ್ರೆಂಟೀಸ್‌'' ಎಂಬ ಖ್ಯಾತನಾಮರ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸುಮಾರು 1 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ''ಕಾಮಿಕ್‌ ರಿಲೀಫ್‌ 2007'' ಗಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿದರು. ಸುರಕ್ಷಿತ, ಬಹುಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸಲು, ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಬಹಳ ಸಕ್ರಿಯವಾದ ಸಿಎಸ್‌ಆರ್‌ (ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವಾ ಸಂಬಂಧ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ ಉದ್ದಿಮೆ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಹಲವು ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಟೀಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಪಗಳು== ===ಬಿಎಚ್‌ಎಸ್‌=== ಪೊಲೆಂಡ್‌ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಕ್ಕಿನ ಉದ್ದಿಮೆ ಪಿಎಚ್ಎಸ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ನ್ನು ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮಾಡುವಂತೆ ಪೊಲೆಂಡ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಮನವೊಲಿಸಲು, ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಮರೆಕ್‌ ಡೊಕ್ನಲ್‌ ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ವಿವಾದದಲ್ಲಿ, ರಷ್ಯನ್‌ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ಪೊಲೆಂಡ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಮರೆಕ್‌ರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="times">[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article395940.ece ಹೌ ಟೈಕೂನ್‌ ವೆಂಟ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಪೊಲೊ ಲಾನ್ಸ್‌ ಟು ಪೊಲಿಷ್‌ ಜೈಲ್‌]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ದಿ ಟೈಮ್ಸ್‌, 27 ನವೆಂಬರ್‌ 2004.</ref> ಪಿಎಚ್‌ಎಸ್‌ನ್ನು 2004ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟವಾದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪುನಃ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವ ಇಂಗಿತವಿದೆ ಎಂದು ಪೊಲಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರ 2007ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.abcmoney.co.uk/news/16200741062.htm |title=Poland wants to renegotiate terms of PHS sale to Arcelor Mittal |publisher=Abcmoney.co.uk |date= |accessdate=2010-09-07 |archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930221131/http://www.abcmoney.co.uk/news/16200741062.htm |url-status=dead }}</ref> ===ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಗುಲಾಮರಂತೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡ ಆರೋಪಗಳು=== ಕೆಲಸದ ವೇಳೆ ತಮ್ಮ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಾವುನೋವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ ನಂತರ, ಮಿತ್ತಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನೌಕರರು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ 'ಗುಲಾಮ-ಶ್ರಮ' ಪದ್ಧತಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article1909761.ece |title=ಯುಕೆಸ್‌ ರಿಚಸ್ಟ್ ಮನ್‌ ಇನ್‌ ಸ್ಲೇವ್‌ ಲೇಬರ್‌ ರೊ |access-date=21 ಜನವರಿ 2011 |archive-date=6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906195347/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article1909761.ece |url-status=dead }}</ref> [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್|ಕಜಕಸ್ತಾನ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ಅನಿಲ ಶೋಧಕಗಳಿಂದಾಗಿ, 2004ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಗಳು ಸಂಭವಿಸಿ,23 ಮಂದಿ ಗಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮೃತರಾಗಿದ್ದರು. ===ಮಿತ್ತಲ್‌ ವ್ಯವಹಾರ: 'ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ'=== {{Main|Mittal Affair}} ಅಂದಿನ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಪ್ರಧಾನಿ ಟೋನಿ ಬ್ಲೇಯ್ರ್‌ ಮತ್ತು ಮಿತ್ತಲ್‌ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು (ದಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಅಫೇರ್‌) ಪ್ಲೇಯ್ಡ್‌ ಸಂಸದ ಆಡಮ್‌ ಪ್ರೈಸ್,‌ 2002ರಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗ ಮಾಡಿದಾಗ ದೊಡ್ಡ ವಿವಾದವುಂಟಾಯಿತು. ಇದನ್ನು 'ಗಾರ್ಬೇಜ್‌ಗೇಟ್'‌ ಅಥವಾ ''ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ (Cash for Influence)'' ಎಂದೂ ಇದು ಕುಖ್ಯಾತವಾಯಿತು.<ref name="news.bbc.co.uk">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/1813620.stm ಪ್ಲೇಯ್ಡ್‌ ರಿವೀಲ್ಸ್‌ ಲೇಬರ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಕ್ಯಾಷ್‌ ಲಿಂಕ್‌. ಸೋಮವಾರ 11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2002, ಆಯ್ದದ್ದು 11 ಜನವರಿ 2007]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/1820324.stm ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಿತ್ತಲ್‌, ಉಕ್ಕು ಗಿರಣಿ ದಶಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿ, ಗುರುವಾರ 14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2002, ಆಯ್ದದ್ದು 11 ಜನವರಿ 2007]</ref><ref name="ReferenceA">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/1818955.stm ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ: 'ಗಾರ್ಬೇಜ್‌ಗೇಟ್‌' ಗುರುವಾರ, 14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2002 ಆಯ್ದದ್ದು 11 ಜನವರಿ 2007]</ref> ಮಿತ್ತಲ್‌ರ ಎಲ್‌ಎನ್‌ಎಂ ಉಕ್ಕು ಉದ್ದಿಮೆಯು ಡಚ್‌ ಆಂಟಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ 100,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪೈಕಿ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ 1%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. [[ರೊಮಾನಿಯ|ರೊಮಾನಿಯಾ]] ದೇಶದ ಸರ್ಕಾರೀ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಕ್ಕು ಉದ್ದಿಮೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮಿತ್ತಲ್‌ ಟೋನಿ ಬ್ಲೇಯ್ರ್‌ರ ಸಹಯೋಗ ಕೋರಿದ್ದ ವಿಚಾರ ಬಯಲಾಯಿತು.<ref name="ReferenceA" /> ಬ್ಲೇಯ್ರ್‌ ರೊಮಾನಿಯಾ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ, 'ಆ ಉಕ್ಕು ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಖಾಸಗೀಕರಿಸಿ, ಮಿತ್ತಲ್‌ಗೆ ಮಾರಿದಲ್ಲಿ, ರೊಮಾನಿಯಾ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಸೇರುವ ಹಾದಿ ಸುಗಮ' ಎಂದಿತ್ತು. ಈ ಪತ್ರದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಪ್ರೈಸ್‌ 'ಅದ್ಹೇಗೋ' ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.<ref name="news.bbc.co.uk" /> ಬ್ಲೇಯ್ರ್‌ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ತುಸು ಮುಂಚೆ, ಮಿತ್ತಲ್ ಒಬ್ಬ‌ 'ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ' ಎಂಬ ಒಂದು ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು.<ref name="ReferenceA"/> ===ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ರೇಂಜರ್ಸ್‌=== ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ಷಿಪ್]]‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿಗ್ಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ಎವರ್ಟನ್‌ ತಂಡಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ನಂತರ ಮಾರಲು ಮಿತ್ತಲ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಪೈಪೋಟಿದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಮಿತ್ತಲ್‌ ಪರಿವಾರವು ಫ್ಲಾವಿಯೊ ಬ್ರಯಾಟೋರ್‌ ಮತ್ತು ಮಿತ್ತಲ್‌ರ ಸ್ನೇಹಿತ ಬರ್ನೀ ಎಕ್ಲೆಸ್ಟೋನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ರೇಂಜರ್ಸ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ 20%ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಕೊಂಡರೆಂದು 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 20ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news | title = QPR secure huge investment boost | work = BBC | accessdate = 2007-12-20 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/q/qpr/7154202.stm | date=20 December 2007 | location=London}}</ref> ಹೂಡಿಕೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ, ಮಿತ್ತಲ್‌ರ ಅಳಿಯ ಅಮಿತ್‌ ಭಾಟಿಯಾ ತಂಡದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಹೂಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೂಡುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಸಹ ಸೇರಿ, ರೊಮನ್‌ ಅಬ್ರಾಮೊವಿಚ್‌ರಂತಹ ಗಣ್ಯರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/12/21/sfnqpr121.xml ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಪುಷಸ್‌ ಕ್ಯೂಪಿಆರ್‌ ಅಪ್‌ ದಿ ರಿಚ್‌ ಲಿಸ್ಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624022842/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2007%2F12%2F21%2Fsfnqpr121.xml |date=24 ಜೂನ್ 2008 }} ಲೇಖಕರು ಕೆವಿನ್‌ ಗಾರ್ಸೈಡ್‌, ಡೇಯ್ಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರ್ಯಾಫ್‌, 21 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2007</ref> ಫ್ಲೇವಿಯೊ ಬ್ರಯಟೊರ್,‌ 2010ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 19ರಂದು ಕ್ಯೂಪಿಆರ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ತಂಡದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಪಾಲುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಿತ್ತಲ್‌ಗೆ ಮಾರಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಏಕೈಕ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವವರಾದರು.<ref>{{Cite news | title = Briatore resigns as QPR chairman | work = Reuters | accessdate = 2010-02-20 | url = http://in.reuters.com/article/motorSportsNews/idINLDE61I27B20100219 | date = 19 February 2010 | archive-date = 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201030124154/https://in.reuters.com/article/motorSportsNews/idINLDE61I27B20100219 | url-status = dead }}</ref> ===ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ=== ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬಂದರು ನಗರ ಕೋರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಐರಿಷ್‌ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು ಮಿತ್ತಲ್‌ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಪೌಂಡ್‌ ಹಣ ನೀಡಿ ಕೊಂಡರು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಂದರೆ 2001ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಆಗ 400 ಮಂದಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಬೀದಿಪಾಲಾದರು. ಆ ಉದ್ದಿಮೆಯಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸರೀಯ ವಿಚಾರಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಟೀಕೆಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಕೋರ್ಕ್‌ ಬಂದರನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸಲು ಪರಿಹಾರ ಧನ ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡಲು, ಸರ್ಕಾರವು ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿ, ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವ ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು 70 ದಶಲಕ್ಷ ಯುರೋಗಳು ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_20040808/ai_n12900740 |title=STEEL PLANT MESS BILL HAS DOUBLED &#124; Sunday Mirror Newspaper &#124; Find Articles at BNET |publisher=Findarticles.com |date=2004-08-08 |accessdate=2010-09-07 |first=Lisa |last=O'Connor |archive-date=2008-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023105912/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_20040808/ai_n12900740 |url-status=dead }}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಮಿತ್ತಲ್‌ [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]]ನ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಿತ್ತಲ್‌ 18-19 ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪ್ಯಾಲೆಸ್‌ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ ಸ್ವತ್ತನ್ನು 2004ರಲ್ಲಿ [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್]]‌ ಒಡೆಯ ಬರ್ನೀ ಎಕ್ಲೆಸ್ಟೋನ್‌ರಿಂದ 57 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ (128 ದಶಲಕ್ಷ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌) ಬೆಲೆಗೆ ಕೊಂಡರು. ಇದು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದುಬಾರಿ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news|title=$128M Spend for London House|publisher=MSNBC|date=12 April 2004|url=http://www.msnbc.msn.com/id/4722789/|access-date=21 ಜನವರಿ 2011|archive-date=27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061027175841/http://www.msnbc.msn.com/id/4722789/|url-status=dead}}</ref> [[ಲಂಡನ್]]‌ನ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಮನೆಯು, [[ತಾಜ್ ಮಹಲ್|ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್]]‌ಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಲ್ಲುಗಣಿಯಿಂದ ತರಿಸಲಾದ ಹಾಲುಗಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಅತಿಯಾದ ಸಂಪತ್ತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನತೋರುವವರನ್ನು 'ತಾಜ್‌ ಮಿತ್ತಲ್'‌ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://googlesightseeing.com/2007/07/13/takeover-week-billionaires-row-rob/ ಟೇಕೋವರ್‌ ವೀಕ್‌: ಬಿಲಿಯನೇಯ್ರ್ಸ್‌ ರೋ (ರಾಬ್‌) - ಗೂಗಲ್‌ ಸೈಟ್‌ಸೀಯಿಂಗ್‌]</ref> ಇವರ ವಿಶಾಲ ಮನೆಯಲ್ಲಿ 12 ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೋಣೆಗಳು, ಒಂದು ಒಳಾಂಗಣ ಈಜುಕೊಳ, ತುರ್ಕೀ ಶೈಲಿಯ ಸ್ನಾನಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು 20 ಕಾರ್‌ಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದಾದ ನಿಲುಗಡೆ ಸ್ಥಳವಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/2009/03/11/billionaire-homes-expensive-billionaires-2009-lifestyle-real-estate-homes_4.html?thisSpeed=30000 |title=Photo Gallery: Homes Of The Billionaires |publisher=Forbes.com |date=2002-05-22 |accessdate=2010-09-07 |archive-date=16 ಜುಲೈ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716043718/http://www.forbes.com/2009/03/11/billionaire-homes-expensive-billionaires-2009-lifestyle-real-estate-homes_4.html?thisSpeed=30000 |url-status=dead }}</ref> ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನೋಮ್‌ ಗಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ ಮುಂಚೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ, ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್‌ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಂ. 6 ಪ್ಯಾಲೆಸ್‌ ಗ್ರೀನ್ಸ್‌ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಮಿತ್ತಲ್ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರ ಆದಿತ್ಯ ಮಿತ್ತಲ್‌ಗಾಗಿ 117 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ ಬೆಲೆಗೆ‌ ಕೊಂಡರು. ಆದಿತ್ಯ ಮಿತ್ತಲ್‌, ಜರ್ಮನ್‌ ಮೂಲದ ಐಷಾರಾಮಿ ಉಡುಪು ವಿನ್ಯಾಸಕ ಉದ್ದಿಮೆ ಎಸ್ಕಾಡಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಡತಿ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಮೇಘಾ ಮಿತ್ತಲ್‌ರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಚೆ ಫಿಲಿಪಿನೊ ದೂತಾವಾಸ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್‌ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಂ. 9ಅ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಗ್ರೀನ್ಸ್‌ ಸ್ವತ್ತನ್ನು 2008ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರಿ ವನೀಷಾ ಮಿತ್ತಲ್-ಭಾಟಿಯಾ‌ಗಾಗಿ 70 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ ಬೆಲೆಗೆ ಕೊಂಡರು. ವನೀಷಾ, ಉದ್ಯಮಿ ಹಾಗೂ ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಅಮಿತ್‌ ಭಾಟಿಯಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಬಿಲಿಯನೇಯರ್ಸ್‌ ರೋ'ದಲ್ಲಿರುವ, ಒಟ್ಟು 500 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ ಮೌಲ್ಯದ ಮೂರು ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಠ ಸ್ವತ್ತುಗಳಿಗೆ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಒಡೆಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ‌. <ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1028725/The-Mittal-Monopoly-Britains-richest-man-buys-property-Billionaires-Row.html ದಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಮೊನೊಪೊಲಿ: ಬ್ರಿಟನ್ಸ್‌ ರಿಚೆಸ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಬಯ್ಸ್‌ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ]</ref> 46B, ದಿ ಬಿಷಪ್ಸ್‌ ಅವೆನ್ಯೂದಲ್ಲಿರುವ ಸಮ್ಮರ್‌ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಎಂಬ ಮನೆಗೂ ಸಹ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಒಡೆಯರು. ಇದು 40 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ಗಳ ಬೆಲೆಗಾಗಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿದೆಯೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ ಹೊಸದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಔರಂಗಝೇಬ್‌ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಿವೇಶನ 22ರಲ್ಲಿರುವ ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಬಂಗಲೆಯೊಂದನ್ನು 2005ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ಮನೆಯನ್ನಾಗಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ರಸ್ತೆಯು ಬಹಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಠ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೂತಾವಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿಗಳ ನಿವಾಸಗಳಿವೆ. ==ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== * 2010: ಕಝಕ್‌ಸ್ತಾನ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಆ ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ 'ಡೊಸ್ಟಿಕ್'‌ 1 ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. * 2008 : ಜೂನ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಸ್ಯಾಚ್ಸ್‌ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ನೇಮಕ. * 2007: ಮಿತ್ತಲ್‌ರಿಗೆ [[ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ '[[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]' ಪ್ರದಾನ.<ref name="eads.com">http://www.eads.com/1024/en/corporate_governance/Board_of_Directors/members/Mittal.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಇಎಡಿಎಸ್‌ ಎನ್‌.ವಿ.</ref> * 2007: ಮಿತ್ತಲ್‌ರಿಗೆ ಡ್ವೈಟ್‌ ಡಿ. ಐಸೆನ್ಹೋವರ್‌ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಲೀಡರ್ಷಿಪ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸ್ಪೇನ್‌ ದೇಶದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸಿವಿಲ್‌ ಮೆರಿಟ್‌, ಹಾಗೂ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಫೆಲೋಷಿಪ್‌ ಪ್ರದಾನ.<ref name="eads.com" /> * 2006: ''ಟೈಮ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆಯಿಂದ 'ವರ್ಷದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾರ್ತಾ-ವಿಷಯಕ ವ್ಯಕ್ತಿ' ಹಾಗೂ ''ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' ‌ನಿಂದ ಪರ್ಸನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಇಯರ್‌' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ. * 2004: ''ಫಾರ್ಚೂನ್'' ‌ ಪತ್ರಿಕೆಯಿಂದ 'ವರ್ಷದ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಉದ್ಯಮಿ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ * 1998: ವಿಲ್ಲಿ ಕೊರ್ಫ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ವಿಷನ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌ - ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮೆಟಲ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌'' ಮತ್ತು ''ಪೇಯ್ನ್‌ವೆಬರ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್'' ‌ * 1996: ವರ್ಷದ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಕ - ''ನ್ಯೂ ಸ್ಟೀಲ್‌'' ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ== * ಟಿಮ್‌ ಬೊಕೆ ಮತ್ತು ಬೈರೊನ್‌ ಔಸೆ - ''ಕೋಲ್ಡ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌'' (ಲಿಟ್ಲ್‌, ಬ್ರೌನ್‌, 2008). * ಯೋಗೇಶ್‌ ಛಾಬ್ರಿಯಾ - ''ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ ದಿ ಹ್ಯಾಪಿಯೊನೆಯರ್‌ ವೇ'' (ಸಿಎನ್‌ಬಿಸಿ - ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌18, 2008). *ನವಲ್‌ಪ್ರೀತ್‌ ರಂಗಿ-''ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ'' (ದಿ ಮ್ಯಾನ್‌ ವಿತ್‌ ಅ ಮಿಷನ್‌, 2010). ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ * ಮಾರ್ವಾಡಿಗಳು * B4U * [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.arcelormittal.com ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ ಅಂತರಜಾಲತಾಣ] * [http://www.arcelormittal.tv ಅರ್ಸೆಲರ್‌ಮಿತ್ತಲ್‌ ಅಂತರಜಾಲ ದೂರದರ್ಶನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110112081237/http://www.arcelormittal.tv/ |date=12 ಜನವರಿ 2011 }} * [http://www.time.com/time/europe/magazine/article/0,13005,901060213-1156507,00.html ಅರ್ಸೆಲರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಯತ್ನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಕುರಿತು ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830090011/http://www.time.com/time/europe/magazine/article/0,13005,901060213-1156507,00.html |date=30 ಆಗಸ್ಟ್ 2008 }} - ''ಟೈಮ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆ * [http://www.wharton.upenn.edu/whartonfacts/news_and_events/newsreleases/2007/p_2007_3_611.html ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಣ: ಪೆನ್ಸಿಲ್ವಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವ್ಹಾರ್ಟನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ - ಎಂಬಿಎ '13ನೆಯ ಸಮಾರಂಭ' ಆರಂಭ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902105120/http://www.wharton.upenn.edu/whartonfacts/news_and_events/newsreleases/2007/p_2007_3_611.html |date=2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 }} * [http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2014300/Lakshmi-Mittal-to-buy-Britainandrsquos-most-expensive-house-for-andpound117-million.html ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಟು ಬಯ್‌ ಬ್ರಿಟನ್ಸ್‌ ಮೋಸ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆನ್ಸಿವ್‌ ಹೌಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625045900/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2014300/Lakshmi-Mittal-to-buy-Britainandrsquos-most-expensive-house-for-andpound117-million.html |date=25 ಜೂನ್ 2008 }} - ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌ * [http://business.timesonline.co.uk/article/0,,9072-1521099,00.html ಮಿತ್ತಲ್‌ ಕುರಿತು ಲೇಖನ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆನ್ಲೈನ್‌ * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/1818955.stm ಮಿತ್ತಲ್‌ಗೇಟ್‌ ಹಗರಣ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು] - ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್‌ * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3830009.stm ಬಿಬಿಸಿ - ""ಗ್ಲಿಂಪ್ಸಿಂಗ್‌ ಎ ಫೇರಿಟೇಲ್‌ ವೆಡಿಂಗ್‌""] - ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್‌ * [http://www.coldsteelbook.com ''ಕೋಲ್ಡ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌'' ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mittalzlo.com ''ಮಿತ್ತಲ್‌ ಈವಿಲ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202025426/http://mittalzlo.com/ |date=2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 }} * [http://www.ohiocitizen.org/campaigns/isg/isg.html ''ಮಿತ್ತಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಕ್ಲೀವ್ಲೆಂಡ್ ವರ್ಕ್ಸ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121220232801/http://www.ohiocitizen.org/campaigns/isg/isg.html |date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012 }} * [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601100&amp;sid=azkhfjKQebj0 ಮಿತ್ತಲ್‌ ಕುಟುಂಬ ಎಸ್ಕಾಡಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಕೊಂಡ ಕುರಿತು ಲೇಖನ] - ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್‌ *[http://billionaires.forbes.com/topic/Lakshmi_Mittal ಲಕ್ಷ್ಮಿನಿವಾಸ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ವಿಷಯಪುಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231125323/http://billionaires.forbes.com/topic/Lakshmi_Mittal |date=31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 }} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME =Mittal, Lakshmi | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH =2 September 1950 | PLACE OF BIRTH =[[Sadulpur]], [[Rajasthan, India]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Mittal, Lakshmi}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೫೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಿತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಸೆಲರ್‌ ಮಿತ್ತಲ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ಕಿನ ಉದ್ದಿಮೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಉದ್ದಿಮೆದಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಲಂಡನ್‌ನ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಸದಸ್ಯರು (ಫೆಲೊಸ್‌)]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಶತಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ವಲಸಿಗರು.]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ಗೆ ಹೋದ ಭಾರತದ ವಲಸೆಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಬರ್‌ ಪಾರ್ಟಿ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌) ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಗರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಚೂರೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನಗರದ ಸೇಂಟ್‌ ಕ್ಸೇವಿಯರ್‌ ಕಾಲೇಜಿನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮೂಲದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] omc2qdqr6fdwgba6mv8ftzep5v93h8n 0 27748 1379657 1356554 2026-08-09T23:54:31Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379657 wikitext text/x-wiki {{Infobox Non-profit | Non-profit_name = British Council | Non-profit_logo = BritishCouncil.png | Non-profit_type = Cultural institution | founded_date = 1934 | founder = [[United Kingdom Government]] | location = <!-- this parameter modifies "Headquarters" --> | origins = | key_people = Vernon Ellis <small>(Chair)</small><br />Martin Davidson <small>(Chief Executive)</small> | area_served = Worldwide | product = British [[Culture of Britain|cultural]] and language education | focus = | method = | revenue = £982 million (2007/6) | endowment = | num_volunteers = | num_employees = | num_members = | subsid = | owner = | Non-profit_slogan = | homepage = [http://www.britishcouncil.org/ www.britishcouncil.org] | dissolved = | footnotes = }} [[File:British Council - London 1.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕಟ್ಟಡ]] ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮೂಲದ '''ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌''' ಒಂದು ಆರ್ಮ್ಸ್ ಲೆಂಗ್ತ್‌ ಬಾಡಿಯಾಗಿದ್ದು (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನ ಪಡೆಯುವ ಅರೆಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು) ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜ ಸನ್ನದು (ರಾಯಲ್ ಚಾರ್ಟರ್‌)ವಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, ವೇಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ದತ್ತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. 1934ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಇದಕ್ಕೆ, VIನೇ ಜಾರ್ಜ್‌ ದೊರೆಯು 1940ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಸನ್ನದನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>[http://www.britishcouncil.org/history-1940-royal-charter.htm ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ಕೌನ್ಸಿಲ್.ಆರ್ಗ್‌]</ref> ಇದರ 'ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ಇಲಾಖೆ'ಯು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಸರ್ಕಾರದೊಳಗೆ ಇರುವ ವಿದೇಶಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅದು ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹನಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಡೇವಿಡ್‌ಸನ್ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, 2007ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=July 2009}} ==ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ== ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಒಳಪಡುವ ಅಂಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ, "ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಲಾಭಕರವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಸೃಜನಶೀಲ ವಿಚಾರಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳ ಆಸ್ವಾದನೆ, ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು." ಇದರ ವಿದೇಶೀ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವು (ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌) ಸುಮಾರು 100 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 233 ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ವೈಟ್‌ಹಾಲ್‌ ಬಳಿಯಿರುವ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ ಇದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌‌, ಕಾರ್ಡಿಫ್‌‌, [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌‌]] ಮತ್ತು ಎಡಿನ್‌ಬರೊಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಖಾ ಕಚೇರಿಗಳಿವೆ.<ref>[http://www.britishcouncil.org/learning-contact-us ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ಕೌನ್ಸಿಲ್.ಆರ್ಗ್‌]</ref> 2006/07ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒಟ್ಟು 551 ಮಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡ್ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ 195 ಮಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡ್ ಅನುದಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.{{Citation needed|date=July 2009}} ಇನ್ನುಳಿದ ಹಣವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಶ್ ಕಲಿಸುವುದು, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಹೆ-ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದೆ. ಇದರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದರೆ 'ಕಲಿಕೆ/ಬೋಧನೆ, ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ' ಆಗಿದೆ. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಮೌಲಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮುಖ ಎಂಬಂತೆ ಇದ್ದ ಹಲವಾರು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು ಈಗ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=July 2009}}{{POV-statement|date=November 2010}} 2009ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ 400-500 ನೌಕರಿಯನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯಾಪಕ ಪುನರ್‌ರಚನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ಯಾಕ್‌-ಆಫೀಸ್‌ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕೇಂದ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.personneltoday.com/articles/2009/06/11/51030/british-council-plan-to-cut-500-jobs-and-offshore-to-india-slammed-by-union.html |title=ಪರ್ಸೊನೆಲ್‌ಟುಡೇ.ಕಾಂ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2010-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104061956/http://www.personneltoday.com/articles/2009/06/11/51030/british-council-plan-to-cut-500-jobs-and-offshore-to-india-slammed-by-union.html |url-status=dead }}</ref> 2009ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ರೆಬೆಕ್ಕಾ ವಾಲ್ಟನ್ 'ಮೊನೊಕಲ್‌' ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: "ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಜೊತೆಗೇ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ನಾವು ನಿಜಕ್ಕೂ ತುಂಬ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಗಡಿಗಳ ಆಚೆ ಈಚೆ ಸಂವಾದ, ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಕಲೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಚೇರಿಯ ಸದಸ್ಯರೊಬ್ಬರು ಕಲೆಗಳು ಈಗ ಟೂಲ್‌ಕಿಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅನುಮೋದನೆಗಳಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವದ್ದು ಎಂದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹೇಳುವುದನ್ನು ನಾನು ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಜನರು ಬ್ರಿಟನ್‌ನತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಧನಾತ್ಮಕ ಅನುಕೂಲಗಳ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನಾಶೀಲರಾಗಬೇಕೆಂದು ನಾವು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಬಿಆರ್‌ಐಸಿ (ಬ್ರೆಜಿಲ್‌, ರಷ್ಯಾ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ) ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸ ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ರಷ್ಯಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಠಿಣವಾದ ಪ್ರದೇಶ. ಗಲ್ಫ್‌ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಈಗಷ್ಟೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ನಾವು ಅಲ್ಲಿ ನಾಟಕರಚನೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಅದು ಯುವ ಜನರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ಬರೆಯುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾವುದು ಹಿಡಿದಿಡಬಲ್ಲದು ಎಂದು ನೋಡುವುದಾಗಿದೆ. ಸಮೀಪಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾಗಳಿಂದ ರಾಯಲ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಓದುವಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಗಲ್ಫ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಸಲು ನಾವು ಬಯಸಿದ್ದೇವೆ. ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿ ನಾವು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ; ಅಬು ದಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಲೋವ್‌ರೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಒಂದು ನಗರದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅದು ಬದಲಿಸುವಂತಿದ್ದರೆ, ಬ್ರಿಟನ್‌ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಯೋಚಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ." (ಮೊನೊಕಲ್‌ ಸಂಚಿಕೆ 26, ಸಂಪುಟ 3 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2009). ಮೊನೊಕಲ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು 2010ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ 'ಸಾಫ್ಟ್‌ ಪವರ್‌' ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ 'ಅಲಿಯಾನ್ಸ್‌ ಫ್ರಾಂಕಾಯಿಸ್‌' ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವನ್ನು 'ಎರಡನೆಯ' ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ 'ಸಾಫ್ಟ್‌ ಪವರ್‌' ಅನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡುವಾಗ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದೆ. 'ಮೊನೊಕಲ್‌'ನ ಅದೇ ಸಂಚಿಕೆಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡನ್ನಿನ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿ ಇಎಫ್‌ (ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌ ಫರ್ಸ್ಟ್) ಇಂಗ್ಲಿಶ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ವಹಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಿದೆ. ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ 'ಸಾಫ್ಟ್‌ ಪವರ್‌' ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ನ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ: http://www.monocle.com/sections/affairs/Magazine-Articles/The-new-soft-sell---Global/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217103807/http://monocle.com/sections/affairs/Magazine-Articles/The-new-soft-sell---Global/ |date=2010-12-17 }} ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌-ನಡೆಸುವ ಚಟುಟಿಕೆಗಳಾದ ಲಿಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಇಂಗ್ಲಿಶ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಎಫ್‌ಸಿಒ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಗಳಿಂದ ಅನುದಾನ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ - ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ವಿಮರ್ಶಕರು ಈ ಕುರಿತು ಹುಬ್ಬೇರಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Britishcouncil.org">[http://www.britishcouncil.org/libya-english-peacekeeping-english-project.htm ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ಕೌನ್ಸಿಲ್.ಆರ್ಗ್‌]</ref><ref>[http://marxistelf.wordpress.com/2009/09/05/lockerbie-and-the-british-council-business-as-usual/ ವರ್ಡ್‌ಪ್ರೆಸ್‌.ಕಾಂ]</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== 1920ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌, ಜರ್ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ನರ ಅಧಿಕೃತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದು ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಚೇರಿ(ಫಾರಿನ್ ಆಫೀಸ್‌ ಅಥವಾ ಫಾರಿನ್ ಆಂಡ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಆಫೀಸ್‌)ಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಪ್ರಚೋದನೆಯಾಯಿತು.<ref>ಲೀ, ಮ್ಯುನ 9, ಕೊಹೆನ್‌, ಜೊನಾಥನ್‌ ಅವರಿಂದ ಸಂಪಾದಿತ) (2004) ''ಎ ಪ್ಯಾನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೈಫ್‌: ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಆಂಡ್ ಪ್ರೋಸ್ ಆಫ್‌ ಮ್ಯುನ ಲೀ'' ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮ್ಯಾಡಿಸನ್, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್. [http://books.google.co.uk/books?id=1xxOg_S_MUwC&amp;pg=PA268 ಪುಟ 268], ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್‌ 0-299-20230-5</ref> ನಂತರ ಕೆಲವು ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ಅವರು 1934ರಲ್ಲಿ "ಬೇರೆ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಸಮಿತಿ" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="Off-Hist-30-40">[http://www.britishcouncil.org/history-when-1930s-1940s.htm "1930ರ ಮತ್ತು 1940ರ - ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ - ಇತಿಹಾಸ"] ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅಂತರ್ಜಾಲತಾಣದ ಪುಟ</ref> "ಸಮಿತಿ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಹುಬೇಗನೆ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು "ಬೇರೆ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌" ಎಂದಾಯಿತು.<ref name="Donaldson-1">ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ಸನ್‌, ಫ್ರಾನ್ಸಸ್‌ ಲಾನ್ಸ್‌ಡೇಲ್‌ (1984) ''ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌: ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಫಿಫ್ಟಿ ಈಯರ್ಸ್'' ಜೆ. ಕೇಪ್‌, ಲಂಡನ್‌, ಪುಟ 1, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್‌ 0-224-02041-2</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಮಿತಿಯ ಕೆಲಸಗಳು ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿದ್ದವು, ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸ ಪ್ರವಾಸಗಳು, ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು. ಮೊದಲು ಗಮನಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ, ನಂತರ ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಡದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಆಗಿತ್ತು. 1936ರಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ "ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌(ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌)" ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Donaldson-1" /> ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ದೂತಾವಾಸ(ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌)ಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ 1938ರಲ್ಲಿ ಈಜಿಪ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿ, ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಹೊರದೇಶದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು, ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಕುರಿತು ತೆರೆದಮನಸ್ಸು ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದವು. ಈ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ "ಮಾಹಿತಿ" ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 1939ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮಾಹಿತಿ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Off-Hist-30-40" /> ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಟಸ್ಥ ಸ್ವೀಡನ್‌, ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಪೈನ್‌ ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಯೂರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಬದಲಿಗೆ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿತ್ರಕೂಟದ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. 1939ರಲ್ಲಿ, ಈ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲು "ನಿವಾಸಿ ವಿದೇಶೀಯರ ವಿಭಾಗ'ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌‌, ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌, ಸ್ಟ್ರಾಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌-ಆನ್-ಅವೊನ್, ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಟನ್‌, ಎಡಿನ್‌ಬರೊ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೀತ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸಹಾಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಇದ್ದವು. ಜೊತೆಗೆ ಅತಿಥಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಂಘ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರಕೂಟದ ವಕೀಲರ ವಿರಾಮಕೋಣೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದ್ದಿತು.<ref>[http://www.britishcouncil.org/history-when-1940s-allied-centres.htm "ಅಲೈಡ್‌ ಸೆಂಟರ್ಸ್ - 1940ರ -ಯಾವಾಗ - ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ - ಇತಿಹಾಸ"] ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅಂತರ್ಜಾಲಪುಟ</ref> 1940ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ VIನೇ ಜಾರ್ಜ್‌ ದೊರೆಯಿಂದ ಒಂದು ರಾಜ ಸನ್ನದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧಾನಂತರ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಬೇರೆ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹಣಕಾಸಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿತು.<ref name="Off-Hist-30-40" /> ಈ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, 1944ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ವಿಮೋಚನೆ ನಂತರ, ಆಸ್ಟಿನ್ ಗಿಲ್‌ ಅವರನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಪುನಾಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಓಲ್ಡ್‌ ವಿಕ್ ಕಂಪನಿ, ಜ್ಯುಲಿಯನ್ ಹಕ್ಸ್‌ಲೆ ಮತ್ತು ಟಿ.ಎಸ್‌. ಎಲಿಯಟ್ ಅವರ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು<ref>ಸಿ.ಎ.ಎಚ್‌. (1990) "ಆಸ್ಟಿನ್ ಗಿಲ್‌ (1906–1990)" ''ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಟಡೀಸ್‌'' 44(4):&nbsp;ಪುಟಗಳು.&nbsp;501–502, ಪುಟ 501, ಡಿಒಐ; 10.1093/ಎಫ್‌ಎಸ್‌/XLIV.4.501</ref> ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ದೇಶದೊಳಗಿನ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿದವು, ಆದರೆ ಇನ್ನುಳಿದವು ವಿದೇಶೀ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಿರು-ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸುವ ಹೊಸ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡವು. ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಂತರ, ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅನುದಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್‌, ಚೀನಾ, ಮತ್ತು [[ಇರಾನ್|ಪರ್ಷಿಯಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವಿಶ್ವ-ವ್ಯಾಪಿ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವು ಕೆಟ್ಟುಹೋಯಿತು.<ref>[http://www.britishcouncil.org/history-when-1950s-1960s.htm "1950ರ ಮತ್ತು 1960ರ - ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ - ಇತಿಹಾಸ"] ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅಂತರ್ಜಾಲಪುಟ</ref> ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ''[[Wiktionary:raison d'etre|ಮೂಲೋದ್ದೇಶ (ರೆಸಾಙ ಡೆಟ್ರೆ)]]'' ಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಸರ್ಕಾರಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಮಿತಿಗಳ ಸರಣಿಯಿಂದ ಆಘಾತ ಒದಗಿತು, ಅವೆಂದರೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಡ್ರೊಗೆಡಾ, ಹಿಲ್, ವೊಸ್ಪರ್ ಮತ್ತು ಡಂಕನ್‌ ವರದಿಗಳು. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಉಳಿಯಿತು, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಯಿತು. ===ಖರ್ಚುಗಳ ಹಗರಣ === ಮಾರ್ಕ್‌ ಲಾಂಕಾಸ್ಟರ್‌, ಮೈಕೇಲ್ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ (ರಾಜಕಾರಣಿ), ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸಂಸದರು ತೆರಿಗೆದಾರರ ಅನುದಾನ ಪಡೆದ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಪ್ರವಾಸಗಳಿಗಾಗಿ ವ್ಯಯಿಸಿದ ಖರ್ಚುಗಳ ಗಲಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. 2008ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್‌ ಲಾಂಕಾಸ್ಟರ್‌ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ದಿನಗಳ ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣಕ್ಕಾಗಿ 5,018 ಪೌಂಡ್‌ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಲೇಬರ್‌ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸದ ಸ್ಯಾಲ್ಲಿ ಕೀಬಲ್‌ ಎಕಾನಮಿ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ನಂತರ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಮರಳಿ, ಒಟ್ಟು 2,452 ಪೌಂಡ್ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಸಂಸದರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಗಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲೇಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಉಡುಗೊರೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಇಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರವಾಸಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಕ್ಕೆ "ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಸೌಲಭ್ಯ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಶ್ರೀ. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಅವರು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಂಸದರು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವಕೀಲರುಗಳು ನಿಂದಿಸಿದರು.<ref name="bc">[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/4550620/Speaker-Michael-Martin-in-secrecy-row-over-British-Council-trips.html ಸ್ಪೀಕರ್‌ ಮೈಕೇಲ್ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಇನ್‌ ಸೀಕ್ರೆಸಿ ರೋ ಓವರ್‌ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಟ್ರಿಪ್ಸ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712135849/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/4550620/Speaker-Michael-Martin-in-secrecy-row-over-British-Council-trips.html |date=2010-07-12 }}, ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌</ref> 2010ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಡೇವಿಡ್‌ಸನ್‌ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಖರ್ಚುಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಸ್ವಂತ ಆಂತರಿಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನೇ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿವೆ ಎಂಬ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಟೀಕೆ ಎದುರಿಸಿದರು. http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23835659-british-council-boss-defends-pound-4600-hotel-expenses.do {{Webarchive|url=https://archive.today/20120913224010/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23835659-british-council-boss-defends-pound-4600-hotel-expenses.do |date=2012-09-13 }} ==ಉಪಕ್ರಮಗಳು== ===ಬೋಧನೆ=== 53 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 70 ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಬೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಇವು 2006/07ರಲ್ಲಿ 1,189,000 ತರಗತಿ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು 300,000 ಕಲಿಕಾದಾರರಿಗೆ ಕಲಿಸಿವೆ.<ref>[http://www.britishcouncil.org/annual-report/pdfs/BC-Annual-Report-2006-07.PDF ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ 2006/2007.] 13 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರಂದು ಪುನಾಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Wayback | url=http://www.britishcouncil.org/annual-report/pdfs/BC-Annual-Report-2006-07.PDF <!-- Bot retrieved archive --> | date=20080227223823 }}</ref> ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ 'ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಭಾಷೆ ಬೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ' ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ [http://www.bi-me.com/main.php?id=33460&amp;t=1&amp;c=33&amp;cg=4&amp;mset= ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707233257/http://www.bi-me.com/main.php?id=33460&t=1&c=33&cg=4&mset= |date=2011-07-07 }}. ಇದರ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಪ್ರತಿವರ್ಷ 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವೃತ್ತಿಪರ ಅರ್ಹತೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸಿಒಬಿಐಎಸ್‌, ಎನ್‌ಎಬಿಎಸ್‌ಎಸ್‌, ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಗಳ ಐರೋಪ್ಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ (ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್‌) ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಶಾಲೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[File:IELTSlogo.jpg|thumb|200px|ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಜಾಗತಿಕ ಐಇಎಲ್‌ಟಿಎಸ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ]] ಜಾಗತಿಕ ಐಇಎಲ್‌ಟಿಎಸ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಭಾಷೆ ಪ್ರಮಾಣಕ (ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡೈಸೇಶನ್‌) ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇಎಸ್‌ಒಎಲ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಐಡಿಪಿ ಎಜುಕೇಶನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಮೂರು ದಶಲಕ್ಷ ಮಕ್ಕಳು ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು "ಬೇರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ವಾದನೆಯನ್ನು" ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 2,700 ಬ್ರಿಟನ್‌ ಶಾಲೆಗಳು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಾಧಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆತಂದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಲಿಂಕ್ಸ್‌ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಕುರಿತ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿ, "ಅಂತರ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವಾದ"ಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನವರೆಗೆ,ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿರುವ 153 ಶಾಲೆಗಳು 53 ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿವೆ. ===ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳು=== ಬ್ರಿಟನ್‌ ಒಳಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿನಿಮಯದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘ (ಐಎಇಎಸ್‌ಟಿಇ))ವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 80 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ<ref>[http://www.iaeste.org ಐಎಇಎಸ್‌ಟಿಇ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರ್ಜಾಲತಾಣ]</ref> ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ವರ್ಕಿಂಗ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.iaeste.org.uk/students.htm |title=ಐಎಇಎಸ್‌ಟಿಇ.ಆರ್ಗ್‌.ಯುಕೆ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2008-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023165453/http://www.iaeste.org.uk/students.htm |url-status=dead }}</ref> ತಾಂತ್ರಿಕ ಪದವಿ ಅಂದರೆ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವಿಜ್ಞಾನ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಥವಾ ಫಾರ್ಮಸಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರಾದ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ, ಹಣಪಡೆದು, ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್ ಮಾಡುವ ತೀವ್ರ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯುಳ್ಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಯು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ಲೇಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ 8–12 ವಾರಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಪ್ಲೇಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಪ್‌ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಸ್ಥಾನಗಳು ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೂ ಇದು ಮುಂದುವರೆಯುವ ಅವಕಾಶಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ವಿದೇಶೀ ಪದವಿಶಿಕ್ಷಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಉದ್ಯೋಗದಾತರಿಗೂ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.iaeste.org.uk/employers.htm |title=ಐಎಇಎಸ್‌ಟಿಇ.ಆರ್ಗ್‌ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2008-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023163630/http://www.iaeste.org.uk/employers.htm |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವೀಧರರು ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪದವೀಧರರ ಕೊರತೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಕೆಲಸಗಾರರ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ===ಕ್ರೀಡಾ ಉತ್ಸವಗಳು=== 40 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಯುವಜನರು ಹೊಸ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ತಂಡ-ನಿರ್ಮಾನದ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು "ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌+ಟೀಮ್ಸ್‌" ಕ್ರೀಡಾ ಉತ್ಸವಗಳ ಮೂಲಕ ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಭರವಸೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು 5,500 "ಯುವ ನಾಯಕ"ರನ್ನು ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 280,000 ಜನರನ್ನು ಅವರ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದೆ. "ಜಾಗತಿಕ ಪೌರತ್ವ"ಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳಲು ಯುವ ಜನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ===ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ === "ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌" ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಭಾಷೆ ಕೆಲಸದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಯೋಜನೆಯು (PEP) ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಭಾಷೆ ಕೌಶಲವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲು ವಿದೇಶಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಿಇಪಿಯು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ 28 ದೇಶಗಳ ಸುಮಾರು 50,000 ಸೇನಾ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್‌ ಸೇವೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ಲಿಬಿಯಾ,<ref name="Britishcouncil.org" /> ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಕೂಡ ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>[http://www.britishcouncil.org/learning-elt-pep-projects-worldwide.htm ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ಕೌನ್ಸಿಲ್.ಆರ್ಗ್‌]</ref> ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಜಾಗತಿಕ ಸಂಘರ್ಷ ತಡೆ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ===ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಉಪಕ್ರಮಗಳು === 2007ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಚೀನಾ ರೀಜನ್‌ ಕಚೇರಿಯು ಚೀನಾದ ಮುಖ್ಯನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಕಲಿಯುವವರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಸಮುದಾಯ ಅಂತರ್ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ತಾಣವು ಈಗಾಗಲೇ 30,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲ (ಸೋಷಿಯಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್‌) ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಕಲಿಯುವವರಿಗೆ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ-[http://www.englishonline.org.cn ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204060458/http://englishonline.org.cn/ |date=2009-02-04 }}.<ref>{{Cite web |url=http://www.englishonline.org.cn/ |title=ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2009-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204060458/http://englishonline.org.cn/ |url-status=dead }}</ref> ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ 2007ರ ಪ್ರಕಾರ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಕಲಿಯುವವರಿಗೆ ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಸೆಕೆಂಡ್‌ ಲೈಫ್‌ ಟೀನ್‌ ಗ್ರಿಡ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.slnn.com/article/british-council-isle/ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಐಸ್ಲ್‌ ಟು ಓಪನ್ ಬೀಟಾ ಟೀನ್‌ ಗ್ರಿಡ್ ಟುಮಾರೋ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209171601/http://slnn.com/article/british-council-isle/ |date=2009-02-09 }} 13 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2007ರಂದು ಪುನಾಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/user/britishcouncil4teens |title=ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ ವಿಡಿಯೋ - ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಐಸ್ಲ್‌, ಸೆಕೆಂಡ್‌ ಲೈಫ್‌ |access-date=2021-07-13 |archive-date=2011-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111209140140/http://www.youtube.com/user/britishcouncil4teens |url-status=dead }}</ref> ==ಇತರೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು== === ಕೆಫೇಸ್‌ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ಸ್‌ === ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಜ್ಞಾನದ ಕುರಿತು ಸೃಜನಶೀಲ ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಲು ಕೆಫೇಸ್‌ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ಸ್‌ ಎಂಬ, ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೆಫೆಗಳು, ಬಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕದ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಬ್ರಿಟನ್‌ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಅಥವಾ ವಿಜ್ಞಾನ ಬರಹಗಾರರಿಂದ ಕಿರು ಭಾಷಣದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯ]]ದಷ್ಟು ದೂರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್|ಡಾರ್ವಿನ್‌]]ರಿಂದ ಡಿಎನ್‌ಎವರೆಗೆ, [[ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ]]ಯಿಂದ [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]]ಯವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. === ಜೀರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಸಿಟಿ (ಶೂನ್ಯಇಂಗಾಲನಗರ) === ಜೀರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಸಿಟಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.britishcouncil.org/science-zerocarboncity |title=ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್.ಆರ್ಗ್‌ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2009-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090121211500/http://www.britishcouncil.org/science-zerocarboncity |url-status=dead }}</ref> ಯು ವಿಶ್ವದ ನಗರಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ]] ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸವಾಲುಗಳು ಕುರಿತು ಜಾಗೃತಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಆಯೋಜಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಆಂದೋಲನವಾಗಿದೆ. ಕೌನ್ಸಿಲ್ ತನ್ನ ವಿಜ್ಞಾನದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, "ಈ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ಜಿ8 ಮತ್ತು ಇಯು ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸೀಸ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು" ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಇದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಒಂದು ಪ್ರವಾಸೀ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಜಾಗತಿಕ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 62 ದೇಶಗಳು ಜೀರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಸಿಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿವೆ ಮತ್ತು 2.5 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನು ಆಂದೋಲನದ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ತಲುಪಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆಯ 2006ರ ಒಂದು ಯಶಸ್ವೀ ಯುವ ಆಂದೋಲನದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ "ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಜಿ8+5ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ 13 ದೇಶಗಳಿಂದ (ಪ್ರತಿ ದೇಶದಿಂದ ಮೂವರು) ಯುವ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.[2] ಯೋಜನೆಯ ಗುರಿಯು ಈ ಯುವ ರಾಯಭಾರಿಗಳಿಗೆ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಅವರದೇ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ನಿವಾರಣೋಪಾಯಗಳ ಕುರಿತು ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಹರಡಲು ಆಸ್ಪದ ಕಲ್ಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳು ಮೊದಲು 2008ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಿ8 ಪರಿಸರ ಸಚಿವರಿಗೆ ಮೂರು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ನಂತರ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಯುವಜನರು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟದ ಸವಾಲಿಗೆ ಮತ ಹಾಕಿದರು. ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು ಗೆದ್ದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಕೋಬೆಯಲ್ಲಿ, "ಕೋಬೆ ಸವಾಲು" ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಗತಿಯ ಕುರಿತು ವರದಿಮಾಡಲು ಬದ್ಧರಾದರು. === ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ನ ನಾಟಕ === ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌-ಬೆಂಬಲಿತ ಲವ್ಸ್‌ ಲೇಬರ್ಸ್‌ ಲಾಸ್ಟ್‌ ನಾಟಕವು [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ|ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]]ದಲ್ಲಿ 17 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಆಫ್ಘನ್ ಭಾಷೆ ದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ನ ನಾಟಕದ ಚಿರಂತನ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅತ್ಯಮೋಘವಾಗಿತ್ತು. === ಯುವ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಸಿಇ) === ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲ ಉದ್ಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಅನುಭವವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕೈಗೂಡಿಸಿದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ವರ್ಷದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ಪ್ರಕಾಶಕ, ಬ್ರಿಟನ್‌ ಯುವ ಪ್ರಕಾಶಕ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಯುವ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಸರಣಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.britishcouncil.org/home-about-us-world-of-difference.htm?mtklink=corporate-homepage-world-of-difference |title=ಮೇಕಿಂಗ್ ಎ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್. |access-date=2011-02-11 |archive-date=2007-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070906044116/http://www.britishcouncil.org/home-about-us-world-of-difference.htm?mtklink=corporate-homepage-world-of-difference |url-status=dead }}</ref> ವೈಸಿಇ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ: ಒಂದು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿ ದೇಶಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳು.<ref>{{Cite web |url=http://www.creativeconomy.org.uk/index.asp |title=ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ಎಕಾನಮಿ.ಆರ್ಗ್‌.ಯುಕೆ/ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2007-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070717074139/http://www.creativeconomy.org.uk/index.asp |url-status=dead }}</ref> ====ವೈಸಿಇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕುರಿತು==== ಯುವ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯ ಯುವ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಸೃಜನಶೀಲ ಉದ್ಯಮದೊಳಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮಗಳ ಅನುಭವಗಳ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸಲು ಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸೃಜನಶೀಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ನಡುವೆ ಸೇತುವೆಯಾಗುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೈಸಿಇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಯುವ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳ (25–35ರ ವಯೋಮಾನದ) ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.facebook.com/pages/Young-Creative-Entrepreneur-Awards/217695603133?filter=1 ]</ref> ಇದು ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳ ನಡುವೆ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ನಾಯಕರ ನಡುವೆ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮೂಲಕೌಶಲದ ಹಾಗೆ ನೋಡುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದೇ ಪರಿಪಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿ ದೇಶಗಳ ಯುವ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿರುವ ಸೃಜನಶೀಲ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಯುವ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳನ್ನು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿ ದೇಶಗಳ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಯುವ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವನ್ನು ಹುಟ್ಟಹಾಕುತ್ತದೆ. ಸಹಭಾಗಿತ್ವ, ಆಪ್ತಸಲಹಾ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸುವ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಇವೆ: ದೃಶ್ಯೀಯ ಕಲೆ, ವಿನ್ಯಾಸ, ಫ್ಯಾಷನ್, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು, ಪ್ರಕಾಶನ, ಸ್ಕ್ರೀನ್‌(ಟಿವಿ/ಸಿನಿಮಾ), ಸಂಗೀತ, ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು(ಇಂಟರಾಕ್ಟಿವ್) ಮತ್ತು ಸಂವಹನಗಳು. ====ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==== ಐವೈಸಿಇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿ ದೇಶಗಳ ಯುವ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಸೃಜನಶೀಲ ಆರ್ಥಿಕ ಘಟಕವು ರೂಪಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಮ ವಲಯವು ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳ ತಮ್ಮ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರೆದ ದೇಶಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಐವೈಸಿಇಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯದ ಜಾಗತೀಕರಣಗೊಂಡ ಲಕ್ಷಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು ಮತ್ತು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದೇ ಇದರರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಾಶನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸ (2005), ಸಂಗೀತ (2006), ತೆರೆ (ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಟಿವಿ)(2007) ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಷನ್ (2008) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ 2008/09ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು, ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು(ಇಂಟರಾಕ್ಟಿವ್) ಮತ್ತು ಸಂವಹನಗಳು, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯೀಯ ಕಲೆಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಈಗ ಒಟ್ಟು ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೃಜನಶೀಲ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿ ದೇಶಗಳ ಯುವ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲದ ಮೂಲಕ ದೇಶಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಎಂಟರಿಂದ ಹತ್ತು ದೇಶಗಳನ್ನು ಭಾಗವಹಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕಚೇರಿಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಆ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಒಬ್ಬರು ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಪ್ರತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾರದ ಪ್ರವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮ ವಲಯದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ, ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯದ ಕುರಿತು ಒಂದು ಪಕ್ಷಿನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜೇತರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಒಂದು ತೀರ್ಪುಗಾರ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಅನುಭವೀ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಉದ್ಯಮಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರೆದುರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯದ ಕುರಿತ ತಾವು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು (ಮತ್ತು ಆ ಕುರಿತ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು) ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬರು ವಿಜೇತರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಫಲಕದೊಂದಿಗೆ ವಿಜೇತರ ದೇಶ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ಮಧ್ಯೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಒಂದು ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಮಾಡಲು ವ್ಯಯಿಸಬೇಕಾದ ಹಣಕಾಸು ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವರೆಗೆ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಈಜಿಪ್ತ್‌, ಲಿಥುವೇನಿಯಾ, ಒಮನ್‌, ರಷ್ಯಾ, ತಾಂಜಾನಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ 47 ದೇಶಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು150 ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರೆಜಿಲ್‌, ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಇಸ್ಟೋನಿಯಾ, ಭಾರತ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ಲೆಬನಾನ್‌, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ಮೊರೊಕ್ಕೋ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ಪೋಲಂಡ್, ವೆನಿಜುವೆಲ ಮತ್ತು ಯೆಮನ್‌ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ವೈಸಿಇ ಹಳೆಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ(ಅಲ್ಯುಮ್ನಿ) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಪ್ರಕಾಶನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಲಂಡನ್‌ ಬುಕ್‌ ಫೇರ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲ್ಯುಮ್ನಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಸದಸ್ಯರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಈಗ 26 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ ಲಂಡನ್‌ ಬುಕ್‌ ಫೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಳಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ ಬುಕ್‌ ಫೇರ್‌ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ್ಯಂತ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಕಾಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ, ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಮೊದಲ ಅಲ್ಯುಮ್ನಿ ಉಪನ್ಯಾಸವು ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ 100% ಡಿಸೈನ್‌ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ ಡಿಸೈನ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಜೊತೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ====ಬ್ರಿಟನ್‌ ಯುವ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==== ಐವೈಸಿಇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಸೃಜನಶೀಲ ಉದ್ಯಮಗಳು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹಿರಿಯ ಉದ್ಯಮಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು (ಲಿಜ್‌ ಕಾಲ್ಡರ್, ಡಂಕನ್ ಕೆನ್‌ವರ್ದಿ ಮತ್ತು ಡೌಗ್ ಡಿ'ಆರ್ಕಿ)ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಕ್ಲಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು (ಸರ್‌ ಟೆರೆನ್ಸ್‌ ಕೊನ್ರಾನ್, ಇಯಾನ್ ಲಿವಿಂಗ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ ಒಬಿಇ, ಸರ್‌ ಪಾಲ್ ಸ್ಮಿತ್). ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಯುವ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯಮದ ಸಂರಚನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಹೋದರ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಹಾಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿ ದೇಶಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 2007ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಯುವ ಪ್ರಕಾಶಕ ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಎನ್‌ಇಎಸ್‌ಟಿಎ ಮತ್ತು ದಿ ಕಲ್ಚರಲ್ ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತಿರಿಸಿತು. ನಂತರ ಸಂಗೀತ, ವಿನ್ಯಾಸ, ಫ್ಯಾಷನ್‌, ತೆರೆ(ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ) ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು(ಇಂಟರಾಕ್ಟಿವ್) ಮತ್ತು ಸಂವಹನಗಳು, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯೀಯ ಕಲೆಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಈಗ ಒಟ್ಟು ಒಂಬತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಸೃಜನಶೀಲ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವರಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದ ನಂತರ, ಆರು ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಇವರು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಉದ್ಯಮ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಬ್ರಿಟನ್ನಿಗೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅನುಭವದ ಕುರಿತು ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಒಂದು ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಇವರನ್ನು ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಜೇತರು ತಾವು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ದೇಶಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರುವ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ವ್ಯಯಿಸಲು ಹಣಕಾಸು ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ====ವೈಸಿಇ ಕ್ಲಬ್‌ ==== ವೈಸಿಇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಈವರೆಗೆ, 50 ದೇಶಗಳ ಸುಮಾರು 150 ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. [http://www.creative-choices.co.uk/upload/pdf/After_the_Crunch.pdf ಆಫ್ಟರ್‌ ದಿ ಕ್ರಂಚ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229085148/http://www.creative-choices.co.uk/upload/pdf/After_the_Crunch.pdf |date=2010-12-29 }} ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಗುರುತಿಗಾಗಿ (ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ & ಕಲ್ಚರಲ್ ಸ್ಕಿಲ್ಸ್‌ ಆಂಡ್ ಕೌಂಟರ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ (ಥಿಂಕ್‌ ಟ್ಯಾಂಕ್‌) ಬೆಂಬಲದಿಂದ)) ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಭೆ ಸೇರಿ, ಬ್ರಿಟನ್‌ ವೈಸಿಇ ಕ್ಲಬ್‌ ಅನ್ನು 2009ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯು 2007–2010ರ ಹಣಕಾಸು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯಗಳ ಮಹತ್ವದ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಭೆಯು ಇಂಜೀನಿಯಸ್ ಮೀಡಿಯಾದ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ ಆಗಿರುವ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಮೆಕೆನ್ನ ಅವರ ಭಾಷಣದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋಲಂಡ್ ಮತ್ತು ತುರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಸಭೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯಗಳು ಎದುರಿಸುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಲಬ್‌ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೃಜನಶೀಲ ಉದ್ಯಮಗಳು – ಮುಂದುವರಿದ, ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳು – ಈಗಾಗಲೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಎಂಇಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ವಲಯದೊಳಗೇ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ====ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ==== ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಒಬ್ಬ ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ:<ref>{{Cite web |url=http://creativeconomy.wordpress.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-02-13 |archive-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213132654/http://creativeconomy.wordpress.com/ |url-status=dead }}</ref> • ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ, ಉದ್ಯಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪದಗಳಲ್ಲಿ (ಲಾಭ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಷೇರು, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು) ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಬಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸಹಉದ್ಯಮಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನದ (ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ)ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಬಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿ. • ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ, ಒಂದು ಯಶಸ್ವೀ (ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ತಲುಪುವಿಕೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ) ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಥವಾ ಲಾಭರಹಿತ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. • ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ,ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ • ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ, ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ (ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಉತ್ಸವಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) ವ್ಯಕ್ತಿ. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು: =====1. ಔದ್ಯಮಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ===== ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು: ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಕೌಶಲಗಳು/ಉಪಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಾಂಕನ ಮಾಡಿ, ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಅನುಭವಿಸಿ, ಎದುರಿಸುವುದು. ತಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯದ ಕುರಿತು ತೀವ್ರವಾದ ಒಲವು: ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆಯುಳ್ಳವಾಗಿರಲೇಬೇಕು ಎಂದಿರದಿದ್ದರೂ, ಸೃಜನಶೀಲ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತರುವ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು, ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಕೌಶಲಗಳು: ಒಂದು ಉದ್ಯಮದ ಮುನ್ನೋಟವನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವಂತಹ ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯಮ ಕುಶಾಗ್ರಮತಿ, ವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟಿನ ಅರಿವು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಅಂತರ್‌ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೌಶಲಗಳು: ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆ/ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾರುವ, ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಜಾಲ ರೂಪಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. =====2. ನಾಯಕತ್ವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ/ತಮ್ಮ ವಲಯವನ್ನು ಬದಲಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ===== ನಾಯಕತ್ವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೃಜನಶೀಲ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಲು ತಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲ ಮತ್ತು ಔದ್ಯಮಿಕ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಮುನ್ನೋಟ ಹೊಂದಿರುವುದು. ತಮ್ಮ ವೈಸಿಇ ಅನುಭವದ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಬದಲಾವಣೆಯ ಏಜೆಂಟ್‌: ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವುದು - ಉದ್ಯಮದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. =====3. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ===== ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪಾತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರುವುದು. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂತರ/ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮತ್ತು ಈ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. =====4. ಕಲ್ಪನೆ/ವಿಚಾರಗಳ ಅಸಲೀತನ ===== ಅಸಲೀ ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ನಮ್ಯತೆ/ಹೊಂದಾಣಿಕೆ. ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ: ಅಸಲೀ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. =====5. ಬ್ರಿಟನ್‌ಜೊತೆ/ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ===== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಜೊತೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಪರಸ್ಪರ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ; ಜೊತೆಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದದಿಂದ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವುವುದು. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು: • ಅರ್ಜಿ ನೀಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 25ರಿಂದ 35 ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಇರಬೇಕು. • ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾದ ವಲಯಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ), ಆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವವಿರಬೇಕು. • ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆ ಸೃಜನಶೀಲ ವಲಯದ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತೋರಿರಬೇಕು. • ನಡತೆ, ಚಾಲಕಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದ ನಾಯಕನಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಬೇಕು. • ಐಇಎಲ್‌ಟಿಎಸ್‌ 6ಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಭಾಷೆ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು - 'ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬಳಕೆದಾರ' ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ. === ಪ್ಯಾಲಸ್ಟೈನ್ ಸಾಹಿತ್ಯೋತ್ಸವ === ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಸವ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರ ಆಗಿದೆ. 2009ರಲ್ಲಿ, ಇಸ್ರೇಲಿ ಪಡೆಗಳು ಉತ್ಸವದ ಸಮಾರೋಪ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದವು, ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಒಳಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಸಂಜೆಯ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ತನ್ನ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ್ದು ಸ್ಮರಣಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Pencxu-SFgY ಯುಟ್ಯೂಬ್‌.ಕಾಂ]</ref> === ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ಜಾಗತಿಕ ಫೆಲೋಶಿಪ್ === ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಮಕ್ಕಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಇಲಾಖೆಯು ಅನುದಾನ ನೀಡುವುದಾದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಇದನ್ನು ನಡೆಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 100 ಫೆಲೋ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಮರಳಿದ ನಂತರ ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅಂತರ್ಜಾಲತಾಣ "ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಎಂದರೇನು?" ನವೆಂಬರ್ 10, 2009ರಂದು ಪ್ರವೇಶ ಕಂಡಿದೆ.</ref> (ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ''ದಿ ಪ್ರೈಮ್‌ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್'' ಪ್ರಧಾನ ಲೇಖನ ನೋಡಿ.) ==ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು== ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲು ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಿಟನ್‌-ರಷ್ಯಾ ಸಂಬಂಧವು ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರದ ಕುರಿತ 1994ರ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಒಪ್ಪಂದ(ಸಿಸಿಎ)ಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ<ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200708/cmselect/cmfaff/51/5102.htm ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಮಿತಿ ವರದಿ, ನವೆಂಬರ್‌ 2007, ಪ್ಯಾರಾ. ][http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200708/cmselect/cmfaff/51/5102.htm 137]</ref> ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಈಗ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆಗಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ "ಶುಲ್ಕ ಗಳಿಸುವ ಕೆಲಸ"ಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಭಾಷೆ ಬೋಧನಾ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾದ ರಷ್ಯಾದ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಬೆಂಬಲದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಳೀಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಹಿಂದೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ರಷ್ಯಾ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ.{{Or|date=July 2009}} 2007ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಇಎಸ್‌ಒಎಲ್‌ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಭಾಷೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಾಗಿ, 2008ರ ಜನವರಿಯಿಂದ ಅದು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗುವುದಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. "ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ನಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮೀರಿರುವುದು" ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಅದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದಾಗಲೇ ಬುಕ್ ಆಗಿದ್ದ ಕೆಲವು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.britishcouncil.org/russia-exams-ielts.htm ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌, ರಷ್ಯಾ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621050919/http://www.britishcouncil.org/russia-exams-ielts.htm |date=2010-06-21 }}[http://www.britishcouncil.org/russia-exams-ielts.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621050919/http://www.britishcouncil.org/russia-exams-ielts.htm |date=2010-06-21 }} 12 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2007ರಂದು ಪುನಾಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಮಾಸ್ಕೋ, ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಮತ್ತು ಎಕಟೆರಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ರಷ್ಯಾದ ಎಲ್ಲ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು 2007ರ ಕೊನೆಯ ಒಳಗೆ ಮುಚ್ಚಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಕುರಿತ ದೃಢೀಕರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿವೆ.<ref>[http://www.britishcouncil.org/russia-about-us-libraries.htm ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ - ಲೈಬ್ರರೀಸ್ ಹ್ಯಾಂಡೋವರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606143733/http://www.britishcouncil.org/russia-about-us-libraries.htm |date=2011-06-06 }}[http://www.britishcouncil.org/russia-about-us-libraries.htm 2008ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 7ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606143733/http://www.britishcouncil.org/russia-about-us-libraries.htm |date=2011-06-06 }}</ref> 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 12ರಂದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ನಡೆದವು. ರಷ್ಯಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಮಾಸ್ಕೋ ಹೊರಗಿನ ಇನ್ನೆರಡು ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಜನವರಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ರಷ್ಯಾದೊಳಗೆ "ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ" ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು "ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಬೇರೆ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಜೊತೆ ತೆರಿಗೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ" ಎಂಬ ತನ್ನ ಮೊದಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನೇ ಸಚಿವಾಲಯವು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.<ref>[https://news.yahoo.com/s/nm/20071212/wl_nm/russia_britain_council_dc_4 ರಷ್ಯಾ ಸಸ್ಪೆಂಡ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ರೀಜನಲ್ ಆಫೀಸಸ್, ರಾಯಿಟರ್ಸ್.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://news.yahoo.com/s/nm/20071212/wl_nm/russia_britain_council_dc_4 13 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2007ರಂದು ಪುನಾಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಾಸ್ಕೋ ನ್ಯೂಸ್‌ ಅಂತರ್ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಒಂದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ನಿಲುವನ್ನು ಸಾರಾಂಶಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://mnweekly.ru/news/20071213/55296971.html ಮಾಸ್ಕೋ ನ್ಯೂಸ್‌ ನಂ. 49, 2007: ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಟು ಕ್ಲೋಸ್‌ ಇನ್‌ ರೀಜನ್ಸ್.] 13 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರಂದು ಪುನಾಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಮತ್ತು ಎಕಟೆರಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಜನವರಿ-ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನಾಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ರಷ್ಯಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಚೋದನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದೊಂದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಯಭಾರಿ ಸರ್‌ ಟೋನಿ ಬ್ರೆಂಟನ್‌ ತಾವು ರಷ್ಯಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಉಪಸಚಿವರಾದ ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ಟಿಟೊವ್‌, ಅವರಿಗೆ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಕಚೇರಿಗಳು ತೆರೆದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. "ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತದೆ, ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ರಷ್ಯಾದ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮವೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಯಭಾರಿ ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7186718.stm ಬ್ರಿಟನ್‌-ರಷ್ಯಾ ಡಿಪ್ಲೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ರೊ ವರ್ಸನ್ಸ್, ಬಿ.ಬಿ.ಸಿ. ನ್ಯೂಸ್‌, 14 ಜನವರಿ.]</ref> 2008ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ನೀಲ್‌ ಕಿನ್ನಾಕ್ ಅವರ ಮಗ, ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕಚೇರಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಸ್ಟೀಫನ್ ಕಿನ್ನಾಕ್ ಅವರನ್ನು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಅಪರಾಧ ಎಸಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು; ಆದರೆ ತಮ್ಮ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌-ಮಟ್ಟ ಅಳೆಯುವ ಉಸಿರಾಟದ ಪರೀಕ್ಷೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕಾನ್ಸುಲ್-ಜನರಲ್‌ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಂದು ಗಂಟೆ ನಂತರ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದು ಮೌಲಿಕ ಕಾರಣ ಎಂದು ದೃಢಪಟ್ಟಿತು. ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article3200763.ece ದಿ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಅನ್‌ಲೈನ್‌: ನೀಲ್‌‌ ಕಿನ್ನಾಕ್ಸ್‌ ಸನ್‌ ಹೆಲ್ಡ್‌ ಬೈ ಪೊಲೀಸ್‌]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಕಿನ್ನಾಕ್ ಮರುದಿನ ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200708/cmhansrd/cm080320/debtext/80320-0011.htm, ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್‌ ಆಂಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್: 20ನೇ ಮಾರ್ಚ್‌, 2008].</ref> ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಪುನಾ ತೆರದ ನಂತರ ಎಫ್‌ಎಸ್‌ಬಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಎಕಟೆರಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಒಂದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎರಡೂ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಯಿತು, ಹೀಗಾಗಿ 2008 ಜನವರಿ 17ರಂದು ಅವು ಮುಚ್ಚಿದ್ದವು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7193186.stm ರಷ್ಯಾ ರೋ ಆಫೀಸಸ್‌ 'ಟು ಸ್ಟೇ ಶಟ್‌', ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್‌, 17 ಜನವರಿ 2008].</ref> ತಮ್ಮ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಂದಿಗಿನ ತೊಂದರೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಪುನಾ ತೆರೆಯುವ ಸಂಭವ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಭಾವಿಸಿತು. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ರಷ್ಯಾದ ರಾಯಭಾರಿ ಯೂರಿ ಫೆದೊತೊವ್ ಮಾಸ್ಕೋ ನಿಲುವಿನ ಕುರಿತು ಬ್ರಿಟನ್ ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವ ತೋರಿದರೆ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು ಎಂದು ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಪರಿಹಾರ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ, ಆದರೆ ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವ ತೋರುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕಿದೆ, ಆದರೆ ಸದ್ಯದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಹಾಯಕ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ" ಎಂದು ಆತ ವಿವರಿಸಿದರು.<ref>[http://en.rian.ru/world/20080116/97122230.html ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸಸ್‌ಪೆಂಡ್ಸ್ ವರ್ಕ್‌ ಇನ್‌ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ - 2, ಆರ್‌ಐಎ ನೊವೊಸ್ತಿ, 16 ಜನವರಿ 2008].</ref> 2008ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿ ಮಾಡದೇ ಇರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಅನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 2008 ಮೇನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ, ಆದರೆ 2007ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೆರಿಗೆ ನಿರ್ಧರಣೆ ಕುರಿತಾದ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ತೆರಿಗೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. {{Citation needed|date=July 2009}} ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಒಂದು ಇ-ಮೇಲ್‌ ಮಾಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ, “ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ತೆರಿಗೆ ಕಚೇರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಅದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಿದೆ... ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಎಲ್ಲ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿತು. {{Citation needed|date=July 2009}} ಆದರೆ ತೆರಿಗೆ ಮಸೂದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾದ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪಾವತಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕೇಳಲಾದ ತೆರಿಗೆ ಮೊತ್ತವು "ಪ್ರತೀಕಾರರೂಪದ್ದು ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ” ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ.{{Or|date=July 2009}} ಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತವು ಪಾವತಿಸದೆಯೇ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದರೆ, ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಏಕೈಕ ರಷ್ಯಾದ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆಸ್ತಿ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಕ್ರಮವು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಅಂತಹ ಕ್ರಮವು "ಇನ್ನೂ ಬರಬೇಕಾದ ತೆರಿಗೆ ಮೊತ್ತ ಅಪಾರವಿದೆ ಎಂದು ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಂಬಿದಲ್ಲಿ ಸಮಂಜಸ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿದೆ".<ref>[http://www.sptimes.ru/index.php?action_id=2&amp;story_id=26318&amp;highlight=british%20council ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಇನ್ ಕೋರ್ಟ್‌ ಓವರ್‌ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬಿಲ್ - ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಟೈಮ್ಸ್, 20 ಜೂನ್, 2008.]</ref> 2008ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಒಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಪುನಾ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, 2.3 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪುನೀಡಿತು. ಕೆಳಗಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಬ್ರಿಟನ್‌ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರು ಆಶಿಸಿದ್ದು, ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|title=British Council hit by Russia tax bill|url= http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/3966547/British-Council-hit-by-Russia-tax-bill.html|publisher=Daily Telegraph | location=London | date=27 December 2008 | accessdate=27 April 2010}}</ref> ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಈಗ ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಕಿನ್ನಾಕ್‌ ಅವರೊಡನೆ ಸಂಬಂಧ ಕಡಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆತ 2009ರ ಜನವರಿಯಿಂದ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ದಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ (ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಫೋರಮ್‌)ಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news|title=Press Release|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/KinnockPR|publisher=World Economic Forum|access-date=2011-02-11|archive-date=2009-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212140634/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/KinnockPR|url-status=dead}}</ref> ==ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ == [[File:HK British Council Supreme Court Road.jpg|thumb|right|180px|ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌, ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌]] ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ 1948ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಕೆಲಸಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಬೋಧನೆ; ಬ್ರಿಟನ್‌ ಕುರಿತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುವುದು; ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು; ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಕುರಿತು ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು; ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.britishcouncil.org/hongkong.htm ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ಕೌನ್ಸಿಲ್.ಆರ್ಗ್‌]</ref> ==ಟೀಕೆಗಳು== 2007ರ ಮಾರ್ಚ್‌, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ, ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ 'ತನ್ನ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು' ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಯೂರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಇತರೆ ಸೇವೆಗಳ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. {{Citation needed|date=July 2009}} 2007ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಟೆಲ್‌ ಅವಿವ್‌ ಮತ್ತು [[ಜೆರುಸಲೆಂ]] (ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು 1946ರಿಂದ ಇದ್ದವು)ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಅನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಸಂಸದರು ಹೇಳಿದರು. ಅಥೆನ್ಸ್‌<ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200607/cmselect/cmfaff/uc795-ii/uc79502.htm ಅಥೆನ್ಸ್‌] ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ''ಹ್ಯಾನ್ಸರ್ಡ್‌'' 27 ಜೂನ್‌ 2007</ref> ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ಗ್ರೇಡ್‌<ref>[http://www.britishcouncil.org/serbia-library-newprofile.htm ನ್ಯೂ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌]</ref> ನಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, [[ಭೂಪಾಲ್|ಭೋಪಾಲ್]] ಮತ್ತು ತ್ರಿವೆಂಡ್ರಮ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು ಈ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಮುಚ್ಚಲಾಗುವುದು.<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2007/12/07/stories/2007120761460300.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=British Library writes its epilogue | date=7 December 2007 | access-date=11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 | archive-date=8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071208132227/http://www.hindu.com/2007/12/07/stories/2007120761460300.htm | url-status=dead }}</ref> ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ "ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು" ಮತ್ತು ಆ ಹಣಕಾಸನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುವ" ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ನೀತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=July 2009}} 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಮುಚ್ಚಿತು.<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/Comments-Analysis/India-Inc-needs-a-library-membership/articleshow/5397541.cms ಇಂಡಿಯಾಟೈಮ್ಸ್‌.ಕಾಂ]</ref> ಭಾರತದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಪರ್ಯಾಯಗಳ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟೇನೂ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಇವು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ವಾಣಜ್ಯಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿಲ್ಲ, ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್‌ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಾಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ 'ತನ್ನ ಹಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು' ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.{{Citation needed|date=July 2009}}{{Or|date=July 2009}} [[ಲೆಸೊಥೊ|ಲೆಸತೋ]], ಸ್ವಾಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌, [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಇಕ್ವೆಡಾರ್‌]] ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ ಲಾಂಡರ್‌ಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಮತ್ತು [[ಬೆಲಾರುಸ್|ಬೆಲಾರಸ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು 2000–2001ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಟೀಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬೆಲಾರಸ್‌ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯು "ತಾತ್ಕಾಲಿಕ" ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಎಡಿನ್‌ಬರೊದ ಒಂದು ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣದಲ್ಲಿ<ref>[http://www.holyrood.tv/popup.asp?stream=http://vr-sp-archive.lbwa.verio.net/archive/scottish_power_conversation_240805.wmv Neil Kinnock] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20071129090213/http://www.holyrood.tv/popup.asp?stream=http://vr-sp-archive.lbwa.verio.net/archive/scottish_power_conversation_240805.wmv |date=2007-11-29 }} at the ಎಡಿನ್‌ಬರೊ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಆಫ್‌ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್, (ಸುಮಾರು 36-42 ನಿಮಿಷಗಳ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ವಿಡಿಯೋ ಕ್ಲಿಪ್‌ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 62 ನಿಮಿಷಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ/ಉತ್ತರದಿಂದ)</ref> ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನೀಲ್‌ ಕಿನ್ನಾಕ್ ನೀಡಿದ ಭರವಸೆಯು ಹುಸಿ ಎಂಬುದು ರುಜುವಾತಾಗಿದೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು ಮರುಆಲೋಚನೆ ಮಾಡುವುದರ ಭಾಗವಾಗಿ 2006ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪೆರು]]ವಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕಚೇರಿಯನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldhansrd/pdvn/lds06/text/60626w04.htm ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಹ್ಯಾನ್ಸರ್ಡ್‌ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್], ಪೆರುವಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಭಾಷೆ ಸಲಹಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೋಗೆ, ನಂತರ ಲಂಡನ್‌ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ''ಹ್ಯಾನ್ಸರ್ಡ್‌'' ಕಾಲಮ್ ಡಬ್ಲ್ಯುಎ130, 26 ಜೂನ್‌ 2006</ref> ದಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಟು ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌- ಬೇಕರ್, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಆದ್ಯತೆಗಳು ಬದಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: 'ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗಿನವರೆಗೆ ಇಡೀ ನೀತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಹಾರೈಸುವ ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಮ್ಮ ಗೆಳೆಯರನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಬೈರೂತ್ ಅಥವಾ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದಲು ಹೋಗುವ ಜನರು ಕೂಡ ಈಗಾಗಲೇ ಪರಿವರ್ತಿರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>'ಔಟ್‌ಕ್ರೈ ಆಸ್ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕ್ವಿಟ್ಸ್ ಯೂರೋಪ್‌ ಟು ವೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ವರ್ಲ್ಡ್' ಬೈ ಹೆಲೆನಾ ಸ್ಮಿತ್‌, ಅಥೆನ್ಸ್ ''ದಿ ಅಬ್ಸರ್ವರ್‌‌'', 5 ಆಗಸ್ಟ್‌ 2007</ref> ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಂತೆ ಅಲ್ಲದೇ, ಅಲಿಯಾನ್ಸ್‌ ಫ್ರಾಂಕಾಯಿಸ್ ಮತ್ತು ಗಯಟೆ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ಗಳು ಯೂರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಪುನಾ ಭರ್ತಿಮಾಡುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಹೊಸ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಟೆಲ್‌ ಅವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದೆ - ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮುಚ್ಚಿದ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಜೆರುಸಲೆಂನಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ಆರಂಭಿಸಿದೆ.<ref>[http://fr.ambafrance-il.org/inner.asp?ArticleID=325 ಪಶ್ಚಿಮ ಜೆರುಸಲೆಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819205045/http://fr.ambafrance-il.org/inner.asp?ArticleID=325 |date=2007-08-19 }} ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು</ref> ಗಾಜಾದಲ್ಲಿ, ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ ಫ್ರಾಂಕಾಯಿಸ್ ಗಾಜಾ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಗಾಜಾ ನಗರ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಬಂದರು ಡಂಕರ್‌ಕ್ವೆ ನಡುವೆ ಅವಳಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಸಂಬಂಧ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.pnm.my/mtcp/countryreport/Mogaza-PalestineReport.ppt ಗಾಜಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927091827/http://www.pnm.my/mtcp/countryreport/Mogaza-PalestineReport.ppt |date=2007-09-27 }} ಪವರ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಪ್ರಸಂಟೇಶನ್‌</ref><ref> [http://observer.guardian.co.uk/letters/story/0,,2147079,00.htmlFar ಫ್ರಮ್‌ ಕ್ವಿಟಿಂಗ್, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಈಸ್ ಬ್ರಿಡ್ಜಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಪ್ಸ್], ''ದಿ ಅಬ್ಸರ್ವರ್‌'' ಗೆ 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 12ರಂದು ಬರೆದ ಪತ್ರ</ref> ಓಸ್ಲೋದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಾರ್ವೇ ಜನರು ಕರೆ ಮಾಡಿದಾಗ, 'ನಮ್ಮ ಕಚೇರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರಣಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.britishcouncil.org/norway-about-us-contact-us.htm ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ಕೌನ್ಸಿಲ್.ಆರ್ಗ್‌]</ref> ಗಯಟೆ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯುಟ್ ಕೂಡ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.goethe.de/ins/gb/gla/uun/enindex.htm ಗಯಟೆ.ಡೆ]</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಈಗ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕಚೇರಿ ಉಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.britishcouncil.de/e/about/contact.htm |title=ಅದರ್‌ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಆಫೀಸಸ್‌ ಕ್ಲೋಸ್ಡ್‌ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930022722/http://www.britishcouncil.de/e/about/contact.htm |url-status=dead }}</ref> ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರರು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಬಲವಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಕೊರತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಂಸದರೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಬಿ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು.{{Citation needed|date=July 2009}} ಕನ್ಸ್‌ರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷದ ಶ್ಯಾಡೋ ಕಲ್ಚರ್‌ ವಕ್ತಾರ, ಸಂಸದರಾದ ಜೆರೆಮಿ ಹಂಟ್ ಅವರ ಹಾಟ್‌ಕೋರ್ಸ್‌‌ಸ್ ಕಂಪನಿಯು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಜೊತೆ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌ ಡಾಟಾ ಸರ್ವಿಸ್‌ಸ್‌ ಮೂಲಕ ಆಪ್ತ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದೂ ಈ ಲಾಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.<ref>[http://www.ucas.ac.uk/new/press/archive/news2001/bc2208.html ಯುಸಿಎಎಸ್‌.ಎಸಿ.ಬ್ರಿಟನ್‌], ಉದಾಹರಣೆ</ref> ಸಂಸತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟೇಬಲ್ ಆಫೀಸ್‌ ಮೊದಲು ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಪ್ರಾಯೋಜಕ ಇಲಾಖೆಯಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕಚೇರಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200607/cmhansrd/cm070625/text/70625w047.htm ಸ್ಪಾನ್ಸರಿಂಗ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್] ಹ್ಯಾನ್ಸರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ, 25 ಜೂನ್‌ 2007</ref> ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರತೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೌಶಲಗಳ ಕುರಿತ ಆಯ್ದ ಸಮಿತಿಯು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದು, 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 5ರಂದು ವರದಿ ನೀಡಿದೆ.<ref>ಚೀನಾದಲ್ಲಿ [http://www.publications.parliament.uk/pa/cm/cmeduski.htm ಪ್ರಮೋಟಿಂಗ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್]</ref> ಚೀನೀ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳ ಜಂಟಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ಈ ಸಮಿತಿ ಆತಂಕವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಯುಎಸ್‌ಎ, ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ ಚೀನಾ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗಿಂತ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಹಿಂದಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಸಮಿತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ "ಬ್ರಿಟನ್‌ ಪದವಿಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕುರಿತು ಪ್ರಯೋಜನ ತತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಹಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಮೌಲ್ಯದ ಪರಿಗಣನೆ, ಭಾಗಶಃ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ. ತಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ 'ಮಾದರಿ'ಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಭಾರತದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಯುಕೆ ಭಾರತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ ಉಪಕ್ರಮ<ref>{{Cite web |url=http://www.ukieri.org/about-ukieri.htm |title=ಯುಕೆ ಇಂಡಿಯಾ ಎಜುಕೇಶನ್ ಆಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಇನಿಶೀಯೇಟಿವ್‌ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2007-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822112851/http://www.ukieri.org/about-ukieri.htm |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತೈಲ ಕಂಪನಿಗಳಾದ ಬಿಪಿ ಮತ್ತು ಶೆಲ್‌, ಬೃಹತ್ ಔಷಧಿಕಂಪನಿ ಜಿಎಸ್‌ಕೆ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕಂಪನಿ ಬಿಎಇ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ 'ಸಮರ್ಥನೆ' ನೀಡಿವೆ ಎಂದು ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.boston.com/business/technology/articles/2007/06/27/us_investigating_bae ಬಿಎಇ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್‌‌] ''ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌'' 27 ಜೂನ್‌ 2007</ref> ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಿಂದಲೂ ಟೀಕೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ''ದಿ ಸಂಡೇ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಮಾಹಿತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾಯಿದೆಯಡಿ ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಯೋಜಕರು ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು (University of Stirling) "ವಿಶ್ವಾಸನೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (University of Sterling)' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಒಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಕಾಟಿಶ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಯೂಟಿವ್ ನಾಗರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ನಡುವೆ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ವಿದೇಶೀ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ "ಉದ್ವಿಗ್ನ ಸ್ಥಿತಿ' ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಅದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ''ದಿ ಸಂಡೇ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌'' ಈ ಸಂಘರ್ಷವು ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮುಖ್ಯಆದ್ಯತೆಯ ಫ್ರೆಶ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ನೀತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳಗೆ ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಮಾಡಿದೆ.<ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20051030/ai_n15818876 ''ಫ್ಯೂಡ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಟರ್ಫ್‌ ವಾರ್ಸ್ ಪುಟ್ ಫ್ರೆಶ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ಫ್ಲಾಗ್‌ಶಿಪ್ ಪ್ಲಾನ್ ಇನ್‌ ಜಿಯೊಪಾರ್ಡಿ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080324033445/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20051030/ai_n15818876/print |date=2008-03-24 }} ''ದಿ ಸಂಡೇ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌'' 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2005</ref> 1998ರ ನಂತರ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತಗೊಂಡ ದತ್ತಿಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು) ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಯಸಿದರೆ, 2007 ಫೆಬ್ರವರಿಯಿಂದ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಸ್‌-ಬಾರ್ಡರ್‌ ದತ್ತಿಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎಂದು ನೋಂದಾಯಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=July 2009}} ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಕೆಲವು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಯುಬಿ 2007/08 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಃಖ್ತೆ ಕಚೇರಿ (ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆಡಿಟ್ ಆಫೀಸ್‌) (ಎನ್‌ಎಒ) ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ. ಎನ್‌ಎಒದ ''ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌: ಅಚೀವಿಂಗ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌'' ಎಂಬ ವರದಿಯು, 'ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಗ್ರಾಹಕರು ಹಾಗೂ ಭಾಗೀದಾರರಿಂದ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ’ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.nao.org.uk/publications/nao_reports/07-08/0708625.pdf ''ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌: ಅಚೀವಿಂಗ್‌ ಇಂಪಾಕ್ಟ್‌ '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155106/http://www.nao.org.uk/publications/nao_reports/07-08/0708625.pdf |date=2008-10-23 }} ''ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಆಡಿಟ್‌ ಆಫೀಸ್‌ '' 9 ಜೂನ್‌ 2008</ref> ಆದರೆ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ತರಗತಿಗಳು ತುಂಬ ಎಲೀಟಿಸ್ಟ್ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯೋಚಿತವಲ್ಲದ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸಾವಿರಾರು ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇಮೇಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದೆ.<ref name="Guardian.co.uk">[https://www.theguardian.com/education/2008/jul/18/tefl.furthereducation ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌.ಕೋ.ಯುಕೆ]</ref> ಎನ್‌ಎಒ ವರದಿಯು ಪುಟ 5ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಗುತ್ತಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿರುವ ಒಂದು ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: "ಅಧ್ಯಯನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಗುತ್ತಿಗೆಯಡಿಯ ಕೆಲಸವು ವಿವಿಧ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇದೆ, ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಇದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ಕುರಿತು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವುದು ಅನಗತ್ಯ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ: "ಅಂತಹ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೊನೇಪಕ್ಷ ಅದರೆಲ್ಲ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ಭರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸದ ಹಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಅದನ್ನು ಹೊಂದುವ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ". ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಚೇರಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯ ತನ್ನ ಪರಿಶೀಲನೆ ಭಾಗವಾಗಿ, ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಮಿತಿಯು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಒಂದು ಗಂಟೆ ವ್ಯಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಮಟ್ಟದ ಪರಿಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಿಂದ ಹಣಪಾವತಿಸಲಾದ ವಿದೇಶಗಳ ಪ್ರವಾಸಗಳ ಕುರಿತು ಘೋಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಸದರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡುವ ಕಾಮನ್ಸ್‌ ರೂಲಿಂಗ್‌ನಿಂದ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/4550620/Speaker-Michael-Martin-in-secrecy-row-over-British-Council-trips.html |title=ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌.ಕೋ.ಬ್ರಿಟನ್‌ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2010-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100712135849/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/4550620/Speaker-Michael-Martin-in-secrecy-row-over-British-Council-trips.html |url-status=dead }}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಸಮಿತಿಯ ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರು (ಸಂಸದ ನಿಗೆಲ್ ಗ್ರಿಫಿತ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಂಸದ ಇಯಾನ್ ಡೇವಿಡ್‌ಸನ್ ) ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್‌ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.britishcouncil.org/new/about-us/partnership-opportunities/parliamentary-activities/officers/ |title=ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ಕೌನ್ಸಿಲ್.ಆರ್ಗ್‌ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609012348/http://www.britishcouncil.org/new/about-us/partnership-opportunities/parliamentary-activities/officers/ |url-status=dead }}</ref> ಸಂಸದ ನಿಗೆಲ್ ಗ್ರಿಫಿತ್‌ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಲಾಬಿ ಗುಂಪಿನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಕೂಡ.<ref>[http://www.newsoftheworld.co.uk/news/230378/Gordon-Browns-pal-Nigel-Griffiths-cheats-on-wife-with-brunette-on-Remembrance-Day-in-House-of-Commons.html ನ್ಯೂಸ್‌ಆಫ್‌ದಿವರ್ಲ್ಡ್.ಕೊ.ಯುಕೆ]</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಃಖ್ತೆ ಕಚೇರಿ ಹಿಂದಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಅನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಸಮಿತಿಯು (ಪಿಎಸಿ) ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕರೆದಿತ್ತು. ನಂತರದ ಪಿಎಸಿ ವರದಿಯು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್‌ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ - ಸಂಸದ ನಿಗೆಲ್ ಗ್ರಿಫಿತ್‌ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಿಎಸಿ ಸದಸ್ಯರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕುರಿತ ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಸಿಇಒ ಅವರನ್ನು ಪಾಟಿಸವಾಲು ಮಾಡಿದಾಗ - ಜೂನ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ - ಸಾಕ್ಷಿ ಸೆಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಗೆಲ್ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದೂ, ಅದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಪಿಎಸಿಯು ಮೇಲಿನಂತೆ ದೃಢಪಡಿಸಿತು.<ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200708/cmselect/cmpubacc/814/814.pdf ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌.ಯುಕೆ]</ref> ಶ್ರೀ. ಗ್ರಿಫಿತ್ ಮೊದಲು ರಷ್ಯಾಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ 1998ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು, ಸುಮಾರು ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಅಧಿಕಾರಿ (ಸ್ಟೀಫನ್ ಕಿನ್ನಾಕ್)ಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Guardian.co.uk" /><ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200708/cmhansrd/cm080117/debtext/80117-0008.htm ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌.ಯುಕೆ]</ref><ref>[https://www.theguardian.com/education/2008/jun/11/tefl.internationaleducationnews ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌.ಕೊ.ಯುಕೆ]</ref><ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200708/cmselect/cmpubacc/uc814-i/uc81402.htm ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌.ಯುಕೆ]</ref> 2009ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಮಾಹಿತಿ ಆಯುಕ್ತರು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಟ್ರೇಡ್‌ ಯೂನಿಯನ್ ಅಫಿಲಿಯೇಶನ್‌ಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಮಾಹಿತಿ ನಷ್ಟವಾದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಹಾಳಾಗಿರುವ ಕುರಿತು ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದ ನಂತರ ಅವರು ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>[http://www.itpro.co.uk/610563/ico-tells-british-council-to-encrypt-after-data-breach ಐಟಿಪ್ರೊ.ಕೊ.ಯುಕೆ]</ref> ==ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೃತ್ತಾಂತಗಳು== ಬೇರೆ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ರೂಪಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ ಸಮಿತಿಯಾಗಿ 1934ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾದ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌, ಸರ್‌ ರೆಜಿನಾಲ್ಡ್‌(''ರೆಕ್ಸ್‌'' ) ಲೀಪರ್‌ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ "ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಚಾರ"ದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ವಿಚಾರದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಪಡೆದಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ವಿರುದ್ಧ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಆಪಾದನೆಗಳ ನಂತರ (ಮೇಲೆ ನೋಡಿ), ದಿ ಸಂಡೇ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ನ ಅನುಭವಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಪಾದಕ ಟ್ರೆವರ್‌ ರಾಯ್ಲ್‌ 'ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮೂಲ' ಒಂದು ಹೀಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು: "ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ನಮ್ಮ ರಹಸ್ಯ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಸೇವೆಗಳ ಒಂದು ಭಾಗ -ಅದು ಎಷ್ಟೇ ಕನಿಷ್ಠವಾದರೂ- ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹಾಗೇನೂ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಂಬಂಧಗಳು ಇವೆ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಹಾಗೇಕೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದೇ? ಇಷ್ಟಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕೂಡ ಟ್ರೇಡ್‌ ಮಿಶನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅದೂ ಕೆಳ-ಮಟ್ಟದ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ."<ref name="SundayHerald.com">[https://web.archive.org/web/20080123093414/http://www.sundayherald.com/international/shinternational/display.var.1979149.0.0.php ಸಂಡೇಹೆರಾಲ್ಡ್‌.ಕಾಮ್‌]</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರ ಮಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್‌ಅನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ನೀಡಿದಾಗ ಎಲ್ಲರ ಹುಬ್ಬೂ ಮೇಲೇರಿತು.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article553975.ece ಟೈಮ್ಸ್‌ಆನ್‌ಲೈನ್‌.ಕೊ.ಯುಕೆ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಲೇಬರ್‌ ವರಿಷ್ಠೆ ಬ್ಯಾರನೆಸ್‌(ಬ್ಯಾರನ್ ಪದವೀಧರೆ) ಹೆಲೆನಾ ಕೆನೆಡಿ ಕ್ಯುಸಿ QC ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ 1998-2004ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೀಶೆಸ್ಟರ್‌ನ ಡೆ ಮಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಟ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಕ್ಯಾಲೆಂಡೊನಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮಿಡಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ರಾಬರ್ಟ್‌ ಗೋರ್ಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಅಬೆರ್ದೀನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಡರ್ಬಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಯಾರ್ಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಟಾಮ್ಸ್ಕ್‌ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಜ್ಯುಡಿಷಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳ ಗೌರವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಅವರು ಒಟ್ಟು 28 ಗೌರವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.helenakennedy.co.uk/honours.html |title=ಹೆಲೆನಾಕೆನೆಡಿ.ಕೊ.ಯುಕೆ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2009-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430222123/http://www.helenakennedy.co.uk/honours.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.doughtystreet.co.uk/barristers/helena_kennedy_qc.cfm |title=ಡಫ್ಟಿಸ್ಟ್ರೀಟ್‌.ಕೊ.ಯುಕೆ |access-date=2011-02-11 |archive-date=2013-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130407011122/http://www.doughtystreet.co.uk/barristers/helena_kennedy_qc.cfm |url-status=dead }}</ref> ==ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ == ಜಾನ್‌ ಲೆ ಕ್ಯಾರೇಯ (ಮಾಜಿ ಕಾನ್ಸುಲರ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡೇವಿಡ್ ಕಾರ್ನ್‌ವೆಲ್‌) ''ದಿ ರಷ್ಯಾ ಹೌಸ್‌'' ಕಾದಂಬರಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಕುರಿತ ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಯ್ಲ್‌ ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ "ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಭಾಷೆ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹರಡಲು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಆಡಿಯೋ ಫೇರ್‌" ಯಾತನಾಮಯ ಅಂತ್ಯ ಕಂಡಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಆಕರ್ಷಕ ಯುವತಿಯೊಬ್ಬಳು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನೀಡುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಅದೊಂದು ಕಾದಂಬರಿಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೆಂದೂ, ಅದನ್ನು 'ತನ್ನ ಗೆಳೆಯ!'ನಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಕಾಶಕನಿಗೆ ತಲುಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವಳು ಹೇಳಿದಾಗ ಈತ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಗಂಟು ಕಟ್ಟಿ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="SundayHerald.com" /> ಗ್ರಹಾಂ ಗ್ರೀನ್‌ನ ''ದಿ ಧರ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ '' ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಕ್ರಬ್ಬಿನ್‌ ಪಾತ್ರವು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳಿವೆ. ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಹೈಡ್‌-ವೈಟ್‌ ಮಾಡಿದ್ದನು. 1946ರಲ್ಲಿ, ಬರಹಗಾರ ಜಾರ್ಜ್‌ ಆರ್ವೆಲ್‌ ಗಂಭೀರ ಲೇಖಕರಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಇಡೀದಿನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು. "ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅರೆ-ಸೃಜನಶೀಲ ಕೆಲಸಗಳಾದ ಬೋಧನೆ, ಬಾನುಲಿಪ್ರಸಾರ ಅಥವಾ ಪ್ರಚಾರ ಸಂಯೋಜನೆ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದುಂದುವ್ಯಯ ಮಾಡಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ (ಬರೆಯುವ) ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಬಹಳ ಪರಿಶ್ರಮದ್ದು" ಎಂದು ಆರ್ವೆಲ್ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದರು.<ref>"ಹೊರಿಜನ್ ಕ್ವಶ್ಚನೇರ್‌: ದಿ ಕಾಸ್ಟ್‌ ಲೆಟರ್ಸ್‌", ಇನ್‌ ''ಹೊರಿಜನ್'', 1946</ref> ಎಂಐ5(ಮಿಲಿಟರಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಸೆಕ್ಷನ್ 5)ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಡೇಮ್‌ [[ಸ್ಟೆಲ್ಲಾ ರಿಮಿಂಗ್ಟನ್‌]] ತನ್ನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತಾನು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಅಸ್ಪಷ್ಟ, ಸಂದಿಗ್ಧ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದಂತಹ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರಿಗೆ ತೋರುವ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಾಧ್ಯರೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನಗಳಿದ್ದರೂ, ಬ್ರಿಟನ್‌ ಆನರ್‌ ಪಟ್ಟಿ (ಗೌರವಾರ್ಹರ ಪಟ್ಟಿ)ಯ ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗವು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಜೆರುಸಲೆಂನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ, ಎಮ್ಮಾ ಸ್ಕೈ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಜನರಲ್ ರೇಮಂಡ್ ಒಡೈರ್ರ್ನೊಗೆ 'ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಲಹಾಕಾರ'ಳಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಳು. ಪ್ಯಾಲಸ್ಟೈನಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತು ಸಾಕಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಟೀಕೆಗಳಿದ್ದರೂ ಅವಳು ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಳು. ಅವಳ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ 'ಪೇಯ್ಡ್‌(PAID)' ಯೋಜನೆ 'ಅಸ್ತಿತ್ವರಹಿತ' ಎಂದು ತೀವ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಲಂಚನಿಧಿ (ಸ್ಲಶ್‌ ಫಂಡ್‌)ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅನುದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮನವಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಸ್ಕೈ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಪಿಎನ್‌ಎ ವಿತ್ತ ಸಚಿವಾಲಯದ ಹಿಂಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪಾಲಸ್ಟೈನಿಯನ್ ಶಾಸಕಾಂಗವು ದತ್ತಿಸಂಸ್ಥೆಯ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಕುರಿತು ಚಿಂತೆಗೀಡಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಅನ್ನು(ಮತ್ತು ಅದರ ಕಚೇರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ''ಗೂಲ್‌'' ) ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಡರೆಲ್‌ ಹಾಸ್ಯಮಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ತನ್ನ ''ಆಂಟ್ರೋಬಸ್‌ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌'' ಎಂಬ ಕಥಾಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಸಂಕಲನವು ವಿದೇಶಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕನಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ವಿದೇಶೀ ಹುದ್ದೆಗಳ ಬದುಕಿನ ಕುರಿತಾಗಿದೆ.<ref>ಡರ್ರೆಲ್‌ ಎಲ್‌ (1985) ''ಆಂಟ್ರೋಬಸ್‌ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ '', 202 ಪುಟಗಳು, ಫೇಬರ್‌ &amp; ಫೇಬರ್‌, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್‌ 0-571-13603-6.</ref> ಕೀತ್‌ ಜೆಫರಿ ಬರೆದಿರುವ 'ಎಂಐ6: ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌ 1909-1949' ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 'ಸಂಭಾವ್ಯ ರಕ್ಷಾಕವಚವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌'ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಷಯಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ 1944ರ ಬ್ಲಾಂಡ್‌ ಕಮಿಶನ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ರೆಕ್ಸ್‌ ಲೀಪರ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: http://www.britishcouncil.org/history-who-leeper.htm ==ಅದ್ಯಕ್ಷರು== ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಹೆಸರುಗಳು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಇದೆ: * 1934–1937 ಲಾರ್ಡ್‌ ಟಿರ್ರೆಲ್‌ * 1937–1941 ಲಾರ್ಡ್‌ ಲಾಯ್ಡ್‌ * 1941–1945 ಸರ್‌ ಮಾಲ್ಕಮ್‌ ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್‌ * 1946–1955 ಸರ್‌ ರೊನಾಲ್ಡ್‌ ಆಡಂ * 1955–1959 ಸರ್‌ ಡೇವಿಡ್‌ ಕೆಲ್ಲಿ * 1959–1967 ಲಾರ್ಡ್‌ ಬ್ರಿಜ್ಸ್ * 1968–1971 ಲಾರ್ಡ್‌ ಪ್ಯುಲ್ಟನ್‌ * 1971–1972 ಸರ್‌ ಲೆಸ್ಲೀ ರೋವನ್ * 1972–1976 ಲಾರ್ಡ್‌ ಬಲಂಟ್ರೆ * 1977–1984 ಸರ್‌ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಟ್ರಫ್‌ಟನ್ * 1985–1992 ಸರ್‌ ಡೇವಿಡ್ ಒರ್‌ * 1992–1998 ಸರ್‌ ಮಾರ್ಡಿನ್ ಜಕೊಂಬ್‌ * 1998–2004 ಬೊರೆನೆಸ್‌ ಕೆನೆಡಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಶಾಸ್‌ * 2004–2009 ಲಾರ್ಡ್‌ ಕಿನ್ನಾಕ್‌<ref>[http://www.britishcouncil.org/new/press-office/press-releases/Lord-Kinnock-to-resign-after-four-and-a-half-outstanding-years-as-Chair-of-the-British-Council/ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ಕೌನ್ಸಿಲ್.ಆರ್ಗ್‌]</ref> * 2010–ಪ್ರಸ್ತುತ) ಸರ್‌ ವರ್ನನ್‌ ಎಲ್ಲಿಸ್‌ ==ಮಾನ್ಯತೆ== 2005ರಲ್ಲಿ, ಅಲಿಯಾನ್ಸ್‌ ಫ್ರಾಂಕಯಿಸ್, ಸೊಸೈತ ಡಾಂಟೆ ಅಲಿಗೆರಿ, ಗಯಟೆ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್, ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟೊ ಕರ್ವಂಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟೊ ಕ್ಯಮೋಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅಸ್ತುರಿಯಸ್ ಅವಾರ್ಡ್‌ ಅನ್ನು ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಮಾನವತೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅತ್ಯಮೋಘ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಜಂಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುವ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ನೀತಿಯು ಇನ್ನೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಇಯುನಿಕ್ * ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಫ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕಲ್ಚರ್ಸ್ (ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಉತ್ಸವ) * ವಿದೇಶೀ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಬೋಧನೆ (ಟಿಇಎಫ್‌ಎಲ್‌) * ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.britishcouncil.org ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರ್ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.iaeste.org.uk ಐಎಇಎಸ್‌ಟಿಇ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರ್ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.britishcouncil.org/learning-english-gateway ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ - ಲರ್ನ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಗೇಟ್‌ವೇ ] * [http://learnenglishkids.britishcouncil.org/ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ - ಲರ್ನ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಕಿಡ್ಸ್‌] * [http://www.britishcouncil.org/learning-ielts ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ - ಐಇಎಲ್‌ಟಿಎಸ್‌ - ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಭಾಷೆ ಪರೀಕ್ಷೆ] * [http://www.britishcouncil.org/learning-teaching-english-gateway ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ - ಟೀಚಿಂಗ್ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಗೇಟ್‌ವೇ] * [http://bcec.org.hk ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002013723/http://bcec.org.hk/ |date=2016-10-02 }} ===ವಿಡಿಯೋಗಳು=== * [http://uk.youtube.com/user/britishcouncilhk ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌] * [https://www.youtube.com/user/BritishCouncilIndia ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಭಾರತ] * [http://uk.youtube.com/user/britishcouncilmy ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಮಲೇಷಿಯ] * [http://uk.youtube.com/user/BritishCouncilNI ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ] * [http://uk.youtube.com/user/britishcouncil4teens ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅನ್‌ ಸೆಕೆಂಡ್‌ ಲೈಫ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://uk.youtube.com/user/britishcouncilsg ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸಿಂಗಾಪುರ್‌] * [http://uk.youtube.com/user/BritishCouncilWales ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌] * [http://uk.youtube.com/user/StudyInTheUK ಎಜುಕೇಶನ್‌ ಯುಕೆ] * [http://uk.youtube.com/user/teachingenglishvideo ಟೀಚಿಂಗ್ ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=Pencxu-SFgY 2009ರ ಪ್ಯಾಲಸ್ಟೈನ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯೋತ್ಸವದ ಸಮಾರೋಪ ಸಂಜೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಬ್ರಿಟಿಶ್‌‌ ಕಾನ್ಸುಲ್ ಜನರಲ್‌ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ] {{International cultural promotion organizations}} {{Interwikineeded}} [[zl:zwanzik]] [[ವರ್ಗ:1934ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಂಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌‌-ಭಾಷೆ ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿರುವ ದತ್ತಿನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿದೇಶಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕಚೇರಿ]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟನ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ 1934ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] pn5c1g5tdzwkn1ikf8u15494wisakzj 0 27810 1379640 1378488 2026-08-09T18:22:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379640 wikitext text/x-wiki '''ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮೌಸ್‌ನಂಥ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಒಂದು ಪೆನ್ನು (ಅಥವಾ ಸ್ಟೈಲಸ್‌) ಮತ್ತು ಫಲಕವನ್ನು (ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ 'ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆದಾರ-ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ತಂತಿರಹಿತ|ನಿಸ್ತಂತು]] ಫಲಕ PCಗಳು, PDAಗಳು ಮತ್ತು GPS ಗ್ರಾಹಿಗಳಂಥ ಚಲನೀಯ ಸಾಧನಗಳ ಬಳಕೆಗೂ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಚಲನೀಯ ಸಂವಹನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಯಾವುದೇ ಉತ್ಪನ್ನದ ಬಳಕೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಂಥದೊಂದು ಸಾಧನದ ಒಂದು ಸೂಚನೆಯೇ ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಆಗಿದೆ. ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆ, ಸಂಖ್ಯಾಫಲಕ, ಮೌಸ್‌ ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶಫಲಕದಂಥ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ನಕ್ಷಾರಚನೆಯ ಫಲಕ ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶತೆರೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸಾಧನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (ಬಳಕೆದಾರರು ಒದಗಿಸುವ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ದತ್ತಮಾಹಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಧನವಾಗಿ ಒಂದು ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನ ಹಾಗೂ ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರ-ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಒಂದನ್ನು ಉದ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಇದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಬಳಕೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಒಂದು ಮೌಸ್‌ ಮತ್ತು ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಬಳಕೆಗೂ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಎರಡು ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು; 1950ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದ ಸ್ಟೈಲೇಟರ್‌ <ref>{{Citation | last= Dimond | first= T.L. | title= Devices for reading handwritten characters | publisher= Proceedings of Eastern Joint Computer Conference | pages= 232–237 | date= 1957-12-01 | url= http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | accessdate= | archive-date= 2012-01-10 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | url-status= dead }}</ref> ಮತ್ತು RAND ಫಲಕ<ref>{{Citation | last= Groner | first= G.F. | title = Real-Time Recognition of Handprinted Text, Memorandum RM-5016-ARPA | publisher=RAND Corporation | pages= | date=1966-08 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#Groner66a | accessdate = }}</ref> ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎನ್ನಬಹುದು. == ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕೌಶಲಗಳು == ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಬಹುದು. ವಾಸ್ತವಿಕ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೌಶಲಗಳ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. === ತೋರುಗಡ್ಡಿ/ಗುರುತುಕಾರಕ ದತ್ತಮಾಹಿತಿ === ಮೌಸ್‌ನಂಥ ಸಾಧನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಫಲಕ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲಸ್‌‌ಗಳು ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮೌಸ್‌ ಎಂಬುದೊಂದು ''ತತ್ಸಂಬಂಧಿಯಾದ'' ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ಗಮನಿಸಬೇಕು- ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ "ಜರುಗುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು (ಕರ್ಸರ್‌ನ್ನು) ಆಚೀಚೆಗೆ ಜರುಗಿಸಲು" ಬಳಕೆದಾರರು ಮೌಸ್‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಫಲಕ ಎಂಬುದೊಂದು ''ಪರಿಪೂರ್ಣ'' ವಾದ ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ- ಜರುಗುಪಟ್ಟಿಯು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರು ಇರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೌಸ್‌ ಒಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಮತ್ತು ಫಲಕವನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಹಲವಾರು ಮಾನವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದೇ ನಿಖರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎರಡುಬಾರಿ ಗುರಿಯಿರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ತಟ್ಟುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಸಕರವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೌಸ್‌ ಒಂದರಿಂದ "ಜೋಡಿ-ಕ್ಲಿಕ್‌‌" ದತ್ತಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಒಂದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು "ಜೋಡಿ-ಬಡಿತ"ದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಪ್ರಯಾಸಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಶತೆರೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಸ್ಪರ್ಶ-ಸಂವೇದನಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಫಲಕವೊಂದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಬೆರಳೊಂದನ್ನು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವಿಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. === ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ === ಕೀಲಿಮಣೆಯೊಂದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು, ಅಥವಾ ಒಂದು ಮೌಸ್‌ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಫಲಕ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದು ನೆರವೇರಲು ಫಲಕ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ್ನು ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ತೋರುಗಡ್ಡಿ ವಿಧಾನ: ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ್ನು ಒಂದು ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ವಿಧಾನ: ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಗೆರೆಬಡಿತಗಳು (ಸ್ಟ್ರೋಕ್ಸ್‌) ಒಂದು "ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನದ ಇಂಕ್‌" ಆಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಗೆರೆಬಡಿತಗಳು ಅಥವಾ ಗುರುತುಗಳ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಕೈಬರಹದ ಅಕ್ಷರಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವ ತಂತ್ರಾಂಶವು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆಯಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ್ದೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ಅಕ್ಷರಗಳು ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಒದಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ವಿಧಾನಗಳ ನಡುವೆ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ತೋರುಗಡ್ಡಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ) ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, * ತೋರುಗಡ್ಡಿ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹದ-ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಫಲಕದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ. * ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷ ಗುಂಡಿಯೊಂದನ್ನು ಒತ್ತುವ ಮೂಲಕ. * ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡದ ಯಾವುದೇ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ತೋರುಗಡ್ಡಿಯ ದತ್ತಮಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಮೂಲಕ. * ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಭಾವಸೂಚಕ ಗುರುತನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ. ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ನಿಜಾವಧಿಯ ಅಂಕೀಕರಿಸುವಿಕೆಯ ಫಲಕವೊಂದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಭೇದ ಅರಿಯಲು ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು "ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ವಿಧಾನದ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. "ಆಫ್‌ಲೈನ್‌ ವಿಧಾನದ ಕೈಬರಹ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಾಗದವೊಂದರಿಂದ ಪಡೆದ ಕೈಬರಹದ ಸ್ಥಿರ ಸಂಕೇತಗಳ ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಅಕ್ಷರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ. === ನೇರ ಕುಶಲ ನಿರ್ವಹಣೆ === ಅನುಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಕ್ಷ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು, ಒತ್ತಲು, ಮತ್ತು ಎಳೆಯಲು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಸಾಧನವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನೇರ ಕುಶಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ವಿಶೇಷ ವಿಕಿ ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. ವ್ಯಾಂಗ್‌ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು <ref name="WANG Freestyle demo">{{Citation | last= | first= | title= WANG Freestyle demo | publisher= Wang Laboratories | pages= | date= 1989 | url= http://rwservices.no-ip.info:81/pens/images.html#WangFreestyle | accessdate= 2008-09-22 | archive-date= 2009-02-27 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090227044455/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/images.html#WangFreestyle | url-status= dead }}</ref> ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೈಬರಹದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನದ "ಇಂಕ್‌"ನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೇರ ಕುಶಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೂಲಕ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ. === ಭಾವಸೂಚಕವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ === ಇದು ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶೇಷ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರ ಕೌಶಲವಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಕೈಬರಹದ ದತ್ತಮಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವ ಬದಲು, ವಿಶೇಷ ಆದೇಶವೊಂದರ ಒಂದು ಸೂಚಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಹಂದಿ-ಬಾಲದ" ಆಕಾರವೊಂದು (ಓರ್ವ ಕರಡಚ್ಚು ತಿದ್ದುವವರ ಗುರುತಾಗಿ ಇದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) "ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರ" ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂಶವು ಗುರುತನ್ನು ಮಾಡಲಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಯವಸ್ತು ಅಥವಾ ಪಠ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಯಾವ ಅಂಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ್ನು ಒಂದು ತೋರುಗಡ್ಡಿ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಂಕೀಕಾರಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇವು ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು "ಸ್ಟೈಲಸ್‌"ಗಳನ್ನು (ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಬೆರಳಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ-ಸ್ಪರ್ಶದ ಭಾವಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OS ಎಂಬುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಸೂಚಕದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹದ ದತ್ತಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇದು ಸಂಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಭಾವಸೂಚಕದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಷ್ಟನ್ನೇ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವಿಶೇಷ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೇ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದವು; CAD/CAM ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು <ref>{{Citation | last= | first= | title=Computerized Graphic Processing System: System User's Manual | publisher=Applicon Incorporated | pages= | date=1973-09-01 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio75.html#Applicon73 | accessdate= | archive-date=2011-07-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110721230218/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio75.html#Applicon73 | url-status=dead }}</ref><ref>{{Citation | last= Newman | first= W.M. | title = The Ledeen Character Recognizer | publisher=Principles of Interactive Computer Graphics, McGraw-Hill | pages= 575–582 | date=1973-09-01 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio75.html#NewmanWM73a | accessdate = }}</ref> ಅಥವಾ ಪಠ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಂಥವು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Citation | last=Coleman | first=Michael L. | title=Text editing on a graphic display device using hand-drawn proofreader's symbols, from Pertinent Concepts in Computer Graphics: Proceedings of the 2nd University of Illinois Conference on Computer Graphics | publisher=University of Illinois Press | pages= | date=1969 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Coleman69 | accessdate= | archive-date=2012-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Coleman69 | url-status=dead }}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ನಿಕಟ ಪರಿಚಯವಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಈ ಮೂಲಗಳ ಆಳವು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೈಬರಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಸಲಾದ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಫಲಕಕ್ಕಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ಒಡೆತನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು (ಪೇಟೆಂಟ್‌ನ್ನು) 1888ರಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರುಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last =Gray | first =Elisha | coauthors = | title =Telautograph | work = | pages = | language = | publisher =United States Patent 386,815 (full image) | date =1888-07-31 | url = http://www.freepatentsonline.com/386815.pdf | accessdate = }}</ref> ಕೈಬರಹದ ಚಲನೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೈಬರಹದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಮೊದಲನೆಯದು ಎನಿಸಿರುವ ಒಡೆತನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು 1915ರಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರುಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last=Goldberg | first=H.E. | title = Controller | publisher=United States Patent 1,117,184 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/1117184.pdf | accessdate = | date=1915-12-28 }}</ref> ಒಂದು ಆಧುನಿಕವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕೀಲಿಮಣೆಯೊಂದರ ಬದಲಿಗೆ ಒಂದು ಫಲಕ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹದ ಪಠ್ಯದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ, ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ-ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿದರ್ಶನವು 1956ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Dimond 232–237">{{Citation | last=Dimond | first=Tom | title=Devices for reading handwritten characters | publisher=Proceedings of Eastern Joint Computer Conference | pages=232–237 | date=1957-12-01 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | accessdate=2008-08-23 | archive-date=2012-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | url-status=dead }}</ref> ಅನೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ವಾಣಿಜ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳು 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು: ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್‌, ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌, ಮತ್ತು ಲೈನಸ್‌ ಇವೇ ಆ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿಹೋಗಿದ್ದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, GO ಕಾರ್ಪ್‌ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯು ಒಂದು ಫಲಕ PC ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OS ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊರತಂದಿತು. ಇದು GO ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಒಡೆತನದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಫಲಕ PCಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾನೂನು-ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Mintz">{{Citation | last =Mintz | first =Jessica | coauthors = | title =Microsoft to Appeal $367M Patent Ruling | work = | pages = | language = | publisher =The Associated Press | date =2008-04-04 | url = http://www.usatoday.com/tech/products/2008-04-04-2507619152_x.htm | accessdate = 2008-09-04 }}</ref> ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾಲಯೋಜನೆ ಪಟ್ಟಿಯು ಈ ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: * 1950ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ** 1888: ಕೈಬರಹವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತ ಸ್ಟೈಲಸ್‌ ಸಾಧನದ ಮೇಲೆ ಎಲಿಶಾ ಗ್ರೇ ಕಂಪನಿಗೆ U.S. ಪೇಟೆಂಟ್‌ನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last =Gray | coauthors = | title =Telautograph | work = | pages = | language = | publisher =United States Patent 386,815 | date =1888-07-31 | url =http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Gray1888b | accessdate = | archive-date =2012-01-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Gray1888b | url-status =dead }}</ref><ref>{{Citation | last =Gray | first =Elisha | coauthors = | title =Telautograph | work = | pages = | language = | publisher =United States Patent 386,815 (full image) | date =1888-07-31 | url = http://www.freepatentsonline.com/386815.pdf | accessdate = }}</ref> ** 1915: ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಬಳಕೆದಾರರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ U.S. ಪೇಟೆಂಟ್ ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{Citation | last=Goldberg | first=H.E. | title = Controller | publisher=United States Patent 1,117,184 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#GoldbergHE15 | accessdate = | date=1915-12-28 }}</ref><ref>{{Citation | last=Goldberg | first=H.E. | title = Controller | publisher=United States Patent 1,117,184 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/1117184.pdf | accessdate = | date=1915-12-28 }}</ref> ** 1942: ಕೈಬರಹದ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರದಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಪರ್ಶತೆರೆಯ ಮೇಲೆ U.S. ಪೇಟೆಂಟ್‌ನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last=Moodey | first=H.C. | title = Telautograph System | date =1942-12-27 | publisher=United States Patent 2,269,599 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#Moodey40 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last=Moodey | first=H.C. | title = Telautograph System | date =1942-12-27 | publisher=United States Patent 2,269,599 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/2269599.pdf | accessdate = }}</ref> ** 1945: ವ್ಯಾನೆವರ್‌ ಬುಶ್‌ ಎಂಬಾತ 'ಆಸ್‌ ವಿ ಮೇ ಥಿಂಕ್‌' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮೆಮೆಕ್ಸ್‌‌ ಎಂಬ ಸಾಧನದ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ; ಇದು ಕೈಬರಹದ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರದಾನವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last=Bush | first=Vannevar | title=As We May Think | date=1945-07-15 | publisher=The Atlantic Monthly | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#BushV45 | accessdate= | archive-date=2012-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#BushV45 | url-status=dead }}</ref> * 1950ರ ದಶಕ ** ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ದತ್ತಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ, ಪೆನ್ನನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವ ಸ್ಟೈಲೇಟರ್‌ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನದ ಫಲಕವನ್ನು ಟಾಮ್‌ ಡೈಮಂಡ್‌ ಎಂಬಾತ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ.<ref name="Dimond 232–237"/> * 1960ರ ದಶಕದ ಆರಂಭ ** RAND ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Citation | last= | first= | title = RAND Tablet | publisher= | pages= | date=1961-09-01 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#RAND61 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last= | first= | title=50 Years of Looking Forward | publisher=RAND Corporation | pages= | date=1998-09-01 | url=http://www.rand.org/publications/randreview/issues/rr.fall.98/50.html | accessdate= | archive-date=2009-05-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090507193627/http://www.rand.org/publications/randreview/issues/rr.fall.98/50.html | url-status=dead }}</ref> * 1960ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗ ** ಕ್ಸೆರಾಕ್ಸ್‌ PARC ಕಂಪನಿಯ ಅಲನ್‌ ಕೇ ಎಂಬಾತ ಪೆನ್‌ ಪ್ರದಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಡೈನಬುಕ್‌ ಎಂಬ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ ಒಂದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದೆ: ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಈ ಸಾಧನವು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ. * 1982 ** ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ವಾಲ್ಥಾಮ್‌ನ ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ-ಉದ್ದೇಶದ ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ಸಂಬಂಧಿ ಸಾಧನವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಿತು; ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಸ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ ಒಂದು ಫಲಕ ಹಾಗೂ ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last= | first= | title=Pencept Penpad (TM) 200 Product Literature | publisher=Pencept, Inc. | pages= | date=1982-08-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Pencept83 | accessdate= | archive-date=2012-01-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111152232/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Pencept83 | url-status=dead }}</ref> ** ಕೇಡರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯು ಮಾರಾಟ ತಾಣದಲ್ಲಿಡುವ ಇನ್ಫೋರೈಟ್‌ ಎಂಬ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ಸಂಬಂಧಿ ಸಾಧನವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಿತು; ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಫಲಕ ಹಾಗೂ ಪೆನ್ನನ್ನು ಇದು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last= | first= | title=Inforite Hand Character Recognition Terminal | publisher=Cadre Systems Limited, England | pages= | date=1982-08-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Inforite82 | accessdate= | archive-date=2012-01-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111152232/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Inforite82 | url-status=dead }}</ref> * 1985: ** ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್‌<ref>{{Citation | last= | first= | title = Users Manual for Penpad 320 | publisher= Pencept, Inc. | pages= | date=1984-06-15 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio85.html#Pencept84d | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last= | first= | title=Software Control at the Stroke of a Pen | publisher=Pencept, Inc. | pages= | date=1985 | url=http://www.open-video.org/details.php?videoid=8023&surrogate=storyboard | accessdate=2009-05-21 | archive-date=2007-06-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070607011443/http://open-video.org/details.php?videoid=8023&surrogate=storyboard | url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೂ CIC<ref>{{Citation | last= | first= | title=Handwriter (R) GrafText (TM) System Model GT-5000 | publisher=Communication Intelligence Corporation | pages= | date=1985-01-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio85.html#CIC85 | accessdate= | archive-date=2009-11-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091127064643/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio85.html#CIC85 | url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಕಂಪನಿಗಳೆರಡೂ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ PC ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವು; ಒಂದು ಕೀಲಿಮಣೆ ಹಾಗೂ ಮೌಸ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ಫಲಕ ಹಾಗೂ ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. MS-DOS ಇದರ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ ಆಗಿತ್ತು. * 1989 ** GRiD ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯ ವತಿಯಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ GRiDPad<ref>{{Citation | last= | first= | title=The BYTE Awards: GRiD System's GRiDPad | publisher=BYTE Magazine, Vol 15. No 1 | pages=285 | date=1990-01-12 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#GridPad90a | accessdate= | archive-date=2010-01-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100125181350/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#GridPad90a | url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಸಾಧನವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಲಭ್ಯವಾದ ಫಲಕದ-ಶೈಲಿಯ ಒಯ್ಯಬಹುದಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆಗಿತ್ತು. ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು MS-DOSನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ** ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ನ್ನು ವ್ಯಾಂಗ್ ಲ್ಯಾಬರೇಟರೀಸ್‌ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅನ್ವಯಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು MS-DOS ಅನ್ವಯಿಕೆಯೊಂದರಿಂದ ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಇದು ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿಯ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಇದು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತ್ತು. ಫಲಕದ PCಯಂತಹ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಟಿಪ್ಪಣಿ-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದೊಂದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="WANG Freestyle demo"/> MS-DOS ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. * 1991 ** ಮೊಮೆಂಟಾ ಪೆನ್‌ಟಾಪ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last =Lempesis | first =Bill | coauthors = | title =What's New in Laptops and Pen Computing | work = | pages = | language = | publisher =Flat Panel Display News | date =1990-05 | url =http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#Momenta90 | accessdate = | archive-date =2010-01-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20100125181350/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#Momenta90 | url-status =dead }}</ref> ** ಪೆನ್‌‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OS ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು GO ಕಾರ್ಪ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು; ಕೈಬರಹದ ಭಾವಸೂಚಕ ಆಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last=Agulnick | first=Todd | title = Control of a computer through a position-sensed stylus | date =1994-09-13 | publisher=United States Patent 5,347,295 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio95.html#Agulnick94 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last=Agulnick | first=Todd | title = Control of a computer through a position-sensed stylus | date =1994-09-13 | publisher=United States Patent 5,347,295 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/5347295.pdf | accessdate = }}</ref> ವಿಭಿನ್ನ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿರುವ "ಫ್ಲಿಕ್‌" ಭಾವಸೂಚಕಗಳು, ತಾಳೆ-ಗುರುತುಗಳು, ಕತ್ತರಿ-ಗುರುತುಗಳು, ಹಂದಿ-ಬಾಲದ ಗುರುತುಗಳು, ಮತ್ತು ಗುಂಡಗಿರುವ ಆಕಾರಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಭಾವಸೂಚಕಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ** ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ ಕಂಪನಿಯ ಪೋರ್ಷಿಯಾ ಐಸಾಕ್‌ಸೆನ್‌ ಎಂಬಾತ ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OSನ್ನು ಚಾಲಿಸುತ್ತಿರುವಂಥ ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಟ್ಟಾರೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೌಲ್ಯವು 500 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟಿತ್ತು. ** MS-DOS, ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಅಥವಾ ಪೆನ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌ನ್ನು ಚಾಲಿಸುತ್ತಿರುವ, ಮಾದರಿ 3125ರ ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ್ನು NCR ಕಂಪನಿಯು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು.<ref>{{Citation | title = NCR announces pen-based computer press release | url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1991_June_24/ai_10957018 | accessdate = 2007-04-20 | format = {{dead link|date=April 2009}} &ndash; <sup>[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3ANCR+announces+pen-based+computer+press+release&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search Scholar search]</sup> |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080502135338/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1991_June_24/ai_10957018 |archivedate = 2008-05-02}}</ref> ** ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವಲಯಕ್ಕೆ ಆಪಲ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದು ಒಂದು PDA ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತಾದರೂ, ಇದರ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು (ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಪರದೆ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ತರವಾದ ಚಿತ್ರಿಸುವಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಇದು ಬಯಸುತ್ತಿತ್ತು) ಒಂದು ಫಲಕ PCಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿತ್ತು. ** ಅಟಾರಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌‌ನ ಸ್ಯಾಮ್‌ ಟ್ರಾಮಿಯೆಲ್‌ ಎಂಬಾತ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಹ್ಯಾನೋವರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ CeBIT '91 ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ST-ಫಲಕ"ವನ್ನು (ಇದಕ್ಕೆ "ಸ್ಟೈಲಸ್‌" ಎಂಬ ಸಂಕೇತನಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು) ಸಾದರಪಡಿಸಿದ. ಆದರೆ ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ತಯಾರಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. * 1992 ** ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ IBM 2125 ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ್ನು ("ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ IBMನ ಮೊದಲ ಮಾದರಿ) IBM ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಮತ್ತು GO ಕಾರ್ಪ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ನ್ನು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ರವಾನಿಸಿತು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು.<ref>{{Citation | title = Penpoint OS shipping press release | url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1992_April_17/ai_12165379 | accessdate = 2007-04-20 | format = {{dead link|date=April 2009}} &ndash; <sup>[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3APenpoint+OS+shipping+press+release&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search Scholar search]</sup> |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070830050237/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1992_April_17/ai_12165379 |archivedate = 2007-08-30}}</ref> ** ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OSಗೆ ನೀಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆಯಾಗಿ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಮೀಸಲಾದ ವಿಂಡೋಸ್‌‌ನ್ನು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌‌ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. *1993 ** ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌ನ್ನು IBM ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು; ಇದು IBM ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌ 750P ಮತ್ತು 360P ಮಾದರಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಒಯ್ಯಬಹುದಾದ ಫಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.pc.ibm.com/us/thinkpad/anniversary/history.html ಲೆನೊವೊ - ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌]</ref> ** ಆಪಲ್‌ ಮೆಸೇಜ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌ ಎಂದೂ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದ ನ್ಯೂಟನ್‌ PDAನ್ನು ಆಪಲ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು; ಒಂದು ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ** ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ನ್ನು ನಿಸ್ತಂತು ಸಂಪರ್ಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, EO ಪರ್ಸನಲ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಟರ್‌ ಎಂಬ ಸಾಧನವನ್ನು AT&amp;T ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ** ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಶ-ತೆರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಅನಲಾಗ್‌ ಸೆಲ್‌ಫೋನ್‌ ಆಗಿರುವ IBM ಸೈಮನ್‌ ಪರ್ಸನಲ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಟರ್‌ ಸಾಧನವನ್ನು ಬೆಲ್‌ಸೌತ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಬಳಕೆದಾರರು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಬರೆದು, ಅನಲಾಗ್‌ ಸೆಲ್‌ಫೋನ್‌ ಜಾಲಬಂಧದಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಸಂದೇಶಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಕಳಿಸಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತ್ತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದು PDA ಮತ್ತು ಇ-ಮೇಲ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. *1999 ** ಆಕ್ಸೆಸ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "QBE" ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌, 'ಕಾಮ್‌ಡೆಕ್ಸ್‌ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಷೋ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Citation | title = Trends at COMDEX Event 1999 | url=http://www.guiart.fi/gobr01en.htm | accessdate = 2008-08-11}}</ref> *2000 ** ಆಕ್ಸೆಸ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "QBE Vivo" ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌, 'ಕಾಮ್‌ಡೆಕ್ಸ್‌ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಷೋ'ನಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿತು. *2001 ** ಕಾಮ್‌ಡೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಕಂಪನಿಯ ಬಿಲ್‌ಗೇಟ್ಸ್‌ ಫಲಕ PCಯೊಂದರ (ಇದಕ್ಕೆ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ನೀಡಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಹೀಗಿತ್ತು: ಇದು ಪೆನ್‌-ಸಾಧನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಯಂತ್ರಾಂಶದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಸರಿಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ವಿಂಡೋಸ್‌ XP ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ PC ಎಡಿಷನ್‌" ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಚಾಲಿಸುತ್ತದೆ)<ref>{{Citation | last=Microsoft | title = Windows XP Tablet PC Edition 2005 Hardware Requirements | date =2005 | publisher=www.microsoft.com | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio10.html#Microsoft06i | accessdate = 2009-03-14 }}</ref> ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ. *2003 ** ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್‌ [[ಐಫೋನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಸ್ಪರ್ಶ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಸ್ಪರ್ಶ ಭಾವಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಫಿಂಗರ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌<ref>{{Citation |title=iGesture Game Mode Guide |last=Fingerworks, Inc. |date=2003 |publisher=www.fingerworks.com |url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio05.html#Fingerworks03 |accessdate=2009-04-30 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202101130/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio05.html#Fingerworks03 |url-status=dead }}</ref> ಕಂಪನಿಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.<ref>{{Citation | title=Rubrik Apple: Das Lexikon der Fingersprache |last=MacEssentials |publisher=www.mac-essentials.de |date=2007-08-02 |url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio10.html#MacEssentials07a |accessdate=2009-05-16}}</ref> *2006 ** ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲಭ್ಯತೆಗಾಗಿ ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ಟಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ವಿಂಡೋಸ್‌ XPಯ ವಿಶೇಷ ಫಲಕ PC ಆವೃತ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ಟಾ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. *2008 ** 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಕೂಟ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಕರಣವೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ, ವಿಂಡೋಸ್‌/ಫಲಕ PCಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಾಂಶದ ಭಾವಸೂಚಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು GO ಕಾರ್ಪ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಒಂದನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂತು; ಇದು ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಬಳಕೆದಾರರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref name="Mintz"/> ** HP ಟಚ್‌ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ tx2z ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ಬಹುಸ್ಪರ್ಶ-ಸಮರ್ಥವಾದ ಎರಡನೇ ಫಲಕವನ್ನು HP ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು.<ref>{{Citation | last = | first = | coauthors = | title =HP TouchSmart tx2z | work = | pages = | language = | publisher =HP | date = | url = http://www.shopping.hp.com/webapp/shopping/computer_can_series.do?storeName=computer_store&category=notebooks&a1=Category&v1=Mobility&series_name=tx2z_series | accessdate = 2008-11-28 }}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * ಭಾವಸೂಚಕದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ * ರೇಖಾನಕ್ಷೆಯ ಫಲಕ * ಕೈಬರಹದ ಚಲನೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ * ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ * ಫಲಕ PC *ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ಬಿಳಿಫಲಕ * ಲೇಸರ್‌ ಪಾಯಿಂಟರ್‌‌ (ಉದಾಹರಣೆ: ಗಮನಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು) **ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಲೈಟಿಂಗ್‌ * ಬೆಳಕಿನ ಪೆನ್‌ * ರೇಖಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://users.erols.com/rwservices/pens/penhist.html ದಿ ಅನ್‌ನೋನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]- ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 1917ರಿಂದ 1992ರವರೆಗಿನ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಭಾವಸೂಚಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. * [http://rwservices.no-ip.info:81/biblio.html ಕೈಬರಹದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಟಿಪ್ಪಣಿಯೊಂದಿಗಿನ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111151619/http://rwservices.no-ip.info:81/biblio.html |date=2012-01-11 }} * [http://www.compinfo-center.com/tel/pen_computing.htm ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಆಕರಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಹಲವಾರು ಕೊಂಡಿಗಳು.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108095148/http://www.compinfo-center.com/tel/pen_computing.htm |date=2019-01-08 }} * [http://www.microsoft.com/presspass/features/2002/oct02/10-29TabletInking.mspx ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಇಂಕ್‌, ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್‌ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ PC, ಬ್ರಿಂಗ್ಸ್‌ ದಿ ಪವರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪೆನ್‌ ಟು ದಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಳಕೆದಾರರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನ ಕೌಶಲಗಳು]] 4z8fiein79dqtcgpc1xue2q8l3bh9j1 0 28496 1379730 1371267 2026-08-10T06:29:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379730 wikitext text/x-wiki {{Infobox information appliance | name = MacBook Air | image = | manufacturer = [[Apple Inc.]]<ref name=specs /><ref name='Wired 01-15-08'>{{cite web | url = https://www.wired.com/gadgets/mac/news/2008/01/macworld_products | title = Jobs Unveils 'World's Thinnest Notebook' | accessdate = 2010-08-10 | first = Wired.com staff | date = 01-15-08 | work = Wired.com | publisher = [[Wired Magazine]] | archiveurl = https://archive.today/20130105073122/http://www.wired.com/gadgets/mac/news/2008/01/macworld_products | archivedate = 2013-01-05 | url-status = live }}</ref> | type = [[Laptop]]/[[Notebook computer|Notebook]] | releasedate = {{Start date|2008|01|29}} (original release)<br />{{Start date|2010|10|20}} (current model) | lifespan = {{Start date|2008|01|30}}<ref>{{cite web|last=Neumayr|first=Tom|title=MacBook Air Now Shipping|url=http://www.apple.com/pr/library/2008/01/30mba.html|publisher=Apple Inc.|accessdate=2010-05-25}}</ref> | os = [[Mac OS X]]<ref name=specs /><ref>{{cite web|title=MacBook Air Environmental Report|url=http://images.apple.com/environment/reports/docs/MacBook-Air-Environmental-Report.pdf|publisher=Apple Inc.|accessdate=2010-05-25}}</ref> | input = | website = {{url|apple.com/macbookair}} }} '''ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌''' ಗಣಕ ಉತ್ಪನ್ನವರ್ಗವು ಆಪಲ್‌ನ ಬಹುಹಗುರ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ [[ಮಡಿಲಗಣಕ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್|ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ ಗಣಕಗಳ]] ಉತ್ಪನ್ನ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ. ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ೧೩.೩" ಮಾದರಿಯದಾಗಿದ್ದು, 'ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ತೆಳುವಾದ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌' ಎಂದು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್‌ & ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜನವರಿ ೧೫, ೨೦೦೮ರಂದು ಇದನ್ನು ಪರಿಚಯಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.apple.com/pr/library/2008/01/15mbair.html|title=Apple Introduces MacBook Air—The World's Thinnest Notebook|date=15 January 2008|publisher=Apple|accessdate=19 November 2009}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ನ ಮೂಲ ಮಾದರಿಯು ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಿದ<ref>{{Cite web |url=http://www.anandtech.com/show/2422 |title=ದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ CPU ಮಿಸ್ಟರಿ: ಮೋರ್‌ ಡೀಟೇಲ್ಸ್‌ ರಿವೀಲ್ಡ್‌ |access-date=2011-03-27 |archive-date=2011-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506134248/http://www.anandtech.com/show/2422 |url-status=dead }}</ref> ಇಂಟೆಲ್‌ ಮೆರಾಮ್‌‌ CPU ಜೊತೆಗೆ ಇಂಟೆಲ್‌ GMA ಪ್ರದರ್ಶನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇವುಗಳನ್ನು ನಂತರ ನವೀಕರಿಸಿ ೨೦೦೮ರ ಕೊನೆಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸದ ಪೆನ್ರಿನ್‌ CPU ಹಾಗೂ ಎನ್‌ವಿಡಿಯಾ ಜಿಇಫೋರ್ಸ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ದೃಢ ಮುದ್ರಿಕೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕೂಡಾ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-DVI ವಿಡಿಯೋ ಪೋರ್ಟ್‌ಅನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಕಿರು ದರ್ಶಕ ಪೋರ್ಟ್‌ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು<ref name="Late 2008 1.6" /><ref name="Late 2008 1.83" /> ೨೦೦೯ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಪ್ರೋ ಉತ್ಪನ್ನವರ್ಗದ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕ ವೇಗದ ಪೆನ್ರಿನ್‌ CPU ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|last=Evans|first=Bill|title=Apple Updates MacBook Pro Family with New Models & Innovative Built-in Battery for Up to 40% Longer Battery Life|url=http://www.apple.com/pr/library/2009/06/08mbp.html|publisher=Apple Inc.|accessdate=2010-05-22}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ ೨೦, ೨೦೧೦ರಂದು, ಆಪಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನವೀನ ಹಗುರ ಹೊರಾವರಣವನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಪರದೆಯನ್ನು, ಅಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶವನ್ನು ಮತ್ತು ದೃಢ ಮುದ್ರಿಕೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ೧೩.೩" ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ೧೩.೩" ಮಾದರಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ, ತೂಕ, ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶದ ಬಳಕೆಯಅವಧಿ, ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆದರೆ ಸಾಧಾರಣ ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ ಗಣಕಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರುವ ೧೧.೬" ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.computerworld.com/s/article/9193382/Apple_s_new_11.6_in._MacBook_Air_Don_t_call_it_a_netbook |title=ಆಪಲ್‌ ನ ನವೀನ 11.6-in. ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ : ಅದನ್ನು ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಡಿ |access-date=2011-03-27 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629202037/http://www.computerworld.com/s/article/9193382/Apple_s_new_11.6_in._MacBook_Air_Don_t_call_it_a_netbook |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Apple Special Event|url=http://www.apple.com/apple-events/october-2010/|publisher=Apple Inc.}}</ref><ref>[https://www.bloomberg.com/news/2010-10-20/apple-s-steve-jobs-to-introduce-updated-macintosh-line-operating-system.html ಆಪಲ್‌ ನವೀನ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಅನ್ನು ಸಾದರಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ , ಲಯನ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.cnet.com/8301-17938_105-20020201-1.html |title=ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಣಕಗಳು ಐಪ್ಯಾಡ್‌ನಂತಹ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಲಿವೆ |access-date=2011-03-27 |archive-date=2012-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303033958/http://news.cnet.com/8301-17938_105-20020201-1.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite press release | url = http://www.apple.com/pr/library/2010/10/20mba.html | title = Apple Reinvents Notebooks With New MacBook Air | publisher = Apple Inc. }}</ref> '''ಆಪಲ್ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಏರ್ ಸೀರೀಸ್''' ಆಪಲ್ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಏರ್ ಸರಣಿಯು ಆಪಲ್‌ನ ಕಸ್ಟಮ್-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ARM-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳಿಂದ ಚಾಲಿತ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಇಂಟೆಲ್‌ನಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಮಾದರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: '''M1 (2020)''' ನವೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ, Apple M1 ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಏರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಅದರ ನಯವಾದ 2018 ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯು ಫ್ಯಾನ್‌ಲೆಸ್ ವಿನ್ಯಾಸ, Wi-Fi 6, USB4 / Thunderbolt 3, ಮತ್ತು ವೈಡ್ ಕಲರ್ (P3) ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>[https://www.macrumors.com/2020/11/10/new-13-inch-macbook-pro-apple-silicon-unveild/ "Apple Announces New 13-inch MacBook Pro With M1 Apple Silicon". ''MacRumors''.] November 10, 2020. Archived from the original on November 25, 2020. Retrieved November 10, 2020.</ref> ಇದು ಒಂದು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ರನ್ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು FaceTime ಕ್ಯಾಮರಾ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. M1 ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಏರ್ ಅದರ ಜ್ವಲಂತ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ಬ್ಯಾಟರಿ ಬಾಳಿಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಮೇ 2023 ರಂತೆ, ಇದು $999 USD ಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. '''M2 (2022)''' 2022 WWDC ಯಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ M2 ಚಿಪ್ ಮತ್ತು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಏರ್ ಅನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಮಾದರಿಯು 2021 ರ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಪ್ರೊ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾದ ಮತ್ತು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಇದು ಮ್ಯಾಗ್‌ಸೇಫ್ 3, ಎತ್ತರದ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ರೆಟಿನಾ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ, 1080p ಫೇಸ್‌ಟೈಮ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[https://www.apple.com/in/newsroom/2022/06/apple-unveils-all-new-macbook-air-supercharged-by-the-new-m2-chip/ Apple unveils all-new MacBook Air, supercharged by the new M2 chip] - Apple Newsroom</ref> M1 ಮಾದರಿಗಳಂತೆಯೇ, ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಏರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಪ್ರೊ ಥಂಡರ್‌ಬೋಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.<ref>[https://www.techietech.tech/how-to-buy-the-best-monitor-for-m2-macbook-air/ Monitors for M2 MacBook Air] - TechieTechTech</ref> ಜೂನ್ 5, 2023 ರಿಂದ 13-ಇಂಚಿನ M2 ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಏರ್‌ನ ಬೆಲೆಗಳು $1099 USD ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. 2023 WWDC ನಲ್ಲಿ 15-ಇಂಚಿನ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಮುಂಗಡ-ಆರ್ಡರ್‌ಗಳು ಜೂನ್ 5 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೂನ್ 13 ರಂದು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. == ವಿನ್ಯಾಸ == [[File:MacBook Air 11 inch side view.jpg|thumb|left|300px|11-ಅಂಗುಲಗಳ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ನ ಎಡಬದಿ. ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ , ಮ್ಯಾಗ್‌ಸೇಫ್‌ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ‌ ಸಂಪರ್ಕಕ, USB ಪೋರ್ಟ್, ಹೆಡ್‌ಫೋನ್‌/ಶಿರೋಶ್ರವಣಸಾಧನದ ಸಂಪರ್ಕಗಂಡಿ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ನಿವಿಷ್ಟ ಧ್ವನಿಗ್ರಾಹಕ.]] ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕವನ್ನು ತೆಳುವಾಗಿರುವಿಕೆಗಾಗಿಯೇ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಮಾದರಿಗಳಿಗಿಂತ ಹಗುರವಾಗಿಯೂ ಇದೆ.<ref name="mbaunibody">{{cite web|title=Apple - MacBook Air - Remarkably thin, yet full size|url=http://www.apple.com/macbookair/design.html#unibody|publisher=Apple Inc.|accessdate=12 June 2010}}</ref><ref name="unibodysteps">{{cite web|title=Apple - MacBook Pro design - The breakthrough aluminum unibody|url=http://www.apple.com/macbookpro/design.html#unibody|publisher=Apple Inc.|accessdate=12 June 2010}}</ref> ಈ ಗಣಕವು ಹೊಳಪು ಮೈನ LED ಹಿಂಬೆಳಕಿನ ದರ್ಶಕ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಕೀಲಿಮಣೆ, ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡದಾದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದು ಐಪ್ಯಾಡ್‌-ಸಂಬಂಧಿತ ಬಹುವಿಧ-ಸ್ಪರ್ಶ ಅಂಗಚಲನೆಗಳಾದ ಒತ್ತುವಿಕೆ, ಹಾಯಿಸುವಿಕೆ/ಉಜ್ಜುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಿಸುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವಂತಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="features" /> ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ, ಏರ್‌‌'ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಹುವಿಧ-ಸ್ಪರ್ಶ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌ ಚೀನೀ ಅಕ್ಷರಗಳ ಬರವಣಿಗೆಗಳ ಅಭಿಜ್ಞಾನದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕೂಡಾ ಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Apple – Mac OS X Snow Leopard – Refining the user experience|url=http://www.apple.com/macosx/refinements/|publisher=Apple Inc.|accessdate=8 June 2010}}</ref> ೧೧-ಅಂಗುಲಗಳ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕದಲ್ಲಿ ಗಣಕದ ಎಡಭಾಗವು ಮ್ಯಾಗ್‌ಸೇಫ್‌/ಕಾಂತತೆಸುರಕ್ಷಿತ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಸಂಪರ್ಕಕವನ್ನು, ಒಂದು USB ಪೋರ್ಟ್, ಹೆಡ್‌ಫೋನ್‌/ಶಿರೋಶ್ರವಣಸಾಧನದ ಸಂಪರ್ಕಗಂಡಿ ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="specs">{{cite web|title=MacBook Air Technical Specifications|url=http://www.apple.com/macbookair/specs.html|publisher=Apple Inc.|accessdate=2010-11-26}}</ref><ref name="features">{{cite web|url=http://www.apple.com/macbookair/features.html|publisher=Apple Inc.|accessdate=2010-11-26|title=MacBook Air features}}</ref> ಗಣಕದ ಬಲಭಾಗವು ಒಂದು USB ಪೋರ್ಟ್‌ಅನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಕಿರು ದರ್ಶಕ ಪೋರ್ಟ್‌ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪರದೆಯ ಅಂಚಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐಸೈಟ್‌ ಅಂತರಜಾಲಛಾಯಾಗ್ರಾಹಿ/ವೆಬ್‌ಕ್ಯಾಮ್‌ ಇದ್ದು, ಅದನ್ನು ಈಗ ಫೇಸ್‌ಟೈಮ್‌ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="specs" /><ref name="features" /> ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೌಲಭ್ಯಸಹಿತವಾದ ೧೨" ಪವರ್‌ಬುಕ್‌‌ G೪ಅನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕವು ಆಪಲ್‌ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಥಮ ಉಪಅಡಕ ಮಡಿಲಗಣಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಐಚ್ಛಿಕ ಘನ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಮುದ್ರಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ಆಪಲ್‌ ನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಗಣಕ ಕೂಡಾ ಆಗಿದೆ.<ref name="ssd">{{cite web|last=Choney|first=Suzanne|title=Lighter laptops move to flash-based drives|work=[[Newsweek]]|date=೨೦೦೮-೦೧-೨೪|url=http://www.msnbc.msn.com/id/22805558|7=|accessdate=೨೦೦೮-೦೧-೨೪|archive-date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104145204/http://www.msnbc.msn.com/id/22805558|url-status=dead}}</ref> ಆರ್ಸ್‌ಟೆಕ್ನಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಡೆಸಿದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನಕ ೮೦ GB ದೃಢ ಮುದ್ರಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಥಮ ಪೀಳಿಗೆಯ ಏರ್‌‌ ಮಾದರಿಯ ೬೪ GB<ref group="note">ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಗಣಕ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಆಧಾರಸಂಖ್ಯೆ -೧೦ರ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಆ ಮೂಲಕ "ಕಿಲೋಬೈಟ್‌" (KB) = ೧೦<sup>೩ </sup>ಬೈಟ್‌ಗಳು, "ಮೆಗಾಬೈಟ್‌" (MB) = ೧೦<sup>೬</sup> ಬೈಟ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ "ಗಿಗಾಬೈಟ್‌" (GB) = ೧೦<sup>೯</sup> ಬೈಟ್‌ಗಳು ಆಗಿರುತ್ತವೆ.</ref> ಘನ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮುದ್ರಿಕೆ‌ಗಳಲ್ಲಿ "ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ " ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ ೧೪, ೨೦೦೮ರಂದು ೧೨೮ GB (ಘನ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ) ಹಾಗೂ ೧೨೦ GB (ದೃಢ ಮುದ್ರಿಕೆ)ಗಳಷ್ಟು ಸುಧಾರಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ನವೀನ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="buy" /> ೨೦೧೦ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೧೧" ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ೬೪ ಅಥವಾ ೧೨೮GB ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಹಾಗೂ ೧೩" ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ೧೨೮ ಅಥವಾ ೨೫೬GB ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಕೇವಲ SSD ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಸರ್ವೇ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ೨ GB RAMನೊಂದಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಇದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು ನವೀಕರಿಸಲಾಗದಂತಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ<ref group="note">ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಗಣಕ RAM ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಆಧಾರಸಂಖ್ಯೆ-೨ರ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಆ ಮೂಲಕ "ಕಿಲೋಬೈಟ್" (KB) = ೨<sup>೧೦ </sup>ಬೈಟ್‌ಗಳು , "ಮೆಗಾಬೈಟ್" (MB) = ೨<sup>೨೦ </sup>ಬೈಟ್‌ಗಳು and "ಗಿಗಾಬೈಟ್" (GB) = ೨<sup>೩೦</sup> ಬೈಟ್‌ಗಳು ಆಗಿರುತ್ತವೆ.</ref><ref name="buy">{{cite web|url=http://store.apple.com/us/browse/home/shop_mac/family/macbook_air?mco=MTI4MDI |title=MacBook Air – Buy MacBook Air notebook computers – Apple Store (U.S.) |publisher=Apple Inc. |date= |accessdate=2010-05-19}}</ref> ೨೦೧೦ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಕೊಳ್ಳುಗರು ಖರೀದಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೪GB ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ RAM ಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮೂಲ ಮಾದರಿಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ನಲ್ಲಿನ CPUವು ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಿದ ಇಂಟೆಲ್‌ ಕೋರ್‌ ೨ ಡ್ಯುವೋ ಮೆರಾಮ್‌ ಚಿಪ್‌ ಸಂಸ್ಕಾರಕವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಚಿಪ್‌ಗಳ ಪ್ರತಿಶತ ೪೦ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೇ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web| last=Cohen|first=Peter|title=Apple introduces MacBook Air|work=[[Macworld]]|date=೨೦೦೮-೦೧-೧೫|url=http://www.macworld.com/article/131583/2008/01/macbookair.html|accessdate=೨೦೦೮-೦೧-೨೧}}</ref> ಈ CPUವಿನ ಬದಲಾಗಿ ೨೦೦೮ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ನಂತರದ ಎಲ್ಲಾ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೬೬&nbsp;MHz ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಾಹಕ ವ್ಯೂಹದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಾನಕ ಕಡಿಮೆ ವಿಭವಾಂತರದ ೬ MBಗಳಷ್ಟು ತ್ವರಿತಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೋರ್‌ ೨ ಡ್ಯುವೋ ಪೆನ್ರಿನ್‌ ಚಿಪ್‌ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Penryn">{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-13924_3-10065878-64.html|title=Intel comments on chips in new MacBook|work=CNET|accessdate=2010-05-25|archive-date=2011-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110330035814/http://news.cnet.com/8301-13924_3-10065878-64.html|url-status=dead}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕವು ಬಳಕೆದಾರರು ಬದಲಿಸಬಹುದಾದಂತಹಾ ಯಾವುದೇ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಸ್ಮರಣೆ , RAM ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶಗಳನ್ನು ಗಣಕದ ಒಳಭಾಗದೊಳಗೆಯೇ ಸೇರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, RAMಅನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಗಣಕದ ಲಾಜಿಕ್‌ ಫಲಕಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಸುಗೆ ಹಾಕಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಗಣಕದ ಲಾಜಿಕ್‌ ಫಲಕಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಸುಗೆ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅದರ ಗಮ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಪರೀತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಲಾಜಿಕ್‌ ಫಲಕದೊಂದಿಗೆ mSATA ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| last= Morgenstern|first=David|title=MacBook Air storage: Not a DIMM|work=[[ZDNet]]|date=೨೦೧೦-೧೦-೨೨|url=http://www.zdnet.com/blog/apple/macbook-air-storage-not-a-dimm/8504}}</ref><ref name="soldered">{{cite web|url=http://www.pcadvisor.co.uk/reviews/index.cfm?reviewid=118067|work=PC Advisor|accessdate=10 June 2010|title=Apple MacBook Air (Mid 2009) review}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌'ನ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶವನ್ನು ಆವರಣದೊಳಗೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾಧಾರಣ ತಿರುಪುಸಾಧನ/ಸ್ಕ್ರ್ಯೂ ಡ್ರೈವರ್‌ನ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾಗುವಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಗಣಕದ ಖಾತರಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|title=Sources: MacBook Air battery replacements take only minutes|work= [[AppleInsider]]|date=೨೦೦೮-೦೧-೧೮|url= http://www.appleinsider.com/articles/08/01/18/sources_macbook_air_battery_replacements_take_only_minutes.html|accessdate=೨೦೦೮-೦೧-೧೯}}</ref><ref name="iffl">{{cite web|title=First Look at MacBook Air|work=iFixit|date=2008-02-01|url= http://www.iFixit.com/Guide/First-Look/Mac/MacBook-Air|accessdate=2008-02-01}}</ref> ಖಾತರಿ ಅವಧಿಯ ನಂತರದ ಸೇವೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಪಲ್‌ ಕಂಪೆನಿಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶವನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title= MacBook Air Out-of-Warranty Battery Replacement Program|publisher=Apple Inc.|url= http://www.apple.com/support/macbookair/service/battery/|accessdate=2008-01-15}}</ref> [[File:MacBook Air SuperDrive.jpg|thumb|ಐಚ್ಛಿಕ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಸೂಪರ್‌ಡ್ರೈವ್‌.]] ಆಪಲ್‌ ಕಂಪೆನಿಯು ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು "ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ"ಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸೀಸದಂತಹಾ ವಿಷಕಾರಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಂತಹಾ ಅನೇಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕವು ಯಾವುದೇ BFRಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ PVC ವೈರಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಎನರ್ಜಿ ಸ್ಟಾರ್‌‌ ಶಿಷ್ಟತೆಯ ೫.೦ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ, ಮರುಬಳಕೆಯಾಗಬಲ್ಲ ಹೊರಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು EPEAT ಸ್ವರ್ಣ ಮಾನಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದರ ದರ್ಶಕಪರದೆಯನ್ನು ಆರ್ಸೆನಿಕ್‌-ಮುಕ್ತ ಗಾಜಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅದು [[ಪಾದರಸ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="specs" /><ref name="appleintro">{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2008/01/15mbair.html?sr=hotnews|title=Apple Introduces MacBook Air—The World's Thinnest Notebook|accessdate=2008-01-16}}</ref><ref name="agreenerapple">{{cite web|last=Jobs|first=Steve|title=A Greener Apple|url=http://www.apple.com/hotnews/agreenerapple/ |publisher=Apple Inc.|accessdate=2010-06-01}}</ref> ಗಣಕದ ಗಾತ್ರ ಹಾಗೂ ತೂಕಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಹಲವು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪವರ್‌ಬುಕ್‌‌ ೨೪೦೦c ನಂತರದ ಅಂತರ್ನಿವಿಷ್ಠ ತೆಗೆಯಬಹುದಾದ ಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಆಪಲ್‌ನ ಮೊದಲ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Apple Macintosh 2400c/180 specs|url=http://www.everymac.com/systems/apple/powerbook/stats/mac_powerbook2400c_180.html|work=[[EveryMac.com]]|accessdate=೮ June ೨೦೧೦}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ವೈರ್‌ ಪೋರ್ಟ್‌, ಈಥರ್‌ನೆಟ್‌ ಪೋರ್ಟ್‌, ಲೈನ್‌-ಇನ್‌, ಮಾಧ್ಯಮ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಕಂಡಿಗಳನ್ನು (SD ಕಾರ್ಡ್‌‌ ಕಂಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ೧೩" ೨೦೧೦ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), ಹಾಗೂ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಂಡಿಯನ್ನು ಕೂಡಾ ತೆಗೆದುಬಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="mwtradeoff">{{cite web|title=MacBook Air's tradeoffs|url=http://www.macworld.com/article/131624/2008/01/macbook_air_tradeoffs.html|publisher=Macworld|accessdate=10 June 2010|archive-date=9 ಜೂನ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100609075526/http://www.macworld.com/article/131624/2008/01/macbook_air_tradeoffs.html|url-status=dead}}</ref> ದ್ಯುತಿ/ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಮುದ್ರಿಕೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು, ಬಳಕೆದಾರರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಬಾಹ್ಯ USB ಸೂಪರ್‌ಡ್ರೈವ್‌ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ಗಣಕದ ದ್ಯುತಿ ಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಓದಲು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಒದಗಿಸಿದ ರಿಮೋಟ್‌‌ ಡಿಸ್ಕ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಈ ವಿಧಾನವು ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳ ವಿಷಯಾವಲೋಕನ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ತಂತ್ರಾಂಶ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು; DVD ಅಥವಾ CDಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಅಥವಾ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಲು ಇದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="specs" /><ref name="remotedisk">{{cite news | url=http://online.wsj.com/article/SB120113632301711881.html | title=Apple's MacBook Air Is Beautiful and Thin, But Omits Features | accessdate=2008-01-24 | work=[[The Wall Street Journal]] | first=Walter S. | last=Mossberg | date=೨೦೦೮-೦೧-೨೪}}</ref> ಈ ಗಣಕವು ರಿಮೋಟ್‌ ಡಿಸ್ಕ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಮ್ಯಾಕ್‌‌ ಅಥವಾ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್|ವಿಂಡೋಸ್]]‌ PCಯ ದ್ಯುತಿ ಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಸ್ತಂತುರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಿಮೋಟ್‌ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Yager|first=Tom|title=MacBook Air, a detailed preview|work=[[Infoworld]]|url = http://weblog.infoworld.com/enterprisemac/archives/2008/01/macbook_air_a_d.html|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080617005333/http://weblog.infoworld.com/enterprisemac/archives/2008/01/macbook_air_a_d.html|archivedate = ೨೦೦೮-೦೬-೧೭|accessdate = ೨೦೦೮-೦೧-೧೮|accessdate = ೨೦೧೦-೦೫-೨೫}}</ref><ref>{{cite web|title = MacBook Air|publisher = Apple Inc.|url = http://www.apple.com/macbookair/wireless.html|accessdate = 2008-01-15|archive-date = 2008-07-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20080725015540/http://www.apple.com/macbookair/wireless.html|url-status = dead}}</ref> ಒದಗಿಸಲಾದ ಅನುಸ್ಥಾಪನಾ DVDಯಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳಿಸಲು ಕೂಡಾ ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title = MacBook Air – Guided Tour|publisher=Apple Inc.|url= http://www.apple.com/macbookair/guidedtour/index.html?size=small|accessdate=2008-01-15}}</ref> ರಿಮೋಟ್‌ ಡಿಸ್ಕ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶವು ನೆಟ್‌ಬೂಟಿಂಗ್‌ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕವು ಮತ್ತೊಂದು ಗಣಕದ ಮುದ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಸ್ಥಾಪನಾ DVDಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಲು ಅಸನ್ನಿಹಿತ ಗಣಕದಲ್ಲಿ ಅಸನ್ನಿಹಿತ ಸ್ಥಾಪನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಂತ್ರಾಂಶವು ಸಂಗೀತ/ವಿಡಿಯೋ ಮುಂತಾದುವುಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಕೇಳುವಿಕೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ DVDಗಳು ಅಥವಾ CDಗಳ ಮಾಹಿತಿಯ ಅವಲೋಕನವನ್ನಾಗಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್|ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌]]ನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕೂಡಾ ಇದು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="remotedisk" /> ಇಂತಹಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಬಾಹ್ಯ USB ಮುದ್ರಿಕೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="remotedisk" /> ೨೦೧೦ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯು ಸ್ಟೀರಿಯೋ ಧ್ವನಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಕೀಲಿಮಣೆಯ ಕೆಳಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="specs" /> ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕವು ಆಪಲ್‌ನ ಐಲೈಫ್‌ ಬಹುಮಾಧ್ಯಮ ತಂತ್ರಾಂಶ ಮಾಲಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ವ-ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವ ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ ಗಣಕದ ೨೦೦೮ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಂತಿಸಹಿತ ಈಥರ್‌ನೆಟ್‌ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ USB-ಇಂದ-ಈಥರ್‌ನೆಟ್‌ ಸಂಯೋಜಕದ ಬಳಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ೨೦೦೯ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಯೋಜಕವನ್ನು ಗಣಕದೊಟ್ಟಿಗೆಯೇ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="e2u">{{cite web|title=Buy MacBook Air: What's Included|url=http://store.apple.com/us/browse/home/shop_mac/family/macbook_air?aid=AIC-WWW-NAUS-K2-BUYNOW-MACBOOKAIR-TECHNICAL+SPECIFICATIONS&cp=BUYNOW-MACBOOKAIR-TECHNICAL+SPECIFICATIONS|publisher=Apple Inc.|accessdate=2010-05-22}}</ref> ಇವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ೨೦೦೮ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದೃಢ ಮುದ್ರಿಕೆ , ಪ್ರದರ್ಶನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಫ್ರಂಟ್‌ಸೈಡ್‌ ಬಸ್‌ , ಸಂಸ್ಕಾರಕ, ಸ್ಮರಣೆ , ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್‌ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. == ಉಪಕ್ರಮಣ ಹಾಗೂ ದೊರಕಿದ ಸ್ವಾಗತ == [[File:SteveJobsMacbookAir.JPG|thumb|upright|2008ರ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಷಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟೀವ್‌ ಜಾಬ್ಸ್‌.]] ತನ್ನನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕಕ್ಕೆ ಮಿಶ್ರ ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತವು ದೊರಕಿತು. ವಿಮರ್ಶೆಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕದ ಸುವಾಹ್ಯತೆ/ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಿಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದರೂ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಕಟು ಟೀಕೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾದವು.<ref name="macworld2">{{cite web|last=Snell|first=Jason|title=Apple MacBook Air/1.6&nbsp;GHz|url=http://www.macworld.com/reviews/product/31260/review/macbook_air16&nbsp;gHz.html|accessdate=10 June 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="engadgetreview">{{cite web|last=Block|first=Ryan|title=MacBook Air review|url=http://www.engadget.com/2008/01/25/macbook-air-review/|publisher=Engadget|accessdate=10 June 2010}}</ref><ref name="CNETreview">{{cite web|last=Ackerman|first=Dan|title=MacBook Air review|publisher=CNET Reviews|accessdate=10 June 2010|url=http://reviews.cnet.com/laptops/apple-macbook-air-64gb/4505-3121_7-32818791.html|archive-date=21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101221085533/http://reviews.cnet.com/laptops/apple-macbook-air-64gb/4505-3121_7-32818791.html|url-status=dead}}</ref> ಪೂರ್ಣಗಾತ್ರದ ಕೀಲಿಮಣೆ , ತೂಕ , ತೆಳುವಾಗಿರುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಬಹುವಿಧ-ಸ್ಪರ್ಶ ಸೌಲಭ್ಯದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳಂತಹಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ವಿಮರ್ಶೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದರೆ, ಮಿತವಾದ ಅಳವಡಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಆಯ್ಕೆಗಳು, ಕಡಿಮೆ ವೇಗ(SSDಯಲ್ಲದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ), ಬಳಕೆದಾರರು ಬದಲಿಸಲಾಗದ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ, ಸಣ್ಣ ದೃಢ ಮುದ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳು ಟೀಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದವು.<ref name="macworld2" /><ref name="engadgetreview" /> ತನ್ನನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕಕ್ಕೆ ಮಿಶ್ರ ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತವು ದೊರಕಿತು. ವಿಮರ್ಶೆಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕದ ಸುವಾಹ್ಯತೆ/ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಿಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದರೂ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಕಟು ಟೀಕೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾದವು.<ref name="macworld2"/><ref name="engadgetreview"/><ref name="CNETreview"/> ಪೂರ್ಣಗಾತ್ರದ ಕೀಲಿಮಣೆ , ತೂಕ , ತೆಳುವಾಗಿರುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಬಹುವಿಧ-ಸ್ಪರ್ಶ ಸೌಲಭ್ಯದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳಂತಹಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ವಿಮರ್ಶೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದರೆ, ಮಿತವಾದ ಅಳವಡಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಆಯ್ಕೆಗಳು, ಕಡಿಮೆ ವೇಗ(SSDಯಲ್ಲದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ), ಬಳಕೆದಾರರು ಬದಲಿಸಲಾಗದ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ, ಸಣ್ಣ ದೃಢ ಮುದ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳು ಟೀಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದವು.<ref name="macworld2" /><ref name="engadgetreview" /> CNETನ ಡ್ಯಾನ್‌ ಆಕರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ರು ಮೂಲ ಮಾದರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ಹೀಗೆಂದರು, "ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಅಸಾಧಾರಣವಾದವು ಹಾಗೂ ಇದು ಖಂಡಿತಾ ಮಾನಕ ೧೩-ಅಂಗುಲಗಳ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಗಣಕಕ್ಕಿಂತ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗೊಳಿಸಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ."<ref name="CNETreview" /> ಸೀಮಿತ ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕಸಾಧ್ಯತೆ, ಕಡಿಮೆ ವೇಗ, ಸಣ್ಣ ದೃಢ ಮುದ್ರಿಕೆ , ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ ಹಾಗೂ SSD ದೃಢ-ಮುದ್ರಿಕೆ/ಡ್ರೈವ್‌ ಆಯ್ಕೆಯ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್‌ಮನ್‌ರಿಗೆ ಹಿಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ , ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದರ ತೆಳುವಾಗಿರುವಿಕೆ, ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿರುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಬಹುವಿಧಸ್ಪರ್ಶ ಅಂಗಚಲನೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದರು. ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್‌ನ ಜೇಸನ್‌ ಸ್ನೆಲ್‌ರು ಅದರ ಸುವಾಹ್ಯತೆ/ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರೂ, "ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕವು ಕೊಳ್ಳಬೇಕೆನ್ನಿಸುವಂತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದರ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ೧ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕವೇ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು: ನೀವು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದೀರಿ?" ಎಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆದಿದ್ದರು [[File:MacBook Air television advertisement (screenshot).jpg|thumb|left|ಮೊದಲ (ಎಡಗಡೆಯದು) ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ (ಬಲಗಡೆಯದು) ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಭಿತ್ತಿ. ಎಡಗಡೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಜಾಹಿರಾತು ; ಬಲಗಡೆಯಲ್ಲಿರುವುದು 2010ರ ಕೊನೆಯ ಅವಧಿಯ ಜಾಹೀರಾತು.]] ತನ್ನ ತೆಳುವಾದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರುವ ಕಿರುತೆರೆ ಜಾಹಿರಾತಿನೊಂದಿಗೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕಂಡಿತ್ತು. ಈ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ, ಮನಿಲಾ ಲಕೋಟೆಯನ್ನು ತೆರೆದು ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕವೊಂದನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಕೈಯೊಂದು ಅದನ್ನು ತೆರೆದು ಸುಪ್ತತೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಗ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಗುವ ಸಂಗೀತವು ಯೇಲ್‌ ನೈಯಿಮ್‌ರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದ "ನ್ಯೂ ಸೌಲ್‌‌" ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Mac Ad Raises Yael Naim Mac Ad Raises Yael Naim's Profile: NPR Music's Profile: NPR Music|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=88415853|work=NPR|accessdate=8 June 2010}}</ref> ಎರಡನೇ-ಪೀಳಿಗೆಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ನಲ್ಲಿನ CPUಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಪಕ್ವಗೊಂಡ ತಯಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ೨೦೦೮ರ ಕೊನೆಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ಮೊದಲ-ಪೀಳಿಗೆಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕಗಳ ಸರಣಿಯದ್ದೇ ಆದರೂ, ಒತ್ತಡದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಮೊದಲ-ಪೀಳಿಗೆಯ ಚಿಪ್‌ಗಳು ವಿಪರೀತ ತಾಪಕ್ಕೇರುತ್ತಾ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸಂಸ್ಕಾರಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ವೇಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.anandtech.com/show/3991/apples-2010-macbook-air-11-13inch-reviewed/6 |title=ಆಪಲ್‌ ನ 2010ರ ಸಾಲಿನ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ (11 & 13 ಅಂಗುಲಗಳು) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿತವಾಗಿದೆ |access-date=2011-03-27 |archive-date=2011-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110423082636/http://www.anandtech.com/show/3991/apples-2010-macbook-air-11-13inch-reviewed/6 |url-status=dead }}</ref> ಅನೇಕ ಟೀಕಾಕಾರರು ೧೧-ಅಂಗುಲಗಳ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕವನ್ನು ಹಾಗೆಂದು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿರದಿದ್ದರೂ ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ ಗಣಕಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಾದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದೆಂದೂ ಹಾಗೆಯೇ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅದರ ಅಧಿಕ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿದ್ದರು.<ref>[http://blogs.ft.com/techblog/2010/10/macbook-air-my-new-favourite-netbook/ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ - ನನ್ನ ನವೀನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌] - ''ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಟೈಮ್ಸ್''</ref><ref>[http://reviews.cnet.com/8301-31012_7-20021071-10355804.html ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಎ ಗ್ರೇಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌ ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ ಫಾರ್‌ ಎ ಪ್ರೈಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423093837/http://reviews.cnet.com/8301-31012_7-20021071-10355804.html |date=2011-04-23 }} - CNET.com</ref><ref>[http://blogs.computerworld.com/17248/apples_new_macbook_air_a_netbook_by_any_other_name ಆಪಲ್‌ ನ ನವೀನ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ : ಯಾವುದೋ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ನೆಟ್‌ಬುಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129005533/http://blogs.computerworld.com/17248/apples_new_macbook_air_a_netbook_by_any_other_name |date=2011-01-29 }} - ''ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ವರ್ಲ್ಡ್‌''</ref><ref>[http://www.computerweekly.com/blogs/inspect-a-gadget/2010/10/apples-netbook-the-116-macbook-air-debuts.html ಆಪಲ್‌ ಸ್‌ ನೆಟ್‌ಬುಕ್? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613024119/http://www.computerweekly.com/blogs/inspect-a-gadget/2010/10/apples-netbook-the-116-macbook-air-debuts.html |date=2011-06-13 }}[http://www.computerweekly.com/blogs/inspect-a-gadget/2010/10/apples-netbook-the-116-macbook-air-debuts.html ದ 11.6" ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಡಿಬಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613024119/http://www.computerweekly.com/blogs/inspect-a-gadget/2010/10/apples-netbook-the-116-macbook-air-debuts.html |date=2011-06-13 }} - ''ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವೀಕ್ಲಿ''</ref><ref>[http://www.wired.co.uk/news/archive/2010-10/20/apple-netbook ಆಪಲ್‌ ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ ಒಂದನ್ನು ಸಾದರಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ : ಒಂದು 11-ಅಂಗುಲಗಳ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110123133059/http://www.wired.co.uk/news/archive/2010-10/20/apple-netbook |date=2011-01-23 }} - ''ವೈರ್‌ಡ್‌''</ref> === "ತೆಳುವಾದುದು " ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ತಕರಾರುಗಳು === ಜನವರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಮಾದರಿಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ನ ಉಪಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ "ಅತ್ಯಂತ ತೆಳುವಾದ ಮಡಿಲಗಣಕ ‌"ವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದ ಮಿತ್ಸುಬಿಷಿ ಪೆಡಿಯಾನ್‌ ಗಣಕವು , ತನ್ನ ''ಚತುಷ್ಕೋನಾಕಾರ'' ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಆವರಣದ ತುದಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೆಳುವಾಗಿತ್ತು {{convert|0.72|in|mm|0}}.<ref>{{cite web|last=Kanellos |first=Michael |url=http://news.cnet.com/Mitsubishi-unveils-notebook/2100-1001_3-205190.html |title=Mitsubishi unveils notebook – CNET News |publisher=News.cnet.com |date= |accessdate=2010-05-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wired.com/gadgetlab/2008/01/mitsubishi-pedi/ |title=Mitsubishi Pedion Thinner Than MacBook Air &#124; Gadget Lab |publisher=Wired.com |date=2008-01-16 |accessdate=2010-05-19}}</ref> ಮೂಲಮಾದರಿಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕವು ತನ್ನ ದಪ್ಪನಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು ({{convert|0.76|in|mm|0}}), ಆದರೆ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಚೂಪಾಗಿಸಿ {{convert|0.16|in|mm|0}}ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು , ಇದರಿಂದಾಗಿ "ಅತ್ಯಂತ ತೆಳುವಾದ" ಮಡಿಲಗಣಕವೆಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಹಾಗಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ತರಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ಷಾರ್ಪ್‌ ಆಕ್ಟಿಯಸ್‌ MM೧೦ ಮುರಾಮಾಸಾಸ್‌ ಗಣಕವನ್ನು ಕೂಡಾ ಕೆಲ ಮಾಹಿತಿಸ್ರೋತಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ಗಿಂತ ತೆಳುವಾದುದೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು , ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ತನ್ನ ಕನಿಷ್ಟ ದಪ್ಪವಿರುವ ಕಡೆ {{convert|0.54|in|mm|0}}ರಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿತ್ತು.<ref name="cnet2">{{cite web | last = Kanellos | first = Michael | title = Update: Thinnest notebook crown belongs to Sharp | publisher = CNET News.com | date = 2008-01-16 | url = http://www.news.com/8301-10784_3-9852240-7.html?tag=head | accessdate = 2010-05-25 | archive-date = 2018-09-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180913083356/https://www.cnet.com/news/update-thinnest-notebook-crown-belongs-to-sharp/ | url-status = dead }}</ref> ಅದೂ ಕೂಡಾ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕದಂತೆಯೇ ಚೂಪಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರ ಗರಿಷ್ಟ ಎತ್ತರವು {{convert|0.78|in|mm|0}}ರಷ್ಟಿತ್ತು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ದಪ್ಪವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = Official Data Sheet | publisher = Sharp Corporation | date = 2008-01-18 | url = http://ec1.images-amazon.com/media/i3d/01/A/man-migrate/MANUAL000043313.pdf | accessdate = 2008-01-18 | archive-date = 2011-05-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110520011403/http://ec1.images-amazon.com/media/i3d/01/A/man-migrate/MANUAL000043313.pdf | url-status = dead }}</ref> ಮೂಲಮಾದರಿಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಂದಿನಿಂದ, ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದ ಒಂದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ {{convert|0.65|in|mm|0}}ರಷ್ಟು ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದ ಡೆಲ್‌ ಅಡಾಮೋ,<ref name="adamo">{{cite web |last=Ackerman |first=Dan |url=http://news.cnet.com/8301-17938_105-10197495-1.html |title=Hands-on with the Dell Adamo &#124; Crave – CNET |publisher=Crave (CNET) |date=2009-03-16 |accessdate=2010-05-19 |archive-date=2011-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109081206/http://news.cnet.com/8301-17938_105-10197495-1.html |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೆಳುವಾಗಿದ್ದ ಕೇವಲ {{convert|0.39|in|mm|0}}ರಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿದ್ದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದ ಅಡಾಮೋ XPSಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ತೀರಾತೆಳುವಾದ ಮಡಿಲಗಣಕಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದ ಸೋನಿ VAIO X-ಸರಣಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಣದುದ್ದಕ್ಕೂ ೦.೫೫ ಅಂಗುಲಗಳಷ್ಟು (೧೪&nbsp;mm) ದಪ್ಪವಿದ್ದವು. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೂನ್‌ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ (ಏರ್‌‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ) ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ HPಯ ವೂಡೂPC ENVY ೧೩೩ ಸರಣಿಯ ಗಣಕಗಳೂ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಣದುದ್ದಕ್ಕೂ ೦.೭೦ ಅಂಗುಲಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿದ್ದವು. ಇದಾದ ತರುವಾಯ ಆಪಲ್‌ ಕಂಪೆನಿಯು 'ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ತೆಳುವಾದ ಮಡಿಲಗಣಕ‌ ' ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಚಾರಗಳಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿತು. === ವಿವಾದಾಂಶಗಳು === ಮೂಲಮಾದರಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಗಣಕದ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಳಗೆ ಮಡಿಕೆಯಂತಿರುವ ಕಂಡಿಯು ಕೆಲ ಹೆಡ್‌ಫೋನ್‌/ಶಿರೋಶ್ರವಣಕ ಪ್ಲಗ್‌/ಬಿರಡೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ USB ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ತೀರ ಬಿಗಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಬಳಕೆದಾರರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣಾ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಪಲ್‌ ಬಹುತೇಕ ಇತರೆ ಮಡಿಲಗಣಕಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ತೆರಪಿರುವ ಸಂಪರ್ಕ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಪರವಾಗಿ ‌ ೨೦೧೦ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ಮಡಿಕೆಯಂತಿರುವ ಕಂಡಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.engadget.com/2008/01/24/adding-insult-to-injury-usb-3g-modems-wont-fit-in-the-macbo/ |title=Adding insult to injury: USB 3G modems and even some thumb drive and mp3 players will not fit in MacBook Air flip down USB port |work=[[Engadget]]|date= |accessdate=೨೦೧೦-೦೫-೨೫}}</ref><ref>{{cite web|last=Cheng |first=Jacqui |url=https://arstechnica.com/reviews/hardware/macbook-air-review.ars/2 |title=Thin is in: Ars Technica reviews MacBook Air |publisher=Ars Technica|date=2008-02-03 |accessdate=2010-05-25}}</ref> ಮೊದಲ-ಪೀಳಿಗೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಂದಿನಿಂದಲೇ ಕೆಲವು ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ ಏರ್‌ ಬಳಕೆದಾರರು ಅದು ವಿಪರೀತ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ CPU ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ದೂರು ನೀಡಿದ್ದರು. {{convert|150|°F|°C}}ದಷ್ಟು ಕೆಳಮಟ್ಟಿಗಿನ CPUವಿನ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲೇ ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಕಂಡುಬರುವಂತಿದ್ದು ವಿಪರೀತ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಇನ್ನೂ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆಪಲ್‌ ೨೦೦೮ರ ಮಾರ್ಚ್‌ರ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಒಂದು ತಂತ್ರಾಂಶ ನವೀಕರಣವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು : ೧ CPU ಕೋರ್‌ಅನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಕನಿಷ್ಠ ಕೆಲವು ಬಳಕೆದಾರರ ಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಕರ್ನಲ್‌ನ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಉಳಿದುಕೊಂಡೇ ಇತ್ತು.<ref>{{cite web|last=Elmer-DeWitt|first=Philip|title=Apple's MacBook (hot) Air problem|url=http://apple20.blogs.fortune.cnn.com/2008/03/13/apples-macbook-hot-air-problem/|publisher=CNN Fortune|accessdate=10 June 2010|author=|date=13 March 2008|archive-date=8 ಜುಲೈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090708075517/http://apple20.blogs.fortune.cnn.com/2008/03/13/apples-macbook-hot-air-problem/|url-status=dead}}</ref><ref>[http://apple20.blogs.fortune.cnn.com/2008/03/13/apples-macbook-hot-air-problem/ ಆಪಲ್‌ 'ನ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ (ಹಾಟ್‌) ಏರ್‌‌ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708075517/http://apple20.blogs.fortune.cnn.com/2008/03/13/apples-macbook-hot-air-problem/ |date=2009-07-08 }}, ಫಿಲಿಪ್‌ ಎಲ್ಮರ್‌-ಡೆವಿಟ್, CNN ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್‌ ಆಪಲ್‌ ೨.೦ ಬ್ಲಾಗ್‌, ೧೩ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೮.</ref> ವಿಡಿಯೋ ಚಾಲನೆ ಅಥವಾ ವಿಡಿಯೋ ಚಾಟಿಂಗ್‌ನಂತಹಾ ತೀವ್ರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಕಾರ್ಯ ಬೇಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last=Asher|first=Moses|title=Apple fans burned by hot Airs|url=http://www.theage.com.au/news/technology/apple-fans-burned-by-hot-airs/2008/03/13/1205126082565.html|publisher=The Age|accessdate=2010-06-07}}</ref> == ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳು == {| class="wikitable" |- | style="background:#ffdead;"| | ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನ | style="background:#3d4;"| | ಪ್ರಸಕ್ತ |} {| class="wikitable collapsible" style="width:100%" |- ! style="text-align:center" colspan="5"| ಮಾದರಿಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ |- ! style="width:10%"|ಮಾದರಿ ! style="background:#ffdead;width:20%"|2008ರ ಆದಿಭಾಗ<ref name="Early 2008">{{cite mac|model=MB003LL/A|appleNumber=SP8|everyURL=macbook-air/stats/macbook-air-core-2-duo-1.6-13-specs.html|accessdate=2010-06-08}}</ref> ! style="background:#ffdead;width:೨೦%"|೨೦೦೮ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ<ref name="Late 2008 1.6">{{cite mac|model=MB543LL/A|appleNumber=SP501|everyURL=macbook-air/stats/macbook-air-core-2-duo-1.6-13-nvidia-late-2008-specs.html|accessdate=2010-06-08}}</ref><ref name="Late 2008 1.83">{{cite mac|model=MB940LL/A|appleNumber=SP501|everyURL=macbook-air/stats/macbook-air-core-2-duo-1.86-13-nvidia-late-2008-specs.html|accessdate=2010-06-08}}</ref> ! style="background:#ffdead;width:೨೦%"|೨೦೦೯ರ ಮಧ್ಯಭಾಗ<ref name="Mid 2009 1.86">{{cite mac|model=MC233LL/A|appleNumber=SP548|everyURL=macbook-air/stats/macbook-air-core-2-duo-1.86-13-mid-2009-specs.html|accessdate=2010-06-08}}</ref><ref name="Mid 2009 2.13">{{cite mac|model=MC234LL/A|appleNumber=SP548|everyURL=macbook-air/stats/macbook-air-core-2-duo-2.13-13-mid-2009-specs.html|accessdate=2010-06-08}}</ref> ! style="background:#3d4;width:30%"|2010ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ |- | '''ಮಾದರಿ ಐಡೆಂಟಿಫೈಯರ್‌/ಗುರುತುಮಾಹಿತಿ''' | ೦–೧ | colspan="2"|೦–೧ | ೦–೧ |- | '''ಮಾದರಿ ಸಂಖ್ಯೆ''' | MB೦೦೩LL/A | MB೫೪೩LL/A, MB೯೪೦LL/A | MC೨೩೩LL/A, MC೨೩೪LL/A | MC೫೦೫LL/A, MC೫೦೩LL/A |- | rowspan="2"| '''ದರ್ಶಕ''' <br>''ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಳಪಿನ ಮೈಯುಳ್ಳ ಅಗಲವಾದ ಪರದೆ LED ಹಿಂಬದಿಬೆಳಕಿನೊಂದಿಗೆ'' | colspan=೩ {{N/A}} | ೧೧.೬", ೧೩೬೬ × ೭೬೮ |- | colspan="3"| ೧೩.೩", ೧೨೮೦ × ೮೦೦ | ೧೩.೩", ೧೪೪೦ × ೯೦೦ |- | '''ಪ್ರದರ್ಶನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ''' <br>''ಗಣಕದ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಸ್ಮರಣೆ'' | ೧೪೪ MBನಷ್ಟು DDR೨ SDRAM ಬಳಸುವ ಇಂಟೆಲ್‌ GMA X೩೧೦೦ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-DVI ಔಟ್‌ಪುಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ | colspan="2"|೨೫೬ MBನಷ್ಟು DDR೩ SDRAM ಬಳಸುವ ಎನ್‌ವಿಡಿಯಾ ಜಿಇಫೋರ್ಸ್‌ ೯೪೦೦M ಕಿರು ದರ್ಶಕಪೋರ್ಟ್‌ ಔಟ್‌ಪುಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ | ೨೫೬ MBನಷ್ಟು DDR೩ SDRAM ಬಳಸುವ ಎನ್‌ವಿಡಿಯಾ ಜಿಇಫೋರ್ಸ್‌ ೩೨೦M ಕಿರು ದರ್ಶಕಪೋರ್ಟ್‌ ಔಟ್‌ಪುಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ |- | '''ಫ್ರಂಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಬಸ್‌ ''' | ೮೦೦&nbsp;MHz | colspan="2"|೧೦೬೬&nbsp;MHz | ೮೦೦ ಅಥವಾ ೧೦೬೬&nbsp;MHz |- | rowspan="2"| '''[[ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಕರಣ ಘಟಕ|ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂಸ್ಕಾರಕ]]''' | rowspan="2"| ೧.೬&nbsp;GHz (P೭೫೦೦) ಅಥವಾ ೧.೮&nbsp;GHz (P೭೭೦೦) ಇಂಟೆಲ್‌ ಕೋರ್‌ ೨ ಡ್ಯುವೋ ೪ MB ಆನ್‌-ಚಿಪ್‌ L೨ ಕ್ಯಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ | rowspan="2"| ೧.೬&nbsp;GHz (SL೯೩೦೦) ಅಥವಾ ೧.೮೬&nbsp;GHz (SL೯೪೦೦) ಇಂಟೆಲ್‌ ಕೋರ್‌ ೨ ಡ್ಯುವೋ ೬ MB ಆನ್‌-ಚಿಪ್‌ L೨ ಕ್ಯಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ | rowspan="2"| ೧.೮೬&nbsp;GHz (SL೯೪೦೦) ಅಥವಾ ೨.೧೩&nbsp;GHz (SL೯೬೦೦) ಇಂಟೆಲ್‌ ಕೋರ್‌ ೨ ಡ್ಯುವೋ ೬ MB ಆನ್‌-ಚಿಪ್‌ L೨ ಕ್ಯಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ | ೧.೪&nbsp;GHz (SU೯೪೦೦) ಇಂಟೆಲ್‌ ಕೋರ್‌ ೨ ಡ್ಯುವೋ ೩ MB ಆನ್‌-ಚಿಪ್‌ L೨ ಕ್ಯಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ<br><span style="color:#969696">''ಐಚ್ಛಿಕ ೧.೬ GHz (SU೯೬೦೦) ಇಂಟೆಲ್‌ ಕೋರ್‌ ೨ ಡ್ಯುವೋ ೩ MB ಆನ್‌-ಚಿಪ್‌ L೨ ಕ್ಯಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ'' </span> |- | ೧.೮೬&nbsp;GHz (SL೯೪೦೦) ಇಂಟೆಲ್‌ ಕೋರ್‌ ೨ ಡ್ಯುವೋ ೬ MB ಆನ್‌-ಚಿಪ್‌ L೨ ಕ್ಯಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ<br><span style="color:#969696">''ಐಚ್ಛಿಕ ೨.೧೩ GHz (SL೯೬೦೦) ಇಂಟೆಲ್‌ ಕೋರ್‌ ೨ ಡ್ಯುವೋ ೬ MB ಆನ್‌-ಚಿಪ್‌ L೨ ಕ್ಯಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ'' </span> |- | '''ಸ್ಮರಣೆ''' <br>''ಲಾಜಿಕ್‌ ಫಲಕಕ್ಕೆ ಬೆಸುಗೆ ಹಾಕಿದ ಸ್ಮರಣೆ '' <ref name="soldered" /> | ೨ GB ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ೬೬೭&nbsp;MHz DDR೨ SDRAM | colspan="2"|೨&nbsp;GB<ref group="note">ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಗಣಕ RAM ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಆಧಾರಸಂಖ್ಯೆ-೨ರ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಆ ಮೂಲಕ "ಕಿಲೋಬೈಟ್" (KB) = ೨<sup>೧೦ </sup>ಬೈಟ್‌ಗಳು , "ಮೆಗಾಬೈಟ್" (MB) = ೨<sup>೨೦ </sup>ಬೈಟ್‌ಗಳು and "ಗಿಗಾಬೈಟ್" (GB) = ೨<sup>೩೦</sup> ಬೈಟ್‌ಗಳು ಆಗಿರುತ್ತವೆ.</ref> ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ೧೦೬೬&nbsp;MHz DDR೩ SDRAM | ೨ GB ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ೧೦೬೬&nbsp;MHz DDR೩ SDRAM<br><span style="color:#969696">''ಐಚ್ಛಿಕ ೪ GB'' </span> |- | '''ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ''' | ೮೦&nbsp;GB ೧.೮-ಅಂಗುಲಗಳATA, ೪೨೦೦-rpm HDD ಅಥವಾ ೬೪&nbsp;GB SSD | colspan="2"|೧೨೦&nbsp;GB ೧.೮-ಅಂಗುಲಗಳ ಸೀರಿಯಲ್‌ ATA, ೪೨೦೦-rpm HDD ಅಥವಾ ೧೨೮&nbsp;GB SSD | ೬೪, ೧೨೮, ಅಥವಾ ೨೫೬ GB ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಸಂಗ್ರಹಣೆ |- | '''ದ್ಯುತಿ/ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಸಂಗ್ರಹಣೆ''' | colspan="4"|ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ,<span style="color:rgb(150, 150, 150)"> ''ಐಚ್ಛಿಕ ಬಾಹ್ಯ USB ಸೂಪರ್‌‌ಡ್ರೈವ್'' ‌ ''೪× DVD+/-R DL ಬರೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಡ್ರೈವ್‌ , ೮× DVD+/-R ಓದುವ/ಬರೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಡ್ರೈವ್‌ , ೮× DVD+RW ಬರೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಡ್ರೈವ್‌ , ೬× DVD-RW ಬರೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಡ್ರೈವ್‌ , ೨೪× CD-R ಬರೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಡ್ರೈವ್‌ , ಮತ್ತು ೧೬× CD-RW ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌‌, ೮× DVD ಓದುವಿಕೆ, ೨೪× CD ಓದುವಿಕೆ'' </span> |- | '''ಕೀಲಿಮಣೆ''' | colspan="3"|ಶ್ವೇತ/ಬಿಳಿ ಅಕ್ಷರಗಳು , ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕಿನೊಂದಿಗೆ | ಬೂದು ಅಕ್ಷರಗಳು , ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕಿರುವುದಿಲ್ಲ |- | '''ಸಂಪರ್ಕಶೀಲತೆ''' <br>''ತಂತಿಸಹಿತ ಈಥರ್‌ನೆಟ್‌ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ'' | colspan="3"|ಅಂತರ್ಗತವಾದ ೮೦೨.೧೧a/b/g ''ಹಾಗೂ'' ಡ್ರಾಫ್ಟ್‌‌-n<br>ಬ್ಲ್ಯೂಟೂತ್‌ ೨.೧ + EDR<br>ಅಂತರ್ನಿವಿಷ್ಟ ಅವಕೆಂಫು (IR) ಗ್ರಾಹಕ ಆಪಲ್‌ ರಿಮೋಟ್‌ ನಿಯಂತ್ರಕ | ಅಂತರ್ಗತವಾದ ೮೦೨.೧೧a/b/g/n<br>ಬ್ಲ್ಯೂಟೂತ್‌ ೨.೧ + EDR<br>ಆಪಲ್‌ ರಿಮೋಟ್‌ ನಿಯಂತ್ರಕದ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲ |- | rowspan="2"| '''ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ''' | colspan=3 {{N/A}} | ೩೫-ವ್ಯಾಟ್‌-ಅವರ್‌ಗಳ ತೆಗೆಯಲುಬಾರದ ಲಿಥಿಯಮ್‌-ಐಯಾನ್‌ ಪಾಲಿಮರ್‌ <span style="color:rgb(150, 150, 150)">(೧೧″)</span> |- | colspan="2"| ೩೭-ವ್ಯಾಟ್‌-ಅವರ್‌ಗಳ ತೆಗೆಯಲುಬಾರದ ಲಿಥಿಯಮ್‌-ಐಯಾನ್‌ ಪಾಲಿಮರ್‌ <span style="color:rgb(150, 150, 150)">(೧೩″)</span> | ೪೦-ವ್ಯಾಟ್‌-ಅವರ್‌ಗಳ ತೆಗೆಯಲುಬಾರದ ಲಿಥಿಯಮ್‌-ಐಯಾನ್‌ ಪಾಲಿಮರ್‌ <span style="color:rgb(150, 150, 150)">(೧೩″)</span> | ೫೦-ವ್ಯಾಟ್‌-ಅವರ್‌ಗಳ ತೆಗೆಯಲುಬಾರದ ಲಿಥಿಯಮ್‌-ಐಯಾನ್‌ ಪಾಲಿಮರ್‌ <span style="color:rgb(150, 150, 150)">(೧೩″)</span> |- | rowspan="2"| '''ಘಟಕ/ಏಕಮಾನ ತೂಕ ''' | colspan=3 {{N/A}} | rowspan="2"| {{convert|2.3|lb|kg|2|abbr=on}} <span style="color:#969696">(೧೧″)</span><br> {{convert|2.9|lb|kg|2|abbr=on}} <span style="color:#969696">(೧೩")</span> |- | colspan="3"|{{convert|3.0|lb|kg|2|abbr=on}} |- | rowspan="2"|'''ಪರಿಮಾಣಗಳು''' | colspan="3" rowspan="2"| {{convert|12.8|in|mm|abbr=on}} ಅಗಲ ×&nbsp;{{convert|8.94|in|mm|abbr=on}} ಆಳ ×&nbsp;{{convert|0.16|in|mm|abbr=on}} – {{convert|0.76|in|mm|abbr=on}} ಎತ್ತರ <span style="color:rgb(150, 150, 150)">(೧೩″)</span> | {{convert|11.8|in|mm|abbr=on}} ಅಗಲ ×&nbsp;{{convert|7.56|in|mm|abbr=on}} ಆಳ ×&nbsp;{{convert|0.11|in|mm|abbr=on}} – {{convert|0.68|in|mm|abbr=on}} ಎತ್ತರ <span style="color:rgb(150, 150, 150)">(೧೧″)</span> |- | {{convert|12.8|in|mm|abbr=on}} ಅಗಲ ×&nbsp;{{convert|8.94|in|mm|abbr=on}} ಆಳ ×&nbsp;{{convert|0.11|in|mm|abbr=on}} – {{convert|0.68|in|mm|abbr=on}} ಎತ್ತರ <span style="color:rgb(150, 150, 150)">(೧೩″)</span> |- | rowspan="2"|'''ಬಾಹ್ಯೋಪಕರಣ ಸಂಪರ್ಕಗಳು''' | colspan="1" rowspan="2"|* ೧× USB ೨.೦<br>* ೧× ೩.೫mm ಹೆಡ್‌ಫೋನ್‌/ಶಿರೋಶ್ರವಣಕ ಪ್ಲಗ್‌/ಬಿರಡೆ<br>ಸೂಕ್ಷ್ಮ-DVI ವಿಡಿಯೋ ಪೋರ್ಟ್‌ | colspan="2" rowspan="2"|* ೧x USB ೨.೦<br>* ೧× ೩.೫mm ಹೆಡ್‌ಫೋನ್‌/ಶಿರೋಶ್ರವಣಕ ಪ್ಲಗ್‌/ಬಿರಡೆ<br>ಸಣ್ಣ ದರ್ಶಕ ಪೋರ್ಟ್‌ ವಿಡಿಯೋ ಪೋರ್ಟ್‌ | * ೨× USB ೨.೦<br>* ೧× ೩.೫mm ಹೆಡ್‌ಫೋನ್‌/ಶಿರೋಶ್ರವಣಕ ಪ್ಲಗ್‌/ಬಿರಡೆ<br>ಡಿಜಿಟಲ್‌ ದರ್ಶಕ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಸಣ್ಣ ದರ್ಶಕ ಪೋರ್ಟ್‌ |- | * ೨× USB ೨.೦<br>* ೧× ೩.೫mm ಹೆಡ್‌ಫೋನ್‌/ಶಿರೋಶ್ರವಣಕ ಪ್ಲಗ್‌/ಬಿರಡೆ<br>* ೧× SD ಕಾರ್ಡ್‌ ಕಂಡಿ <span style="color:rgb(150, 150, 150)">(೧೩″)</span><br>ಡಿಜಿಟಲ್‌ ದರ್ಶಕ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಸಣ್ಣ ದರ್ಶಕ ಪೋರ್ಟ್‌ |} {{Timeline of MacBook Family Models}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|group="note"}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ == {{Commons category|MacBook Air}} {{wikinews|Apple unveils new MacBook Air laptops, iLife '11 software suite}} *{{Official|http://www.apple.com/macbookair}} {{Apple hardware since 1998}} {{Apple}} {{DEFAULTSORT:Macbook Air}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗಣಕಯಂತ್ರ]] dhb34xa36kn7m3appb8q4fyh1xq97hn 0 29315 1379701 1378074 2026-08-10T05:29:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379701 wikitext text/x-wiki {{Infobox Australian place | type = city | name = Melbourne | state = vic<!--"vic" codes as "Victoria (Australia)". Please leave it as "vic" or else it will point to a disambig page--> | image = Melbourne montage six frame infobox jpg.jpg | caption = '''Top:''' [[Melbourne city centre]], <br />'''centre left:''' [[Flinders Street Station]], <br />'''centre right:''' [[Shrine of Remembrance]], <br />'''centre:''' [[Federation Square]], <br />'''bottom left:''' [[Melbourne Cricket Ground]], <br />'''bottom right:''' [[Royal Exhibition Building]]. | pop = 4,077,036 | pop_footnotes = (Metropolitan area)<ref name="PopulationGrowth" /> | poprank = 2nd | density = 1566 | density_footnotes = (Urban area; 2006)<ref name="CensusQuickStats" /> | elevation = 31 <!--102 ft--> | coordinates = {{Coord|37|48|49|S|144|57|47|E|type:city(4000000)_region:AU-VIC|display=inline,title}} | force_national_map = yes | latd =37 |latm =48 |lats =49 |latNS =S | longd =144 |longm =57 |longs =47 |longEW =E | area = 8806 | area_footnotes= (LGAs total) | est = 30 August 1835 | county = [[County of Grant, Victoria|Grant]], [[County of Bourke, Victoria|Bourke]], [[County of Mornington|Mornington]] | lga = [[Local Government Areas of Victoria#Municipalities of Greater Melbourne|31 Municipalities across Greater Melbourne]] | stategov = [[:File:Vic inner regions.png|54 electoral districts and regions]] | fedgov = [[:File:Map4.gif|23 Divisions]] | timezone = [[Australian Eastern Standard Time|AEST]] | utc = +10 | timezone-dst= [[Australian Eastern Daylight Time|AEDT]] | utc-dst = +11 | location1= [[Canberra]] | dist 1= 665 | location2= [[Adelaide]] | dist2= 723 | location3= Sydney | dist3= 876 | location4= [[Brisbane]] | dist4= 1658 | location5= [[Auckland]] | dist5=2623 | maxtemp = 19.8 | mintemp = 10.2 | rainfall = 646.9 }} '''ಮೆಲ್ಬರ್ನ್''' , ({{IPAc-en|icon|ˈ|m|ɛ|l|b|ɚ|n}}, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ {{IPA|[[Australian English phonology|[ˈmælbən, -bn̩]]]}}<ref name="Salary-celery">'ಸ್ಯಾಲರಿ-ಸೆಲೆರಿ' ಪದಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದಾಗಿ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯರು ಧ್ವನಿಮಾಗಳನ್ನು {{IPA|/ɛ/}}{{IPA|/æ/}}ಯಾಗಿ{{IPA|/l/}}ಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುವ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.</ref><ref>{{cite book | author = Cox, F., and Palethorpe, S. | year = 2001 | chapter = The Changing Face of Australian Vowels | editor = Blair, D.B. and Collins, P (eds) | title = Varieties of English Around the World: English in Australia | publisher = John Benjamins Publishing, Amsterdam | pages = 17–44 }}</ref>) ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಗರವಾಗಿದೆ, ಹಾಗು [[ಸಿಡ್ನಿ|ಸಿಡ್ನಿಯ]] ನಂತರ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಗರವೆನಿಸಿದೆ.<ref name="CensusQuickStats">{{cite web|url=http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/LocationSearch?collection=Census&period=2006&areacode=UCL232200&producttype=QuickStats&breadcrumb=PL&action=401|title=2006 Census QuickStats: Melbourne (Urban Centre/Locality)|work=2006 Australian Census|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|date=25 October 2007|accessdate=11-09-2009|archive-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325034721/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/LocationSearch?collection=Census&period=2006&areacode=UCL232200&producttype=QuickStats&breadcrumb=PL&action=401|url-status=dead}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್("ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್" ಅಥವಾ "CBD" ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ)<ref name="GoogleMaps">{{cite web|url=http://maps.google.com.au/maps?hl=en&q=&ie=UTF8&hq=&hnear=Melbourne+CBD,+Melbourne+VIC&gl=au&ei=s9r3SpvrD4uI6wOaytwa&ved=0CBMQ8gEwAA&geocode=FRUAv_0dYfajCA&split=0|title=Melbourne CBD|publisher=[[Google Maps]], Google Inc|accessdate=11-09-2009}}</ref> ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಭಾಗ (ಅಥವಾ "ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ") ಹಾಗು ಜನಗಣತಿಯ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಭಾಗವೆನಿಸಿದೆ—ಹಾಗು ಇವೆಲ್ಲವಕ್ಕೂ "ಮೆಲ್ಬರ್ನ್" ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ೨೦೦೯ರವರೆಗೂ, ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="PopulationGrowth">{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2008-09~Main+Features~Victoria?OpenDocument|title=Growth in Melbourne|work=3218.0 - Regional Population Growth, Australia, 2008-09 - Victoria|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|date=30 March 2010|accessdate=30 August 2010}}</ref><ref name="Pop2009TheAge">{{Cite news|last=Colebatch|first=Tim|last2=Lahay|first2=Kate|title=Melbourne's population hits 4 million|newspaper=[[The Age|Age]]|date=23 September 2009|url=http://www.theage.com.au/national/melbournes-population-hits-4-million-20090922-g0j7.html|accessdate=11-09-2009}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ಬರ್ನಿಯನ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="MacqDict">''ಮೆಕ್‌ಕ್ವಾರೀ ನಿಘಂಟು, ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ'' (೨೦೦೫). ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ದಿ ಮೆಕ್‌ಕ್ವಾರೀ ಲೈಬ್ರರಿ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ISBN ೧-೮೭೬೪೨೯-೧೪-೩</ref> ಮಹಾನಗರವು, ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗವು ಯಾರ್ರ ನದಿಯ ನದಿಮುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ(ಇದು ಕೊಲ್ಲಿಯ ಉತ್ತರ-ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ).<ref name="GoogleMaps"/> ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ನ ಪೂರ್ವ ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರ ರೇಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಒಳನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗವು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ, ಹಾಗು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="MelbLGAs">{{cite web|url=http://www.localgovernment.vic.gov.au/Web20/rwpgslib.nsf/GraphicFiles/Victorian+Local+Government+Directory+-+Sept+09/$file/Victorian+Local+Government+Directory+-+Sept+09.pdf|title=Victorian Local Government Directory|publisher=[http://www.dvc.vic.gov.au Department of Planning and Community Development], [[Government of Victoria (Australia)|Government of Victoria]]|page=11|accessdate=11-09-2009|archive-date=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090915144252/http://www.localgovernment.vic.gov.au/Web20/rwpgslib.nsf/GraphicFiles/Victorian+Local+Government+Directory+-+Sept+09/$file/Victorian+Local+Government+Directory+-+Sept+09.pdf|url-status=dead}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರವು ೧೮೩೫ರಲ್ಲಿ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ನೆಲೆಗೊಂಡ೪೭ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ) ವ್ಯಾನ್ ಡಿಯೇಮೆನ್'ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ನೆಲೆಗಾರರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="settlement8-9">{{cite web|title=History of the City of Melbourne|publisher=[[City of Melbourne]]|pages=8–10|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/AboutMelbourne/History/Documents/history_melbourne_city.PDF|accessdate=11-09-2009|archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110220125944/http://www.melbourne.vic.gov.au/AboutMelbourne/History/Documents/history_melbourne_city.PDF|url-status=dead}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಬೌರ್ಕೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಎರಡನೇ ವೈಕೌಂಟ್(ಅರ್ಲ್ ಗೂ, ಬ್ಯಾರನ್ ಗೂ ನಡುವಣ ಅಂತಸ್ತಿನ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ವರಿಷ್ಠ) ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಲ್ಯಾಂಬ್ ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇರಿಸಿದರು.<ref name="settlement8-9"/> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನನ್ನು ಒಂದು ನಗರವೆಂದು ೧೮೪೭ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದಳು.<ref name="MilesLewis25"/> ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಯಿತು.<ref name="MilesLewis25"/> ೧೮೫೦ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗು ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="RobertCervero320"/> ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟವು ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ, ಇದು ೧೯೨೭ರವರೆಗೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸತಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದ ಸರ್ಕಾರದ ಹಂಗಾಮಿ ಪೀಠವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name="Constitution">{{cite web|url=http://www.comlaw.gov.au/comlaw/comlaw.nsf/440c19285821b109ca256f3a001d59b7/57dea3835d797364ca256f9d0078c087/$FILE/ConstitutionAct.pdf|title=Commonwealth of Australia Constitution Act|publisher=[http://www.ag.gov.au Department of the Attorney-General], [[Government of Australia]]|page=45 (Section 125)|accessdate=11 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050718231401/http://www.comlaw.gov.au/comlaw/comlaw.nsf/440c19285821b109ca256f3a001d59b7/57dea3835d797364ca256f9d0078c087/$FILE/ConstitutionAct.pdf|archivedate=18 July 2005}}</ref> ಇಂದು ನಗರವು, ಕಲೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮನರಂಜನೆ, ಕ್ರೀಡೆ ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ,(ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲ ತಾಣವಾಗಿದೆ),<ref name="Stratton">{{Cite book|last1=Stratton|first1=David|year=1990|title=The Avocado Plantation: Boom and Bust in the Australian Film Industry|publisher=Pan Macmillan|location=Sydney|page=|isbn=0732902509}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=37899&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title = Return of the Kelly Gang|journal=[[UNESCO Courier]]|issn = 1993-8616 |issue=2007 #5 |last=Chichester|first=Jo |publisher=[[United Nations]]}}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ದೂರದರ್ಶನ,<ref name="first24">{{Cite book | title = Australian Television: the first 24 years | publisher = Nelsen/Cinema Papers | year = 1980 | page = 3 | location = Melbourne | accessdate = 23 September 2007 }}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರೂಲ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್,<ref name="Now 2003. pg. 182">ದಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಬುಕ್ – ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನೌ. ಪ್ರಕಟಣೆ ೨೦೦೩. ಹಾರ್ಡಿ ಗ್ರಾಂಟ್ ಬುಕ್ಸ್. ಸೌತ್ ಯಾರ್ರ. ISBN ೧-೭೪೦೬೬-೦೪೯-೮. pg. ೧೮೨</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಿತ್ತಪ್ರಭಾವ ನಿರೂಪಣಾವಾದಿ ಕಲಾ ಚಳವಳಿ(ಇದು ಹೆಯಿಡೆಲ್ಬರ್ಗ್ ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ)<ref name="AstburyMasters">{{Cite book|last=Astbury|first=David Leigh|title=The Heidelberg School and the rural mythology|place=Melbourne|publisher=Department of Fine Arts, [[University of Melbourne]]|year=1982|url=http://dtl.unimelb.edu.au/R/AF3TPQ9GRMK5VC149A2JTA7EQDRY8XKJBADUM8FTYCFFILSY7F-03467?func=dbin-jump-full&object_id=65984&local_base=GEN01&pds_handle=GUEST|id=65984}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನ್ಯೂ ವೋಗ್ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಶಫ್ಫಲ್) ಗಳ ಉಗಮಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="TheAgeDanceTrance">{{Cite news|last1=Tomazin|first1=Farrah|last2=Donovan|first2=Patrick|last3=Mundell|first3=Meg|date=12-07-2002|url=http://www.theage.com.au/articles/2002/12/07/1038950203557.html|title=Dance trance|newspaper=[[The Age]]|accessdate=11-16-2009 | location=Melbourne}}</ref><ref name="Gwynne202">{{Cite book|last1=Gwynne|first1=Michael|year=1985|title=Ballroom Sequence Dancing|publisher=Princeton Book Company|location= Hightstown|edition=2nd|page=202|isbn=0-7136-2750-6}}</ref> ಇದು ಸಮಕಾಲೀನ ಹಾಗು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ಸಹ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದೆ.<ref name="TheAgeDanceTrance"/> ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="TourismAust">{{cite web|url=http://www.australia.com/destinations/cities/melbourne.aspx?ta_intcmp=desthub:cities:melbourne:en|title=Melbourne|publisher=[[Tourism Australia]], [[Government of Australia]]|accessdate=16 November 2009|archive-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330132718/http://www.australia.com/destinations/cities/melbourne.aspx?ta_intcmp=desthub:cities:melbourne:en|url-status=dead}}</ref> ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಗ್ರೂಪ್ ನ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯೂನಿಟ್ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೂರು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ(೨೦೦೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ),<ref name="AnnualEUISurvey">{{ Cite book|last=[[Economist Intelligence Unit]]|title=Liveability Survey|place=ಲಂಡನ್|publisher=[[Economist Group]]|year = 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009}}</ref><ref name="TheAgeRank2002">{{ Cite news |last=Source: agencies |date=<!-- 10-04- -->2002-04-10 |url= http://www.theage.com.au/articles/2002/10/04/1033538761412.html |title= Best city in the world |newspaper=[[The Age|Age]] | publisher = Fairfax |accessdate=<!-- 11-16- -->2009-11-16 | location=Melbourne}}</ref><ref name="BBC2005rank">{{ Cite news|last1=Source: agencies |date=4 October 2005|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/4306936.stm|title=Vancouver is 'best place to live'|newspaper=[[BBC News]]|accessdate=11-16-2009}}</ref><ref name="ABCRank2009">{{ Cite news |last=Source: agencies |date=<!-- 06-09- -->2009-09-06<!-- check this --> |url= http://www.abc.net.au/news/stories/2009/06/09/2592740.htm |title= Melbourne 'third most' livable city in world |newspaper=[[ABC News (Australia)|ABC News]] |accessdate=<!-- 11-16- -->2009-11-16}}</ref> RMITನ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಗ್ರ ೧೦ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ನಗರವೆಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ(೨೦೦೬ರಿಂದೀಚೆಗೆ)<ref name="RMITGUCI">{{cite web|url=http://mams.rmit.edu.au/ddglvp4xqmgy.pdf|title=Global University City Index 2006|publisher=[[RMIT University|Royal Melbourne Institute of Technology]]|page=8|accessdate=<!-- 11-16- -->2009-11-16|archive-date=23 ಜೂನ್ 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6Ha5fwUw1?url=http://mams.rmit.edu.au/ddglvp4xqmgy.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="TheAustBestUni">{{ Cite news|last=Armitage|first=Catherine | date=<!-- 08-16- -->2007-08-07 | title=Living proof our cities are tops | newspaper=[[The Australian]] | publisher= News Limited | url=http://www.theaustralian.com.au/news/living-proof-our-cities-are-tops/story-0-1111114184632 | accessdate=<!-- 11-16- -->2009-11-16}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref name="TheAgeTopUnis">{{ Cite news|last=Tomazin|first=Farrah|title=Ranking on unis a bonus for city | newspaper=[[The Age|Age]] | publisher = Fairfax |date=05-26-2008|url=http://www.theage.com.au/news/national/ranking-on-unis-a-bonus-for-city/2008/05/25/1211653848663.html|accessdate=11-16-2009 | location=Melbourne}}</ref> ಹಾಗು ೨ಥಿಂಕ್ ನೌ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇನೋವೇಷನ್ ಏಜೆನ್ಸಿ ಪ್ರಕಾರ ಅಗ್ರ ೨೦ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇನೋವೇಷನ್ ನಗರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ (೨೦೦೭ರಿಂದೀಚೆಗೆ).<ref name="2thinknow2007">{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/city-rankings-2007/|title=Innovation Cities Index 2007|publisher=[http://www.innovation-cities.com/ 2thinknow Global Innovation Agency]|accessdate=11-16-2009}}</ref><ref name="2thinknow2008">{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/innovation-cities-index-2008/|title=Innovation Cities Index 2008|publisher=[http://www.innovation-cities.com/ 2thinknow Global Innovation Agency]|accessdate=11-16-2009}}</ref><ref name="2thinknow2009">{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/2thinknow-innovation-cities-global-256-index/|title=Innovation Cities Index 2009|publisher=[http://www.innovation-cities.com/ 2thinknow Global Innovation Agency]|accessdate=11-16-2009|archive-date=9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140409165153/http://www.innovation-cities.com/2thinknow-innovation-cities-global-256-index/|url-status=dead}}</ref><ref name="2thinknow2010">{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/innovation-cities-global-index-2010-city-rankings//|title=Innovation Cities Index 2010|publisher=[http://www.innovation-cities.com/ 2thinknow Global Innovation Agency]|accessdate=11-02-2010}}</ref> ಈ ಮಹಾನಗರವು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಟ್ರಾಮ್(ರಸ್ತೆ ರೈಲು ಕಂಬಿ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಸಹ ತವರೆನಿಸಿದೆ.<ref name="DOT_tram">{{cite web|url=http://210.15.220.118/east_west_report/Investing_in_Transport_East_West-Chapter03.pdf|title=Investing in Transport Chapter 3 – East/West, Section 3.1.2 - Tram Network|format=PDF|publisher=Department of Transport, [[Government of Victoria (Australia)|Government of Victoria]]|accessdate=21 November 2009}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ. == ಇತಿಹಾಸ == {{details|History of Melbourne}} {{See also|Timeline of Melbourne history|History of Victoria}} === ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗು ಸ್ಥಾಪನೆ === {{Further|[[Foundation of Melbourne]]}} [[ಚಿತ್ರ:Landing at melbourne 1840.jpg|thumb|left|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್, 1840; W. ಲಿಯರ್ಡೆಟ್ ರ ಜಲವರ್ಣ ಚಿತ್ರ (1840)]] ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಂದಾಜು ೩೧,೦೦೦ದಿಂದ ೪೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ<ref>ಗ್ಯಾರಿ ಪ್ರೆಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್,''ದಿ ಫಸ್ಟ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್'s ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರೀಜನ್'' , (ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ), ಹಾರ್ರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೭. ISBN ೦-೬೪೬-೩೩೧೫೦-೭ ಪುಟ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಇಂದಿನ ಕೆಯಿಲೋರ್ ಸಮೀಪ ಸುಮಾರು ೪೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಾರಿಬ್ರೈನಾಂಗ್ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದದ್ದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರೆತಿದೆ."</ref> ಮೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ೨೦,೦೦೦ ಅನಾಗರೀಕರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು<ref name="rbg.vic.gov.au">[https://web.archive.org/web/20070831065331/http://www.rbg.vic.gov.au/__data/page/1062/Indig.pdf]{{Dead link|date=June 2010}}</ref>: ವುರುಂಡ್ಜೆರಿ, ಬೂನ್ವುರ್ರುಂಗ್ ಹಾಗು ವಥೌರೊಂಗ್.<ref>ಗ್ಯಾರಿ ಪ್ರೆಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ''ಅಬಾರಿಜಿನಲ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಕುಲಿನ್ ಪೀಪಲ್'' , ಹಾರ್ರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೆಸ್(೧೯೮೫), ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿ ೧೯೯೪, ISBN ೦-೯೫೭೭೦೦೪-೨-೩. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಕರ ಜೀವನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗು ಭೂಮಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೭-೧೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಾಸ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಹಾಗು ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.</ref> ಕುಲಿನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಗುಂಪಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸಭೆ ಸೇರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ಆಹಾರ ಹಾಗು ನೀರಿನ ಒಂದು ಜೀವಾಧಾರ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="settlement"/><ref name="merrimerri">ಇಸಾಬೆಲ್ ಎಲ್ಲೆನ್ಡರ್ ಹಾಗು ಪೀಟರ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸೇನ್, ''ಪೀಪಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೆರ್ರಿ ಮೆರ್ರಿ.'' ''ದಿ ವುರುಂಡ್ಜೆರಿ ಇನ್ ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ಡೇಸ್'' , ಮೆರ್ರಿ ಕ್ರೀಕ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಕಮಿಟಿ, ೨೦೦೧ ISBN ೦-೯೫೭೭೭೨೮-೦-೭ </ref> ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯು ಸಲೈವಾನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೦೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಇಂದಿನ ಸೊರ್ರೆನ್ಟೋ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಮೂಲಾಧಾರಗಳ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ, ಮತ್ತೊಂದು ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | last = Button | first = James | title = Secrets of a forgotten settlement | publisher = The Age | date = 4 October 2003 | url = http://www.theage.com.au/articles/2003/10/03/1064988393029.html?from=storyrhs | accessdate =19 October 2008 | location=Melbourne}}</ref> ೧೮೩೫ರ ಮೇ ಹಾಗು ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ, ಇದೀಗ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗು ಉತ್ತರ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜಾನ್ ಬ್ಯಾಟ್ಮನ್ ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು, ಇವರು ತಾಸ್ಮೆನಿಯನ್ ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ನ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದರು, ಇವರು ಎಂಟು ಮಂದಿ ವುರುಂಡ್ಜೆರಿ ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು{{convert|600000|acre|km2}} ಖರೀದಿಸಿದರು.<ref name="settlement"/><ref name="merrimerri"/> ಬ್ಯಾಟ್ಮನ್, ಯಾರ್ರ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡು "ಹಳ್ಳಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಈ ಸ್ಥಳ ಸೂಕ್ತವೆಂದು" ಘೋಷಿಸಿದರು, ಹಾಗು ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾನಲ್ಲಿರುವ ಲುನ್ಸೆಸ್ಟನ್ ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು(ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಇದು ವ್ಯಾನ್ ಡಿಯೇಮೆನ್'ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ). ಈ ವೇಳೆಗೆ ಹೊಸ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ನಿಂದ ಒಂದು ವ್ಯವಹಾರ ಗುಂಪು ಬಂದಿತು, ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವನ್ನು ಜಾನ್ ಪಸ್ಕಾಯೇ ಫಾವ್ಕ್ನರ್ ನೀಡಿದರು, ಇವರು ಈಗಾಗಲೇ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ (೩೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೩೫) ತಮ್ಮ ಹಡಗು ''ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಜ್'' ಮೂಲಕ ಆಗಮಿಸಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಗುಂಪುಗಳು ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು. ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ಯಾಟ್ಮನ್ ರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ರಮವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು(ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಯು ಈ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು), ಇದು ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="settlement">{{cite web | title = Foundation of the Settlement | work = History of the City of Melbourne | publisher = [[City of Melbourne]] | year = 1997 | url = http://www.melbourne.vic.gov.au/AboutMelbourne/History/Pages/SettlementtoCity.aspx | accessdate = 13 July 2010 | archive-date = 24 ಮೇ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100524032643/http://www.melbourne.vic.gov.au/ABOUTMELBOURNE/HISTORY/Pages/SettlementtoCity.aspx | url-status = dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದರರ್ಥ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಇದೀಗ ಸರ್ಕಾರಿ ಜಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಸರ್ಕಾರವು ಒಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಸಾಹತುಗಾರರ ''ನಿರ್ಧಾರಿತ ಸಂಗತಿ'' ಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು ಹಾಗು ಪಟ್ಟಣದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು(ಇದು ಮೊದಲಿಗೆ ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ 'ಬ್ಯಾಟ್ಮನಿಯ' ಹಾಗು 'ಡುಟರ್ಗಲ್ಲ' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಸೇರಿವೆ).<ref name="AlexanderReed149">{{cite book|last=Reed|first=Alexander Wyclif|title=Place Names of Australia|publisher=Reed|year=1973|location=Sydney|page=149|isbn=0-5895012-8-3}}</ref><ref>ಕೆನ್ಯೋನ್, A.S. (೨೯ ಜನವರಿ ೧೯೩೮). [http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/11144430 ದೆ ಕಾಲ್ಡ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಬೇರ್ಬ್ರಾಸ್ಸ್], ''ದಿ ಆರ್ಗುಸ್'' . ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ೧೮೩೬ರಲ್ಲಿ, ಗವರ್ನರ್ ಬೌರ್ಕೆ, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ, ಹಾಗು ನಗರಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಯೋಜನೆಗೆ ಹೊಡಾಲ್ ಗ್ರಿಡ್ ನ್ನು ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದ.<ref name="COM2">{{cite web|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=53|title=City of Melbourne&nbsp;— Roads&nbsp;— Introduction|publisher=City of Melbourne|accessdate=29 September 2008|archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110220130459/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=53|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ವಸಾಹತುನೆಲೆಯನ್ನು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎಂದು ಆಗಿನ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪ್ರಧಾನಿ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಲ್ಯಾಂಬ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಎರಡನೇ ವೈಕೌಂಟ್ ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇವರು ಡರ್ಬಿಶೈರ್ ನ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು ಇದೆ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.<ref name="PostOffice">{{cite web | last = Premier Postal History | title = Post Office List | url = https://www.premierpostal.com/cgi-bin/wsProd.sh/Viewpocdwrapper.p?SortBy=VIC&country= | accessdate = 11 April 2008 }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನನ್ನು ಒಂದು ನಗರವೆಂದು ೨೫ ಜೂನ್ ೧೮೪೭ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಳ ಅಂಗೀಕಾರ ಪತ್ರದ ನೀಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="MilesLewis25">{{cite book|last=Lewis|first=Miles|title=Melbourne: the city's history and development|editor=2nd|publisher=[[City of Melbourne]]|location=Melbourne|year=1995|page=25|isbn=0949624713}}</ref> ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಯಿತು. === ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ === {{Further|[[Victorian gold rush]]}} [[ಚಿತ್ರ:Canvas town south melbourne victoria 1850s.jpg|thumb|"ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಟೌನ್, 1850ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್.ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವಾರ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಹರಿದು ಬಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಸತಿ.]] ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾನಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾದ ಚಿನ್ನವು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಹಾಗು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿದ್ದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳೊಳಗೆ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦ ರಿಂದ ೪೦,೦೦೦ ಸ್ಥಳೀಯರಿಂದ ಮುಕ್ಕಾಲರಷ್ಟು ಅಧಿಕಗೊಂಡಿತು.<ref name="gold1850">{{cite web |url=http://sbs.com.au/sbsmain/gold/story.html?storyid=49 |title=Gold! |author=Victorian Cultural Collaboration |publisher=sbs.com.au |accessdate=18 July 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080724135849/http://sbs.com.au/sbsmain/gold/story.html?storyid=49 <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 24 July 2008}}</ref> ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಶೀಘ್ರತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು ಹಾಗು ೧೮೬೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸಿಡ್ನಿಗಿಂತ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಗರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="largeby1865">{{cite web|url=http://www.atse.org.au/index.php?sectionid=289 |title=The Snowy Mountains Scheme and Multicultural Australia |publisher=Atse.org.au |date= |accessdate=21 June 2010}}</ref> ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹಾಗು ವಿದೇಶಿ ವಲಸಿಗರ ಮಹಾಪೂರವು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಐರಿಶ್, ಜರ್ಮನ್ ಹಾಗು ಚೈನೀಸ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು, ಯಾರ್ರ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದಂತಹ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ "ಡೇರೆ ನಗರ"ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಚೈನಾದಿಂದ ಬಂದಂತಹ ವಲಸಿಗರು ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ಚೈನಾಟೌನ್ ನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾದ ಚೈನೀಸ್ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>[http://www.chinatownmelbourne.com.au/ ಚೈನಾಟೌನ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್], chinatownmelbourne.com.au. ೨೦-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಯುರೇಕ ದಂಗೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಗಣಿಗಾರರು ಪಲಾಯನವಾಗುವಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲವು, ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಯುರೇಕ ಸ್ಟಾಕೇಡ್ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜನರು ಹಾಗು ಬುರ್ಕೆ ಹಾಗು ವಿಲ್ಸ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯು, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯ ಹರಿವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="annear">{{cite book|last=Annear|first=Robyn|title=Nothing But Gold|publisher=The Text Publishing Company|year=1999}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗು ನಗರಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ಹರಿವು, ಬೃಹತ್ತಾದ ಪೌರೋಚಿತ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಆರಂಭಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿರುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗು ನಿರ್ಮಾಣವು ಆರಂಭಗೊಂಡವು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಭವನ, ಖಜಾನೆ ಕಟ್ಟಡ, ಖಜಾನೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ, ಹಳೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸೆರೆಮನೆ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸೈನಿಕ ಸಾಲುಮನೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡ, ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಟ್ಟಡ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್, ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್, ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಕಥಿಡ್ರಲ್ ಗಳು ಹಾಗು ಇಂದಿಗೂ ಇರುವ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನಗರದ ಒಳಗಿರುವ ಉಪನಗರಗಳನ್ನು, ಅಗಲ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಹಾಗು ಉದ್ಯಾನವನಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುವಂತೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ವಹಿವಾಟಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯೆನಿಸಿದೆ, ೧೮೬೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೊದಲ ಶೇರು ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ರಾಜವಂಶದ ಟನ್ಕ ಸಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="caslon">{{cite web|url=http://www.caslon.com.au/timeline6.htm|title=Media Business Communication time line since 1861|publisher=Caslon|accessdate=29 September 2008|archive-date=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012|archive-url=https://archive.today/20121206004159/http://www.caslon.com.au/timeline6.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಿಳಿಯ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗಾರರ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೫,೦೦೦ವೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ನೆಲೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೮೦೦ಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಇಳಿಯಿತು,<ref>{{cite web |url=http://www.ccmaindig.info/culture/Timeline.html |title=Aboriginal heritage - Timeline |publisher=Ccmaindig.info |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=25 ಜೂನ್ 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HdlyFQMY?url=http://www.ccmaindig.info/culture/Timeline.html |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗು ೧೮೬೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಂದಾಜು ೮೦%ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿಡುಬು ಕಾಯಿಲೆ.<ref name="rbg.vic.gov.au"/> === ಭೂಮಿಯ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಹಾಗು ಕುಸಿತ === [[ಚಿತ್ರ:Melbourne international exhibition 1880.jpg|thumb|ರಾಯಲ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಶನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ನ ಶಿಲಾಮುದ್ರಣ(ಇದೀಗ ಇದೊಂದು ವಿಶ್ವದ ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ) 1880ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರ್ಲ್ಡ್'ಸ್ ಫೇರ್ ಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು]] ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ ನ ಆರ್ಥಿಕ ಏರಿಕೆಯು ೧೮೮೦ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರವೆನಿಸಿತು<ref name="RobertCervero320">{{cite book|last=Cervero|first=Robert B.|title= The Transit Metropolis: A Global Inquiry|publisher=Island Press|year=1998|location=Chicago|page=320|isbn=1-55963-591-6}}</ref> ಹಾಗು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಲಂಡನ್]] ನಗರದ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವೆನಿಸಿತು.<ref>ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮನ್ಸ್ ಇಯರ್ ಬುಕ್ ೧೮೮೯</ref> ದೊಡ್ಡ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆಂದೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ೧೮೮೦ ರಿಂದ ೧೮೯೦ರ ನಡುವೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎರಡು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಿತು, ಇದು ಮೆಂಜಿಯೆಸ್, ಫೆಡರಲ್ ಹಾಗು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್(ವಿಂಡ್ಸರ್)ನಂತಹ ಹೋಟೆಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಹೋಟೆಲುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Federal Coffee Palace.jpg|thumb|upright|left|ಫೆಡರಲ್ ಕಾಫಿ ಪ್ಯಾಲೇಸ್; 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹಲವು ಮದ್ಯನಿಷೇಧವಿರುವ ಹೋಟೆಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]] ೧೮೮೫ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪತ್ರಕರ್ತ ಜಾರ್ಜ್ ಅಗಸ್ಟಸ್ ಹೆನ್ರಿ ಸಲಾ "ಮಾರ್ವಲಸ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್"(ಅದ್ಭುತ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್) ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಈ ಪದವು ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಮೇಲ್ಬರ್ನಿಯನ್ನರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.theage.com.au/articles/2004/01/09/1073437468105.html ಹಿ ಕೇಮ್, ಹಿ ಸಾ, ಹಿ ಮಾರ್ವೆಲ್ಡ್] ನೆಕೆಡ್ ಸಿಟಿಗಾಗಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಬಟ್ಟನ್ ರಿಂದ (ದಿ ಏಜ್) ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೦೪</ref> ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಯು "ಭೂಮಿಯ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ" ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಹಕರ ಭರವಸೆ ಹಾಗು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಮೌಲ್ಯದ ಕ್ರಮೇಣ ವರ್ಧನೆಯಿಂದ ಉತ್ತೇಜನಗೊಂಡು ಊಹನಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ತುತ್ತ ತುದಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.<ref name="University1">ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬೂಮರ್ಸ್. ಮೈಕಲ್ ಕ್ಯಾನನ್ ರಿಂದ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್; ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೬೬</ref> ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕಾಫಿ ಭವನಗಳು, ತಾರಸಿ ಗೃಹಗಳು ಹಾಗು ವೈಭವೋಪೇತ ಮಹಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು.<ref name="University1"/> ೧೮೮೭ರಲ್ಲಿ ಜಲಸಂಪೀಡಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯು, ಎಲಿವೇಟರ್(ಉತ್ಥಾನಕ) ಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು;<ref>{{cite web |author=Museum Victoria |url=http://museumvictoria.com.au/marvellous/powered/lifts.asp |title=Marvellous Melbourne - Introduction of the Hydraulic Lift, 1887 - Museum Victoria, Australia |publisher=Museumvictoria.com.au |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026062836/http://museumvictoria.com.au/marvellous/powered/lifts.asp |url-status=dead }}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದೆಂದರೆ ೧೮೮೯ರ APA(ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್) ಕಟ್ಟಡ, ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿತು ಹಾಗು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಗೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿತ್ತು.<ref name="University1"/> ಈ ಅವಧಿಯು, ಪ್ರಮುಖ ರೇಡಿಯಲ್ ರೈಲು-ಆಧಾರಿತ ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಕಂಡಿತು.<ref name="Miles47">ಲೆವಿಸ್, ಮೈಲ್ಸ್ ''(ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ದಿ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್)'' ಪುಟ೪೭</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನನ್ನು ಮಾದರಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದ್ದ ಉದ್ಧಟತನದ ವರ್ಧನೆಯು ೧೮೯೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಹಿನ್ನಡೆಯಿಂದ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರ ಹಾಗು ಆಸ್ತಿ ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ದೂಡಿತು<ref name="University1"/><ref name="localhistories">{{cite web|url=http://www.localhistories.org/melbourne.html|title=A BRIEF HISTORY OF MELBOURNE|last=Lambert|first=Time|publisher=localhistories.org|accessdate=29 September 2008|archive-date=13 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://archive.is/20130113035328/http://www.localhistories.org/melbourne.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೧೬ ಸಣ್ಣ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹಾಗು ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೊಸೈಟಿಗಳು ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಂಡವು ಹಾಗು ೧೩೩ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಗಳು ದಿವಾಳಿಯೆದ್ದವು. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ೧೮೯೦ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನಡೆಗೆ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಅಂಶವಾಯಿತು ಹಾಗು ೧೮೯೩ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾಯಿತು. ನಗರದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನಡೆಯ ಪರಿಣಾಮವು ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಿನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಕೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name="Britannica1">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/373808/Melbourne/12674/Growth-of-the-city|title=Melbourne (victoria) – growth of the city|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=29 September 2008}}</ref><ref name="welovemelbourne">{{cite web|url=http://www.we-love-melbourne.net/Melbourne-history.html|title=Fast Facts on Melbourne History|publisher=we-love-melbourne.net|accessdate=29 September 2008}}</ref> === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟ === {{Further|[[Federation of Australia]]}} [[ಚಿತ್ರ:Tom roberts big picture.jpg|thumb|ದಿ ಬಿಗ್ ಪಿಕ್ಚರ್, 9 ಮೇ 1901ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ತಿನ ಆರಂಭಿಕ ಚಿತ್ರಣ, ಟಾಮ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ರ ವರ್ಣಚಿತ್ರ.]] ೧ ಜನವರಿ ೧೯೦೧ರಿಂದ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಸರ್ಕಾರದ ಹಂಗಾಮಿ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ತು ೯ ಮೇ ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರಿತು, ಸಂಸತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾಕ್ಕೆ ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೩೦ರವರೆಗೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗು ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Miles113">ಲೆವಿಸ್, ಮೈಲ್ಸ್ ''(ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ದಿ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್)'' ಪುಟ. ೧೧೩–೧೧೪</ref> ಫ್ಲಿನ್ಡರ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಶನ್, ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡವಾದ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಟ್ರಾಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಿಡ್ನಿಯ ಟ್ರಾಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕೆ ೧೯೪೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆನಿಸಿತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|II ವಿಶ್ವ ಸಮರ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಯುದ್ಧಾವಧಿಯ ಉತ್ಪನ್ನದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು ಹಾಗು ನಗರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮುಂಚೂಣಿ ವಸ್ತು ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=November 2008}} === ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅವಧಿ === IIನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಶೀಘ್ರತಮವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಯಿತು, ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ವರ್ಧನೆಯಾಯಿತು, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಜನರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಯುರೋಪ್]] ಹಾಗು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://museumvictoria.com.au/origins/keydates.aspx?cid=13 |title=1961 - the Impact of Post-War Immigration. Museum of Victoria |publisher=Museumvictoria.com.au |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013011217/http://museumvictoria.com.au/origins/keydates.aspx?cid=13 |url-status=dead }}</ref> ಕಾಲಿನ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ "ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಎಂಡ್" ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಾಟೀಕ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಹಾಗು ಹೊರಾಂಗಣದ ಕೆಫೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರೆ,<ref>[http://www.theage.com.au/articles/2003/05/28/1053801445880.html ಬಾಟಿಕ್ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಅಟ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಎಂಡ್ ಆಫ್ ಟೌನ್] ಮಿಶಾ ಕೆಟ್ಚೆಲ್ ರಿಂದ ದಿ ಏಜ್ ಗಾಗಿ ೨೯ ಮೇ ೨೦೦೩</ref> ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವನ್ನು ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸಗಾರರ ಉತ್ಸಾಹಶೂನ್ಯ ಜಾಗವೆಂದು ಹಲವರು ನೀರಸವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ಜಾನ್ ಬ್ರ್ಯಾಕ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ''ಕಾಲಿನ್ಸ್ St., ೫ pm'' ನಲ್ಲಿ (೧೯೫೫) ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.ipa.org.au/publications/1691/the-art-of-the-forgotten-people ದಿ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಗಾಟನ್ ಪೀಪಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313203932/http://ipa.org.au/publications/1691/the-art-of-the-forgotten-people |date=13 ಮಾರ್ಚ್ 2016 }} ಟಾಮ್ ವಿಲ್ಸನ್ ರಿಂದ</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ CBDಯ ಎತ್ತರದ ಪರಿಮಿತಿಯನ್ನು, ICI ಹೌಸ್ ನ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ನಗರಕ್ಕೆ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ನಗರದ ಉನ್ನತ ಸೌಧಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು. ನಗರವು ೧೯೫೬ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಿದಾಗ ನಗರದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವದ ಗಮನ ಹರಿಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಉಪನಗರಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು, ಚಾಡ್ ಸ್ಟೋನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಒಳಾಂಗಣ ಮಾಲ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.<ref>[http://www.slv.vic.gov.au/gallery/image.php?id=802 ಚಾಡ್ಸ್ಟೋನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್, ವೊಲ್ಫ್ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸಿಯೇವರ್ಸ್, 1960. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251112082547/https://www.slv.vic.gov.au/gallery/image.php?id=802 |date=12 ನವೆಂಬರ್ 2025 }}[http://www.slv.vic.gov.au/gallery/image.php?id=802 ಸ್ಟೇಟ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕಲೆಕ್ಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251112082547/https://www.slv.vic.gov.au/gallery/image.php?id=802 |date=12 ನವೆಂಬರ್ 2025 }}</ref> ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅವಧಿಯು CBDಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣವನ್ನೂ ಸಹ ಕಂಡಿತು ಹಾಗು ಸೇಂಟ್ ಕಿಲ್ಡ ರಸ್ತೆಯು ನಗರವನ್ನು ಮಹತ್ವದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಧುನೀಕರಣಗೊಳಿಸಿತು.<ref>ಜುಡಿತ್ ರಾಫೆಲ್ ಬುಕ್ರಿಚ್ (೧೯೯೬) ಮೆಲ್ಬರ್ನ್'ಸ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಬಾಲೆವರ್ಡ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಕಿಲ್ಡ ರೋಡ್. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಮುದ್ರಿಸಿದೆ</ref> ಹೊಸತಾದ ಅಗ್ನಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಹಾಗು ಮರುಅಭಿವೃದ್ದಿಯು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಗಗನಚುಂಬಿ CBD ಕಟ್ಟಡಗಳು ನೆಲಸಮಗೊಂಡಿದ್ದು ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಫಸಾಡಿಸಂ ನೀತಿಯ ಮೂಲಕ ಉಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಶಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಉಪನಗರದ ದೊಡ್ದಾದಾದ ಹಲವು ಭವನಗಳೂ ಸಹ ನೆಲಸಮವಾದವು ಅಥವಾ ಪುನರ್ವಿಭಜನೆಗೊಂಡವು. [[ಚಿತ್ರ:Melbourne skyline, 1959.jpg|thumb|left|1959ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪೂರ್ವದ ಕ್ಷಿತಿಜ ಹಾಗು ಯಾರ್ರ ನದಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಲ್ಲದ ಉಪನಗರದ ವಸತಿ ನೆಲೆಯೆಡೆಗೆ ಜನರು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ಒಲವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು, ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಮಿಷನ್ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸರಣಿಯಾಗಿ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೌಸಿಂಗ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಲವು ನೆರೆಹೊರೆಯವರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನೆಲೆಸಮ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಹಾಗು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಧಿಕಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite book | last = William | first = Logan | authorlink = | title = The Gentrification of inner Melbourne – a political geography of inner city housing | publisher = University of Queensland Press | year = 1985 | location = Brisbane, Queensland | pages = 148–160 | url = | doi = | id = | isbn = 0-7022-1729-8 }}</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ವೃದ್ಧಿಯು ಕಂಡುಬಂದಾಗ, ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ ಹಾಗು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯು ತ್ವರೆಗೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊರವಲಯದ ಉಪನಗರಗಳ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಹಾಗು ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಬೋಲ್ಟೆ ಸರ್ಕಾರವು, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಆಧುನಿಕೀಕರಣವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು. ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಕಿಲ್ಡ ಜಂಕ್ಷನ್ ನ ಮರುರೂಪ, ಹಾಡಲ್ ರಸ್ತೆಯ ಅಗಲೀಕರಣ ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ೧೯೬೯ರ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೆಶನ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾರ್-ಪ್ರಧಾನ ವಾತಾವರಣವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news | last = Millar | first = Royce | title = Road to...where? | newspaper = The Age | location = Melbourne | date = 7 November 2005 | url = http://www.theage.com.au/news/national/road-to-where/2005/11/06/1131211946903.html | accessdate = <!-----14 May 2010----->}} </ref> ೧೯೬೯ ಹಾಗು ೧೯೭೦ರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ತೀವ್ರತೆಯು ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ತೆರೆಯವಂತೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು(ಈ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ BHP ಬಿಲ್ಲಿಟನ್ ಹಾಗು ರಿಯೋ ಟಿನ್ಟೊಗಳೂ ಸಹ ಸೇರಿವೆ). ನಂತರದಲ್ಲಿ ನೌರುನ ವರ್ಧಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಹತ್ತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೌರು ಹೌಸ್.{{Citation needed|date=February 2010}} ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ೧೯೭೦ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದವರೆಗೂ ಸಿಡ್ನಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರಮುಖತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗು ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{ cite news | url = http://www.smh.com.au/articles/2003/12/30/1072546531264.html?from=storyrhs | title = Tell Melbourne it's over, we won | newspaper = Sydney Morning Herald | date = 31 December 2003 | publisher = Fairfax | accessdate=18 July 2008}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Melbourne Collins Street Architecture.jpg|thumb|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಆಧುನಿಕ ಹಾಗು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಶಕೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ "ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶ"ದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವಾದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ೧೯೮೯ರಿಂದ ೧೯೯೨ರ ನಡುವೆ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಹೊಸತಾಗಿ ಚುನಾಯಿತಗೊಂಡ ಕೆನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರವು, ಪ್ರಮುಖ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಹಾಗು ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಗರದ ಏಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹುರುಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web | last = Saward | first = Joe | title = Interview - Judith Griggs | publisher = F1 - Grandprix.com | date = 1 February 1996 | url = http://www.grandprix.com/ft/ft00208.html | accessdate = 14 May 2010 <!-- 14 May --> | archive-date = 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131010121459/http://www.grandprix.com/ft/ft00208.html | url-status = dead }}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಿಂದ ಅಡಿಲೈಡ್ ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಫೆಡರೇಶನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಶನ್ ಅಂಡ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್, ಕ್ರೌನ್ ಕ್ಯಾಸಿನೋ ಹಾಗು ಸಿಟಿಲಿಂಕ್ ಟಾಲ್ವೇಗಾಗಿ ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಇತರ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸೇವೆಗಳ ಖಾಸಗೀಕರಣಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಹಾಗು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ, ಹಾಗು ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಂತಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Miles206">ಲೆವಿಸ್, ಮೈಲ್ಸ್''(ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ದಿ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್)'' ಪುಟ೨೦೩,೨೦೫–೨೦೬</ref> === ಸಮಕಾಲೀನ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ === [[ಚಿತ್ರ:Melbourne docklands twilight.jpg|thumb|left|2005ರಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಕಬಡ್.]] ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದಲೂ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮಹತ್ವವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಾಗು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ನಗರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಹಾಗು ಆಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಭದ್ರವಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಂಡವಾಳಗಳು ಹೂಡಿಕೆಯಾದವು. ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣವು, ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಪೋರ್ಟ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಹಾಗು ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸೌತ್ ವಾರ್ಫ್ ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ನ ಪ್ರಕಾರ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು ಹಾಗು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವು ಕಂಡಿರದಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಜೂನ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news | date = 24 March 2005 | url = http://www.theage.com.au/news/National/Melbournes-population-booms/2005/03/23/1111525222758.html | title = Melbourne's population booms | newspaper = [[The Age|Age]] | publisher=Fairfax | accessdate = 18 July 2008}}</ref> ಈ ಅಂಶಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹಾಗು ೨೦೦೦ದ ದಶಕದುದ್ದಕ್ಕೂ ಉಪನಗರಗಳ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ೨೦೦೬ರಿಂದ, ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು "ಹಸಿರು ಬೆಣೆಯವರೆಗೂ" ಹಾಗು ನಗರದ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪರಿಮಿತಿಯಾಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರೆಂಬ ಊಹನೆಯು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು, ೨೦೦೮ರ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ @ ಫೈವ್ ಮಿಲಿಯನ್ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟೆಜಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪರಿಮಿತಿಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.vic.gov.au/planningmelbourne | title = Delivering Melbourne's newest sustainable communities | work = Victoria Online | publisher = State of Victoria | date = 21 September 2006 | accessdate = 21 June 2010 | archive-date = 4 ಜೂನ್ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100604005014/http://www.vic.gov.au/planningmelbourne | url-status = dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಇತರ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ೨೦೦೭-೨೦೧೦ರ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಇತರ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿಗಿಂತ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು - ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಇದರ ನಂತರದ ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಗರಗಳಾದ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ ಹಾಗು ಪರ್ತ್ ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.<ref>ದಿ ಏಜ್, ೧೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦</ref> ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಆಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಸುಭದ್ರವಾಗಿತ್ತು,<ref>{{cite web | first = Tom last = Ormonde | date = 14 November 2009 | url=http://www.theage.com.au/opinion/society-and-culture/housing-the-bubble-that-no-one-dares-burst-20091113-iemr.html | title = Housing the bubble that no one dares burst | accessdate = 21 June 2010 | work = Age | publisher = Fairfax | location=Melbourne}}</ref> ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಆಸ್ತಿಯ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಡಿಗೆ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವು ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>{{cite web | date = 16 February 2008 | url = http://www.theage.com.au/articles/2008/02/16/1202760669052.html | title = Rent crisis forces urgent action - National | work = Age | publisher = Fairfax | location = Melbourne | accessdate = 21 June 2010 | archive-date = 17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080217035049/http://www.theage.com.au/articles/2008/02/16/1202760669052.html | url-status = dead }}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == === ಸ್ಥಳ ವರ್ಣನೆ === {{See|Geology of Victoria}} [[ಚಿತ್ರ:Greater Melbourne Map 4 - May 2008.png|thumb|left|ಗ್ರೇಟರ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಗೀಲೊಂಗ್ ನ ನಕ್ಷೆ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಯ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ, ನಗರವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ನರಿ ಶಿಲಾರಸದ ಸಮ್ಮಿಳನ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸೈಲೂರಿಯನ್ ಮಣ್ಣುಕಲ್ಲುಗಳು, ಹಾಗು ಹೊಲೊಸೆನೆಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ನೊಂದಿಗೆ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಮರುಳಿನ ಸಂಚಯದಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಪನಗರಗಳು ಸೆಲ್ವಿನ್ ಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಇದು ಮೌಂಟ್ ಮಾರ್ಥಾ ಹಾಗು ಕ್ರಾನ್ಬೌರ್ನೆವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಯಾರ್ರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಯಾರ್ರ ಕಣಿವೆ ಎಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಹಾಗು ಯಾರ್ರ ಶ್ರೇಣಿಗಳೆಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ್ನು ಯಾರ್ರ ಉಪನದಿಗಳ ಅಲೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಕುರುಚಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಣಿವೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ – ಮೂನೀ ಪಾಂಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಕ್(ಟುಲ್ಲಮರೀನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದೆಡೆಗೆ), ಮೆರ್ರಿ ಕ್ರೀಕ್, ಡರೆಬಿನ್ ಕ್ರೀಕ್ ಹಾಗು ಪ್ಲೆಂಟಿ ರಿವರ್ ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕ್ರೈಗಿಯೇಬರ್ನ್ ಹಾಗು ವಿಟ್ಟಲ್ಸೀನ ಹೊರಭಾಗದ ಉಪನಗರಗಳ ಮುಚ್ಚುದಾರಿಗಳವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ನಗರವು, ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಿಪ್ಪ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೆಡೆಗೆ ಪಾಕೆನ್ಹ್ಯಾಮ್ ನ ಮುಚ್ಚುದಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ಕ್ರೀಕ್ ಮೂಲಕ, ಆಲಿವರ್ಸ್ ಹಿಲ್ ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ಟನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲ ಹಾಗು ಫ್ರ್ಯಾನ್ಕ್ಸ್ಟನ್ ನಗರದವರೆಗೆ, ಮೌಂಟ್ ಮಾರ್ಥಾ ಹಾಗು ಆರ್ಥರ್ಸ್ ಸೀಟ್, ಪೋರ್ಟ್ಸೀ ಹಾಗು ಪಾಯಿಂಟ್ ನೇಪಿಯನ್ ನ ಏಕಮಾತ್ರ ಉಪನಗರವನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಏಕೈಕ ನಗರಕೂಟವಾಗಿ ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ನ ದಂಡೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಇದು ಮಾರಿಬೈರ್ನಾಂಗ್ ನದಿ ಹಾಗು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳೊಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ತರದ ಸನ್ಬರಿ ಹಾಗು ಮ್ಯಾಸೆಡಾನ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳ ಪರ್ವತ ತಪ್ಪಲುಗಳೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಟನ್ ನೆಡೆಗೆ ಚಪ್ಪಟ್ಟೆಯಾದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪ್ರದೇಶದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಯೌ ಯಾಂಗ್ಸ್ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿನ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ವೆರ್ರಿಬೀ ಹಾಗು ಗೀಲೋಂಗ್ ನ್ನು ಮೇಲಿನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಕೊಲ್ಲಿಬದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ದಂಡೆಗಳು ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ದಂಡೆಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಆಗ್ನೇಯ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಪೋರ್ಟ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್, ಸೇಂಟ್ ಕಿಲ್ಡ, ಎಲ್ವುಡ್, ಬ್ರೈಟನ್, ಸ್ಯಾಂಡ್ರಿಂಗಹ್ಯಾಮ್, ಮೆನ್ಟೋನೆ ಹಾಗು ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್ಟನ್, ಆದಾಗ್ಯೂ ಆಲ್ಟೋನ ಹಾಗು ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ಸ್ ಟೌನ್ ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಸಮುದ್ರ ತೀರಗಳಿವೆ. ಹತ್ತಿರದ ಕಡಲಲೆ ಸವಾರಿ ದಂಡೆಗಳು{{convert|85|km|mi|}} ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿರುವ CBDಯ ರೈ, ಸೊರೆನ್ಟೋ ಹಾಗು ಪೋರ್ಟ್ಸೀನ ಹಿಂದಿನ ದಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="smhbeach">{{cite news | last=Russell |first=Mark | url =http://www.smh.com.au/news/victoria/lifes-a-beach-in-melbourne/2006/01/02/1136050380503.html | title =Life's a beach in Melbourne | date=2 January 2006<!-- – 2:45PM--> | newspaper = Sydney Morning Herald | publisher= Fairfax | accessdate = 29 September 2008}}</ref><ref name="epabeach">{{cite web|url=http://epanote2.epa.vic.gov.au/EPA/Publications.nsf/2f1c2625731746aa4a256ce90001cbb5/d494227d97812f42ca2574330000f2c6/$FILE/1240.pdf|format=PDF|title=BEACH REPORT 2007–08|publisher=epa.vic.gov.au|accessdate=29 September 2008|archive-date=1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001224523/http://epanote2.epa.vic.gov.au/EPA/Publications.nsf/2f1c2625731746aa4a256ce90001cbb5/d494227d97812f42ca2574330000f2c6/%24FILE/1240.pdf|url-status=dead}}</ref> === ಹವಾಮಾನ === {{See|Extreme Weather Events in Melbourne}} [[ಚಿತ್ರ:Victoria Avenue - Canterbury.jpg|thumb|240px|ಉಪನಗರ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶರತ್ಕಾಲ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮಂದವಾದ ಸಾಗರಪರಿಣಾಮಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ(ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ ''Cfb'' )<ref name="Köppen-Geiger ">{{cite journal|last=Peel|first=M. C. |coauthors=B. L. Finlayson, and T. A. McMahon|date=1 March 2007|title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|journal=HESSD – Hydrology and Earth system sciences|issue=4|pages=439–473|url=http://www.hydrol-earth-syst-sci-discuss.net/4/439/print-redirect.html}} {{Dead link|date=March 2010}}</ref><ref>{{cite book | last = Linacre | first = Edward | coauthors = Geerts, Bart | title = Climates and Weather Explained | publisher = Routledge | location = ಲಂಡನ್ | year = 1997 | page = 379 | url = https://books.google.com/?id=mkZa1KLHCAQC&lpg=PA379&pg=PA379#v=onepage&q= | isbn = 0-415-12519-7}}</ref> ಹಾಗು ಇದು ಬದಲಾಗುವ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಬಹಳ ಶಾಖದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಳನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗು ತಂಪಾದ ದಕ್ಷಿಣದ ಸಾಗರ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಭಿನ್ನವಾದ ತಾಪಮಾನವು ವಸಂತ ಋತು ಹಾಗು ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದು ಬಹಳ ಬಲವಾದ ಶೀತಮುಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಶೀತಮುಖಗಳು ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ತೀವ್ರತರವಾದ ಹವಾಮಾನದಿಂದ ತೀವ್ರತರವಾದ ಚಂಡಮಾರುತ ಮಳೆ ಹಾಗು ಆಲಿಕಲ್ಲುಗಳು, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತರವಾದ ಬದಲಾವಣೆ, ಹಾಗು ಭಾರಿ ಮಳೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಇತರ ಸಾಗರಗಳು ಹಾಗು/ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸಂತ ಋತು ಹಾಗು ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾದ ವಾತಾವರಣ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ; ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತರವಾದ ಗಾಳಿಮರೆಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ "ಸರೋವರ ಪರಿಣಾಮ"ದ ಮಾದರಿ "ಕೊಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ"ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಕುಚಿತ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಭಾರಿ ಮಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಬಹುದು(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವದ ಉಪನಗರಗಳು), ಆದರೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಿರಾರ್ದ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ತಂಪಾದ ಕೊಳ್ಳವು ಮಿತಿ ಮೀರಿ ಹರಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪರೂಪದ ಸಂವಾಹಕ ಮಳೆಗೂ ಸಹ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗುರಿಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮಳೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಆಲಿಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿರಬಹುದು ಜೊತೆಗೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ ತೀವ್ರತರ ಗಾಳಿ ಹಾಗು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹೋಗಬಹುದು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಉಂಟಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಾಂತವಾದ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದು ಹಾಗು ಮಳೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ತಾಪಮಾನವು ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದು. ಇದು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಹುದು ಹಾಗು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಬಹುದು, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರಕ್ಕೆ "ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಋತುಮಾನಗಳನ್ನು" ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ,<ref name="Bureau">{{BoM Aust stats|site_ref=cw_086071|site_name=Melbourne Regional Office|accessdate=09-11-2010}}</ref> ಈ ಪದಗುಚ್ಛವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಹಲವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=269&pg=2325 |title=Welcome to Melbourne&nbsp;— Welcome to Melbourne&nbsp;— Introduction |author=City of Melbourne |publisher=www.melbourne.vic.gov.au |accessdate=18 July 2008 |archive-date=1 ಜೂನ್ 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/686L6k5Bz?url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=269 |url-status=dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಯ ಇತರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. {{convert|-2.8|C|F}}ರಷ್ಟು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನವು ೪ ಜುಲೈ ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="snow">{{cite news |url=http://www.theage.com.au/news/national/snow-misses-cbd-lunch-appointment/2005/08/10/1123353351466.html |title=Snow misses CBD lunch appointment&nbsp;— National&nbsp;— theage.com.au |publisher=[[The Age]] |date=10 August 2005 |wokr=The Age |accessdate=18 July 2008 | location=Melbourne}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹಿಮ ಬೀಳುವುದು ಬಹಳ ವಿರಳ: CBDಯಲ್ಲಿ ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಅಂದರೆ ೨೫ ಜುಲೈ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದ ಹೊರನಾಡಿನ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ೧೦ ಅಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಮೌಂಟ್ ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ಹಿಮವೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು,<ref>{{ cite news | url = http://www.smh.com.au/articles/2005/08/10/1123353352628.html | title = Snow falls in Melbourne | newspaper = Sydney Morning Herald | publisher = Fairfax | date = 10 August 2005 <!-- 10 August --> | accessdate = 1 July 2010 <!-- accessed online 7 November -->}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bom.gov.au/announcements/media_releases/vic/20050810.shtml |title=Snow in Victoria – 10&nbsp;August 2005 |publisher=Bom.gov.au |date= |accessdate=1 July 2010}}</ref> ತೀರ ಅಪರೂಪವೆನಿಸುವಂತೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಘನೀಕರಣ ಹಾಗು ದಟ್ಟ ಮಂಜನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಹವಾಮಾನ ಹಾಗು ಶುಭ್ರ ಆಕಾಶವನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಸಿಡ್ನಿಯ ಸರಾಸರಿ ಜನವರಿ ಹಾಗು ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬಿಸಿಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಸದೃಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ".<ref name="Bureau"/><ref>{{BoM Aust stats|site_ref=cw_066062|site_name=Sydney (Observatory Hill)|accessdate=11 April 2009}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತೀವ್ರತರವಾದ ಶಾಖದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇತರ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ {{convert|46.4|C|F}}ನಷ್ಟು ತೀವ್ರತರವಾದ ಬಿಸಿಲಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ{{convert|46.4|C|F}} ಇದು ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Bureau"/>{{-}} {{Weather box |location = Melbourne |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = ೪೫.೬ |Feb record high C = ೪೬.೪ |Mar record high C = ೪೧.೭ |Apr record high C = ೩೪.೯ |May record high C = ೨೮.೭ |Jun record high C = ೨೨.೪ |Jul record high C = ೨೩.೧ |Aug record high C = ೨೬.೫ |Sep record high C = ೩೧.೪ |Oct record high C = ೩೬.೯ |Nov record high C = ೪೦.೯ |Dec record high C = ೪೩.೭ |year record high C = ೪೬.೪ |Jan high C = ೨೫.೯ |Feb high C = ೨೫.೮ |Mar high C = ೨೩.೯ |Apr high C = ೨೦.೩ |May high C = ೧೬.೭ |Jun high C = ೧೪.೦ |Jul high C = ೧೩.೪ |Aug high C = ೧೫.೦ |Sep high C = ೧೭.೨ |Oct high C = ೧೯.೭ |Nov high C = ೨೧.೯ |Dec high C = ೨೪.೨ |year high C = ೧೯.೮ |Jan low C = ೧೪.೩ |Feb low C = ೧೪.೬ |Mar low C = ೧೩.೨ |Apr low C = ೧೦.೮ |May low C = ೮.೬ |Jun low C = ೬.೯ |Jul low C = ೬.೦ |Aug low C = ೬.೭ |Sep low C = ೮.೦ |Oct low C = ೯.೫ |Nov low C = ೧೧.೨ |Dec low C = ೧೬.೯ |year low C = ೧೦.೨ |Jan record low C = ೫.೫ |Feb record low C = ೪.೫ |Mar record low C = ೨.೮ |Apr record low C = ೧.೫ |May record low C = −೧.೧ |Jun record low C = −೨.೨ |Jul record low C = −೨.೮ |Aug record low C = −೨.೧ |Sep record low C = −೦.೫ |Oct record low C = ೦.೧ |Nov record low C = ೨.೫ |Dec record low C = ೪.೪ |year record low C = −೨.೮ |Jan precipitation mm = ೪೭.೬ |Feb precipitation mm = ೪೭.೩ |Mar precipitation mm = ೫೦.೨ |Apr precipitation mm = ೫೭.೩ |May precipitation mm = ೫೬.೨ |Jun precipitation mm = ೪೯.೨ |Jul precipitation mm = ೪೭.೭ |Aug precipitation mm = ೫೦.೨ |Sep precipitation mm = ೫೭.೯ |Oct precipitation mm = ೬೬.೨ |Nov precipitation mm = ೫೯.೫ |Dec precipitation mm = ೫೯.೨ |year precipitation mm = ೬೪೮.೫ |Jan precipitation days = ೮.೩ |Feb precipitation days = ೭.೪ |Mar precipitation days = ೯.೩ |Apr precipitation days = ೧೧.೪ |May precipitation days = ೧೩.೯ |Jun precipitation days = ೧೪.೧ |Jul precipitation days = ೧೫.೧ |Aug precipitation days = ೧೫.೬ |Sep precipitation days = ೧೪.೭ |Oct precipitation days = ೧೪.೧ |Nov precipitation days = ೧೧.೭ |Dec precipitation days = ೧೦.೪ |Jan sun = ೩೧೦ |Feb sun = ೩೨೮.೮ |Mar sun = ೨೭೦.೮ |Apr sun = ೨೨೮ |May sun = ೨೧೪.೯ |Jun sun = ೧೬೮ |Jul sun = ೧೪೪.೭ |Aug sun = ೧೮೫.೭ |Sep sun = ೧೯೧ |Oct sun = ೨೧೦.೩ |Nov sun = ೨೫೦ |Dec sun = ೨೮೨.೫ |year sun = ೨೭೮೪.೭ |source ೧ = <small>[[Bureau of Meteorology (Australia)|Bureau of Meteorology]]."<ref name="Bureau"/></small> |date=August ೨೦೧೦ }} == ನಗರ ರಚನೆ == {{See also|Melbourne city centre|List of heritage listed buildings in Melbourne|Lanes and arcades of Melbourne|Parks and gardens of Melbourne}} {{Wide image|Melbourne Skyline from Rialto Crop - Nov 2008.jpg|800px|A 180 degree panoramic image of Melbourne's CBD: with the [[Hoddle Grid]] (left) and [[Southbank, Victoria|Southbank]] (right), as seen from the [[Rialto Towers|Rialto]] Observation Deck (2008)}} [[ಚಿತ್ರ:Centre Place.jpg|thumb|left|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ನಗರದ ಕಿರುದಾರಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಜಾಲದಿಂದ ತನ್ನ "ಕಿರುದಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ" ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೆಂಟರ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದೆ(ಚಿತ್ರಿತ).]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವನ್ನು ಹಾಡಲ್ ಗ್ರಿಡ್ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ({{convert|1|by|0.5|mi|km}}ರಷ್ಟು ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ). ಗ್ರಿಡ್ ಜಾಲರಿಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಅಂಚು ಯಾರ್ರ ನದಿಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಎದುರಾಗಿದೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಇರುವ ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಾಗು ಡಾಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಚೇರಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ CBDಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಡಾವಣೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗು ಆಕರ್ಷಕ ಓಣಿಗಳು ಹಾಗು ಕಮಾನುದಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ(ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದೆಂದರೆ ಬ್ಲಾಕ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಹಾಗು ರಾಯಲ್ ಆರ್ಕೇಡ್, ಇವುಗಳು ಹಲವಾರು ಅಂಗಡಿಗಳು ಹಾಗು ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರ<ref>{{ cite news | url=http://www.theage.com.au/news/Opinion/Melbournes-love-affair-with-lanes/2004/12/31/1104344983928.html | title=Melbourne's love affair with lanes <!-- Opinion --> | newspaper = [[The Age|Age]] | publisher=Fairfax | date=<!-- 10 August -->2005-08-10 | first=Suzy last = Freeman-Greene | accessdate=18 July 2008 }}</ref> ಜೊತೆಗೆ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸರಚನೆಯ ಒಂದು ಉಪ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>ಎಸೆನ್ಶಿಯಲ್ ಬಟ್ ಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್'ಸ್ ಲೇನ್ಸ್. ವೆಸ್ಟನ್ ಬೇಟ್. ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ಸ್ಟೇಟ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ, ೧೯೯೪</ref> ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ CBDಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆರರಲ್ಲಿ ಐದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಯುರೇಕ ಟವರ್. ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಿದ್ದು, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಎಲ್ಲ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Eureka1">{{cite web |url=http://www.eurekatower.com.au/main.cfm|title=Eureka Tower|publisher=Eureka Tower Official |accessdate=29 September 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080718162147/http://www.eurekatower.com.au/main.cfm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 18 July 2008}}</ref> ನಗರದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾದ ರಿಯಾಲ್ಟೋ ಗೋಪುರವು, ಹಳೆ CBDಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ; ಇದರ ವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನಗರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.<ref>{{ cite news | first = Marika |last = Dobbin | url =http://www.theage.com.au/travel/travel-news/end-in-view-for-rialtos-top-deck-20091007-gn8m.html | title =End in view for Rialto's top deck | newspaper =[[The Age|Age]] | publisher = Fairfax | date =<!-- 8 October -->2009-10-08 |accessdate=8 February 2010 | location=Melbourne}}</ref> CBD ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಲವು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಯಲ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಶನ್ ಕಟ್ಟಡ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್ ಹಾಗು ಸಂಸತ್ತು ಭವನ.<ref name="Walking Melbourne">{{cite web|url=http://www.walkingmelbourne.com/|title=Walking Melbourne, Heritage, Architecture, Skyscraper and Buildings Database|publisher=Walking Melbourne|accessdate=28 September 2008}}</ref><ref name="MTG">{{cite web|url=http://www.melbourneaustralia.org/arts-architecture.html|title=Melbourne Architecture|publisher=Melbourne Travel Guide|accessdate=28 September 2008|archive-date=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915024055/http://www.melbourneaustralia.org/arts-architecture.html|url-status=dead}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ''ಕೇಂದ್ರಭಾಗ'' ವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಾದರೂ, ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಹೃದಯಭಾಗವಲ್ಲ, ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನಗರದ ಜನರು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಕಾರಣ, ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ರೀತ್ಯಾ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು ಗ್ಲೆನ್ ಐರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{ cite news |url=http://www.theage.com.au/articles/2002/08/04/1028157880515.html |title=Glen Iris still the heart of city's sprawl |newspaper=[[The Age|Age]] |date=<!-- 5 August -->2002-08-05 |publisher=Fairfax |accessdate=18 July 2008 | location=Melbourne }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Melbourne CBD and Ceremonial Avenue (in 2024) as seen from the rooftop of Shrine of Remembrance.jpg|thumb|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಹಾಗು ತೋಟಗಳು ಹಾಗು ವಿಶಾಲವಾದ ಬೀದಿಗಳಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ 'ಮನೆ ಹಾಗು ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಲು ಎಕರೆ ಜಾಗ' ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕನಸು'' ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು, ೧೯೪೫ರ ನಂತರ ಖಾಸಗಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು, ಇಂದು ಮಧ್ಯ ಹಾಗು ಹೊರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ವಾಹನ-ಆಧಾರಿತ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸಮೂಹದಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ, ಆದರೆ ನಗರದ ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಗಣೆ-ಆಧಾರಿತ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗ, ಡಾಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್, ಸೇಂಟ್ ಕಿಲ್ಡ ರಸ್ತೆ ಹಾಗು ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉದ್ಯಾನ ನಗರಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಜ್ಯವು ಒಂದೊಮ್ಮೆ ''ಉದ್ಯಾನ ರಾಜ್ಯ'' ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Age3">{{cite news |url = http://www.theage.com.au/articles/2008/03/10/1205125821732.html |title = Victoria: the garden state or greenhouse capital? |newspaper = [[The Age|Age]] |publisher = Fairfax |accessdate = 29 September 2008 |location = Melbourne |date = 11 March 2008 |archive-date = 20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080920213131/http://www.theage.com.au/articles/2008/03/10/1205125821732.html |url-status = dead }}</ref><ref name="wilmap">{{cite web|url=http://www.wilmap.com.au/vic.html|title=Victoria|publisher=wilmap.com.au|accessdate=29 September 2008|archive-date=12 ನವೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081112034738/http://www.wilmap.com.au/vic.html|url-status=dead}}</ref><ref name="goway">{{cite web|url=http://www.goway.com/downunder/australia/victoria/|title=Victoria Australia, aka "The Garden State"|publisher=goway.com|accessdate=29 September 2008|archive-date=1 ಮೇ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090501065213/http://www.goway.com/downunder/australia/victoria/|url-status=dead}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಹಾಗು ತೋಟಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದೆ,<ref name="COM">{{cite web|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=25&pg=617|title=City of Melbourne&nbsp;— Parks and Gardens|publisher=City of Melbourne|accessdate=28 September 2008|archive-date=30 ಆಗಸ್ಟ್ 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040830151740/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=25&pg=617|url-status=dead}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು CBDಗೆ ಬಹಳ ನಿಕಟವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಭೂಸದೃಶವಾದ ದೀರ್ಘದೃಶ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಾಗು ವಿರಳವಾದ ಸಸ್ಯ ಜಾತಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದಲ್ಲದೆ ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗು ಸಾಲು ಮರದ ವಿಶಾಲ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಉಪನಗರಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಸಹ ಹಲವು ಉದ್ಯಾನವನಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಸ್ಟೋನ್ನಿಂಗ್ಟನ್, ಬೊರೂನ್ಡರ ಹಾಗು ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ನ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕಿರುವ ಪುರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರವು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನೂರಾರು ಉಪನಗರಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ(ವಿಳಾಸ ಹಾಗು ಅಂಚೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ), ಹಾಗು ಇವುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ<ref name="vicnet">{{cite web|url=http://www.vicnet.net.au/government/localgovt/|title=Vicnet Directory&nbsp;— Local Government|publisher=Vicnet|accessdate=29 September 2008|archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928014734/http://www.vicnet.net.au/government/localgovt/|url-status=dead}}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೩೧ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.liveinvictoria.vic.gov.au/living-in-victoria/melbourne-and-regional-victoria/melbourne |title=Metropolitan Melbourne - Live in Victoria |publisher=Liveinvictoria.vic.gov.au |date=12 August 2009 |accessdate=21 June 2010 |archive-date=24 ಜನವರಿ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124155435/http://www.liveinvictoria.vic.gov.au/living-in-victoria/melbourne-and-regional-victoria/melbourne |url-status=dead }}</ref> === ವಸತಿ === {{Main|Housing in Victoria, Australia}} [[ಚಿತ್ರ:Neighbours Pinoak Court.jpg|thumb|left|ಪಿನ್ ಓಕ್ ಕೋರ್ಟ್, ವೆರ್ಮೊಂಟ್ ಸೌತ್(ಅಪೆರಾ ತಂಡಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ "ರಾಮ್ಸೆ ಬೀದಿ"ಯಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ) ಇದು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಉಪನಗರದ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Victorian terrace on canterbury road, Middle Park.jpg|thumb|"ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಶೈಲಿ"ಯ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ತಾರಸಿ ಮನೆಗಳು ಆಂತರಿಕ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಧಿಕ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ವಸತಿ ಒಡೆತನದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ{{Citation needed|date=February 2010}}, ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ಹಾಗು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸತಿಯ ಕೊರತೆ ಹಾಗು ಅಧಿಕ ಬೇಡಿಕೆ ಹಾಗು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಕೈಗೆಟುಕದ ಬಾಡಿಗೆ ವಸತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇಲ್ಲಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2010}} ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸತಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಮಿಷನ್ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್-ಸ್ಟೇಟ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್ ನ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸತಿಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ಹಾಗು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=February 2010}} ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸತಿಯು ದೊರೆಯಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹಲವರು ನಿವಾಸಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿರುವವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೂ ಕಾಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2010}} ಪ್ರಸಕ್ತದಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಅಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ವಸತಿಗಾಗಿ ಅಧಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ, ಇದು ವಸತಿ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಡಿಗೆ ದರದ ಮೇಲೆ ಹಾಗು ಎಲ್ಲ ಮಾದರಿಯ ವಸತಿ ಲಭ್ಯತೆ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಹೊರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯ ವಿಭಜನೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆ ಹಾಗು ಭೂಮಿಯ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಎಂದು ಹಲವಾರು ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡುತ್ತಾರೆ. ಡೆಮೋಗ್ರಾಫಿಯಾ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸತಿ ಪೂರೈಕೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ೩೨೫ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ೩೨೧ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು, ಇದರಂತೆ ಮನೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ಸ್ಥಳವು ಇದಾಯಿತು. == ಪರಿಸರ == {{See also|Environmental issues in Australia}} [[ಚಿತ್ರ:Litter trap.jpg|thumb|ಬಿರ್ರರಂಗ್ ಮಾರ್ರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಯಾರ್ರ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ತೇಲುವ ಕಲ್ಮಶವನ್ನು ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಕಸದ ತಡೆಸಾಧನವು ಶೇಖರಿಸುತ್ತದೆ]] ಹಲವು ನಗರ ಪರಿಸರಗಳ ಮಾದರಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಮಹತ್ವವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಗರದ ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತಿಗೆ ಹಾಗು ನಗರದ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ ಹಾಗು ಸೇವೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ನೀರಿನ ಬಳಕೆ, ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಹಾಗು ಮಳೆಯ ಕೊರತೆ. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾನಲ್ಲಿ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ, ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಹಾಗು ಅತ್ಯಧಿಕ ತಾಪಮಾನಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಿನ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://www.melbournewater.com.au/content/water/water_storages/water_storages.asp?bhcp=1 |title=Water Storages : Water Report : Water Report |publisher=Melbourne Water |date=26 June 2009 |accessdate=21 June 2010 |archive-date=27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027040839/http://www.melbournewater.com.au/content/water/water_storages/water_storages.asp?bhcp=1 |url-status=dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ೧೯೯೭ರಿಂದಲೂ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://drought.melbournewater.com.au/content/history_of_drought.asp |title=Drought, impact on water, meeting the challenge |publisher=Drought.melbournewater.com.au |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=5 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100405074613/http://drought.melbournewater.com.au/content/history_of_drought.asp |url-status=dead }}</ref> ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಬಂಧವನ್ನು ಹಾಗು ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ: ನಗರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮರುಬಳಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳು, ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇರುವ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಗಳಿಗಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಕ ಸವಲತ್ತು, ಗ್ರೇವಾಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ(ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವುದು, ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುವುದು ಹಾಗು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ನೀರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ), ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜನಜಾಗೃತಿ, ಹಾಗು ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗು ಮರುಬಳಕೆ ಪ್ರವರ್ತನಗಳು ಸೇರಿದೆ; ಅಲ್ಲದೆ, ಜೂನ್ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಕ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರವು, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿ ತೀರದಲ್ಲಿ $೩.೧ ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ವೊಂಥಗ್ಗಿ ಡಿಸಲನೈಸೆಶನ್(ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಲವಣಾಂಶವನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ವಿಧಾನ) ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು, ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ೧೫೦ ಶತಕೋಟಿ ಲೀಟರ್ ನೀರನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು,<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/news/national/desal-plant-to-be-publicprivate-deal/2007/09/19/1189881595089.html |title=Desal plant to be public-private deal |work=The Age |publisher=theage.com.au |date=20 September 2007 |accessdate=18 July 2008 | location=Melbourne }}</ref> ಅಲ್ಲದೆ {{convert|70|km|mi|abbr=on}} ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಗೌಲ್ಬರ್ನ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಗೀಲಂಗ್ ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಒಂದು ಹೊಸ ನೀರಿನ ಪೈಪಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಹಾಗು ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ವರದಿಗಳು, ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಾಗಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗು ಸಮರ್ಥನೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದೇ ಇದಕ್ಕಿರುವ ಉತ್ತಮ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಈ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯ ತೊಂದರೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಎದುರಿಸಬೇಕು.<ref>{{cite web |url=http://www.melbournewater.com.au/content/current_projects/water_supply/seawater_desalination_plant/seawater_desalination_plant.asp |title=Water Supply: Seawater Desalination Plant |author=Melbourne Water |publisher=www.melbournewater.com.au |accessdate=18 July 2008 |archive-date=20 ಜುಲೈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225118/http://melbournewater.com.au/content/current_projects/water_supply/seawater_desalination_plant/seawater_desalination_plant.asp |url-status=dead }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರವು, ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಬನ್ ಉತ್ಸರ್ಜನವನ್ನು ೨೦೨೦ರ <ref>{{cite web |url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=218&pa=4025&pa2=1612&pg=1618 |title=Re-directing to Home Page |publisher=Melbourne.vic.gov.au |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011234637/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=218&pa=4025&pa2=1612&pg=1618 |url-status=dead }}</ref> ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿವ್ವಳವಾಗಿ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗು ಮೋರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಜೀರೋ ಮೋರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಎಲ್ಲ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪುರಸಭೆಗಳು ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ಗ್ಲೆನ್ ಈರಾ ನಗರವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್ ತಟಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |last=Riordan |first=Paul |url=http://caulfield-glen-eira-leader.whereilive.com.au/news/story/against-green-tide/ |title=Glen Eira against green tide |publisher=Caulfield-glen-eira-leader.whereilive.com.au |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009140903/http://caulfield-glen-eira-leader.whereilive.com.au/news/story/against-green-tide/ |url-status=dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ತನ್ನ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ವಸತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಪನಗರಗಳ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆ ಹಾಗು ನಗರದ ಹೊರಭಾಗದಿಂದ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಬಳಕೆಯು ಉಂಟಾಗಿದೆ.<ref name="Urbanfootprint">{{cite book|last=R |first=Cardew|coauthors=P Fanning|others=J George,|title=Urban Footprints and Stormwater Management: A Council Survey p16–25|year=1998}}</ref> ನಗರದೊಳಗಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು, ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಜಾತಿಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮೂಲದವಾಗಿದ್ದು, ಹಾಗು ಹಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಹಾನಿಕರ ಕಳೆಗಳಿಗೆ ಪರಪೋಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="weeds">{{cite web|url=http://www.weeds.org.au/target.htm|title=Target Species for Biological Control|publisher=weeds.org.au|accessdate=29 September 2008|archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015082441/http://www.weeds.org.au/target.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಹತ್ವವಾಗಿ ಪರಿಚಯವಾದ ನಗರದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಮೈನಾ,<ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2002/s595922.htm |title=Scientists declare war on Indian mynah |work=7.30 Report |date=1 July 2002 |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]] |accessdate=18 July 2008 }}</ref> ಕಾಡಿನ ಪಾರಿವಾಳ<ref name="Pidgeonproblem">{{cite web|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/opm/bc/CTEE/meetings/CSCaCD_51_20040907.pdf|format=PDF|title=UPDATE ON PIGEON MANAGEMENT ISSUE|last=Bradbury|first=Garth |date=<!-- 7 September -->2004-09-07|publisher=[[City of Melbourne]]|accessdate=22 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050723061756/http://www.melbourne.vic.gov.au/opm/bc/CTEE/meetings/CSCaCD_51_20040907.pdf|archivedate=23 July 2005}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref>, ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಇಲಿ,<ref>{{cite news | url = http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,,25864614-2862,00.html | title = Victoria a Rat's Nest | newspaper = [[Herald Sun]] | publisher = News Limited | date = | accessdate = | archiveurl = https://archive.today/20121230201421/http://www.heraldsun.com.au/news/victoria-a-rats-nest/story-e6frf7jo-1225756926897 | archivedate = 30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |last=Benson |first=Eugene |url=http://www.mymooneevalley.com.au/news/local/news/general/rodent-rampage/1573452.aspx |title=Rodent Rampage |publisher=Mymooneevalley.com.au |date=21 July 2009 |accessdate=21 June 2010 |archive-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091016080054/http://www.mymooneevalley.com.au/news/local/news/general/rodent-rampage/1573452.aspx |url-status=dead }}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಣಜ,<ref>{{cite web |url=http://www.csiro.au/resources/ps1sm.html |title=The picnickers nightmare: European wasp |publisher=[[CSIRO]] |accessdate=18 July 2008 |archive-date=19 ಜುಲೈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719030637/http://www.csiro.au/resources/ps1sm.html |url-status=dead }}</ref> ಸಾಧಾರಣವಾದ ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಗ್(ಸಣ್ಣ ಮೈನಾ ಜಾತಿಯ ಹಕ್ಕಿ) ಹಾಗು [[ಒಕ್ಷ್|ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನರಿ]] ಸೇರಿದೆ.<ref>ಮಾರ್ಕ್ಸ್, C.A. &amp; ಬ್ಲೂಮ್ಫೀಲ್ಡ್ , T.E. (೧೯೯೯) ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ನಗರದ ನರಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗು ಸಾಂದ್ರತೆ ಅಂದಾಜುಗಳು(ವುಲ್ಪೆಸ್ ವುಲ್ಪೆಸ್): ರೇಬಿಸ್ ರೋಗದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪ್ರಭಾವಗಳು</ref> ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ಉಪನಗರಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾರ್ರ ಕಣಿವೆ ಹಾಗು ಈಶಾನ್ಯ ಹಾಗು ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರುತ್ಪಾದಕ ಬೆಂಕಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಇದು ಸಸಿಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನಗರೀಕೃತ ಸ್ಥಳೀಯ ಕುರುಚಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಸಸ್ಟೈನಬಿಲಿಟಿ ಹಾಗಿ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್ ವಿಭಾಗವು, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸಿ ಭಾಗಶಃ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="environ">{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/publications/series/paper8/paper9.html|title=Fire and Biodiversity: The Effects and Effectiveness of Fire Management|date=Australian government&nbsp;— Department of environment|accessdate=29 September 2008|archive-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802050752/http://www.environment.gov.au/biodiversity/publications/series/paper8/paper9.html|url-status=dead}}</ref><ref name="stateoffire">{{cite book|last=Murray|first=Robert|coauthors=Kate White, P de B Kock|title=State of Fire: A History of Volunteer Firefighting and the Country Fire Authority in Victoria|publisher=Hargreen Publishing|year=1995|pages=339 pages|isbn=0949905631}}</ref> ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಗ್ನೆಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ಟನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್, ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಹೆಡ್ಸ್ ಮರೈನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಾಗು ಪಾಯಿಂಟ್ ನೇಪಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಗನ್ ಪೈಪ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಾಗು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ರೆಂಜಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರದಾಚೆಗೆ ಮಹತ್ವವಾದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="parkweb">{{cite web|url=http://www.parkweb.vic.gov.au/1aboutus.cfm|title=About Parks Victoria|publisher=parkweb.vic.gov.au|accessdate=29 September 2008|archive-date=25 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725040209/http://www.parkweb.vic.gov.au/1aboutus.cfm|url-status=dead}}</ref><ref>ಗ್ರೇಟರ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾಳು ಸ್ಥಳಗಳು. R ಟೈಲರ್, ೯೭೮೦೯೫೭೭೪೭೧೦೪, CSIRO ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ಜನವರಿ೧೯೯೯, ೨೨೪ಪುಟಗಳು, PB</ref> ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು EPA ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಹಾಗು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದು ಉತ್ತಮ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಬೇಸಿಗೆ ಹಾಗು ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಈ ಅವಧಿಯು ಬಹಳ ಕೆಟ್ಟದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Age3"/><ref>{{cite web |url=http://www.dar.csiro.au/information/urbanpollution.html |title=Urban and regional air pollution |author=CSIRO: Marine and atmospheric research |publisher=[[CSIRO]] |accessdate=18 July 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080223170558/http://www.dar.csiro.au/information/urbanpollution.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 23 February 2008}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಹೂಳೆತ್ತುವ ಮೂಲಕ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಬಂದರುಗಳ ನಾಲೆಯ ಆಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆ - ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಚ್ಯಾನಲ್ ಡೀಪನಿಂಗ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್. ಇದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಸವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಳವಳದ ನಡುವೆ ಕಟ್ಟೆಚರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರಿ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಹಾಗು ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಚಯದಿಂದ ಕಡಲತೀರಗಳು ಹಾಗು ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="epabeach"/><ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/02/05/2155149.htm |title=Garrett approves Port Phillip Bay dredging |work=ABC News |date=5 February 2008 |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]] |accessdate=18 July 2008 }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಲಿನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಸೇರಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾರ್ರ ನದಿ ಹಾಗು ಇತರ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ [[ಎಸ್ಚರೀಶಿಯ ಕೋಲಿ|E. ಕಾಲಿ]] ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಕಲುಷಿತ ವಾತಾವರಣ,<ref>{{cite news |url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,23784623-2862,00.html |title=E coli running riot in Yarra River |date=31 May 2008 |work=[[Herald Sun]] |publisher=[[News Limited]] |accessdate=18 July 2008 |first=Ashley |last=Gardiner |archiveurl=https://archive.today/20121203034454/http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/bugs-running-riot-in-yarra-river/story-e6frf7kx-1111116492995 |archivedate=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012 |url-status=live }}</ref> ಹಾಗು ಕಸದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ೩೫೦,೦೦೦ದಷ್ಟು ಸಿಗರೇಟ್ ತುಂಡುಗಳು ಮಳೆಯ ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ನದಿಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.aius.org.au/indicators/sectiontype.cfm?ThemeID=11&SectionTypeID=2 |title=AIUS Indicators |work=Environmental indicators for Metropolitan Melbourne |author=Australian Institute of Urban Studies and City of Melbourne |publisher=Australian Institute of Urban Studies |accessdate=18 July 2008 |archive-date=13 ನವೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071113175957/http://www.aius.org.au/indicators/sectiontype.cfm?ThemeID=11&SectionTypeID=2 |url-status=dead }}</ref> ಕಡಲದಂಡೆ ಹಾಗು ಜಲಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ.<ref name="epabeach"/><ref name="litter1">{{cite web|url=http://www.litter.vic.gov.au/resources/documents/Victoria%27s_Litter_Strategy_Sep95.pdf|format=PDF|title=Victoria's Litter reduction Strategy|publisher=litter.vic.gov.au|accessdate=29 September 2008|archive-date=1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001224524/http://www.litter.vic.gov.au/resources/documents/Victoria%27s_Litter_Strategy_Sep95.pdf|url-status=dead}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಮಾನವ ಸಮಾಜ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗು ಪರಿಸರವನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರವರ್ತನ ಯೋಜನೆ ''ದಿ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಶನ್ ಡೆಕೇಡ್'' ನ್ನು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://beyondzeroemissions.org/transition-decade-launch-ten-year-transition-safe-climate-and-sustainable-future |title=Beyond Zero Emissions.org |publisher=Beyond Zero Emissions.org |date=19 January 2010 |accessdate=21 June 2010 |archive-date=12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212131005/http://beyondzeroemissions.org/transition-decade-launch-ten-year-transition-safe-climate-and-sustainable-future |url-status=dead }}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|Culture of Melbourne}} [[ಚಿತ್ರ:Melbourne Central Coop's Shot Tower.jpg|thumb|upright|left|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ನಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಮಹಲಿನ ಕೆಳಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಕೂಪ್ಸ್ ಶಾಟ್ ಟವರ್]] [[ಚಿತ್ರ:State Library at Night.jpg|thumb|right|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Melbourne Princess Theatre Feb 2013.jpg|thumb|ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್]] [[ಚಿತ್ರ:Len French ceiling National Gallery of Victoria.jpg|thumb|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಗ್ರೇಟ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಬಣ್ಣಲೇಪಿತ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಹಾಗು ಉತ್ಸವಗಳು, ನಾಟಕ, ಸಂಗೀತಕ, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗು ದೂರದರ್ಶನದಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ನ ನಂತರ ಇದು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|UNESCO]] ಸಾಹಿತ್ಯ ನಗರಿ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಎರಡನೇ ನಗರವಾಗಿದೆ<ref name="LiteratureCity">{{cite web | url = http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=36799&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html | title = Cities Appointed to the UNESCO Creative Cities Network | publisher = UNESCO | accessdate = 4 August 2010}}</ref> ಹಾಗು ''ದಿ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಗರವೆಂದು ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಹಲವಾರು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.theage.com.au/articles/2004/02/06/1075854028808.html |title = Melbourne 'world's top city' | work = The Age | publisher = Fairfax |date=<!-- 6 February -->2004-02-06 | accessdate=18 July 2008}}</ref> ನಗರವು ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಾಗು ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿಲಂ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಮೆಡಿ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಫ್ರಿಂಜ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾಲೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಇದೆ ರೀತಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಿಮ್ಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಕೂಡ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ 'ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಪೆರಾ'ದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾದ ನಂತರ ಅಪೆರಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ಎರಡನೇ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಅಪೆರಾ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಂಗಭೂಮಿ ಹಾಗು ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ: ದಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್(ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಹಮೆರ್ ಹಾಲ್, ಪ್ಲೇಹೌಸ್ ಹಾಗು ಫೇರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸಹ ಸೇರಿದೆ), ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ರೆಸಿಟಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಸಿಡ್ನಿ ಮ್ಯೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಬೌಲ್, ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಥಿಯೇಟರ್, ರೀಜೆಂಟ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಫೋರಮ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಕಾಮೆಡಿ ಥಿಯೇಟರ್, ಅಥೆನಯೇಯುಂ ಥಿಯೇಟರ್, ಹರ್ ಮೆಜಸ್ಟಿ'ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಪಲಯಿಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಕಾಂಟೆಂಪರರಿ ಆರ್ಟ್. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.visitvictoria.com/displayobject.cfm/objectid.000E578C-41C9-1A7A-92E980C476A90000/ |title=Art galleries and visual arts - Art and culture - Melbourne, Victoria, Australia |publisher=Tourism Victoria |date= |accessdate=21 June 2010 |archive-date=18 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418060024/http://www.visitvictoria.com/displayobject.cfm/objectid.000E578C-41C9-1A7A-92E980C476A90000 |url-status=dead }}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದೆಂದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಹಾಗು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಯಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಕ್ಕೆ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ತವರಾಗಿದೆ.<ref>{{ cite book | last = McCulloch | first = Alan | authorlink = | coauthors = Susan McCulloch | year = 1994 | title = The Encyclopedia of Australian Art | publisher = Allen & Unwin | location = Crows Nest, Australia | isbn = 1863733159 |page = 864 (Appendix 8)}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ದೂರದರ್ಶನ,<ref name="first24"/> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರೂಲ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್,<ref name="Now 2003. pg. 182"/> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಿತ್ತಪ್ರಭಾವ ನಿರೂಪಣಾವಾದಿ ಕಲಾ ಚಳವಳಿಯಾದ ಹೆಯಿಡೆಲ್ಬರ್ಗ್ ಶಾಲೆ,<ref>{{cite web | url=http://www.artiststrail.com/ | title = Home page | publisher = Heidelberg School Artists Trail | date=25 June 2008 | accessdate = 21 June 2010}}</ref> ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಮಕಾಲೀನ ನೃತ್ಯದ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ(ಇದರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಶಫಲ್ ಹಾಗು ನ್ಯೂ ವೋಗ್ ಶೈಲಿಗಳು ಸೇರಿವೆ).<ref name="ageFrontPage">[https://web.archive.org/web/20060628224902/http://www.theage.com.au/frontpage/2002/12/07/frontpage.pdf ದಿ ಏಜ್, ಮುಖಪುಟ, 7 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2002] – [http://www.theage.com.au/articles/2002/12/07/1038950203557.html ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೇಖನ, "ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್"]</ref> ನಗರವು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಿನಿಮಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಇತರ ಹೊರವಲಯದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಯಿತು. ಲೈಮ್ ಲೈಟ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ನ ೧೯೦೦ರ ''ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರಾಸ್'' , ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುರಾಣವು,<ref>ಹೀತ್, ರಾಡ್ರಿಕ್(೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦). [http://www.greencine.com/central/australianfilm1 ರಿಟರ್ನ್ ಟು Oz: ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಿನೆಮಾ I (1896-1968)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908143954/https://www.greencine.com/central/australianfilm1 |date=8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 }}, greencine.com. ೨೦-೧೦-೨೦೧೦ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಚಲಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ೧೯೦೦ರ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸುವರ್ಣ ಯುಗವೆಂದು ಮುನ್ನೆಣಿಸಿತು—ಈ ಶಕೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪರಿಶೋಧನೆ ಹಾಗು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರುಹಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಲರತ್ ನ ೧೮೫೪ರ ನಾಗರೀಕ ದಂಗೆಯು ಬೆಳ್ಳಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ''ಯುರೇಕ ಸ್ಟಾಕೇಡ್'' ಆಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು, ಹಾಗು ''ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಕೆಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಂಗ್'' (ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿಯ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗು "ಬುಶ್ ರೇಂಜಿಂಗ್ ನಾಟಕ"ದ ಪೂರ್ವೊದಾಹರಣವು<ref name="Bushranger1">[http://archive.sensesofcinema.com/contents/01/18/oz_western.html ಅರಿಸ್ಟೋಟೆಲಿಯನ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್: ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬುಶ್ ರೇಂಜರ್ ಫಿಲಂ, 1904-1914]. ವಿಲಿಯಂ ರೌಟ್ಟ್ ರಿಂದ. senseofcinema.com. ೨೧-೧೦-೨೦೧೦ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>, ನೆಡ್ ಕೆಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಅವನ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಸಹಚರರು ಅಂಕೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಪೊದೆಗಾಡು ಡಕಾಯಿತ ಹಾಗು ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೧೯೦೭ರ ''ರಾಬರಿ ಅಂಡರ್ ಆರ್ಮ್ಸ್'' ಹಾಗು ೧೯೦೮ರ ''ಫಾರ್ ದಿ ಟರ್ಮ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಲೈಫ್'' , ಇಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳು ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಂದು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಪೊದೆಗಾಡು ಡಕಾಯಿತರನು ಆಧರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವವರೆಗೆ ೧೯೧೨ರವರೆಗೂ ಇಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="Bushranger1" /> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬಿದ್ದು ಹೋದವು ಹಾಗು ೧೯೬೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿಲುಗಡೆಯಾದವು. ಈ ವಿರಾಮದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡು, ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''ಆನ್ ದಿ ಬೀಚ್'' . ೧೯೭೦ರ ದಶಕವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನವಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯೂ ವೇವ್, ಹಾಗು ಒಕ್ಕರ್ ಹಾಗು ಒಜ್ಪ್ಲಾಯಿಟೆಶನ್ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯನ್ನು ಹಾದಿ, ಇದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೂಲದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ''ಸ್ಟಾರ್ಕ್'' ಹಾಗು ''ಆಲ್ವಿನ್ ಪರ್ಪಲ್'' ಗೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಇತರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ''ಪಿಕ್ನಿಕ್ ಅಟ್ ಹ್ಯಾಂಗಿಂಗ್ ರಾಕ್'' ಹಾಗು ''ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್'' , ಇದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗು ದೂರದರ್ಶನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು, ಇದು ಹಲವಾರು ದೇಶಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಘೋಸ್ಟ್ ರೈಡರ್'' , ''ನೋಯಿಂಗ್'' , ''ಚಾರ್ಲೆಟ್'ಸ್ ವೆಬ್'' , ''[[Nightmares and Dreamscapes: From the Stories of Stephen King|ನೈಟ್ಮೇರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ಕೇಪ್ಸ್]]'' ಹಾಗು ''ವೇರ್ ದಿ ವೈಲ್ಡ್ ಥಿಂಗ್ಸ್ ಆರ್'' ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡವು.<ref>[http://www.dsmelbourne.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=18&amp;Itemid=32 ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಸ್], dsmelbourne.com. ೨೧-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಲನಚಿತ್ರದ ತಯಾರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ವಿಲೇಜ್ ರೋಡ್ ಷೋ ಪಿಚರ್ಸ್ ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೂಲದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಟ್ ಬ್ಲ್ಯಾನ್ಚೆಟ್, ಜಿಯೋಫರಿ ರಶ್, ರೇಚಲ್ ಗ್ರಿಫ್ಫಿತ್ಸ್, ಗೈ ಪಿಯರ್ಸ್ ಹಾಗು ಎರಿಕ್ ಬಾನ ಸಹ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. UK ಕಲಾವಿದ ಬಂಕ್ಸಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು "ಸ್ಥಳೀಕರ ಸೀಸದ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಕಳೆದು ಹೋದಂದೀಚೆಗೆ ಕಲೆಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆ" ಎಂದು ಅಭಿವಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Graff">ಟಾಪ್ಸ್ಫೀಲ್ಡ್, ಜ್ಯೂಯೆಲ್. [http://www.theage.com.au/articles/2008/10/01/1222651140951.html ಬ್ರಂಬಿ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ಸ್ ಟೂರಿಸಂ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಓವರ್ ಗ್ರ್ಯಾಫಿತ್ತಿ ಪ್ರಮೋಶನ್], ''ದಿ ಏಜ್'' (೨೦೦೮). ೧೬-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನಗರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಹಾಗು ಬರ್ಲಿನ್ ಗೆ ಸಮನಾದ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಕಲೆಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>ಅಲ್ಲೇನ್, ಜೆಸ್ಸಿಕಾ. [http://uk.ibtimes.com/contents/20100604/worldbest-cities-viewing-street-art.htm ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಗರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722185455/http://uk.ibtimes.com/contents/20100604/worldbest-cities-viewing-street-art.htm |date=22 ಜುಲೈ 2011 }}, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಟೈಮ್ಸ್(೨೦೧೦). ೧೬-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref><ref>ಹಾಮಶಿಗೆ, ಹೋಪ್. [http://travel.latimes.com/articles/la-tr-melbourne4-2008jan04 ವಾಕಿಂಗ್ ಟೂರ್ಸ್ ಬ್ರಿಂಗ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್'ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್], ''LA ಟೈಮ್ಸ್'' (೨೦೦೮). ೧೬-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಹಾಗು ಇದರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು-ಹೊತ್ತ ಓಣಿ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಕಾಲುದಾರಿಗಳು ಹಾಗು ಕಮಾನುದಾರಿಗಳನ್ನೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದು ''ಲೋನ್ಲಿ ಪ್ಲ್ಯಾನೆಟ್'' ನ ಓದುಗರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Graff"/> ನಗರವು, ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೂ ಸಹ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆ ಹಾಗು ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸರಣಿಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಪೀಟರ್ ಫಿಷರ್ ಹಾಗು ಸುಸಾನ್ ಮಾರ್ಸ್ಡೆನ್, ''ವಿಂಟೇಜ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್'' , ಈಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, ಬೌಡೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ೨೦೦೭</ref> == ಕ್ರೀಡೆ == {{Main|Sport in Victoria}} [[ಚಿತ್ರ:MCG Crowd.jpg|thumb|left|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ರೀಡಾಭಿಮಾನಿಗಳು]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ೧೯೫೬ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಿತ್ತು(ದಕ್ಷಿಣ ಖಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಒಲಂಪಿಕ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು]]), ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೬ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಿತ್ತು. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ: ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್(ನಾಲ್ಕು ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು), ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕಪ್(ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ), ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್([[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್|ಫಾರ್ಮುಲ ಒನ್]]). ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನಗರವು, "ವರ್ಲ್ಡ್'ಸ್ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸಿಟಿ" ಎಂಬ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಬಿರುದನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,23463520-2862,00.html|title=Melbourne victorious again|newspaper=Herald Sun|date=1 April 2008 <!-- 1 April -->|publisher=News Limited|accessdate=18 July 2008|archiveurl=https://archive.today/20120910164304/http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/melbourne-victorious-again/story-e6frf7kx-1111115938328|archivedate=10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012|url-status=live}}</ref> ನಗರವು, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗೆ ತವರಾಗಿದೆ, ಇದು ೨೦೦೩ರವರೆಗೂ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಆಚೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಒಲಂಪಿಕ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.theage.com.au/news/sport/australian-sports-museum-opens-at-mcg/2008/03/05/1204402550094.html|title=Australian sports museum opens at MCG|work=The Age|date=5 March 2008|author=Geoff Strong|publisher=theage.com.au|accessdate=18 July 2008|location=Melbourne|archive-date=17 ಜೂನ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080617202031/http://www.theage.com.au/news/sport/australian-sports-museum-opens-at-mcg/2008/03/05/1204402550094.html|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Etihad Stadium crop.jpg|thumb|300px|ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು(ನೇಮಿಂಗ್ ರೈಟ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಎತಿಹಾಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಮುದುರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರೂಲ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಹಾಗು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ತವರೆನಿಸಿದೆ ಹಾಗು ಎರಡೂ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ನಗರ ಹಾಗು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೭೭ರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನವು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=January 2010}} ೧೮೫೯ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರೂಲ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ೧೮೫೯ರಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಒಂಬತ್ತು ತಂಡಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗು ಪ್ರತಿ ವಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಐದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ AFL ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು ಪ್ರತಿ ಪಂದ್ಯದಂತೆ ಸುಮಾರು ೪೦,೦೦೦ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="AFL12321312">{{cite news|url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,24109399-12270,00.html|title=AFL blueprint for third stadium|last=Smith|first=Patrick|date=1 August 2008|publisher=The Australian|language=news.com.au|accessdate=22 October 2008|archive-date=9 ಆಗಸ್ಟ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080809210411/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,24109399-12270,00.html|url-status=dead}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ನಗರವು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ AFL ಗ್ರಾಂಡ್ ಫೈನಲ್ ಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಗರವು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿಪರ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳಿಗೆ ತವರೆನಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್(ಸಾಕರ್) ಕ್ಲಬ್ ಗಳಾದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಕ್ಟರಿ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾರ್ಟ್ ಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇವುಗಳು A-ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ, ರಗ್ಬಿ ಪಂದ್ಯದ ಲೀಗ್ ಕ್ಲಬ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್<ref>{{cite web|url=http://www.melbournestorm.com.au/default.asp?sec=7&ssec=5|title=Melbourne Storm&nbsp;— The Beginning|publisher=www.melbournestorm.com.au|accessdate=18 July 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080714043434/http://www.melbournestorm.com.au/default.asp?sec=7&ssec=5 <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 14 July 2008}}</ref>, NRL ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಕ್ಲಬ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ರೆಬೆಲ್ಸ್, ಸೂಪರ್ ರಗ್ಬಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ, ನೆಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಕ್ಸೆನ್ಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ತಾಸ್ಮನ್ ಟ್ರೋಫಿ ANZ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]] ಕ್ಲಬ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಟೈಗರ್ಸ್ NBL ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಬುಲ್ಲೀನ್ ಬೂಮರ್ಸ್ ಹಾಗು ಡನ್ಡೆನಾಂಗ್ ರೇಂಜರ್ಸ್, WNBLನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್-ಮೂಲದ ಎರಡನೇ NBL ತಂಡವನ್ನು ೨೦೧೧-೨೦೧೨ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿಗಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{Cite news | last = Grantley | first = Bernard | title = NBL eyes city rival for Tigers in Melbourne's suburbs | newspaper = [[Herald Sun]] | publisher = News Limited | date = 6 January 2010 <!-- 6 January --> | url = http://www.heraldsun.com.au/sport/nbl-eyes-city-rival-for-tigers-in-melbournes-suburbs/story-e6frf9if-1225816391819 | accessdate = <!-- 14 May -->2010-05-14}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಮೇಜರ್ ಈವೆಂಟ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ಕಮಿಟಿಗೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರವನ್ನು ೨೦೨೪ ಅಥವಾ ೨೦೨೮ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಲು ಬಿಡ್ ಕರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{ cite news | last = Reilly | first = Tom | title = City looks to make fresh tilt at Olympics | newspaper = [[The Age|Age]] | publisher = Fairfax | date = 18 January 2009 | url = http://www.theage.com.au/national/city-looks-to-make-fresh-tilt-at-olympics-20090117-7jlw.html?page=-1 | accessdate = 19 April 2010 | location=Melbourne}}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Crown Casino Complex & Melbourne Exhibition Building.jpg|thumb|left|300px|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಮನೋರಂಜನಾ ಹಾಗು ಸಮಾಲೋಚನಾ ಪ್ರದೇಶ(ಕ್ರೌನ್ ಕ್ಯಾಸಿನೋ ಹಾಗು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆ) ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವಾರ್ಷಿಕ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ($2 ಶತಕೋಟಿ<ref>http://www.businessday.com.au/ವ್ಯಾಪಾರ/ಕ್ರೌನ್-ದಾಖಲೆಗಳು-ಲಾಭ-ಹೆಚ್ಚಳ-130-20100826-13st5.html</ref> ಹಾಗು ಕ್ರಮವಾಗಿ $3 ಶತಕೋಟಿ)]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು, ತಯಾರಿಕೆ, ಸಂಶೋಧನೆ, IT, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸೈನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಹಾಗು ಸಾರಿಗೆ, ಸಭೆಗೂಡಿಸಿಕೆ ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದು ಬಹುರೂಪದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಇಲ್ಲೇ ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ(ವಾರ್ಷಿಕ ವರಮಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ), ಹಾಗು ದೇಶದ ಆರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಇಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ(ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣ ಆಧರಿಸಿ)<ref>{{Cite web |url=http://www.brw.com.au/lists/detail/?listId=5 |title=BRW 1000 |access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820024828/http://www.brw.com.au/lists/detail/?listId=5 |url-status=dead }}</ref> (ANZ) ಆಧರಿಸಿ, BHP ಬಿಲ್ಲಿಟನ್(ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ), ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ರಿಯೋ ಟಿನ್ಟೋ ಹಾಗು ಟೆಲ್ಸ್ಟ್ರಾ; ಜೊತೆಗೆ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರೇಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಅಂಗಗಳು ಹಾಗು ಚಿಂತಕರ ಚಾವಡಿಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ನಗರವು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗು ಜನನಿಬಿಡ ಬಂದರಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ $೭೫ ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ರಾಷ್ಟ್ರದ ೩೯%ನಷ್ಟು ಧಾರಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="goway"/><ref name="pom">{{cite web |url=http://www.bernama.com.my/bernama/v3/news.php?id=267171 |title=Port Of Melbourne Sets Shipping Record |date=13 June 2007 |work=Malaysian National News Agency |publisher=www.bernama.com.my |accessdate=18 July 2008 |archive-date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/66WHH60Mp?url=http://www.bernama.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{ cite news |url=http://www.theage.com.au/news/National/Growth-of-Australias-largest-port-essential/2004/12/17/1102787275601.html |title=Growth of Australia's largest port essential |newspaper =[[The Age|Age]] |date=<!-- 18 December -->2004-12-18 |publisher=Fairfax |accessdate=18 July 2008 | location=Melbourne }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಾತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸಿನ ವಹಿವಾಟು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು, NAB ಹಾಗು ANZ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಿಂಚಣಿ(ನಿವೃತ್ತಿ ವೇತನ) ನಿಧಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೪೦%ರಷ್ಟು, ಹಾಗು ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರದ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿಯ $೪೦ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸೂಪರ್ ಫಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ೬೫%ರಷ್ಟನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆ ನಿಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾಸ್ಟರ್ ಕಾರ್ಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್(೨೦೦೭) ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನಗರವನ್ನು ಅಗ್ರ ೫೦ ಹಣಕಾಸು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ೩೪ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು,<ref>{{cite web|url=http://www.mastercard.com/us/company/en/wcoc/pdf/index_2007_us.pdf |title=MW-IndexRpt-CoComm FA.indd<!-- Bot generated title --> |date= |format=PDF |accessdate=10 October 2008}}</ref> ಬಾರ್ಸಿಲೋನ ಹಾಗು ಜಿನೀವ ನಗರಗಳ ಮಧ್ಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ನಗರವು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಿಡ್ನಿ ನಂತರದ(೧೪ನೇ) ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು, [[ಫೋರ್ಡ್ ಮೋಟರ್ ಕಂಪನಿ|ಫೋರ್ಡ್]] ಹಾಗು ಟೊಯೋಟ ತಯಾರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಹಾಗು ಹೋಲ್ಡೆನ್ ಹಾಗು ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳ ವಿತರಕರಿಗೆ ಇಂಜಿನ್ ತಯಾರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ತಾಯಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಚೆರಿಯನು ಹಾಗು ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಬಹುವಿಧದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಸಹ ನಗರವು ತವರೆನಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ವಿಮಾನದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು ಹಾಗು ಔಷಧ ತಯಾರಿಕೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಫ್ಯಾಶನ್ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಕಾಗದ ತಯಾರಿಕೆ ಹಾಗು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳೂ ಸಹ ಸೇರಿವೆ.<ref name="sov">{{cite web|url=http://www.business.vic.gov.au/BUSVIC/INDUSTRY//pc=PC_51081.html|title=Business Victoria – Manufacturing|date=26 May 2008|publisher=State of Victoria, Australia|accessdate=22 October 2008|archive-date=19 ಮೇ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130519122725/https://www.business.vic.gov.au/industries/manufacturing/home|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Aust.-Synchrotron-Interior-Panorama,-14.06.2007.jpg|thumb|300px|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಿಂಕ್ರೋಟ್ರಾನ್, ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಹಾಗು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.]] ಇದು ಬಯೋತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದೆ, ಹಾಗು CSL ಹಾಗು ಬಯೋಟದಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ICT ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ೬೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ICT ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು), ಜೊತೆಗೆ $೧೯.೮ ಶತಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟಿನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹಾಗು $೬೧೫ ದಶಲಕ್ಷ ರಫ್ತು ಆದಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೂ ಸಹ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ೭.೬ ದಶಲಕ್ಷ ದೇಶೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹಾಗು ೧.೮೮ ದಶಲಕ್ಷ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು<ref>{{cite web |url=http://www.dpc.vic.gov.au/domino/Web_Notes/newmedia.nsf/bc348d5912436a9cca256cfc0082d800/55b1f13cef7b139cca256ed80081ebd6!OpenDocument |title=MELBOURNE AIRPORT PASSENGER FIGURES STRONGEST ON RECORD |work=Media Release: MINISTER FOR TOURISM |date=21 July 2004 |publisher=www.dpc.vic.gov.au |accessdate=18 July 2008 |archive-date=14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070914181658/http://www.dpc.vic.gov.au/domino/Web_Notes/newmedia.nsf/bc348d5912436a9cca256cfc0082d800/55b1f13cef7b139cca256ed80081ebd6!OpenDocument |url-status=dead }}</ref>, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವ್ಯಯಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸಿಡ್ನಿ ನಗರವು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/news/news/now-sydney-loses-its-tourism-ascendancy/2008/05/16/1211049134065.html?page=fullpage#contentSwap1 | title=Now Sydney loses its tourism ascendancy | newspaper = [[The Age|Age]] |date=19 May 2008 <!-- 19 May --> | publisher= Fairfax | accessdate=18 July 2008 | location=Melbourne}}</ref> ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು $೧೫.೮ ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು<ref>http://www.timholding.com.au/portfolios/tourism-and-major-events/{{Dead link|date=ಮೇ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ದೇಶೀಯ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, $೧ ಶತಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ೫೦೦೦-ಆಸನಗಳುಳ್ಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಶನ್ ಅಂಡ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ಗೆ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಲ್ಟನ್ ಹೋಟೆಲ್ ಹಾಗು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ, ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಯಾರ್ರ ನದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗು ಬಹುಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ವೆಚ್ಚದ ಡಾಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನ ಮರು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url = http://www.theage.com.au/news/national/councillors-furious-about-convention-centre-deal/2006/04/30/1146335610761.html | title = Councillors furious about convention centre deal | newspaper = [[The Age|Age]] | publisher = Fairfax | date = 1 May 2006 | location=Melbourne}}</ref> {{Main|Tourism in Melbourne}} == ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ == {{Main|Demographics of Melbourne}} {{See also|Melbourne population growth}} {{Table Melbourne top 20 birth countries}} [[ಚಿತ್ರ:Little bourke st.jpg|thumb|left|ಚೈನಾಟೌನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಟಲ್ ಬೌರ್ಕೆ ರಸ್ತೆ]] [[ಚಿತ್ರ:2009 Glendi7.jpg|thumb|left|ಆಂಟಿಪೋಡ್ಸ್ ಉತ್ಸವ, ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರದೇಶ.]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಬಹುಮುಖ ಹಾಗು ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯುಳ್ಳ ನಗರ. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ೩೫.೮%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದರು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ೨೩.೧%ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಾಗಿ, ಬ್ರಿಟನ್ ನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಾಗರದಾಚೆಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ೪.೭%ರಷ್ಟು ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇಟಲಿ (೨.೧%), ವಿಯೆಟ್ನಾಂ (೧.೬%), ಚೀನಾ (೧.೫%), ಹಾಗು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್(೧.೫%) ದೇಶಗಳು ಪಡೆದಿವೆ.<ref name="qs"/> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, [[ಅಥೆನ್ಸ್]] ಹಾಗು ಥೆಸ್ಸಲೋನಿಕಿ(ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಗ್ರೀಕ್ ಸಹೋದರಿ ನಗರ) ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರೀಕ್-ಮಾತನಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗು ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಉಪನಾಮ ನ್ಗುಯೇನ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ದೂರವಾಣಿ ನಿರ್ದೇಶಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.melbourne.vic.gov.au/AboutMelbourne/History/Pages/multiculturalhistory.aspx ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908122939/http://www.melbourne.vic.gov.au/AboutMelbourne/History/Pages/multiculturalhistory.aspx |date=8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 }}, melbourne.vic.gov.au. ೧೪-೧೧-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ನಗರವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಾರತೀಯ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಹಾಗು ಮಲೇಷಿಯನ್-ಮೂಲದ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಹಾಗು [[ಸುಡಾನ್]] ಮಹಾಪೂರವೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ. ಹಲವಾರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಉಣಬಡಿಸುವ ನಗರದ ಹೋಟೆಲುಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರನೇ ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೇವಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ (೬೮.೧%). ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು(೩.೬%)(ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಟೋನೀಸ್ ಹಾಗು ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಭಾಷೆಗಳು) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ, ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಹಾಗು ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ೧೦೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಭಾಷಿಕರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="qs"/> ಆದಾಗ್ಯೂ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ನಿವ್ವಳ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಭಾಗವು ಸರಿಸುಮಾರು ೫೦,೦೦೦ ಜನರಂತೆ ೨೦೦೩ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಗರದಾಚೆ ವಲಸಿಗರನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ (೪೮,೦೦೦), ಇದು ಸಿಡ್ನಿಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಸಿಗರ ಅಂತರ್ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ, ಸಿಡ್ನಿ ಹಾಗು ಇತರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆಟುಕದ ವಸತಿ ಹಾಗು ಜೀವನ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಎರಡು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Oleary">{{cite journal|last=O'Leary|first=John|title=Resurgence of Marvellous Melbourne|journal=People and Place|publisher=Monash University|volume=7, 1|page=38|url=http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n1/v7n1_6oleary.pdf|format=PDF|access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011|archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929023425/http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n1/v7n1_6oleary.pdf|url-status=dead}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಟನ್, ವೈಂಧಂ ಹಾಗು ಕಾಸೆಯ್ ಕೂಡ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಭಾಗದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ೨೦೨೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಿಡ್ನಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಮೀರಿಸಬಹುದೆಂಬ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೇಳುತ್ತಾದರೂ,<ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22741975-601,00.html |title=Population pushing Melbourne to top |newspaper=Australian |date=12 November 2007 |publisher=News Limited |accessdate=18 July 2008 |archive-date=12 ನವೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112053706/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22741975-601,00.html |url-status=dead }}</ref> ABS ಎರಡು ಸ್ಥೂಲ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ, ಇದರಂತೆ ೨೦೫೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರದೇಶಾನುಸಾರವಾಗಿ ಸಿಡ್ನಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹಾಗೆ ಉಳಿಯಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದಿನ ೧೨% ಅಂತರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ೩%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊದಲ ವಿವರಣೆಯು, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಿಡ್ನಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ೨೦೩೯ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮೀರಿಸಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸಿಡ್ನಿಯು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಗಳ ಆಂತರಿಕ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ.<ref name="popprojections">{{cite web |url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/DetailsPage/3222.02006%20to%202101?OpenDocument |title=Population Projections, Australia, 2006 to 2101 |publisher=[[Australian Bureau of Statistics]] |accessdate=4 September 2008}}</ref> IIನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರದಿಂದೀಚೆಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ, ನಗರವು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನಾ ರೂಪರೇಖೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ನಗರದ ಆಂತರಿಕ ಹಾಗು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪೋಸ್ಟ್ಕೋಡ್ ೩೦೦೦ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ೨೦೩೦, ಇದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Melbourne2030">{{cite web|url=http://www.dse.vic.gov.au/melbourne2030online/content/introduction/02_summary.html|title=Melbourne 2030 – in summary|publisher=Victorian Government, Department of Sustainability and Environment (DSE)|accessdate=5 October 2008|archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907065147/http://www.dse.vic.gov.au/melbourne2030online/content/introduction/02_summary.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=288&pg=1362|title=City of Melbourne&nbsp;— Strategic Planning&nbsp;— Postcode 3000|publisher=City of Melbourne|accessdate=5 October 2008|archive-date=12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912084620/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=288&pg=1362|url-status=dead}}</ref> == ಧಾರ್ಮಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:St pauls, melbourne.jpg|thumb|left|ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಕತಿಡ್ರಲ್]] [[ಚಿತ್ರ:St Patrick's Cathedral (Gothic Revival Style).jpg|thumb|180px|ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್'ಸ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕತಿಡ್ರಲ್]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ತವರೆನಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ(೫೮.೯%) ಜೊತೆಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ (೨೮.೩%).<ref name="qs">{{cite web | work = 2006 Census | url = http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?&action=401&tabname=Summary&areacode=205&issue=2006&producttype=QuickStats&textversion=true&navmapdisplayed=true&&breadcrumb=PLD& | title = QuickStats: Melbourne (Statistical Division) | publisher = Commonwealth of Australia | accessdate = 18 July 2008 | archive-date = 27 ನವೆಂಬರ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071127123123/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData | url-status = dead }}</ref> ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೈಸ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರದ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಕತಿಡ್ರಲ್ ಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ – ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ (ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್), ಹಾಗು ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್(ಆಂಗ್ಲಿಕನ್). ಎರಡೂ ಸಹ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಶಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.walkingmelbourne.com/period_info2.html?period=Victorian|title=Victorian Architectural Period&nbsp;— Melbourne|publisher=walkingmelbourne.com|accessdate=5 October 2008}}</ref> ಇತರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿರುವವರು (೨೦.೦%), ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ (೧೨.೧%), ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ತೋಡಾಕ್ಸ್(೫.೯%) ಹಾಗು ಯುನೈಟಿಂಗ್ ಚರ್ಚ್(೪.೦%) ನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮಂದಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="qs"/> [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮೀಯರು]], [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಮುಸ್ಲಿಮರು]], [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯೆಹೂದಿಗಳು]], [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂಗಳು]] ಹಾಗು ಸಿಕ್ಖರು ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೯.೨%ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/6ef598989db79931ca257306000d52b4!OpenDocument ತ್ವರಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯೇತರ ಧರ್ಮಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಜನಗಣತಿಯು ತೋರುತ್ತದೆ], ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ೧೫-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಯೆಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಈ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ೬೦,೦೦೦ ಮಂದಿ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ನಗರವು, ಯಾವುದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="Freda">{{cite web|url=http://www.australianhumanitiesreview.org/archive/Issue-December-2001/freiberg.html|title=Judith Berman, Holocaust Remembrance in Australian Jewish Communities, 1945-2000|last=Freiberg|first=Freda|year=2001|publisher=UWA Press|accessdate=22 October 2008|archive-date=1 ಜೂನ್ 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/686LDgnIY?url=http://www.australianhumanitiesreview.org/archive/Issue-December-2001/freiberg.html|url-status=dead}}</ref> ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸ್ವತಃ [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ನ ಆಚೆಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರತಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆದಾಯದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://home.iprimus.com.au/kadimah/k90.htm | title = The Kadimah & Yiddish Melbourne in the 20th Century | work = Jewish Cultural Centre and National Library: "Kadima" | accessdate = 9 January 2007 | archive-date = 4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060904173658/http://home.iprimus.com.au/kadimah/k90.htm | url-status = dead }}</ref> ಈ ರೋಮಾಂಚಕ ಹಾಗು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಯೆಹೂದಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ೪೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಯೆಹೂದ್ಯರ ಆರಾಧನ ಮಂದಿರಗಳು ಹಾಗು ಏಳು ಪೂರ್ಣ ಕಾಲಿಕ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಬೆಳಗಿನ ಶಾಲೆಗಳು ಸೇರಿವೆ,<ref>{{cite web | url=http://www.bh.org.il/Communities/Archive/Melbourne.asp | title=Jewish Community of Melbourne, Australia | publisher=Beth Hatefutsoth&nbsp;— The Nahum Goldmann Museum of the Jewish Diaspora | accessdate=5 October 2008 | archive-date=23 ಜುಲೈ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080723143228/http://www.bh.org.il/Communities/Archive/Melbourne.asp | url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಯೆಹೂದಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯೂ ಸಹ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://jewishnews.net.au/news/ | title=News | publisher=The Australian Jewish News | accessdate=2010--08-28 | archive-date=23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100923231224/http://jewishnews.net.au/news/ | url-status=dead }}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == {{Main|Education in Victoria}} [[ಚಿತ್ರ:Parkville - University of Melbourne (Ormond College).jpg|thumb|left|160px|ಒರ್ಮೊಂಡ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಂಗವಾಗಿದೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Scotch College Melbourne chapel 2.jpg|thumb|300px|ಸ್ಕಾಟ್ಚ್ ಕಾಲೇಜ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಟಲ್ ಜಾನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಲಯ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಲಂಡನ್, ಬಾಸ್ಟನ್ ಹಾಗು ಟೋಕಿಯೋನ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಗ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ನಗರವೆಂದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | date = 30 May 2008 | title = World’s top university cities revealed | url = http://www.rmit.net.au/browse;ID=q3l220b3wzs5 | work = RMIT News | publisher = RMIT University | accessdate = 18 July 2008 | archive-date = 19 ಜುಲೈ 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080719164651/http://www.rmit.net.au/browse;ID=q3l220b3wzs5 | url-status = dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತವರೆನಿಸಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮೊನಾಶ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೂ ಸಹ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೇ ಅಗ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೆಂದು THES ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ.<ref name="melbuni">{{ cite web | date = 6 October 2006 | title = ANU up there with the best | url = http://www.smh.com.au/news/national/anu-up-there-with-the-best/2006/10/05/1159641468047.html | work = Sydney Morning Herald | publisher = Fairfax | accessdate = 12 October 2006}}</ref> ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್'' , ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ೩೬ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ—೪೩ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ANU ಹಾಗು ೭೧ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಸಿಡ್ನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದಿದೆ. ಮೊನಶ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ೧೭೮ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳು ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಏಯ್ಟ್ ನ ಸದಸ್ಯರುಗಳಾಗಿವೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಾ ಟ್ರೋಬೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, RMIT ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಸ್ವಿನ್ಬರ್ನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿರುವ ಹಥಾರ್ನ್ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಆವರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಿಟಿ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್(CBD) ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗು ಮತ್ತೆ ನಾಲ್ಕು CBDಯ ಹತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ನೋಳಗಿವೆ, ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್'ಸ್ ಕಾಲೇಜು ಆವರಣ. ಡೆಯಕಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಗೀಲಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲೇಜು ಆವರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಇದು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಭರಿಸುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |1=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2010-2011/top-200.html#score_OS%7Csort_region%7Creverse_false |url=http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_3967.html |title=University of Melbourne's international student offers rise&nbsp;— as its demand leaps |work=University of Melbourne Media Release |date=12 January 2007 |publisher=uninews.unimelb.edu.au |accessdate=18 July 2008 |archive-date=30 ಜುಲೈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730104958/http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_3967.html |url-status=dead }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಾಗು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳೂ ಸಹ ಇವೆ. == ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|Media in Melbourne}} [[ಚಿತ್ರ:Federation Square (SBS Building).jpg|thumb|ಫೆಡರೇಶನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ನಲ್ಲಿರುವ SBS ಸ್ಟುಡಿಯೋ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ: ''ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಸನ್'' (ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್), ''ದಿ ಏಜ್'' (ದೊಡ್ಡ ಕಾಗದದ ಪತ್ರಿಕೆ) ಹಾಗು ''ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್'' (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೊಡ್ಡಕಾಗದದ ಪತ್ರಿಕೆ). ಉಚಿತವಾದ ''mX'' ನ್ನೂ ಸಹ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಮಧ್ಯ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಂದು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="MX1">{{cite web | url = http://www.mxnet.com.au/ |title = MX |publisher=Herald and Weekly Times (HWT) <!-- aka News Limited --> |accessdate=2 October 2008}}</ref> ಐದು ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಲಗಳು ಹಾಗು ಒಂದು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ: HSV-೭, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ, GTV-೯, ತಮ್ಮ ಹೊಸತಾದ ಡಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗು ATV-೧೦, ದಕ್ಷಿಣ ಯಾರ್ರದ ಕಾಮೋ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ನಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ರಾಡ್ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್(ABC)ನ ಭಾಗವಾದ ABV-೨ ಸೇರಿದೆ (ABC೧ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ). ABC ಎರಡು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಂದು ರಿಪ್ಪೋನ್ಲೆಯ ಹಾಗು ಮತ್ತೊಂದು ಸೌತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಸ್ಪೆಷಲ್ ಬ್ರಾಡ್ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಸರ್ವೀಸ್(SBS)ನಿಂದ SBS ಒನ್ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಧ್ಯ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಫೆಡರೇಶನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ABC೧, HSV-೭ (ಏಳು), GTV-೯ (ನೈನ್), ATV-೧೦ (ಟೆನ್) ಹಾಗು SBS ಒನ್ ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸತಾದ ಕೇವಲ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಾಹಿನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ One HD, ಎಲೆವೆನ್, ABC ೨, ABC ೩, ABC ನ್ಯೂಸ್ ೨೪, SBS ಟು, ೭ಟು, ೭ಮೇಟ್, GEM HD ಹಾಗು ಗೋ! C೩೧ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಇದರ ಪ್ರಸರಣವು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಗೀಲೊಂಗ್ ಗೂ ಕೂಡ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ, ಕೇಬಲ್ ಹಾಗು ಉಪಗ್ರಹ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪೇ TVಯ ಸೇವೆಯೂ ಸಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಫಾಕ್ಸ್ಟೆಲ್ ಹಾಗು ಆಪ್ಟಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಪೇ TVಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಹಲವಾರು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದೆಂದರೆ ''ನೈಬರ್ಸ್'' , ''ಕಾಥ್ &amp; ಕಾಮ್'' , ''ಹೇಯ್ ಹೇಯ್ ಇಟ್ಜ್ ಸ್ಯಾಟರ್ಡೆ'' , ''ಬ್ಲ್ಯೂ ಹೀಲರ್ಸ್'' , ''ರಶ್'' ಹಾಗು ''ಅಂಡರ್ಬೆಲ್ಲಿ'' . AM ಹಾಗು FM ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೇಲಿನ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 'ಸಾರ್ವಜನಿಕ' (ಅದೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿರುವ ABC & SBS) ಹಾಗು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಹಲವು ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಜಾಲದ-ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ : DMG ನೋವಾ ೧೦೦ ಹಾಗು ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ ರಾಕ್ ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಗೋಲ್ಡ್ ಹಾಗು ಮಿಕ್ಸ್ ARNನ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ; ಹಾಗು ಆಸ್ಟೆರೆಯೋ ಫಾಕ್ಸ್ ಹಾಗು ಟ್ರಿಪಲ್ M ಎರಡನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಆಲಿಸಬಹುದು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೯೩.೯ ಬೇ FM, ಗೀಲೋಂಗ್). ಯುವಜನತೆಯ ಪರ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ABC ಟ್ರಿಪಲ್ J ಹಾಗು ಯುವಕರೇ ನಡೆಸುವ SYN. ಟ್ರಿಪಲ್ J, ಹಾಗು ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ PBS ಹಾಗು ಟ್ರಿಪಲ್ R, ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಗೀತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. JOY ತಂಡವು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸಂಗೀತದ ಉಣ ಬಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗಾಗಿ ೩MBS ಹಾಗು ABC ಕ್ಲಾಸಿಕ್ FM ಇದೆ. AM ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ABC:೭೭೪, ರೇಡಿಯೋ ನ್ಯಾಷನಲ್, ಹಾಗು ನ್ಯೂಸ್ ರೇಡಿಯೋ; ಹಾಗು ಫೇರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ೩AWಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ(ಹರಟೆ) ಹಾಗು ಮ್ಯಾಜಿಕ್(ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಲಿಸುವುದು). ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತರು ಹಾಗು ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ SEN ೧೧೧೬ ವಾಹಿನಿಯಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ಆಸಕ್ತಿಗಳಾದ ೩CR ಹಾಗು ೩KND (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ)ಗೆ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಉಪನಗರಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲೆಂದೇ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.<ref name="cbaa">{{cite web | title = Victoria Members - Community Broadcasting Association of Australia | publisher = CBAA | url = http://www.cbaa.org.au/Who_We_Are/Victoria-Members | accessdate = 28 August 2010 | archive-date = 19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110219183454/http://cbaa.org.au/Who_We_Are/Victoria-Members | url-status = dead }}</ref> == ಆಡಳಿತ == [[ಚಿತ್ರ:Victoria Parliament Melbourne (Colonnades & Stairs).jpg|thumb|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಸಂಸತ್ತು ಸಂಸತ್ತು ಭವನದಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತದೆ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಆಡಳಿತವು, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ೨೬ ನಗರಗಳು ಹಾಗು ಐದು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾದ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕತ್ವವಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನರ ನಡುವೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಇಂತಹ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref> {{cite news |last = Dunstan | first= David | url = http://www.theage.com.au/articles/2004/11/11/1100131127769.html?from=storylhs | title = The evolution of 'Clown Hall' | newspaper = [[The Age|Age]] | publisher = Fairfax | date= 12 November 2004 | accessdate = 8 November 2010 | location=Melbourne}}</ref> ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ವಿದೇಶ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇವರು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳು೧೯೮೯ರ ''ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್'' <ref>{{Cite web |url=http://www.dms.dpc.vic.gov.au/Domino/Web_Notes/LDMS/PubLawToday.nsf/0/B171E800B03D6A9ECA256E5B00037B12/$FILE/89-11a030.pdf |title=ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ 1989 |access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-date=8 ನವೆಂಬರ್ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061108212735/http://www.dms.dpc.vic.gov.au/Domino/Web_Notes/LDMS/PubLawToday.nsf/0/B171E800B03D6A9ECA256E5B00037B12/%24FILE/89-11a030.pdf |url-status=dead }}</ref> ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆ ಹಾಗು [[ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ]]. ಇತರ ಹಲವು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸತ್ತು ಭವನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಟ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಯೋಜನೆಗಳು, ಶಾಲಾಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಯೋಜನೆಗಳ ಕಾರ್ಯನೀತಿ ರಚನೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಾಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳು, ಹಾಗು ರಾಜ್ಯದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೇಲ್ಬರ್ನಿಯನ್ ವಿಷಯಗಳು. == ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ == === ಆರೋಗ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Royal melbourne hospital.jpg|thumb|left|ಪಾರ್ಕ್ ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಲ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವಿಮಾನಿಕ ದೃಶ್ಯ.]] ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾನವ ಸೇವಾ ವಿಭಾಗವು ಸರಿಸುಮಾರು ೩೦ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಹಾಗು ೧೩ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.health.vic.gov.au/maps/metro_hs.htm ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸರ್ವೀಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151121205917/http://www.health.vic.gov.au/maps/metro_hs.htm |date=21 ನವೆಂಬರ್ 2015 }} ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ, ನರವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗು [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಬಯೋತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ: ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್'ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸ್ಟೆಮ್ ಸೆಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಬುರ್ನೆಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಿಜೆನೆರೆಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ಬ್ರೈನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಕಲ್ಲಂ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೆಂಟರ್, ವಾಲ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಎಲಿಜಾ ಹಾಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್, ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ್ಯೂರೋಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ಸೆಂಟರ್. ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊವರ್ಡ್ ಫ್ಲೋರೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಮುರ್ಡೋಚ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್'ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಬೇಕರ್ IDI ಹಾರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಿಂಕ್ರೋಟ್ರೋನ್.<ref name="health">{{cite web|url=http://www.health.vic.gov.au/|title=Victorian Government Health Information Web site|publisher=health services, Victoria|accessdate=5 October 2008}}</ref> ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಮೀಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗು ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳ ನಡುವೆ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಕ್ಯಾನ್ಬೆರ ನಗರದಷ್ಟೇ ಇದೆ (೮೦.೦ ವರ್ಷಗಳು), ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಕ್ಯಾನ್ಬೆರ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಪರ್ತ್ ನಗರದ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ (೮೪.೧ ವರ್ಷಗಳು).<ref>[http://www.health.gov.au/internet/ministers/publishing.nsf/Content/mr-yr08-je-je112.htm ಸನ್ ಶೈನ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ WA ಕಂಟ್ರಿ ಅಂಡ್ ಪರ್ತ್ ವುಮೆನ್ ಅಮಾಂಗ್ ಲಾಂಗೆಸ್ಟ್ ಲೈಫ್ ಎಕ್ಸ್ಪೆಕ್ಟೆನ್ಸಿ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್], ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಏಜಿಂಗ್. ೧೫-೧೦-೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> === ಸಾರಿಗೆ === {{Main|Transport in Melbourne}} [[ಚಿತ್ರ:Bolte bridge dusk.jpg|thumb|left|ಬೋಲ್ಟೆ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಸಿಟಿಲಿಂಕ್ ಟಾಲ್ವೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ಆಟೋಮೊಬೈಲ್]] ನ ಮೇಲೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ<ref name="newman">[https://web.archive.org/web/20060222142724/http://www.mtf.org.au/binary.php/resouces_presentation/mtf_launch_presentation_071105_handout_.pdf ಮೋಸ್ಟ್ ಲೀವಬಲ್ ಅಂಡ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಕನೆಕ್ಟೆಡ್?] ದಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಬೆನಿಫಿಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಇನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಇನ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಜಾನ್ ಸ್ಚೆಯುರೆರ್, ಜೆಫ್ಫ್ ಕೆನ್ವರ್ತಿ, ಹಾಗು ಪೀಟರ್ ನ್ಯೂಮನ್</ref>, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{cite web |date = 10 October 2007 |url = http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,22561141-2862,00.html |title = Still addicted to cars |work = Herald Sun |publisher = News Limited |accessdate = 18 July 2008 |archiveurl = https://archive.is/20121209072628/http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/still-addicted-to-cars/story-e6frf7kx-1111114608864 |archivedate = 9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012 |url-status = live }}</ref> ಜೊತೆಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೩.೬ ದಶಲಕ್ಷ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ{{convert|22320|km|mi|abbr=on}}, ಹಾಗು ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಉದ್ದವಿರುವ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ.<ref name="newman" /> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯು ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಣದಲ್ಲಾದ ಉಪನಗರದ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ<ref>{{cite web | date = 14 February 2004 | url = http://www.theage.com.au/articles/2004/02/11/1076388428001.html | title = The cars that ate Melbourne | work= The Age | publisher = Fairfax | accessdate=18 July 2008}}</ref> ಹಾಗು ಇಂದು ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಪ್ರಧಾನ ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗು ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಸ್ ಗಳು ಹಾಗು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸರಕುಸಾಗಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳೆಂದರೆ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫ್ರೀವೇ, ಮೊನಾಶ್ ಫ್ರೀವೇ ಹಾಗು ವೆಸ್ಟ್ ಗೇಟ್ ಫ್ರೀವೇ(ಇದು ದೊಡ್ಡದಾದ ವೆಸ್ಟ್ ಗೇಟ್ ಸೇತುವೆಯ ಸುತ್ತ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ), ಆದರೆ ಇತರ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗಗಳು ನಗರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಲಿಂಕ್(ಇದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಬೋಲ್ಟೆ ಸೇತುವೆಯ ಸುತ್ತ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ), ಈಸ್ಟ್ ಲಿಂಕ್, ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರಿಂಗ್ ರೋಡ್, ಕಾಲ್ಡರ್ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ, ಟುಲ್ಲಮರೀನ್ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ(ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ) ಹಾಗು ಹುಮೆ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಸಿಡ್ನಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="VicRoads">{{cite web|url=http://www.vicroads.vic.gov.au/Home/RoadsAndProjects/RoadNetwork/|title=Victoria's Road Network|publisher=VicRoads|accessdate=5 October 2008|archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907072720/http://www.vicroads.vic.gov.au/Home/RoadsAndProjects/RoadNetwork/|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Southern Cross Station.jpg|thumb|ಸದರನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸ್ಟೇಶನ್ - ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಅಂತರ-ನಗರದ ರೈಲು ಹಾಗು ಸಾರಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರೈಲು, ಟ್ರ್ಯಾಮ್, ಬಸ್ ಹಾಗು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸುತ್ತ ಅವಲಂಬಿತವಾದ ಸಮಗ್ರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ೨೫%ನಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು ಆದರೆ ೨೦೦೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಕೇವಲ ೭.೬%ರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು.<ref>{{cite web | date = 5 November 2005 | first = Dan | last = Silkstone | url = http://www.melbournebuses.com.au/melbourne-buses-articles/2005/11/5/trial-by-public-transport-why-the-system-is-failing/ | title = Trial by public transport: why the system is failing | work = The Age | publisher = Fairfax/Melbourne Buses | accessdate = 28 August 2010 | archive-date = 6 ಜುಲೈ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110706110011/http://www.melbournebuses.com.au/melbourne-buses-articles/2005/11/5/trial-by-public-transport-why-the-system-is-failing/ | url-status = dead }}</ref> ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಖಾಸಗೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕ್ಷೀಣತೆಯ ಪರಮಾವಧಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | first = William | last = Birnbauer | date=9 April 2006 | url=http://www.theage.com.au/news/national/12bn-sting-in-the-rail/2006/04/08/1143916767672.html | title = $1.2bn sting in the rail | work = The Age | publisher = Fairfax | location = Melbourne | accessdate = 18 July 2008}}</ref> ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಟೋ-ಸೆಂಟ್ರಿಕ್ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಮುಂದುವರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಹಾಗು ಯಶಸ್ವಿ ಆಡಳಿತದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ,<ref>{{cite web | date = 8 September 2003 |first = Darren | last = Gray | url = http://www.theage.com.au/articles/2003/09/07/1062901941527.html | title = Bid to end traffic chaos | work = The Age | publisher = Fairfax | location=Melbourne | accessdate = 18 July 2008}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲೂ ೧೪.೮% ಹಾಗು ೮.೪%ರಷ್ಟು ಹಂಚಿಕೆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.aph.gov.au/senate/committee/rrat_ctte/public_transport/report/c೦೨.htm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ೨೦%ನಷ್ಟು ಗುರಿಯನ್ನು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.<ref name="TransportFringe">{{Cite news|last1=Tomazin|first1=Farrah|date=14 January 2008|url=http://www.theage.com.au/news/national/public-transport-makes-inroads-but-not-beyond-the-fringe/2008/01/13/1200159277533.html|title=Public transport makes inroads, but not beyond the fringe|newspaper=[[The Age]]|accessdate=08-10-2010 | location=Melbourne}}</ref> ೨೦೦೬ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವು ೨೦%ಗೂ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="TransportFringe" /> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ೧೮೫೦ರ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್ ಶಕೆಯಿಂದ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಹಾಗು ಇಂದು ಉಪನಗರದ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ೧೬ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ೨೦೦ ಉಪನಗರ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಸಿಟಿ ಲೂಪ್ ನಿಂದ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾಗಶಃ, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್(ಹಾಡಲ್ ಗ್ರಿಡ್) ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೆಟ್ರೋ ವಿಭಾಗದ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಲಿನ್ಡರ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಶನ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಇದು ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ ಹಾಗು ಸಭೆ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>[http://www.nla.gov.au/pict/list/vicgovrail.html ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಅಂಡ್ ಸೀನ್ಸ್ ಇನ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ 1925–1926 ಫ್ರಮ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ರೈಲ್ವೇಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112112012/http://www.nla.gov.au/pict/list/vicgovrail.html |date=12 ಜನವರಿ 2008 }} ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ</ref> ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಗರವು ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಿಡ್ನಿ ಹಾಗು [[ಅಡಿಲೇಡ್|ಅಡಿಲೈಡ್]] ಗೆ ಹಾಗು ಅದರಾಚೆಗೂ ನೇರವಾದ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಅಂತಿಮ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸದರನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸ್ಟೇಶನ್. ೨೦೦೮-೨೦೦೯ರ ವಿತ್ತ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ೨೧೩.೯ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ರೈಲ್ವೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{ cite news | first = Natalie | last = Marshall | title = Train travel up, record increase in tram use | date= 19 August 2009 | url = http://www.theage.com.au/national/train-travel-up-record-increase-in-tram-use-20090819-epsf.html | publisher = Fairfax | accessdate = 23 July 2010 | location=Melbourne}}</ref> ಹಲವು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು, ಸಮರ್ಪಿತ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗು ರೈಲು ಚದರಗಜಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕುಸಾಗಣೆಗೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Melbourne-C2-class-tram-Mulhouse.jpg|thumb|ಲಾ ಟ್ರೋಬೆ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಡೇವ್ TSL ಬಾಡಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳದ C2 ವರ್ಗದ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಟ್ರ್ಯಾಮ್]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref name="DOT_tram"/><ref name="railpage">{{cite web|url=http://www.railpage.org.au/tram/melbhist.html|title=Melbourne's Tram History|publisher=railpage.org.au|accessdate=28 September 2008}}</ref> ಇದು ನಗರದಲ್ಲಿ ೧೮೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಭೂಮಿ ಬೆಲೆಯ ಏರಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಸರಿಸುಮಾರು ೧೭೮ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಸನ್ ೪ ಜೂನ್ ೨೦೦೯: [https://web.archive.org/web/20090905051117/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,25585557-661,00.html ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಪೆಟ್ರೋನೆಜ್ ಗ್ರೋಸ್ 13.2 ಪರ್ಸೆಂಟ್ ಇನ್ ಏ ಇಯರ್]</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಏಕೈಕ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಇದು ೨೯ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ೧೫ ಲೈನುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿಭಾಗಗಳು ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೂ ಸಹ ಇವೆ, ಆದರೆ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿವೆ ಅಥವಾ ಹಗುರ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರಂಪರಿಕ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ಗಳು ಉಚಿತವಾಗಿ ನಗರ ವಲಯದೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಪಾರಂಪರಿಕ ಹೋಟೆಲು ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ಗಳು ಸಂಜೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="Metlink1">{{cite web|url=http://www.metlinkmelbourne.com.au/|title=Metlink&nbsp;— Your guide to public transport in Melbourne and Victoria|publisher=Metlink-Melbourne|accessdate=5 October 2008|archive-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802105908/http://www.metlinkmelbourne.com.au/content/download/824/4328/version/4/file/Melbourne.pdf|url-status=dead}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಹುತೇಕ ೩೦೦ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ರೈಲ್ವೆ ಹಾಗು ಹಗುರ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳ ನಡುವೆ ಉಂಟಾಗುವ ಅಂತರವನ್ನು ಭರಿಸಲು ಹೊರವಲಯದ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Metlink1"/><ref name="Buses">{{cite web|url=http://www.getting-around-melbourne.com.au/melbourne-buses.html|title=Melbourne Buses|publisher=getting-around-melbourne.com.au|accessdate=5 October 2008|archive-date=17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917050105/http://www.getting-around-melbourne.com.au/melbourne-buses.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ೮೬.೭ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಬಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದು ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.doi.vic.gov.au/DOI/DOIElect.nsf/$UNIDS+for+Web+Display/E16901B882CF37B9CA25744000831A72/$FILE/2008BudgetFactSheet-Patronage.pdf |title=ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ - ಪೆಟ್ರೋನೆಜ್ ಗ್ರೋಥ್ |access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-date=30 ಜುಲೈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730175349/http://www.doi.vic.gov.au/DOI/DOIElect.nsf/$UNIDS+for+Web+Display/E16901B882CF37B9CA25744000831A72/$FILE/2008BudgetFactSheet-Patronage.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Melbourne--swanston-dock-container-ships.jpg|thumb|left|300px|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಂದರು, ಸ್ವಾನ್ಸ್ಟನ್ ಡಾಕ್]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಡಗು ಸಾಗಣೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಧಾರಕ ಹಾಗು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾದ ಕಾರ್ಗೋ ಬಂದರಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡವಾದುದು ಸಹ ಆಗಿದೆ. ಬಂದರು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ೧೨ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷ ಹಡಗು ಧಾರಕಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿತ್ತು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಖಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ.<ref name="pom"/> ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೇಶನ್ ಪಿಯೆರ್ ನೌಕಾಯಾನ ಹಡಗುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಹಡಗು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಆಫ್ ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾ ದೋಣಿಗಳು ಬಾಸ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ನ್ನು ದಾಟಿ ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ.<ref name="Tasy">{{cite web|url=http://www.spiritoftasmania.com.au/|title=Spirit of Tasmania&nbsp;— One of Australia's great journeys|publisher=TT-Line Company Pty Ltd|accessdate=5 October 2008}}</ref> ದೋಣಿಗಳು ಹಾಗು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುವ ವಾಹನಗಳು ಯಾರ್ರ ನದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಲಂಗರುದಾಣದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಯಾರ್ರ ಹಾಗು ಪೋರ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನವರೆಗೂ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Melbourne Airport T1 with Qantas and Jetstar jets.jpg|thumb|ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಾಲ್ಕು ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಟುಲ್ಲಮರೀನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು, ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗು ದೇಶೀಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು, ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನಗಳಾದ ಜೆಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ಹಾಗು ಟೈಗರ್ ಏರ್ ವೇಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಗೆ ತವರಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಸರಕುಸಾಗಣೆ ವಿಮಾನಗಳಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಏರ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ಹಾಗು ಟಾಲ್ ಪ್ರಿಯಾರಿಟಿಗೂ ಸಹ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಕಾಂಟಾಸ್ ಹಾಗು ವರ್ಜಿನ್ ಬ್ಲ್ಯೂಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹಾಗು ಗೀಲಾಂಗ್ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಅವಲೋನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು, ಜೆಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ನ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಹಾಗು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿ ಕೇವಲ ಬಸ್ ಗಳು ಹಾಗು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ರೋಗಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಗಣೆಗಾಗಿ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಸಹ ದೊರಕುತ್ತವೆ.<ref>http://www.vibha.info {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 }} ಏರ್ ಆಂಬುಲೆನ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಂದು ಮಹತ್ವವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಾಯುಯಾನ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ, ಮೂರಬ್ಬಿನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಇದು ನಗರದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗು ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತವದ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಎಸ್ಸೆನ್ಡನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಇದು ಒಂದೊಮ್ಮೆ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಾಯುಯಾನ ಹಾಗು ಕೆಲವು ಕಾರ್ಗೋ ವಿಮಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="EssendonAir">{{cite web|url=http://www.essendonairport.com.au/|title=Essendon Airport|publisher=Essendon Airport Pty Ltd|accessdate=5 October 2008|archive-date=14 ಜೂನ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120614043629/http://www.essendonairport.com.au/|url-status=dead}}</ref> ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸೈಕಲ್ ಹಂಚಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿತು<ref>[http://www.theage.com.au/victoria/share-scheme-out-of-the-blocks-for-city-cyclists-20100531-wrcy.html ಕ್ಲೇ ಲುಕಾಸ್: ''ಶೇರ್ ಸ್ಕೀಮ್ ಔಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ಲಾಕ್ಸ್ ಫಾರ್ ಸಿಟಿ ಸೈಕ್ಲಿಸ್ಟ್ಸ್'' ] ದಿ ಏಜ್ ೧ ಜೂನ್ ೨೦೧೦. ೧೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>, ಇದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ಸೈಕಲ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. === ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳು === [[File:Sugarloaf Reservoir.jpg|thumb|ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹಿಲ್ಲ್ಸ್ ಎಂಬ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶುಗರ್ ಲೋಫ್ ಜಲಾಶಯ (2007ರಲ್ಲಿ), ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿರುವ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ]] {{Main|Energy in Victoria}} ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ವಾಟರ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗು ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಿನ ಶೇಖರಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಹಾಗು ಇದು ವೊಂಥಗ್ಗಿ ಡಿಸಲನೈಸೆಶನ್ ಸ್ಥಾವರ ಹಾಗು ನಾರ್ತ್-ಸೌತ್ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನೀರನ್ನು, ಗ್ರೇಟರ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಗೆ ಹಾಗು ಅದರಾಚೆಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಜಲಾಶಯಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯ, ಥಾಮ್ಸನ್ ರಿವರ್ ಜಲಾಶಯವು, ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ೬೦%ರಷ್ಟು ನೀರಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.melbournewater.com.au/content/water/water_storages/water_storages.asp?bhcp=1 |title=Dam Water Storage Levels |author=Melbourne Water |publisher=www.melbournewater.com.au |accessdate=18 July 2008 |archive-date=27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027040839/http://www.melbournewater.com.au/content/water/water_storages/water_storages.asp?bhcp=1 |url-status=dead }}</ref>, ಅಪ್ಪರ್ ಯಾರ್ರ ಜಲಾಶಯ ಹಾಗು ಕಾರ್ಡೀನಿಯಾ ಜಲಾಶಯದಂತಹ ಸಣ್ಣ ಜಲಾಶಯಗಳು ದ್ವಿತೀಯಕ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅನಿಲವನ್ನು SP ಆಸ್ನೆಟ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಐದು ವಿತರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತವೆ: * ಸಿಟಿಪವರ್ ಇದು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ CBD, ಹಾಗು ಕೆಲ ಇತರ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ * ಪವರ್ ಕೋರ್, ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಹೊರವಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ <sub>(ಸಿಟಿಪವರ್ ಹಾಗು ಪವರ್ ಕೋರ್ ಗಳು ಒಂದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ)</sub> * ಜೆಮೆನ, ಇದು ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ಉಪನಗರಗಳ ಒಳಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಎನರ್ಜಿ, ಇದು ಪೂರ್ವದ ಒಳಪ್ರದೇಶಗಳು, ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಉಪನಗರಗಳು ಹಾಗು ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಟನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ * SP ಆಸ್ನೆಟ್ ಇದು ಪೂರ್ವ ಹೊರವಲಯದ ಎಲ್ಲ ಉಪನಗರಗಳು ಹಾಗು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Citation needed|date=March 2011}} ಹಲವಾರು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಗೆ ಭೂಸದೃಶ ಹಾಗು ಮೊಬೈಲ್ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹಾಗು ವೈರ್ ರಹಿತ ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌ == * ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಪರಾಧಗಳು * ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಶಿಕ್ಷಣ * ಮೆಲ್ವೆ - ಸ್ಥಳೀಯ ರಸ್ತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹಾಗು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ನಿರ್ದೇಶಿಕೆ. * ಹುಕ್ ಟರ್ನ್ – ನಗರದ ಒಳಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕುಶಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ. '''ಪಟ್ಟಿಗಳು:''' * ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ * ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಉಪನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಬಗ್ಗೆ ರಚಿಸಲಾಗಿರುವ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಸ್ಮಾರಕಗಳೆಂದು ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳು * ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ * ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌ == <div class="reflist4" style="height:440px;overflow:auto;padding:3px"> {{Reflist|colwidth=30em}} </div> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == {| | style="vertical-align:top; font-size:90%;"| * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ |ಕಡೆಯದು=ಬೆಲ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಆಗ್ನೆಸ್ ಪಟೋನ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ಜಾನ್ ಬ್ಯಾಟ್ಮನ್'ಸ್ ವಿಲ್ಲೇಜ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಕಾಸ್ಸೇಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ,|ಸ್ಥಳ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವಿಕ್ |ವರ್ಷ=1965|ಪುಟ=178}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಬೋಲ್ಡ್ರೆವುಡ್ |ಮೊದಲನೆಯದು=ರಾಲ್ಫ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಓಲ್ಡ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಮೆಮರೀಸ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಮ್ಯಾಕ್ಮಿಲನ್ ಹಾಗು ಸಂಸ್ಥೆ|year=1896|ಪುಟಗಳು=259 ಪುಟಗಳು}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಬೋರ್ಥ್ವಿಕ್ಕ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಜಾನ್ ಸ್ಟೆಫನ್|ಸಹಬರಹಗಾರರು=ಡೇವಿಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಗೊನಿಗಲ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಒಳಸೂಚಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಕೆ: ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಪ್ರೆನ್ಟಿಸ್ ಹಾಲ್ ಪ್ರವಾಸ|ವರ್ಷ=1990|ಪುಟ=247|isbn=0134677137, 9780134677132}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಬ್ರಿಗ್ಗ್ಸ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಜಾನ್ ಜೋಸೆಫ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=The ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಇನ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿ ಆಫ್ ಡರ್ಬಿ: ಇನ್ಕ್ಲೂಡಿಂಗ್ ಬಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ನೋಟಿಸಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕೋಕ್, ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ಹಾಗು ಹಾರ್ಡಿನ್ಗೆ ಕುಟುಂಬಗಳು|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಬೆಮ್ರೋಸ್ &amp; ಸನ್|ವರ್ಷ=1852|ಪುಟ=205}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಬ್ರೌನ್-ಮೇ|ಮೊದಲನೆಯದು=ಆಂಡ್ರ್ಯೂ|ಸಹಬರಹಗಾರರು=ಶುರ್ಲೀ ಸ್ವೈನ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ದಿ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ|ಸ್ಥಳ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್, ವಿಕ್ |ವರ್ಷ=2005|ಪುಟ=820}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಕಾರ್ರೋಲ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಬ್ರಯಾನ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ಆನ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೆಟೆಡ್ ಇತಿಹಾಸ|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಲ್ಯಾನ್ಸ್ಡೌನ್ |ವರ್ಷ=1972|ಪುಟ=128|isbn=0701801956, 9780701801953}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಸೆಸಿಲ್|first=ಡೇವಿಡ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಬಾಬ್ಸ್-ಮೆರ್ರಿಲ್ |ವರ್ಷ=1954|ಪುಟ=450}} * ಕಾಲಿನ್ಸ್, ಜಾಕ್; ಲೆಟೀಜಿಯಾ ಮೊಂಡೆಲ್ಲೋ; ಜಾನ್ ಬ್ರೆಹೆನೆಯ್; ಟಿಮ್ ಚಿಲ್ಡ್ಸ್(೧೯೯೦), ''ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್. ಒಂದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿ", ಬಿಗ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ರೋಡ್ಸ್, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್. ISBN ೦-೯೫೭೯೬೨೪-೦-೧ * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಕೂಟೆ|ಮೊದಲನೆಯದು=ಮರೀ|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ದಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಬುಕ್: ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನೌ|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ಸ್ಟೈಲ್ ಬುಕ್ಸ್ |ವರ್ಷ=2009,2003|ಪುಟ=356|isbn=9780975704745}} * ಡೇವಿಡ್ಸನ್, ಜಿಮ್(ಸಂಪಾದಕರು.)(೧೯೮೬), ''ದಿ ಸಿಡ್ನಿ-ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಪುಸ್ತಕ'', ಅಲ್ಲೆನ್ ಅಂಡ್ ಅನ್ವಿನ್, ಉತ್ತರ ಸಿಡ್ನಿ, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್. ISBN ೦-೮೬೮೬೧-೮೧೯-೫ * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಲೆವಿಸ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಮೈಲ್ಸ್ ಬಣ್ಣಟೈನ್|ಸಹಬರಹಗಾರರು=ಫಿಲಿಪ್ ಗೋಡ್, ಅಲನ್ ಮೈನೆ|ಇತರರು= |ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ದಿ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=[[ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್]]|ವರ್ಷ=1994|ಸಂಚಿಕೆ=2nd|isbn=0949624713, 9780949624710}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ಮ್ಯಾಕ್ಕ್ಲೈಮಾಂಟ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ಡೇವಿಡ್|ಸಹಬರಹಗಾರರು=ಮಾರ್ಕ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಲೋನ್ಲಿ ಪ್ಲ್ಯಾನೆಟ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಲೋನ್ಲಿ ಪ್ಲ್ಯಾನೆಟ್|ವರ್ಷ=2000|ಪುಟಗಳು=200 ಪುಟಗಳು|isbn=1864501243, 9781864501247|url=https://books.google.com/?id=1pwGAAAACAAJ&amp;dq=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್}} * {{ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಪುಸ್ತಕ|ಕಡೆಯದು=ನೆವ್ನ್ಹಮ್|ಮೊದಲನೆಯದು=ವಿಲಿಯಂ ಹೆನ್ರಿ|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಮೆಲ್ಬರ್ನ್: ದಿ ಬಯೋಗ್ರಾಫಿ ಆಫ್ ಏ ಸಿಟಿ|ಪ್ರಕಾಶಕ=F. W. ಚೆಶೈರ್|ವರ್ಷ=1956|ಪುಟಗಳು=225 ಪುಟಗಳು}} * ಓ'ಹನ್ಲೋನ್, ಸೀಮಸ್ ಹಾಗು ತಂಜಾ ಲುಕ್ಕಿನ್ಸ್ (ಸಂಪಾದನೆ)(೨೦೦೫), ''ಗೋ! ಮೆಲ್ಬರ್ನ್‌ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇನ್ ದಿ ಸಿಕ್ಸ್ಟೀಸ್'', ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್, ಬೆಕನ್ಸ್ಫೀಲ್ಡ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ. '' ''ISBN ೦-೯೧೧೧೧೯-೪೩-೪.'' * {{Cite book|last=Priestley|first=Susan|title=South Melbourne: A History|publisher=Melbourne University Press|year=1995|page=455|isbn=0522846645, 9780522846645}} * {{Cite book|last=Tout-Smith|first=Deborah (ed.)|title=Melbourne: A city of stories|publisher=Museum Victoria|year=2009|pages=114 pages|isbn=9780980381375}} |} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ == {{Sister project links}} {{Commons category}} * [http://www.emelbourne.net.au/ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.melbourne.vic.gov.au/ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಗರ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * {{wikivoyage|Melbourne}} * [http://www.visitmelbourne.com/ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸ ಮಂಡಳಿ ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.unaavictoria.org.au/pages/home.php/ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ವಿಭಾಗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423000947/http://www.unaavictoria.org.au/pages/home.php |date=23 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 }} {{Navboxes |list = {{Melbourne}} {{Melbourne landmarks}} {{Melbourne events}} {{Australian topics}} {{AustralianCapitalCities}} {{Cities of Australia}} {{Cities of Victoria}} {{LGAMelbourne}} {{Olympic Summer Games Host Cities}} {{Commonwealth Games Host Cities}} {{Parks in Melbourne}} {{Theatres in Melbourne}} {{MuseumVictoria}} {{Zoos of Melbourne}} {{MelbourneTramNavbox}} {{MelbournePublicTransport}} }} {{Use dmy dates|date=August 2010}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕರಾವಳಿ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದ ಒಲಂಪಿಕ್ ಆಟಗಳ ಆತಿಥೇಯ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೆಲ್ಬರ್ನ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಬಂದರು ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] jwusn5y96z4649q45eiav84jlzfc9ng 0 29900 1379651 1377968 2026-08-09T21:50:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379651 wikitext text/x-wiki {{Infobox| above = B-boying | abovestyle = background-color: LightBlue | subheader = <small></small> | image1 = [[File:Breakdancer - Faneuil Hall.jpg|200px]] | caption1 = A b-boy performing in Faneuil Hall, Boston, MA. | label2 = Genre | data2 = [[Hip-hop dance]] | label3 = Inventor | data3 = N/A - Street dancers from New York City | label4 = Year | data4 = 1970s | label5 = Country | data5 = United States | label6 = Competitions | data6 = [[Battle of the Year]]<br/>[[International Breakdance Event|The Notorious IBE]]<br />[[R-16 Korea]]<br/>[[Red Bull BC One]] }} ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "'''ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್''' " ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್''' ಮೊದಲಿಗೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರ ಪೈಕಿ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಶೈಲಿಯ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ (ಬೀದಿ ನೃತ್ಯ)ದ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ; ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಯುವಕರಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Schloss">{{cite book| author = Schloss, Joseph| title = Foundation: B-boys, B-girls, And Hip-Hop Culture In New York| year = 2009| publisher = Oxford University Press}}</ref>{{Rp|125, 141, 153}} ಈ ನೃತ್ಯವು ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ''ಟಾಪ್ ರಾಕ್'', ''ಡೌನ್ ರಾಕ್'', ''ಶಕ್ತ ಚಲನೆಗಳು'' ಮತ್ತು ''ಸ್ಥಬ್ಧ/ಅತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು(ಸೂಯಿಸೈಡ್) ಗಳು''. ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ಇತರ ರೀತಿಯ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತದ ವಿರಾಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲೆಂದೇ ಮರುಸಂಕಲಿತವಾದ ಸಂಗೀತದ ನುಡಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಗೆ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತವೇ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ನಿರ್ಬಂಧವೇನಿಲ್ಲ; ಸಂಗೀತದ ವೇಗ ಮತ್ತು ರೀತಿಗಳು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾದರೆ ಯಾವ ವಿಧದ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾದರೂ ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗುವವರನ್ನು ಬಿ-ಬಾಯ್, ಬಿ-ಗರ್ಲ್ ಅಥವಾ ಬ್ರೇಕರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನೃತ್ಯಪಟುಗಳು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಥವಾ ''ಕ್ರೂ(ಗುಂಪು)ಗಳ'' ನಡುವಣ ಔಪಚಾರಿಕ ಅಥವಾ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ನೃತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ''ಕದನಗಳು'' ಏರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ "ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಾದರೂ, "ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್" ಮತ್ತು "ಬ್ರೇಕಿಂಗ್" ಎಂಬ ಪದಗಳು ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲ ಪದಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ನೃತ್ಯಶೈಲಿರ ಹರಿಕಾರರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಹಾಗೂ ಇದರಲ್ಲಿ ನುರಿತ ಪಟುಗಳು ಈ ಪದಗಳನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬಯಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="freshest">{{cite video| people = Israel (director)| title = The Freshest Kids: A History of the B-Boy| medium = DVD | publisher = QD3 Entertainment| location = USA|date = 2002}}</ref><ref name="globe">{{cite news| title = The ascent of hip-hop: A historical, cultural, and aesthetic study of b-boying (book review of Joseph Schloss' "Foundation")| author = Adam Mansbach| date=24 May 2009| work = [[The Boston Globe]] | url = http://www.boston.com/ae/books/articles/2009/05/24/the_ascent_of_hip_hop/}}</ref> ==ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳು== "ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್" ಪದವು ಜನಜನಿತವಾದರೂ, ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾದವರು ಈ ಪದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕಲಿತವರನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಸಹ "ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸರ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು.<ref name="Schloss" />{{Rp|61}} ಈ ನೃತ್ಯಗಾರರನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪದಗಳೆಂದರೆ 'ಬಿ-ಬಾಯ್ಸ್', 'ಬಿ-ಗರ್ಲ್ಸ್' ಮತ್ತು 'ಬ್ರೇಕರ್ಸ್' ಎಂಬ ಪದಗಳು. ಹೆರ್ಕ್ ರ ಬ್ರೇಕ್ ಗಳಿಗೆ ನೃತ್ಯವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪಟುಗಳನ್ನು 'ಬಿ-ಬಾಯ್ಸ್' ಮತ್ತು 'ಬಿ-ಗರ್ಲ್ಸ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರ ನೃತ್ಯವನ್ನು "ಬ್ರೇಕಿಂಗ್" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಬ್ರೇಕ್ ಬೀಟ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದು ಎಂಬುದು ವಿದಿತವೇ ಆದರೂ, ಹೆರ್ಕ್ "ಬ್ರೇಕಿಂಗ್" ಎಂದರೆ "ಉದ್ರೇಕಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ", "ಉತ್ಸಾಹಭರಿತವಾಗಿ ಆಡುವಿಕೆ" ಅಥವಾ "ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡುವಿಕೆ" ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳೂ ಆ ಕಾಲದ ಬೀದಿ ಅನ್ಯೋಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಕೋಲ್ ಹೆರ್ಕ್, ಇಸ್ರೇಲ್ ನಲ್ಲಿ (ನಿರ್ದೇಶಕ), ದ ಫ್ರೆಷೆಸ್ಟ್ ಕಿಡ್ಸ್, QD೩, ೨೦೦೨.</ref> ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಬ್ರೇಕರ್ಸ್ ನ ಬಿ-ಬಾಯ್ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ ಮೈಕಲ್ ಹಾಲ್ಮನ್ ಈ ನರ್ತಕರನ್ನು "ಬ್ರೇಕರ್ಸ್" ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="freshest" /> ರಾಕ್ ಸ್ಟೆಡಿ ಕ್ರೂ ತಂಡದ ಫ್ರಾಸ್ಟಿ ಫ್ರೀಝ್ "ನಾವು ಬಿ-ಬಾಯ್ಸ್ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದೇವೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಹರಿಕಾರರಾದ ಆಫ್ರಿಕಾ ಬಂಬಾಟಾ "ಬ್ರೇಕ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಿ-ಬಾಯ್ಸ್ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ… ಅಥವಾ ಬ್ರೇಕ್ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯರನ್ನು ಬಿ-ಗರ್ಲ್ಸ್ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="freshest" /> ಅಲ್ಲದೆ, ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೋ "ಜೋ ಜೋ" ಟೋರೆಸ್ (ರಾಕ್ ಸ್ಟೆಡಿ ಕ್ರೂ ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ), ರಾಕ್ ಸ್ಟೆಡಿ ಕ್ರೂ ನ ಮಿಸ್ಟರ್ ಫ್ರೀಝ್ ಮತ್ತು ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ರಾಪರ್ ಗಳಾದ ಬಿಗ್ ಡ್ಯಾಡಿ ಕೇನ್ <ref>[151] ^ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್, ಪಾಲ್, ೨೦೦೯, ಹೌ ಟು ರಾಪ್: ದಿ ಆರ್ಟ್ &amp; ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ MC, ಚಿಕಾಗೋ ರಿವ್ಯೂ ಪ್ರೆಸ್, ಪುಟ. ೩೦೨.</ref> ಮತ್ತು ಟೆಕ್ N೯ne ಸಹ "ಬಿ-ಬಾಯ್" <ref name="freshest" /> ಪದವನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[151] ^ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್, ಪಾಲ್, ೨೦೦೯, ಹೌ ಟು ರಾಪ್: ದಿ ಆರ್ಟ್ &amp; ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ MC, ಚಿಕಾಗೋ ರಿವ್ಯೂ ಪ್ರೆಸ್, ಪುಟ. ೨೯೩.</ref> ರಾಪರ್ ಗಳಾದ ರನ್-ಡಿಎಂಸಿಯ ಕೆಆರ್ಎಸ್ - ಒನ್, ತಾಲಿಬ್ ಕ್ವೆಲಿ, ಮಾಸ್ ಡೆಫ್, ಮತ್ತು ಡ್ಯಾರಿಲ್ ಮೆಕ್ಡೇನಿಯಲ್ಸ್ ''[[The Freshest Kids: A History of the B-Boy|ದ ಫ್ರೆಷೆಸ್ಟ್ ಕಿಡ್ಸ್]]'' ಎಂಬ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ತೆಗೆದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ನರ್ತನದ ನಿಜವಾದ/ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು "ಬ್ರೇಕಿಂಗ್" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆಫ್ರಿಕಾ ಬಂಬಾಟಾ, ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡ್ಡಿ, ಮೈಕಲ್ ಹಾಲ್ಮನ್, ಫ್ರಾಸ್ಟಿ ಫ್ರೀಜ್ ಮತ್ತು ಜೋ ಜೋ ಮೂಲ ಪದವಾದ "ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್" ಅನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="freshest" /> ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣರು "ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್" ಎನ್ನುವುದು ಮಾಧ್ಯಮದವರು<ref name="Schloss" />{{Rp|58}}<ref name="freshest" /> ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ಬಳಸಿದ ಪದವೆಂದೂ, ಅದು ಈ ನೃತ್ಯಕಲೆಯ ಅನುಚಿತ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆಂದೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref name="Schloss" />{{Rp|60}}<ref name="freshest" /> <center> {| ಶ್ರೇಣಿ="ಕುಸಿಯದ (ಮಡಚದಿರುವ) ವಿಕಿಟೇಬಲ್" ಶೈಲಿ ="ಬಿಳಿ-ಅಂತರ:ಮಡತೆ; ಬರಹ-ಹೊಂದಿಸುವಿಕೆ:ಮಧ್ಯ" ಅಗಲ = "90%" ಅಂಚು="1" |- ! ಮೂಲ ಹೇಳಿಕೆ |- |[[ಕ್ರೇಝಿ ಲೆಗ್ಸ್ (ನರ್ತಕ)|ಕ್ರೇಝಿ ಲೆಗ್ಸ್]];<br/> [[ರಾಕ್ ಸ್ಟೆಡಿ ಕ್ರೂ]] | "ನಾನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ’77 ರಲ್ಲಿ ಈ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು… ’81, ’82, ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮವು ಇದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ‘ಬ್ರೇಕ್-ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ನಾನೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಬ್ರೇಕ್-ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೆ."<ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಹೆಸರು=ಫ್ರೆಷೆಸ್ಟ್/> |- |ಆಕ್ಷನ್;<br/> [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಬ್ರೇಕರ್ಸ್]] |"ನಿಜ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ತಪ್ಪೂ ಇದೆ… ನಾವು ನರ್ತಿಸುತ್ತಾ, ನರ್ತನದ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನೇ ಕೈಗೊಂಡಾಗ, ಜನರು 'ಓ, ನೀವು ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳು' ಎಂದಾಗ - ನಾವು ಅವರ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ."<ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಹೆಸರು=ಫ್ರೆಷೆಸ್ಟ್/> |- |ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೋ "ಜೋ ಜೋ" ಟೋರೆಸ್; ರಾಕ್ ಸ್ಟೆಡಿ ಕ್ರೂ |"ಬಿ-ಬಾಯ್ಸ್… ಅದೇ ಈ ಡ್ಯಾನ್ಸ್, ಜನರು ಇದನ್ನು 'ಬ್ರೇಕ್-ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಇದಕ್ಕೊಂದು ವೃತ್ತಿನಾಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರಷ್ಟೆ, ಆದರೆ ಇದರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಬಿ-ಬಾಯ್ ಎಂದೇ ಹಾಗೂ ಯಾರು ಅದನ್ನು ನೈಜವಾಗಿರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಅದನ್ನು ಬಿ-ಬಾಯ್ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ."<ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಹೆಸರು=ಫ್ರೆಷೆಸ್ಟ್/> |- |[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೇಡಿಯೋ|NPR]] |"ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇನ್ನಿಲ್ಲವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಬಿ-ಬಾಯ್ ( MC, DJ, ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) ಸಚೇತನವಾಗಿದೆ. ಈ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲೇ ಈ ನೃತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿದ್ದವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಎಂದೇ ತಿಳಿದು ಇಂದೂ ಈ ನೃತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿರುಚಿ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವು ಜೀವಂತವೂ ಹಾಗೂ ಸೊಗಸಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತಹುದೂ ಆಗಿದೆ."<ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಹೆಸರು =npr>{{ಸೈಟ್ ವೆಬ್ |ಶೀರ್ಷಿಕೆ = ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್, ಸ್ಥಾಪನಾಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದದ್ದು |url=http://www.npr.org/ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು/ಕಥೆ/story.php?storyId=1151638 |ದಿನಾಂಕ= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2002 |ಉದ್ಯೋಗ=NPR.org |ಪ್ರಕಾಶನ=[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೇಡಿಯೋ]] | ವೆಬ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ =2010-05-28}}</rಉಲ್ಲೇಖef> |- |[[ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್]] | "ಪಾಠ ಒಂದು: ಅದನ್ನು ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಡಿ. ರಾಪ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ನ ದೃಢ ವಿಸ್ತೃತತೆಗೆ ಚಲನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿಯೂ, ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಕಲೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿಯಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನ ನರ್ತನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯನ್ನು ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಎಂದು ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ."<ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಹೆಸರು=ಗ್ಲೋಬ್/> |- |[[ದಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬೂಗಾಲೂಸ್]] |"೮೦' ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಬೀದಿನೃತ್ಯವು ಸ್ಫೋಟಕದಂತೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದಾಗ, ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಪ್ಪಾದ "ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್" ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದವು; ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ತಾವು ಕಂಡ ಹಲವಾರು ಬೀದಿನೃತ್ಯಗಳ ಶೈಲಿಗಳಿಗೆ ಇದೇ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸಿದವು. ಈ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹಲವಾರು ಉಪಶೈಲಿಗಳು ಇದ್ದು, ಅವುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕುರುಹುಗಳಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಹಲವಾರು ಜನರು ಅರಿತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತವಾದ ಹೆಸರಾದ ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ನೃತ್ಯವು ಮೂಲತಃ ಪೂರ್ವತೀರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ್ದಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಬ್ರೇಕ್ ಬೀಟ್ ಗಳ ಮತ್ತು ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವವಿದ್ದಿತು."<ಆಕರ>{{ಸೈಟ್ ವೆಬ್ |ಶೀರ್ಷಿಕೆ = 'ಫಂಕ್ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್' ಹಿಸ್ಟರಿ ಎಂಡ್ ನಾಲೆಡ್ಜ್ |url=http://www.electricboogaloos.com/knowledge.html |ವರ್ಷ=2008 |ಉದ್ಯೋಗ=ElectricBoogaloos.com |ಪ್ರಕಾಶನ= |ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ=2009-08-24}}</ಆಕರ> |- |ಜೋರ್ಗ್ "ಪಾಪ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಫೇಬಲ್" ಪಾಬನ್ |"ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಎಂಬ ಪದವು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪದ! ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನೃತ್ಯಗಾರರು ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಕೆಲವು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ವರದಿಗಾರರು ಈ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ತರಾತುರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತಪ್ಪು ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಪದದ ಬಳಕೆಯು ಈ ತಪ್ಪು ಪದಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ನೃತ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಹರಿಕಾರರು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಈ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಮೂಲ ಹೆಸರಾದ djfhdjgsk ಅನ್ನು, ಮೂಲಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಮೊದಲಿಗೆ ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಬಿ-ಗರ್ಲಿಂಗ್ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.."<ref name="knowledge">{{cite news |author=Jorge "Popmaster Fabel" Pabon |title=25 Things You Should Know About Hip Hop |publisher=Dancer Universe |date=September 10, 2009 |url=http://www.dance.com/mag/september-2009/118/25-things-you-should-know-about-hip-hop/4001/ |accessdate=2009-09-28 |archive-date=2012-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114133346/http://www.dance.com/mag/september-2009/118/25-things-you-should-know-about-hip-hop/4001 |url-status=dead }}</ref> |- |ಬೆಂಜಮಿನ್ "ಬಿ-ಟೆಕ್" ಚಂಗ್; ಜಬ್ಬಾವೋಕ್ಕೀಝ್ |"ಯಾರಾದರೂ ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅಲ್ಲ, ಅದು ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವರನ್ನು ತಿದ್ದುತ್ತೇವೆ."<ref>{{cite news |last=Bloom |first=Julie |title=Street Moves, in the TV Room |date=June 8, 2008 |url=https://www.nytimes.com/2008/06/08/arts/dance/08bloo.html?_r=1&pagewanted=2 |work=NYTimes.com |publisher=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |accessdate=2010-09-20}}</ref> |- |ತಿಮೋತಿ "ಪಾಪಿನ್' ಪೀಟೆ" ಸಾಲೋಮನ್; ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬೂಗಾಲೂಸ್ |"ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆಯು ತಪ್ಪು. ಈ ಪದವನ್ನು ನಾನು ಬಹಳ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಇದು ಮಾಧ್ಯಮದವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪದ. ಸರಿಯಾದ ಪದ 'ಬ್ರೇಕಿನ್', ನರ್ತಿಸುವವರು ಬಿ-ಬಾಯ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಿ-ಗರ್ಲ್ಸ್. 'ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನೃತ್ಯ ಪದಕೋಶದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಬೇಕು."<ref>{{cite news |last=Klopman |first=Alan |date=January 1, 2007 |url=http://www.dance.com/mag/january-2007/86/hiphop-jan-2007/760/ |title=Interview with Popin Pete & Mr. Wiggles at Monsters of Hip Hop – July 7–9, 2006, Orlando, Fl. |work=DancerUniverse.com |publisher=Dancer Publishing |archiveurl=https://www.webcitation.org/5q4R2fdXS?url=http://www.dance.com/mag/january-2007/86/hiphop-jan-2007/760/ |archivedate=2010-05-28 |access-date=2011-05-22 |url-status=dead }}</ref> |- |''ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ರಿಕನ್ಸ್ ಫ್ರಮ ದ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಝೋನ್'' ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು |"ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನದ ಮಹಾಪೂರವನ್ನೇ ಸೆಳೆದಾಗ ಪಾರಿಭಾಷಿಕತೆಯೂ ಸಹ ಬದಲಾಗಲಾರಂಭಿಸಿತು. 'ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್' ಎಂಬ ಪದವು ಮೊದಲಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ 'ಬರ್ನಿಂಗ್', 'ಗೋಯಿಂಗ್ ಆಫ್', 'ಬ್ರೇಕಿಂಗ್;, 'ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್' ಮತ್ತು 'ಬಿ-ಗರ್ಲಿಂಗ್' ಪದಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸುವಂತಹ ಸರ್ವಾಕರ್ಷಕ ಪದವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತುg'... ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನ ಹರಿಕಾರರು ಮೊದಮೊದಲು ಈ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದವನ್ನು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರಾದರೂ, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂಲ ಪದವನ್ನೇ ಪಟ್ಟಾಗಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 'ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್' ಪದವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಪದವೆಂದೂ, ಅದು ಈ ಕಲಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಕೃತವಾಗಿಸಿ, ಮೇಳೈಸುವಂತಹುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಹ ಪದವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು."<ref name="brk">{{cite book |last=Rivera |first=Raquel |location=New York City |page=72 |year=2003 |chapter=It's Just Begun: The 1970s and Early 1980s |title=New York Ricans from the Hip Hop Zone |publisher=Palgrave MacMillan |isbn=1403960437}}</ref> |} </center> "ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವೂ ಆಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಪಾಪಿಂಗ್, ಲಾಕಿಂಗ್, ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬೂಗಾಲೂಗಳನ್ನೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ಒಂದೇ ಎಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಂತಹ ಕೊಡೆಪದ (ಒಂದೇ ಛತ್ರಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವುದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸುವ ಏಕಪದ)ವಾಗಿದೆ.<ref name="Schloss" />{{Rp|60}}<ref name="brk" /> ಪಾಪಿಂಗ್, ಲಾಕಿಂಗ್, ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬೂಗಾಲೂಗಳು "ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್" ನ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲ. ಅವು ''ಫಂಕ್ ಶೈಲಿ'' ಗೆ ಸೇರಿದವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಗಿಂತಲೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು.<ref>{{cite news |last=Freeman |first=Santiago |title=Planet Funk |publisher=Dance Spirit Magazine |date=July 1, 2009 |url=http://www.dancespirit.com/articles/2177 |accessdate=2009-09-09 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://www.webcitation.org/5q4R2fdWC?url=http://www.dancespirit.com/articles/2177 |url-status=dead }}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೯೮೦ ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಇತರ ಪೂರ್ವಗತ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತಾದರೂ,<ref>{{cite video |people= |date=1898-04-21 |title=A Street Arab |url=http://memory.loc.gov/mbrs/lcmp002/m2a32868.mpg |format=MPG |medium=MPG |publisher=Thomas A. Edison Inc. |accessdate=2009-11-10}}</ref> ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಬೀದಿನೃತ್ಯದ ಶೈಲಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದುದು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿಯೇ. ಬೀದಿ ಮೂಲೆಯ DJಗಳು ಲಯಬದ್ಧವಾದ ಬ್ರೇಕ್ ಡೌನ್ ಭಾಗಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ "ಬ್ರೇಕ್(ವಿರಾಮ)")ಗಳನ್ನು ನರ್ತನದ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳಿಂದ ಆಯ್ದು ಒಂದರೊಡನೆ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಪೋಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.(ವಿರಾಮ ಎಂದರೆ ಹಾಡಿನ ಮಧ್ಯದ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದ ಭಾಗ). ಹೀಗೆ ಪೋಣಿಸಿದ ಲಯಬದ್ಧ ತುಣುಕುಗಳು ಅವನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಕಲನಗೊಳಿಸಲು ತಳಹದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಈ ವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ನರ್ತಕರು ತಮ್ಮ ಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಒದಗುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಸರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ತಮ್ಮ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಈ ನರ್ತನದಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಕ್ ನ ತಾಳಕ್ಕೆ ತಪ್ಪದಂತೆ ತಮ್ಮ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾ ನವೀನ ಮಾದರಿಯ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ, ಯಾವ ತಂಡದವರು ಇತರ ತಂಡವು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ/ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಚಲನೆಗಳು/ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರೋ ಆ ತಂಡವನ್ನೇ ವಿಜಯಿ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಕ್ ಸ್ಟೆಡಿ ಕ್ರೂ ಜಪಾನ್ ಗೆ ಬಂದ ಅನತಿ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಜಪಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗತೊಡಗಿತು.ಪ್ರತಿ ಭಾನುವಾರ ಬಿ-ಬಾಯ್ ಗಳು [[ಟೋಕ್ಯೊ|ಟೋಕ್ಯೋ]]ದ ಯೋಯೋಗಿ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಜಪಾನಿನ ಮೊದಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವೀ ಬ್ರೇಕರ್ ಗಳ ಪೈಕಿ ಕ್ರೇಝಿ-A ಪ್ರಮುಖರು; ಅವರು ಈಗ ರಾಕ್ ಸ್ಟೆಡಿ ಕ್ರೂ ನ ಟೋಕ್ಯೋ ವಿಭಾಗದ ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="jhop" /> ಅವರು ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಬಿ-ಬಾಯ್ ಪಾರ್ಕ್ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೂ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ೧೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಿತು; ಅವರು ಈ ನರ್ತನಶೈಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Tokyo Rock Steady Crew |url=http://www.msu.edu/~okumurak/dancers/tokyorsc.html |date= |work=msu.edu |publisher= |accessdate=2009-09-09}}</ref> ===ಅಪ್ ರಾಕ್=== ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ವಿಭಿನ್ನ ಹಾಗೂ ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಶೈಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಧಾನದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಅಪ್ ರಾಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದನ್ನು ರಾಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ರಾಕ್ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪ್ ರಾಕ್ ಒಂದು ಕೆಣಕುವ ಶೈಲಿಯ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಈ ನೃತ್ಯಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ನರ್ತಕರು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾ ಕಾದಾಡುವುದನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="knowledge" /> ಅಪ್ ರಾಕ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಗಳಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು; ಆದರೆ ಕೆಲವು ಬ್ರೇಕರ್ ಗಳು ಟಾಪ್ ರಾಕ್ ನ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಚಲನೆಗಳಾಗಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಪ್ ರಾಕ್ ನ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು ಹಾಗೂ ಈ ಚಲನೆಗಳು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು.೧/}{{Rp|138}} ಬಿ-ಬಾಯ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಅಪ್ ರಾಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ, ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಅಪ್ ರಾಕ್ ಚಲನೆಗಳಿಂದಲೇ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಈ ಚಲನೆಗಳು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಪ್ ರಾಕ್ ಕದನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪ್ ರಾಕ್ ಮೂಲತಃ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನೊಡನೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಬಾರದೆಂಬುದು ಕೆಲವು ನರ್ತಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ; ಈಗಿನ ಬ್ರೇಕರ್ ಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿಷುವ ಅಪ್ ರಾಕ್ ಚಲನೆಗಳು ಮೂಲ ಅಪ್ ರಾಕ್ ಚಲನೆಗಳಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಕೆಟ್ಟ ಅಣಕಗಳಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಮೂಲ ಅಪ್ ರಾಕ್ ಶೈಲಿಯ ಬಹಳ ಸಣ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿದೆ. ಬೀದಿಯ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಘರ್ಷಣೆಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ತುಂಬಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="npr" /> ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಣ ಕದನಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದ್ದಿತು ಎಂಬುದು ತಪ್ಪು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡೂ ವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಹುರುಳಿದೆ. ಅಪ್ ರಾಕ್ ನ ಬೇರುಗಳು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ.<ref name="csws" />{{Rp|116, 138}} ಯಾವುದೇ ವಿವಾದಗಳು ಉಂಟಾದಾಗ, ಕದನಸನ್ನದ್ಧ ಗುಂಪುಗಳ ರಣಪ್ರಮುಖರು ಅಪ್ ರಾಕ್ ಆಡತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾವ ತಂಡ ಈ ಮೊದಲ ಸುತ್ತನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೋ ಅದು ನಿಜವಾದ ಕದನವು ಎಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದಿತು.<ref>{{cite news |last=Edwards |first=Bob |title=Profile: Rerelease of the classic hip-hop documentary "Style Wars" |publisher=Morning Edition ([[NPR]]) |date=April 25, 2003 |accessdate=2009-08-22}}</ref> ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕದನಕೌತುಕದ ಬುದ್ಧಿಯು ಜಾಗೃತಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news| last=Crane |first=Debra |title=What dance needs: a hip-hop operation |publisher=The Times (UK) |date=January 23, 2006 |page=17 |url= |accessdate=2009-08-24}}</ref> "ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೀಫ್(ವಿವಾದ)ವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಈ ನೃತ್ಯವೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ನೃತ್ಯದಿಂದ ವಿವಾದವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಿತು."<ref name="knowledge" /><ref name="csws" />{{Rp|116}} ==ನೃತ್ಯಕಲಾ ಕೌಶಲಗಳು== {{details|List of breakdance moves}} ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳಿರುತ್ತವೆ: ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಟಾಪ್ ರಾಕ್, ಡೌನ್ ರಾಕ್, ಶಕ್ತ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು {0}ಸ್ಥಬ್ಧ/ಅತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು(ಸೂಯಿಸೈಡ್) ಗಳು ಸಹ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. [[File:Downrock.jpg|thumb|right|250px|ಮಾಸ್ಕೋದ ಒಂದು ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಡೌನ್ ರಾಕ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ಬಿ-ಬಾಯ್.]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಂತ ಭಂಗಿಯಿಂದ (ಸ್ಥಾನದಿಂದ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು '''ಟಾಪ್ ರಾಕ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೃತ್ಯಪಟುಗಳು ಹಲವಾರು ಸಾರಿ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನ ಇತರ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಟಾಪ್ ರಾಕ್ ಗೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಇತರ ವಿಧಗಳಿಗೆ ಸುಳಿದರೂ ಸಹ, ಟಾಪ್ ರಾಕ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಮೊದಲನೆಯ ನರ್ತನಶೈಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಟಾಪ್ ರಾಕ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹಾಕುವ ಕ್ರಮಗಳಿದ್ದು ನರ್ತಕನ ಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ (ಎಂದರೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ, ಶಾಂತ, ಉದ್ವಿಗ್ನ, ಇತ್ಯಾದಿ ಭಾವಗಳು) ಈ ನರ್ತನಕ್ರಮವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ನರ್ತಕನು ಪರಿಶುದ್ಧತೆ, ಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಬಿ-ಬಾಯ್ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರೆಗೆ ಟಾಪ್ ರಾಕ್ ನ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ನೃತ್ಯವೂ ಟಾಪ್ ರಾಕ್ ಆಗಬಹುದು. ಟಾಪ್ ರಾಕ್ ಪಾಪಿಂಗ್, ಲಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ನಂತಹ ಶೈಲಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಸೆಳೆಯಲು ಪೂರಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ನೃತ್ಯರೂಪವಾಗಿದೆ. ಟಾಪ್ ರಾಕ್ ನಿಂದ ಡೌನ್ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಶಕ್ತ ಚಾಲನೆಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡುವುದನ್ನು ಡ್ರಾಪ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |first=Jeff |last=Chang |title=Total Chaos: The Art and Aesthetics of Hip-Hop |year=2006 |page=20 |location=New York City |publisher=BasicCivitas |ISBN=0465009093 |quote=The transition between top and floor rockin' was also important and became known as the 'drop.'}}</ref> ನರ್ತಕನನ್ನು ಕಾಲುಗಳು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೋ ಅಷ್ಟೇ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೈಗಳೂ ಆಧಾರವಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ನರ್ತಕನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಚಲನಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವಂತಹ ನೃತ್ಯದ ವರ್ಣನೆಯೇ (ಆ ನೃತ್ಯವೇ) '''ಡೌನ್ ರಾಕ್''' (ಇದನ್ನು "ಫುಟ್ ವರ್ಕ್" ಅಥವಾ "ಫ್ಲೋರ್ ವರ್ಕ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಡೌನ್ ರಾಕ್ ನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯದ ತಳಹದಿಯಾದ ಆರು-ಹೆಜ್ಜೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಅದರ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಮೂರು-ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಚಲನಗಳು ಇದ್ದು ಇವು ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ನಾವೀನ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ. ಮೂಲ ಡೌನ್ ರಾಕ್ ಅನ್ನು ಕೇವಲ ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಯೇ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣ ರೀತಿಯ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಒಂದರಲ್ಲೊಂದರಂತೆ ''ಬೆಸೆಯುವ'' ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಮಂಡಿಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ಶಕ್ತ ಚಲನೆಗಳು''' (ಪವರ್ ಮೂವ್ ಗಳು) ಮೈಕೈ ಕಸರತ್ತಿನ ಚಲನೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವನ್ನು ಮಾಡಲು ಚಲನೆಯ ಒತ್ತಡ, ವೇಗ, ತಾಳಿಕೆ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಹತೋಟಿಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರೇಕರ್ ನ ದೇಹದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಈ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದು, ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗವು ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಚಲನಾ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ವಿಂಡ್ ಮಿಲ್ (ವಾಯುಯಂತ್ರ), ಸ್ವೈಪ್ (ಸಾರಿಸುವ ಕ್ರಮ), ಮತ್ತು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಗಿರ್ರನೆ ತಿರುಗುವಿಕೆ. ಕೆಲವು ಶಕ್ತ ಚಲನೆಗಳು ಅಂಗಸಾಧನಾ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧತಂತ್ರ(ಮಾರ್ಷಿಯಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್)ಗಳಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದಂತಹವಾಗಿವೆ. ಥಾಮಸ್ ಫ್ಲೇಯ್ರ್ ಎಂಬ ಚಲನೆಯು ಅಂಗಸಾಧನೆ (ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ಸ್)ಯಿಂದ ಪಡೆದ ಶಕ್ತ ಚಲನೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಹ್ರಸ್ವವಾಗಿ ''ಫ್ಲೇರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. '''ಸ್ಥಬ್ಧತೆಗಳು''' ವಿವಿಧ ವಿನ್ಯಾಸದ ಭಂಗಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪೈಕ್ ನಂತಹ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ನರ್ತಕ ಅಥವಾ ನರ್ತಕಿಯು ತನ್ನ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ತನ್ನ ದೇಹದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಡ್ಡಬೇಕು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ ಬಡಿತಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವುಗಳು ಬಿ-ಬಾಯ್ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಬ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಚೈನುಗಳಾಗಿ ಕೊಂಡಿ ಹಾಕಬಹುದು ಅಥವಾ "ಪೇರಿಸಬಹುದು"; ಇಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಕರ್ ಗಳು ಸ್ಥಬ್ಧತೆಯಿಂದ ಸ್ಥಬ್ಧತೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾ ಸಂಗೀತತ್ವವನ್ನೂ, ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. '''ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ''' ಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಬ್ಧತೆಗಳಂತೆಯೇ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ ಬಡಿತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ನೃತ್ಯಾಂಗದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಬ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ಬೀಳುವ ಅಥವಾ ಹತೋಟಿ ತಪ್ಪುವ ಚಲನೆಗಳಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ; ಸ್ಥಬ್ಧತೆಗಳು ಹತೋಟಿಭರಿತ ಕೊನೆಯ ಭಂಗಿಯಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬ್ರೇಕರ್ ಗಳು ತಾವು ಹತೋಟಿ ತಪ್ಪಿದಂತೆ ಗೋಚರಿಸುವ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾ ಅಂಗಾತ, ಬೋರಲು, ಇತ್ಯಾದಿ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚು ನೋವು ಉಂಟು ಮಾಡಿದಂತೆ ಭಾಸವಾದಷ್ಟೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಿಕಾರಿಯೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬ್ರೇಕರ್ ಗಳು ಅಂತಹ ಬೀಳುಗಳನ್ನು ತಮಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪೆಟ್ಟಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆಯಿಂದ ಆ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ಶಕ್ತಿ - ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಸಾದೃಶ್ಯತೆ=== ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲ್ಗೆಲಸ (ನಟನಾಕೌಶಲ) ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿನ ಕೊಡು-ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಯಾರು ನೃತ್ಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲ ಚುರುಕುತನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ "ಸ್ಟೈಲ್-ಹೆಡ್ ಗಳು" ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗಸಾಧನೆ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕೌಶಲಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಿತರಾದವರನ್ನು - ಈ ವಿದಯಗಳಿಗಾಗಿ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂತುಲಿತ ಕಾಲ್ಗೆಲಸವನ್ನೂ ಕಡೆಗಣಿಸುವವರನ್ನು - "ಪವರ್-ಹೆಡ್ ಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳನ್ನು ರೂಢೀಗತವಾಗಿ ನೃತ್ಯಪಟುವಿನ ಕೌಶಲವನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಒಂದು ವಿಧವಾದ ಕೌಶಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧವಾದ ಕೌಶಲದತ್ತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಲವು ತೋರುವಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಂಗ ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯೇ ಒಂದು ವಿಧವಾದ ಮಿಥ್ಯಾನಾಮವಾಗಿದೆ. ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನರ್ತನ "ಶೈಲಿ"ಯನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುವುದು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದುದಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಬಿ-ಬಾಯ್ ಅಥವಾ ಬಿ-ಗರ್ಲ್ ಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಪೂರ್ವ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೂ, ಆಂತರಿಕವಾಗಿಯೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಬಿ-ಬಾಯ್ ಅಥವಾ ಬಿ-ಗರ್ಲ್ ನ ಶೈಲಿಯು ತಾನು ಚಲನಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಒಂದು ನಡವಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕ್ರಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬ್ರೇಕರ್ ನ ಅಪೂರ್ವ ಶೈಲಿಯು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಟಾಪ್ ರಾಕ್ ಅಥವಾ ಡೌನ್ ರಾಕ್ ಗೆ ಆರೋಪಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಷಯವು ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವಂತಹ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ==ಸಂಗೀತ== ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಗೆ ಬೇಕಾದಂತಹ ಸಂಗೀತದ ಆಯ್ಕೆಯು ಕೇವಲ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಈ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಗತಿ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳು ಇರುವ ಯಾವುದೇ ಸಂಗೀತವಾದರೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರುಸಂಕಲನದ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ನರ್ತನವಿಧಾನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಮೂಲ ಹಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತ|ಜಾಝ್]], ಸೌಲ್, ಫಂಕ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ, ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಕೋಗಳ ಪ್ರಗತಿಪರ ಶೈಲಿಗಳಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದಂತಹವಾಗಿದ್ದವು. ಬಿ-ಬಾಯ್ ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವು ಸಂಗೀತದ ವಿರಾಮಗಳಲ್ಲಿದೆ ಅಥವಾ ಡಿಜೆಯು ವಿವಿಧ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿ ತೆಗೆದು, ಅವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ನಂರ ಅವುಗಳನ್ನು ವರ್ತುಲದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿ ಹಾಗೂ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂಗೀತದ ವೇಗವು ಪ್ರತಿ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ೧೧೦ ರಿಂದ ೧೩೫ ಬೀಟ್ಸ್ (ಬಡಿತ)ಗಳ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹದಿನಾರನೆಯ ಬಡಿತದಲ್ಲಿ ಅದಲುಬದಲಾಗಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ತಬಲಾಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಬಡಿತ(೧/೪ ಬೀಟ್ ಗಳು)ದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾದರಿ<ref name="csws" /> ಯನ್ನು ಡಿಜೆ ಕೂಲ್ ಹೆರ್ಕ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ{{Rp|79}} ; ಇದನ್ನು ನಂತರ ಬ್ರೇಕ್ ಬೀಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ==ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ== ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಇತರ ಅಂಗಗಳಾದ [[ಗೀಚುಬರಹ|ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಬರವಣಿಗೆ]], ಎಂಸೀಯಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಡೀಜೇಯಿಂಗ್ ಗಳಂತೆಯೇ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸಹ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನವಾದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಿ-ಗರ್ಲ್ಸ್ ಈ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾ ಪುರುಷಪ್ರಾಧಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಾಗೂ ಹುರುಳಿಲ್ಲದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವುದು ತಪ್ಪು, ಏಕೆಂದರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಈಗ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.೦/}<ref>{{cite web | coauthors = | title = Girl Power Dances to It's [sic] Own Groove | url = http://politicalpalace.yuku.com/forum/viewtopic/id/10152 | work = Yuku.com | accessdate = 2009-09-09 | archive-date = 2011-07-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110718150030/http://politicalpalace.yuku.com/forum/viewtopic/id/10152 | url-status = dead }}</ref> ಮಹಿಳಾ ಬ್ರೇಕರ್ ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಈ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತೊಡೆಯಲು ಪ್ರಚಾರದ ಕೊರತೆಯೂ ಒಂದು ಅಡ್ಡಗೋಡೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಫೈರ್ ಫ್ಲೈ ಎಂಬ ಪೂರ್ಣಕಾಲ ನಿರತ ಬಿ-ಗರ್ಲ್ ಹೇಳುವಂತೆ "ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ಬಹಳ ಹುಡುಗಿಯರು ಇದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತೊಂದರೆಯೆಂದರೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವವರು/ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವವರು ಮಹಿಳೆಯರು-ಮಾತ್ರ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಕದನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ."<ref>{{cite web| title = Firefly aka female breaker| work = BBC Living section| url = http://www.bbc.co.uk/leeds/features/living/breakdance/firefly.shtml |accessdate=2009-09-09}}</ref><ref>{{cite web| title = Women Get the Breaks| date = 18 March 2005 | work = The Independent: Independent News and Media| url = http://license.icopyright.net/user/viewFreeUse.act?fuid=MjEyOTQ2Mw%3D%3D |accessdate=2009-09-09}}</ref> ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು (ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಬಿ-ಬಾಯ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು) ಹೆಚ್ಚು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಹಲವಾರು ಜನರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web| coauthors = Ayanna| title = The Exploitation of Women in Hip-Hop Culture| work = MySistahs.org| url = http://www.mysistahs.org/features/hiphop.htm| accessdate = 2009-09-09| archive-date = 2011-11-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20111116132447/http://www.mysistahs.org/features/hiphop.htm| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news| last = Arce| first = Rose| title = Hip-Hop Portrayal of Women Protested| date = 4 March 2005| work = CNN| url = http://www.cnn.com/2005/SHOWBIZ/Music/03/03/hip.hop/index.html |accessdate=2009-09-09}}</ref><ref>{{cite web| title = Hip Hop's Lone Ladies Call for Backup: The B-Girl Be Summit preaches strength in numbers| last = Shepherd| first = Julianne| date = 1 June 2005| url = http://www.citypages.com/content/printVersion/15970| accessdate = 2009-09-09| archive-date = 2011-08-05| archive-url = https://web.archive.org/web/20110805180300/http://www.citypages.com/content/printVersion/15970/| url-status = dead}}</ref> ಪ್ರಾಯಶಃ ನೃತ್ಯನಿರತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಚಾರ ಸಿಗದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ತಾರತಮ್ಯುಭಾವವಲ್ಲದೆ, ಪುರುಷ ಬ್ರೇಕರ್ ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸ್ತ್ರೀ ಬ್ರೇಕರ್ ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದೇ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಬ್ರೇಕರ್ ಗಳಿಬ್ಬರೂ ಈ ನೃತ್ಯಕಲಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಮವಾಗಿಯೇ, ಒಟ್ಟಾಗಿಯೇ ಅಭ್ಯಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ ಮತ್ತು ಭಾವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡುವರೇ ವಿನಹ ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಲ್ಲ. ==ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಿಕೆ== {{Ref improve section|date=November 2007}} ===ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಕಿರುತೆರೆ=== ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಒಳಗೊಂಡ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳು ತೆರೆ ಕಂಡವು; ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವೆಂದರೆ ''ವೈಲ್ಡ್ ಸ್ಟೈಲ್'', ''ಫ್ಲ್ಯಾಷ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್'', ''ಬ್ರೇಕಿನ್''', ''[[Breakin' 2: Electric Boogaloo]]'', ''ಡೆಲಿವರಿ ಬಾಯ್ಸ್'', ''ಕ್ರಷ್ ಗ್ರೋವರ್'', ಮತ್ತು ''ಬೀಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಬರಹಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕುರಿತಾದ ೧೯೮೩ ರ PBS ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''ಸ್ಟೈಲ್ ವಾರ್ಸ್'' ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. "ಬ್ರೇಕ್ ಬಾಯ್" (೧೯೮೫) ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಶ್ರೇಷ್ಠರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾಗಲು ಹೊಂದಿದ ದೃಢನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವಂತಹ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವಾದ ''[[The Freshest Kids: A History of the B-Boy]]''(೨೦೦೨) ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ನ ಸಮಗ್ರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಅದರ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೦೧ ರ ಹಾಸ್ಯಮಯ ಚಿತ್ರ ''ಝೂಲ್ಯಾಂಡರ್'' ನಲ್ಲಿ ಝೂಲ್ಯಾಂಡರ್ (ಬೆನ್ ಸ್ಟಿಲ್ಲರ್) ಮತ್ತು ಹಾನ್ಸೆಲ್ (ಓವನ್ ವಿಲ್ಸನ್) ಕ್ಯಾಟ್ ವಾಕ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿ-ಬಾಯ್ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ನರ್ತಿಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ''ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಬಿ-ಬಾಯ್'' (೨೦೦೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ೨೦೦೫ ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮರವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಕ್ರೂ ತಂಡವು ಜಗದಾದ್ಯಂತ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಷಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಸೆಣಸಿದ್ದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಬ್ರೇಕ್'' ಎನ್ನುವುದ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಬಗ್ಗೆ ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಮಿನಿ ಸರಣಿ.{{Citation needed|date=September 2009}} ''ಓವರ್ ದ ರೈನ್ ಬೋ'' (ನಾಟಕ ಸರಣಿ ೨೦೦೬) ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ನಿಂದ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದಂತಹ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾದ ನಾಟಕ. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ (SXSW ಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ವೀಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ) ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವಾದ "ಇನ್ ಸೈಡ್ ದ ಸರ್ಕಲ್"<ref>{{cite web | url =http://sxsw.com/film/film_awards/past_winners | title =SXSW Film Festival Jury and Audience Award Winners | work =sxsw.com | accessdate =2010-01-21 | archive-date =2010-01-07 | archive-url =https://web.archive.org/web/20100107024628/http://sxsw.com/film/film_awards/past_winners | url-status =dead }}</ref> (೨೦೦೭) ಮೂರು ಬಿ-ಬಾಯ್ ಗಳ (ಒಮರ್ ಡಾವಿಲಾ, ಜೋಶ್ "ಮಿಲ್ಕಿ" ಅಯೆರ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಮಿಯೋ ನವಾರೋ) ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ನೃತ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣಗಾಡುವುದನ್ನು ಹೃದಯಂಗಮವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿದೆ. ಅನಿಮೆ TV ಸರಣಿಯ ''ಸಮುರಾಯ್ ಚಾಂಪ್ಲೂ'' ದ ಪಾತ್ರವಾದ ಮುಗೆನ್ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಆಧಾರಿತ ಕದನಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ.{{Citation needed|date=September 2009}}. [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]] ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವಾದ ನ್ಯೂಕೋಲಿನ್ ಅನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (೨೦೧೦) [[ಬರ್ಲಿನ್]] ನ ಇಬ್ಬರು ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಸಹೋದರರು ತಮ್ಮ ನರ್ತನ ಕೌಶಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವುದನ್ನು ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ''ಸ್ಟೆಪ್ ಅಪ್ ೩D'' ಎಂಬ ೨೦೧೦ ರ ಒಂದು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನೃತ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾದ ನರ್ತನಶೈಲಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿದಲಾಗಿದೆ. TV ಜಾಹಿರಾತುಗಳಲ್ಲಿ, ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ-ತಳುಕುಹಾಕುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಾರ್ತೆಗಳು, ಪ್ರವಾಸಕಥನ, ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಯುವಕರ/ಬೀದಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿ ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಯಾರಕರ/ನಿರ್ಮಾಪಕರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಈ ಶೈಲಿಯು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ತಿದ್ದಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ; ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಅನೇಕ-ಕುಲಸಂಬಂಧಿತವೂ, ಶಕ್ತಿಯುತವೂ ಹಾಗೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದುದಾದರೂ, ರಾಪ್-ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ದರೋಡೆಕೋರ-ಭರಿತ (ದುರುಳತನಭರಿತ) ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಧ ನರ್ತನವನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವ/ಮೆಚ್ಚುವ ಗುಂಪಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರವು ತಲುಪುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿ, ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಲ್ಲಿ ಹಿಂಬಾಲಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ದೃಶ್ಯಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಹಳವೇ ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಇದು ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ನೃತ್ಯರೂಪವಾಗಿದೆ. ===ಪಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ=== [[File:Breakdancer vilay.jpg|thumb|right|200px|2008 ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದ ಪೊವೆಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಿ-ಬಾಯ್ಸ್.]] *''ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್'' ಆಟವು 'ಬ್ರೇಕಿಂಗ್' ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ, ಎಪಿಕ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ೮ - ತುಣುಕುಗಳ ಗಣಕಯಂತ್ರ-ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿತ್ತು. *ಬಿ-ಬಾಯ್ (ವಿಡಿಯೋ ಆಟ) ೨೦೦೬ ನೆಯ ಇಸವಿಯ ಕನ್ಸೋಲ್ (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡುವ) ಆಟವಾಗಿದ್ದು ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನ ಅನಾಚ್ಛಾದಿತ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url =http://www.psp411.com/show/product/1163/0/BBoy.html | title =B-boy article | work =psp411.com | accessdate =2009-09-09 | archive-date =2009-10-02 | archive-url =https://web.archive.org/web/20091002023436/http://www.psp411.com/show/product/1163/0/BBoy.html | url-status =dead }}</ref> *ಬಸ್ಟ್ A ಗ್ರೂವ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ವಿಡಿಯೋಕ್ರೀಡಾವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರವಾದ "ಹೀಟ್" ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. *ಪಂಪ್ ಇಟ್ ಅಪ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಕೊರಿಯನ್ ಆಟವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಬ್ರೇಕಿಂಗ್{{Citation needed|date=September 2009}} ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಜನರು ಈ ಆಟಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾಪಕದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ, ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಡೆಯಲು ಬೇಕಾದ ನರ್ತನ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಗೈದಿದ್ದಾರೆ. *೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ ಸೂ ಯಾಂಗ್ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಕಾಮಿಕ್ ಆದ ''ಹಿಪ್ ಹಾಪ್'' ಅನ್ನು ಸರಣಿಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.{{Citation needed|date=September 2009}} ಈ ಕಾಮಿಕ್ ನ ೧.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಖರ್ಚಾದವು{{Citation needed|date=September 2009}} ಹಾಗೂ ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕೊರಿಯಾದ ಯುವಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾದವು. *ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ವಿಷಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿಯಾದ ''ಕಿಡ್ ಬಿ'' ಯನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಹೌಟನ್ ಮಿಫಿನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.{{Citation needed|date=September 2009}} ಅದರ ಲೇಖಕರಾದ ಲಿಂಡೆನ್ ಡಾಲೆಕ್ಕಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒಬ್ಬ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಿ-ಬಾಯ್ ಆಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಬಿ-ಬಾಯ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಡಾಲೆಕ್ಕಿಯವರದೇ ಆದ, ಬಿ-ಬಾಯ್ ವಿಷಯಾಧಾರಿತವಾದ ಬಿ-ಬಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಬ್ಯೂಮೌಂಟ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣಕಥೆಯಾಗಿದ್ದಿತು ಹಾಗೂ ಈ ಕಥೆಯು ೨೦೦೪ ರ ''ಆಸ್ಟಿನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್'' ನ ಸಣ್ಣಕಥಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿತ್ತು.{{Citation needed|date=September 2009}} *೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ವೋಲ್ಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಗನ್ ಗಾಲ್ಫ್ GTiಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಒಂದು ಜಾಹಿರಾತು ಜೀನ್ ಕೆಲಿಯು 'ಸಿಂಗಿಂಗ್ ಇನ್ ದ ರೈನ್' ನ ಹೊಸ ಅವತರಣಿಕೆಯಾದ, ಮಿಂಟ್ ರಾಯೇಲ್ ರಿಂದ ಮರುಸಂಕಲನಗೊಂಡ, ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಯ ಭಾಗಶಃ CGI ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಿತು.{{Citation needed|date=September 2009}} ಅದರ ವಿವರಣಾಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ "ಮೂಲ, ಪ್ರಸ್ತುತದವರೆಗೆ ಪರಿಷ್ಕೃತ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಿತು. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== *[[ನೃತ್ಯ|ನೃತ್ಯರಂಗ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌== {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌ == {{Commons category|Breakdance|B-boying}} *[http://www.globaldarkness.com/articles/history%20of%20breaking.htm ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ನ ಇತಿಹಾಸ] *[http://www.bboyworld.com/ ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಮೂಲ] *[http://morethanastance.com/ ಸ್ಥಾಪಿತ ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್ ಬ್ಲಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714114444/http://morethanastance.com/ |date=2011-07-14 }} {{B-boying}} {{hiphop}} {{Hip-hop dance}} {{Dance}} {{Street dance}} {{DEFAULTSORT:B-Boying}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನೃತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] h3ltlc3uu41bb9hzhnsksv5tzal4nyv 0 34978 1379668 1357856 2026-08-10T02:41:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379668 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Terminalia arjuna'' | image = Fruit I IMG 9577.jpg | image_caption = Arjuna fruit | image2 = Flowers with Sykes's warbler I IMG 1880.jpg | image2_caption = Arjuna flowers with a [[Sykes's Warbler]] | regnum = Plantae | divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Myrtales]] | familia = [[Combretaceae]] | genus = ''[[Terminalia (plant)|Terminalia]]'' | species = '''''T. arjuna''''' | binomial = ''Terminalia arjuna'' | binomial_authority= (Roxb.) Wight & Arn. }} [[File:Arjuna fruits(Dried).jpg|thumb|ಅರ್ಜುನ ಹಣ್ಣುಗಳು (ಒಣಗಿದ)]] [[File:Myrtales - Terminalia arjuna - 3.jpg|thumb|ಅರ್ಜುನ ಮರ]] '''ಮತ್ತಿ''' ('''ಅರ್ಜುನ''', '''ಬಿಳಿಮತ್ತಿ''') [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಔಷಧ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಸಸ್ಯ]]. ಅರ್ಜುನ ಮರವು ಟರ್ಮಿನಲಿಯಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಜುನ್ ಮರ, ಥಲ್ಲಾ ಮಡ್ಡಿ, ಕುಂಬಕ್, ಮಧು ಮರಣ ಮತ್ತು ನೀರೂ ಮಾರುತು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ecoindia.com/flora/trees/arjun-tree.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-20 |archive-date=2013-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502190849/http://ecoindia.com/flora/trees/arjun-tree.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://books.google.co.in/books?id=eL8RlQBNRjoC&pg=PA7&dq=terminalia+arjuna&redir_esc=y&hl=en#v=onepage&q=terminalia%20arjuna&f=false</ref> ಕಾಡುಬಾದಾಮಿ ಮರದ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿ ಇದು. ಇತರೆ ಹೆಸರು: ಥಲ್ಲಾ ಮಡ್ಡಿ ([[ತೆಲುಗು]]), ಕುಂಬಕ್ (ಸಿಂಹಳ), ಹೋಲ್ ಮ್ಯಾಥಿ, ಅರ್ಜುನ [[ಮರ]] ==ಸಸ್ಯ ವಿವರಣೆ== ಅರ್ಜುನ ಮರವು ೨೦-೨೫ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಅಗಲಹಂದರದ [[ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ|ನಿತ್ಯಹಸುರಿನ]] ಮರ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಟ್ರೆಸ್ಟೆಡ್ [[ಕಾಂಡ|ಕಾಂಡವನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ [[ಎಲೆ|ಎಲೆಗಳು]] [[ಹಸಿರು]] ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆಯ ಕೆಳಭಾಗವು ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ನಯವಾದ ಬೂದು [[ತೊಗಟೆ|ತೊಗಟೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಚ್]] ಮತ್ತು [[ಜೂನ್]] ನಡುವೆ ಕಾಣುವ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ [[ಹೂವು|ಹೂವುಗಳು]] ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref>http://www.worldagroforestry.org/treedb/AFTPDFS/Terminalia_arjuna.PDF</ref> ಇದರ ಕಾಂಡದ ಬುಡಭಾಗ ಅಗಲವಾದ ಏಣುಗಳಾಗಿ ಹರಡಿರುತ್ತದೆ. ತೊಗಟೆ ಮಂದವಾಗಿದೆ; ಇದರ ಬಣ್ಣ ಬೂದು ಇಲ್ಲವೆ ನಸುಗೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತವಾದ ಹಸುರು. ತೆಳುಸಿಪ್ಪೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುಲಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎಲೆಗಳು ಸರಳ, ದೀರ್ಘವೃತ್ತಾಕಾರದವು. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅಭಿಮುಖ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಹೂಗಳು ಸಣ್ಣವು, ಪ್ಯಾನಿಕಲ್ ಮಾದರಿಯ ಹೂ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಫಲಗಳ ಮೈ 5-7 ರೆಕ್ಕೆ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. == ಕೃಷಿ == ಇದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ [[ಬೀಜ|ಬೀಜಗಳ]] ಮೂಲಕ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃತಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದು ಗೆಲ್ಲುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ. == ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ == ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತದಾದರೂ [[ತಮಿಳುನಾಡು]], ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ, [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒರಿಸ್ಸ]], [[ಪಂಜಾಬ್]], ಉಪಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು. ಅರ್ಜುನ ಮರ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], [[ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ನದಿ|ನದಿಯ]] ದಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶುಷ್ಕ ನದಿ ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಬಳಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳತೊರೆಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ, ಸಡಿಲಬಗೆಯ ಗೋಡು ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣುಗಳಿರುವ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಠಿಮಾರಾ, ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ 'ಮಾರುತ ಮಾರಮ್' (ಮಾರುತಮ್ ಪ್ಯಾಟೈ), ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ತೆಲ್ಲಾ ಮಡ್ಡಿ (ತೆಳು ಮಡಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://vikaspedia.in/agriculture/crop-production/package-of-practices/medicinal-and-aromatic-plants/terminalia-arjuna</ref><ref>https://www.grow-trees.com/trees.php?tree_id=98&tree_name=arjuna--sadad--arjun{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಉಪಯೋಗಗಳು == ನೆರಳಿಗಾಗಿ, ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಉಂಟು. ಇದರ ಚೌಬೀನೆ ಅಲ್ಪಬಾಳಿಕೆಯದು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದ್ದು. ಆದರೂ ಗಾಡಿ, [[ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳು|ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣ]], ನೀರಿನ ಬಾನಿ, ಗಣಿ ಆಸರೆಕಂಬ ಮುಂತಾದವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ಲೈವುಡ್, ಆಲಂಕಾರಿಕ ಹಲಗೆಗಳನ್ನೂ ತಯಾರಿಸುವುದುಂಟು. ಬಿಳಿ ಮತ್ತಿಯ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಧರ್ಮ ಹದಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ  ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರೇಷ್ಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆ === ಅರ್ಜುನವು ಆಂಥೆರಿಯಾ ಪ್ಯಾಫಿಯಾ [[ಪತಂಗ|ಪತಂಗವುಳ್ಳ]] ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಟಸ್ಸರ್ [[ರೇಷ್ಮೆ|ರೇಷ್ಮೆಯನ್ನು]] ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಒಂದು ಕಾಡು ರೇಷ್ಮೆ. === ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ === ಥೇರವಾಡದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಮರದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.<ref>https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-811/terminalia</ref> === ಔಷಧೀಯ ಬಳಕೆ === ವಾಗ್ಭಟ ಕ್ರಿ.ಶ. ೭ನೇ ಶತಮಾನಲ್ಲಿ [[ಹೃದಯರೋಗ|ಹೃದಯ ರೋಗದ]] ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಅರ್ಜುನವನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಾಲಿನ ಕಷಾಯದಂತೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಗಾಯಗಳು, [[ರಕ್ತಸ್ರಾವ]] ಮತ್ತು ಹುಣ್ಣುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಮರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.gyanunlimited.com/health/arjuna-best-ayurvedic-medicine-for-heart-diseases/11572/</ref><ref>http://www.planetayurveda.com/library/arjuna-terminalia-arjuna</{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ಇದರ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ತಂಪುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ *ಮೂತ್ರಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿ *ಹೃದಯದ ರಕ್ತಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ *ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕವಾಗಿ. *ಹಣ್ಣನ್ನು ಯಕೃತ್ [https://kannada.boldsky.com/health/diet-fitness/2014/home-remedies-treating-liver-disease-008756.html] ಸಮಸ್ಯೆ, [[ಮೂಳೆ]] ಮುರಿತ, ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ [https://kannada.boldsky.com/topic/%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%A6%E0%B3%8A%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%A1] ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮತ್ತಿ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಳ್ವಾಸ್ ಶೋಭವನ]] [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಯುರ್ವೇದ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] oogsd9xbgpvte3b29xnx7xhg0t3iber 0 36683 1379734 1360592 2026-08-10T06:38:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379734 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name=ಯರಗಲ್ಲ |taluk_names=[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] |nearest_city=[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] |parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const= |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name=ಕರ್ನಾಟಕ |district=[[ವಿಜಯಪುರ]] |leader_title= |leader_name= |altitude=770 |population_as_of=೨೦೧೨ | population_total=೧೫೦೦ | population_density=೫೦ |area_magnitude=9 |area_total=೧೨೦೦ |area_telephone= |postal_code= |vehicle_code_range=ಕೆಎ - ೨೮ |website= }} '''ಯರಗಲ್ಲ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ೧೬* ೧೪' ೪"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ೭೬* ೯' ೨೭" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ- ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ ೪೨.೭ ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ ೯.೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * ಬೇಸಿಗೆ - ೩೫°C-೪೨°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು * ಮಳೆಗಾಲ - ೧೮°C-೨೮°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * ಮಳೆ - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ ೩೦೦ - ೬೦೦ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. * ಗಾಳಿ -ಗಾಳಿ ವೇಗ ೧೮.೨ ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), ೧೯.೬ ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ ೧೭.೫ ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೨,೫೦೦ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ೧೩೦೦ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೧೨೦೦ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ== ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]] ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]],[[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣಿ ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ==ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು [[ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ]] ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ದೇವಾಲಯಗಳು== * ಶ್ರೀ ಘನಮಠೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ ==ಮಸೀದಿಗಳು== ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. ==ಧರ್ಮಗಳು== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷೆಗಳು== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ [[ಕನ್ನಡ]]. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ನೀರಾವರಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ ೯೦ % ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಹಬ್ಬಗಳು== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ. [http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29031014801 ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಯರಗಲ್ಲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407162647/http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29031014801 |date=2023-04-07 }} ==ನೀರಾವರಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ ೯೦ ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕಾಲುವೆಗಳು== [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯಿಂದ ಎಡದಂಡೆ ಕಾಲುವೆ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ ೭೦% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಬೆಳೆಗಳು== <big>ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ <big>ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು</big> ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. <big>ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರಿಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಹಬ್ಬಗಳು== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶ್ರೀ ಘನಮಠೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ, ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಯರಗಲ್ಲ ಗ್ರಾಮವು [[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, [[ಧಾರವಾಡ]]ದ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ [[ಹೆಚ್.ಬಿ.ವಾಲಿಕಾರ]]ರವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. * [http://www.kud.ac.in/content.aspx?module=admin&page=Vice-Chancellor ಹೆಚ್.ಬಿ.ವಾಲಿಕಾರರವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426045428/http://kud.ac.in/content.aspx?module=admin&page=Vice-Chancellor |date=2013-04-26 }} * [http://en.wikipedia.org/wiki/H._B._Walikar ಹೆಚ್.ಬಿ.ವಾಲಿಕಾರರವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾದಲ್ಲಿ] * [[ಎಚ್ ಬಿ ವಾಲೀಕಾರ|ಹೆಚ್.ಬಿ.ವಾಲಿಕಾರರವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾದಲ್ಲಿ]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] b1iro4g4iea86202fe50yxrn6oj6kbf 0 39645 1379670 1334152 2026-08-10T03:16:15Z Pragathi. BH 88266 1379670 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಶಿಖರ (ಅಗಸ್ತ್ಯಾರ್ ಕೂಡಮ್) | photo = AgasthyarkoodamPeak.JPG | photo_caption =ಬುಡದಿಂದ ಶಿಖರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ | elevation_m = 1868 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref= | translation = Hill of Agasthya | language = [[Malayalam]] and [[Tamil language|Tamil]] | location = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಭಾರತ]] | range = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] | map = India | region = IN | lat_d=8 |lat_m=37 |lat_s=|lat_NS=N | long_d=77 |long_m=15 |long_s=|long_EW=E | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | first_ascent = | easiest_route = }} '''ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] ಶಿಖರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಿಖರ.ಇದು ೬,೧೨೯ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಈ ಶಿಖರದಿಂದ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. [[ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ]] ನದಿಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದರೆ, ನೆಯ್ಯಾರ್ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ [[ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ]]ಯು ಯೋಗಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಈ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಯ್ಯಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿರುವ ಒಂದು ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಟ್ಟ. ಈ ಶಿಖರವು ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಒಳಗೆ ಇದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ (ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು (ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ 'ಅಗಸ್ಥ್ಯಮಲ ಬಿಒಸ್ಫೆರೆ ರೆಸೆರ್ವ್' ಭಾಗವಾಗಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಹಿಂದೂ ಮಹರ್ಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮರ್ಹಷಿಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ವರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಪ್ರತಿಮೆ ಶಿಖರದ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಆ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು== ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಾಲಾದಲ್ಲಿ ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ [[File:Athirumala Base Station in Agastya Mala.jpg|thumb|Athirumala Base Station in Agastya Mala]] ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ ಶಿಖರವನ್ನು ಅದರವರೆಗೆ ಚಾರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತಲುಪಬಹುದು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಾರಣಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಕೇರಳ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಚಾರಣ ಪಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗವು ಬೊನಾಕಾಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . "ನೆಯ್ಯರ್-ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ" ಮಾರ್ಗವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ತಿರುವನಂತಪುರಂನಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೋನಕಾಡ್ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಾಹನಗಳು ತಲುಪುತ್ತವೆ . ಬೋನಕಾಡ್ ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಚಾರಣವು 20 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ಎರಡು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ಬೋನಕಾಡ್ ಪಿಕೆಟ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ 14 ಕಿ.ಮೀ. ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗೆ ಹೋಗಬಹುದು . ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಕೋಣಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಜೆ. ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗ, 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣವು ಎರಡನೇ ದಿನ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಯಾಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 3600 ಅಡಿಗಳನ್ನು ಏರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಹಾದಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನೊಳಗೆ ದಾಟಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ {{commons category|Agastya Mala}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] 4530pfojjd40cd1mnkgcox92c24pfia 1379671 1379670 2026-08-10T03:18:19Z Pragathi. BH 88266 1379671 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಶಿಖರ (ಅಗಸ್ತ್ಯಾರ್ ಕೂಡಮ್) | photo = AgasthyarkoodamPeak.JPG | photo_caption =ಬುಡದಿಂದ ಶಿಖರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ | elevation_m = 1868 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref= | translation = Hill of Agasthya | language = [[Malayalam]] and [[Tamil language|Tamil]] | location = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಭಾರತ]] | range = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] | map = India | region = IN | lat_d=8 |lat_m=37 |lat_s=|lat_NS=N | long_d=77 |long_m=15 |long_s=|long_EW=E | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | first_ascent = | easiest_route = }} '''ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] ಶಿಖರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಿಖರ.ಇದು ೬,೧೨೯ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಈ ಶಿಖರದಿಂದ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. [[ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ]] ನದಿಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದರೆ, ನೆಯ್ಯಾರ್ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ [[ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ]]ಯು ಯೋಗಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಈ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಯ್ಯಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿರುವ ಒಂದು ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಟ್ಟ. ಈ ಶಿಖರವು ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಒಳಗೆ ಇದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ (ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು (ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ 'ಅಗಸ್ಥ್ಯಮಲ ಬಿಒಸ್ಫೆರೆ ರೆಸೆರ್ವ್' ಭಾಗವಾಗಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಹಿಂದೂ ಮಹರ್ಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮರ್ಹಷಿಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ವರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಪ್ರತಿಮೆ ಶಿಖರದ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಆ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು== ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಾಲಾದಲ್ಲಿ ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ [[File:Athirumala Base Station in Agastya Mala.jpg|thumb|Athirumala Base Station in Agastya Mala]] ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ ಶಿಖರವನ್ನು ಅದರವರೆಗೆ ಚಾರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತಲುಪಬಹುದು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಾರಣಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಕೇರಳ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಚಾರಣ ಪಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗವು ಬೊನಾಕಾಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . "ನೆಯ್ಯರ್-ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ" ಮಾರ್ಗವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ತಿರುವನಂತಪುರಂನಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೋನಕಾಡ್ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಾಹನಗಳು ತಲುಪುತ್ತವೆ . ಬೋನಕಾಡ್ ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಚಾರಣವು 20 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ಎರಡು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ಬೋನಕಾಡ್ ಪಿಕೆಟ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ 14 ಕಿ.ಮೀ. ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗೆ ಹೋಗಬಹುದು . ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಕೋಣಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಜೆ. ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗ, 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣವು ಎರಡನೇ ದಿನ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಯಾಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 3600 ಅಡಿಗಳನ್ನು ಏರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಹಾದಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನೊಳಗೆ ದಾಟಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ 1000 ರಿಂದ 1500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ನಡುವೆ, ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಕ್ಕಾಡ್ ಮುಂದಂತುರೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಮಣಿಮುತಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಣಿಮುತಾರ್ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ಚಹಾ ತೋಟಗಳು, ಚಹಾ ತೋಟಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುಗಳು, ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೊಡೈಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕುತಿರವೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ವೀಕ್ಷಣಾ ಬಿಂದುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಗಂಪಟ್ಟಿ ಜಮೀನ್ದಾರರು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಹಾ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಟೀ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿವೆ - ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಮಣಿಮುತ್ತರು ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಊಟು ಎಸ್ಟೇಟ್. ಈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು 2,300 ರಿಂದ 4,200 ಅಡಿ (701 ಮತ್ತು 1,280 ಮೀ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ . ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ===ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ=== ನವೆಂಬರ್ 2018 ರ ಮೊದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಹತ್ತುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಧನ್ಯಾ ಸನಲ್ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ 2019 ರಲ್ಲಿ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದರು, ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ, 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪರವಾನಗಿಗಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [ 16 ] {{commons category|Agastya Mala}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] c2v9m8cdtl1y1gg9p98cq6giwmqp4cv 1379672 1379671 2026-08-10T03:19:12Z Pragathi. BH 88266 1379672 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಶಿಖರ (ಅಗಸ್ತ್ಯಾರ್ ಕೂಡಮ್) | photo = AgasthyarkoodamPeak.JPG | photo_caption =ಬುಡದಿಂದ ಶಿಖರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ | elevation_m = 1868 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref= | translation = Hill of Agasthya | language = [[Malayalam]] and [[Tamil language|Tamil]] | location = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಭಾರತ]] | range = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] | map = India | region = IN | lat_d=8 |lat_m=37 |lat_s=|lat_NS=N | long_d=77 |long_m=15 |long_s=|long_EW=E | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | first_ascent = | easiest_route = }} '''ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] ಶಿಖರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಿಖರ.ಇದು ೬,೧೨೯ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಈ ಶಿಖರದಿಂದ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. [[ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ]] ನದಿಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದರೆ, ನೆಯ್ಯಾರ್ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ [[ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ]]ಯು ಯೋಗಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಈ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಯ್ಯಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿರುವ ಒಂದು ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಟ್ಟ. ಈ ಶಿಖರವು ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಒಳಗೆ ಇದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ (ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು (ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ 'ಅಗಸ್ಥ್ಯಮಲ ಬಿಒಸ್ಫೆರೆ ರೆಸೆರ್ವ್' ಭಾಗವಾಗಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಹಿಂದೂ ಮಹರ್ಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮರ್ಹಷಿಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ವರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಪ್ರತಿಮೆ ಶಿಖರದ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಆ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು== ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಾಲಾದಲ್ಲಿ ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ [[File:Athirumala Base Station in Agastya Mala.jpg|thumb|Athirumala Base Station in Agastya Mala]] ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ ಶಿಖರವನ್ನು ಅದರವರೆಗೆ ಚಾರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತಲುಪಬಹುದು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಾರಣಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಕೇರಳ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಚಾರಣ ಪಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗವು ಬೊನಾಕಾಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . "ನೆಯ್ಯರ್-ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ" ಮಾರ್ಗವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ತಿರುವನಂತಪುರಂನಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೋನಕಾಡ್ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಾಹನಗಳು ತಲುಪುತ್ತವೆ . ಬೋನಕಾಡ್ ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಚಾರಣವು 20 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ಎರಡು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ಬೋನಕಾಡ್ ಪಿಕೆಟ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ 14 ಕಿ.ಮೀ. ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗೆ ಹೋಗಬಹುದು . ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಕೋಣಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಜೆ. ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗ, 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣವು ಎರಡನೇ ದಿನ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಯಾಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 3600 ಅಡಿಗಳನ್ನು ಏರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಹಾದಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನೊಳಗೆ ದಾಟಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ==ಮಂಜೋಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳು== 1000 ರಿಂದ 1500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ನಡುವೆ, ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಕ್ಕಾಡ್ ಮುಂದಂತುರೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಮಣಿಮುತಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಣಿಮುತಾರ್ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ಚಹಾ ತೋಟಗಳು, ಚಹಾ ತೋಟಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುಗಳು, ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೊಡೈಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕುತಿರವೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ವೀಕ್ಷಣಾ ಬಿಂದುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಗಂಪಟ್ಟಿ ಜಮೀನ್ದಾರರು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಹಾ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಟೀ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿವೆ - ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಮಣಿಮುತ್ತರು ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಊಟು ಎಸ್ಟೇಟ್. ಈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು 2,300 ರಿಂದ 4,200 ಅಡಿ (701 ಮತ್ತು 1,280 ಮೀ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ . ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ===ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ=== ನವೆಂಬರ್ 2018 ರ ಮೊದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಹತ್ತುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಧನ್ಯಾ ಸನಲ್ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ 2019 ರಲ್ಲಿ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದರು, ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ, 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪರವಾನಗಿಗಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. {{commons category|Agastya Mala}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] 5cmnhm885jsxcq37vmvp2vbpulg5f2g 1379673 1379672 2026-08-10T03:20:00Z Pragathi. BH 88266 1379673 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಶಿಖರ (ಅಗಸ್ತ್ಯಾರ್ ಕೂಡಮ್) | photo = AgasthyarkoodamPeak.JPG | photo_caption =ಬುಡದಿಂದ ಶಿಖರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ | elevation_m = 1868 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref= | translation = Hill of Agasthya | language = [[Malayalam]] and [[Tamil language|Tamil]] | location = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಭಾರತ]] | range = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] | map = India | region = IN | lat_d=8 |lat_m=37 |lat_s=|lat_NS=N | long_d=77 |long_m=15 |long_s=|long_EW=E | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | first_ascent = | easiest_route = }} '''ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] ಶಿಖರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಿಖರ.ಇದು ೬,೧೨೯ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಈ ಶಿಖರದಿಂದ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. [[ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ]] ನದಿಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದರೆ, ನೆಯ್ಯಾರ್ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ [[ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ]]ಯು ಯೋಗಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಈ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಯ್ಯಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿರುವ ಒಂದು ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಟ್ಟ. ಈ ಶಿಖರವು ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಒಳಗೆ ಇದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ (ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು (ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ 'ಅಗಸ್ಥ್ಯಮಲ ಬಿಒಸ್ಫೆರೆ ರೆಸೆರ್ವ್' ಭಾಗವಾಗಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಹಿಂದೂ ಮಹರ್ಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮರ್ಹಷಿಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ವರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಪ್ರತಿಮೆ ಶಿಖರದ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಆ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು== ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಾಲಾದಲ್ಲಿ ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ [[File:Athirumala Base Station in Agastya Mala.jpg|thumb|Athirumala Base Station in Agastya Mala]] ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ ಶಿಖರವನ್ನು ಅದರವರೆಗೆ ಚಾರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತಲುಪಬಹುದು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಾರಣಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಕೇರಳ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಚಾರಣ ಪಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗವು ಬೊನಾಕಾಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . "ನೆಯ್ಯರ್-ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ" ಮಾರ್ಗವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ತಿರುವನಂತಪುರಂನಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೋನಕಾಡ್ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಾಹನಗಳು ತಲುಪುತ್ತವೆ . ಬೋನಕಾಡ್ ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಚಾರಣವು 20 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ಎರಡು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ಬೋನಕಾಡ್ ಪಿಕೆಟ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ 14 ಕಿ.ಮೀ. ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗೆ ಹೋಗಬಹುದು . ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಕೋಣಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಜೆ. ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗ, 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣವು ಎರಡನೇ ದಿನ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಯಾಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 3600 ಅಡಿಗಳನ್ನು ಏರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಹಾದಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನೊಳಗೆ ದಾಟಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ==ಮಂಜೋಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳು== 1000 ರಿಂದ 1500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ನಡುವೆ, ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಕ್ಕಾಡ್ ಮುಂದಂತುರೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಮಣಿಮುತಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಣಿಮುತಾರ್ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ಚಹಾ ತೋಟಗಳು, ಚಹಾ ತೋಟಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುಗಳು, ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೊಡೈಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕುತಿರವೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ವೀಕ್ಷಣಾ ಬಿಂದುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಗಂಪಟ್ಟಿ ಜಮೀನ್ದಾರರು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಹಾ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಟೀ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿವೆ - ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಮಣಿಮುತ್ತರು ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಊಟು ಎಸ್ಟೇಟ್. ಈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು 2,300 ರಿಂದ 4,200 ಅಡಿ (701 ಮತ್ತು 1,280 ಮೀ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ . ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ===ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ=== ನವೆಂಬರ್ 2018 ರ ಮೊದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಹತ್ತುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಧನ್ಯಾ ಸನಲ್ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ 2019 ರಲ್ಲಿ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದರು, ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ, 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪರವಾನಗಿಗಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://edition.cnn.com/2019/01/17/asia/india-woman-mountain-kerala-intl/index.html</ref> {{commons category|Agastya Mala}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] kogetio1qtxl2m9bf1nhehl1zuszlko 1379674 1379673 2026-08-10T03:21:50Z Pragathi. BH 88266 1379674 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಶಿಖರ (ಅಗಸ್ತ್ಯಾರ್ ಕೂಡಮ್) | photo = AgasthyarkoodamPeak.JPG | photo_caption =ಬುಡದಿಂದ ಶಿಖರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ | elevation_m = 1868 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref= | translation = Hill of Agasthya | language = [[Malayalam]] and [[Tamil language|Tamil]] | location = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಭಾರತ]] | range = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] | map = India | region = IN | lat_d=8 |lat_m=37 |lat_s=|lat_NS=N | long_d=77 |long_m=15 |long_s=|long_EW=E | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | first_ascent = | easiest_route = }} '''ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] ಶಿಖರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಿಖರ.ಇದು ೬,೧೨೯ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಈ ಶಿಖರದಿಂದ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. [[ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ]] ನದಿಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದರೆ, ನೆಯ್ಯಾರ್ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ [[ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ]]ಯು ಯೋಗಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಈ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಯ್ಯಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿರುವ ಒಂದು ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಟ್ಟ. ಈ ಶಿಖರವು ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಒಳಗೆ ಇದೆ. ಇದು [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ]] ಕೇರಳ (ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು (ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ 'ಅಗಸ್ಥ್ಯಮಲ ಬಿಒಸ್ಫೆರೆ ರೆಸೆರ್ವ್' ಭಾಗವಾಗಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಹಿಂದೂ [[ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ ಯೋಗಿ|ಮಹರ್ಷಿ]] [[ಅಗಸ್ತ್ಯ|ಅಗಸ್ತ್ಯರ]] ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮರ್ಹಷಿಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ವರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಪ್ರತಿಮೆ ಶಿಖರದ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಆ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು== ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಾಲಾದಲ್ಲಿ ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ [[File:Athirumala Base Station in Agastya Mala.jpg|thumb|Athirumala Base Station in Agastya Mala]] ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ ಶಿಖರವನ್ನು ಅದರವರೆಗೆ ಚಾರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತಲುಪಬಹುದು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಾರಣಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಚೇರಿಯಿಂದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಕೇರಳ]] ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಚಾರಣ ಪಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗವು ಬೊನಾಕಾಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . "ನೆಯ್ಯರ್-ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ" ಮಾರ್ಗವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ತಿರುವನಂತಪುರಂನಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೋನಕಾಡ್ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಾಹನಗಳು ತಲುಪುತ್ತವೆ . ಬೋನಕಾಡ್ ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಚಾರಣವು 20 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ಎರಡು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ಬೋನಕಾಡ್ ಪಿಕೆಟ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ 14 ಕಿ.ಮೀ. ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗೆ ಹೋಗಬಹುದು . ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಾಡುಕೋಣ|ಕಾಡುಕೋಣಗಳು]] ಹೇರಳವಾಗಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಜೆ. ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗ, 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣವು ಎರಡನೇ ದಿನ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಯಾಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 3600 ಅಡಿಗಳನ್ನು ಏರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಹಾದಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನೊಳಗೆ ದಾಟಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ==ಮಂಜೋಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳು== 1000 ರಿಂದ 1500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ನಡುವೆ, ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಕ್ಕಾಡ್ ಮುಂದಂತುರೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಮಣಿಮುತಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಣಿಮುತಾರ್ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ಚಹಾ ತೋಟಗಳು, ಚಹಾ ತೋಟಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುಗಳು, ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೊಡೈಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕುತಿರವೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ವೀಕ್ಷಣಾ ಬಿಂದುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಗಂಪಟ್ಟಿ ಜಮೀನ್ದಾರರು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಹಾ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಟೀ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿವೆ - ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಮಣಿಮುತ್ತರು ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಊಟು ಎಸ್ಟೇಟ್. ಈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು 2,300 ರಿಂದ 4,200 ಅಡಿ (701 ಮತ್ತು 1,280 ಮೀ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ . ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ===ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ=== ನವೆಂಬರ್ 2018 ರ ಮೊದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಹತ್ತುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಧನ್ಯಾ ಸನಲ್ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ 2019 ರಲ್ಲಿ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದರು, ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ, 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪರವಾನಗಿಗಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://edition.cnn.com/2019/01/17/asia/india-woman-mountain-kerala-intl/index.html</ref> {{commons category|Agastya Mala}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] i57tszki6bof7mtl491pil1patxarru 1379675 1379674 2026-08-10T03:23:35Z Pragathi. BH 88266 1379675 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಶಿಖರ (ಅಗಸ್ತ್ಯಾರ್ ಕೂಡಮ್) | photo = AgasthyarkoodamPeak.JPG | photo_caption =ಬುಡದಿಂದ ಶಿಖರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ | elevation_m = 1868 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref= | translation = Hill of Agasthya | language = [[Malayalam]] and [[Tamil language|Tamil]] | location = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಭಾರತ]] | range = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] | map = India | region = IN | lat_d=8 |lat_m=37 |lat_s=|lat_NS=N | long_d=77 |long_m=15 |long_s=|long_EW=E | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | first_ascent = | easiest_route = }} '''ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] ಶಿಖರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಿಖರ.ಇದು ೬,೧೨೯ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಈ ಶಿಖರದಿಂದ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. [[ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ]] ನದಿಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದರೆ, ನೆಯ್ಯಾರ್ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ [[ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ]]ಯು ಯೋಗಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಈ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಯ್ಯಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿರುವ ಒಂದು ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಟ್ಟ. ಈ ಶಿಖರವು ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಒಳಗೆ ಇದೆ. ಇದು [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ]] ಕೇರಳ (ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು (ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ 'ಅಗಸ್ಥ್ಯಮಲ ಬಿಒಸ್ಫೆರೆ ರೆಸೆರ್ವ್' ಭಾಗವಾಗಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಹಿಂದೂ [[ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ ಯೋಗಿ|ಮಹರ್ಷಿ]] [[ಅಗಸ್ತ್ಯ|ಅಗಸ್ತ್ಯರ]] ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮರ್ಹಷಿಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ವರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಪ್ರತಿಮೆ ಶಿಖರದ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಆ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು== ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಾಲಾದಲ್ಲಿ ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ [[File:Athirumala Base Station in Agastya Mala.jpg|thumb|Athirumala Base Station in Agastya Mala]] ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ ಶಿಖರವನ್ನು ಅದರವರೆಗೆ ಚಾರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತಲುಪಬಹುದು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಾರಣಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಚೇರಿಯಿಂದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಕೇರಳ]] ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಚಾರಣ ಪಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗವು ಬೊನಾಕಾಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . "ನೆಯ್ಯರ್-ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ" ಮಾರ್ಗವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ತಿರುವನಂತಪುರಂನಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೋನಕಾಡ್ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಾಹನಗಳು ತಲುಪುತ್ತವೆ . ಬೋನಕಾಡ್ ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಚಾರಣವು 20 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ಎರಡು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ಬೋನಕಾಡ್ ಪಿಕೆಟ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ 14 ಕಿ.ಮೀ. ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗೆ ಹೋಗಬಹುದು . ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಾಡುಕೋಣ|ಕಾಡುಕೋಣಗಳು]] ಹೇರಳವಾಗಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಜೆ. ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗ, 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣವು ಎರಡನೇ ದಿನ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ <ref>https://www.agasthyamala.com/itinerary</ref>. ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಯಾಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 3600 ಅಡಿಗಳನ್ನು ಏರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಹಾದಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನೊಳಗೆ ದಾಟಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ==ಮಂಜೋಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳು== 1000 ರಿಂದ 1500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ನಡುವೆ, ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಕ್ಕಾಡ್ ಮುಂದಂತುರೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಮಣಿಮುತಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಣಿಮುತಾರ್ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ಚಹಾ ತೋಟಗಳು, ಚಹಾ ತೋಟಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುಗಳು, ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೊಡೈಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕುತಿರವೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ವೀಕ್ಷಣಾ ಬಿಂದುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಗಂಪಟ್ಟಿ ಜಮೀನ್ದಾರರು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಹಾ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಟೀ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿವೆ - ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಮಣಿಮುತ್ತರು ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಊಟು ಎಸ್ಟೇಟ್. ಈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು 2,300 ರಿಂದ 4,200 ಅಡಿ (701 ಮತ್ತು 1,280 ಮೀ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ . ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ===ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ=== ನವೆಂಬರ್ 2018 ರ ಮೊದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಹತ್ತುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಧನ್ಯಾ ಸನಲ್ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ 2019 ರಲ್ಲಿ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದರು, ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ, 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪರವಾನಗಿಗಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://edition.cnn.com/2019/01/17/asia/india-woman-mountain-kerala-intl/index.html</ref> {{commons category|Agastya Mala}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] q30mczddwuqkzxt287wwlly0tqwwn99 1379677 1379675 2026-08-10T03:24:34Z Pragathi. BH 88266 1379677 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಶಿಖರ (ಅಗಸ್ತ್ಯಾರ್ ಕೂಡಮ್) | photo = AgasthyarkoodamPeak.JPG | photo_caption =ಬುಡದಿಂದ ಶಿಖರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ | elevation_m = 1868 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref= | translation = Hill of Agasthya | language = [[Malayalam]] and [[Tamil language|Tamil]] | location = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಭಾರತ]] | range = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] | map = India | region = IN | lat_d=8 |lat_m=37 |lat_s=|lat_NS=N | long_d=77 |long_m=15 |long_s=|long_EW=E | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | first_ascent = | easiest_route = }} '''ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] ಶಿಖರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಿಖರ.ಇದು ೬,೧೨೯ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಈ ಶಿಖರದಿಂದ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. [[ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ]] ನದಿಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದರೆ, ನೆಯ್ಯಾರ್ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ [[ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ]]ಯು ಯೋಗಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಈ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಯ್ಯಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿರುವ ಒಂದು ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಟ್ಟ. ಈ ಶಿಖರವು ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಒಳಗೆ ಇದೆ. ಇದು [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ]] ಕೇರಳ (ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು (ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ 'ಅಗಸ್ಥ್ಯಮಲ ಬಿಒಸ್ಫೆರೆ ರೆಸೆರ್ವ್' ಭಾಗವಾಗಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಹಿಂದೂ [[ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ ಯೋಗಿ|ಮಹರ್ಷಿ]] [[ಅಗಸ್ತ್ಯ|ಅಗಸ್ತ್ಯರ]] ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮರ್ಹಷಿಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ವರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಪ್ರತಿಮೆ ಶಿಖರದ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಆ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು== ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಾಲಾದಲ್ಲಿ ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ [[File:Athirumala Base Station in Agastya Mala.jpg|thumb|Athirumala Base Station in Agastya Mala]] ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ ಶಿಖರವನ್ನು ಅದರವರೆಗೆ ಚಾರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತಲುಪಬಹುದು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಾರಣಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಚೇರಿಯಿಂದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಕೇರಳ]] ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಚಾರಣ ಪಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗವು ಬೊನಾಕಾಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . "ನೆಯ್ಯರ್-ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ" ಮಾರ್ಗವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ತಿರುವನಂತಪುರಂನಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೋನಕಾಡ್ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಾಹನಗಳು ತಲುಪುತ್ತವೆ . ಬೋನಕಾಡ್ ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಚಾರಣವು 20 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ಎರಡು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ಬೋನಕಾಡ್ ಪಿಕೆಟ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ 14 ಕಿ.ಮೀ. ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗೆ ಹೋಗಬಹುದು <ref>https://www.keralatourism.org/kerala-article/2020/agasthyakoodam-trekking/989</ref>.<ref>https://www.agasthyamala.com/instructions</ref> ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಾಡುಕೋಣ|ಕಾಡುಕೋಣಗಳು]] ಹೇರಳವಾಗಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಜೆ. ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗ, 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣವು ಎರಡನೇ ದಿನ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ <ref>https://www.agasthyamala.com/itinerary</ref>. ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಯಾಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 3600 ಅಡಿಗಳನ್ನು ಏರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಹಾದಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನೊಳಗೆ ದಾಟಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ==ಮಂಜೋಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳು== 1000 ರಿಂದ 1500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ನಡುವೆ, ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಕ್ಕಾಡ್ ಮುಂದಂತುರೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಮಣಿಮುತಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಣಿಮುತಾರ್ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ಚಹಾ ತೋಟಗಳು, ಚಹಾ ತೋಟಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುಗಳು, ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೊಡೈಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕುತಿರವೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ವೀಕ್ಷಣಾ ಬಿಂದುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಗಂಪಟ್ಟಿ ಜಮೀನ್ದಾರರು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಹಾ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಟೀ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿವೆ - ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಮಣಿಮುತ್ತರು ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಊಟು ಎಸ್ಟೇಟ್. ಈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು 2,300 ರಿಂದ 4,200 ಅಡಿ (701 ಮತ್ತು 1,280 ಮೀ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ . ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ===ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ=== ನವೆಂಬರ್ 2018 ರ ಮೊದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಹತ್ತುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಧನ್ಯಾ ಸನಲ್ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ 2019 ರಲ್ಲಿ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದರು, ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ, 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪರವಾನಗಿಗಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://edition.cnn.com/2019/01/17/asia/india-woman-mountain-kerala-intl/index.html</ref> {{commons category|Agastya Mala}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] nphvrtzet0fkihbhq1cissw1o6utx8a 1379678 1379677 2026-08-10T03:24:57Z Pragathi. BH 88266 1379678 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಶಿಖರ (ಅಗಸ್ತ್ಯಾರ್ ಕೂಡಮ್) | photo = AgasthyarkoodamPeak.JPG | photo_caption =ಬುಡದಿಂದ ಶಿಖರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ | elevation_m = 1868 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref= | translation = Hill of Agasthya | language = [[Malayalam]] and [[Tamil language|Tamil]] | location = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಭಾರತ]] | range = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] | map = India | region = IN | lat_d=8 |lat_m=37 |lat_s=|lat_NS=N | long_d=77 |long_m=15 |long_s=|long_EW=E | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | first_ascent = | easiest_route = }} '''ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] ಶಿಖರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಿಖರ.ಇದು ೬,೧೨೯ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಈ ಶಿಖರದಿಂದ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. [[ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ]] ನದಿಯು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದರೆ, ನೆಯ್ಯಾರ್ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ [[ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ]]ಯು ಯೋಗಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಈ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಯ್ಯಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿರುವ ಒಂದು ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಟ್ಟ. ಈ ಶಿಖರವು ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಒಳಗೆ ಇದೆ. ಇದು [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ]] ಕೇರಳ (ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು (ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ 'ಅಗಸ್ಥ್ಯಮಲ ಬಿಒಸ್ಫೆರೆ ರೆಸೆರ್ವ್' ಭಾಗವಾಗಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲೈ ಹಿಂದೂ [[ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ ಯೋಗಿ|ಮಹರ್ಷಿ]] [[ಅಗಸ್ತ್ಯ|ಅಗಸ್ತ್ಯರ]] ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮರ್ಹಷಿಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ವರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಪ್ರತಿಮೆ ಶಿಖರದ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಆ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು== ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಾಲಾದಲ್ಲಿ ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ [[File:Athirumala Base Station in Agastya Mala.jpg|thumb|Athirumala Base Station in Agastya Mala]] ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ ಶಿಖರವನ್ನು ಅದರವರೆಗೆ ಚಾರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತಲುಪಬಹುದು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಾರಣಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಚೇರಿಯಿಂದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಕೇರಳ]] ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಚಾರಣ ಪಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗವು ಬೊನಾಕಾಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . "ನೆಯ್ಯರ್-ಅಗಸ್ತ್ಯಕೂಡಂ" ಮಾರ್ಗವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ತಿರುವನಂತಪುರಂನಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೋನಕಾಡ್ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಾಹನಗಳು ತಲುಪುತ್ತವೆ . ಬೋನಕಾಡ್ ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಚಾರಣವು 20 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ಎರಡು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ಬೋನಕಾಡ್ ಪಿಕೆಟ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ 14 ಕಿ.ಮೀ. ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗೆ ಹೋಗಬಹುದು <ref>https://www.keralatourism.org/kerala-article/2020/agasthyakoodam-trekking/989</ref>.<ref>https://www.agasthyamala.com/instructions</ref> ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಾಡುಕೋಣ|ಕಾಡುಕೋಣಗಳು]] ಹೇರಳವಾಗಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಜೆ. ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗ, 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣವು ಎರಡನೇ ದಿನ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ <ref>https://www.agasthyamala.com/itinerary</ref>. ಅತಿರುಮಲ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ನಿಂದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಯಾಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 3600 ಅಡಿಗಳನ್ನು ಏರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಹಾದಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನೊಳಗೆ ದಾಟಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ==ಮಂಜೋಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳು== 1000 ರಿಂದ 1500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ನಡುವೆ, ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಕ್ಕಾಡ್ ಮುಂದಂತುರೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಮಣಿಮುತಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಣಿಮುತಾರ್ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶವು ಚಹಾ ತೋಟಗಳು, ಚಹಾ ತೋಟಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುಗಳು, ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೊಡೈಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕುತಿರವೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ವೀಕ್ಷಣಾ ಬಿಂದುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಗಂಪಟ್ಟಿ ಜಮೀನ್ದಾರರು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಹಾ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಟೀ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿವೆ - ಮಂಜೋಲೈ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಮಣಿಮುತ್ತರು ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಊಟು ಎಸ್ಟೇಟ್. ಈ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು 2,300 ರಿಂದ 4,200 ಅಡಿ (701 ಮತ್ತು 1,280 ಮೀ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ . ಮಂಜೋಲೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಬರ್ಮಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ===ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ=== ನವೆಂಬರ್ 2018 ರ ಮೊದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಹತ್ತುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಧನ್ಯಾ ಸನಲ್ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ 2019 ರಲ್ಲಿ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದರು, ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ, 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಆರೋಹಣವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪರವಾನಗಿಗಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://edition.cnn.com/2019/01/17/asia/india-woman-mountain-kerala-intl/index.html</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{commons category|Agastya Mala}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] rd3frl8efotsjzehfta789jt35ednlw 0 40703 1379758 1361649 2026-08-10T07:46:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379758 wikitext text/x-wiki ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿರುವ ಡಾ.ರಾಮಲಿಂಗಪ್ಪ ಟಿ. ಬೇಗೂರು ಇವರು ಮೊದಲಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿ ಅನಂತರ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಕುಕನೂರು, ಜೇವರ್ಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಕೆಂಗೇರಿ, ಹಾರೋಹಳ್ಳಿ ಮೊದಲಾದ ಕಡೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಇದೀಗ ಹೊಸಕೋಟೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ, ವಿಚಾರ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಪಾದನೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಮ ಇರುವ ಇವರು ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಕನ್ನಡ]] ನುಡಿ ನಾಡಿ ಬಳಗ, ಪರಸ್ಪರ ಬಳಗ, ಡಾ.[[ಎಲ್.ಬಸವರಾಜು]] ಟ್ರಸ್ಟ್ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಕಡೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಹೊಸತು]] (ನವಕರ್ನಾಟಕ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್) ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಉಪಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಲಿಪಿಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== [[ನೆಲಮಂಗಲ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೆಪ್ಪದ [[ಬೇಗೂರು]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಡಾ.ರಾಮಲಿಂಗಪ್ಪ. ಟಿ. ಬೇಗೂರು ಇವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿದ ಊರಿನಲ್ಲೆ ಮಾಡಿದರು. ಪದವಿಯನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಸವನಗುಡಿಯ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ನಂತರ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನು ಪ್ರಥಮ ರ್ಯಾಂಕ್‌ ಮತ್ತು ಆರು [[ಚಿನ್ನ]]ದ ಪದಕಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ಪಡೆದರು. ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಕಾಲೇಜು ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಕವಿತಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ [[ಹಂಪಿ]] ಇಲ್ಲಿನಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ<ref>http://kanaja.in/?cat=3087{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕತೆ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋದನೆ ನಡೆಸಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಾವ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಹಂಪಿಯ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂಫಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಾಪಕ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೋಕ ಸೇವಾ ಆಯೋಗದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಆನಂತರ ಕುಕನೂರು (ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ), ಜೇವರ್ಗಿ (ಗುಲಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆ) ಕೋಲಾರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೆಂಗೇರಿ, ಹಾರೋಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಹೊಸಕೋಟೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕನ್ನಡ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಸಮಿತಿಯ ಸಂಚಾಲಕರಾಗಿ ಹಲವು ಪದವಿ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾವ, ಜಾಣ, ರತ್ನ ಪಠ್ಯ ಸಂಪಾದನಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಹಲವು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಾವ್ಯಮಂಡಲ (ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ) ಇಲ್ಲಿ ಎಂ. ಫಿಲ್. ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್. ಡಿ. ಬೋಧಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಂಪಿಯ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲು ಬಾಹ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. {{Citation needed|}} ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಲೋಹಿಯಾ ಪ್ರಕಟಣಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಕೃತಿಗಳು== # ಮಾಯಾಪಾತಾಳ (ಕವನಸಂಕಲನ-ಅಭಿನವ ಪ್ರಕಾಶನ. ಬೆಂಗಳೂರು) #ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸೈದ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಇತಿಹಾಸದ ಬರವಣಿಗೆ (ಅನುವಾದ-ಕಾವ್ಯಮಂಡಲ, ಬೆಂಗಳೂರು) (ಮರುಮುದ್ರಣ ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಲ ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಲಡಾಯಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಗದಗ) #ಮಾರ್ಗಾಂತರ (ವಿಮರ್ಶಾ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ-ಸಿ.ವಿ.ಜಿ. ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) #ಸಂಕರ ಬಂಡಿ (ಕವನಸಂಕಲನ-ಮುದ್ದಪ್ಪ ಸ್ಮಾರಕ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಬೆಂಗಳೂರು) #ಪರಕಾಯ<ref>http://aakarabharati.in/php/journalAuth.php?authorname=%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA+%E0%B2%9F%E0%B2%BF.+%E0%B2%AC%E0%B3%87%E0%B2%97%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%81&journalid=002</ref> (ವಿಚಾರಲೇಖನಗಳ ಸಂಕಲನ-ನವಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) #ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು: ಆಧುನಿಕ ಪೂರ್ವ ಅನುಸಂಧಾನಗಳು (ಸಂಶೋಧನೆ-ಕನ್ನಡ ವಿ.ವಿ. ಹಂಪಿ) #ಒಂದು ದಶಕದ ಸಂಶೋಧನೆ: ಕಿರುನೋಟ (ಸಂಶೋಧನೆ-ಕಣಜ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್) #ಮಹಿಳೆ: ಚರಿತ್ರೆ, ಪುರಾಣ (ಸಂಶೋಧನೆ, ವಿಮರ್ಶೆ- ಅಂಕಿತ ಪುಸ್ತಕ, ಬೆಂಗಳೂರು).<ref name="ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ(ಪಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ದತ್ತಿನಿಧಿ ಬಹುಮಾನ )">{{cite web | url=http://karnatakasahithyaacademy.org/?page_id=15 | title=ದತ್ತಿನಿಧಿ | ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | accessdate=23 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019}}</ref> #ನಾಟಕ ದಂಗೆ (ಕುವೆಂಪು ನಾಟಕಗಳ ಕುರಿತ ವಿಮರ್ಶೆ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು). #ನುಡಿಯಾಟ (ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು, ಸಪ್ನ ಬುಕ್ ಹೌಸ್, ಬೆಂಗಳೂರು). #ಸಮ್ಮಂದ ಸಂದರ್ಬ (ವಿಮರ್ಶಾ ಸಂಕಲನ, ಸಿವಿಜಿ ಬುಕ್ಸ್, ಬೆಂಗಳೂರು). #ತೌಲನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಅನುವಾದ ಮತ್ತು ಸಹಸಂಪಾದನೆ-ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಲ, ಬೆಂಗಳೂರು) (ಮರುಮುದ್ರಣ: ಕಿರಂ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು) #ಕಗ್ಗತ್ತಲ ಹೃದಯ<ref>{{Cite web |url=http://www.kuvempubhashabharathi.org/book_detail.php?bookID=304 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-04-21 |archive-date=2021-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302051429/http://kuvempubhashabharathi.org/book_detail.php?bookID=304 |url-status=dead }}</ref> (ಜೋಸೆಫ್‌ ಕಾನ್ರಾಡನ ಕಾದಂಬರಿ ಹಾರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್‌ ಅನುವಾದ) ಮುದ್ರಣ ಮರುಮುದ್ರಣ ಕುವೆಂಪು ಭಾಷಾ ಭಾರತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು) #ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೧೫): (ಸಂಪಾದನೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಬೆಂಗಳೂರು.) #ಸಂಗಾತಿ (ಡಾ.ಜಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ, ಸಹಸಂಪಾದನೆ, ಅಭಿನಂದನ ಸಮಿತಿ ಬೆಂಗಳೂರು) #ಕುವೆಂಪು ನೂರು ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ 120 ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗು ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಹಸಂಪಾದನೆ #ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪುಟ (ಕನ್ನಡ ಜಾಣ ಪಠ್ಯ. ಸಂಪಾದಿತ. ಕಸಾಪ, ಬೆಂಗಳೂರು). #ನಡುಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗಮ ( ಕನ್ನಡ ರತ್ನ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ, ಸಂಪಾದಿತ ಕಸಾಪ, ಬೆಂಗಳೂರು). #ದಾರಿದೀಪ (ಶ್ರೀ ಎ.ಕೆ. ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಅವರ ಅಭಿನಂದನಾ ಗ್ರಂಥ, ಸಹಸಂಪಾದನೆ, ಲಡಾಯಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಗದಗ). #ನುಡಿಯೆಂಬುದು ಉರಿಯ ಕೆಂಡ: (ಶ್ರೀ ಎ.ಕೆ. ಸುಬ್ಬಯ್ಯನವರ ಸದನದ ಭಾಷಣಗಳ ಸಹಸಂಪಾದನೆ, ಲಡಾಯಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಗದಗ) #ವರ್ತಮಾನದ ಕಥೆಗಳು (ಕಥಾಸಂಕಲನ, ಸಹಸಂಪಾದನೆ, ಕಣ್ವ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಗೌರವ== # ಡಾ.ಜಿ.ಎಸ್.ಎಸ್.ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಹಾಮಾನಾ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಕಸಾಪ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನ <ref>http://m.varthabharati.in/article/2016_09_26/41635</ref> (ಪ್ರಶಸ್ತಿ). # ನೆಲಮಂಗಲ ತಾಲ್ಲೂಕು ಆರನೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಗೌರವ. # ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ʼಹೆಬ್ಬೆಟ್‌ ರಾಮಕ್ಕʼ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] 9kdi3kborfsu8oh9sx61oad6bt91qn8 0 50627 1379662 1357318 2026-08-10T02:01:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379662 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = ಭಿಲ್ಲರು |image = [[File:Children in Raisen district, MP, India.jpg|210px]] |languages = ಭಿಲ್ಲರ ಭಾಷೆ |religions = |related = }} {{spaces|14}}ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಿಲ್ಲರು ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ. ಭಿಲ್ಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರನ್ನು ಭಿಲಾಲ (Bhilala) ಹಾಗೂ ಭಿಲ್ ಗರಾಸಿಯಾ (Bhil Garasia) ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಗುಜರಾತ್]] ನಲ್ಲಿ_೩,೪೪೧,೯೪೫<ref>{{cite web |url = http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_gujarat.pdf |title = Gujarat: Data Highlights the Scheduled Tribes| accessdate = 2008-03-31 | last = | first = | work = Census of India 2001 | publisher = Census Commission of India }}</ref>[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ]] ೪,೬೧೯,೦೬೮<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_madhya_pradesh.pdf | title = Madhya Pradesh: Data Highlights the Scheduled Tribes| accessdate = 2008-03-06 | last = | first = | work = Census of India 2001 | publisher = Census Commission of India }}</ref>[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]_೧,೮೧೮,೭೯೨<ref>{{cite web |url = http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_maha.pdf| title = Maharashtra: Data Highlights the Scheduled Tribes| accessdate = 2008-03-31 | last = | first = | work = Census of India 2001 | publisher = Census Commission of India }}</ref>[[ರಾಜಾಸ್ಥಾನ]]_೨,೮೦೫,೯೪೮<ref>{{cite web |url = http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_rajasthan.pdf | title = Rajasthan: Data Highlights the Scheduled Tribes| accessdate = 2008-03-31 | last = | first = | work = Census of India 2001 | publisher = Census Commission of India }}</ref>[[ಕರ್ನಾಟಕ]]_೧,೮೬೭ ಇಷ್ಟು ಭಿಲ್ಲರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡು ಬಂಧಿದೆ. ಭಿಲ್ಲರು ಭಾರತದ ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಪ್ರೋಟೋ-ಆಸ್ಟ್ರಾಲಾಯ್ಡ್ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಾರೆ. [[ವೇದ]], [[ಪುರಾಣ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ<ref>[http://sirohi.nic.in/trib.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140110095226/http://sirohi.nic.in/trib.htm |date=2014-01-10 }}</ref> ಈ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಿಲ್ಲರು ಎಂಬ ಹೆಸರು [[ದ್ರಾವಿಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇಂದಿಗೂ ಈ ಜನರು ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರೆ. {{spaces|14}}ಭಿಲ್ಲರು ಇಂದು ಹಿಂದುಳಿದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿದರು, ರಾಜ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ರಾಜ ಪುಟಾಣದ ದುಂಗಾರ್ ಪುರ್, ಬನಾಸ್ ವಾಡ ಮತ್ತು ಪ್ರತಾಪಗಡ ಇವರ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನಂತರ [[ರಜಪೂತ]]ರಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಈ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಭಿಲ್ಲರು ರಜಪೂತರಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನಾಹೋಹಣದಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ತಿಲಕವಿಡುವ ಪದ್ದತಿಯಿದ್ದಿತು ನಂತರ ರಜಪೂತರು ಭಿಲ್ಲರ ಸಾಹಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮನಗಂಡು ಇವರ ಮುಖ್ಯರೊಡನೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭಿಲ್ಲರ ಮೇಲ್ವರ್ಗವನ್ನು ಭಿಲಾಲವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ [[ರಜಪೂತ]]ರೊಡಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಬಿಗಡಾಯಿಸಿದುದಲ್ಲದೆ ಮರಾಠ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರೊಡನೆಯೂ ವಿರಸ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮೊಗಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಿಲ್ಲರ ಹಲವು ಸಮೂಹಗಳು [[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡವು. ಮೊಗಲರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಬಿಲ್ಲರು ಕ್ರಮೇಣ ಹಿಂಜರಿದು [[ಅರಣ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ದರೋಡೆ ಡಕಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದಂಗೆಯಿದ್ದ ಇವರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಅಡಗಿಸಿದರು. ಈ ಜನರು [[ಹಿಂದೂ]] ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವರು. ==ಹಂಚಿಕೆ== {{spaces|14}}[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಗುಜರಾತ್]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], ಮತ್ತು [[ತ್ರಿಪುರಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |url=http://www.ecoindia.com/tribes/bhils.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-12-03 |archive-date=2015-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816003209/http://www.ecoindia.com/tribes/bhils.html |url-status=dead }}</ref> ಇವರುನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಠ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಿಲ್ಲರು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ಝಬುವಾ, ಧಾರ್, ಕರಗಾಂ, ಖಾಂಡ್ವಾ, ರತ್ಲಾಮ್, ಪೂರ್ವ ಗುಜರಾತಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ಪಂಚಮಹಲ್, ದಾಂಗ್ ಬರೂಚ್, ಸಬರ್ ಕಾಂಥ, ಮತ್ತು ಬನಾಸ್ ಕಾಂಥ, ದಕ್ಷಿಣ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]]ದ ದುಂಗರ್ ಪುರ್, ಬನಾಸ್ ವಾಡ, ಮತ್ತು ಉದಯಪುರ<ref>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3331472/pdf/ASL-5-255.pdf</ref> ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಲಯದಂತೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತಗೊಂಡಿರುವರು. ಈ ವಲಯವನ್ನು ರಾಜ್ಯಾಂಗದ ಐದನೆಯ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ಪ್ರಕಾರ ಪರಿಶಿಷ್ಠ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]], [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಹಾಗೂ [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.tribal.gov.in/WriteReadData/CMS/Documents/201212010319068974609File1054.pdf</ref> ಇವರು ತಮ್ಮನ್ನೂ ಭಿಲ್ಲವರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು== {{spaces|14}}ಭಿಲ್ಲರು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಗಿಡ್ಡವಾಗಿದ್ದು, ದೃಡಕಾಯರಾಗಿರುವರು. ಭಿಲ್ಲರ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪು, ಅಗಲವಾದ ಮತ್ತು ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಮೂಗು, ಇವರ ಸರಸರಿ ಎತ್ತರ ೫’.೪” ಅಡಿಗಳು, ಸಾಧಾರಣವಾದ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ನೀಳವಾದ ಕಾಲುಗಳು. ಇಂತಹ ಕಾಲುಗಳ್ಳುಳ್ಳ ಭಿಲ್ಲರು [[ಕಾಡು]] ಮೇಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆಗೆ ಅಲೆಯುವಾಗ ಕಡಿದಾದ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಏರುವಾಗ, ಇಳಿಯುವಾಗ ಜಾರಿಬೀಳದಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಡೆದಾಡಬಲ್ಲರು. ನೀಳವಾದ ತಲೆಯ ಬುರುಡೆ, ಅಲೆಯಂತಿರುವ ತಲೆಯ ಕೂದಲು, ಹಾಗೂ ಹೊರಚಾಚಿದ ದಪ್ಪ ತುಟಿಗಳು ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ದೈಹಿಕ ಚಹರೆಗಳಾಗಿವೆ. ==ಆಹಾರ== {{spaces|14}}ಬಿಲ್ಲರು ಮಾಂಸಹಾರಿಗಳು. [[ಬೇಟೆ]]ಮಾಡಿದ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನುವರು. ಧಾನ್ಯಗಳು ದೊರೆಯದ ಹಾಗೂ [[ಅರಣ್ಯ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಡ್ಡೆ, ಗೆಣಸು, [[ಹಣ್ಣು]], ಕಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಜೀವಿಸುವರು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ [[ಕೃಷಿ]] ಬೆಳೆಗಳಿಂದ ದೊರೆತ [[ಆಹಾರ]] ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಇವರು ಮದ್ಯಪಾನಿಗಳು ಆಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ “ಮಹುವಾ” (Mahuwa) ಎಂಬ ಜಾತಿಯ ಗಿಡದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮದ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುವರು.<ref>ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/012/i0370e/i0370e11.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಉಡುಪು== {{spaces|14}}ಭಿಲ್ಲರುಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಸೊಂಟದ ಸುತ್ತಲೂ ಕಟ್ಟುವ ದಟ್ಟಿಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ತಲೆಗೆ ಪೇಟವನ್ನು ಸುತ್ತುವರು. ಅಂಗಿ ಧರಿಸಿವುದು ಕಡಿಮೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪರಕಾರ ಮತ್ತು ಕುಪ್ಪಸಗಳನ್ನು ತೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ತಲೆಗೆ ಹೊದಿಕೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವರು. ಕೊರಳಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಸರ, ಕೈಗಳಿಗೆ ದಂತದ ಬಳೆ, [[ಬೆಳ್ಳಿ]]ಯ ಕಡಗ, ಬೆರಳುಂಗುರು ಹಾಗೂ ಕಾಲುಕಡಗಗಳು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಧರಿಸುವ ಆಭರಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref> http://tribes-of-india.blogspot.in/2008/09/bhils-tribes-of-india.html</ref> ==ವಸತಿ== {{spaces|14}}ಭಿಲ್ಲರ ವಸತಿಗಳು ಅಲೆ ವಿರಳವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಮನೆಯಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಮನೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ನೀರು ಸಿಗುವ ಕೆರೆ, ಹಳ್ಳ, ತೊರೆಗಳ ಬಳಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://sirohi.nic.in/trib.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-12-03 |archive-date=2014-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140110095226/http://sirohi.nic.in/trib.htm |url-status=dead }}</ref> ಹಬ್ಬಗಳ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವರುಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡುವರು. ==ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನ == {{spaces|14}}ಭಿಲ್ಲರು ಈ ಮುಂಚೆ ಕಾಡನ್ನು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮರಗಿಡಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಮೂಲಕ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೇಟೆಯೇ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕಸುಬು. ಬೇಟೆಯಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದರು. ಅವುಗಳ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಗುರ್ತಿನ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು ಅವುಗಳ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಚತುರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. [[ಚಿರತೆ]]ಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಖಡ್ಗಗಳಿಂದ ಅವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೇಟೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಪಂಗಡಗಳವರು [[ಅರಣ್ಯ]]ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿರುವರು. ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಡ್ಡೆ ಗೆಣಸು, ಅಂಟು, [[ಜೇನು]], ಮರದ ತೊಗಟೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ವಿಕ್ರಯಿಸಿಯೋ ಅಥವಾ ಸಾಟಿ ಮಾಡುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ [[ಬಟ್ಟೆ]], [[ಆಹಾರ]] ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವರು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಿಲ್ಲರ ವೃತ್ತಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಒಂದೆಡೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲಸಿ ಕೃಷಿಕರಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಜೀವಿಸುವರು. [[ಜೋಳ]], [[ರಾಗಿ]], [[ಸಜ್ಜೆ]] ಮುಂತಾದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವರು. ಜೊತೆಗೆ [[ಕುರಿ]], [[ಮೇಕೆ]], [[ಕೋಳಿ]], ದನಕರುಗಳನ್ನೂ ಸಾಕುವುದನ್ನು ಸಹ ರೂಢಿಸಿ ಕೊಂಡಿರುವರು. ಈಗ ಉದ್ಯೋಗ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ಬದಲು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕೂಲಿ ಮಾಡುವರು. ==ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ == {{spaces|14}}ಭಿಲ್ಲರು [[ದ್ರಾವಿಡ]]ರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದ್ದು ಹಿಂದೂ [[ದೇವತೆ]]-[[ದೇವರು]] ಅರಾಧಕರು. ಸ್ಥಳಿಯವಾಗಿ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ [[ಮರಾಠಿ]]ಗರ [[ಯುದ್ಧ]]ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು ರೂಡಿಯಲಿದೆ. ತಮ್ಮ ವಂಶಸ್ಥರ ಅಥವಾ ಕುಲಸ್ತರರೊಡನೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಭಿನ್ನ ಗೋತ್ರದವರೊಡನೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧವೇರ್ಪಡುವುದು. ಇವರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿ ನಿಷಿದ್ದ. ವರನ ಪಿತೃಗಳು ವಧುವಿನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ದತಿ ಇಂದಿಗೂ ರೂಢಿಯಲಿದೆ. ವಿಧಾವಾವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇಧನ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಸಹ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಧು ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗದೆ ಕನ್ಯಾ ಅಪಹರಣವೂ ನಡೆಯುವುದು. ಭಿಲ್ಲರು ಭೂತ, ಪ್ರೇತ, ತಂತ್ರ-ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೊ೦ದಿರುವರು. ಇವರು ಯಾವುದೇ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. {{spaces|14}}ಭಿಲ್ಲರ [[ಸಮಾಜ]]ದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅತಿ ಮುಖ್ಯರು. ಅವರುಗಳೆ೦ದರೆ ಕ್ಷುದ್ರದೇವತಾರಾಧಕರಾದ ಬಧ್ವಾ, ಇವರನ್ನು ರೋಗಗಳನ್ನೂ ವಾಸಿ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊ೦ದಿರುವರೆ೦ದು ಭಾವಿಸಿರುವರು. ಎರಡನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪೂಜಾರೋ (Pujaro), ಇವರು ದೇವರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವರು. ಮೂರನೆಯರೆ೦ದರೆ ಕೊತ್ವಾಲ್ (Kotwal).<ref> http://www.sociologyguide.com/types-of-society/Profiles-of-tribes.php</ref> ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಮೃತರಾದಾಗ ಇವರು ತಮಟೆಯನ್ನು ಬಾರಿಸುವರು. {{spaces|14}}ಭಿಲ್ಲರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇ೦ದಿನ ಆಡಳಿತ ಕ್ರಮವು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸಮಾಜದ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆ೦ದರೆ ಪಟೇಲ ಅಥವಾ ತದ್ವಿ (Tadvi) ಅ೦ದರೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಕೊತ್ವಾಲ್, ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಗ್ರಾಮ ಪ೦ಚಾಯಿತಿ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಭಿಲ್ಲರು ಸಹ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿರುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಶಿಶುವಿವಾಹ ನಿಶಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರಿಯರು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊ೦ದಿರುವರು. ಸತ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸುಡುವ, ಅಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುವ ಸ೦ಪ್ರದಾಯವನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊ೦ಡಿರುವರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಿಲ್ಲರ [[ಸಮಾಜ]]ದಲ್ಲಿ [[ಆಧುನಿಕತೆ]]ಯು ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ. ಇ೦ದು ಈ ಜನರು ಸ೦ಘಟಿತರಾಗಿದ್ದು, [[ರಾಜಕೀಯ]]ವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಭಲರಾಗಿರುವರು. ==ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು== <gallery class="center"> Image:Bhil tribe girls in Jhabua.jpg| ಭಿಲ್ಲರ ಹುಡುಗಿಯರು ಝಬುವಾ File:Girl in orange dress, Gauhadi village.jpg| ಭಿಲ್ಲರ ಮಗು ರೈಸಿನ್ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]] File:Adivasi woman in Raisen district, MP, India.jpg|ಭಿಲ್ಲರ ಮಹಿಳೆ ರೈಸಿನ್ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]] File:Woman in Raisen district, MP, India.jpg|ಭಿಲ್ಲರ ಮಹಿಳೆ ರೈಸಿನ್ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]] File:Femme dans le district de Raisen, M.P., Inde.jpg|ಭಿಲ್ಲರ ಮಹಿಳೆ ರೈಸಿನ್ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]] </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ]] mwv3mfrlw8y17v90e7x0ohai0m1ptij 0 53211 1379763 1343856 2026-08-10T08:18:30Z Ooarii 73872 /* */ 1379763 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Zahntempel_Kandy.jpg|thumb]] ಗೌತಮ [[ಬುದ್ಧ]]ನ 'ದಂತ'ವನ್ನು [[ದೇವಾಲಯ]]ದ ಗರ್ಭ[[ಗೃಹ]]ದಲ್ಲಿ ಕರಿಡಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಜೋಪಾನವಾಗೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುತ್ತು, ರತ್ನ ಹಾಗೂ [[ವಜ್ರ]]ಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡಿದ್ದು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ದಲದಾ ಮಾಲಿಗಾವಾ. ಅಂದರೆ ದಂತ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಇರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಭಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರಿಲಂಕಾದ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸರೋವರದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಡೇದು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಕಟ್ಟದಗಳಿರುವ ಸಮುಚ್ಛಯವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯೊಬ್ಬರು ದಿಢೀರನೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ 'ಇದೇ ದಲದ ಮಾಲಿಗಾವಾ' ಎಂದು ಶ್ವೇತ ಭವನವೊಂದರತ್ತ ಕೈ ತೋರಿಸಿದ. ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಯಾವುದೇ ತೋಟ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿದ್ದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಒಳಗೆ ಹೋದ ಬಳಿಕವೇ ಈ ಬೌದ್ಧ ಮಂದಿರದ ಮಹತ್ವ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಈ ದಂತದ ಕಥೆಯೂ 'ದಂತ ಕಥೆ' ಯಂತೆಯೆ ಇದೆ! ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಕುಸಿನಾರದಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಾನಗರ) ತನ್ನ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಆತನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಎಡಬದಿಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲನ್ನು ಅಂದಿನ ಕಳಿಂಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತಂತೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆ ದಂತಕಾಗಿ ಹೊಸದೊಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದನಂತೆ. 'ಥಿಘನಿಖಿಯಾ' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಲೇಖದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ.೩೦೧-೩೨೮ ಅವದಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಳಿಂಗ]] ಸಂಸ್ಥಾನವನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗುಹಸೈವನ ಮಗಳು ಹೀಮಾಮಾಲಿ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪತಿ, [[ಗೌತಮ]] ಬುದ್ದನ ದಂತವನ್ನು ಮೋದಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಾವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಿ 'ಸೆಂಕಿದಾಗಲ'ಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದೂ ಚಕ್ರವವರ್ತಿ ಕೀರ್ತಿಶ್ರೀ ಮೇಘಗಿರಿ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇದು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಪವತ್ರ ಪೂಜನೀಯ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೫೯೫ ರಲ್ಲಿ ಸೆಂಖದಾಗಲವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹಳ ವಂಶಸ್ಥರ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ವಿಮಲಧರ್ಮ ಸೂರಿಯು ಈ ದಂತದ ಪವಿತ್ರ್ಯ, ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ 'ಸಂಖದಾಗಲ'ದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಮಂದಿರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ದೇವೇಂದ್ರ ಮಾಲಚೂರಿನ್ ಎಂಬ ಕಲಾಕಾರನ ಕಲಾವಂತಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಮಂದಿರ ಅಮೋಘ ಕಾಲ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕೋಟೆಯಂತೆಯೇ ಭದ್ರವಾದ ದೇಗುಲವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೯೮೯ಹಾಗೂ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ ಟಿ ಟಿ ಇ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯ ಭಗ್ನಗೊಂಡಿತು. ಈಗ ಜೀರ್ಣೊಧ್ಹಾರಗೊಂಡಿದೆ. '''ಮನಮೋಹಕ ಕೆತ್ತನೆ''' ನಾವು ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ ತೆತ್ತು ಪಾವಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಏರಿ ಸೇತುವೆ ಮೇಲೆ ನಡೆದು ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಮಂದಿರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆವು. ದ್ವಾರದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗಜರಾಜನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮನಮೋಹಕವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಮಕರ ತೋರಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳ ಸಾಲು ನಮ್ಮ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕಮಲದ ಹೂವು ಹಾಗೂ ದೇವಗಣಗಳು ಹೂವಿನ ಬುಟ್ಟಿಗಳು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡವು. ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿನ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಸಿಂಹ, ಒಂಟೆ ಹಾಗೂ ಕಾಳಾಲುಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆದವು. ಪಾವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಏರಿ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆದು ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ ಮಂಟಪ ಪಿಲ್ಲೆ ಮಾಲೀವಾ ತಲುಪಿದೆವು. ಇದನ್ನು ಡಚ್ಚರು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೭೬೫ ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} 5cr6jdce6rxjtzgc5c66k4y0yii16k9 1379766 1379763 2026-08-10T08:40:01Z Ooarii 73872 /* */ Added content 1379766 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Zahntempel_Kandy.jpg|thumb]] ಗೌತಮ [[ಬುದ್ಧ]]ನ 'ದಂತ'ವನ್ನು [[ದೇವಾಲಯ]]ದ ಗರ್ಭ[[ಗೃಹ]]ದಲ್ಲಿ ಕರಿಡಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಜೋಪಾನವಾಗೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುತ್ತು, ರತ್ನ ಹಾಗೂ [[ವಜ್ರ]]ಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡಿದ್ದು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ದಂತ ದೇವಾಲಯ (ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ದಂತ ದೇವಾಲಯ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 'ಶ್ರೀ ದಳದಾ ಮಾಳಿಗಾವ', ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕ್ಯಾಂಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವನ್ನು (ಹಲ್ಲಿನ ಅವಶೇಷ) ಹೊಂದಿರುವ, ಹಿಂದಿನ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ದಂತ ಧಾತುವು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಅವಶೇಷವನ್ನು ಯಾರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಬಳಿಯೇ ದೇಶದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಅವಶೇಷವು ಸಿಂಹಳೀಯ ರಾಜರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, 'ದಂತ ದೇವಾಲಯ'ವು ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಲ್‌ವತು ಮತ್ತು ಅಸ್‌ಗಿರಿ ಎಂಬ ಎರಡು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಂಥಗಳ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಮುಂಜಾನೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಬುಧವಾರಗಳಂದು 'ನಾನುಮುರ ಮಂಗಲ್ಯಯ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಸುಗಂಧಿತ ನೀರು ಹಾಗೂ ಸುವಾಸನಾಯುಕ್ತ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ದಂತ ಧಾತುವಿಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವು ರೋಗಶಮನಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರತಿವರ್ಷ 'ಕ್ಯಾಂಡಿ ಎಸಳ ಪೆರಹೆರ' ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಈ ದಂತದ ಕಥೆಯೂ 'ದಂತ ಕಥೆ' ಯಂತೆಯೆ ಇದೆ! ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಕುಸಿನಾರದಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಾನಗರ) ತನ್ನ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಆತನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಎಡಬದಿಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲನ್ನು ಅಂದಿನ ಕಳಿಂಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತಂತೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆ ದಂತಕಾಗಿ ಹೊಸದೊಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದನಂತೆ. 'ಥಿಘನಿಖಿಯಾ' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಲೇಖದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ.೩೦೧-೩೨೮ ಅವದಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಳಿಂಗ]] ಸಂಸ್ಥಾನವನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗುಹಸೈವನ ಮಗಳು ಹೀಮಾಮಾಲಿ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪತಿ, [[ಗೌತಮ]] ಬುದ್ದನ ದಂತವನ್ನು ಮೋದಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಾವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಿ 'ಸೆಂಕಿದಾಗಲ'ಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದೂ ಚಕ್ರವವರ್ತಿ ಕೀರ್ತಿಶ್ರೀ ಮೇಘಗಿರಿ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇದು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಪವತ್ರ ಪೂಜನೀಯ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೫೯೫ ರಲ್ಲಿ ಸೆಂಖದಾಗಲವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹಳ ವಂಶಸ್ಥರ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ವಿಮಲಧರ್ಮ ಸೂರಿಯು ಈ ದಂತದ ಪವಿತ್ರ್ಯ, ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ 'ಸಂಖದಾಗಲ'ದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಮಂದಿರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ದೇವೇಂದ್ರ ಮಾಲಚೂರಿನ್ ಎಂಬ ಕಲಾಕಾರನ ಕಲಾವಂತಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಮಂದಿರ ಅಮೋಘ ಕಾಲ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕೋಟೆಯಂತೆಯೇ ಭದ್ರವಾದ ದೇಗುಲವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೯೮೯ಹಾಗೂ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ ಟಿ ಟಿ ಇ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯ ಭಗ್ನಗೊಂಡಿತು. ಈಗ ಜೀರ್ಣೊಧ್ಹಾರಗೊಂಡಿದೆ. '''ಮನಮೋಹಕ ಕೆತ್ತನೆ''' ನಾವು ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ ತೆತ್ತು ಪಾವಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಏರಿ ಸೇತುವೆ ಮೇಲೆ ನಡೆದು ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಮಂದಿರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆವು. ದ್ವಾರದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗಜರಾಜನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮನಮೋಹಕವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಮಕರ ತೋರಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳ ಸಾಲು ನಮ್ಮ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕಮಲದ ಹೂವು ಹಾಗೂ ದೇವಗಣಗಳು ಹೂವಿನ ಬುಟ್ಟಿಗಳು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡವು. ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿನ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಸಿಂಹ, ಒಂಟೆ ಹಾಗೂ ಕಾಳಾಲುಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆದವು. ಪಾವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಏರಿ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆದು ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ ಮಂಟಪ ಪಿಲ್ಲೆ ಮಾಲೀವಾ ತಲುಪಿದೆವು. ಇದನ್ನು ಡಚ್ಚರು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೭೬೫ ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} gwt4e4jni0wwailaysptq8bar4dpejm 1379771 1379766 2026-08-10T08:44:43Z Ooarii 73872 /* */ Added content 1379771 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Zahntempel_Kandy.jpg|thumb|ಸರಿ| ಗೌತಮ [[ಬುದ್ಧ]]ನ 'ದಂತ'ವನ್ನು [[ದೇವಾಲಯ]]ದ ಗರ್ಭ[[ಗೃಹ]]ದಲ್ಲಿ ಕರಿಡಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಜೋಪಾನವಾಗೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುತ್ತು, ರತ್ನ ಹಾಗೂ [[ವಜ್ರ]]ಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡಿದ್ದು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ದಂತ ದೇವಾಲಯ (ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ದಂತ ದೇವಾಲಯ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 'ಶ್ರೀ ದಳದಾ ಮಾಳಿಗಾವ', ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕ್ಯಾಂಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವನ್ನು (ಹಲ್ಲಿನ ಅವಶೇಷ) ಹೊಂದಿರುವ, ಹಿಂದಿನ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ದಂತ ಧಾತುವು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಅವಶೇಷವನ್ನು ಯಾರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಬಳಿಯೇ ದೇಶದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಅವಶೇಷವು ಸಿಂಹಳೀಯ ರಾಜರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, 'ದಂತ ದೇವಾಲಯ'ವು ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಲ್‌ವತು ಮತ್ತು ಅಸ್‌ಗಿರಿ ಎಂಬ ಎರಡು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಂಥಗಳ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಮುಂಜಾನೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಬುಧವಾರಗಳಂದು 'ನಾನುಮುರ ಮಂಗಲ್ಯಯ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಸುಗಂಧಿತ ನೀರು ಹಾಗೂ ಸುವಾಸನಾಯುಕ್ತ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ದಂತ ಧಾತುವಿಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವು ರೋಗಶಮನಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರತಿವರ್ಷ 'ಕ್ಯಾಂಡಿ ಎಸಳ ಪೆರಹೆರ' ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಈ ದಂತದ ಕಥೆಯೂ 'ದಂತ ಕಥೆ' ಯಂತೆಯೆ ಇದೆ! ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಕುಸಿನಾರದಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಾನಗರ) ತನ್ನ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಆತನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಎಡಬದಿಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲನ್ನು ಅಂದಿನ ಕಳಿಂಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತಂತೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆ ದಂತಕಾಗಿ ಹೊಸದೊಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದನಂತೆ. 'ಥಿಘನಿಖಿಯಾ' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಲೇಖದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ.೩೦೧-೩೨೮ ಅವದಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಳಿಂಗ]] ಸಂಸ್ಥಾನವನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗುಹಸೈವನ ಮಗಳು ಹೀಮಾಮಾಲಿ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪತಿ, [[ಗೌತಮ]] ಬುದ್ದನ ದಂತವನ್ನು ಮೋದಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಾವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಿ 'ಸೆಂಕಿದಾಗಲ'ಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದೂ ಚಕ್ರವವರ್ತಿ ಕೀರ್ತಿಶ್ರೀ ಮೇಘಗಿರಿ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇದು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಪವತ್ರ ಪೂಜನೀಯ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೫೯೫ ರಲ್ಲಿ ಸೆಂಖದಾಗಲವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹಳ ವಂಶಸ್ಥರ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ವಿಮಲಧರ್ಮ ಸೂರಿಯು ಈ ದಂತದ ಪವಿತ್ರ್ಯ, ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ 'ಸಂಖದಾಗಲ'ದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಮಂದಿರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ದೇವೇಂದ್ರ ಮಾಲಚೂರಿನ್ ಎಂಬ ಕಲಾಕಾರನ ಕಲಾವಂತಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಮಂದಿರ ಅಮೋಘ ಕಾಲ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕೋಟೆಯಂತೆಯೇ ಭದ್ರವಾದ ದೇಗುಲವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೯೮೯ಹಾಗೂ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ ಟಿ ಟಿ ಇ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯ ಭಗ್ನಗೊಂಡಿತು. ಈಗ ಜೀರ್ಣೊಧ್ಹಾರಗೊಂಡಿದೆ. '''ಮನಮೋಹಕ ಕೆತ್ತನೆ''' ನಾವು ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ ತೆತ್ತು ಪಾವಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಏರಿ ಸೇತುವೆ ಮೇಲೆ ನಡೆದು ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಮಂದಿರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆವು. ದ್ವಾರದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗಜರಾಜನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮನಮೋಹಕವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಮಕರ ತೋರಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳ ಸಾಲು ನಮ್ಮ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕಮಲದ ಹೂವು ಹಾಗೂ ದೇವಗಣಗಳು ಹೂವಿನ ಬುಟ್ಟಿಗಳು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡವು. ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿನ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಸಿಂಹ, ಒಂಟೆ ಹಾಗೂ ಕಾಳಾಲುಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆದವು. ಪಾವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಏರಿ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆದು ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ ಮಂಟಪ ಪಿಲ್ಲೆ ಮಾಲೀವಾ ತಲುಪಿದೆವು. ಇದನ್ನು ಡಚ್ಚರು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೭೬೫ ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} odr33bswrl7xvlv27izijolfztbrq1n 1379775 1379771 2026-08-10T08:48:34Z Ooarii 73872 /* */ Added content 1379775 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Zahntempel_Kandy.jpg|thumb|ಸರಿ| [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ]]ರ ‘ದಂತ’ವನ್ನು [[ದೇವಾಲಯ]]ದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುತ್ತುಗಳು, ರತ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ವಜ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ದಂತವು ಎಲ್ಲರ ಗಮನವನ್ನೂ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ದಂತ ದೇವಾಲಯ (ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ದಂತ ದೇವಾಲಯ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 'ಶ್ರೀ ದಳದಾ ಮಾಳಿಗಾವ', ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕ್ಯಾಂಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವನ್ನು (ಹಲ್ಲಿನ ಅವಶೇಷ) ಹೊಂದಿರುವ, ಹಿಂದಿನ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ದಂತ ಧಾತುವು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಅವಶೇಷವನ್ನು ಯಾರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಬಳಿಯೇ ದೇಶದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಅವಶೇಷವು ಸಿಂಹಳೀಯ ರಾಜರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, 'ದಂತ ದೇವಾಲಯ'ವು ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಲ್‌ವತು ಮತ್ತು ಅಸ್‌ಗಿರಿ ಎಂಬ ಎರಡು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಂಥಗಳ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಮುಂಜಾನೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಬುಧವಾರಗಳಂದು 'ನಾನುಮುರ ಮಂಗಲ್ಯಯ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಸುಗಂಧಿತ ನೀರು ಹಾಗೂ ಸುವಾಸನಾಯುಕ್ತ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ದಂತ ಧಾತುವಿಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವು ರೋಗಶಮನಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರತಿವರ್ಷ 'ಕ್ಯಾಂಡಿ ಎಸಳ ಪೆರಹೆರ' ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಈ ದಂತದ ಕಥೆಯೂ 'ದಂತ ಕಥೆ' ಯಂತೆಯೆ ಇದೆ! ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಕುಸಿನಾರದಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಾನಗರ) ತನ್ನ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಆತನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಎಡಬದಿಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲನ್ನು ಅಂದಿನ ಕಳಿಂಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತಂತೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆ ದಂತಕಾಗಿ ಹೊಸದೊಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದನಂತೆ. 'ಥಿಘನಿಖಿಯಾ' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಲೇಖದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ.೩೦೧-೩೨೮ ಅವದಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಳಿಂಗ]] ಸಂಸ್ಥಾನವನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗುಹಸೈವನ ಮಗಳು ಹೀಮಾಮಾಲಿ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪತಿ, [[ಗೌತಮ]] ಬುದ್ದನ ದಂತವನ್ನು ಮೋದಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಾವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಿ 'ಸೆಂಕಿದಾಗಲ'ಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದೂ ಚಕ್ರವವರ್ತಿ ಕೀರ್ತಿಶ್ರೀ ಮೇಘಗಿರಿ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇದು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಪವತ್ರ ಪೂಜನೀಯ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೫೯೫ ರಲ್ಲಿ ಸೆಂಖದಾಗಲವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹಳ ವಂಶಸ್ಥರ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ವಿಮಲಧರ್ಮ ಸೂರಿಯು ಈ ದಂತದ ಪವಿತ್ರ್ಯ, ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ 'ಸಂಖದಾಗಲ'ದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಮಂದಿರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ದೇವೇಂದ್ರ ಮಾಲಚೂರಿನ್ ಎಂಬ ಕಲಾಕಾರನ ಕಲಾವಂತಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಮಂದಿರ ಅಮೋಘ ಕಾಲ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕೋಟೆಯಂತೆಯೇ ಭದ್ರವಾದ ದೇಗುಲವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೯೮೯ಹಾಗೂ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ ಟಿ ಟಿ ಇ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯ ಭಗ್ನಗೊಂಡಿತು. ಈಗ ಜೀರ್ಣೊಧ್ಹಾರಗೊಂಡಿದೆ. '''ಮನಮೋಹಕ ಕೆತ್ತನೆ''' ನಾವು ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ ತೆತ್ತು ಪಾವಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಏರಿ ಸೇತುವೆ ಮೇಲೆ ನಡೆದು ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಮಂದಿರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆವು. ದ್ವಾರದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗಜರಾಜನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮನಮೋಹಕವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಮಕರ ತೋರಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳ ಸಾಲು ನಮ್ಮ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕಮಲದ ಹೂವು ಹಾಗೂ ದೇವಗಣಗಳು ಹೂವಿನ ಬುಟ್ಟಿಗಳು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡವು. ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿನ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಸಿಂಹ, ಒಂಟೆ ಹಾಗೂ ಕಾಳಾಲುಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆದವು. ಪಾವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಏರಿ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆದು ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ ಮಂಟಪ ಪಿಲ್ಲೆ ಮಾಲೀವಾ ತಲುಪಿದೆವು. ಇದನ್ನು ಡಚ್ಚರು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೭೬೫ ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} 0kw5twpodqb3w9818win0n58nmbzwwo 1379776 1379775 2026-08-10T08:49:35Z Ooarii 73872 /* */ 1379776 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Zahntempel_Kandy.jpg|thumb|ಸರಿ| [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ]]ರ ‘ದಂತ’ವನ್ನು [[ದೇವಾಲಯ]]ದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುತ್ತುಗಳು, ರತ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ವಜ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ದಂತವು ಎಲ್ಲರ ಗಮನವನ್ನೂ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ದಂತ ದೇವಾಲಯ (ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿಯ ದಂತ ದೇವಾಲಯ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ "'''ಶ್ರೀ ದಳದಾ ಮಾಳಿಗಾವ"''', ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕ್ಯಾಂಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವನ್ನು (ಹಲ್ಲಿನ ಅವಶೇಷ) ಹೊಂದಿರುವ, ಹಿಂದಿನ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ದಂತ ಧಾತುವು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಅವಶೇಷವನ್ನು ಯಾರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಬಳಿಯೇ ದೇಶದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಅವಶೇಷವು ಸಿಂಹಳೀಯ ರಾಜರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, 'ದಂತ ದೇವಾಲಯ'ವು ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಲ್‌ವತು ಮತ್ತು ಅಸ್‌ಗಿರಿ ಎಂಬ ಎರಡು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಂಥಗಳ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಮುಂಜಾನೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಬುಧವಾರಗಳಂದು 'ನಾನುಮುರ ಮಂಗಲ್ಯಯ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಸುಗಂಧಿತ ನೀರು ಹಾಗೂ ಸುವಾಸನಾಯುಕ್ತ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ದಂತ ಧಾತುವಿಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವು ರೋಗಶಮನಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ದಂತ ಧಾತುವಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರತಿವರ್ಷ 'ಕ್ಯಾಂಡಿ ಎಸಳ ಪೆರಹೆರ' ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಈ ದಂತದ ಕಥೆಯೂ 'ದಂತ ಕಥೆ' ಯಂತೆಯೆ ಇದೆ! ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಕುಸಿನಾರದಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಾನಗರ) ತನ್ನ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಆತನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಎಡಬದಿಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲನ್ನು ಅಂದಿನ ಕಳಿಂಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತಂತೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆ ದಂತಕಾಗಿ ಹೊಸದೊಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದನಂತೆ. 'ಥಿಘನಿಖಿಯಾ' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಲೇಖದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ.೩೦೧-೩೨೮ ಅವದಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಳಿಂಗ]] ಸಂಸ್ಥಾನವನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗುಹಸೈವನ ಮಗಳು ಹೀಮಾಮಾಲಿ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪತಿ, [[ಗೌತಮ]] ಬುದ್ದನ ದಂತವನ್ನು ಮೋದಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಾವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಿ 'ಸೆಂಕಿದಾಗಲ'ಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದೂ ಚಕ್ರವವರ್ತಿ ಕೀರ್ತಿಶ್ರೀ ಮೇಘಗಿರಿ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇದು ಸಿಂಹಳೀಯರ ಪವತ್ರ ಪೂಜನೀಯ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೫೯೫ ರಲ್ಲಿ ಸೆಂಖದಾಗಲವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹಳ ವಂಶಸ್ಥರ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ವಿಮಲಧರ್ಮ ಸೂರಿಯು ಈ ದಂತದ ಪವಿತ್ರ್ಯ, ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ 'ಸಂಖದಾಗಲ'ದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಮಂದಿರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ದೇವೇಂದ್ರ ಮಾಲಚೂರಿನ್ ಎಂಬ ಕಲಾಕಾರನ ಕಲಾವಂತಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಮಂದಿರ ಅಮೋಘ ಕಾಲ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕೋಟೆಯಂತೆಯೇ ಭದ್ರವಾದ ದೇಗುಲವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರ ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೯೮೯ಹಾಗೂ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ ಟಿ ಟಿ ಇ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯ ಭಗ್ನಗೊಂಡಿತು. ಈಗ ಜೀರ್ಣೊಧ್ಹಾರಗೊಂಡಿದೆ. '''ಮನಮೋಹಕ ಕೆತ್ತನೆ''' ನಾವು ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ ತೆತ್ತು ಪಾವಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಏರಿ ಸೇತುವೆ ಮೇಲೆ ನಡೆದು ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಮಂದಿರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆವು. ದ್ವಾರದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗಜರಾಜನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮನಮೋಹಕವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಮಕರ ತೋರಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳ ಸಾಲು ನಮ್ಮ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕಮಲದ ಹೂವು ಹಾಗೂ ದೇವಗಣಗಳು ಹೂವಿನ ಬುಟ್ಟಿಗಳು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡವು. ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿನ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಸಿಂಹ, ಒಂಟೆ ಹಾಗೂ ಕಾಳಾಲುಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆದವು. ಪಾವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಏರಿ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆದು ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ ಮಂಟಪ ಪಿಲ್ಲೆ ಮಾಲೀವಾ ತಲುಪಿದೆವು. ಇದನ್ನು ಡಚ್ಚರು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೭೬೫ ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} h8qkwvuh3e07x6hyswip2gb9hpxll4s 0 71665 1379614 1350142 2026-08-09T14:09:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379614 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಥಾಮಸ್ ಮ್ಯಾನ್ | image = Thomas Mann 1937.jpg | caption = ಥಾಮಸ್ ಮ್ಯಾನ್ 1937 ರಲ್ಲಿ | birth_name = ಪೌಲ್ ಥಾಮಸ್ ಮ್ಯಾನ್ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1875|6|6}} | birth_place = [[Free City of Lübeck]], [[German Empire]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1955|8|12|1875|6|6}} | death_place = [[Zürich]], Switzerland | resting_place = [[Kilchberg, Zürich|Kilchberg]], [[Switzerland]] | occupation = ಕಾದಂಬರಿಕಾರ,ಸಣ್ಣಕಥೆಗಾರ,ಪ್ರಬಂಧಕಾರ | genre = Novel, novella | period = 1896–1954 | notableworks = ''[[Buddenbrooks]]'', ''[[The Magic Mountain]]'', ''[[Death in Venice]]'', ''[[Joseph and his Brothers]]'', ''[[Doctor Faustus (novel)|Doctor Faustus]]'' | awards = {{Plainlist| * {{nowrap|[[Nobel Prize in Literature]] (1929)}} * {{nowrap|[[Goethe Prize]] (1949)}} }} | influences = | influenced = [[Heinrich Böll]], [[Joseph Heller]], [[Yukio Mishima]],<ref>Waagenar, Dick, and Iwamoto, Yoshio (1975). "Yukio Mishima: Dialectics of Mind and Body". Contemporary Literature, Vol. 16, No. 1 (Winter, 1975), pp. 41–60</ref> [[Orhan Pamuk]]<ref>https://www.nytimes.com/2012/11/11/books/review/orhan-pamuk-by-the-book.html?pagewanted=all&_r=0</ref> | signature = Thomas Mann signature.svg }} '''ಥಾಮಸ್ ಮ್ಯಾನ್'''(6 ಜೂನ್ 1875 – 12 ಆಗಸ್ಟ್ 1955) [[ಜರ್ಮನಿ]] ದೇಶದ [[ಕಾದಂಬರಿ|ಕಾದಂಬರಿಕಾರ]],ಸಣ್ಣ [[ಕಥೆ|ಕಥೆಗಾರ]],ಪ್ರಬಂಧಕಾರ,ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತಕ ಮತ್ತು ೧೯೨೯ರ ಸಾಹಿತ್ಯ [[ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ.ಇವನ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮತ್ತು ದುರಂತ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಂತಹ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ದಿಜೀವಿಯ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಒಳನೋಟವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.ಅವನು [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪಿನ]] ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಜನಮಾನಸದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಆಧುನಿಕ ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು [[ಬೈಬಲ್|ಬೈಬಲಿನ]] ಕಥೆಗಳು ಅಂತೆಯೇ [[ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ನಿಟ್ಜೆ]],[[ಜೊಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್‍ಗಾಂಗ್ ವಾನ್ ಗೋಥೆ|ಗೋಥೆ]],ಸ್ಕ್ಹೊಪೇನ್ಹುಯೇರ್ ಮುಂತಾದವರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮ್ಯಾನ್ ''ಹ್ಯಾನ್ಸಿಯಾಟಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ''ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ. ಇದನ್ನು ಅವನು ಅವನ ಪ್ರಥಮ ಕಾದಂಬರಿ ''ಬುಡ್ಡೆನ್‍ಬ್ರೂಕ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ.ಇವನ ಅಣ್ಣ ತೀವ್ರವಾದಿ ಬರಹಗಾರ [[ಹೆನ್ರಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್]] ಮತ್ತು ಆರು ಜನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಾದ [[ಎರಿಕಾ ಮ್ಯಾನ್]],[[ಕ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಗೊಲೋ ಮ್ಯಾನ್]] ಕೂಡಾ ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬರಹಗಾರರು. ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ [[ಹಿಟ್ಲರ್]] [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯ]] ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಮ್ಯಾನ್ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]]ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದ.೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ [[ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾದೊಡನೆ ಮ್ಯಾನ್ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೆಲಸಿ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್‍ಗೆ ಮರಳಿದ. ಥಾಮಸ್ ಮ್ಯಾನ್ "ವಲಸೆ ಬರಹಗಾರ"(Exilliteratur) ಕೂಟದ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1929/mann-autobio.html The Nobel Prize&nbsp;– autobiography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531053902/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1929/mann-autobio.html |date=2013-05-31 }} * [http://www.famousauthors.org/thomas-mann Thomas Mann's Profile on FamousAuthors.org]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Gutenberg author | id=Mann,+Thomas+(1875-1955) }} * {{Wayback |df=yes|date=20040810031859 |url=http://foia.fbi.gov/foiaindex/thommann.htm |title=FBI File on Thomas Mann}} * [http://www.the-ledge.com/flash/ledge.php?book=96&lan=UK Thomas Mann 'Bookweb' on literary website The Ledge, with suggestions for further reading] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313004237/http://www.the-ledge.com/flash/ledge.php?book=96&lan=UK |date=2007-03-13 }} * [http://de.wikiversity.org/wiki/Erstausgaben_Thomas_Manns._Ein_bibliographischer_Atlas._%C3%9Cbersicht. First prints of Thomas Mann. Collection Dr. Haack, Leipzig (Germany)] * [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=%22thomas%20mann%22 References to Thomas Mann in European historic newspapers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307070432/http://theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=%22thomas%20mann%22 |date=2016-03-07 }} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಬರಹಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿ]] jba29kyaccm87g2bov0fayqhonm28kp 0 84337 1379669 1373707 2026-08-10T03:10:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379669 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್ | image = Marissa Mayer May 2014 (cropped).jpg | caption = ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ | birth_name = ಮರಿಸ್ಸಾ ಆನ್ ಮೇಯರ್ | birth_date = {{Birth date and age|1975|5|30|mf=y}} | birth_place = ವಾಸಾವ್‍, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್, ಯು. ಎಸ್‍ | education = [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] (ಬಿ. ಎಸ್, ಎಮ್‍. ಎಸ್‍) | occupation = ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ, ಸನ್‍ಶೈನ್ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್<ref>{{cite web|url=https://sunshine.com|title=Sunshine - Sunshine|publisher=Sunshine |access-date=December 29, 2018 }}</ref> | boards = {{plainlist| * ಎಟಿ&ಟಿ ಇಂಕ್‍. * ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಬ್ಯಾಲೆ * [[ವಾಲ್ ಮಾರ್ಟ್]]<ref name="walmart20120416"/>}} | residence = {{plainlist| * ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ }} | nationality = ಅಮೆರಿಕನ್‍ | alma_mater = | employer = [[ಯಾಹೂ]] | salary = ಯುಎಸ್‍ಡಿ $೨೭.೮ ಮಿಲಿಯನ್‍ | children = ೩ | spouse = ಜ್ಯಾಖರಿ ಬೋಗ್ }} ಮರಿಸ್ಸಾ ಆನ್ ಮೇಯರ್ (ಜನನ ಮೇ ೩೦, ೧೯೭೫) ಅಮೇರಿಕನ್ ವ್ಯವಹಾರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕಿ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದು, ೨೦೧೨ ರಿಂದ ೨೦೧೭ ರವರೆಗೆ [[ಯಾಹೂ|ಯಾಹೂನ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕಿ ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‍ನ ಪ್ರಮುಖ ವಕ್ತಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಮೇಯರ್ ನಂತರ ಸನ್‍ಶೈನ್ ಎಂಬ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ [[ಯಾಹೂ]], ಮೇಯರ್ ಆ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವೆರಿಝೋನ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ಗೆ $ ೪.೪೮ ಬಿಲಿಯನ್‍ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಈಗ ಯಾಹೂ ಇಂಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಕಂಪನಿಗೆ ಅವರು ಸೇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ಜೂನ್ ೧೩, ೨೦೧೭ ರಂದು ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಇವರು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ]] ಪದವಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮರಿಸ್ಸಾ ೩ ಕಂಪನಿಗಳ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು, ಅದರಲ್ಲಿ ವಾಲ್‌‍ಮಾರ್ಟ್, [[ಯಾಹೂ]], ಜಾಬೋನ್ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವರು ಕೂಪರ್ ಹೀವಿಟ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿಸೈನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಲೆ, ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಬ್ಯಾಲೆ ಹಾಗೂ ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್ ಎಂಬ ಎನ್.ಜಿ.ಒ ಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಮೇಯರ್ [[ಅಮೆರಿಕಾ|ಅಮೆರಿಕಾದ]] ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‍ನ ವಾಸಾವ್ ನಲ್ಲಿ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಮೂಲದ ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಸರ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮೈಕೆಲ್ ಮೇಯರ್ ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name=MM-B-07>{{cite web|title=Google-johtaja vieraili Suomessa sukujuurillaan|url=http://www.kauppalehti.fi/etusivu/google-johtaja+vieraili+suomessa+sukujuurillaan/201111102319?|work=[[Kauppalehti]]|first=Jenny|last=Jännäri|date=November 9, 2011|access-date=July 16, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022110632/http://www.kauppalehti.fi/etusivu/google-johtaja+vieraili+suomessa+sukujuurillaan/201111102319|archive-date=October 22, 2013|url-status=dead}} English title: "Google vice president visits the land of her ancestors".</ref><ref name="vogue2013">{{cite magazine |url=http://www.vogue.com/magazine/article/hail-to-the-chief-yahoos-marissa-mayer/#3 |title=Yahoo's Marissa Mayer: Hail to the Chief |magazine=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |date=August 16, 2013 |last=Weisberg |first=Jacob |access-date=August 24, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823053005/http://www.vogue.com/magazine/article/hail-to-the-chief-yahoos-marissa-mayer/#3 |archive-date=August 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.businessweek.com/stories/2006-06-18/marissa-mayer-the-talent-scout |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720014522/http://www.businessweek.com/stories/2006-06-18/marissa-mayer-the-talent-scout |url-status=dead |archive-date=July 20, 2012 |title=Marissa Mayer: The Talent Scout |magazine=[[Businessweek]] |date=June 18, 2006 |access-date=August 8, 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.quepasa.cl/articulo/23_1942_9.shtml|title=La mujer fuerte de Google|first=Andrew|last=Chernin|work=Qué Pasa|date=January 16, 2010|publisher=[[Quepasa]]|access-date=August 8, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031001630/http://www.quepasa.cl/articulo/23_1942_9.shtml|archive-date=October 31, 2012}}</ref> ಅವರ ಅಜ್ಜ, ಕ್ಲೆಮ್ ಮೇಯರ್ ಅವರು ಏಳು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಪೋಲಿಯೊಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‍ನ ಜಾಕ್ಸನ್ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ೩೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="businessweek2005"/><ref>{{cite web|url=http://blog.myheritage.com/2012/07/marissa-mayer-from-finland-to-yahoo/ |title=Marissa Mayer" From Finland to Yahoo! |publisher=MyHeritage |date=July 18, 2012 |access-date=October 9, 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.milwaukeemag.com/article/5142013-MightyMayer |title=Mighty Mayer |publisher=Milwaukee Mag |date=May 14, 2013 |first=Matt |last=Hrodey |access-date=October 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014152700/http://www.milwaukeemag.com/article/5142013-MightyMayer |archive-date=October 14, 2014 |url-status=dead }}</ref> ಆಕೆಗೆ ಒಬ್ಬ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿದ್ದನು.<ref name="vogue2013" /> ಅವಳು ನಂತರ ತನ್ನನ್ನು ಮಗು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವಳಾಗಿ "ನೋವಿನಿಂದ ನಾಚಿಕೆಪಡುತ್ತಿದ್ದೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.<ref name="businessinsiderbio">{{cite web |last=Carlson |first=Nicholas |date=August 25, 2013 |title=The Truth About Marissa Mayer: An Unauthorised Biography |url=https://www.businessinsider.com/marissa-mayer-biography-2013-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825204024/http://www.businessinsider.com/marissa-mayer-biography-2013-8 |archive-date=August 25, 2013 |access-date=October 1, 2014 |website=Business Insider}}</ref> ಬ್ಯಾಲೆ, ಐಸ್-ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್, [[ಪಿಯಾನೋ]], ಈಜು, ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೌನೀಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದಾದರೂ ಶಾಲಾ ನಂತರದ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="vogue2013" /> ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪಿಯಾನೋ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು "ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು" ಕಲಿಸಿತು.<ref name="businessinsiderbio" /> ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ, ಅವರು [[ಗಣಿತ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜ್ಞಾನ|ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ]] ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.<ref name="biography.com">{{cite web|url=http://www.biography.com/people/marissa-mayer-20902689#early-life|title=Marissa Mayer - Business Leader, Computer Programmer, Engineer|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323021544/https://www.biography.com/people/marissa-mayer-20902689|date=October 2012|archive-date=2018-03-23|website=Biography.com}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== ===ವಾಸಾವ್‍ ವೆಸ್ಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್=== ಅವರು ವಾಸಾವ್‍ ವೆಸ್ಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‍ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, [[:en:Curling|ಕರ್ಲಿಂಗ್]] ತಂಡ ಮತ್ತು ನಿಖರ ನೃತ್ಯ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref name="businessinsiderbio" /> ಅವರು [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ, [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite magazine|url=https://www.vanityfair.com/business/2014/01/marissa-mayer-yahoo-google |title=Yahoo's Geek Goddess |magazine=Vanity Fair |date=January 2014 |first=Bethany |last=McLean |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ಅವರು ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ತಮ್ಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಕ್ಲಬ್‍ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು, ಕೀ ಕ್ಲಬ್‍ನ ಖಜಾಂಚಿ, ಚರ್ಚಾ ತಂಡದ ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಪಾಮ್-ಪಾಮ್ ತಂಡದ ನಾಯಕಿಯಾದರು.<ref name="businessinsiderbio" /> ಅವರ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಚರ್ಚಾ ತಂಡವು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಪಾಮ್-ಪಾಮ್ ತಂಡವು ರಾಜ್ಯ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="businessweek2005" /> ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ದಿನಸಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://articles.latimes.com/2012/jul/16/business/la-fi-tn-marissa-mayer-yahoo-himi-20120716 |title=Look back at Marissa Mayer's 2011 Los Angeles Times interview |newspaper=Los Angeles Times |date=July 16, 2012 |first=Salvador |last=Rodriguez |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಮೇಯರ್ ಅವರನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜೀನಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ರಾಜ್ಯದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ ಗವರ್ನರ್ ಟಾಮಿ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="MM-B-05" /><ref name="MM-B-06" /> ===ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ=== ಮಕ್ಕಳ ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕನಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಮೇಯರ್ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ]] ಪೂರ್ವ-ವೈದ್ಯಕೀಯ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="businessinsiderbio" /><ref name="ieee">{{cite magazine|url=https://spectrum.ieee.org/geek-life/profiles/marissa-mayer-googles-chic-geek |title=Marissa Mayer: Google's Chic Geek |magazine=IEEE Spectrum |date=March 30, 2012 |first=Tekla S. |last=Perry |access-date=October 1, 2014 }}</ref> ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು,<ref name="fortune2011" /> ಇದು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಅರಿವಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿತು.<ref name="vogue2013" /> ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬ್ಯಾಲೆಯ ನಟ್‍ಕ್ರ್ಯಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದರು, ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬರ್ಮುಡಾದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref name="vogue2012">{{cite magazine|url=https://www.vogue.com/article/from-the-archives-marissa-mayer-machine-dreams |title=From the Archives: Google's Marissa Mayer in Vogue |magazine=Vogue |date=March 28, 2012 |first=Sally |last=Singer |access-date=September 11, 2023}}</ref> ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಾಂಕೇತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತರಗತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು, ಎರಿಕ್ ಎಸ್. ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಇವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. ತರಗತಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದರೆ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, ಮೇಯರ್ ಅವರನ್ನು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ತರಗತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಕೇಳಿದರು.<ref name="businessinsiderbio" /> ಮೇಯರ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಸ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು,<ref name="fortune2011">{{cite magazine|url=http://fortune.com/2011/12/01/googles-marissa-mayer-how-i-got-ahead/ |title=Google's Marissa Mayer: How I got ahead |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=December 1, 2011 |first=Colleen |last=Leahey |access-date=October 1, 2014 }}</ref><ref name="vogue2012" /><ref>{{Cite web |title=Marissa Mayer - Business Executive - Interviewees - Life Stories |url=https://www.lifestories.org/interviewees/marissa-mayer |access-date=2024-02-29 |website=www.lifestories.org |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎಸ್ ಪಡೆದರು. ಎರಡೂ ಪದವಿಗಳಿಗೆ, ಅವರ ಪರಿಣತಿ [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಾಗಿತ್ತು]].<ref>{{cite news|url=http://www.stanforddaily.com/2012/07/19/marissa-mayer-97-becomes-ceo-of-yahoo/ |title=Marissa Mayer '97 becomes CEO of Yahoo |newspaper=The Stanford Daily |date=July 19, 2012 |access-date=October 1, 2014 }}</ref> ತನ್ನ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ಪ್ರಯಾಣ-ಶಿಫಾರಸು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಅದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ-ಧ್ವನಿಯ ಮಾನವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು.<ref name="ieee" /> ===ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ=== ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮೇಯರ್‌ಗೆ [[ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್|ಸರ್ಚ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="MM-B-08" /><ref>{{cite web|url=http://www.iit.edu/departments/pr/mediaroom/article_viewer_db.php?articleID=369 |title=IIT Media Room |publisher=Iit.edu |date=May 18, 2009 |access-date=June 14, 2013}}</ref> ಮೇಯರ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮೆನ್ಲೊ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಸ್ಆರ್‌ಐ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‍ನ ಜ್ಯೂರಿಚ್ ಮೂಲದ ಯುಬಿಎಸ್‍ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಉಬಿಲಾಬ್‍ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref name="ieee"/> ಅವರು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪೇಟೆಂಟ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="cnn2012">{{cite news|url=http://www.cnn.com/2012/07/17/tech/web/fast-facts-marissa-mayer/ |title=Know Yahoo's Marissa Mayer in 11 facts |publisher=CNN |date=July 17, 2012 |first=John D. |last=Sutter |access-date=October 9, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businesswire.com/news/home/20120716006348/en/Yahoo!-Appoints-Marissa-Mayer-Chief-Executive-Officer#.VDhV0fldUrX |title=Yahoo! Appoints Marissa Mayer Chief Executive Officer |publisher=Business Wire |date=July 16, 2012 |access-date=October 10, 2014 }}</ref> ==ವೃತ್ತಿ== ===ಗೂಗಲ್ (೧೯೯೯-೨೦೧೨)=== [[File:Marissa Mayer, Search On 2010.jpg|thumb|ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್ "ಸರ್ಚ್ ಆನ್" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದು|265x265px]] ಸ್ಟಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಮರಿಸ್ಸಾಗೆ ಕಾರ್ನೆಗೀ ಮೆಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬೋಧನಾ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಮೆಕಿನ್ಸೆ & ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸಲಹಾ ಕೆಲಸ ಸೇರಿದಂತೆ ೧೪ ಉದ್ಯೋಗದ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="businessinsiderbio"/><ref name="fortune2011"/><ref name="vogue2012"/> ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ, ಇವರು [[ಗೂಗಲ್]] ಕಂಪನಿಗೆ ಸೇರಿದರು,<ref name="MM-B-09" /><ref name="MM-B-10" /> ಇವರು ಗೂಗಲ್ ಕಂಪೆನಿಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="holson" /> ಮರಿಸ್ಸಾ ಮಾಡಿದ ಕಾಣಿಕೆಗಳಿಂದ, ಇವರಿಗೆ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="nymag2012">{{cite magazine|url=https://nymag.com/thecut/2012/10/marissa-mayer-yahoo-ceo.html |title=Can Marissa Mayer Really Have It All? |magazine=New York Magazine |date=October 7, 2012 |first=Lisa |last=Miller |access-date=October 9, 2014 }}</ref><ref name=ctpmc>{{Cite book|url=https://www.crackingthepmcareer.com/|title=Cracking the PM career|last2=McDowell|first2=Gayle Laakmann|last1=Bavaro|year=2021|first1=Jackie|isbn=978-0984782895|location=Palo Alto, CA|oclc=1239322919|authorlink2=Gayle Laakmann McDowell}}</ref> ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಇವರಿಗೆ ಗ್ರಾಹಕರ ವೆಬ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕೆಲಸ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="businessweek2005"/><ref name="fastcompany2005">{{cite magazine|url=http://www.fastcompany.com/56804/beauty-simplicity |title=THE BEAUTY OF SIMPLICITY |magazine=The Fast Company |date=November 1, 2005 |first=Linda |last=Tischler |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ಅವರು ಗೂಗಲ್‍ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಸರ್ಚ್‌ ಹೋಮ್‍ಪೇಜ್‍ನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="fastcompany2005" /><ref name="MM-B-11" /><ref name="MM-B-12" /> ಗೂಗಲ್ ಆಡ್‍ವರ್ಡ್ಸ್‌ಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಮೂರು-ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ತಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಇದ್ದರು, ಇದು ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವ್ಯವಹಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಹುಡುಕಾಟ ಪದಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆಡ್‍ವರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೧ ರ ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಆದಾಯದ ೯೬% ಅನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. [[File:Marissa Mayer interview in 2011 III.jpg|thumb|ಗೂಗಲ್‍ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್|267x267px]] ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ (ಎಪಿಎಂ) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಗೂಗಲ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಮೇಯರ್ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಿರಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಠ್ಯೇತರ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಸಂಜೆ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="businessinsiderbio" /><ref name="apm" /> ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಟ್ ಟೇಲರ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ಟಿನ್ ರೋಸೆನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="apm">{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/marissa-mayer-google-associate-product-manager-alumni-2012-7?op=1 |title=MARISSA'S MARVELS: The Graduates Of Her Google Genius School |website=Business Insider |date=July 23, 2012 |first=Owen |last=Thomas |access-date=October 7, 2014 }}</ref> ೨೦೦೫ ರಿಂದ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಮೇಯರ್ ಸರ್ಚ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯೂಸರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite magazine |url=https://money.cnn.com/popups/2006/fortune/how_i_work/frameset.exclude.html |title=Marissa Mayer |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |access-date=October 9, 2014 |archive-date=ಜುಲೈ 30, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730082013/http://money.cnn.com/popups/2006/fortune/how_i_work/frameset.exclude.html |url-status=dead }}</ref> ಮೇಯರ್ ಗೂಗಲ್ ಸರ್ಚ್, ಗೂಗಲ್ ಇಮೇಜಸ್‍, [[ಗೂಗಲ್ ನ್ಯೂಸ್]], [[ಗೂಗಲ್ ನಕ್ಷೆಗಳು]], ಗೂಗಲ್ ಬುಕ್ಸ್, ಗೂಗಲ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ ಸರ್ಚ್, ಗೂಗಲ್ ಟೂಲ್‍ಬಾರ್, [[ಐಗೂಗಲ್]] ಮತ್ತು [[ಜೀಮೇಲ್|ಜಿ-ಮೇಲ್‍ಗಳಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/the-adventures-of-marissa |title=The adventures of Marissa |publisher=San Francisco Magazine |date=February 8, 2008 |first=Julian |last=Guthrie |access-date=October 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009064059/http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/the-adventures-of-marissa |archive-date=October 9, 2014 }}</ref> ಮೇಯರ್ ೨೦೧೦ ರ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಗೂಗಲ್ ಸರ್ಚ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರ ಅನುಭವದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು, ಆಗಿನ ಸಿಇಒ ಎರಿಕ್ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ, ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳ ಸೇವೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref name="bitsblog" /> ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಗೂಗಲ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸೈಟ್, ಜಗತ್ ಅನ್ನು $ ೧೨೫ ಮಿಲಿಯನ್‍ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮೇಯರ್ ಗೂಗಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊ ಚಾರ್ಟರ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು..<ref name="businessweek2005">{{cite magazine|url=http://www.businessweek.com/stories/2005-10-02/managing-googles-idea-factory |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720004155/http://www.businessweek.com/stories/2005-10-02/managing-googles-idea-factory |url-status=dead |archive-date=July 20, 2012 |title=Managing Google's Idea Factory |magazine=Bloomberg Businessweek |date=October 2, 2005 |first=Ben |last=Elgin |quote=at Stanford, where she taught computer science to undergrads |access-date=October 9, 2014 }}</ref><ref name="ieee" /> ಅವರಿಗೆ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಬೋಧನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಫೋರ್ಸಿತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://ecorner.stanford.edu/author/marissa_mayer |title=Marissa Mayer |publisher=Stanford University's Entrepreneurship Corner |access-date=October 1, 2014 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140207031233/http://ecorner.stanford.edu/author/marissa_mayer |url-status=dead }}</ref> ===ಯಾಹೂ (೨೦೧೨-೨೦೧೭)=== [[File:Michael Arrington and Marissa Mayer at TechCrunch Disrupt.jpg|left|thumb|ಟೆಕ್ ಕ್ರಂಚ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ ಅರಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್]] ಜುಲೈ ೧೬ ೨೦೧೨ ರಂದು ಮರಿಸ್ಸಾರನ್ನು [[ಯಾಹೂ]] ಕಂಪನಿಯ ಸಿ.ಇ.ಒ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>http://www.businesswire.com/news/home/20120716006348/en/Yahoo!-Appoints-Marissa-Mayer-Chief-Executive-Officer#.VDhV0fldUrX</ref> ಅವರು ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name=MM-B-17/><ref name=MM-B-18/> ಅವರ ನೇಮಕಾತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ಗೂಗಲ್‍ಗಿಂತ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯು ಹಲವಾರು ಉನ್ನತ ನಿರ್ವಹಣಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು. ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅದರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಮೇಯರ್ ಅವರು ಪಿಬಿ &ಜೆ ಎಂಬ ಹೊಸ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಮತಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ಯೆಯು ಕನಿಷ್ಠ ೫೦ ಮತಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರೆ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ವಿಷಯವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite magazine|url=http://fortune.com/2013/10/22/how-yahoo-ceo-mayer-fixed-1000-problems/|title=How Yahoo CEO Mayer fixed 1,000 problems – Postcards|last=Sellers|first=Patricia|date=October 22, 2013|magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=July 19, 2018}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಯಾಹೂವಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ನೀತಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಇದು ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನೌಕರರೆಲ್ಲ, ಈಗ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="MM-BI-02-2013">{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/why-marissa-mayer-told-remote-employees-to-work-in-an-office--or-quit-2013-2|title=Why Marissa Mayer Told Remote Employees To Work in an Office... Or Quit|date=February 24, 2013|work=[[Business Insider]]|access-date=February 24, 2013}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಯಾಹೂವಿನ ಹೆರಿಗೆ ರಜೆಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |last=Guynn |first=Jessica |url=https://www.latimes.com/business/la-xpm-2013-feb-26-la-fi-yahoo-telecommuting-20130226-story.html |title=Yahoo CEO Marissa Mayer causes uproar with telecommuting ban |work=[[Los Angeles Times]] |date=February 26, 2013 | url-access=limited}}</ref> ಈ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಪೋಷಕರಿಗೆ ಹಣದ ''ಬೋನಸ್'' ಹಾಗೂ ಅವರ ಹೆರಿಗೆ ರಜೆಯನ್ನು ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|first=Nicholas |last=Carlson |url=http://www.businessinsider.com/marissa-mayer-doubles-the-length-of-yahoos-paid-maternity-leave-gives-new-dads-eight-weeks-off-2013-4 |title=Marissa Mayer Doubles Yahoo's Paid Maternity Leave, Gives Dads Eight Weeks Off |website=Business Insider |date=April 30, 2013 |access-date=June 14, 2013}}</ref> ಇದು ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‍ನಂತಹ ಇತರ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಿಎನ್ಎನ್ ಗಮನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |last=Pepitone |first=Julianne |url=https://money.cnn.com/2013/04/30/technology/yahoo-maternity-leave/index.html |title=Marissa Mayer extends Yahoo's maternity leave – CNNMoney – Apr. 30, 2013 |publisher=Money.cnn.com |date=April 30, 2013 |access-date=June 14, 2013 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404004644/https://money.cnn.com/2013/04/30/technology/yahoo-maternity-leave/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sustainable-business/2014/aug/05/fortune-500-companies-crisis-woman-ceo-yahoo-xerox-jc-penny-economy |title=Women CEOs: Why companies in crisis hire minorities – and then fire them |newspaper=The Guardian |date=August 8, 2014 |first=DG |last=McCullough |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ಮೇಯರ್ ತನ್ನ ಅನೇಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗಾಗಿ ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Nicholas Carlson">{{cite news|author=Nicholas Carlson|url=https://www.nytimes.com/2014/12/21/magazine/what-happened-when-marissa-mayer-tried-to-be-steve-jobs.html?_r=0|title=What Happened When Marissa Mayer Tried to Be Steve Jobs|newspaper=[[The New York Times]]|date=December 17, 2014 |access-date=February 22, 2015}}</ref><ref name="Vauhini Vara">{{cite magazine|author=Vauhini Vara|url=https://www.newyorker.com/business/currency/yahoos-dynamic-ceo-boring-plan|title=Yahoo's Dynamic C.E.O. and Her Boring Plan|magazine=[[The New Yorker]]|date=October 22, 2014 |access-date=February 22, 2015}}</ref> ಮೇ ೨೦ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಯಾಹೂ, ''[[:en:Tumblr|ಟಂಬ್ಲರ್]]'' ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧.೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ಸ್ ಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424127887324787004578493130789235150 |title=Yahoo Deal Shows Power Shift |newspaper=The Wall Street Journal |date=May 20, 2013 |first1=Joann S. |last1=Lublin |first2=Amir |last2=Efrati |first3=Spencer E. |last3=Ante |access-date=October 10, 2014 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/05/20/technology/yahoo-to-buy-tumblr-for-1-1-billion.html?pagewanted=all&_r=0 |title=Yahoo to Buy Tumblr for $1.1 Billion |newspaper=[[The New York Times]] |date=May 19, 2013 |first1=Michael J. |last1=de la Merced |first2=Nick |last2=Bilton |first3=Nicole |last3=Perlroth |access-date=October 10, 2014 }}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂ ಟಂಬ್ಲರ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಅದರ ಮೌಲ್ಯವು $ ೨೩೦ ಮಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟು ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಜುಲೈ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಇದೇ ಅವಧಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ವಾಲ್‍ಸ್ಟ್ರೀಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಷೇರುಗಳು ೧.೭% ನಷ್ಟು ಕುಸಿದವು.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-23337176 |title=Yahoo revenue falls on slow ad sales |work=BBC News |date=July 16, 2013 |access-date=July 18, 2013 }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ನೇಮಕದ ನಂತರದ ೧೪ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಯಾಹೂ ಷೇರು ಬೆಲೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=6 Things We Learned From Marissa Mayer and Mark Zuckerberg at TechCrunch Disrupt 2013|url=http://searchenginewatch.com/article/2296067/6-Things-We-Learned-From-Marissa-Mayer-and-Mark-Zuckerberg-at-TechCrunch-Disrupt-2013|work=Search Engine Watch|publisher=Incisive Media Incisive Interactive Marketing LLC|access-date=September 23, 2013|author=Victoria Edwards|date=September 21, 2013}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಚೀನಾದ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಅಲಿಬಾಬಾ ಗ್ರೂಪ್‍ನಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದು, ಇದನ್ನು ಮೇಯರ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಗೆ ಮೊದಲು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/12/21/magazine/what-happened-when-marissa-mayer-tried-to-be-steve-jobs.html|title=What Happened When Marissa Mayer Tried to Be Steve Jobs|date=December 21, 2014|work=[[The New York Times]]}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಬೆಲ್ ಕರ್ವ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಪರಿಶೀಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಬೆಲ್ ಕರ್ವ್‌ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.v<ref>{{cite magazine|author=(Yahoo! Inc) |url=http://www.businessweek.com/articles/2013-11-12/yahoos-latest-hr-disaster-ranking-workers-on-a-curve |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112185414/http://www.businessweek.com/articles/2013-11-12/yahoos-latest-hr-disaster-ranking-workers-on-a-curve |url-status=dead |archive-date=November 12, 2013 |title=Yahoo's Latest HR Disaster: Ranking Workers on a Curve |magazine=Businessweek |date=November 12, 2013 |access-date=November 28, 2013}}</ref><ref name="allthingsd1">{{cite news|url=http://allthingsd.com/20131108/because-marissa-said-so-yahoos-bristle-at-mayers-new-qpr-ranking-system-and-silent-layoffs/ |title="Because Marissa Said So" – Yahoos Bristle at Mayer's New QPR Ranking |first=Kara |last=Swisher |author-link=Kara Swisher |publisher=AllThingsD |date=November 8, 2013 |access-date=November 28, 2013}}</ref> ಕೆಲವು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವೆಂದು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೌಕರರು ದೂರಿದರು.<ref name="allthingsd1"/> ೨೦೧೬ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂನ ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳೆರಡನ್ನೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿವೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಮಾಜಿ ಯಾಹೂ ಉದ್ಯೋಗಿಯೊಬ್ಬರು ಕಂಪನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/02/02/technology/yahoo-employee-ranking-system-lawsuit.html|title=A Yahoo Employee-Ranking System Favored by Marissa Mayer Is Challenged in Court|date=February 2, 2016|work=[[The New York Times]]}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಫಾರ್ಚೂನ್‍ನ ೪೦ ಅಂಡರ್ ೪೦ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು,<ref>{{cite web|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/most-powerful-women/|title=Fortune Most Powerful Women in Business|publisher=money.cnn.com|access-date=November 25, 2013|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403215831/https://money.cnn.com/magazines/fortune/most-powerful-women/|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಅದೇ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆ ವರ್ಷ ವಿಶ್ವದ ೧೬ ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite magazine|url=http://fortune.com/most-powerful-women/marissa-mayer-16/|title=Fortune Most Powerful Women in Business|magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=January 14, 2015|archive-date=January 12, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112081010/http://fortune.com/most-powerful-women/marissa-mayer-16/|url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಚೂನ್ ಮೇಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref name="Nicholas Carlson"/><ref name="Vauhini Vara"/><ref name="fortune.com">{{cite magazine|url=http://fortune.com/2016/03/30/most-disappointing-leaders/|title=Here Are the World's 19 Most Disappointing Leaders - Fortune|date=March 30, 2016|magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref> ಯಾಹೂ ಷೇರುಗಳು ೨೦೧೫ ರಾದ್ಯಂತ ೩೦% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕುಸಿಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು, ಹಾಗೂ ೧೨ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ತೊರೆದರು.<ref>{{cite web|author=Josh Lipton |url=https://www.cnbc.com/2015/10/20/what-options-does-marissa-mayer-have-left.html |title=What options does Marissa Mayer have left? |website=Cnbc.com |date=October 20, 2015 |access-date=December 2, 2016}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, [[ಯಾಹೂ|ಯಾಹೂ ಇಂಕ್‍ನ]] ಷೇರುದಾರರಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮೂಲದ ಹೆಡ್ಜ್ ಫಂಡ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‍ಓವಲ್‍, ಮರಿಸ್ಸಾರನ್ನು ಸಿ.ಇ.ಒ ಪದವಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸುವ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.hngn.com/articles/160929/20151216/marissa-mayer-firing-yahoo-ceo-staff-save-company-shareholder.htm|title=Marissa Mayer: Firing Yahoo CEO, Staff Can Save Company, Says Shareholder|work=Headlines & Global News}}</ref> ಯಾಹೂನಲ್ಲಿ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಕ್ರಿಯ ಹೂಡಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಟಾರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ ಕೂಡ ಯಾಹೂನಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಟುವಾದ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=https://money.cnn.com/2016/01/06/investing/yahoo-marissa-mayer-starboard-value/|title=Hedge fund is sick of Yahoo CEO Marissa Mayer|author=Paul R. La Monica|date=January 6, 2016|work=CNNMoney|access-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 7, 2024|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228184355/https://money.cnn.com/2016/01/06/investing/yahoo-marissa-mayer-starboard-value/|url-status=dead}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಯಾಹೂನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಹಾರವು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.vox.com/2016/2/1/10862040/yahoo-marissa-mayer-fail|title=Yahoo is laying off 1,700 and putting itself up for sale. Here's why.|author=Timothy B. Lee|date=February 2, 2016|work=Vox}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್, ಯಾಹೂ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/yahoo-ceo-marissa-mayer-says-company-is-considering-selling-its-internet-business-a6850426.html|title=Yahoo CEO Marissa Mayer says company is considering selling its internet business|author=Hazel Sheffield|date=February 3, 2016|work=The Independent}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂ ಅನ್ನು ವೆರಿಝೋನ್‍ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಮೇಯರ್ $೨೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಮುಕ್ತಾಯದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |first=Seth |last=Fiegerman |title=Marissa Mayer could get $23 million severance |url=https://money.cnn.com/2017/03/13/technology/yahoo-marissa-mayer-severance/ |work=CNN Money |date=March 13, 2017 |access-date=July 2, 2017 |archive-date=ಜುಲೈ 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707011610/http://money.cnn.com/2017/03/13/technology/yahoo-marissa-mayer-severance |url-status=dead }}</ref> ಮೇಯರ್ ಜೂನ್ ೧೩, ೨೦೧೭ ರಂದು ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="resignsMercury">{{Cite web |first=Ethan |last=Baron |url=http://www.mercurynews.com/2017/06/13/yahoo-ceo-marissa-mayer-resigns-cites-achievements-by-fallen-firm-as-verizon-deal-closes/ |title=Yahoo CEO Marissa Mayer resigns, cites achievements by fallen firm as Verizon deal closes |work=[[The Mercury News]] |date=June 13, 2017 |access-date=July 5, 2017}}</ref> ಯಾಹೂನಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತು ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ ಆಗಿದ್ದ ೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಲ್ಲಿ ೫೦% ನಷ್ಟು ಕಡಿತದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಮೇಯರ್‌ಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು $೨೩೯ ಮಿಲಿಯನ್ ವೇತನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/technology/yahoo-marissa-mayer-compensation.html|title=Dissecting Marissa Mayer's $900,000-a-Week Yahoo Paycheck|last=Goel|first=Vindu|date=June 3, 2017|work=[[The New York Times]]|access-date=June 3, 2017|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ದಿನದಂದು, ಮೇಯರ್ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಅನೇಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣದಲ್ಲಿ $ ೪೩ ಬಿಲಿಯನ್‍ ರಚಿಸುವುದು, [[ಯಾಹೂ]] ಸ್ಟಾಕ್ ಅನ್ನು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ೬೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, $ ೧.೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಮೊಬೈಲ್ ಜಾಹೀರಾತು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಯಾಹೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು.<ref name="resignsMercury"/> ಮೇಯರ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂನ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಮಾಸಿಕ ಭೇಟಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೧೦ ಬಿಲಿಯನ್ ನಿಂದ ೪.೫ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೆ ಇಳಿದರೆ, ಗೂಗಲ್ ೧೭ ಬಿಲಿಯನ್‍ನಿಂದ ೫೬ ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.<ref name="YahooMonthlyVisits">{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=2Uj1A9AguFs&t=304s |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211214/2Uj1A9AguFs |archive-date=December 14, 2021 |url-status=live|title=Most Popular Websites 1996 - 2019 |work=Data is Beautiful, [[YouTube]] channel |date=October 14, 2019 |access-date=October 14, 2019}}{{cbignore}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೮, ೨೦೧೭ ರಂದು, ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಿಇಒಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮೇಯರ್ ೨೦೧೩ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾಹೂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಭದ್ರತಾ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಕುರಿತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್ ಸಮಿತಿಯ ಮುಂದೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಿದರು.<ref>[https://www.cbsnews.com/live-news/senate-panel-holds-hearing-on-equifax-breach-consumer-data-security-live-updates/ Shabbad, Rebecca] "Senate panel holds hearing on Equifax, Yahoo security breaches"; ''CBS News''; November 8, 2017.</ref><ref>[https://www.justice.gov/opa/pr/us-charges-russian-fsb-officers-and-their-criminal-conspirators-hacking-yahoo-and-millions Justice Dept.] "U.S. Charges Russian FSB Officers and Their Criminal Conspirators for Hacking Yahoo and Millions of Email Accounts"; U.S. Department of Justice; March 15, 2017.</ref> ====ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯದ ಆರೋಪಗಳು==== ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಯಾಹೂನಿಂದ ವಜಾಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪಾದಕೀಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸ್ಕಾಟ್ ಆರ್ಡ್, "ಮೇಯರ್ ಯಾಹೂನ ಪುರುಷ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುವಂತೆ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಉದ್ಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಪರಿಶೀಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪೋಷಿಸಿದರು" ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಯಾಹೂ ಕಂಪನಿಯ ಮುಖಪುಟದ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿಕರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರನ್ನು ಆ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮಹಿಳೆಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |first=Andrew |last=Soergel |title=Lawsuit Accuses Yahoo CEO Marissa Mayer of Discrimination Against Men |url=https://www.usnews.com/news/articles/2016-10-07/lawsuit-accuses-yahoo-ceo-marissa-mayer-of-discrimination-against-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008075432/http://www.usnews.com/news/articles/2016-10-07/lawsuit-accuses-yahoo-ceo-marissa-mayer-of-discrimination-against-men |archive-date=October 8, 2016 |url-status=live |work=U.S. News & World Report |date=October 7, 2016 |access-date=September 21, 2017}}</ref><ref>{{cite web|author=Ethan Baron |url=https://www.mercurynews.com/2016/10/06/yahoo-ceo-marissa-mayer-led-illegal-purge-of-male-employees-lawsuit-charges/ |title=Lawsuit: Yahoo CEO Marissa Mayer led illegal purge of male workers |website=Mercurynews.com |date=October 6, 2016 |access-date=December 2, 2016}}</ref> ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.sfchronicle.com/business/article/Yahoo-gender-discrimination-lawsuit-dismissed-12747779.php |title=U.S. district court dismisses Yahoo gender discrimination lawsuit |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |date=March 14, 2018 |access-date=February 20, 2019}}</ref> ಕಂಪನಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಿರಂಕುಶ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ವಾರ್ನ್ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ವಜಾಗೊಂಡ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಮೊಕದ್ದಮೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಯಾಹೂ ಮತ್ತು ಮೇಯರ್ ಎದುರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/02/02/technology/yahoo-employee-ranking-system-lawsuit.html |title=A Yahoo Employee-Ranking System Favored by Marissa Mayer Is Challenged in Court [Updated&#93; |website=[[The New York Times]] |date=February 2016 |access-date=February 1, 2016|last1=Goel |first1=Vindu }}</ref><ref>{{cite web|last=Tong |first=Brian |url=https://www.cnet.com/news/yahoos-mayer-sued-for-allegedly-forcing-out-male-employees/ |title=Yahoo's Mayer sued for allegedly forcing out male employees |website=Cnet.com |date=October 7, 2016 |access-date=December 2, 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/mans-suing-yahoo-for-gender-bias_us_56b25e1ce4b08069c7a5d2ad |title=Why A Man Is Suing Yahoo For Sexism |work=[[The Huffington Post]] |date=February 5, 2016 |access-date=December 2, 2016}}</ref> ===ಸನ್‍ಶೈನ್‍ (೨೦೧೮ ರಿಂದ)=== ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಯಾಹೂ ತೊರೆದ ನಂತರ, ಮೇಯರ್ ಮಾಜಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಎನ್ರಿಕ್ ಮುನೋಜ್ ಟೊರೆಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಲುಮಿ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕಂಪನಿಯು ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]] ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-04-19/former-yahoo-ceo-marissa-mayer-creates-tech-startup-incubator|title=Former Yahoo CEO Marissa Mayer Creates Tech Startup Incubator|date=April 19, 2018|work=Bloomberg.com|access-date=April 19, 2018|language=en}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೧೮, ೨೦೨೦ ರಂದು ಮೇಯರ್ ಲೂಮಿ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಅನ್ನು, ಅದರ ಮೊದಲ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಸನ್‍ಶೈನ್‍ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸನ್‍ಶೈನ್‍ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="Sunshine">{{Cite web|url=https://www.sunshine.com/|title=Sunshine|website=www.sunshine.com|access-date=April 2, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Brien|first=Sara |title=Former Yahoo CEO Marissa Mayer's new company launches its first product|url=https://www.cnn.com/2020/11/18/tech/marissa-mayer-sunshine/index.html|access-date=November 23, 2020|publisher=CNN|date=November 18, 2020 }}</ref> ಬುದ್ಧಿವಂತ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು, ಸಂಪರ್ಕ ಡೇಟಾ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಳಕೆದಾರರ ಐಫೋನ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದಾಗಿ ಸನ್‍ಶೈನ್‍ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Sunshine"/><ref>{{Cite web|title=Marissa Mayer's startup launches its first official product, Sunshine Contacts|url=https://social.techcrunch.com/2020/11/18/marissa-mayers-startup-launches-its-first-official-product-sunshine-contacts/|access-date=April 13, 2021|website=TechCrunch|date=November 18, 2020|language=en-US}}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಮಂಡಳಿಗಳು== ಎಟಿ&ಟಿ ಇಂಕ್, [[ವಾಲ್ ಮಾರ್ಟ್]], ಮೈಸೊನೆಟ್ ಮತ್ತು ಜಾವ್‍ಬೋನ್ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮೇಯರ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಕೂಪರ್-ಹೆವಿಟ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿಸೈನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಲೆ, ಸ್ಯಾನ್‍ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಬ್ಯಾಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್‍ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಲಾಭರಹಿತ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite press release |url=https://about.att.com/story/2024/marissa-mayer-board-of-directors.html |title=Marissa Mayer Elected to AT&T Board of Directors |date=March 1, 2024 |publisher=AT&T}}</ref><ref>{{cite web|author=Jeff Blagdon |url=https://www.theverge.com/2013/4/25/4267660/marissa-mayer-joins-jawbone-board |title=Yahoo's Marissa Mayer joins Jawbone board |website=The Verge |date=April 25, 2013 |access-date=June 14, 2013}}</ref><ref>{{Cite press release|last=Maisonette|title=Maisonette Appoints Marissa Mayer To Board Of Directors|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/maisonette-appoints-marissa-mayer-to-board-of-directors-300863849.html|access-date=May 7, 2021|website=www.prnewswire.com|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Savitz|first=Eric|title=Wal-Mart Names Google's Marissa Mayer To Its Board|url=https://www.forbes.com/sites/ericsavitz/2012/04/16/wal-mart-names-googles-marissa-mayer-to-its-board/|access-date=July 19, 2012|work=[[Forbes]]|date=April 16, 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Yahoo's new boss Marissa Mayer could see pay top $70m|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-18919395|work=[[BBC]]|date=July 19, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> ==ವ್ಯಾಪಾರ ಹೂಡಿಕೆಗಳು== ಮೇಯರ್ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೌಡ್-ಸೋರ್ಸ್ ಡಿಸೈನ್ ರಿಟೇಲರ್ ಮಿಂಟೆಡ್,<ref>{{cite news|title=Benchmark, Marissa Mayer Put $5.5M '''In S'''tationery Design And Retail Site Minted|url=https://techcrunch.com/2011/11/15/benchmark-marissa-mayer-put-5-5m-in-stationery-design-and-retail-site-minted/|work=TechCrunch}}</ref><ref name="startup-invest"/> ಲೈವ್ ವಿಡಿಯೋ ಪ್ಲಾಟ್‍ಫಾರ್ಮ್ ಏರ್‌ಟೈಮ್‍.ಕಾಂ,<ref name="startup-invest">{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/here-are-the-startups-new-yahoo-ceo-marissa-mayer-has-invested-in-2012-7?op=1 |title=Here Are The Startups New Yahoo CEO Marissa Mayer Has Invested In |website=Business Insider |date=July 16, 2012 |first=Jay |last=Yarow |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಪವರ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಯುಬೀಮ್,<ref name="startup-invest"/> ಆನ್‍ಲೈನ್ ಡಿಐವೈ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಬ್ರಿಟ್ + ಕೊ,<ref name="startup-invest"/><ref>{{cite news|last=Kelly|first=Heather|title=Meet the 'Martha Stewart of tech'|url=http://www.cnn.com/2013/05/02/tech/innovation/brit-co|access-date=October 9, 2014|newspaper=CNN|date=May 10, 2013}}</ref> ಮೊಬೈಲ್ ಪಾವತಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್,<ref name="startup-invest"/> ಗೃಹ ಅಲಂಕಾರಿಕ ತಾಣ ಒನ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಲೇನ್,<ref name="startup-invest"/><ref>{{cite magazine|url=http://fortune.com/2011/02/11/one-kings-lane-silicon-valleys-newest-obsession/ |title=One Kings Lane: Silicon Valley's newest obsession |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=February 11, 2011 |first=Jessica |last=Shambora |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ಜೆನೆಟಿಕ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ನಟೆರಾ,<ref name="startup-invest"/> ಮತ್ತು ನೂಟ್ರೋಪಿಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಮತ್ತು ಬಯೋಹ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ನೂಟ್ರೊಬಾಕ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{citation |url=http://www.businessinsider.com/nootrobox-nootropics-startup-raises-seed-round-of-funding-2015-10 |title=Marissa Mayer and Mark Pincus invested in a startup that makes 'brain drugs' and chewable coffee |date=October 13, 2015 |work=[[Business Insider]]}}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== [[File:Zachary Bogue (born 1975) at World Economic Forum Davos 2023.png|thumb|right|175px|೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಖರಿ ಬೊಗ್]] ಮೇಯರ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೨ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ವಕೀಲ ''ಜ್ಯಾಖರಿ ಬೊಗ್'' ರನ್ನು ಮದುವೆ ಆದರು.<ref name="nymag2012" /><ref>{{cite news|last=Bigelow|first=Catherine|title=Google Employee No. 20 gets hitched|url=http://www.sfgate.com/entertainment/article/Google-Employee-No-20-gets-hitched-3205183.php|work=[[San Francisco Chronicle]]|date=December 23, 2009|access-date=July 19, 2012}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.businessinsider.in/12-spouses-who-are-lucky-to-be-married-to-the-most-powerful-women-in-Silicon-Valley/Zachary-Bogue-is-married-to-Marissa-Mayer-President-and-CEO-of-Yahoo/slideshow/48407276.cms |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-02-08 |archive-date=2016-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160725220114/http://www.businessinsider.in/12-spouses-who-are-lucky-to-be-married-to-the-most-powerful-women-in-Silicon-Valley/Zachary-Bogue-is-married-to-Marissa-Mayer-President-and-CEO-of-Yahoo/slideshow/48407276.cms |url-status=dead }}</ref> [[ಯಾಹೂ]] ತನ್ನ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ದಿನದಂದು, ಜುಲೈ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ತಾನು ಗರ್ಭಿಣಿ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last=Sellers|first=Patricia|title=New Yahoo CEO Mayer is pregnant|url=http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/07/16/mayer-yahoo-ceo-pregnant/|work=Postcards|publisher=[[CNNMoney.com]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120826090532/http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/07/16/mayer-yahoo-ceo-pregnant/|archive-date=August 26, 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Cain Miller|first=Claire|title=Marissa Mayer, New Yahoo Chief, Is Pregnant|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2012/07/17/marissa-mayer-new-yahoo-chief-is-pregnant/|newspaper=[[The New York Times]]|date=July 17, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/international-business/Googles-Marissa-Mayer-is-Yahoo-CEO-says-shes-pregnant/articleshow/15025986.cms|title=Google's Marissa Mayer is Yahoo CEO, says she's pregnant|work=[[The Times of India]]|date=July 18, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦, ೨೦೧೨ ರಂದು ಗಂಡು ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|last=Carlson|first=Nickolas|title=Marissa Mayer Had A Baby Boy!|url=http://www.businessinsider.com/marissa-mayer-had-a-baby-boy-2012-10|website=Business Insider|access-date=October 1, 2012}}</ref> ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಗುವಿನ ಹೆಸರಿನ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ,<ref>{{cite web|last=Gaynes|first=Sarah|title=Waaaa-hoo! Yahoo CEO asks others to name baby|url=http://bostonherald.com/business/technology/general/view.bg?articleid=1061164851&srvc=business&position=2|publisher=Bostonherald.com|access-date=October 3, 2012}}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಮ್ಯಾಕಲಿಸ್ಟರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|last=Sellers|first=Patricia|title=Yahoo CEO Mayer reveals her baby's name|url=http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/10/22/yahoo-mayer-reveals-babys-name/?iid=HP_LN%20source|website=CNN Money|access-date=October 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104205437/http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/10/22/yahoo-mayer-reveals-babys-name/?iid=HP_LN%20source|archive-date=January 4, 2014|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೦, ೨೦೧೫ ರಂದು, ಮೇಯರ್ ತಾನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅವಳಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=Yahoo CEO Mayer gives birth to identical twin girls, Marielle and Sylvana|url=https://www.reuters.com/article/us-yahoo-mayer-idUSKBN0TT2BW20151210|website=Reuters|date=December 10, 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sheknows.com/parenting/articles/1111601/marissa-mayer-baby-names|title=Yahoo's Marissa Mayer reveals her twins' names a month after birth|author=Kim Grundy|work=SheKnows|date=February 4, 2016 }}</ref> ಅವರ ಹೆಸರು ಮರಿಯೆಲ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ವಾನಾ.<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/marissamayer/status/693489020601380865|title=marissamayer on Twitter|website=Twitter|access-date=April 21, 2016}}</ref> ==ಗೌರವಗಳು== ಮರಿಸ್ಸಾ ೨೦೦೮, ೨೦೦೯, ೨೦೧೦, ೨೦೧೧, ೨೦೧೨, ೨೦೧೩ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ''ಫಾರ್ಚೂನ್ ಮಾಗಾಜೀನ್‍''ನ ಅಮೇರಿಕಾದ ೫೦ ಅತೀ ಪ್ರಬಲ ಮಹಿಳೆ ಉದ್ಯಮಿಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name=MM-B-15/><ref>http://archive.fortune.com/magazines/fortune/most-powerful-women/2012/snapshots/14.html</ref> ಈ ೫೦ ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ೫೦, ೪೪, ೪೨, ೩೮, ೧೪, ೮ ಮತ್ತು ೧೬ ನೇ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ೩೩ ವಯಸ್ಸಿನ ಮರಿಸ್ಸಾ, ಈ ಮಾಗಾಜೀನ್‍ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೦೯ ರ ''ಗ್ಲಾಮರ್ ಮಾಗಾಜೀನ್'' ಮರಿಸ್ಸಾರನ್ನು ''ವಿಮೆನ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೆರ್'' ಎಂದು ನೇಮಿಸಿತು.<ref name=MM-B-16/> ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ೨೧೦೨, ೨೦೧೩ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೦, ೩೨ ಮತ್ತು ೧೮ ನೇ ಸ್ಥಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ವೋಗ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ [[:en:Fortune 500|ಫಾರ್ಚೂನ್ ೫೦೦]] ಕಂಪನಿಯ ಮೊದಲ ಸಿಇಒ ಆದರು.<ref name="vogue2013"/> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಟೈಮ್ ೧೦೦ ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಫಾರ್ಚೂನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ವಾರ್ಷಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೪೦ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಗ್ರ ೪೦ ವ್ಯಾಪಾರ ತಾರೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.thewrap.com/fortunes-40-under-40-twitter-tops-facebook/ |title=Yahoo CEO Marissa Mayer First Female to Top Annual 40 Under 40 List |website=TheWrap |date=September 19, 2013 |access-date=November 28, 2013}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮೇಯರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಚೂನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರು ವರ್ಷದ ಉದ್ಯಮಿ (ಸಂಖ್ಯೆ ೧೦), ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆ (ಸಂಖ್ಯೆ ೮ ರಲ್ಲಿ), ಮತ್ತು ೪೦ ಅಂಡರ್ ೪೦ (ನಂ ೧) ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|last=Sellers |first=Patricia |url=http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2013/11/21/mayer-women-businessperson-of-the-year/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131124194556/http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2013/11/21/mayer-women-businessperson-of-the-year/ |archive-date=November 24, 2013 |title=Marissa Mayer's unprecedented amazing trifecta – Postcards |publisher=Postcards.blogs.fortune.cnn.com |date=November 21, 2013 |access-date=November 28, 2013|url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಫಾರ್ಚೂನ್ ಮೇಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref name="fortune.com"/> ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಿ‍‍‍ಚ್‍ಟೋಪಿಯಾ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯು ೫೦೦ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಿಇಒಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮರಿಸ್ಸಾರನ್ನು ೧೪ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://richtopia.com/inspirational-people/500-ceos|title=Top 500 CEOs: From Tim Cook to Justine Roberts, These Are the Most Influential CEOs in the World|work=Richtopia|access-date=January 22, 2016|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308084949/https://richtopia.com/inspirational-people/500-ceos/|url-status=dead}}</ref> ಮೇಯರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಚೂನ್ ೫೦೦ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಹಿಳಾ ಸಿಇಒಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅಗ್ರ ೫೦೦ [[:en:Fortune 500|ಫಾರ್ಚೂನ್ ೫೦೦]] ಕಂಪನಿy ಸಿಇಒಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ೪೯೮ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|last1=Hinchliffe|first1=Emma|title=More women than ever lead Fortune 500 companies this year — but it's still not that many|url=https://mashable.com/2017/06/07/fortune-500-2017-women-ceos/#aMXEcanZAmqT|website=Mashable|date=June 7, 2017 |access-date=March 26, 2018|language=en}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|refs= <!--not used<ref name=MM-B-01>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2010-10-12/google-s-marissa-mayer-takes-new-role-overseeing-location-local-services.html|first=Brian|last=Womack|work=[[Bloomberg Businessweek]]|title=Google Executive Marissa Mayer Takes New Role in Location, Local Services|date=October 12, 2010|access-date=April 21, 2012|url-access=subscription}}</ref>--> <!--not used<ref name=MM-B-02>{{cite web|url=http://www.vogue.com/vogue-daily/article/vd-the-bride-wore-snowflakes/|title=The Bride Wore Snowflakes|first=Sally|last=Singer|work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|date=December 14, 2009|access-date=August 26, 2012|archive-date=April 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411132630/http://www.vogue.com/vogue-daily/article/vd-the-bride-wore-snowflakes/|url-status=dead}}</ref>--> <ref name="walmart20120416">{{cite web|title=Walmart Board of Directors Nominates New Candidate: Marissa Mayer to stand for election at Walmart's 2012 Annual Shareholders' Meeting| url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aS6iBhOAK7aY| website=Bloomberg|publisher=Bloomberg LP|access-date=December 26, 2014|date=April 16, 2012}}</ref> <!--not used<ref name=MM-B-03>{{Cite journal | last1 = Mayer | first1 = M.| doi = 10.1145/1352322.1352205 | title = Innovation, design, and simplicity at google | journal = [[SIGCSE|ACM SIGCSE Bulletin]] | volume = 40 | page = 199 | year = 2008 }}</ref>--> <ref name="holson">{{cite news|last=Holson|first= Laura|title=Putting a Bolder Face on Google |newspaper=[[The New York Times]]|date=March 1, 2009|page=BU-1|url=https://www.nytimes.com/2009/03/01/business/01marissa.html?th&emc=th}}</ref> <!--not used<ref name=MM-B-04>{{cite news|last=Stone|first=Brad|title=Marissa Mayer Is Yahoo's New CEO|url=http://www.businessweek.com/articles/2012-07-16/marissa-mayer-is-the-new-yahoo-ceo|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717071424/http://www.businessweek.com/articles/2012-07-16/marissa-mayer-is-the-new-yahoo-ceo|url-status=dead|archive-date=July 17, 2012|newspaper=[[Bloomberg Businessweek]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref>--> <ref name=MM-B-05>{{cite news|url=http://www.wausau.k12.wi.us/departments/communityrelations/Dialogues/DialogueSpring10.pdf|title=Did You Know?|work=WSD Dialogue|publisher=[[Wausau School District]]|date=Spring 2010|page=11|access-date=August 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120182449/http://www.wausau.k12.wi.us/departments/communityrelations/Dialogues/DialogueSpring10.pdf|archive-date=November 20, 2012|url-status=dead}}</ref> <ref name=MM-B-06>{{cite news|last=Nalley|first=Steven|title=Wang attends National Youth Science Camp|url=http://www.starkvilledailynews.com/node/10393|newspaper=Starkville Daily News|date=June 28, 2012|access-date=July 16, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120720050728/http://www.starkvilledailynews.com/node/10393|archive-date=July 20, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-08>{{cite news|url=http://www.iit.edu/departments/pr/mediaroom/article_viewer_db.php?articleID=360|title=Google VP Marissa Mayer to Address 2009 IIT Graduates|work=IIT Media Room|publisher=[[Illinois Institute of Technology]]|date=March 25, 2009|access-date=May 16, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929012115/http://www.iit.edu/departments/pr/mediaroom/article_viewer_db.php?articleID=360|archive-date=September 29, 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name="bitsblog">{{cite news|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2010/10/12/google-search-executive-marissa-mayer-takes-a-new-job/|title=At Google, Mayer Takes a New Job|work=[[The New York Times]] Bits Blog|first=Claire Cain|last=Miller|date=October 12, 2010|access-date=August 26, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-09>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-1023_3-57473243-93/googles-marissa-mayer-becomes-yahoo-ceo/|title=Google's Marissa Mayer becomes Yahoo CEO|last=Sloan|first=Paul|website=[[CNET]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-10>{{cite news|last=Guglielmo|first=Connie|title=Google's Page Says Mayer Will Be Missed; HP's Whitman Welcomes Yahoo's New CEO|url=https://www.forbes.com/sites/connieguglielmo/2012/07/16/googles-page-says-mayer-now-ceo-of-yahoo-will-be-missed/|newspaper=[[Forbes]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-11>{{cite news|last=Sorkin|first=Andrew Ross|author2=Rusli, Evelyn M|title=A Yahoo Search Calls Up a Chief From Google|url=https://dealbook.nytimes.com/2012/07/16/googles-marissa-mayer-tapped-as-yahoos-chief/?hp|newspaper=[[The New York Times]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-12>{{cite book |title=In the Plex: How Google Thinks, Works, and Shapes Our Lives |last=Levy |first=Steven |author-link=Steven Levy |year=2011 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4165-9658-5 |chapter=Part Four: Google's Cloud|chapter-url=https://books.google.com/books?id=V1u1f8sv3k8C&q=Part%20Four%3A%20Google's%20Cloud&pg=PP1}}</ref> <ref name=MM-B-15>{{cite web|title=14. Marissa Mayer|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/most-powerful-women/2012/snapshots/14.html|work=50 Most Powerful Women in Business|publisher=CNNMoney.com|access-date=March 2, 2013|date=October 8, 2012|archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304003242/http://money.cnn.com/magazines/fortune/most-powerful-women/2012/snapshots/14.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=MM-B-16>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2009/11/06/marissa-mayer-gets-a-little-love-from-glamour-magazine/ |title=Marissa Mayer Chosen As A Glamour Magazine Woman of the Year|first=Leena |last=Rao|work=[[TechCrunch]]|date=November 6, 2009|access-date=April 21, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-17>{{cite news|last=Chang|first=Andrea|title=Google executive Marissa Mayer named Yahoo's new chief executive|url=https://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-yahoo-ceo-marissa-mayer-20120716,0,7751622.story|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-18>{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48201624/ns/business-stocks_and_economy/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918153542/http://www.msnbc.msn.com/id/48201624/ns/business-stocks_and_economy/|url-status=dead|archive-date=September 18, 2012|title=Yahoo snags Google's Mayer as CEO in surprise hire| first=Alexei|last=Oreskovic|author2=Lauria, Peter| agency=[[Reuters]]|work=[[MSNBC]]|date=July 16, 2012|access-date=July 18, 2012}}</ref> <!-- unused ref <ref name=GT-DEX-2012-CN-MP-X7>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-04-16/wal-mart-nominates-google-s-marissa-mayer-to-board.html|title=Wal-Mart Nominates Google's Marissa Mayer to Board| publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]|date=April 17, 2012 |access-date=September 24, 2012}}</ref>--> }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{IMDb name|3217677|ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್}} * [http://richtopia.com/women-leaders/marissa-mayer-businesswoman-achievements "ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್: ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201217185159/https://richtopia.com/women-leaders/marissa-mayer-businesswoman-achievements/ |date=2020-12-17 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] pywnpm5whcd6a2vecq403zbpp5kvr03 0 84692 1379741 1366835 2026-08-10T06:54:44Z Santhosh Notagar99 82732 1379741 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತು | formation = {{Start date and age|df=yes|1975|07|31}} | logo = Sahitya Kala Parishad.png | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = | alt = <!-- alt text; see [[WP:ALT]] --> | caption = | map = <!-- optional --> | abbreviation = | type = [[:en:Governmental organization|ಸರ್ಕಾರ]] | status = <!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --> | purpose = <!-- focus as e.g. humanitarian, peacekeeping, etc --> | headquarters = ಸತ್ಸಂಗ ವಿಹಾರ್ ಮಾರ್ಗ, ಕುತಾಬ್ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶ, ಹೊಸ [[ದೆಹಲಿ]] | coords = <!-- Coordinates of location using a coordinates template --> | membership = | language = | leader_title = President<!-- position title for the leader of the org --> | leader_name = | main_organ = <!-- gral. assembly, board of directors, etc --> | publication = | parent_organisation = [[:en:Ministry of Culture (India)|ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯ]], [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]<!-- if one --> | affiliations = <!-- if any --> | budget = | website = {{url|https://skpdelhi.in/}} | remarks = | image_border = | size = <!-- default 200 --> | msize = <!-- map size, optional, default 200px --> | malt = <!-- map alt text --> | mcaption = | motto = | extinction = <!-- date of extinction, optional --> | location = [[ನವದೆಹಲಿ]], [[ಭಾರತ]] | region_served = [[ಭಾರತ]] | num_staff = | num_volunteers = }} '''ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತು''' (ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್) ಇದು [[ಸಂಗೀತ]], [[ನೃತ್ಯ]], [[ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಲಲಿತಕಲೆ|ಲಲಿತಕಲೆಗಳಿಗಾಗಿ]] [[ :en:National Capital Territory of Delhi|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಆಫ್ ದೆಹಲಿ]] (ಎನ್‌ಸಿಟಿ) ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ, 'ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಇಲಾಖೆ' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಸೊಸೈಟಿಯ ನೋಂದಣಿ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೮೬೦ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೩೧ ಜುಲೈ ೧೯೭೫ ರಂದು ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://artandculture.delhigovt.nic.in/sahitya%5Cdefault.html Sahitya Kala Parishad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505085055/http://artandculture.delhigovt.nic.in/sahitya/default.html |date=2008-05-05 }} Department of art and culture, Govt. of Delhi.</ref> ಇದು ದೆಹಲಿಯ ಎನ್‌ಸಿಟಿಯೊಳಗೆ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಯಮದಂತೆ, [[ :en:Chief Minister of Delhi|ದೆಹಲಿಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. [[:en:Sahitya Akademi|ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಂತಹ]] ಭಾಷಾ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ಅದರ ಗಮನವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://artandculture.delhigovt.nic.in/sahitya%5Cdefault.html |title=Sahitya Kala Parishad |access-date=2024-12-24 |archive-date=2008-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080505085055/http://artandculture.delhigovt.nic.in/sahitya/default.html |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಎರಡು 'ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಒಂದು [[:en:Janakpuri|ಜನಕ್ಪುರಿಯಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ದೆಹಲಿಯ [[:en:Vikaspuri|ವಿಕಾಸ್ಪುರಿಯಲ್ಲಿ]] (ಬೊಡೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮ) ಇದೆ. ಎರಡನೆಯದು [[:en:Delhi Public Library|ದೆಹಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ]] ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಎರಡು [[ಸಭಾಂಗಣ|ಸಭಾಂಗಣಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/a-cultural-centre-for-every-district-says-sheila/article18467399.ece | title=A cultural centre for every district, says Sheila | newspaper=[[The Hindu]] | date=1 October 2006 | accessdate=10 August 2018 }}</ref> ==ಸ್ಥಳ== ೧೮-ಎ, ಸತ್ಸಂಗ್ ವಿಹಾರ್ ಮಾರ್ಗ,<br> ವಿಶೇಷ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶ<br> ನವದೆಹಲಿ-೧೧೦೦೬೭ ==ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು== ===ಭಾಷಾ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳು=== ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಪರಿಷತ್ತು ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ಹಲವಾರು ಭಾಷಾ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾದ [[ಮೈಥಿಲಿ]]-[[ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆ|ಭೋಜ್ಪುರಿ]] ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ೭ ಜನವರಿ ೨೦೦೮ ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. * [[ಹಿಂದಿ]] ಅಕಾಡೆಮಿ (೧೯೮೧ ರಿಂದ) * [[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬಿ]] ಅಕಾಡೆಮಿ (೧೯೮೧ ರಿಂದ) * [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಅಕಾಡೆಮಿ (೧೯೮೭ ರಿಂದ) * [[ಸಿಂಧಿ]] ಅಕಾಡೆಮಿ (೧೯೯೪ ರಿಂದ) * [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]] ಅಕಾಡೆಮಿ (೧೯೮೧ ರಿಂದ)<ref>[http://www.sarkaritel.com/states/delhi/acd.htm Language Academies of Govt. of NCT of Delhi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222120547/http://www.sarkaritel.com/states/delhi/acd.htm |date=2008-12-22 }}</ref> * [[ಮೈಥಿಲಿ]]-[[ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆ|ಭೋಜ್ಪುರಿ]] ಅಕಾಡೆಮಿ (೨೦೦೮ ರಿಂದ) ===ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು=== ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಪರಿಷತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: * ''ಪರಿಷತ್ ಸಮ್ಮಾನ್'' (ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ ಸಮ್ಮಾನ್) * ''ಮೋಹನ್ ರಾಕೇಶ್ ಸಮ್ಮಾನ್''<ref>[http://artandculture.delhigovt.nic.in/sahitya/scheme.html Schemes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423024417/http://artandculture.delhigovt.nic.in/sahitya/scheme.html |date=2008-04-23 }} Official website.</ref> ===ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಗಳು=== ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ===ಹಬ್ಬ=== ====ರಂಗಭೂಮಿ==== * ಭರತೇಂದು ನಾಟ್ಯ ಉತ್ಸವ * ನಖತ್ ಉತ್ಸವ ====ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ==== * ಮಕ್ಕಳ ಝಂಕರ್ ಉತ್ಸವ * [[ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ]] ಸಂಗೀತ ಸಮರೋಹ * ಉದಯ್ ಶಂಕರ್ ನೃತ್ಯ ಸಮರೋಹ್ * [[ಬೈಸಾಖಿ]] ಹಬ್ಬ * ಕುತುಬ್ ಉತ್ಸವ ====ಲಲಿತಕಲೆಗಳು==== * ವಾರ್ಷಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ * ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ * ಮಕ್ಕಳ [[ಕಲಾಕೃತಿ (ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವ)|ಕಲಾಕೃತಿಗಳ]] ಪ್ರದರ್ಶನ * [[ಕಲಾವಿದ|ಕಲಾವಿದರ]] ಶಿಬಿರ<ref>{{Cite web |url=http://artandculture.delhigovt.nic.in/sahitya/activity.html |title=Activities |access-date=2024-12-24 |archive-date=2008-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080505082808/http://artandculture.delhigovt.nic.in/sahitya/activity.html |url-status=dead }}</ref> ====ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು==== ಏಷ್ಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ, ಏಷ್ಯಾದಾದ್ಯಂತದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನವದೆಹಲಿಯ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:Manipuri Sahitya Parishad|ಮಣಿಪುರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] * [[:en:Sahitya Akademi|ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://artandculture.delhigovt.nic.in/sahitya/index.htm ''Sahitya Kala Parishad'' Homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505215811/http://artandculture.delhigovt.nic.in/sahitya/index.htm |date=2008-05-05 }} * [http://artandculture.delhigovt.nic.in/homepage.html Department Of Art, Culture And Language, Govt. of NCT of Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505085049/http://artandculture.delhigovt.nic.in/homepage.html |date=2008-05-05 }} * [http://www.rkfma.com ''R K Films & Media Academy, New Delhi - Training School of Acting & Performing Arts'' Homepage] * [https://artsandculture.google.com/partner/academy-of-fine-arts-and-literature Academy of Fine Arts and Literature New Delhi at Google Cultural Institute] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] t4rrf8slugmx6qytwq0bnclym0tekw8 0 98592 1379641 1343344 2026-08-09T18:24:07Z Pragathi. BH 88266 1379641 wikitext text/x-wiki ಕಸವು ಸೀರೆ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಮ್ ಕೂದಲಿನ ಬಣ್ಣದ ಸೀರೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.utsavpedia.com/motifs-embroideries/simple-and-gorgeous-kerela-kasavu/</ref> ‘ದೇವರ ಸ್ವಂತ [[ದೇಶ]]’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೇರಳಾದ ಪ್ರತೀ ಮಹಿಳೆಯ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ದ ಸಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೀರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೈಗವಸ್ತುವಿನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದ್ದು, ಶುದ್ಧ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸೀರೆಯ ಅಂಚುಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ಗ್ಲಾಮರ್‍ನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ [[ಸೀರೆ]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಸ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳಾದಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಉಡುಪು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref> ಬೌಲಂಗೇರ್ 1997, ಘುರಿ 1951</ref> [[ಕೇರಳ]] ಸೀರೆಗೆ '''ಕಸವು''', '''ಕೇರಳಾ ಕಸವು''', ಮತ್ತು '''ಮುಂಡಮ್ ನೆರಿಯಥಮ್ (ನೆರೆಯಥಮ್)''' ಎಂದೂ ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮೂಲತಃ '''ಮುಂಡಮ್ ನೆರಿಯತಮ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಕೇರಳ]] ಕಸವು ಸೀರೆ ಬೌದ್ಧ ಯುಗದ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದೆ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಈ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಉಡುಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ನಂತರ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಉಡುಗೆಯಾಯಿತು.ಈ ಶೈಲಿಯ ಉಡುಗೆ ಗ್ರೀಕ್-ರೋಮನ್ ಸಂಸ್ಕಂತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ‘ಪಾಲ್ಮಿರೀನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉಡುಪನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಉದ್ದನೆಯ ಬಟ್ಟೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸೀರೆಯಂತೆ ಉಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1970ರ ವರೆಗೆ ಈ ಉಡುಪನ್ನು ಸೀರೆಯಾಗಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಉಡುಪಿನಂತೆ ಧರಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ==ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆ== ಸುವರ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಈಗ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕøತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಈಗ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.ಸೀರೆಯ ನೋಟ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಮರ್ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ನಿಯಮಿತ ಕಸವು ಬ್ಲೌಸ್ ಈಗ ಡಿಸೈನರ್ ಬ್ಲೌಸ್‍ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಅದು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಫ್ಯಾಶನ್‍ನ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಕ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸೀರೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕಸವು ರವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.ಏಕೆಂದರೆ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸೀರೆಯ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾದ [https://en.wikipedia.org/wiki/Gold_(color) ಗೋಲ್ಡನ್] ಮತ್ತು ಕ್ರೀಮ್ ಬಣ್ಣದ ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್‍ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಡುಪನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೀರೆಯ ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾದ ಅಂಚುಗಳು ಚಿತ್ರದ ರೀಲ್‍ನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ವಿವಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಅಂಚುಗಳು ಬಹು ಬಣ್ಣದ ದಾರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡೊವೆ.ಬಟ್ಟೆಯ ಹಿಂದೆ ಕೇರಳದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದಂತೆ ಈ ಕಲಾಕೃತಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಾಕಾರ [[ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ]] ಅವರ ಗಮನಾರ್ಹ ರೇಖಾ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಒಳ್ಳೆಯ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ ಸಾರವಿರುವಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ ವಿನ್ಯಾಸ [[ರಾಮಾಯಣ]], [[ಮಹಾಭಾರತ]]ದಂತಹ ಪೌರಾಣಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂತಹ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇರಳಾ ಕಸವು ಸೀರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ==ವಿಧಗಳು== ಕೇರಳಾ ಕಸವು ಸೀರೆಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕರಾ: ಇದು ಸೀರೆಯ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ತಾರಗಳಿಂದ ಮೂಡಿಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ವಿಧ ಮುಂಡು. ಇದು ಉಡುಪಿನ ಕೆಳಭಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಉಡುಪಿಗೆ ‘ನೆರಿಯುತು’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಆವಿಷ್ಕಾರ== ಕಸವು ಸೀರೆಯು ಕಸೂತಿ ಸಲ್ವಾರ್ ಕಮೀಜ್, ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೋಟ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಟ್ರೆಂಡೀ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಂತೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮುದ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ರೂಪುರೇಷೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಸವು ಅಂಚುಗಳು ವಜ್ರದಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಚೆಕ್ ಆಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳು, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳು ಸೀರೆಯನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇದು ಸೀರೆಯ ನೋಟವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ==ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ== ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ [[ಓಣಮ್‌|ಓಣಂ]] ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುವಜನರ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಕಲಾನೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಸವು ಕಸೂತಿ ಉಡುಪುಗಳು ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಈಗಿನ ಆಧುನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಇದರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Say-it-in-gold-and-off-white/article14636670.ece</ref> ==ನಿರ್ವಹಣೆ== ಶುಷ್ಕ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು [[ನೀರು]] ಹಾಕಿ ತೊಳೆದರೆ ಹಾಳಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠೀಯತಾವಾದದ ಕೇರಳ ಸೀರೆಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ "ಕಸಾವು ಸೀರೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಅಂದರೆ ದೇವರ ಸ್ವಂತ ನಾಡು. ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದರೂ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕಾಲಾತೀತ ಮೇರುಕೃತಿಯಾದ ಈ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಸೀರೆಯು ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಿಳಿ/ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬೇಸ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಚಿನ್ನದ ಗಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಜರಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ನೇಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರಲಿ, ಓಣಂ ಅಥವಾ ವಿಷು ಮುಂತಾದ ಶುಭ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ತುಣುಕನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿರಲಿ, ಪೋಥಿಸ್‌ನ ಕೇರಳ ಸೀರೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಗ್ರಹವು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಸರಳ ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ಸೀರೆಗಳು ಸೊಬಗು ಮತ್ತು ಸೊಬಗು, ಹಬ್ಬದ ಮಿನುಗು ಮತ್ತು ಮೋಡಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ, ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] lz8qa71kz4t6j1w2d3154u1q97zz25v 1379642 1379641 2026-08-09T18:24:56Z Pragathi. BH 88266 1379642 wikitext text/x-wiki ಕಸವು ಸೀರೆ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಮ್ ಕೂದಲಿನ ಬಣ್ಣದ ಸೀರೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.utsavpedia.com/motifs-embroideries/simple-and-gorgeous-kerela-kasavu/</ref> ‘ದೇವರ ಸ್ವಂತ [[ದೇಶ]]’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೇರಳಾದ ಪ್ರತೀ ಮಹಿಳೆಯ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ದ ಸಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೀರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೈಗವಸ್ತುವಿನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದ್ದು, ಶುದ್ಧ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸೀರೆಯ ಅಂಚುಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ಗ್ಲಾಮರ್‍ನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ [[ಸೀರೆ]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಸ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳಾದಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಉಡುಪು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref> ಬೌಲಂಗೇರ್ 1997, ಘುರಿ 1951</ref> [[ಕೇರಳ]] ಸೀರೆಗೆ '''ಕಸವು''', '''ಕೇರಳಾ ಕಸವು''', ಮತ್ತು '''ಮುಂಡಮ್ ನೆರಿಯಥಮ್ (ನೆರೆಯಥಮ್)''' ಎಂದೂ ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮೂಲತಃ '''ಮುಂಡಮ್ ನೆರಿಯತಮ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಕೇರಳ]] ಕಸವು ಸೀರೆ ಬೌದ್ಧ ಯುಗದ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದೆ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಈ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಉಡುಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ನಂತರ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಉಡುಗೆಯಾಯಿತು.ಈ ಶೈಲಿಯ ಉಡುಗೆ ಗ್ರೀಕ್-ರೋಮನ್ ಸಂಸ್ಕಂತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ‘ಪಾಲ್ಮಿರೀನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉಡುಪನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಉದ್ದನೆಯ ಬಟ್ಟೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸೀರೆಯಂತೆ ಉಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1970ರ ವರೆಗೆ ಈ ಉಡುಪನ್ನು ಸೀರೆಯಾಗಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಉಡುಪಿನಂತೆ ಧರಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ==ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆ== ಸುವರ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಈಗ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕøತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಈಗ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.ಸೀರೆಯ ನೋಟ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಮರ್ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ನಿಯಮಿತ ಕಸವು ಬ್ಲೌಸ್ ಈಗ ಡಿಸೈನರ್ ಬ್ಲೌಸ್‍ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಅದು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಫ್ಯಾಶನ್‍ನ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಕ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸೀರೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕಸವು ರವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.ಏಕೆಂದರೆ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸೀರೆಯ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾದ [https://en.wikipedia.org/wiki/Gold_(color) ಗೋಲ್ಡನ್] ಮತ್ತು ಕ್ರೀಮ್ ಬಣ್ಣದ ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್‍ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಡುಪನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೀರೆಯ ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾದ ಅಂಚುಗಳು ಚಿತ್ರದ ರೀಲ್‍ನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ವಿವಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಅಂಚುಗಳು ಬಹು ಬಣ್ಣದ ದಾರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡೊವೆ.ಬಟ್ಟೆಯ ಹಿಂದೆ ಕೇರಳದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದಂತೆ ಈ ಕಲಾಕೃತಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಾಕಾರ [[ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ]] ಅವರ ಗಮನಾರ್ಹ ರೇಖಾ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಒಳ್ಳೆಯ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ ಸಾರವಿರುವಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ ವಿನ್ಯಾಸ [[ರಾಮಾಯಣ]], [[ಮಹಾಭಾರತ]]ದಂತಹ ಪೌರಾಣಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂತಹ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇರಳಾ ಕಸವು ಸೀರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ==ವಿಧಗಳು== ಕೇರಳಾ ಕಸವು ಸೀರೆಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕರಾ: ಇದು ಸೀರೆಯ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ತಾರಗಳಿಂದ ಮೂಡಿಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ವಿಧ ಮುಂಡು. ಇದು ಉಡುಪಿನ ಕೆಳಭಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಉಡುಪಿಗೆ ‘ನೆರಿಯುತು’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಆವಿಷ್ಕಾರ== ಕಸವು ಸೀರೆಯು ಕಸೂತಿ ಸಲ್ವಾರ್ ಕಮೀಜ್, ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೋಟ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಟ್ರೆಂಡೀ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಂತೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮುದ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ರೂಪುರೇಷೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಸವು ಅಂಚುಗಳು ವಜ್ರದಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಚೆಕ್ ಆಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳು, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳು ಸೀರೆಯನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇದು ಸೀರೆಯ ನೋಟವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ==ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ== ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ [[ಓಣಮ್‌|ಓಣಂ]] ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುವಜನರ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಕಲಾನೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಸವು ಕಸೂತಿ ಉಡುಪುಗಳು ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಈಗಿನ ಆಧುನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಇದರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Say-it-in-gold-and-off-white/article14636670.ece</ref> ==ನಿರ್ವಹಣೆ== ಶುಷ್ಕ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು [[ನೀರು]] ಹಾಕಿ ತೊಳೆದರೆ ಹಾಳಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠೀಯತಾವಾದದ ಕೇರಳ ಸೀರೆಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ "ಕಸಾವು ಸೀರೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಅಂದರೆ ದೇವರ ಸ್ವಂತ ನಾಡು. ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದರೂ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕಾಲಾತೀತ ಮೇರುಕೃತಿಯಾದ ಈ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಸೀರೆಯು ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಿಳಿ/ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬೇಸ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಚಿನ್ನದ ಗಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಜರಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ನೇಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರಲಿ, [[ಓಣಮ್|ಓಣಂ]] ಅಥವಾ ವಿಷು ಮುಂತಾದ ಶುಭ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ತುಣುಕನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿರಲಿ, ಪೋಥಿಸ್‌ನ ಕೇರಳ ಸೀರೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಗ್ರಹವು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಸರಳ ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ಸೀರೆಗಳು ಸೊಬಗು ಮತ್ತು ಸೊಬಗು, ಹಬ್ಬದ ಮಿನುಗು ಮತ್ತು ಮೋಡಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ, ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] 3gyf5jvyaumq398t0g1mha66dx02qs5 1379643 1379642 2026-08-09T18:26:31Z Pragathi. BH 88266 1379643 wikitext text/x-wiki ಕಸವು ಸೀರೆ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಮ್ ಕೂದಲಿನ ಬಣ್ಣದ ಸೀರೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.utsavpedia.com/motifs-embroideries/simple-and-gorgeous-kerela-kasavu/</ref> ‘ದೇವರ ಸ್ವಂತ [[ದೇಶ]]’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೇರಳಾದ ಪ್ರತೀ ಮಹಿಳೆಯ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ದ ಸಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೀರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೈಗವಸ್ತುವಿನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದ್ದು, ಶುದ್ಧ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸೀರೆಯ ಅಂಚುಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ಗ್ಲಾಮರ್‍ನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ [[ಸೀರೆ]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಸ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳಾದಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಉಡುಪು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref> ಬೌಲಂಗೇರ್ 1997, ಘುರಿ 1951</ref> [[ಕೇರಳ]] ಸೀರೆಗೆ '''ಕಸವು''', '''ಕೇರಳಾ ಕಸವು''', ಮತ್ತು '''ಮುಂಡಮ್ ನೆರಿಯಥಮ್ (ನೆರೆಯಥಮ್)''' ಎಂದೂ ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮೂಲತಃ '''[[ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ|ಮುಂಡಮ್]] ನೆರಿಯತಮ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಕೇರಳ]] ಕಸವು ಸೀರೆ ಬೌದ್ಧ ಯುಗದ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದೆ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಈ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಉಡುಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ನಂತರ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಉಡುಗೆಯಾಯಿತು.ಈ ಶೈಲಿಯ ಉಡುಗೆ ಗ್ರೀಕ್-ರೋಮನ್ ಸಂಸ್ಕಂತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ‘ಪಾಲ್ಮಿರೀನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉಡುಪನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಉದ್ದನೆಯ ಬಟ್ಟೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸೀರೆಯಂತೆ ಉಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1970ರ ವರೆಗೆ ಈ ಉಡುಪನ್ನು ಸೀರೆಯಾಗಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಉಡುಪಿನಂತೆ ಧರಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ==ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆ== [[ಸುವರ್ಣ ಗೆಡ್ಡೆ|ಸುವರ್ಣ]] ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಈಗ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕøತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಈಗ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.ಸೀರೆಯ ನೋಟ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಮರ್ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ನಿಯಮಿತ ಕಸವು ಬ್ಲೌಸ್ ಈಗ ಡಿಸೈನರ್ ಬ್ಲೌಸ್‍ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಅದು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಫ್ಯಾಶನ್‍ನ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಕ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸೀರೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕಸವು ರವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.ಏಕೆಂದರೆ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸೀರೆಯ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾದ [https://en.wikipedia.org/wiki/Gold_(color) ಗೋಲ್ಡನ್] ಮತ್ತು ಕ್ರೀಮ್ ಬಣ್ಣದ ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್‍ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಡುಪನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೀರೆಯ ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾದ ಅಂಚುಗಳು ಚಿತ್ರದ ರೀಲ್‍ನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ವಿವಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಅಂಚುಗಳು ಬಹು ಬಣ್ಣದ ದಾರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡೊವೆ.ಬಟ್ಟೆಯ ಹಿಂದೆ ಕೇರಳದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದಂತೆ ಈ ಕಲಾಕೃತಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಾಕಾರ [[ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ]] ಅವರ ಗಮನಾರ್ಹ ರೇಖಾ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಒಳ್ಳೆಯ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ ಸಾರವಿರುವಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ ವಿನ್ಯಾಸ [[ರಾಮಾಯಣ]], [[ಮಹಾಭಾರತ]]ದಂತಹ ಪೌರಾಣಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂತಹ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇರಳಾ ಕಸವು [[ಸೀರೆ|ಸೀರೆಯಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ==ವಿಧಗಳು== ಕೇರಳಾ ಕಸವು ಸೀರೆಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕರಾ: ಇದು ಸೀರೆಯ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ತಾರಗಳಿಂದ ಮೂಡಿಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ವಿಧ ಮುಂಡು. ಇದು ಉಡುಪಿನ ಕೆಳಭಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಉಡುಪಿಗೆ ‘ನೆರಿಯುತು’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಆವಿಷ್ಕಾರ== ಕಸವು ಸೀರೆಯು ಕಸೂತಿ ಸಲ್ವಾರ್ ಕಮೀಜ್, ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೋಟ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಟ್ರೆಂಡೀ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಂತೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮುದ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ರೂಪುರೇಷೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಸವು ಅಂಚುಗಳು ವಜ್ರದಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಚೆಕ್ ಆಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳು, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳು ಸೀರೆಯನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇದು ಸೀರೆಯ ನೋಟವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ==ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ== ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ [[ಓಣಮ್‌|ಓಣಂ]] ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುವಜನರ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಕಲಾನೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಸವು ಕಸೂತಿ ಉಡುಪುಗಳು ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಈಗಿನ ಆಧುನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಇದರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Say-it-in-gold-and-off-white/article14636670.ece</ref> ==ನಿರ್ವಹಣೆ== ಶುಷ್ಕ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು [[ನೀರು]] ಹಾಕಿ ತೊಳೆದರೆ ಹಾಳಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠೀಯತಾವಾದದ ಕೇರಳ ಸೀರೆಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ "ಕಸಾವು ಸೀರೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಅಂದರೆ ದೇವರ ಸ್ವಂತ ನಾಡು. ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದರೂ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕಾಲಾತೀತ ಮೇರುಕೃತಿಯಾದ ಈ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಸೀರೆಯು ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಿಳಿ/ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬೇಸ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಚಿನ್ನದ ಗಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಜರಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ನೇಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರಲಿ, [[ಓಣಮ್|ಓಣಂ]] ಅಥವಾ ವಿಷು ಮುಂತಾದ ಶುಭ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ತುಣುಕನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿರಲಿ, ಪೋಥಿಸ್‌ನ ಕೇರಳ ಸೀರೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಗ್ರಹವು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಸರಳ ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ಸೀರೆಗಳು ಸೊಬಗು ಮತ್ತು ಸೊಬಗು, ಹಬ್ಬದ ಮಿನುಗು ಮತ್ತು ಮೋಡಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ, ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] hjsm2rifka8iq8jsukcoalkj5nkl12t 1379644 1379643 2026-08-09T18:27:38Z Pragathi. BH 88266 1379644 wikitext text/x-wiki ಕಸವು ಸೀರೆ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಮ್ ಕೂದಲಿನ ಬಣ್ಣದ ಸೀರೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.utsavpedia.com/motifs-embroideries/simple-and-gorgeous-kerela-kasavu/</ref> ‘ದೇವರ ಸ್ವಂತ [[ದೇಶ]]’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೇರಳಾದ ಪ್ರತೀ ಮಹಿಳೆಯ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ದ ಸಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೀರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೈಗವಸ್ತುವಿನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದ್ದು, ಶುದ್ಧ [[ಚಿನ್ನದ ಬೆಲೆ|ಚಿನ್ನದ]] ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸೀರೆಯ ಅಂಚುಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ಗ್ಲಾಮರ್‍ನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ [[ಸೀರೆ]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಸ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ [[ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣ|ಹಿಂದೂ]] [[ಪಂಚಾಂಗ|ಪಂಚಾಂಗದ]] ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳಾದಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಉಡುಪು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref> ಬೌಲಂಗೇರ್ 1997, ಘುರಿ 1951</ref> [[ಕೇರಳ]] ಸೀರೆಗೆ '''ಕಸವು''', '''ಕೇರಳಾ ಕಸವು''', ಮತ್ತು '''ಮುಂಡಮ್ ನೆರಿಯಥಮ್ (ನೆರೆಯಥಮ್)''' ಎಂದೂ ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮೂಲತಃ '''[[ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ|ಮುಂಡಮ್]] ನೆರಿಯತಮ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಕೇರಳ]] ಕಸವು ಸೀರೆ ಬೌದ್ಧ ಯುಗದ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದೆ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಈ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಉಡುಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ]] ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ನಂತರ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಉಡುಗೆಯಾಯಿತು.ಈ ಶೈಲಿಯ ಉಡುಗೆ ಗ್ರೀಕ್-ರೋಮನ್ ಸಂಸ್ಕಂತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ‘ಪಾಲ್ಮಿರೀನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉಡುಪನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಉದ್ದನೆಯ ಬಟ್ಟೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸೀರೆಯಂತೆ ಉಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1970ರ ವರೆಗೆ ಈ ಉಡುಪನ್ನು ಸೀರೆಯಾಗಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಉಡುಪಿನಂತೆ ಧರಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ==ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆ== [[ಸುವರ್ಣ ಗೆಡ್ಡೆ|ಸುವರ್ಣ]] ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಈಗ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕøತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಈಗ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.ಸೀರೆಯ ನೋಟ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಮರ್ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ನಿಯಮಿತ ಕಸವು ಬ್ಲೌಸ್ ಈಗ ಡಿಸೈನರ್ ಬ್ಲೌಸ್‍ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಅದು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಫ್ಯಾಶನ್‍ನ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಕ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸೀರೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕಸವು ರವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.ಏಕೆಂದರೆ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸೀರೆಯ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾದ [https://en.wikipedia.org/wiki/Gold_(color) ಗೋಲ್ಡನ್] ಮತ್ತು ಕ್ರೀಮ್ ಬಣ್ಣದ ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್‍ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಡುಪನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೀರೆಯ ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾದ ಅಂಚುಗಳು ಚಿತ್ರದ ರೀಲ್‍ನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ವಿವಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಅಂಚುಗಳು ಬಹು ಬಣ್ಣದ ದಾರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡೊವೆ.ಬಟ್ಟೆಯ ಹಿಂದೆ ಕೇರಳದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದಂತೆ ಈ ಕಲಾಕೃತಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಾಕಾರ [[ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ]] ಅವರ ಗಮನಾರ್ಹ ರೇಖಾ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಒಳ್ಳೆಯ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ ಸಾರವಿರುವಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ ವಿನ್ಯಾಸ [[ರಾಮಾಯಣ]], [[ಮಹಾಭಾರತ]]ದಂತಹ ಪೌರಾಣಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂತಹ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇರಳಾ ಕಸವು [[ಸೀರೆ|ಸೀರೆಯಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ==ವಿಧಗಳು== ಕೇರಳಾ ಕಸವು ಸೀರೆಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕರಾ: ಇದು ಸೀರೆಯ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ತಾರಗಳಿಂದ ಮೂಡಿಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ವಿಧ ಮುಂಡು. ಇದು ಉಡುಪಿನ ಕೆಳಭಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಉಡುಪಿಗೆ ‘ನೆರಿಯುತು’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಆವಿಷ್ಕಾರ== ಕಸವು ಸೀರೆಯು ಕಸೂತಿ ಸಲ್ವಾರ್ ಕಮೀಜ್, ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೋಟ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಟ್ರೆಂಡೀ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಂತೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮುದ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ರೂಪುರೇಷೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಸವು ಅಂಚುಗಳು ವಜ್ರದಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಚೆಕ್ ಆಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳು, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳು ಸೀರೆಯನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇದು ಸೀರೆಯ ನೋಟವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ==ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ== ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ [[ಓಣಮ್‌|ಓಣಂ]] ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುವಜನರ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಕಲಾನೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಸವು ಕಸೂತಿ ಉಡುಪುಗಳು ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಈಗಿನ ಆಧುನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಇದರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Say-it-in-gold-and-off-white/article14636670.ece</ref> ==ನಿರ್ವಹಣೆ== ಶುಷ್ಕ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು [[ನೀರು]] ಹಾಕಿ ತೊಳೆದರೆ ಹಾಳಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠೀಯತಾವಾದದ ಕೇರಳ ಸೀರೆಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ "ಕಸಾವು ಸೀರೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಅಂದರೆ ದೇವರ ಸ್ವಂತ ನಾಡು. ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದರೂ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕಾಲಾತೀತ ಮೇರುಕೃತಿಯಾದ ಈ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಸೀರೆಯು ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಿಳಿ/ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬೇಸ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಚಿನ್ನದ ಗಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಜರಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ನೇಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರಲಿ, [[ಓಣಮ್|ಓಣಂ]] ಅಥವಾ ವಿಷು ಮುಂತಾದ ಶುಭ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ತುಣುಕನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿರಲಿ, ಪೋಥಿಸ್‌ನ ಕೇರಳ ಸೀರೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಗ್ರಹವು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಸರಳ ಕೇರಳ ಶೈಲಿಯ ಸೀರೆಗಳು ಸೊಬಗು ಮತ್ತು ಸೊಬಗು, ಹಬ್ಬದ ಮಿನುಗು ಮತ್ತು ಮೋಡಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ, ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] mrzg3adb14pmugik9rddxd549hzmhnx 0 103171 1379702 1360134 2026-08-10T05:41:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379702 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ಮಂಗಳೂರಿನ ಸಣ್ಣ ಬಾಯಿಯ ಕಪ್ಪೆ | image = Microhyla kodial.jpg | image_caption = [[File:Call of Microhyla kodial.wav|center|thumb|ಕಪ್ಪೆಯ ಕರೆ.]] | status = | status_system = | status_ref = | regnum = [[:en:Animalia|Animalia]] | phylum = [[:en:Chordate|Chordata]] | subphylum = [[:en:Vertebrate|Vertebrata]] | classis = [[:en:Amphibia|Amphibia]] | ordo = [[:en:Anura|Anura]] | familia = [[:en:Microhylidae|Microhylidae]] | genus = ''[[:en:Microhyla|Microhyla]]'' | species = '''''M. kodiial''''' | binomial = ''Microhyla kodial'' | binomial_authority = }} '''''ಮೈಕ್ರೊಹೈಲಾ ಕೊಡಿಯಾಲ್''''' ಅಥವಾ '''ಮಂಗಳೂರು ಸಣ್ಣಬಾಯಿ ಕಪ್ಪೆ'''ಯು [[:en:Microhylidae|ಮೈಕ್ರೊಹೈಲಿಡೆ]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಜಾತಿಯ [[ಕಪ್ಪೆ]]. ಇದು [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನ]] ಬೈಕಂಪಾಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಕಪ್ಪೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.udayavani.com/kannada/news/mangalore-news/294129/new-spices-of-frog-identified-in-mangaluru ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದದ ಕಪ್ಪೆಯ ಅನ್ವೇಷಣೆ], ಉದಯವಾಣಿ, ಮೇ 17, 2018</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ [[:en:Microhyla|ಮೈಕ್ರೊಹೈಲಾ]] ಕುಟುಂಬದ ೧೦ನೇ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.<ref name="nk">[http://www.newskannada.com/karavali-karnataka/58484 ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಕಪ್ಪೆಗೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಹೆಸರು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ, ಮೇ ೧೭, ೨೦೧೮</ref> ಮಂಗಳೂರಿಗೆ [[ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ’ಕೊಡಿಯಾಲ್’ ಎಂದೂ, [[ಹವ್ಯಕ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕೊಡೆಯಾಲ ಎಂದೂ, ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕೊಡಿಯಾಲ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಪ್ಪೆಯು [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಪತ್ತೆಯಾದುದರಿಂದ ಅದರ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಕಪ್ಪೆಗೆ '''ಕೊಡಿಯಾಲ್''' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ‘ಝೂಟ್ಯಾಕ್ಸಾ’ದಲ್ಲಿ ಮೇ ೧೬, ೨೦೧೮ರಂದು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Zootaxa">{{cite journal |date=16 May 2018 |title=A new species of Microhyla Tschudi, 1838 (Anura: Microhylidae) from West Coast of India: an integrative taxonomic approach |url=http://www.mapress.com/j/zt/article/view/zootaxa.4420.2.1 |journal=Zootaxa |volume=4420 |issue= |pages= |doi= |access-date= }}</ref> ==ದೇಹಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ಕಪ್ಪೆಯು ಕಿರಿದಾದ ಗಾತ್ರದಾಗಿದ್ದು ಗಂಡು ಕಪ್ಪೆಯು ಸುಮಾರು 16.9 ಇಂದ 17.4 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಕಪ್ಪೆಯು 18.0 ಇಂದ 20.4 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಚರ್ಮವು ಇತರ ಕಪ್ಪೆಗಳಂತೆ ಮಡಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲ. ಮೈಬಣ್ಣವು ಬೂದುಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕಾಲುಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಜಾಲಪಾದಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇತರ ಕಪ್ಪೆಗಳಂತೆ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ದಪ್ಪ ಪಟ್ಟೆಗಳಂಥ ರಚನೆಗಳಿಲ್ಲ.<ref name="Zootaxa"/> ಚರ್ಮವು ಮೃದುವಾಗಿಲ್ಲದೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಗಂಡು ಕಪ್ಪೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಟಲು ಚೀಲ ಗಾಢ ಬೂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>ಸುಶ್ಮಿತಾ ಕೋಟ್ಯಾನ್, [http://vijayavani.net/mangalore-frog-named-as-kodial/ ಮಂಗಳೂರು ಕಪ್ಪೆಗೆ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಹೆಸರು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ವಿಜಯವಾಣಿ, ಮೇ ೧೮, ೨೦೧೮</ref> ಇದರ ದನಿಯು ಬಹಳ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿದೆ. [[File:Microhyla kodial (Dorsal view).jpg|right|thumb| ಮೇಲ್ಭಾಗದ ನೋಟ.]] ==ವಾಸಸ್ಥಳ== ಈ ಕಪ್ಪೆಯ ಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮೂಲತಃ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶದ್ದಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಮದಾಗುವ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳ ಜೊತೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಂದರಿನ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಿದೆ.<ref>[https://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/dakshinakannada/mangalore-vv/articleshow/64210366.cms ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ ಸಂಶೋಧಕರಿಂದ ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದದ ಕಪ್ಪೆ ಪತ್ತೆ] ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮೇ 18, 2018</ref> ==ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡ<ref name="nk"/>== ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಆನ್ವಯಿಕ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಕೆ.ವಿನೀತ್‌ ಕುಮಾರ್‌, ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಕೆ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯ, ಕೆ.ರಾಜಶೇಖರ್‌ ಪಾಟೀಲ, ಸೇಂಟ್‌ ಅಲೋಷಿಯಸ್‌ ಪದವಿ ಪೂರ್ವಕಾಲೇಜಿನ ಆರ್.ಡಿ.ಗಾಡ್ವಿನ್‌, ಅಶೋಕ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಫಾರ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಇನ್‌ ಇಕಾಲಜಿ ಆ್ಯಂಡ್‌ ದಿ ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ([https://www.atree.org/ ATREE]) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೂರಿ ಸೆಹಗಲ್‌, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರದ ಅನ್ವೇಷಾ ಸಾಹ, ಎನ್‌.ಎ.ಅರವಿಂದ ತಂಡ ನಡೆಸಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.prajavani.net/environment/animal-world/mangalore-frog-553469.html ಕಿರಿ ಮೂತಿಯ ಮಂಗಳೂರು ಕಪ್ಪೆ], ರಮ್ಯಾ ಬದರಿನಾಥ್, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ * [https://www.prajavani.net/environment/animal-world/chimmanda-frog-559249.html ಚಿಮ್ಮಂಡೆ ಕಪ್ಪೆ]- ಸಂತೋಷ ಕುಮಾರ ಮೆಹಂದಳೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ * [https://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Microhyla&where-species=kodial Microhyla Kodial], Amphibiaweb.org * [https://macaulaylibrary.org/asset/222099 ಕಪ್ಪೆಯ ಕೂಗಿನ ಸದ್ದಿನ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್] * https://www.youtube.com/watch?v=B0Bj8xWng8k * https://www.youtube.com/watch?v=JhAlQj_fFuo * [https://indiabiodiversity.org/species/show/282614 Microhyla kodial Vineeth, Radhakrishna, Godwin, Anwesha, Rajashekhar & Aravind, 2018-India Biodiversity Portal] * ಲೇ: ಪ್ರಸನ್ನ ಆಡುವಳ್ಳಿ, [https://vijaykarnatakaepaper.com/imageview_170650_13029501_4_1_16-12-2022_18_i_1_sf.html?fbclid=IwAR1iJQqeGowWUgPEhOR4I5XGr9tM5_S-8ApssOSqjRLVC_tn1KsUkSPgync ಕೊಡಿಯಾಲ ಕಪ್ಪೆಯ ಮಹಾಯಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221218140523/https://vijaykarnatakaepaper.com/imageview_170650_13029501_4_1_16-12-2022_18_i_1_sf.html?fbclid=IwAR1iJQqeGowWUgPEhOR4I5XGr9tM5_S-8ApssOSqjRLVC_tn1KsUkSPgync |date=2022-12-18 }}, ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ, ೧೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಪ್ಪೆ]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಕಪ್ಪೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಉಭಯವಾಸಿಗಳು]] 6ji7cwe2d65zixage1lz1s3cegugssv 0 103549 1379629 1353481 2026-08-09T18:01:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379629 wikitext text/x-wiki ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾದ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಕಣಗಾಲ್ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ವಿಜೇತರು == {|class="wikitable sortable" ! ವರ್ಷ !! ಪುರಸ್ಕೃತರು !! {{tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- | 2017 || [[ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್|ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್]] ||<ref>[https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/rajkumar-award-for-lakshmi/articleshow/66033353.cms Rajkumar Award For Lakshmi]</ref> |- | 2016 || ಕೆ.ವಿ.ರಾಜು ||<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/advani-lakshmi-devi-chosen-for-dr-rajkumar-award/article18149540.ece Advani Lakshmi Devi Chosen For Dr Rajkumar Award] </ref> |- | 2015 || [[ನಾಗತಿಹಳ್ಳಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] || <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Kannada-actress-Harini-79-to-be-honoured-with-Rajkumar-Award/articleshow/53458350.cms Kannada Actress Harini 79 to be honoured with Rajkumar Award]</ref> |- | 2014 || [[ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-2014/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 2013 || ಪಿ.ಎಚ್.ವಿಶ್ವನಾಥ್ || <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Karantaka-State-Film-Awards-announced/articleshow/45756810.cms Karantaka State Film Awards announced]</ref> |- | 2012 || ಚಿ.ದತ್ತರಾಜ್ || <ref>{{cite web |url=http://www.cineloka.co.in/latest-news/karnataka-state-film-awards-darshan-and-nirmala-bag-top-honors.html |title=Archived copy |accessdate=2016-11-26 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304030302/http://www.cineloka.co.in/latest-news/karnataka-state-film-awards-darshan-and-nirmala-bag-top-honors.html |archivedate=2016-03-04 |df= }}</ref> |- | 2011 || [[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು]] || <ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-14/news-interviews/37712086_1_second-best-film-basanth-kumar-patil-sunil-kumar-desai |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-08-01 |archive-date=2013-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518070059/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-14/news-interviews/37712086_1_second-best-film-basanth-kumar-patil-sunil-kumar-desai |url-status=dead }}</ref> |- | 2010-11 || [[ಭಾರ್ಗವ|ಎಚ್.ಆರ್.ಭಾರ್ಗವ]] || <ref>http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/karnataka-state-film-awards-puneeth-and-kalyani-are-the-best/#94321-0-Super-060412</ref> |- | 2009-10 || [[ಸಿ.ವಿ.ಶಿವಶಂಕರ್]] || <ref>{{Cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2011/vishnuvardhan-anu-prabhaka-ksf-awards-201011.html |title=Vishnuvardhan Anu Prabhakar {{!}} Karnataka State Film Awards {{!}} Aaptha Rakshaka Pareekshe<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-08-01 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201314/http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2011/vishnuvardhan-anu-prabhaka-ksf-awards-201011.html |url-status=dead }}</ref> |- | 2008-09 || ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ದಾಸ್ || <ref>[http://info1778.blogspot.com/2011/05/state-film-awards-2008-09-karnataka.html INFORMATION: STATE FILM AWARDS 2008-09 (KARNATAKA)<!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 2007-08 || ರೇಣುಕಾ ಶರ್ಮಾ || <ref>[http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2009/karnantaka-state-film-awards-120109.html Gulabi Talkies bags 3 Karnataka State Film Awards<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2006-07 || [[ಸಿಂಗೀತಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್]] || <ref>{{Cite web |url=http://www.altfg.com/blog/awards/kamataka-state-film-awards-2006-2007/ |title=Karnataka State Film Awards – 2006-2007<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-08-01 |archive-date=2011-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831085929/http://www.altfg.com/blog/awards/kamataka-state-film-awards-2006-2007/ |url-status=dead }}</ref> |- | 2005-06 || [[ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್]] || <ref>[http://www.viggy.com/english/current_state_award05_06.asp Karnataka State Film Awards 2005-06 announced - Nayi Neralu bagged the first best film award<!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 2004-05 || [[ಎ ಟಿ ರಘು|ಎ.ಟಿ.ರಘು]] || <ref>[http://www.viggy.com/english/current_state_award04_05.asp Karnataka State Film Awards 2004-05 announced - Monalisa bagged the first best film award<!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 2003-04 || [[ಟಿ.ಪಟ್ಟಾಭಿರಾಮ ರೆಡ್ಡಿ]] || <ref>{{Cite web |url=http://hindu.com/2005/07/15/stories/2005071511170500.htm |title=The Hindu : Karnataka / Bangalore News : Entry only to invitees at film awards function<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-08-01 |archive-date=2007-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070416004119/http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071511170500.htm |url-status=dead }}</ref> |- | 2002-03 || [[ವಿಜಯ್]] || <ref>http://www.viggy.com/english/current_state_award02_03.asp</ref> |- | 2001-02 || ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್ || <ref>{{cite web |url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/3c89ecbe8d9664ed65257253001b95f7/$FILE/A0580283.pdf |title=Archived copy |accessdate=2011-11-18 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405022703/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/3c89ecbe8d9664ed65257253001b95f7/%24FILE/A0580283.pdf |archivedate=2012-04-05 |df= }}</ref> |- | 2000-01 || ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್ || <ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2001/12/17/stories/2001121701550300.htm |title=The Hindu : Shivaraj, Tara, Anu bag State film awards<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-08-01 |archive-date=2013-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102014049/http://www.hindu.com/2001/12/17/stories/2001121701550300.htm |url-status=dead }}</ref> |- | 1999-00 || ವಿ.ಸೋಮಶೇಖರ್ || <ref name=autogenerated1 /> |- | 1998-99 || [[ನಾಗಾಭರಣ|ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1998-99/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1997-98 || [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ]] || <ref>{{cite web|title=SCIK:-State film awards for '97-98 presented|url=https://groups.google.com/forum/?fromgroups=#!topic/soc.culture.indian.karnataka/A_3_AiYJGcU|accessdate=15 March 2013}}</ref> |- | 1996-97 || [[ಎಸ್. ವಿ. ರಾಜೇಂದ್ರಸಿಂಗ್ ಬಾಬು]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1996-97/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1995-96 || [[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1995-96/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1994-95 || [[ಕೆ.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸ್ವಾಮಿ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1994-95/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1993-94 || [[ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1993-94/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1992-93 || [[ಗೀತಪ್ರಿಯ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1992-93/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1991-92 || [[ಎಂ.ಆರ್.ವಿಠಲ್]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1991-92/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1990-91 || [[ವೈ.ಆರ್.ಸ್ವಾಮಿ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1990-91/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1989-90 || [[ಬಾಲಕೃಷ್ಣ|ಟಿ. ಎನ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1989-90/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1988-89 || [[ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗಾ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1989-90/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1987-88 || [[ಜಿ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1987-88/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1986-87 || [[ಹುಣಸೂರು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1986-87/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |} <references /> {{Interwikineeded}} n4v8uilipruvq8x9dehixfhhmlaisx5 0 105649 1379745 1360997 2026-08-10T07:09:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379745 wikitext text/x-wiki [[File:Raghu Rai pix by Vikramjit Kakati.jpg|thumb|Raghu Rai pix by Vikramjit Kakati]] ರಘು ರೈ (ಜನನ ೧೯೪೨) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://www.thehindu.com/mag/2004/09/12/stories/2004091200390200.htm</ref> ಅವರು ಹೆನ್ರಿ ಕಾರ್ಟಿಯರ್-ಬ್ರೆಸ್ಸನ್ ರವರ ಆಶ್ರಯದಾತರಾಗಿದ್ದರು, ಇವರನ್ನು ಯುವ ಪತ್ರಿಕಾ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರನ್ನು೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಫೋಟೋಗಳಿಗೆ ನೇಮಕರಾಗಿದ್ದರು. ಕಾರ್ನಿಟ್-ಬ್ರೆಸ್ಸನ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ರೈ ಅವರು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾದರು, ಮತ್ತು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್, ನವದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಗದವನ್ನು ತೊರೆದು [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಸ್ವತಂತ್ರ]] ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೮೨ ರಿಂದ ೧೯೯೨ರವರೆಗೂ, ರೈ ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು<ref>{{Cite web |url=http://invisiblephotographer.asia/2012/11/14/invisibleinterview-raghurai-part1/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-19 |archive-date=2014-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140929184334/http://invisiblephotographer.asia/2012/11/14/invisibleinterview-raghurai-part1/ |url-status=dead }}</ref>. ಅವರು ೧೯೯೦ ರಿಂದ ೧೯೯೭<ref>https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/jan/17/raghu-rai-photography-exhibitions-london</ref> ರವರೆಗೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ಫೋಟೋಗಾಗಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ]] ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ರಘು ರೈ ಅವರ ಇಂಡಿಯಾ: ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಕಲರ್ ಅಂಡ್ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಅಂಡ್ ವೈಟ್.<ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2056617,00.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-19 |archive-date=2024-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417004312/https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2056617,00.html |url-status=dead }}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ರಘು ರೈ, ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ರಘುನಾಥ್ ರೈ ಚೌಧರಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಈಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ), [[ಪಂಜಾಬಿನ ಇತಿಹಾಸ|ಪಂಜಾಬಿನ]] ಝಾಂಗ್ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿದ್ದರು. ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪುತ್ರ ಸೋದರ ಶಾರ್ಪಾಲ್ ಚೌಧರಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದ ಎಸ್. ಪಾಲ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ "ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್" ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ರೈ "ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್" ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ "ಭಾನುವಾರ" ಚಿತ್ರದ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾರದ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸದ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಹೆನ್ರಿ ಕಾರ್ಟಿಯರ್-ಬ್ರೆಸ್ಸನ್ ರೈ ಅವರು ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದರು. ರೈ ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ "ಭಾನುವಾರ" ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಅದರ ರಚನಾತ್ಮಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ "ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ" ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರ ಸಂಪಾದಕ / ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ / ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೮೨ ರಿಂದ ೧೯೯೧ ರವರೆಗೆ, ಅವರು ವಿಶೇಷ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ರೈ ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ರಘು ರೈ ಅವರ [[ದೆಹಲಿ]], ಸಿಖ್ಖರು, ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ಖಜುರಾಹೋ, [[ತಾಜ್ ಮಹಲ್]], ಎಕ್ಸೈಲ್, ಇಂಡಿಯಾ, ಮತ್ತು [[ಮದರ್‌ ತೆರೇಸಾ|ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ]] ಟಿಬೆಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ೧೮ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಫೋಟೋ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಟೈಮ್, ಲೈಫ್, ಜಿಇಒ, ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್, ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್, ನ್ಯೂಸ್ವೀಕ್, ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹಸಿರು ಶಾಂತಿ ಅವರು ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಭೋಪಾಲದಲ್ಲಿನ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧ|ರಾಸಾಯನಿಕ]] ದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ,೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ'ಯೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರಕರ್ತನಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಅನಿಲ]] ಸಂತ್ರಸ್ತರ [[ಜೀವನ|ಜೀವನದಲ್ಲಿ]] ಅದರ ಪರಿಣಾಮದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ವಿವರಿಸಿದರು. ಕೆಲಸವು ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ, ಎಕ್ಸ್ಪೋಸರ್: ಎ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕ್ರೈಮ್ ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್]], [[ಅಮೆರಿಕ]], ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]] ಪ್ರವಾಸದ ಮೂರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ೨೦೦೪ ರ ನಂತರ, ದುರಂತದ ೨೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಭೊಪಾಲ್|ಭೋಪಾಲ್]] ಸುತ್ತಲಿನ ಕಲುಷಿತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಯಾರು ಇನ್ನೂ ದುರಂತದಲ್ಲಿಲ್ಲದವರು - ದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಬಲಿಪಶುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಬದುಕುಳಿದವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವಂತೆ ರೈ ಬಯಸಿದ್ದರು<ref>https://www.thehindu.com/thehindu/mag/2002/09/15/stories/2002091500120200.htm</ref>. ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬೆ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿನ ಜಿಯೋ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವರು ಡಿಜಿಟಲ್ ನಿಕಾನ್ ಡಿ೧೦೦ ಕ್ಯಾಮರಾವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು "ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ, ನಾನು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ". ಅವರು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫೋಟೋ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ಫೋಟೊದ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಯು.ಸ್.ಎ ನಿಂದ ವರ್ಷದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ (೧೯೯೨೦) ==ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು== #೨೦೧೪ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು: ರಘು ರೈ ಅವರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಉತ್ಸವ, [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] #೨೦೧೩ ಮರಗಳು (ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ), ನವ ದೆಹಲಿ #೨೦೧೨ ಮೈ ಇಂಡಿಯಾ - ಫೋಟೊಫ್ರೊ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ #೨೦೦೭ ರ ಲೆಸ್ ರೆನ್ಕಾಂಟ್ರೆಸ್ ಡಿ'ಅಲೆಸ್ ಉತ್ಸವ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ #೨೦೦೫ ಭಾರತ - ಮ್ಯೂಸಿ ಕ್ಯಾಪಿಟೊಲಿನಿ ಸೆಂಟ್ರೇಲ್ ಮೊಂಟೆಮಾರ್ತಿನಿ, ರೋಮ್, [[ಇಟಲಿ]] #೨೦೦೫ ಭೋಪಾಲ್ ೧೯೮೪-೨೦೦೪ - ಮೆಲ್ಕ್ವೆಗ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ #೨೦೦೪ ಎಕ್ಸ್ಪೋಸರ್ - ಡಿರಿಕ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಢಾಕಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ; ಲೈಕಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಪ್ರೇಗ್, ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ #೨೦೦೩ ಎಕ್ಸ್ಪೋಸರ್: ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಫ್ ಎ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕ್ರೈಮ್ - ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಚಿಗನ್, ಆನ್ ಆರ್ಬರ್, ಯುಎಸ್ಎ #೨೦೦೩ ಭೋಪಾಲ್ - ಸಾಲಾ ಕನ್ಸೈಲಿಯಾರ್, ವೆನಿಸ್, ಇಟಲಿ; ಫೋಟೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ #೨೦೦೨ ವೊಲ್ಕಾರ್ಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ವಿಂಟರ್ಥೂರ್, ಸ್ವಿಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ #೨೦೦೨ ರಘು ರೈಸ್ ಇಂಡಿಯಾ - ಎ ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ - ಫೋಟೋಫ್ಯೂಷನ್, ಲಂಡನ್, ಯು.ಕೆ #೧೯೯೭ ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ - ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್, ನವ ದೆಹಲಿ, ಇಂಡಿಯಾ. ==ಸಂಗ್ರಹಣೆ== ಬಿಬ್ಲಿಯೊಥೆಕ್ ನೇಷನೇಲ್, ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ==ಪುಸ್ತಕಗಳು== #೨೦೧೪ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ: ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಅವಶೇಷಗಳು, ನಿಯೋಗಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್ ೯೭೮-೯೩-೮೩೦೯೮-೨೪-೮ #೨೦೧೪ ದಿ ಟೇಲ್ ಆಫ್ ಟು: ಹೊರಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಒಳಬರುವ ಪ್ರಧಾನಿ #೨೦೧೩ ಮರಗಳು, ಫೋಟೊನಿಕ್, ಭಾರತ <ref>http://www.photoink.net/artist/artistdetail/98/133#1</ref> #೨೦೧೩ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ: ದಿ ಪ್ರೈಸ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್, ನಿಯೋಗಿ ಬುಕ್ಸ್. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್ ೯೭೮-೯೩-೮೧೫೨೩-೬೯-೮ #೨೦೧೧ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್: ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಮೈ ಆಲ್ಬಂ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಬುಕ್ಸ್. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್ ೯೭೮-೦-೬೭೦-೦೮೪೬೯-೨. #೨೦೧೦ ಭಾರತದ ಗ್ರೇಟ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್: ಎ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಜರ್ನಿ ಇನ್ಟು ದಿ ಹಾರ್ಟ್ ಆಫ್ [[ಸ್ವರ ಸಾಮರಸ್ಯ|ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] #೨೦೦೮ ರಘು ರೈಸ್ ಇಂಡಿಯಾ: ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಕಲರ್, ಹೌಸ್ ಬುಕ್ಸ್. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್ ೯೭೮೧೯೫೦೭೯೧೯೬೫ #೨೦೦೫ ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ: ಎ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಡೆಡಿಕೇಷನ್, ಹ್ಯಾರಿ ಎನ್. ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್, ಯುಎಸ್ಎ. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್ ೯೭೮೦೮೧೦೯೫೮೭೫೩ #೨೦೦೫ ಭಾರತದ ರೋಮ್ಯಾನ್ಸ್, ಟೈಮ್ಲೆಸ್ ಬುಕ್ಸ್, ಭಾರತ #೨೦೦೪ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ: ಎ ಲಿವಿಂಗ್ ಲೆಗಸಿ, ಟೈಮ್ಲೆಸ್ ಬುಕ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ #೨೦೦೪ ಎಕ್ಸ್ಪೋಸರ್: ಎ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಅಪರಾಧದ ಭಾವಚಿತ್ರ, ಗ್ರೀನ್ಪೀಸ್, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ #೨೦೦೩/೦೪ ಸೇಂಟ್ ಮಾತೃ: ಎ ಲೈಫ್ ಡೆಡಿಕೇಟೆಡ್, ಟೈಮ್ಲೆಸ್ ಬುಕ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ; ಮೆರೆ ತೆರೇಸಾ), ಲಾ ಮಾರ್ಟಿನೆರೆ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ #೨೦೦೨ ಭೋಪಾಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ ದುರಂತ (ಸುರೋಪಾ ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ), ತುಳಿಕಾ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ #೨೦೦೧ ರಘು ರೈ ಅವರ ಭಾರತ - ಎ ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್, ಅಸಹಿ ಷಿಮ್ಬುನ್, [[ಜಪಾನ್]] #೨೦೦೦ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ, ಭಾರತ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ಯುಟಿ #೨೦೦೦ ರಘು ರೈ ... ಇನ್ ಓನ್ ವರ್ಡ್ಸ್, ರೋಲಿ ಬುಕ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ #೧೯೯೮ ಮ್ಯಾನ್, ಮೆಟಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್, ಸ್ಟೀಲ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಭಾರತ #೧೯೯೭ ಮೈ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಪೀಪಲ್, ವೇದ್ರಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಇಂಡಿಯಾ #೧೯೯೬ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿ: ದಿ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ವರ್ಕ್ ಅಥವಾ ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ, ಎಲಿಮೆಂಟ್ ಬುಕ್ಸ್, ಯುಎಸ್ಎ. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್ ೯೭೮೧೮೫೨೩೦೯೧೨೧ #೧೯೯೬/೦೧ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಟೈಮ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, ಸಿಂಗಾಪುರ್ / ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್, ಯುಕೆ ಐಎಸ್ಬಿಎನ್ ೯೭೮೯೮೧೨೦೪೬೦೬೨ #೧೯೯೪ ರಘು ರೈ ಅವರ ದೆಹಲಿ, ಇಂಡಸ್ / ಹಾರ್ಪರ್ ಕಾಲಿನ್ಸ್, ಭಾರತ #೧೯೯೧ ಖಜುರಾಹೊ, ಟೈಮ್ ಬುಕ್ಸ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಭಾರತ #೧೯೯೦/೯೧ ಇಟಲಿಯ ಮಾಂಡೊಡಾರ್, ಎಸ್ಸಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟ್; (ಎಕ್ಸೈಲ್ನಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟ್), ಕ್ರಾನಿಕಲ್ ಬುಕ್ಸ್, ಯುಎಸ್ಎ #೧೯೯೦ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಆಗ್ರಾ (ಲೈ ಕ್ವೋಕ್ ಕಿನ್ ಮತ್ತು ನಿತಿನ್ ರೈ ಜೊತೆ), ಹಂಟರ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, ಇಂಕ್, ಯುಎಸ್ಎ #೧೯೮೯ ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ಟೈಮ್ ಬುಕ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ಭಾರತ #೧೯೮೮ ಭಾರತದ ಡ್ರೀಮ್ಸ್, ಟೈಮ್ ಬುಕ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ಸಿಂಗಾಪುರ್; (ಎಲ್ ಇಂಡಿ), ಆರ್ಥುಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ #೧೯೮೬/೮೭ ತಾಜ್ ಮಹಲ್, ಟೈಮ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, ಸಿಂಗಾಪುರ್; ರಾಬರ್ಟ್ ಲಾಫಾಂಟ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್; ರಿಝೋಲಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ಯುಎಸ್ಎ #೧೯೮೫ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ (ಪುಪುಲ್ ಜಯಕರ್), ಲಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್, ಇಂಡಿಯಾ #೧೯೮೪ ಸಿಖ್ಖರು, ಲಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್, ಇಂಡಿಯಾ #೧೯೮೩ ದೆಹಲಿ: ಎ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್, ದೆಹಲಿ ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ / ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ಇಂಡಿಯಾ / ಯುಕೆ #ಇ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ಜೀವನ, ನಾಚಿಕೆಟಾ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ಭಾರತ. ==ಆಧಾರ== "ಯಾವುದೇ [[ವೃತ್ತಿ|ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ]] ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ, ನೀವು ಭಾವೋದ್ರಿಕ್ತ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತರಾಗಬೇಕು, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ನಿಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಪ್ರಯಾಣವು ನಿಮಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ." "ನಾನು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ನಾನು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಏನೋ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಅಗಾಧತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನಾನು" ಹೌದು ದೇವರೇ, ನೀವು ಇದನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸಿರುವಿರಿ ಆದರೆ ನನಗೆ ಅದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು "ಹೌದು, ಅದು ಒಳ್ಳೆಯದು, ಆದರೆ ಅದು ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನಾನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವನು ಈ ಮಗುವನ್ನು ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವನು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಾನು ಮೊದಲು ಅನುಭವಿಸದ ಏನೋ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ನಂತರ ನಾನು ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು "ದೇವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು" ಎಂದು ಹೇಳಿ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು]] 6p6viq6tlaqaicpzmk6z8aeyzchelyv 0 112204 1379655 1355907 2026-08-09T22:31:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379655 wikitext text/x-wiki [[ಬೂಕನ ಬೆಟ್ಟ]] ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಇದು [[ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ ತಾಲೂಕಿನ ಹಿರೀಸಾವೆ ಹೋಬಳಿಯ ಬೂಕ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದೊಂದು ಬೆಟ್ಟವಾಗಿದ್ದು ಬೂಕ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಬೂಕನ ಬೆಟ್ಟ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ [[ದೇವಾಲಯ|ದೇವಾಲಯವಿದೆ]]. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆಯೇ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಇದ್ದು ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಶ್ರವಣಬೆಳದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಜತೆಗೆ ಭೂಮಿಯಾಳದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯರ ನಂಬಿಕೆ. ಬೂಕನಬೆಟ್ಟದಿಂದ [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭಾರಿ [[ದನ|ದನಗಳ]] [[ಜಾತ್ರೆ]] ನಡೆಸಿ [[ಜಾತ್ರೆ|ಜಾತ್ರೆಯ]] ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವರ ಅಡ್ಡಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>https://vijaykarnataka.indiatimes.com/topic/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%AF{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === ವಿಶೇಷತೆ === ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಭಾರೀ [[ದನ|ದನಗಳ]] ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುವುದು ಈ ಸ್ಥಳದ ವಿಶೇಷ<ref>https://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/hasana/channarayapattana-bookanabetta-exhibition-inaguration/articleshow/67456780.cms</ref>. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ [[ಜನವರಿ]] ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ [[ಜಾತ್ರೆ]] ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬ ಮುಗಿದ ನಂತರ ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧೫ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಹತ್ತಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳ ರೈತರು ತಾವು ಸಾಕಿದ ದೇಸೀ ತಳಿಗಳ<ref>https://www.vijayavani.net/desi-cow/</ref> [[ಹಸು|ಹಸುಗಳನ್ನು]] ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಪ್ರದಶಿ‍ಸುವುದೆಂದರೆ ದೊಡ್ಡಸ್ತಿಕೆಯ ಸಂಕೇತ. [[ರೈತ|ರೈತರೆಲ್ಲರು]] ತಾವು ಸೇಕಿದ ಹೋರಿಗಳು, [[ಎತ್ತು|ಎತ್ತುಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಹಸು|ಹಸುಗಳನ್ನು]] ಮೈತೊಳೆದು ಸಿಂಗರಿಸಿಕೊಂಡು ತಮಟೆ ವಾದ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಜಾತ್ರೆಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸೀಮೆ ಹಸು ಅಥವಾ ಹೈಬ್ರಿಡ್ [[ಹಸು|ಹಸುಗಳನ್ನು]] ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ನಾಟಿ ತಳಿಯ [[ಹಸು|ಹಸುಗಳಿಗೆ]] ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ. ಇದಲ್ಲದೆ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರಂಗೋಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಗುಂಡು ಎತ್ತುವ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ರೀಡಾ ಕೂಟಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ [[ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>https://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/hasana/hassan-channarayapattana-bookanabetta-fair-festival/articleshow/67489024.cms</ref>. === ಹಸುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ === [[ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಹಸುಗಳನ್ನೂ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಉತ್ತಮ ಹೋರಿ ಅಥವಾ [[ಎತ್ತು|ಎತ್ತುಗಳ]] ಜೋಡಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಎಂಎಲ್ಎ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡಿ ಉತ್ತಮ ಹೋರಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ [[ಎತ್ತು|ಎತ್ತುಗಳನ್ನು]] ಸಾಕಿದ ರೈತರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ [[ಹಣ|ಹಣವನ್ನು]] ನೀಡಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಪುರಾಣ ಕಥೆ === [[ಬೆಟ್ಟ|ಬೆಟ್ಟದ]] ಮೇಲಿರುವ [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಸ್ಥಾನದ]] ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಹೊಸ್ತಿಲ ಬಳಿಯೇ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬ ಕೈಮುಗಿದು ಮಲಗಿರುವ ಶಿಲ್ಪವೊಂದಿದೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಲಕನ ಕುರಿತಂತೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಯುಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯೊಂದು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ ಬೆಟ್ದದ ಬಳಿಯೇ ಚನ್ನಹಳ್ಳಿ ಎಂಬ ಊರಿತ್ತಂತೆ. ಆ ಊರಿನ ಒಬ್ಬ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕ ಊರು ತೊರೆದು ಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಇತ್ತ ಬರ ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಊರಿನವರೆಲ್ಲರೂ ಚನ್ನಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ವಷ‍ಗಳ ನಂತರ ಮನೆಗಳೆಲ್ಲ ಮುರಿದು ಹಾಳುಗೋಡೆಗಳಷ್ಟೇ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ. ಊರುಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದ ಬಾಲಕ ಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಊರಿನ ನೆನಪಾಗಿ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಇಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ಗಾಬರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಳುತ್ತಾ ಎಲ್ಲ ಮನೆಗಳ ಒಳಗೂ ಹೋಗಿ ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂದು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಮನೆಯ ಒಳಗೆ ಹೋದಾಗ [[ಕೊಳ್ಳಿದೆವ್ವವನ್ನು]] ಕಂಡು ಬೆಚ್ಚಿ ಬಿದ್ದು ಓಡತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಕೊಳ್ಳಿದೆವ್ವವೂ ಕೂಡ ಈತನನ್ನ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾ ಓಡುತ್ತದೆ. ಸನಿಹದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಏರಿ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ಬಂದು 'ಕಾಪಾಡು ರಂಗನಾಥ' ಎಂದು ಚೀರುತ್ತಾ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಓಡಿ ಉಸಿರು ಕಟ್ಟಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮ ಆತ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿಯೇ ಆ ಬಾಲಕನ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲನ ಊರಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಈಗಲೂ ಹಾಳುಚನ್ನಹಳ್ಳಿ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} lxoqp9ywgupiqsvuakxp7lh3ntcfims 0 122253 1379691 1358976 2026-08-10T04:10:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379691 wikitext text/x-wiki [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ <ref>https://www.nytimes.com/2006/08/01/arts/01niel.html</ref>. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರ ತಂತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ತಂತ್ರಗಳು ಫೋಕಸ್ ಗುಂಪುಗಳು, ಆಳವಾದ [[ಸಂದರ್ಶನ|ಸಂದರ್ಶನಗಳು]] ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರದಂತಹ ಗುಣಾತ್ಮಕ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಡೇಟಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಂತಹ ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಒಳನೋಟವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅಥವಾ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅನ್ವಯಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ [[ವಿಜ್ಞಾನ|ವಿಜ್ಞಾನಗಳ]] ಅಂಕಿಅಂಶ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದಾಗಿದೆ <ref>https://web.archive.org/web/20180903185324/https://www.esomar.org/uploads/public/knowledge-and-standards/codes-and-guidelines/ESOMAR_ICC-ESOMAR_Code_English.pdf</ref>. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ, [[ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮ ಸಂಶೋಧನೆ]] ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ <ref>https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/02651339410072980/full/html</ref>. ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಜಾಹೀರಾತು]] ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ. ಆದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಪದಗಳ ಹೋಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗೊಂದಲವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ <ref>https://web.archive.org/web/20120617133438/https://www.census.gov/eos/www/napcs/finalized/web_54191_final_reformatted_edited_US082208.pdf</ref>. == ಇತಿಹಾಸ == ೧೯೩೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ರೇಡಿಯೋ|ರೇಡಿಯೋದ]] ಸುವರ್ಣ ಯುಗದ ಜಾಹೀರಾತಿನ ಉತ್ಕರ್ಷದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೂ ಇದು ೧೯೨೦ರ ಡೇನಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್ಚ್ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಸ್ಟಾರ್ಚ್ "ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ನೋಡಬೇಕು, ಓದಬೇಕು, ನಂಬಬೇಕು, ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು" ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಜಾಹೀರಾತುದಾರರು ಅವರು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ [[ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರು <ref>https://www.nytimes.com/1990/03/06/us/gallup-shifts-emphasis-toward-market-studies.html</ref>. ಗ್ಯಾಲಪ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಇಂದು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಅದನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ==ವ್ಯಾಪಾರ/ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ== ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಗ್ರಾಹಕರ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ಸಹ ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಪೀಟರ್ ಡ್ರಕ್ಕರ್ ಅವರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್‌ನ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟತೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಉತ್ಪಾದಕರು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಅಗತ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳಿವೆ: ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಇದು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಗುಣಾತ್ಮಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಾಗಿ ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ತನಿಖೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿವೆ: *ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಹಿತಿ: ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ [[ಸರಕು|ಸರಕುಗಳ]] ಬೆಲೆಗಳು, ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧಕರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ, ತಾಂತ್ರಿಕ, ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕಾನೂನು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹಿಂದೆ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. *ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ: ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಪಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು (ವಯಸ್ಸು, ಲಿಂಗ, ಜನಾಂಗೀಯತೆ, ಇತ್ಯಾದಿ), ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಭಾಗಿಸಲು ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿ೨ಬಿ ಸೆಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್ ಫರ್ಮೋಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು: ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲ್ಮುಖ ಅಥವಾ ಕೆಳಮುಖ ಚಲನೆಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಗಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀವು ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಹಕರ ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. *ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಒಟಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಒಟಿ ಎನ್ನುವುದು ವ್ಯಾಪಾರ ಘಟಕದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು, ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳು, ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಬೆದರಿಕೆಗಳ ಲಿಖಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಒಟಿ ಅನ್ನು ಸಹ ಬರೆಯಬಹುದು. ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಒಟಿ ವಿಧಾನವು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮರುಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ವ್ಯವಹಾರದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. *ಪಿ‌ಇಎಸ್‌ಟಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಪಿ‌ಇಎಸ್‌ಟಿ ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬಾಹ್ಯ ಅಂಶಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಇದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ಲಾಭದಾಯಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಅವು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಲಾಭವಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದರ ಉತ್ಪಾದಕತೆಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು. *ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಟ್ರ್ಯಾಕರ್: ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಎನ್ನುವುದು ಬ್ರಾಂಡ್‌ನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಳೆಯುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಜಾಗೃತಿ, ಬ್ರಾಂಡ್ ಇಕ್ವಿಟಿ, ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನಿಷ್ಠೆಯಂತಹ ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯಬಹುದು. ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ : {{Columns-list|colwidth=29em| *ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಶೋಧನೆ *ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಂಶೋಧನೆ *ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ *ಸ್ಪರ್ಧಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ *ಗ್ರಾಹಕರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (ಗುರಿ ಗ್ರಾಹಕರ ವಿಭಾಗ) *ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ *ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆ *ಅಪಾಯದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ *ಸಿಮ್ಯುಲೇಟೆಡ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ }} ==ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹ== "ಉತ್ತಮ-ಗುಣಮಟ್ಟದ ಡೇಟಾ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಠಿಣ ಮಾದರಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ" ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ಜಾಹೀರಾತು ಏಜ್ ಅನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಡೇಟಾ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಉದಾ: ಗ್ರಾಹಕರು, ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರು, ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರು ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಲಾಗ್ ಮಾಡಿ. ಡೇಟಾವು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ (ಮಾರಾಟಗಳು, ಕ್ಲಿಕ್‌ಗಳು, ಐ-ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಎಣಿಕೆ) ಅಥವಾ ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿರಬಹುದು (ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು, ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳು, ಸಂದರ್ಶನಗಳು, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ). ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವುದು, ದೃಶ್ಯೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಒಳನೋಟಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂದು ಪಠ್ಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ [[ದತ್ತಾಂಶ ವಿಜ್ಞಾನ|ದತ್ತಾಂಶವಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೃಶ್ಯೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಳಸಲು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ <ref>http://kth.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2%3A1185949&dswid=-9597</ref>. ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕೆಲವು ನೂರು ಅಥವಾ ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಭಾಷಾಂತರವು ಜಾಗತಿಕ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಪದಗಳನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಯ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಸರಳ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ <ref>{{Cite web |url=https://www.trans-int.org/index.php/transint/article/view/438 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-07-23 |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126030316/https://trans-int.org/index.php/transint/article/view/438 |url-status=dead }}</ref>. ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರದ (ಸಿ೨ಬಿ) ಸಂಬಂಧವು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ <ref>https://www.nytimes.com/2019/12/19/technology/amazon-sellers.html</ref>. ==ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ನಿಂದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಭಾವ== ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಅವರು ಖರೀದಿ ಮಾಡುವವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಚೀನಾ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದಂತಹ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಬಿ೨ಬಿ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಗಿಂತ ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಇಂಟರ್ನೆಟ್-ಇಂಧನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶವು ಉತ್ಪನ್ನ-ವರ್ಧಿಸುವ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು, ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ೨೦೧೦ ರ ಅಂದಾಜು ಯುಎಸ್ $೪೦೦ ಶತಕೋಟಿ ಮತ್ತು $೬೦೦ ಶತಕೋಟಿ ನಡುವಿನ ಆದಾಯವನ್ನು ಈ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬಿ೨ಸಿ [[ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಇ-ಪಾವತಿ|ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪಾವತಿ]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ೨೦೧೪" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ವರದಿಯು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಏರಿದ್ದರೂ ಸಹ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಯುಕೆ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೊಸೈಟಿ (ಎಮ್.ಆರ್.ಎಸ್) ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಿಲೇನಿಯಲ್‌ಗಳು ಬಳಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಾದ ಲಿಂಕ್ಡ್‌ಇನ್, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಮತ್ತು ಇನ್‌ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ. ==ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಲಯಗಳು== ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬರೆಯಲಾಗಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ದೇಶದ ತಯಾರಕರು ಮಾಡಿದ ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಾಗಿವೆ". ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪರಿಣತಿ ಅಥವಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಅನುವಾದ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸೂಚ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಂಶೋಧಕರು ಸಂದರ್ಶಕ-ಮಾಡರೇಟೆಡ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಸಹಾಯದ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಪಕ್ಷಪಾತ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ <ref>https://www.amazon.com/dp/B0CRGN8RNT</ref>. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಡೇಟಾವು ನಷ್ಟ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ೬೦ ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡಲು "ನಿರ್ಧಾರದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವ" ವೆಚ್ಚವು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಿದ್ದರೆ ಸಂಶೋಧನಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು "ಹೊಸ ಮಾರ್ಗವು ಜಾಹೀರಾತು ಕಳುಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು" ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ<ref>https://hbr.org/1983/07/cost-conscious-marketing-research</ref>. ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಯುಎಸ್ ಮೂಲದ [[ಅಮೇಜಾನ್ (ಕಂಪನಿ)|ಅಮೆಜಾನ್]] ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ನಾಯಕ. ===ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ=== ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು [[ಸಿನಮಾ|ಚಲನಚಿತ್ರದ]] ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ: *ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆ: ಇದು ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ; *ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಅವಕಾಶಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಅನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಸ್ಥಾನಿಕ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳು; *ಫೋಕಸ್ ಗುಂಪುಗಳು: ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೊದಲು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವೀಕ್ಷಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; *ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು: ಇದು ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮೊದಲು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; *ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳು: ಇದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಅರಿವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೂರವಾಣಿ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ); *ಜಾಹೀರಾತು ಪರೀಕ್ಷೆ: ಇದು ಟ್ರೇಲರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ದೂರದರ್ಶನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ ಜಾಲ)|ದೂರದರ್ಶನ]] ಜಾಹೀರಾತುಗಳಂತಹ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ; *ನಿರ್ಗಮನ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು: ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ==ಒಳನೋಟಗಳ ಉದ್ಯಮ== ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಒಂದು ಉದ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಒಳನೋಟಗಳು" ಉದ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಳನೋಟಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಡಿಜಿಟಲ್-ಮೊದಲ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಡೇಟಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಒಳನೋಟಗಳ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಗಮನ ಮತ್ತು ನಿಧಿಗಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಭ್ಯಾಸಕಾರರೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಎರಡು ಒತ್ತುವ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: ಆನ್‌ಲೈನ್ ಡೇಟಾ ಸರಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕ್ಲೈಂಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಡುವಿನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಂತರ. ವ್ಯಾಪಾರ ತಂತ್ರದ ಮೂಲ ಆಧಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಪರಂಪರೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ "ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನ" ಎಂದು ಕರೆಯುವುದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ <ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0019850117306156</ref>: *ನಿರ್ವಹಣಾ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು: ಅಸಂಗತತೆಯು ಒಂದು ಒಗಟು ಅಥವಾ ಗೊಂದಲದ ಸನ್ನಿವೇಶವಾಗಿದ್ದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿಯು ಪರಿಹರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಅರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು: ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಆಂಟಾಲಜಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿ. *ಸೈನ್‌ಪೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ರಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್‌ಗಳು: ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ನಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿತ ಓದುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಿ. ==ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಭರಹಿತ== ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಫೋಕಸ್ ಗುಂಪುಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ದಾನಿಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಡೇಟಾ (ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಇತ್ಯಾದಿ) ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದೆ <ref>https://hbr.org/2019/01/customers-surveys-are-no-substitute-for-actually-talking-to-customers</ref>. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] qjps2s4j6i4glh9v16egep6u8uz92uc 0 122370 1379654 1355855 2026-08-09T22:24:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379654 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿ | logo = Bugatti logo.svg | type = [[:en:Privately held company|ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದ ಕಂಪನಿ]] | fate = [[:en:Hispano-Suiza|ಹಿಸ್ಪಾನೊ-ಸುಯಿಜಾಗೆ]] ಮಾರಲಾಯಿತು. (೧೯೬೩)<ref>{{cite book|title=Bugatti, The Man and the Marque|last=Wood|first=Jonathan|publisher=The Crowood Press|isbn=978-1-85223-364-8|year=1992|pages=369–370}}</ref> | foundation = ೧೯೦೯ | founder = [[:en:Ettore Bugatti|ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿ]] | defunct = ೧೯೬೩ | location_city = [[:en:Molsheim|ಮೊಲ್ಶೀಮ್]], ಅಲ್ಸೇಸ್ | location_country = ಫ್ರಾನ್ಸ್ | key_people = {{unbulleted list| Ettore Bugatti | [[:en:Jean Bugatti|ಜೀನ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿ]]}} | industry = [[:en:Automotive industry|ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಉದ್ಯಮ]] | products = [[:en:Automobiles|ಆಟೋಮೊಬೈಲ್‌ಗಳು]] }} '''ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿ''' ಇದು [[ಜರ್ಮನ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರೆಂಚ್]] [[:en:high-performance automobiles|ಉನ್ನತ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್]] [[:en:manufacturer|ತಯಾರಕ]] ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] ಮೂಲದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸಕರಾದ [[:en:Ettore Bugatti|ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟಿಯವರು]] ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಜರ್ಮನ್ ನಗರದ [[:en: Molsheim|ಮೊಲ್ಶೈಮ್]], [[:en:Alsace|ಅಲ್ಸೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಈ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕಾರುಗಳು ತಮ್ಮ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ, [[:en:Type 35 Grand Prix|ಟೈಪ್ ೩೫ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಕಾರುಗಳು]], [[:en:Type 41 "Royale"|ಟೈಪ್ ೪೧ "ರಾಯಲ್"]], [[:en:Type 57 "Atlantic"|ಟೈಪ್ ೫೭ "ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್"]] ಮತ್ತು [[:en:Type 55 |ಟೈಪ್ ೫೫]] ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾರುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ, ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯವರ ಮರಣವು [[:en:marque|ಮಾರ್ಕ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ತೀವ್ರ ಹೊಡೆತವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮಗ [[:en:Jean |ಜೀನ್]] ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಸುಮಾರು ೮,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೆಣಗಾಡಿತು ಮತ್ತು ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ, ವಿಮಾನದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಖರೀದಿಸುವ ಮೊದಲು ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ, [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] [[ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ]] ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಸರನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[:en:Bugatti Automobili S.p.A.|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬಿಲಿ ಎಸ್.ಪಿ.ಎ.]] ಎಂದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2021-04-01 |title=Michel’s Missing Bugatti |url=https://driventowrite.com/2021/04/01/michels-missing-bugatti/ |access-date=2024-05-24 |website=Driven To Write |language=en-GB}}</ref> ==ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿ== [[File:Ettore Bugatti in 1932.jpg|thumb|upright|೧೯೩೨ ರಲ್ಲಿ, ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯವರು.|alt=|left]] ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯವರು [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯ]] [[ಮಿಲಾನ್|ಮಿಲಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧೮೭೧ ರಿಂದ ೧೯೧೯ ರವರೆಗೆ, [[:en:German Empire|ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಅಲ್ಸೇಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊಲ್ಶೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೦೯ ರ ವೇಳೆಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಆಟೋಮೊಬೈಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಿವರಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಕಲಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಎಟ್ಟೋರ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅವರ ತಂದೆ [[:en:Carlo Bugatti|ಕಾರ್ಲೊ ಬುಗಾಟಿಯವರು]] (೧೮೫೬–೧೯೪೦) ಪ್ರಮುಖ [[:en:Art Nouveau|ಆರ್ಟ್ ನೊವೆಯು]] ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಭರಣಗಳು|ಆಭರಣಗಳ]] ವಿನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ===ವಿಶ್ವ ಸಮರ I ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ=== [[File:Bugatti Typ 13 Brescia Sport-Racing 1922.jpg|thumb|೧೯೨೨ ರ, ''ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೧೩'' ಬ್ರೆಸಿಯಾ ಸ್ಪೋರ್ಟ್-ರೇಸಿಂಗ್.|alt=]] [[ಯುದ್ಧ|ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯವರನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಮಿಲಾನ್]] ನಂತರ, [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ]] ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೇ ಅವರು ಮೊಲ್ಶೈಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೆ ಮರಳಿದರು. [[:en:Versailles Treaty|ವರ್ಸೇಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದವು]] ಅಲ್ಸೇಸ್ ಅನ್ನು [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ]] [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ]] ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕಗೊಳಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ, ಬುಗಾಟ್ಟಿಯವರ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಂದು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೯ ರಲ್ಲಿ, ನಡೆದ [[:en:15th Paris motor show|೧೫ ನೇ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮೋಟಾರು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ನಿಲುವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref name=Automobilia1920>{{cite journal|title=Automobilia|journal=Toutes les voitures françaises 1920 (Salon [Oct] 1919)|volume=31|pages=63|year=2004|publisher=Histoire & collections|location=Paris}}</ref> ಅವರು ಮೂರು ಲಘು ಕಾರುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಆ ಕಾರುಗಳು ಯುದ್ಧಪೂರ್ವದ ಸಮಾನಾಂತರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ [[:en: overhead camshaft |ಓವರ್ಹೆಡ್ ಕ್ಯಾಮ್ಶಾಫ್ಟ್]] ೪-ಸಿಲಿಂಡರ್ ೧,೩೬೮ ಸಿಸಿ ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗೆ ನಾಲ್ಕು ವಾಲ್ವ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂರರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದು ರೇಸಿಂಗ್ ಬಾಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ "[[:en:Type 13|ಟೈಪ್ ೧೩]]" (ಬುಗಾಟಿ ಸ್ವತಃ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ) ಮತ್ತು ೨,೦೦ ಎಂಎಂ (೭೮.೭ ಇಂಚು) ವ್ಹೀಲ್ ಬೇಸ್ ಹೊಂದಿರುವ ಚಾಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿತ್ತು. ಉಳಿದವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೨,೨೫೦ ಮತ್ತು ೨,೪೦೦ ಮಿ.ಮೀ. (೮೮.೬ ಮತ್ತು ೯೪.೫ ಇಂಚು) ವ್ಹೀಲ್ ಬೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ "[[:en:Type 22|ಟೈಪ್ ೨೨]]" ಮತ್ತು "[[:en:Type 23|ಟೈಪ್ ೨೩]]" ಆಗಿತ್ತು. ===ರೇಸಿಂಗ್ ಯಶಸ್ಸು=== [[File:Bugatti Type 35.jpg|thumb|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೩೫ಬಿ|alt=]] ಕಂಪನಿಯು ಆರಂಭಿಕ [[:en:Grand Prix motor racing|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಮೋಟಾರ್ ರೇಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ]] ಉತ್ತಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ, ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ [[:en:Bugatti|ಬುಗಾಟ್ಟಿ]] ಮೊದಲ [[:en:Monaco Grand Prix|ಮೊನಾಕೊ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಬುಗಾಟ್ಟಿಯ ರೇಸಿಂಗ್ ಯಶಸ್ಸು ಚಾಲಕರಾದ [[:en:Jean-Pierre Wimille|ಜೀನ್-ಪಿಯರೆ ವಿಮಿಲ್ಲೆ]] [[:en: 24 hours of Le Mans |೨೪ ಗಂಟೆಗಳ ಲೆ ಮ್ಯಾನ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಗೆಲ್ಲುವುದರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು (೧೯೩೭ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Robert Benoist|ರಾಬರ್ಟ್ ಬೆನೊಯಿಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Pierre Veyron|ಪಿಯರೆ ವೆಯ್ರಾನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ). ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಕಾರುಗಳು ರೇಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. ಸಣ್ಣ [[:en:Bugatti Type 10|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೧೦]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ೧೯೨೪ ರ, [[:en:Bugatti Type 35|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೩೫]] ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ರೇಸಿಂಗ್ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಾಸ್ಟರ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ರೇಸಿಂಗ್ ಚಾಲಕರಾದ [[:en:Jean Chassagne|ಜೀನ್ ಚಾಸ್ಸಾಗ್ನೆ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಇದನ್ನು ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ, ಲಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರಿನ ಮೊದಲ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಿದರು. ಬುಗಾಟ್ಟಿಸ್ ೧೯೨೫ ರಿಂದ ೧೯೨೯ ರವರೆಗೆ ಸತತ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[:en:Targa Florio|ಟಾರ್ಗಾ ಫ್ಲೋರಿಯೊದಲ್ಲಿ]] ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. [[:en: Louis Chiron|ಲೂಯಿಸ್ ಚಿರಾನ್‌ರವರು]] ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಮಾರ್ಕ್ಯೂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಎಸ್ಎಎಸ್ ೧೯೯೯ ರ [[:en:Bugatti 18/3 Chiron|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ೧೮/೩ ಚಿರಾನ್]] ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಕಾರನ್ನು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಲೆ ಮ್ಯಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಂತಿಮ ರೇಸಿಂಗ್ ಯಶಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜೀನ್-ಪಿಯರೆ ವಿಮಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಪಿಯರೆ ವೆಯ್ರಾನ್ ೧೯೩೯ ರ ರೇಸ್ ಅನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೆದ್ದರು. ===ಏರೋಪ್ಲೇನ್ ರೇಸಿಂಗ್=== [[File:Bugatti 100 Racing Plane @ Oshkosh (2234509290) (2).jpg|thumb|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ೧೦೦ಪಿ ರೇಸಿಂಗ್ ಪ್ಲೇನ್|alt=|left]] ೧೯೩೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯವರು ರೇಸರ್ [[ವಿಮಾನ|ವಿಮಾನದ]] ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನ್ನರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಭರವಸೆಯಲ್ಲಿ [[:en:Deutsch de la Meurthe prize|ಡಾಯ್ಚ್ ಡಿ ಲಾ ಮೆರ್ಥೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಇದು [[:en:Bugatti 100P|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ೧೦೦ಪಿ]] ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಹಾರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://airventuremuseum.org/collection/aircraft/Bugatti%20Model%20100%20Racer.asp#TopOfPage|title=Bugatti Model 100 at the EAA Museum|access-date=2009-01-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bugattiaircraft.com/plane.htm |title=Bugatti Aircraft Association – 100P Airplane |publisher=Bugattiaircraft.com |access-date=2010-12-31}}</ref> ಇದನ್ನು [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ|ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ]] ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[:en: Louis de Monge|ಲೂಯಿಸ್ ಡಿ ಮೊಂಗೆ]] ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ತಮ್ಮ "ಟೈಪ್ ೭.೫" ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಬಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಬ್ರೆಸಿಯಾ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರು. ===ರೈಲ್ ಕಾರ್=== ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯವರು ಯಶಸ್ವಿ ಮೋಟಾರು ಚಾಲಿತ ರೈಲು ಕಾರ್ [[:en: Autorail Bugatti|ಆಟೋರೈಲ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯನ್ನು]] ಸಹ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite magazine|author=Hearst Magazines|title=Streamlined Auto-Rail Car Used in France|magazine=Popular Mechanics|url=https://books.google.com/books?id=yt8DAAAAMBAJ&pg=PA885|date=December 1934|publisher=Hearst Magazines|page=885}}</ref> ===ಕುಟುಂಬ ದುರಂತ=== ಆಗಸ್ಟ್ ೧೧, ೧೯೩೯ ರಂದು ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಅವರ ಮಗ [[:en:Jean Bugatti|ಜೀನ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿ]] ಅವರ ಮರಣ ಕಂಪನಿಯ ಅದೃಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿರುವು ನೀಡಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರು ಮೊಲ್ಶೈಮ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಬಳಿ [[:en:Type 57 tank-bodied race car|ಟೈಪ್ ೫೭ ಟ್ಯಾಂಕ್-ಬಾಡಿ ರೇಸ್ ಕಾರನ್ನು]] ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಾಗ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite web |date=2022-01-15 |title=The birth and too-soon death of Jean Bugatti remembered |url=https://journal.classiccars.com/2022/01/14/the-birth-and-too-soon-death-of-jean-bugatti-remembered/ |access-date=2024-05-24 |website=ClassicCars.com Journal |language=en-US}}</ref> ==ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ== [[File:Bugatti Coach Type 73A (1947) pic1.JPG|thumb|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ 73A|alt=]] [[:en:World War II|ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧವು]] ಮೊಲ್ಶೈಮ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿತು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯು ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ವಾಯುವ್ಯ ಉಪನಗರವಾದ ಲೆವಲ್ಲೋಯಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೭೩ ರಸ್ತೆ ಕಾರು ಮತ್ತು ಟೈಪ್ ೭೩ ಸಿ ಸಿಂಗಲ್ ಸೀಟ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಕಾರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೊಸ ಕಾರುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಐದು ಟೈಪ್ ೭೩ ಕಾರುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೭ ರಂದು, ಎಟ್ಟೋರ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯವರು ನಿಧನರಾದಾಗ ೩೭೫ ಸಿಸಿ ಸೂಪರ್ ಚಾರ್ಜ್ಡ್ ಕಾರಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ವ್ಯವಹಾರವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ, [[:en: Paris Motor Show|ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ]] ತನ್ನದೇ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite journal |title=Automobilia |journal=Toutes les voitures françaises 1953 (Salon Paris oct 1952) |volume=14 |pages=Pages 6 & 10|year=2000|publisher=Histoire & collections|location=Paris}}</ref> ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅವನತಿಯ ನಂತರ, ಬುಗಾಟ್ಟಿಯ ಮೂಲವು ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ==ವಿನ್ಯಾಸ == [[File:Fondation Bugatti-Molsheim-Moteur Type 49 (2).jpg|thumb|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೪೯ ಎಂಜಿನ್ ([[:en:Musée de la Chartreuse, Molsheim|ಮ್ಯೂಸೀ ಡಿ ಲಾ ಚಾರ್ಟ್ರೆಸ್, ಮೊಲ್ಶೈಮ್]])|alt=]] ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಮಾದರಿಗಳು ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=A closer look at the Bugatti Chiron's design |url=https://www.cnet.com/roadshow/news/bugatti-chiron-design-exterior-interior-close-look/ |access-date=2024-05-24 |website=CNET |language=en}}</ref> ಮೇಲ್ಮೈಗಳು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[:en:Engine blocks |ಎಂಜಿನ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು]] [[:en:hand scraped|ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಪ್]] ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಸೀಲ್ ಮಾಡಲು ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನ್ ಕಂಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್‌ನ ಅನೇಕ ತೆರೆದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ [[:en:guilloché|ಗಿಲ್ಲೋಚೆ]] ಫಿನಿಶ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸುರಕ್ಷತಾ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಲೇಪಿತ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಾಸ್ಟನರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತಯಾರಕರು ಮಾಡುವಂತೆ ಬುಗ್ಗೆಗಳನ್ನು [[:en:axles|ಆಕ್ಸಲ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಬೋಲ್ಟ್ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಬುಗಾಟ್ಟಿಯ ಆಕ್ಸಲ್‌ಗಳನ್ನು ಅದರ ತೆರೆಯುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಹಾದುಹೋಗುವಂತೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ಭಾಗಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ದ್ರಾವಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Kew |first=Ollie |title=The world’s first diesel Bentley is here. And it's fast |url=https://www.topgear.com/car-news/first-look/worlds-first-diesel-bentley-here-and-its-fast |website=Top Gear}}</ref> ===ಗಮನಾರ್ಹ ಮಾದರಿಗಳು=== {| class="wikitable" style="margin:auto; width:99%;" |- ! style="width:33%; vertical-align:top;"| ಮೂಲಮಾದರಿಗಳು ! style="width:33%; vertical-align:top;"| ರೇಸಿಂಗ್ ಕಾರುಗಳು ! style="width:33%; vertical-align:top;"| ರಸ್ತೆ ಕಾರುಗಳು |- | valign=top | * ೧೯೦೦–೧೯೦೧ [[:en:Bugatti Type 2#Type 2|ಟೈಪ್ ೨]] * ೧೯೦೩ [[:en:Bugatti Type 5#Type 5|ಟೈಪ್ ೫]] * ೧೯೦೮ [[:en:Bugatti Type 10|ಟೈಪ್ ೧೦]] "''ಪೆಟಿಟ್ ಪುರ್ ಸಾಂಗ್''" * ೧೯೨೫ [[:en:Bugatti Type 36|ಟೈಪ್ ೩೬]] * ೧೯೨೯–೧೯೩೦ [[:en:Bugatti Type 45|ಟೈಪ್ ೪೫/೪೭]] * [[:en:Bugatti Type 56|ಟೈಪ್ ೫೬]] ([[:en:electric car|ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾರು]]) * ೧೯೩೯ [[:en:Bugatti Type 64|ಟೈಪ್ ೬೪]] (ಕೂಪೆ) * ೧೯೪೩/೧೯೪೭ [[:en:Bugatti Type 73|ಟೈಪ್ ೭೩ಸಿ]] * ೧೯೫೭–೧೯೬೨ [[:en:Bugatti Type 252|ಟೈಪ್ ೨೫೨]] (೨-ಸೀಟ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕನ್ವರ್ಟಿಬಲ್) | valign=top | * ೧೯೧೦–೧೯೧೪ [[:en:Bugatti Type 13#Type 13|ಟೈಪ್ ೧೩]]/[[:en:Bugatti Type 13#15|ಟೈಪ್ ೧೫]]/[[:en:Bugatti Type 17|೧೭]]/[[:en:Bugatti Type 22|೨೨]] * ೧೯೧೨ [[:en:Bugatti Type 16#Type 16|ಟೈಪ್ ೧೬]] "''ಬೇಬೆ''" * ೧೯೨೨–೧೯೨೬ [[:en:Bugatti Type 30#Type 29|ಟೈಪ್ ೨೯]] "''ಸಿಗರೆ''" * ೧೯೨೩ [[:en:Bugatti Type 32|ಟೈಪ್ ೩೨]] "ಟ್ಯಾಂಕ್" * ೧೯೨೪–೧೯೩೦ [[:en:Bugatti Type 35#Type 35|ಟೈಪ್ ೩೫]]/[[:en:Bugatti Type 35#Type 35A|೩೫ಎ]]/[[:en:Bugatti Type 35#Type 35B|೩೫ಬಿ]]/[[:en:Bugatti Type 35#Type 35T|೩೫ಟಿ]]/[[:en:Bugatti Type 35#Type 35C|೩೫ಸಿ]]/[[:en:Bugatti Type 37|೩೭]]/[[:en:Bugatti Type 39|೩೯]] "ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್" * ೧೯೨೭–೧೯೩೦ [[:en:Bugatti Type 52|ಟೈಪ್ ೫೨]] ([[:en:electric vehicle|ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನ]] ಮಕ್ಕಳಿಗೆ) * ೧೯೩೬–೧೯೩೯ [[:en:Bugatti Type 57#Type 57G|ಟೈಪ್ ೫೭ಜಿ "ಟ್ಯಾಂಕ್"]] * ೧೯೩೭–೧೯೩೯ [[:en:Bugatti Type 46#Type 50|ಟೈಪ್ ೫೦ಬಿ]] * ೧೯೩೧–೧೯೩೬ [[:en:Bugatti Type 53|ಟೈಪ್ ೫೩]] * ೧೯೩೧–೧೯೩೬ [[:en:Bugatti Type 51#Type 51|ಟೈಪ್ ೫೧/೫೧ಎ]]/[[:en:Bugatti Type 51#Type 54|೫ಜಿಪಿ]]/[[:en:Bugatti Type 59|೫೯]] * ೧೯೫೫–೧೯೫೬ [[:en:Bugatti Type 251|ಟೈಪ್ ೨೫೧]] | valign=top | * ೧೯೧೦ [[:en:Bugatti Type 13|ಟೈಪ್ ೧೩]]<ref>[[:en:Georgano, G.N.|ಜಿಯೋಗಾನೊ, ಜಿ.ಎನ್.]] ''ಕಾರುಗಳು: ಅರ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಂಟೇಜ್, ೧೮೮೬–೧೯೩೦''. (ಲಂಡನ್: ಗ್ರೇಂಜ್-ಯೂನಿವರ್ಸಲ್, ೧೯೮೫)</ref> * ೧೯೧೨–೧೯೧೪ [[:en:Bugatti Type 18#Type 18|ಟೈಪ್ ೧೮]] * ೧೯೧೩–೧೯೧೪ [[:en:Bugatti Type 23|ಟೈಪ್ ೨೩]]/[[:en:Bugatti Type 13#Type 23 Brescia Tourer|ಬ್ರೆಸಿಯಾ ಟೂರರ್]] (ರೋಡ್‌ಸ್ಟಾರ್) * ೧೯೨೨–೧೯೩೪ [[:en:Bugatti Type 30#Type 30|ಟೈಪ್ ೩೦]]/[[:en:Bugatti Type 38|೩೮]]/[[:en:Bugatti Type 40|೪೦]]/[[:en:Bugatti Type 43|೪೩]]/[[:en:Bugatti Type 44|೪೪]]/[[:en:Bugatti Type 49#Type 49|೪೯]] (ಪ್ರವಾಸಿ ಕಾರು) * ೧೯೨೭–೧೯೩೩ [[:en:Bugatti Royale#Type 41|ಟೈಪ್ ೪೧]] "ರಾಯಲ್" * ೧೯೨೯–೧೯೩೯ [[:en:Bugatti Type 46#Type 46|ಟೈಪ್ ೪೬]]/[[:en:Bugatti Type 50|೫೦]]/[[:en:Bugatti Type 46#Type 50T|೫೦ಟಿ]] (ಪ್ರವಾಸಿ ಕಾರು) * ೧೯೩೨–೧೯೩೫ [[:en:Bugatti Type 55#Type 55|ಟೈಪ್ ೫೫]] (ರೋಡ್‌ಸ್ಟಾರ್) * ೧೯೩೪–೧೯೪೦ [[:en:Bugatti Type 57#Type 57|ಟೈಪ್ ೫೭]]/[[:en:Bugatti Type 57S|57S]]/[[:en:Bugatti Type 57#Type 57SC|ಟೈಪ್ ೫೭ಎಸ್‌ಸಿ]] (ಪ್ರವಾಸಿ ಕಾರು) * ೧೯೫೧–೧೯೫೬ [[:en:Bugatti Type 101|ಟೈಪ್ ೧೦೧]] (ಕೂಪೆ) |} ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> File:Bugatti 1913.JPG|೧೯೧೩ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ೨೨, ೩ ಸ್ಥಾನ ವಿನೆಟ್ File:Bugatti Type 46 Gangloff uncoverable semi-profiled coach 1931.jpg|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೫೦ ಐ File:RL 1938 Bugatti 57SC Atlantic 34 2.jpg|೧೯೩೮ ರಾಲ್ಫ್ ಲಾರೆನ್ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ [[:en:Bugatti Type 57|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೫೭]]. File:1933 Bugatti Type 59 Grand Prix 34 rear.jpg|[[:en:Ralph Lauren|ರಾಲ್ಫ್ ಲಾರೆನ್]] ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ೧೯೩೩ [[:en:Bugatti Type 59|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೫೯]] [[:en:Grand Prix motor racing|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ರೇಸರ್]]. File:Bugatti 43 Cockpit.jpg|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೪೩ ಕಾಕ್ ಪಿಟ್ </gallery> ===ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು=== ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಕಾರ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಕರು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಮರಣದ ನಂತರ ವೈದ್ಯರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವಾಗ ಅಪರೂಪದ ೧೯೩೭ ರ ಬುಗಾಟಿ ಟೈಪ್ ೫೭ಎಸ್ ಅಟಲಾಂಟೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಕಾರ್ಸ್ ಟೈಪ್ ೫೭ಎಸ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದು ಮೂಲತಃ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೇಸ್ ಕಾರ್ ಚಾಲಕರಾದ ಅರ್ಲ್ ಹೋವೆ ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾರಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲ ಉಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೇ ಇರುವುದರಿಂದ, ಬದಲಿ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸದೆ ಅದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2009/01/02/1937-bugatti-atalante-sup_n_154743.html |title=1937 Bugatti Atalante Supercar, One of 17, Found in English Garage, Associated Press, January 2, 2009 |work=The Huffington Post |date=2009-01-02 |access-date=2011-05-27}}</ref> ಜುಲೈ ೧೦, ೨೦೦೯ ರಂದು, [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯ]] ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ [[:en:Lake Maggiore|ಮ್ಯಾಗಿಯೋರ್ ಸರೋವರದ]] ತಳದಲ್ಲಿ ೭೫ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇದ್ದ ೧೯೨೫ ರ ಬುಗಾಟಿ ಬ್ರೆಸಿಯಾ ಟೈಪ್ ೨೨ ಅನ್ನು ಸರೋವರದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. [[:en:Oxnard, California|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಮುಲ್ಲಿನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ೨೦೧೦ ರಂದು, [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಬೊನ್ಹಾಮ್‌ನ [[:en:Rétromobile |ರೆಟ್ರೊಮೊಬೈಲ್]] ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ $ ೩೫೧,೩೪೩ ಕ್ಕೆ [[ಹರಾಜು|ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ]] ಖರೀದಿಸಲಾಯಿತು. ==ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು== ಕಂಪನಿಯು ೧೯೫೦ ರ, ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:mid-engined|ಮಿಡ್-ಎಂಜಿನ್]] [[:en:Type 251|ಟೈಪ್ ೨೫೧]] ರೇಸ್ ಕಾರಿನೊಂದಿಗೆ ರೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರಾಗಮನಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. [[:en:Gioacchino Colombo|ಜಿಯೋಚಿನೊ ಕೊಲಂಬೊ]] ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಈ ಕಾರು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[:en:Virgil Exner|ವರ್ಜಿಲ್ ಎಕ್ಸ್ನರ್‌ರವರು]] ತಮ್ಮ "[[:en:Revival Cars|ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕಾರುಗಳು]]" ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ [[:en:Ghia|ಘಿಯಾ]] ಕೊನೆಯ [[:en:Bugatti Type 101 |ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ೧೦೧]] ಚಾಸಿಸ್ ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ೧೯೬೫ ರ [[:en:Turin Motor Show|ಟುರಿನ್ ಮೋಟಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಹಣಕಾಸು ಲಭ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಎಕ್ಸ್ನರ್‌ರವರು [[:en:Stutz|ಸ್ಟಟ್ಜ್‌ನ]] ಪುನರುಜ್ಜೀವನದತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ಬುಗಾಟ್ಟಿಯು ವಿಮಾನದ ಭಾಗಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು ಮತ್ತು ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ವಾಹನ ತಯಾರಕ ಹಾಗೂ ವಿಮಾನ ಪೂರೈಕೆದಾರ [[:en:Hispano-Suiza|ಹಿಸ್ಪಾನೊ-ಸುಯಿಜಾ]] ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[:en:Snecma|ಸ್ನೆಕ್ಮಾ]] ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ, ಹಿಸ್ಪಾನೊ-ಸುಯಿಜಾದಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[:en:Messier|ಮೆಸ್ಸಿಯರ್]] ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಸ್ನೆಕ್ಮಾ ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ, ಮೆಸ್ಸಿಯರ್ ಮತ್ತು ಬುಗಾಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮೆಸ್ಸಿಯರ್-ಬುಗಾಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿತು. ==ಆಧುನಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗಳು== ===ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬಿಲಿ ಎಸ್.ಪಿ.ಎ. (೧೯೮೭–೧೯೯೫)=== [[File:BUGATTI AUTOMOBILI.jpg|thumb|ಕ್ಯಾಂಪೊಗಲಿಯಾನೊದಲ್ಲಿನ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬಿಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಲೈನ್ ಕಟ್ಟಡದ ನೋಟ.]] [[File:2007-06-15 18 Bugatti EB 110 (bearb - kl).jpg|thumb|[[:en:Bugatti EB110|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಇಬಿ೧೧೦]] (೧೯೯೬)]] ಇಟಾಲಿಯನ್ ಉದ್ಯಮಿ [[:en:Romano Artioli |ರೊಮಾನೊ ಆರ್ಟಿಯೋಲಿಯವರು]] ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು '''ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬಿಲಿ ಎಸ್‌ಪಿಎ''' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯ]] ಮೊಡೆನಾದ [[:en:Campogalliano|ಕ್ಯಾಂಪೊಗಲಿಯಾನೊದಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ಆರ್ಟಿಯೋಲಿಯವರು [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾದ]] ಗಿಯಾಂಪೊಲೊ ಬೆನೆಡಿನಿ ಅವರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದರು. ಸ್ಥಾವರದ ನಿರ್ಮಾಣವು ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಮಾದರಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ, ಇದನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೯ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹೊಸ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು [[:en:Lamborghini Miura|ಲ್ಯಾಂಬೊರ್ಗಿನಿ ಮಿಯುರಾ]] ಮತ್ತು [[:en:Lamborghini Countach|ಲ್ಯಾಂಬೊರ್ಗಿನಿ ಕೌಂಟಾಚ್‌ನ]] ವಿನ್ಯಾಸಕರಾದ [[:en:Paolo Stanzani|ಪಾವೊಲೊ ಸ್ಟಾನ್ಜಾನಿ]] ಮತ್ತು ಮಾರ್ಸೆಲೊ ಗಾಂಡಿನಿಯವರು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಾಹನವೆಂದರೆ, [[:en:Bugatti EB110 GT|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಇಬಿ ೧೧೦ ಜಿಟಿ]]. ಇದು ೩.೫-ಲೀಟರ್, ಪ್ರತಿ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗೆ ೫-ವಾಲ್ವ್, ಕ್ವಾಡ್-[[:en:turbocharged|ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜ್ಡ್]] ೬೦° [[:en:V12 engine|ವಿ ೧೨ ಎಂಜಿನ್]], ಆರು-ಸ್ಪೀಡ್ [[:en:gearbox|ಗೇರ್‌ಬಾಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:four-wheel drive|ನಾಲ್ಕು-ಚಕ್ರ ಡ್ರೈವ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸ್ಟಾನ್ಜಾನಿಯವರು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಹನಿಕೊಂಬ್ ಚಾಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಆರಂಭಿಕ ಮೂಲಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಆರ್ಟಿಯೋಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅವರ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಗಳವಾಡಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಟಾನ್ಜಾನಿಯವರು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಆರ್ಟಿಯೋಲಿ ಜೂನ್ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Nicola Materazzi |ನಿಕೋಲಾ ಮಟೆರಾಜಿ]] ಸ್ಟಾನ್ಜಾನಿಯವರನ್ನು ಅವರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೋರಿದರು. [[:en:Ferrari 288 GTO |ಫೆರಾರಿ ೨೮೮ ಜಿಟಿಒ]] ಮತ್ತು [[:en:Ferrari F40|ಫೆರಾರಿ ಎಫ್ ೪೦]] ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದ ಮಟೆರಾಝಿ, ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಚಾಸಿಸ್ ಬದಲಿಗೆ ಏರೋಸ್ಪೇಷಿಯಲ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಕಾರ್ಬನ್ ಫೈಬರ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಾರಿನ ಟಾರ್ಕ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ೪೦:೬೦ ರಿಂದ ೨೭:೭೩ ಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೯೨ ರ, ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.topgear.com/car-news/supercars/ps9m-bugatti-centodieci|title=Bugatti Centodieci|date=16 August 2019|first=Jason|last=Barlow|publisher=Top Gear|access-date=7 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hVOEOEJAceI| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/hVOEOEJAceI| archive-date=2021-10-30|title=Edonis e il fallimento Bugatti|date=15 August 2015|first=Davide|last=Cironi|publisher=Drive Experience|access-date=7 May 2020}}{{cbignore}}</ref> ರೇಸಿಂಗ್ ಕಾರು ವಿನ್ಯಾಸಕರಾದ [[:en:Mauro Forghieri|ಮೌರೊ ಫೋರ್ಗಿಯೇರಿಯವರು]] ೧೯೯೩ ರಿಂದ ೧೯೯೪ ರವರೆಗೆ ಬುಗಾಟ್ಟಿಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.bugattirevue.com/revue4/eb-race.htm|title=Bugatti EB110 Race Successes|first=Jaap|last=Horst|publisher=Bugatti Revue|access-date=7 May 2020}}</ref> ೨೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೩ ರಂದು, [[:en:Luxembourg|ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್‌ನ]] ಎಸಿಬಿಎನ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಎಸ್ಎ ಮೂಲಕ, ರೊಮಾನೊ ಆರ್ಟಿಯೋಲಿ [[:en:General Motors|ಜನರಲ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನಿಂದ]] [[:en:Lotus Cars|ಲೋಟಸ್ ಕಾರ್]] ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |author=Copyright. Est February 2003. |url=http://www.trade-247.com/80.html |title=Bugatti on TradeTwentyfourSeven website |publisher=Trade-247.com |access-date=2010-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323151700/http://www.trade-247.com/80.html |archive-date=2012-03-23 |url-status=dead }}</ref> ===ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಎಸ್.ಎ.ಎಸ್. (೧೯೯೮–ಇಂದಿನವರೆಗೆ)=== ====ಪೂರ್ವ-ವೇಯ್ರಾನ್==== [[File:Bugatti veyron in Tokyo.jpg|thumb|[[:en:Bugatti Veyron 16.4|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ವೇಯ್ರಾನ್ ೧೬.೪]]]] [[:en:Volkswagen Group|ಫೋಕ್ಸ್‌ವ್ಯಾಗನ್ ಗ್ರೂಪ್]] ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಎಸ್.ಎ.ಎಸ್. ೧೯೯೮ ರ [[:en:Paris Auto Show|ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಆಟೋ ಶೋನಲ್ಲಿ]] ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ವಾಹನವಾದ ಇಬಿ ೧೧೮ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಇಟಾಲ್ ಡಿಸೈನ್‌ನ [[:en:Giorgetto Giugiaro|ಜಿಯೋರ್ಗೆಟ್ಟೊ ಗಿಯುಗಿಯಾರೊ]] ಅವರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿತು. ಇಬಿ ೧೧೮ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ೪೦೮ [[:en:kilowatt |ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್]] (೫೫೫ [[:en:PS|ಪಿಎಸ್]], ೫೪೭ [[:en:bhp|ಬಿಹೆಚ್‌ಪಿ]]), ಡಬ್ಲ್ಯೂ -೧೮ ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಇಬಿ ೧೧೮ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Geneva Auto Show|ಜಿನೀವಾ ಆಟೋ ಶೋ]] ಮತ್ತು [[:en:Tokyo Motor Show|ಟೋಕಿಯೊ ಮೋಟಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಬುಗಾಟ್ಟಿ ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಾದ [[:en:EB 218|ಇಬಿ ೨೦೮]] ಅನ್ನು ೧೯೯೯ ರ [[:en:Geneva Motor Show|ಜಿನೀವಾ ಮೋಟಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರ [[:en:Frankfurt Motor Show |ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್ ಮೋಟಾರ್ ಶೋ]] (ಐಎಎ) ನಲ್ಲಿ [[:en:18/3 Chiron|೧೮/೩ ಚಿರಾನ್]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ====ವೆಯ್ರಾನ್ ಯುಗ (೨೦೦೫–೨೦೧೫)==== ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಎಸ್ಎಎಸ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ನಿಯಮಿತ-ಉತ್ಪಾದನಾ ವಾಹನವಾದ [[:en:Bugatti Veyron 16.4|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ವೆಯ್ರಾನ್ ೧೬.೪]] (ನಾಲ್ಕು ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ೮-ಲೀಟರ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ -೧೬ ಎಂಜಿನ್ ಹೊಂದಿರುವ ೧೦೦೧ ಪಿಎಸ್ ಸೂಪರ್ ಕಾರು) ಅನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ "ಸ್ಟುಡಿಯೋ" ಬುಗಾಟ್ಟಿ [[:en:Molsheim|ಮೊಲ್ಶೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜೋಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/2005/AUTOS/funonwheels/09/16/bugatti_veyron/ |title=Bugatti: 1,001 horsepower, $1.24 million |publisher=[[CNN]] |date=2005-09-16 |access-date=2012-07-28}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bugatti.com/en/tradition/history/molsheim/atelier.html |title=Manufacturing the Veyron |publisher=Bugatti Automobiles S.A.S |date=2011-11-30 |access-date=2012-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130719225124/http://www.bugatti.com/en/tradition/history/molsheim/atelier.html |archive-date=2013-07-19 |url-status=dead }}</ref> ೨೦೧೫ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೩ ರಂದು, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ವೆಯ್ರಾನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ವಿಟೆಸ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಇದನ್ನು ಲಾ ಫಿನಾಲೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.roadandtrack.com/new-cars/news/a25087/the-very-last-bugatti-veyron-has-been-sold |title=The very last Bugatti Veyron has been sold |work=Road and Track |date=23 February 2015 |access-date=23 February 2015 |first=Robert |last=Sorokanich}}</ref> ====ಚಿರಾನ್ ಯುಗ (೨೦೧೬-ಪ್ರಸ್ತುತ)==== [[File:Bugatti Chiron Sky View, Paris Motor Show 2018, IMG 0301.jpg|thumb|[[:en:Bugatti Chiron|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಚಿರೋನ್]]]] [[:en:Bugatti Chiron|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಚಿರಾನ್]] [[:en:mid-engined|ಮಿಡ್-ಎಂಜಿನ್]], ಎರಡು-ಆಸನಗಳ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅಚಿಮ್ ಅನ್ಶೆಡ್ಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.porsche.com/international/_georgia_/aboutporsche/christophorusmagazine/archive/377/articleoverview/article14/ |title=Porsche Achim Anscheidt, B AA 9117 H |first=Antje |last=Wewer |website=Porsche AG – Dr. Ing. h.c. F. Porsche AG |access-date=2016-10-03 |archive-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161028152759/http://www.porsche.com/international/_georgia_/aboutporsche/christophorusmagazine/archive/377/articleoverview/article14/ |url-status=dead }}</ref> ಇದನ್ನು [[:en:Bugatti Veyron|ಬುಗಾಟ್ಟಿ ವೆಯ್ರಾನ್‌ನ]] ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last1=Branman |first1=Miles |title=Bugatti's world-challenging Chiron supercar will let you take its roof off |url=http://www.digitaltrends.com/cars/bugatti-chiron-targa-specs-news-rumors/ |work=Digital Trends |location=US |date=2015-11-24 |access-date=2016-10-28 |archive-date=2016-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161004093017/http://www.digitaltrends.com/cars/bugatti-chiron-targa-specs-news-rumors/ |url-status=dead }}</ref> ಚಿರಾನ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಚ್ ೧, ೨೦೧೬ ರಂದು [[:en:Geneva Motor Show|ಜಿನೀವಾ ಮೋಟಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ]] ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.carmagazine.co.uk/car-news/motor-shows-events/geneva/2016/bugatti-chiron-revealed-at-the-2016-geneva-motor-show/ |title=Bugatti Chiron revealed at Geneva 2016: the world has a new fastest production car |first=James |last=Taylor |work=CAR Magazine |location=UK |date=2016-02-29 |access-date=2016-03-23}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.caranddriver.com/2016-geneva-auto-show |title=2016 Geneva Auto Show – Auto Show |work=Car and Driver |location=US |access-date=2016-03-23}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ, ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಚಿರಾನ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಇದು [[:en:V16|ವಿ ೧೬]] [[:en:hybrid-electric powertrain|ಹೈಬ್ರಿಡ್-ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಪವರ್‌ಟ್ರೇನ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Official: Bugatti Chiron replacement to swap W16 engine for V16 |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/new-cars/official-bugatti-chiron-replacement-swap-w16-engine-v16 |access-date=2024-03-01 |website=Autocar |language=en}}</ref> ೨೦೨೪ ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು [[:en:Bugatti Tourbillon|ಬುಗಾಟಿ ಟೂರ್‌ಬಿಲಾನ್]] ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Bugatti |date=2024-06-21 |title=The Bugatti Tourbillon: an automotive icon ‘Pour l’éternité’ – Bugatti Newsroom |url=https://newsroom.bugatti.com/en/press-releases/the-bugatti-tourbillon-an-automotive-icon-pour-leternite |access-date=2024-06-21 |website=newsroom.bugatti.com |language=en}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:Musée National de l'Automobile de Mulhouse|ಮ್ಯೂಸೀ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿ ಎಲ್'ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಡಿ ಮುಲ್ಹೌಸ್]], ಬುಗಾಟ್ಟಿ ಕಾರುಗಳ ಶ್ಲುಂಪ್ಫ್ ಸಂಗ್ರಹದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.Bugatti.com Bugatti Automobiles S.A.S.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080324133507/http://www.bugatti.com/ |date=2008-03-24 }} *[https://web.archive.org/web/20080412172359/http://www.octagonfox.com/biblio.html Bugatti bibliography] * [http://www.bugatti-trust.co.uk The Bugatti Trust] * [http://www.les24heures.fr/index.php/1937/129-1937-voitures/483-1937-1-2-bugatti-t57g Bugatti at LeMans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150911234314/http://www.les24heures.fr/index.php/1937/129-1937-voitures/483-1937-1-2-bugatti-t57g |date=2015-09-11 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] j0ebwrcmzfoodq5sqbg2jx2r2vsruzx 0 124330 1379692 1359203 2026-08-10T04:22:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379692 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation|image=|bill_date=|keywords=|summary=|related=|repeals=|amendments=[http://www.meity.gov.in/content/information-technology-act-2000 IT (Amendment) Act 2008]|committee_report=|white_paper=|3rd_reading=|2nd_reading=|1st_reading=|introduced_by=|bill_citation=|imagesize=150|bill=|date_commenced=17 October 2000|date_signed=9 May 2000|date_assented=9 June 2000|date_enacted=9 June 2000|enacted_by=[[Parliament of India]]|citation=[http://www.meity.gov.in/content/information-technology-act-2000 Information Technology Act, 2000]|long_title=|Legal Recognition of Transactions through Electronic Data Interchange and Other Methods of Electronic Communication, commonly referred to as "electronic commerce", involves the use of alternatives to paper-based communication and information gathering methods, to edit electronic filing of documents with government agencies and To amend the Code, the Indian Evidence Act, 1872, the Bankers Books Evidence Act, 1891 and the Reserve Bank of India Act, 1934, and or incidental thereto.caption=|imagealt=|imagelink=|status=in force}} '''ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಯ್ದೆ, 2000''' (ಇದನ್ನು '''ಐಟಿಎ -2000''', ಅಥವಾ '''ಐಟಿ ಆಕ್ಟ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ]] ಕಾಯಿದೆ (2000 ರ ಸಂಖ್ಯೆ 21) 17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2000 ರಂದು ಅಧಿಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು [[ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್|ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ವಾಣಿಜ್ಯವನ್ನು]] ನಿರ್ವಹಿಸುವ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾನೂನು ಇದು. ಇದು ಜನವರಿ 30, 1997 ರ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕುರಿತ UNCITRAL ಮಾದರಿ ಕಾನೂನನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Indian Penal Code|last=B.M.Gandhi|publisher=Eastern Book Company|isbn=9788170128922|location=India|pages=41}}</ref> == ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು 2000 ರ ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಕೆ ಆರ್ ನಾರಾಯಣನ್|ಕೆ.ಆರ್.ನಾರಾಯಣನ್]] ಅವರು 9 ಮೇ 2000 ರಂದು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಅಂದಿನ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವ [[ಪ್ರಮೋದ್ ಮಹಾಜನ್]] ನೇತೃತ್ವದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಗುಂಪು ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="ComeIntoForce">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/business/2000/aug/09itact.htm|title=IT Act to come into force from August 15|date=9 August 2000|work=[[Rediff]]|access-date=14 April 2015}}</ref> == ಸಾರಾಂಶ == ಮೂಲ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ 94 ಭಾಗಗಳಿವೆ, ಇದನ್ನು 13 ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮತ್ತು 4 ಅನುಸೂಚಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನುಗಳು ಇಡೀ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಅಪರಾಧವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಥವಾ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಬಹುದು.<ref name="PawarKolekar2015">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m6mjBwAAQBAJ&pg=PT296|title=Essentials of Information Technology Law|last=Sujata Pawar|last2=Yogesh Kolekar|date=23 March 2015|publisher=Notion Press|isbn=978-93-84878-57-3|pages=296–306|access-date=14 April 2015}}</ref> ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಹಿಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಈ ಕಾನೂನು, ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಸಹ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ದಂಡವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಹಿಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಆಫ್ ಸರ್ಟಿಫೈಯಿಂಗ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಈ ಕಾಯ್ದೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ. ಈ ಹೊಸ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಇದು ಸೈಬರ್ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref name="PawarKolekar2015"/> ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ, 1860, ಇಂಡಿಯನ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್, 1872, ಬ್ಯಾಂಕರ್ಸ್ ಬುಕ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್, 1891, ಮತ್ತು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಆಕ್ಟ್, 1934 ರ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿದೆ. === ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು === 2008 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಅದು "ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು" ಕಳುಹಿಸಲು ದಂಡ ವಿಧಿಸಿತು. ಇದು ಸೆಕ್ಷನ್ 69 ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಇದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ "ಯಾವುದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಅಸಂಕೇತೀಕರಣ (decryption) ಮಾಡುವ" ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಇದು ಮಕ್ಕಳ ಅಶ್ಲೀಲತೆ, ಸೈಬರ್ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು 2008 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 22 ರಂದು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಚರ್ಚೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಮರುದಿನ ಅದನ್ನು ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2009 ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್]] ಅವರು ಕಾನೂನಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.<ref name="Sec66A">{{Cite web|url=http://cis-india.org/internet-governance/resources/section-66A-information-technology-act|title=Section 66A of the Information Technology Act|publisher=[[Centre for Internet and Society (India)]]|access-date=14 April 2015|archive-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416043950/http://cis-india.org/internet-governance/resources/section-66A-information-technology-act|url-status=dead}}</ref><ref name="Snooping">{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/yes-snooping-s-allowed/419978/0|title=Yes, snooping’s allowed|date=6 February 2009|work=[[The Indian Express]]|access-date=14 April 2015|archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928002032/http://archive.indianexpress.com/news/yes-snooping-s-allowed/419978/0|url-status=dead}}</ref><ref name="DeafDumb">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1150326/jsp/frontpage/story_10924.jsp#.VRTZco6upng|title=Deaf, Dumb & Dangerous - 21 Minutes: That was the time our MPs spent on Section 66A. How they played|date=26 March 2015|work=[[The Telegraph (India)]]|access-date=6 May 2015}}</ref><ref name="AmendedCyberCrime">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/amended-it-act-to-prevent-cyber-crime-comes-into-effect/article39398.ece|title=Amended IT Act to prevent cyber crime comes into effect|date=27 October 2015|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|access-date=8 May 2015}} Vishal rintu -journalists of the new era</ref> === ಅಪರಾಧಗಳು === ಅಪರಾಧಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅನುಗುಣವಾದ ದಂಡಗಳು:<ref name="2008FullAct">{{Cite web|url=http://www.itlaw.in|title=The Information Technology (Amendment) Act, 2008|access-date=7 May 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.itlaw.in/bareact/chapter-11-offences/|title=Chapter 11: Offences Archives - Information Technology Act|last=|date=|website=Information Technology Act|access-date=2020-01-24|archive-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828080543/http://www.itlaw.in/bareact/chapter-11-offences/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" !ವಿಭಾಗ !ಅಪರಾಧ !ವಿವರಣೆ !ದಂಡ |- |65 |ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಟ್ಯಾಂಪರಿಂಗ್ |ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕೋಡ್ ಅಗತ್ಯವಿರುವಾಗ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು, ನಾಶಪಡಿಸಲು ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದರೆ, ನಾಶಪಡಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಿದರೆ. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಇಡಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. |ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು, 200,000 ವರೆಗೆ ದಂಡ |- |66 |ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್ |ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತಪ್ಪಾದ ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಅಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ಅಥವಾ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಂದರೆ, ಹ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. |ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು, 500,000 ವರೆಗೆ ದಂಡ |- |66B |ಕದ್ದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಥವಾ ಸಂವಹನ ಸಾಧನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ |ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಥವಾ ಸಂವಹನ ಸಾಧನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅದು ಕಳ್ಳತನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕದಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲು ಕಾರಣವಿದೆ. |ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು 100,000 ವರೆಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ |- |66C |ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಬಳಸುವುದು |ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾಸ್ವರ್ಡ್, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಹಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅನನ್ಯ ಗುರುತನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. |ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು 100,000 ವರೆಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ |- |66D |ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಬಳಸಿ ಮೋಸ |ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಥವಾ ಸಂವಹನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಮೋಸ ಮಾಡಿದರೆ. |ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು 100,000 ವರೆಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ |- |66E |ಇತರರ ಖಾಸಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ |ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅವನ / ಅವಳ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಖಾಸಗಿ ಭಾಗಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದರೆ, ರವಾನಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ. |ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು, 200,000 ವರೆಗೆ ದಂಡ |- |66F |ಸೈಬರ್ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಕೃತ್ಯಗಳು |ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ಸಂರಕ್ಷಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರೆ, ಭಾರತದ ಏಕತೆ, ಸಮಗ್ರತೆ, ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಅಥವಾ ಭದ್ರತೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಅವನು ಸೈಬರ್ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. |ಜೀವಾವಧಿವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ. |- |67 |ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಶ್ಲೀಲವಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು. |ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ರವಾನಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಕಾರಣವಾದರೆ, ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಅಥವಾ ವಿವೇಕಯುತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವು ಸಂಭವನೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಂಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಎಲ್ಲ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಅಥವಾ ಸಾಕಾರಗೊಂಡ ವಿಷಯವನ್ನು ಓದಲು, ನೋಡಲು ಅಥವಾ ಕೇಳಲು. |ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು, 1,000,000 ವರೆಗೆ ದಂಡದೊಂದಿಗೆ |- |67A |ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು |ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಲೈಂಗಿಕ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ರವಾನಿಸಿದರೆ. |ಏಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು, 1,000,000 ವರೆಗೆ ದಂಡ |- |67B |ಮಕ್ಕಳ ಅಶ್ಲೀಲ ಪ್ರಕಟಣೆ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು |ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದರೆ, ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ರವಾನಿಸಿದರೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಗುವನ್ನು ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರೆ. ಮಗುವನ್ನು 18 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಯಾರಾದರೂ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. |ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅಪರಾಧದ ಮೇಲೆ, 1,000,000 ವರೆಗೆ ದಂಡ. ಏಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಅಪರಾಧದ ಮೇಲೆ, 1,000,000 ವರೆಗೆ ದಂಡ. |- |67C |ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ |ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು (ಐಎಸ್‌ಪಿ ಯಂತಹ) ನಿಗದಿತ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ವೈಫಲ್ಯ ಅಪರಾಧ. |ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು ದಂಡದೊಂದಿಗೆ. |- |68 |ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ವಿಫಲ / ನಿರಾಕರಣೆ |ಈ ಕಾಯ್ದೆ, ನಿಯಮಗಳು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಕನು ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಅಂತಹ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಉದ್ಯೋಗಿಗೆ ಅಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಬಹುದು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಆದೇಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. |2 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು 100,000 ವರೆಗೆ ದಂಡ |- |69 |ಡೇಟಾವನ್ನು ಡೀಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಮಾಡಲು ವಿಫಲತೆ / ನಿರಾಕರಣೆ |ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಅಥವಾ ಸಮಗ್ರತೆಯ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ರಾಜ್ಯದ ಸುರಕ್ಷತೆ, ವಿದೇಶಿ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧಗಳು ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಅರಿವಿನ ಅಪರಾಧದ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ನಿಯಂತ್ರಕ ತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಲಿಖಿತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲು, ಆದೇಶದಂತೆ, ಯಾವುದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಡುವ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಏಜೆನ್ಸಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ. ಚಂದಾದಾರರು ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾವುದೇ ಏಜೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಕರೆದಾಗ, ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಡೀಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು. ಚಂದಾದಾರ ಅಥವಾ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಏಜೆನ್ಸಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ವಿಫಲವಾದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಪರಾಧ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. |ಏಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯ ದಂಡ. |- |70 |ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸಂರಕ್ಷಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು |ಸೂಕ್ತವಾದ ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಕೃತ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ, ಯಾವುದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಬಹುದು.<br />ಸೂಕ್ತ ಸರ್ಕಾರ,<br />ಲಿಖಿತ ಆದೇಶದ ಮೂಲಕ, ಸಂರಕ್ಷಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅಥವಾ ಸಂರಕ್ಷಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. |ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು ದಂಡದೊಂದಿಗೆ. |- |71 |ತಪ್ಪು ನಿರೂಪಣೆ |ಯಾವುದೇ ಪರವಾನಗಿ ಅಥವಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಿಯಂತ್ರಕ ಅಥವಾ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಯಾರಾದರೂ ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪು ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ನಿಗ್ರಹಿಸಿದರೆ. |2 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ / ಮತ್ತು 100,000 ವರೆಗೆ ದಂಡ |- |} == ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಕರಣಗಳು == === ವಿಭಾಗ 66 === * ಫೆಬ್ರವರಿ 2001 ರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಪ್ರಕರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ವೆಬ್ ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಬಾಕಿ ಪಾವತಿಸದ ಕಾರಣ ಕಂಪನಿಯು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ತಾನು ಈಗಾಗಲೇ ಹಣ ಪಾವತಿಸಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಸೈಟ್ ಮಾಲೀಕರು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 408 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಾಗಿ ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಪುರುಷರ ವಿರುದ್ಧ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇವರಿಬ್ಬರು 6 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ತಿಹಾರ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಜಾಮೀನು ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು. ಡೈರೆಕ್ಟಿ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಭವಿನ್ ತುರಾಖಿಯಾ, ಕಾನೂನಿನ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ವೆಬ್ ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="Wasnt">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/money/2001/feb/19cyber.htm|title=Cyber crime that wasn't?|date=19 February 2001|work=[[Rediff]]|access-date=14 April 2015}}</ref> * ಫೆಬ್ರವರಿ 2017 ರಲ್ಲಿ, ಮೆಸಸ್ ವೌಚಾ ಗ್ರಾಮ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈ. ದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ಇಕಾಮರ್ಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ www.gyftr.com ನ ಮಾಲೀಕ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳ ಕೆಲವು ಹ್ಯಾಕರ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆ / ಕಳ್ಳತನ / ಮೋಸ / ದುರುಪಯೋಗ / ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪಿತೂರಿ / ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಉಲ್ಲಂಘನೆ / ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊಜ್ ಖಾಸ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್ / ಸ್ನೂಪಿಂಗ್ / ಟ್ಯಾಂಪರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನೌಕರರಿಗೆ ಭೀಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಹ್ಯಾಕರ್‌ಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಾಪ್‌ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಬಂಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.itlaw.in/digital-shoplifting-four-hackers-arrested-south-delhi/|title=Four Hackers Arrested in Delhi, Cyber Crime, Gift Vouchers, Hacking, Section 65 / 66 of IT Act, Gyftr|date=2010-02-10|work=Information Technology Act|access-date=2017-05-07|language=en-US|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821160500/http://www.itlaw.in/digital-shoplifting-four-hackers-arrested-south-delhi/|url-status=dead}}</ref> === ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ === * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಅಸೀಮ್ ತ್ರಿವೇದಿ ಅವರನ್ನು ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವ ಕಾಯ್ದೆ 1971 ರ ಅವಮಾನ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸೆಕ್ಷನ್ 2 ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 124 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ್ರೋಹಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Sedition">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article/If-Speaking-The-Truth-Is-Sedition-Then-I-Am-Guilty/282245|title='If Speaking The Truth Is Sedition, Then I Am Guilty'|date=10 September 2010|work=[[Outlook India]]|access-date=14 April 2015}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="IndianCartoonist">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/sep/10/indian-cartoonist-jailed-sedition|title=Indian cartoonist Aseem Trivedi jailed after arrest on sedition charges|date=10 September 2010|work=[[The Guardian]]|access-date=14 April 2015}}</ref><ref>[http://www.cyberlawhub.com/it-act-2000/chapter-11-offences/section-66a-punishment-for-sending-offensive-messages-through-communication-service-etc.php Section 66A: Punishment for sending offensive messages through communication service, etc.]</ref> * 12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 ರಂದು, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವ ಮುಕುಲ್ ರಾಯ್ ಅವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ [[ಜಾದವ್‌ಪುರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಜಾದವ್ಪುರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಅಂಬಿಕೇಶ್ ಮಹಾಪಾತ್ರನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="PokingFun">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/professor-arrested-for-poking-fun-at-mamata/article1-839847.aspx|title=Professor arrested for poking fun at Mamata|date=14 April 2012|work=[[Hindustan Times]]|access-date=14 April 2015|archive-date=13 ಜುಲೈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713054116/http://www.hindustantimes.com/india-news/professor-arrested-for-poking-fun-at-mamata/article1-839847.aspx|url-status=dead}}</ref> ಹೌಸಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸದಿಂದ ಇಮೇಲ್ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೌಸಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸುಬ್ರತಾ ಸೇನ್‌ಗುಪ್ತಾ ಅವರನ್ನೂ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ಮತ್ತು ಬಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸೆಕ್ಷನ್ 500 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನಹಾನಿ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ, ಸೆಕ್ಷನ್ 509 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ಅಶ್ಲೀಲ ಸನ್ನೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 114 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಎಸಗಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Mamata">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/kolkata/cartoon-a-conspiracy-prof-an-offender-mamata/article1-840108.aspx|title=Cartoon a conspiracy, prof an offender: Mamata|date=13 April 2012|work=[[Hindustan Times]]|access-date=14 April 2015|archive-date=18 ಮೇ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518131202/http://www.hindustantimes.com/kolkata/cartoon-a-conspiracy-prof-an-offender-mamata/article1-840108.aspx|url-status=dead}}</ref> * 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012 ರಂದು [[ಪುದುಚೇರಿ]] ಉದ್ಯಮಿ ರವಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರನ್ನು ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಿನ [[ವಿತ್ತ ಮಂತ್ರಿ|ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ]] ಪಿ.ಚಿದಂಬರಂ [[ವಿತ್ತ ಮಂತ್ರಿ|ಅವರ]] ಪುತ್ರ ಕಾರ್ತಿ ಚಿದಂಬರಂ ಅವರು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿ ಟ್ವೀಟ್ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರು. ಕಾರ್ತಿ ಚಿದಂಬರಂ ಅವರು ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="MangoMan">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/arrest-tweet-chidambaram-son-karti-ravi-srinivasan/1/227402.html|title=Arrest over tweet against Chidambaram's son propels 'mango man' Ravi Srinivasan into limelight|date=2 November 2012|work=[[India Today]]|access-date=14 April 2015}}</ref> * ನವೆಂಬರ್ 19, 2012 ರಂದು, [[ಬಾಳ್ ಠಾಕ್ರೆ|ಬಾಲ್ ಠಾಕ್ರೆ]] ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಮುಂಬೈ ಬಂದ ಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ 21 ವರ್ಷದ ಬಾಲಕಿಯನ್ನು ಪಾಲ್ಘರ್‌ನಿಂದ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪೋಸ್ಟ್ ಅನ್ನು "ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ" 20 ವರ್ಷದ ಬಾಲಕಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 295 ಎ (ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ನೋವುಂಟು ಮಾಡುವುದು) ಮತ್ತು ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಸೆಕ್ಷನ್ 295 ಎ ಅನ್ನು ಸೆಕ್ಷನ್ 505 (2) ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು (ವರ್ಗಗಳ ನಡುವೆ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ).<ref name="FearNotRespect">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/mumbai-shuts-down-due-to-fear-not-respect/article4111814.ece?ref=relatedNews|title=Mumbai shuts down due to fear, not respect|date=19 November 2012|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|access-date=23 April 2015}}</ref> [[ಶಿವ ಸೇನಾ|ಶಿವಸೇನೆ]] ಕಾರ್ಮಿಕರ ಗುಂಪೊಂದು ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="10Sainiks">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/fb-post-10-sainiks-arrested-for-hospital-attack/article4114966.ece?ref=relatedNews|title=FB post: 10 Sainiks arrested for hospital attack|date=20 November 2012|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|access-date=23 April 2015}}</ref> 31 ಜನವರಿ 2013 ರಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಬಾಲಕಿಯರ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು.<ref name="ScrapsFBRow">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/facebook-row-court-scraps-charges-against-palghar-girls/article4365469.ece|title=Facebook row: Court scraps charges against Palghar girls|date=31 January 2013|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|access-date=23 April 2015}}</ref> * ರಾಜಕಾರಣಿ ಅಜಮ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ 18 ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಂದು ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗನನ್ನು [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ]] [[ಬರೇಲಿ|ಬರೇಲಿಯಿಂದ]] ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ದ್ವೇಷದ ಭಾಷಣವಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಹುಡುಗನು ಅಜಮ್ ಖಾನ್ಗೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ, ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ಸ್ 153 ಎ (ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ನಡುವೆ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು), 504 (ಶಾಂತಿ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅವಮಾನ) ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ 505 (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಿಡಿಗೇಡಿತನ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆತನ ಮೇಲೆ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 24 ರಂದು ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ರದ್ದುಪಡಿಸಿದ ನಂತರ, ಉಳಿದ ಆರೋಪಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾನೂನು ಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದೆ.<ref name="AzamKhan">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teen-arrested-for-Facebook-post-attributed-to-Azam-Khan-gets-bail/articleshow/46620033.cms|title=Teen arrested for Facebook post attributed to Azam Khan gets bail|date=19 March 2015|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=6 May 2015}}</ref><ref name="UPtellsSC">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/up-tells-sc-that-prosecution-on-boy-for-post-against-azam-khan-will-continue/|title=UP tells SC that prosecution on boy for post against Azam Khan will continue|date=24 April 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=6 May 2015}}</ref> == ಟೀಕೆಗಳು == === ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದ ನಿರ್ಬಂಧ === 2008 ರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಕಾಯಿದೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾಗಿ ಅದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ, ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ತನ್ನ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು: {| class="wikitable" ! ವಿಭಾಗ ! ಅಪರಾಧ ! ವಿವರಣೆ ! ದಂಡ |- | 66 ಎ | ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ, ಸುಳ್ಳು ಅಥವಾ ಬೆದರಿಕೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು | ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಯಾವುದೇ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಳುಹಿಸುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅಥವಾ ಭೀತಿಗೊಳಿಸುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು; ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯು ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ಅವನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೆ ಕಿರಿಕಿರಿ, ಅನಾನುಕೂಲತೆ, ಅಪಾಯ, ಅಡಚಣೆ, ಅವಮಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮತ್ತು ದಂಡದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಅವಧಿಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. | ದಂಡದೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ. |- |} 2012 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯರಾದ ಪಿ ರಾಜೀವ್ ಅವರು ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ಅನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವಂತೆ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಡಿ.ಬಂದೋಪಾಧ್ಯಾಯ, ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಿಲಾನಿಯಾ, [[ಬಸವರಾಜ ಪಾಟೀಲ್ ಸೇಡಂ|ಬಸವರಾಜ್ ಪಾಟೀಲ್ ಸೆಡಮ್]], ನರೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಕಶ್ಯಪ್, ರಾಮ ಚಂದ್ರ ಖುಂಟಿಯಾ ಮತ್ತು ಬೈಷ್ಣಬ್ ಚರಣ್ ಪರಿಡಾ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಪಿ ರಾಜೀವ್ ಗಮನಸೆಳೆದರು. 2008 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಕಾನೂನು ಕೇವಲ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref name="Undemocratic">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Section-66A-of-IT-Act-undemocratic-RS-MPs/articleshow/17623782.cms|title=Section 66A of IT Act undemocratic: RS MPs|date=15 December 2012|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=6 May 2015}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1898 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ 66 ಎ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು ಎಂದು ರಾಜೀವ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಶಾಂತಾರಾಮ್ ನಾಯಕ್ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಕಾನೂನಿನ ದುರುಪಯೋಗ ಸಾಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವ [[ಕಪಿಲ್ ಸಿಬಲ್]] ಅವರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಾನೂನನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಯುಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1898 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ, ಯುಕೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಂವಹನದೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವ್ಯವಹರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಪಿ ರಾಜೀವ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Undemocratic"/> ==== ಸಾಂವಿಧಾನಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಅರ್ಜಿಗಳು ==== ನವೆಂಬರ್ 2012 ರಲ್ಲಿ, ಐಪಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಮಿತಾಬ್ ಠಾಕೂರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ನೂತನ್ ಠಾಕೂರ್ ಅವರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ [[ಲಕ್ನೋ]] ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ಸೆಕ್ಷನ್ 19 (1) (ಎ) ರ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿದ ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]]. ವಿಭಾಗವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ದುರುಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref name="UltraVires">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/social-media/After-Mumbai-FB-case-writ-filed-in-Lucknow-to-declare-section-66A-IT-Act-2000-as-ultra-vires/articleshow/17310326.cms?referral=PM|title=After Mumbai FB case, writ filed in Lucknow to declare section 66A, IT Act 2000 as ultra-vires|date=21 November 2012|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=14 April 2015}}</ref> 2012 ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಶ್ರೇಯಾ ಸಿಂಘಾಲ್ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಅವರು ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ (ಪಿಐಎಲ್) ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ಅನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ 14, 19 (1) (ಎ) ಮತ್ತು ವಿಧಿ 21 ಅನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ. 29 ನವೆಂಬರ್ 2012 ರಂದು ಪಿಐಎಲ್ ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="PIL66A">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/SC-accepts-PIL-challenging-Section-66A-of-IT-Act/articleshow/17412246.cms|title=SC accepts PIL challenging Section 66A of IT Act|date=29 November 2012|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=23 April 2015}}</ref><ref name="Shreya">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-32036574|title=Shreya Singhal: The student who took on India's internet laws|date=24 March 2015|work=[[BBC News]]|access-date=6 May 2015}}</ref> ಮೌತ್‌ಶಟ್ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಫೈಸಲ್ ಫಾರೂಕಿ,<ref name="HeavensFall">{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/india-news/heavens-wont-fall-if-controversial-parts-of-it-act-are-stayed-says-supreme-court-708522|title='Heavens Won't Fall' if Controversial Parts of IT Act are Stayed, Says Supreme Court|date=4 December 2014|work=[[NDTV]]|access-date=6 May 2015}}</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಎನ್‌ಜಿಒ ಕಾಮನ್ ಕಾಸ್ <ref>{{Cite web|url=http://www.newslaundry.com/2015/03/24/the-heroes-in-the-battle-against-section-66a/|title=Newslaundry - Sabki Dhulai|last=Newslaundry|first=|date=|website=newslaundry.com}}</ref> ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. com ಮತ್ತು ನಂತರ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (IAMAI) ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯು, ಬಳಕೆದಾರರು ರಚಿಸಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref name="SCSeeksReply">{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Politics/DSjZ9XsezZ4fN2GGfkWu1N/SC-seeks-govt-reply-on-PIL-challenging-powers-of-IT-Act.html|title=SC seeks govt reply on PIL challenging powers of IT Act|date=30 August 2015|work=[[Live Mint]]|access-date=6 May 2015}}</ref> ==== ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ==== ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು 24 ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಂದು ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆ 2000 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ]] [[ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು|ಆರ್ಟಿಕಲ್ 19 (1) ರ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ "ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ, ಅತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಾಯಿದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 69 ಎ ಮತ್ತು 79 ಅನ್ನು ಮುಷ್ಕರ ಮಾಡುವ ಮನವಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.<ref name="Draconian">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-strikes-down-section-66-a-of-the-it-act-finds-it-unconstitutional/article7027375.ece|title=SC strikes down ‘draconian’ Section 66A|date=25 March 2015|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|access-date=23 April 2015}}</ref><ref name="KeyPoints">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/SC-quashes-Section66A-IT-Act/listshow/46673677.cms|title=SC quashes Section 66A of IT Act: Key points of court verdict|date=24 March 2015|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=6 May 2015}}</ref> === ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಡೇಟಾ ಗೌಪ್ಯತೆ ನಿಯಮಗಳು === 2011 ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಡೇಟಾ ಗೌಪ್ಯತೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತುಂಬಾ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ನಿಯಮಗಳು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಲಿಖಿತ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡುವ ಯುಎಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಕಂಪನಿಗಳು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿವೆ, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡುವ ಭಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref name="StrictData">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/india-data-privacy-rules-may-be-too-strict-for-some-us-companies/2011/05/18/AF9QJc8G_story.html|title=India data privacy rules may be too strict for some U.S. companies|date=21 May 2011|work=[[The Washington Post]]|access-date=23 April 2015}}</ref> === ವಿಭಾಗ 69 ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಅಸಂಕೇತೀಕರಣ (decryption) === ವಿಭಾಗ 69 ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಅಸಂಕೇತೀಕರಣ ಕೇಳಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಸಂಕೇತೀಕರಣ ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಅಪರಾಧ. ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1885 ಫೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಟ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, 1996 ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸರ್ಕಾರವು "ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ" ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಫೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಟ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಸೆಕ್ಷನ್ 69 ರಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲ.<ref name="Snooping"/> 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು ಸೆಕ್ಷನ್ 69 ಅನ್ನು ಹತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ "ಯಾವುದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ, ರವಾನಿಸುವ, ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅಸಂಕೇತೀಕರಣ ಮಾಡಲು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ಆದೇಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/all-computers-can-now-be-monitored-by-govt-agencies/article25792523.ece|title=All computers can now be monitored by govt. agencies|date=2018-12-21|work=The Hindu|access-date=2018-12-27|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ಇದು ಗೌಪ್ಯತೆಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ, ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/toi-editorials/a-spy-state-home-ministrys-blanket-surveillance-order-must-be-tested-against-fundamental-right-to-privacy/|title=A spy state? Home ministry’s blanket surveillance order must be tested against fundamental right to privacy|date=2018-12-24|website=Times of India Blog|language=en-US|access-date=2018-12-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/government-s-surveillance-order-key-to-national-security-mha-officials/story-4gNFGn0hyUuz0XrEDuq9NJ.html|title=Government’s surveillance order key to national security: MHA officials|date=2018-12-27|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2018-12-27}}</ref> == ಭವಿಷ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು == ರದ್ದುಪಡಿಸಿದ ಸೆಕ್ಷನ್ 66 ಎ ಬದಲಿಗೆ ಹೊಸ ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ದೇವೇಂದ್ರ ಜಿ. ಫಡ್ನವಿಸ್|ದೇವೇಂದ್ರ ಫಡ್ನವೀಸ್]] ಅವರು 2015 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 2 ರಂದು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು. [[ಶಿವ ಸೇನಾ|ಶಿವಸೇನೆ]] ಮುಖಂಡ ನೀಲಂ ಗೊರ್ಹೆ ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಫಡ್ನವೀಸ್ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾನೂನನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವುದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗೊರ್ಹೆ ಹೇಳಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾನೂನು ಯಾವುದೇ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅದು ದೃ strong ವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಡ್ನವಿಸ್ ಹೇಳಿದರು.<ref name="NewLaw66A">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/social/Centre-working-on-new-law-similar-to-Section-66A-Devendra-Fadnavis/articleshow/46780443.cms|title=Centre working on new law similar to Section 66A: Devendra Fadnavis|date=2 April 2015|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=6 May 2015}}</ref> ಹೊಸ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು ಗುಪ್ತಚರ ಬ್ಯೂರೋ, [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|ಕೇಂದ್ರ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|ತನಿಖಾ]] [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|ದಳ]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆ]], [[ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್‌|ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್]] ಮತ್ತು ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದಾಗಿ 13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ದೂರುಗಳ ನಂತರ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ [[ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್|ಐಸಿಸ್‌ಗೆ]] ಆನ್‌ಲೈನ್ ನೇಮಕಾತಿಯಂತಹ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಲು ಜನರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="SofterSec66A">{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-04-14/news/61142309_1_social-media-posts-shreya-singhal-ministry-official|title=Section 66A of the IT Act likely to be back in softer avatar|date=14 April 2015|work=[[The Economic Times]]|access-date=6 May 2015|archive-date=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429020833/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-04-14/news/61142309_1_social-media-posts-shreya-singhal-ministry-official|url-status=dead}}</ref><ref name="NewPanel">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/new-panel-to-work-on-sec-66a-alternative/article1-1336917.aspx|title=New panel to work on Section 66A alternative|date=14 April 2015|work=[[Hindustan Times]]|access-date=6 May 2015|archive-date=24 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150424054030/http://www.hindustantimes.com/india-news/new-panel-to-work-on-sec-66a-alternative/article1-1336917.aspx|url-status=dead}}</ref> ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮಾಜಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಮಿಲಿಂದ್ ಡಿಯೋರಾ ಹೊಸ "66 ಎ ಬದಲಿಗೆ ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧ ವಿಭಾಗ" ವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Deora">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/column/former-it-minister-milind-deora-why-we-need-a-new-section-66a/20150402.htm|title=Former IT minister Milind Deora: Why we need a new Section 66A|date=2 April 2015|work=[[Rediff]]|access-date=6 May 2015}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * ವೈಯಕ್ತಿಕ ಡೇಟಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಸೂದೆ 2019 * ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ನಿಯಮಗಳು) 2018 * ಚಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಪರಿಣಾಮ * ಮೌತ್‌ಶಟ್.ಕಾಮ್ ವಿ. ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ * ನಿಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿ == ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೈಬರ್ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ == * ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಕೇಂದ್ರ (ಐಎಸ್‌ಎಸಿ), ನವದೆಹಲಿ ( https://www.isac.io ) * ಎಂಡ್ ನೌ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಹೈದರಾಬಾದ್. ( https://endnowfoundation.org ) * ಅಜ್ಞಾತ ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಚೆನ್ನೈ ( https://ifflab.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920091423/https://ifflab.org/ |date=2020-09-20 }} ) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|3}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * {{Cite court|date=24 March 2015|url=http://supremecourtofindia.nic.in/FileServer/2015-03-24_1427183283.pdf}} * {{Cite news|url=https://www.eff.org/deeplinks/2011/06/new-indian-internet-intermediary-regulations-pose|title=New Indian Internet Intermediary Regulations Pose Serious Threats to Net Users’ Freedom of Expression|last=David Rizk|date=10 June 2011|work=[[Electronic Frontier Foundation]]}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cite web|url=http://www.itlaw.in|title=Information Technology Act, 2000}} * {{Cite web|url=http://www.cyberlawhub.com/it-act-2000-with-2008-amendment.php|title=Information Technology Act, 2008}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 1xilfyxdpqp6ybswd7x0w7140j1p1hs 0 126541 1379609 1372924 2026-08-09T12:55:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379609 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Dahlia_x_hybrida.jpg|thumb]] '''ಡೇಲಿಯ''' ('''ಡೇರಾ ಹೂ''') ಆಸ್ಟರೇಸೀ (ಕಂಪಾಸಿóಟೀ) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅಲಂಕಾರ ಸಸ್ಯ. ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಲುಸುಂದರವಾದ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದರಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡಾಲ್ ಎಂಬಾತ 1789ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ. ಇವನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿಯೇ ಈ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಡೇಲಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಡೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಷೋ ಅಥವಾ ಡಬಲ್, ಫ್ಯಾನ್ಸಿ, ಪಾಂಪಾನ್, ಡೆಕೊರೇಟಿವ್, ಡಬಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್, ಸೆಮಿಡಬಲ್ ಅಥವಾ ಆರ್ಟ್, ಕಾಲರೆಟ್, ಸ್ಟಾರ್, ಸಿಂಗಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್, ಸೆಂಚುರಿ, ಟಾಮ್ ತಂಬ್, ಅನಿಮೋನ್ ಫ್ಲವರ್ಡ್, ಆರ್ಕಿಡ್ ಫ್ಲವರ್ಡ್ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಬಗೆಗಳುಂಟು. ==ಬಗೆಗಳು== # ಷೋ ಅಥವಾ ಡಬಲ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವು ಬಲು ಹಿಂದಿನ ಮಾದರಿಯವು. ಹೂಗಳು ಒರಟು ರೀತಿಯವು. ಆಕಾರ ಚಂಡಿನಂತೆ. ಪುಷ್ಪದಳಗಳು ಒಂದೇ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕುಡಿವೆಯಲ್ಲದೆ ಗರಿಯಂತೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. # ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಷೋ ಡೇಲಿಯಗಳಿಗೂ ಇವಕ್ಕೂ ಹೋಲಿಕೆಯುಂಟು. ಆದರೆ ದಳಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದವು. ಅಲ್ಲದೆ ತೆಳುವಾಗಿಯೂ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮೊನಚಾಗಿಯೂ ಪದರಪದರವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಂತೆಯೂ ಇವೆ. # ಪಂಪಾನ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದುವು. ಹೂಗಳು ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಷೋ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಡೇಲಿಯಗಳಂತಿವೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣವು. ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ಗಿಡಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯದೆ ಹರಡಿಕೊಂಡು, ಪೊದೆಯಂತೆ ಬೆಳೆಯುವುವು ಮತ್ತು ಹೂಗಳನ್ನು ಹುಲುಸಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೂ ಮಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೂ ಮಡಿಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಇವು ಬಲು ಉಪಯುಕ್ತ. # ಡೆಕೊರೇಟಿವ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಗಿಡ ನೋಡಲು ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿ ಪಾಂಪಾನ್ ಡೇಲಿಯದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇದು ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು 9"-10" ಅಗಲವೂ ಚಪ್ಪಟೆಯೂ ಆಗಿದ್ದು ನೋಡಲು ಬಲು ಅಂದವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳ ತುದಿ ದುಂಡು ಅಥವಾ ಮೊನಚಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಂಟ್ ಡೆಕೊರೇಟಿವ್ ಡೇಲಿಯ ಎಂಬ ತಳಿಯೊಂದು ಉಂಟು. # ಡಬಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದವು. ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳು ಬಹು ನೀಳವಾಗಿ ಮೊನಚಾಗಿವೆ. # ಸೆಮಿಡಬಲ್ ಅಥವಾ ಆರ್ಟ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳು ಬಲು ಅಗಲವಾಗಿ, ನೋಡಲು ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಣುವುವು. ಹೂವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ್ದು. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ 2-3 ಸಾಲು ಅಗಲವಾದ ತೆಳುವಾದ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ತುದಿಯುಳ್ಳ ದಳಗಳುಂಟು. ಒಳಸಾಲಿನ ದಳಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡು ಹೂವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಬಾಗಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಹೂಗಳು ನೋಡಲು ಪೀಯನೀಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಪೀಯನೀ ಡೇಲಿಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. # ಕಾಲರೆಟ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವು ಪೀಯನೀ ಡೇಲಿಯಗಳಂತೆ ಹೊಸ ಜಾತಿಯವು ಮತ್ತು ಸೆಮಿಡಬಲ್ ರೀತಿಯವು. ಹೂವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಸುತ್ತಲೂ 1-2 ಸಾಲು ಅಗಲವಾದ, ವರ್ಣರಂಜಿತ ದಳಗಳುಂಟು. ಒಳಸಾಲಿನ ದಳಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. # ಸ್ಟಾರ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳು ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂಟು. ದಳಗಳು ನೀಳವಾಗಿಯೂ ಅಗಲವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು ಸುತ್ತಲೂ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. # ಸಿಂಗಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವುಗಳ ದಳಗಳು ಗರಿಗಳಂತೆ ನೀಳವಾಗಿಯೂ ಮೊನಚಾಗಿಯೂ ಇವೆ. # ಸೆಂಚುರಿ ಡೇಲಿಯ : ಹೂ ಬಲು ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳು ಚಿಕ್ಕವು ; ಮುತ್ತು ಜೋಡಿಸಿದಂತೆ ಇವೆ. # ಟಾಮ್ ತಂಬ್ ಅಥವಾ ಪಿಗ್ಮಿ ಡೇಲಿಯ : ಗಿಡ ಸುಮಾರು 1'-1ಳಿ' ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಬೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಡೇಲಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಉಂಟು. ಇವನ್ನು ಮಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ==ಬೆಳೆಸುವುದು== ಡೇಲಿಯನ್ನು ಬೀಜಗಳಿಂದಲೂ ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳಿಂದಲೂ ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದಲೂ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸೀಡ್ ಪ್ಯಾನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕಚಿಕ್ಕಮಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿತ್ತಿದ 5-6 ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಮೊಳೆಯುತ್ತವೆ. 3"-4" ಎತ್ತರದ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಹೂವಿನ ಮಡಿಗಳಿಗೂ ಕುಂಡಕ್ಕೂ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಗಿಡ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ತುದಿ ಚಿವುಟುವುದು, ಗೊಬ್ಬರ ಕೊಡುವುದು, ಗುಳಿ ಕೆದಕುವುದು ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ಗಿಡಗಳು ಹೂಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಬಿಡುವುವಾದರೂ ಹೂಗಳ ಗಾತ್ರ ತಾಯಿಗಿಡದ ಹೂವಿನಷ್ಟು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಂಡತುಂಡಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗಿಡದ ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವ ಕವಲುಗಳು 3"-4" ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ತಾಯಿ ಗಿಡದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ನೀರು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. 20-25 ದಿನಗಳ ಅನಂತರ, ತುಂಡುಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇರುಬಿಟ್ಟು ಚಿಗುರತೊಡಗುವುವು. ಅನಂತರ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಕುಂಡಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಡಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡಿದ ಗಿಡದ ಹೂಗಳು ಎಲ್ಲ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾಯಿಗಿಡದ ಹೂಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುವುವು. ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡಿದ ಗಿಡದ ಹೂಗಳು ಎಲ್ಲ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾಯಿ ಗಿಡದ ಹೂಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುವುವು. ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಗಾತ್ರದ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಜಾತಿಯ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುವ ತಳಿಗಳಿಂದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಡುವುದಕ್ಕೆ 6-8 ದಿವಸಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಮರಳಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು ನೀರು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. 5-6 ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮೊಳಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅನಂತರ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚೂರುಗಳಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಪಕ್ಷ 2-3 ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವಂತೆ, ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೂರುಗಳನ್ನು 12"-14" ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ, ಮೊಳಕೆಯ ಭಾಗ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ನೆಡಲಾಗುವುದು. ನೆಟ್ಟ 7-8 ದಿವಸಗಳ ಬಳಿಕ ಎಲೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವುವು. ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ನೆಡುವ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕುಂಡದ ಅರ್ಧಭಾಗದಷ್ಟು ಗೊಬ್ಬರದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು (ಸಾರ್ವೆ ಗೊಬ್ಬರದ) ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. 2 ಭಾಗ ಕುದುರೆ ಗೊಬ್ಬರ, 2 ಭಾಗ ಕೆಂಪುಮಣ್ಣು, 2 ಭಾಗ ಮರಳು, 2 ಭಾಗ ಎಲೆಗೊಬ್ಬರ, 1 ಭಾಗ ಗೋಡು ಮತ್ತು ¼ ಭಾಗ ಇದ್ದಲಿನ ಪುಡಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೇ ಸಾರ್ವೆ ಗೊಬ್ಬರ. ಗಿಡ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದಂತೆ ಬಿಟ್ಟು ಸಾರ್ವೆ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಮೇಲ್ಪದರವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಹುಚ್ಚೆಳ್ಳು ಮತ್ತು ಹೊಂಗೆ ಹಿಂಡಿಯ ದ್ರವಮಿಶ್ರಣವನ್ನು 4-5 ಸಲ ಹಾಕಲಾಗುವುದು. ಅನಂತರ 40-45ನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಗಿಡಕ್ಕೂ ಸುಮಾರು ಳಿ ಔನ್ಸಿನಷ್ಟು ಯೂರಿಯ ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗೊಬ್ಬರಗಳ ಸಮಭಾಗ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ತುದಿಗಳನ್ನು ಚಿವುಟುತ್ತಿದ್ದು ಗಿಡ 2'-2ಳಿ' ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದಾಗ ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಭಾರಕ್ಕೆ ಬಾಗದಂತೆ ಬಿದಿರಿನ ದಬ್ಬೆಗಳನ್ನು ಗಿಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. 60-65 ದಿವಸಗಳ ಅನಂತರ ಹೂಗಳೂ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅರಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುವು. ಪ್ರತಿಗೊಂಚಲಿಗೂ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹೂಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಗಾತ್ರದವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು 2 ತಿಂಗಳವರೆಗೂ ಗಿಡ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು ಅರಳಿದಂದಿನಿಂದ 12-15 ದಿವಸಗಳವರೆಗೂ ಬಾಡದೆ ಇರುವುವು. ಗಿಡ ಹೂಬಿಡುವುದುನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಮೇಲೆ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕುಂಡಗಳಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಶೀತವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ನೆರಳಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನೆಡುವವರೆಗೂ ಹೂತಿಡಬೇಕು. ಡೇಲಿಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅತಿ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನಾಗಲಿ ಅತಿಚಳಿಯನ್ನಾಗಲಿ ಇದು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರದು. ==ರೋಗಗಳು== ಡೇಲಿಯಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳ ಬೂಷ್ಟು ರೋಗಗಳ ಬಾಧೆಯುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು : # ಏಫಿಡ್ಡುಗಳು : ಇವು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಹುಳುಗಳು ಗಿಡದ ರಸವನ್ನು ಹೀರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಗಿಡದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಕುಂಠಿತವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಡೇಲಿಯ ಶಬಲ (ಮೋಸೆóೀಯಿಕ್) ಎಂಬ ರೋಗಬರುತ್ತದೆ. 50% ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ (1 ಪೌಂಡ್ ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ + 30 ಗ್ಯಾಲನ್ ನೀರು) ಅಥವಾ ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪಿನ ದ್ರಾವಣವನ್ನು (1 ಪೌಂಡ್ ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪಿನಪುಡಿ+2 ಗ್ಯಾಲನ್ ನೀರು), 10 ದಿವಸಗಳಿಗೊಂದಾವರ್ತಿ ಸಿಂಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲವೆ 5% ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ. ಪುಡಿಯನ್ನು ಉದುರಿಸುವುದರಿಂದ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. # ನುಸಿ : ಇವು ಕರಿಯ ಇಲ್ಲವೆ ಮಾಸಲು ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಬಹು ಸಣ್ಣ ಕೀಟಗಳು. ಇವುಗಳ ಮರಿಗಳ ಬಣ್ಣ ಹಳದಿ. ಇವು ಹೂಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಗಿಡಕ್ಕೆ ವೈರಸ್ ವಿಲ್ಟ್ ಎಂಬ ರೋಗ ಬರುತ್ತದಲ್ಲದೆ ಗಿಡ ಇದ್ದಕ್ಕಿದಂತೆ ಬಾಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ. 50% ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ ಅಥವಾ ಫಾಲಿಡಾಲನ್ನು (1mಟ. +1 ಗ್ಯಾಲನ್ ನೀರು) ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. # ರೆಡ್‍ಸ್ಟೈಡರ್ ಮೈಟ್ಸ್ (ಟೆಟ್ರಾನಿಕಸ್ ಟೆಲ್ಯಾರಿಯಸ್) :ಇವು ಮಾಸಲು ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದವು. ಇವುಗಳ ಉದ್ದ 1/60". ಹವಾಗುಣ ಬೆಚ್ಚಗಿರುವ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಹಾವಳಿ ಹೆಚ್ಚು. ಇವು ಎಲೆಗಳ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ರಸವನ್ನು ಹೀರುವುದರಿಂದ ಎಲೆಗಳು ಹಳದಿ ಇಲ್ಲವೆ ಬೂದುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಒಣಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ. 5% ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ. 1% ಪ್ಯಾರಾತಿಯನ್ ಇಲ್ಲವೆ, 5% ಮ್ಯಾಲಾತಿಯನ್ ಪುಡಿಗಳನ್ನು 8 ದಿನಗಳಿಗೊಂದಾವರ್ತಿ ಉದುರಿಸುವುದರಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. # ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್ ತಿಗಣೆಗಳು : ಇವು ಹಸುರುಬಣ್ಣದವು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಉಂಟು. ಇವುಗಳ ಉದ್ದ ¼" ಇವು ಎಲೆ ಮತ್ತು ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 50% ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ. ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. # ತಂತಿಹುಳುಗಳು (ವೈರ್‍ವಮ್ರ್ಸ್) : ಇವು ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಗೆಡ್ಡೆ ನೆಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಪಾತಿಗಳಿಗೆ 5% ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ. ಪುಡಿಯನ್ನು ಉದುರಿಸಬೇಕು. # ಇರುವೆಗಳು : ಇವು ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಏಫಿಡ್ಡುಗಳು ಗಿಡದಿಂದ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಹರಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಗಿಡದ ಬುಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಗ್ಯಾಮಕ್ಸೇನ್ ಅಥವಾ ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ ಪುಡಿಯನ್ನು ಉದುರಿಸುವುದರಿಂದ ಇರುವೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. # ಡೇಲಿಯ ಸ್ಮಟ್ಸ್ : ಎಂಟೆಲೋ ಮಡೇಲಿಯಿ ಎಂಬ ಬೂಷ್ಟು ರೋಗ ಶೀತ ಹವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಮೊದಲು ಎಲೆಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಿತ ಬೂದಿಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅನಂತರ ಚುಕ್ಕಿಗಳು ಮಾಸಲು ಕಂದುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ರಂಧ್ರಗಳು ಉಂಟಾಗುವುವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಗಿಡ ಸಾಯುತ್ತದೆ. 15 ದಿವಸಗಳಿಗೊಂದಾವರ್ತಿ 2-3 ಸಾರಿ ಬೋರ್ಡೋ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ರೋಗವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಬಹುದು. # ಡೇಲಿಯ ಕ್ರೌನ್‍ಗಾಲ್ : ಟ್ಯುಮೆಫೇಸಿಯನ್ಸ್ ಎಂಬ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗಿಡದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಅಣಬೆಗಳು ಬೆಳೆದುಕೊಂಡಿವುದು ಈ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣ. ರೋಗ ಅಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ರೋಗ ತಗುಲಿರುವ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬೇಕು ; ಅಲ್ಲದೆ ರೋಗಪೀಡಿತ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಾರದು. == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{refbegin|30em}} * {{cite web|last1=Bates|first1=Dave|title=The Growing World of Dahlias|url=http://www.dahliaworld.co.uk/|date=2015|ref=harv|access-date=2020-04-05|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224215315/http://www.dahliaworld.co.uk/|url-status=dead}} * {{cite web|title=Linda's Dahlias|url=http://www.lindasdahlias.com/Home_Page.php|accessdate=21 June 2015|date=2015|ref={{harvid|Linda's Dahlias|2015}}|archive-date=21 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621211154/http://www.lindasdahlias.com/Home_Page.php|url-status=dead}} * {{cite web|last1=Dave's Garden|title=Welcome to Dave's Garden!|url=http://davesgarden.com/|publisher=Internet Brands|accessdate=14 June 2015|date=2015|ref=harv}} * {{cite web|title=The National Dahlia Collection|url=http://www.national-dahlia-collection.co.uk/en/the-collection|accessdate=25 June 2015|ref={{harvid|National Dahlia Collection|2015}}|archive-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011131811/http://www.national-dahlia-collection.co.uk/en/the-collection|url-status=dead}} * {{cite web|last1=Culbertson|first1=Tim|title=The Stanford Dahlia Project|url=http://web.stanford.edu/group/dahlia_genetics/index.htm|accessdate=2 July 2015|ref={{harvid|Stanford Dahlia Project|2015}}}} * {{cite web|last1=Fides|title=Fides: Our Roots, Your Success|url=http://www.fides.nl/site|date=2015|accessdate=2 July 2015|ref=harv}} * {{cite web|last1=Dümmen Orange|title=One Mission|url=http://dummenorange.com/|accessdate=2 July 2015|date=2015|ref=harv}} * {{cite web|last1=Dahlinova|title=Welcome at Dahlinova|url=http://dahlinova.com/|accessdate=2 July 2015|date=2008|ref=harv|archive-date=16 ಜುಲೈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716082757/http://dahlinova.com/|url-status=dead}} === ಲೇಖನಗಳು === * {{cite journal|last1=Harshberger|first1=John W.|title=The Native Dahlias of Mexico|journal=Science |series=New Series |date=December 17, 1897|volume=6|issue=155|pages=908–910|ref=harv|jstor=1623914|doi=10.1126/science.6.155.908|pmid=17740849|bibcode=1897Sci.....6..908H|url=https://zenodo.org/record/1448291}} * Sherff, Earl Edward, 1951: Epiphytum, a new section of the genus Dahlia Cav. Bot Leaflets: 4,21 * {{cite journal | last1 = Hansen | first1 = H. V. | year = 2004 | title = Simplified keys to four sections with 34 species in the genus Dahlia (Asteraceae-Coreopsideae) | url = | journal = Nordic Journal of Botany | volume = 24 | issue = 5| pages = 549–553 | doi = 10.1111/j.1756-1051.2004.tb01639.x }} * [https://web.archive.org/web/20140810095901/http://commons.lib.niu.edu/handle/10843/10845 Saar, Dayle Ellyn. A phylogenetic analysis of the genius Dahlia (asteraceae): An interdisciplinary study. Ph D Thesis, Northern Illinois University, 1999] * {{cite journal |author=Whitley GR |title=The medicinal and nutritional properties of Dahlia spp |journal=J Ethnopharmacol |volume=14 |issue=1 |pages=75–82 |date=September 1985 |pmid=3910964 |doi=10.1016/0378-8741(85)90031-5}} * {{cite web|last1=Weland|first1=Gerald|title=The Alpha-Omega of Dahlias|url=http://web.stanford.edu/group/dahlia_genetics/supplemental/the_alpha_and_omega_of_dahlias.pdf|publisher=American Dahlia Society|accessdate=2 July 2015|ref={{harvid|Weland|2015}}}} === ಸಂಘಗಳು === * {{cite web|last1=RHS|title=Royal Horticultural Society|url=https://www.rhs.org.uk/|accessdate=19 June 2015|date=2015|ref=harv}} ** [https://www.rhs.org.uk/advice/profile?PID=592 Dahlia] * {{cite web|title=National Dahlia Society (U.K.)|url=http://www.dahlia-nds.co.uk/index.htm|accessdate=17 June 2015|date=2011|ref={{harvid|NDS|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607195443/http://www.dahlia-nds.co.uk/index.htm|archive-date=7 June 2015|url-status=dead}} ** [http://www.dahlia-nds.co.uk/about_dahlias/Specie_Dahlia.htm Dahlia species; The National Dahlia Society (U.K.)] * {{cite web|title=The American Dahlia Society|url=http://www.dahlia.org/|accessdate=17 June 2015|ref={{harvid|ADS|2015}}}} * {{cite web|title=National Dahlia Society Of New Zealand|url=http://www.nzdahliasociety.50megs.com/|accessdate=17 June 2015|ref={{harvid|NDSNZ|2015}}|archive-date=17 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617081430/http://www.nzdahliasociety.50megs.com/|url-status=dead}} {{refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://wilddahlias.com/Aboutwhilddahlias.html D E Saar. Wild Dahlias]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.national-dahlia-collection.co.uk The United Kingdom National Dahlia Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081018203906/http://www.national-dahlia-collection.co.uk/ |date=2008-10-18 }} * [https://web.archive.org/web/20090828034433/http://www.dahlia.org/index.php?page=dahlia-events-calendar North American Dahlia Shows] * [https://web.archive.org/web/20070614203633/http://www.homegardenguides.com/wiki/Dahlia Dahlia] Flower Care * [http://www.eattheweeds.com/dahlia-pinnata Dahlia Pinnata Eatable Plans] * [http://www.theflowerbulb.com/plants/Dahlia.php Info about care for dahlias] ** [http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Dahlia+rosea&CAN=LATIND ''Dahlia rosea'' at pfaf] ** [http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Dahlia+pinnata&CAN=LATIND ''Dahlia pinnata'' at pfaf] * [https://web.archive.org/web/20080724081108/http://www.dahlia.com/gallery2/ Gallery of Dahlia Images] * [http://apps.rhs.org.uk/planttrials/TrialReports/Dahlia%202008.pdf Hans V. Hansen. Native (wild) Dahlias – taxonomy, historical review, and the derivation of cultivars, in Trial of Dahlia 2008, Final Report. Royal Horticultural Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811212615/http://apps.rhs.org.uk/planttrials/TrialReports/Dahlia%202008.pdf |date=2014-08-11 }} * [https://web.archive.org/web/20160418212045/https://bigbooklet.com/dahlia.html A history of Dahlia, from «Oxford Junior Encyclopedia»] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಡೇಲಿಯ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು]] dgh3f3kquhrrv374dd95nus2ovyx7yv 0 127855 1379637 1353679 2026-08-09T18:16:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379637 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬಾರ್ | image = ಚಿತ್ರ:Pruthvi_Golmal.jpg |caption = ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬಾರ್ | birth_date = ೧೭‌ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೯೮೮ |birth_place = [[ಉಡುಪಿ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | education = ದಂಡತೀರ್ಥ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, [[ಕಾಪು]]<br />ದಂಡತೀರ್ಥ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು, ಕಾಪು<br />ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜು, [[ಉಡುಪಿ]]<br />ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು, [[ಮಂಗಳೂರು]]. | occupation = ಆರ್.ಜೆ, ವಿ.ಜೆ, ಮಾಡೆಲ್,ನೃತ್ಯಗಾರ, ನಟ. | known for = |other names = ನಾಗರಾಜ್ ಅಂಬಾರ್ |parents = ವೀರಪ್ಪ ಅಂಬಾರ್ (ತಂದೆ), ಸುಜಾತ ಅಂಬಾರ್ (ತಾಯಿ)<ref>{{cite web |last1=D |first1=Deepa L. |title=PRUTHVI AMBER |url=https://www.tulucinema.com/realistic-actor-pruthvi-amber/ |accessdate=23 May 2020 |date=29 August 2016}}</ref> | years_active = | spouse = ಪಾರುಲ್ ಶುಕ್ಲ }} '''ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬಾರ್''' ಇವರು [[ಭಾರತೀಯ]] ನಟ. ಇವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ತುಳು]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೊ ಜಾಕಿಯಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಬರ್ಕೆ'' ಎಂಬ ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಎರಡನೆಯ ಚಿತ್ರ ಬ್ಲಾಕ್ ಬಸ್ಟರ್ ''ಪಿಲಿಬೈಲ್ ಯಮುನಕ್ಕ'', ಇದನ್ನು ಕೆ. ಸೂರಜ್ ಶೆಟ್ಟಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ "ದಿಯಾ"ದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಧಾರವಾಹಿ "ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲಿ"ಯಲ್ಲಿ 'ನೀಲ್' ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ''ಪಿಲಿಬೈಲ್ ಯಮುನಕ್ಕ'',''ಪಮ್ಮಣ್ಣೆ ದಿ ಗ್ರೇಟ್''<ref>{{cite news |title=Pruthvi Ambar in Pammanne the Great tulu movie |url=http://m.varthabharati.in/article/2018_08_24/149767 |accessdate=29 May 2020 |work=Varthabharati}}</ref>, ''ಗೋಲ್ ಮಾಲ್'', ''2 ಎಕ್ರೆ'', ''ಇಂಗ್ಲಿಷ್'', ''ಆಟಿಡೊಂಜಿ ದಿನ''<ref>{{cite news |title=‘ಆಟಿಡೊಂಜಿ ದಿನ’ ತುಳು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿ |url=https://kannada.asianetnews.com/karnataka-districts/aatidonji-dina-tulu-movie-to-be-released-on-6th-december-q1ywf1 |accessdate=29 May 2020 |work=Asianet News Network Pvt Ltd |language=kn}}</ref>, ''ಎನ್ನ'', ''ಕುದುಕನ ಮದಿಮೆ'' ಎಂಬ ತುಳು ಹಾಗೂ ''ರಾಜರು'', ''ಡಿ.ಕೆ ಬೋಸ್'', ''ದಿಯಾ'' ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಜನನ,ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ== ಪೃಥ್ವಿ ಇವರು ೧೭ ನೇ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೮ ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತುಳು ಮಾತನಾಡುವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಉಡುಪಿಯ ಕಾಪುವಿನ ದಂಡತೀರ್ಥ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಕಾಪುವಿನ ದಂಡತಿರ್ಥ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಉಡುಪಿಯ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಎಂ ಪದವಿ ಪಡೆದು, ಮಾಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆಯಲು ಮಂಗಳೂರಿನ ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು ಸೇರಿದರು.<ref>{{cite web |title=Pruthvi Ambar: Age, Wiki, Biography {{!}} FilmiFeed |url=https://www.filmifeed.com/celebrity/pruthvi-ambar/ |website=www.filmifeed.com |accessdate=28 May 2020 |archive-date=3 ಜೂನ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603120951/https://www.filmifeed.com/celebrity/pruthvi-ambar/ |url-status=dead }}</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಇವರು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆರ್.ಜೆ. ಆಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |title=NK TV: Pruthvi Amber is Mangaluru's new sensation |url=https://www.newskarnataka.com/features/nk-tv-pruthvi-amber-is-mangalurus-new-sensation |accessdate=28 May 2020 |work=NewsKarnataka |language=en |archive-date=3 ಜೂನ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603120949/https://www.newskarnataka.com/features/nk-tv-pruthvi-amber-is-mangalurus-new-sensation |url-status=dead }}</ref> ಇವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಇವರು ಹಲವಾರು ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು [[ಉಡುಪಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಂಗಳೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಆರ್.ಜೆ. ಇವರು ಆರ್.ಜೆ. ನಾಗರಾಜ್ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ''ಬರ್ಕೆ'' ಎಂಬ [[ತುಳು]] ಸಿನಿಮಾದ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಿಸಿದರು. ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಇವರು ಕೆ.ಸೂರಜ್ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ಎರಡನೇ ತುಳು ಚಿತ್ರ ''ಪಿಲಿಬೈಲ್ ಯಮುನಕ್ಕ'' ದಲ್ಲಿ ಸೋನಲ್ ಮೊಂಟಿರೊ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಬ್ಲಾಕ್ ಬಸ್ಟರ್ ಹಿಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ತುಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಿತು. ನಂತರ ಇವರು ಹಲವಾರು ತುಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬಾರ್ ತಮ್ಮ ಗೆಳತಿ ಪಾರುಲ್ ಶುಕ್ಲಾ ಅವರನ್ನು ೨೦೧೯ ರ ನವೆಂಬರ್ ೩ ರಂದು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{cite web |last1=Pathur |first1=Shashikara |title=ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬಾರ್ ಬಾಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮ ಪಯಣದ ಆರಂಭ |url=https://kannada.filmibeat.com/interview/kannada-actor-pruthvi-ambaar-marraige-with-parul-shukla-039812.html |website=https://kannada.filmibeat.com |accessdate=29 May 2020 |language=kn |date=3 November 2019}}</ref> ==ಧಾರಾವಾಹಿ/ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ== ===ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು=== {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" |- ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" |ತಲೆಬರಹ ! scope="col" |ಪಾತ್ರ ! scope="col" |ಉಲ್ಲೇಖ |- |rowspan="1"|೨೦೦೮ ||ರಾಧಾ ಕಲ್ಯಾಣ||ಶೀಲಂ |<ref>{{cite web |last1=D |first1=Deepa L. |title=ರಾಧಾ ಕಲ್ಯಾಣ ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬರ್ |url=https://www.tulucinema.com/realistic-actor-pruthvi-amber/ |accessdate=28 May 2020 |date=29 August 2016}}</ref> |- |rowspan="1"|೨೦೧೫ ||ಲವ್ ಲವಿಕೆ||ಮನು | |- |rowspan="1"| ೨೦೧೪||ಸಾಗರ ಸಂಗಮ||ಸಂಜು | |- |rowspan="1"| ೨೦೨೦||ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲಿ||ನೀಲ್ |<ref>{{cite news |title='ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲಿ' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ 'ದಿಯಾ' ಸಿನಿಮಾದ ನಟ ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬರ್! |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/jothe-jotheyali-30-march-2020-written-update-neel-fame-actor-pruthvi-ambar-quit-serial/articleshow/74873472.cms |accessdate=28 May 2020 |work=Vijaya Karnataka |language=kn}}</ref> |} ===ಅಭಿನಯಿಸಿದ ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" |- ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" |ತಲೆಬರಹ ! scope="col" |ಪಾತ್ರ ! scope="col" |ಉಲ್ಲೇಖ |- |rowspan="1"| ೨೦೧೪||ಬರ್ಕೆ||||<ref>{{cite web |last1=D |first1=Deepa L. |title=PRUTHVI AMBER |url=https://www.tulucinema.com/realistic-actor-pruthvi-amber/ |accessdate=29 May 2020 |date=29 August 2016}}</ref> |- |rowspan="1"| ೨೦೧೬||ಪಿಲಿಬೈಲ್ ಯಮುನಕ್ಕ||||<ref>{{cite news |title=ತುಳು ಚಿತ್ರ ರಂಗದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಬರೆದ 'ಪಿಲಿಬೈಲ್ ಯಮುನಕ್ಕ' |url=https://kannada.filmibeat.com/news/pilibail-yamunakka-filled-new-record-in-tulu-film-industry-023264.html |accessdate=28 May 2020 |work=https://kannada.filmibeat.com |date=24 December 2016 |language=kn}}</ref><ref>{{cite news |title=ಭರಪೂರ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊರತೆ ಇಲ್ಲದ ’ಪಿಲಿಬೈಲ್ ಯಮುನಕ್ಕ’ ಅರುಣಾ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ವಾರಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆ |url=https://puttur.suddinews.com/archives/285858 |accessdate=28 May 2020 |work=ಸುದ್ದಿ ಪುತ್ತೂರು |archive-date=3 ಜೂನ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603120947/https://puttur.suddinews.com/archives/285858 |url-status=dead }}</ref> |- |rowspan="1"| ೨೦೧೮||ಪಮ್ಮಣ್ಣೆ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ||||<ref>{{cite news |title=​ಆ. 24: 'ಪಮ್ಮಣ್ಣೆ ದಿ ಗ್ರೇಟ್' ಬಿಡುಗಡೆ - Varthabharathi |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/varthabharathi-epaper-varthabh/aa+24+pammanne+di+gret+bidugade-newsid-95045325 |accessdate=29 May 2020 |work=Dailyhunt |language=en |archive-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813000330/https://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/varthabharathi-epaper-varthabh/aa+24+pammanne+di+gret+bidugade-newsid-95045325 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=ಪಮ್ಮಣೆ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಸಿನಿಮಾ ಬಿಡುಗಡೆ: ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತ 14 ಟಾಕೀಸ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ - BUNTS NEWS WORLD |url=https://www.buntsnews.com/2018/08/pammanne-tulu-cinema.html |accessdate=29 May 2020 |work=www.buntsnews.com }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |rowspan="3"|೨೦೧೯ ||ಗೋಲ್ಮಾಲ್||||<ref>https://www.youtube.com/watch?v=MePoPzlgW04</ref><ref>{{cite web |last1=Cinema |first1=Tulu |title="Golmaal" Tulu Movie Review |url=https://www.tulucinema.com/golmaal-tulu-movie-review/ |accessdate=29 May 2020 |date=19 April 2019}}</ref> |- | ಆಟಿಡೊಂಜಿ ದಿನ|| ||<ref>{{cite news |title='ದಿಯಾ' ಸಿನಿಮಾ ಹೀರೋ ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬರ್‌ ಕೈಹಿಡಿದ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬೆಡಗಿ! ಇವರದ್ದು 10 ವರ್ಷಗಳ ಲವ್‌ಸ್ಟೋರಿ! |url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/dia-kannada-movie-hero-pruthvi-ambar-marriage-with-parul-shukla/articleshow/74900526.cms |accessdate=29 May 2020 |work=Vijaya Karnataka |language=kn}}</ref><ref>{{cite news |title=`ಆಟಿಡೊಂಜಿ ದಿನ' ತುಳು ಸಿನೆಮಾ ಅಕ್ಟೋಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ತೆರೆಗೆ |url=http://canaranews.com/kannada/6439 |accessdate=29 May 2020 |work=canaranews.com}}</ref> |- |ಇಂಗ್ಲಿಷ್ || || <ref>{{cite web |title=Pruthvi Ambar in English titled movie |url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=669540 |website=www.daijiworld.com |accessdate=29 May 2020}}</ref> |- |rowspan="3"|೨೦೨೦ ||ಕುದ್ಕನ‌ ಮದ್ಮೆ||||<ref>{{cite news |title='ಕುದ್ಕನ ಮದ್ಮೆ' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್‌ |url=https://citizenlive.news/cinima/best-response-to-kudukana-madime-tulu-movie/ |accessdate=29 May 2020 |work=CitizenLive News |date=4 January 2020 |archive-date=3 ಜೂನ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603120951/https://citizenlive.news/cinima/best-response-to-kudukana-madime-tulu-movie/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=​‘ಕುದ್ಕನ ಮದ್ಮೆ’ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬರ್ |url=http://www.varthabharati.in/article/karavali/226389 |accessdate=29 May 2020 |work=Vartha Bharati- ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ |language=en}}</ref> |- | ಎನ್ನ || || <ref>{{cite web |title=ಎನ್ನ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿ |url=https://www.gloriousangelore.com/more/news-events/news-events1/106-yenna-feb14-release |accessdate=29 May 2020 |archive-date=3 ಜೂನ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603120950/https://www.gloriousangelore.com/more/news-events/news-events1/106-yenna-feb14-release |url-status=dead }}</ref> |- | ರಡ್ಡ್ ಎಕ್ರೆ || || <ref>{{cite news |last1=Kapikad |first1=Sathish |title=`ರಡ್ಡ್ ಎಕ್ರೆ’ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬರ್ |url=https://www.kannadigaworld.com/news/topnews/411971.html |accessdate=29 May 2020 |work=KANNADIGA WORLD}}</ref> |- |rowspan="1"| ||VIP'S ಲಾಸ್ಟ್ ಬೆಂಚ್||||<ref>{{cite web |last1=Cinema |first1=Tulu |title=Young talents to make youth based Tulu film “Last Bench” |url=https://www.tulucinema.com/young-guns-to-make-tulu-film-last-bench/ |accessdate=29 May 2020 |date=27 December 2017}}</ref> |} ===ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable" |+Key | style="background:#ffc;" |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" |ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" |ಪಾತ್ರ !Notes ! scope="col" |ಉಲ್ಲೇಖ |- | rowspan="1" |೨೦೧೬ |ಕರ್ವ |Unknown | |<ref>{{Cite web|date=4 December 2018|title=ಪ್ರಯೋಗಮುಖಿ ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬರ್‌|url=https://www.prajavani.net/entertainment/cinema/prutvi-ambar-591665.html|access-date=29 May 2020|website=Prajavani|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" |2017 |''ರಾಜರು'' |Unknown | |<ref>{{Cite web|date=8 December 2016|title=ಕೋಸ್ಟಲ್ ವುಡ್ ನ ಸಕಲಕಲಾವಲ್ಲಭ...|url=http://www.newskannada.com/entertainment/46166|access-date=29 May 2020|website=NewsKannada|archive-date=3 ಜೂನ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603062007/https://newskannada.com/entertainment/46166|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="1" |2019 |''DK Boss'' |Unknown | |<ref>{{Cite web|date=13 December 2019|title=ಕನ್ನಡ-ತುಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸಕಲಕಲಾವಲ್ಲಭ ನಮ್ಮ ಈ ಕೀರ್ತನ್ ಭಂಡಾರಿ|url=https://kalpa.news/this-is-keerthan-bhandari-the-director-of-kannada-tulu-film-industry-special-article-by-swathi-suraj/|access-date=29 May 2020|website=Kalpa.news}}</ref> |- | rowspan="1" |೨೦೨೦ |''[[Dia (film)|Dia]]'' |ಆದಿ |Debut as Lead |<ref>{{Cite web|title=Mangaluru: Tulu actor Pruthvi Ambar starrer Kannada movie 'Diya' to release on Feb 7|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=669540|access-date=28 May 2020|website=www.daijiworld.com}}</ref> |- | rowspan="3" |೨೦೨೧ | style="background:#ffc;" |''Life Is Beautiful'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |Filming | <ref>{{Cite web|title=Pruthvi Ambaar next film 'Life is Beautiful' to begin shooting in September - The New Indian Express|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/aug/25/pruthvi-ambaar-next-film-life-is-beautiful-to-begin-shooting-in-september-2187690.amp|access-date=2020-10-09|website=www.newindianexpress.com}}</ref> |- | style="background:#ffc;" |''Sugarless''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |Filming | <ref>{{Cite web|title=Pruthvi Ambaar on board 'Sugarless' - The New Indian Express|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/aug/18/pruthvi-ambaar-on-board-sugarless-2184676.amp|access-date=2020-10-09|website=www.newindianexpress.com}}</ref> |- | style="background:#ffc;" |''For Regn''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |Filming |<ref>{{Cite web|title=Milana Nagaraj to star opposite Pruthvi Ambaar in new film, For Regn - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/milana-nagaraj-to-star-opposite-pruthvi-ambaar-in-new-film-for-regn/articleshow/78555233.cms|access-date=2020-10-09|website=The Times of India|language=en}}</ref> |} ==ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== {| class=wikitable ! ಸಿನಿಮಾ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! ಉಲ್ಲೇಖ |- |rowspan=1|''[[:en:Dia (film)|ದಿಯಾ]]'' |rowspan=1|ಚಂದನವನ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಪುರುಷ) | {{nom}} |rowspan=4|<ref>{{cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/chandanavana-film-critics-academy-2020-dia-popcorn-monkey-tiger-gentleman-walk-away-maximum-833452|title=Winners: Chandanavana Film Critics Academy 2020: Dia, Popcorn Monkey Tiger, Gentleman Walk Away with Maximum Honours|newspaper=ibtimes|date=23 February 2021}}</ref> |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ನಟನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] 8eo12w5f1reucnufifc149mnli91ood 0 129281 1379661 1375875 2026-08-10T01:58:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379661 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues| {{original research|date=ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫}} {{tone|date=ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫}} {{More citations needed|date=ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫}} {{COI}} }} {{Infobox writer | name = ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ | image = ಚಿತ್ರ:ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ.png | alt = ಪ್ರೊ. ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ, | caption = ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ | birth_name = ಭಾಲಚಂದ್ರ | birth_date = {{Birth date|1939|11|22}} | birth_place = [[ಬೀದರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ರಾಜೇಶ್ವರ]] ಗ್ರಾಮ | death_date = {{Death date and age|2022|12|18|1939|11|22}} | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬಿ.ಎ; ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎಮ್.ಎ; ಪದವಿಗಳು | occupation = ಹಿಂದಿ ಭಾಷಾ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ | known_for = ಕತೆ, ಕವನ, ಲೇಖನ, ನಾಟಕ,ಲಲಿತ ಪ್ರಬಂಧ, ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಅನುವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ | spouse =ಪುಷ್ಪ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ | website = }} '''ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ''' (೨೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೩೯ -೧೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨)<ref>{{cite web |title=ಪ್ರೊ. ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ |url=http://kanaja.in/?tribe_events=%e0%b2%aa%e0%b3%8d%e0%b2%b0%e0%b3%8a-%e0%b2%ad%e0%b2%be%e0%b2%b2%e0%b2%9a%e0%b2%82%e0%b2%a6%e0%b3%8d%e0%b2%b0-%e0%b2%9c%e0%b2%af%e0%b2%b6%e0%b3%86%e0%b2%9f%e0%b3%8d%e0%b2%9f%e0%b2%bf |website=ಕಣಜ |publisher=Birthday/ಪ್ರೊ. ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ |access-date=2020-06-30 |archive-date=2020-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703123030/http://kanaja.in/?tribe_events=%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%8A-%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0-%E0%B2%9C%E0%B2%AF%E0%B2%B6%E0%B3%86%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF |url-status=dead }}</ref> ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಖ್ಯಾತ ಸಾಹಿತಿ ಅನುವಾದಕರು. ಕತೆ, ಕವನ, ಲೇಖನ, ನಾಟಕ, ಲಲಿತ ಪ್ರಬಂಧ, ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಅನುವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕಾರದ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿ ಸುಮಾರು ಎಂಬತ್ತರಷ್ಟು ಮೌಲಿಕ ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ==ಜನನ, ಜೀವನ== ಇವರು [[ಬೀದರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ರಾಜೇಶ್ವರ]] ಗ್ರಾಮದ ಭೀಮಣ್ಣಾ ಮತ್ತು ಜಯಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ದಿನಾಂಕ ನವೆಂಬರ್, ೨೨, ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=ಪ್ರೊ. ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ – ಕಣಜ |url=https://kanaja.karnataka.gov.in/event/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%8A-%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0-%E0%B2%9C%E0%B2%AF%E0%B2%B6%E0%B3%86%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF/ |website=kanaja.karnataka.gov.in |access-date=21 November 2025}}</ref> ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ.ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಧರರಾದ ಇವರು 1965 ರಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿ ಭಾಷಾ ಸಹ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿ, 1997 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದಾರು. ==ಮೌಲಿಕ ಕೃತಿಗಳು (ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ)== {| class="wikitable" |+ !ಸಂ !ಶೀಷಿಕೆ !ಪ್ರಕಶಕರು !ವರ್ಷ |- |೧ |ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ ಕೈಪಿಡಿ (ಪರಿಷ್ಕೃತ 2ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ) |ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರಕಾಶನ, ಗುಲಬರ್ಗಾ |2005 |- |೨ |ಲೀಲಾವತಾರೀ ವೀರಭದ್ರ |ಜಯಶಿರೀಷ ಪ್ರಕಾಶನ, ರಾಜೇಶ್ವರ |1973 |- |೩ |ಕೋಡ್ಗಲ್ಲಿನ ಕೂಗು |ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರಕಾಶನ, ಗುಲಬರ್ಗಾ | |- |೪ |ಮಿರ್ಚಿಬಾಬಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಕತೆಗಳು |ಬಸವ ಪ್ರಕಾಶನ, ಗುಲಬರ್ಗಾ |1991 |- |೫ |ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ, ವಿ. ಸ. ಖಾಂಡೇಕರ |ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಬೆಂಗಳೂರು |1993/1994 |- |೬ |विभूतियाँ |बसव प्रकाशन, गुलबर्गा |1984/1991 |- |೭ |ಯುಗಾಂತ (ನಾಟಕ) 3 ನೆಯ ಪರಿಷ್ಕೃತ |ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರಕಾಶನ. |2003 |- |೮ |ನಮ್ಮ ಮನೆ (ಲಲಿತ ಪ್ರಬಂಧಗಳು) |ಮೇಲಿನಂತೆ ಪರಿಷ್ಕೃತ |2002/2013 |- |೯ |ಚಿಂತನ ಮಂಥನ (ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳು) |ಮೇಲಿನಂತೆ |2003 |- |೧೦ |ಭಗತಸಿಂಗ (ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ) |ಮೇಲಿನಂತೆ |2004 |- |೧೧ |ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ |ಮೇಲಿನಂತೆ |2005 |- |೧೨ |ಡಾ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿಗಳು |ಮೇಲಿನಂತೆ |2005 |- |೧೩ |ಹರಳಯ್ಯ |ಮೇಲಿನಂತೆ |2005/2015 |- |೧೪ |ಹೈದರಾಬಾದ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿ |ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು |2006 |- |೧೫ |ಕಬೀರದಾಸರು |ಶ್ರೀ ಕೊತ್ತಲಬಸವೇಶ್ವರ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿ, ಸೇಡಂ |2006 |- |೧೬ |ಪಂ. ಶಿವಚಂದ್ರ ಜೀ |ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರ. ಕಲಬುರಗಿ |2006 |- |೧೭ |ಮಹಾಪ್ರಸಾದಿ ಕಕ್ಕಯ್ಯ |ಹಿರೇಮಠ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಭಾಲಕಿ |2010 |- |೧೮ |ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ |ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು |2010 |- |೧೯ |ಆನು ದೇವಾ ಒಳಗಣವನು |ಬರಹ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ ಹೌಸ, ಬೆಂಗಳೂರು |2011 |- |೨೦ |ಅಮ್ಮಾವ್ರ ಗಂಡ |ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರಕಾಶನ |2011 |- |೨೧ |ಶರಣ ಚಿಂತನೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ |ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು |2012 |- |೨೨ |ಸಂತ ಕಬೀರದಾಸರು |ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರಶಾಶನ |2012 |- |೨೩ |ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾವರಣ |ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶರಣ ಸಾ. ಪ. ಬೆಂಗಳೂರು |2013 |- |೨೪ |ಚುರುಕು ಚಟಾಕಿ |ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರಕಾಶನ |2013 |- |೨೫ |ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು ಲೋಹಿಯಾ |ಶ್ರೀ ಮುರುಘಾಮಠ, ಧಾರವಾಡ |2015 |- |೨೬ |ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು ತುಲಸಿದಾಸ |ಮೇಲಿನಂತೆ |2014 |- |೨೭ |अष्टावरण की वैज्ञानिकता |बसव-भारती हिंदी प्रतिष्ठान, भालकी |2014 |- |೨೮ |ಅಮುಗಿದೇವಯ್ಯ |ಬಸವ ಧರ್ಮ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆ, ಭಾಲಕಿ |2014 |- |೨೯ |ಮೇದಾರ ಕೇತಯ್ಯ |ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರ. ಕಲಬುರಗಿ |2014 |- |೩೦ |ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಣತಂತ್ರ |ಮೇಲಿನಂತೆ |2015 |- |೩೧ |ಶರಣಾಲೋಕ |ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು |2015 |- |೩೨ |ಶರಣು ಶರಣಾರ್ಥಿ - 1 ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪುಟ ಒಂದು |ಬಸವ ಪ್ರಕಾಶನ - ಪುಸ್ತಕ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಕಲಬುರ್ಗಿ - 1 |2015 ಮೇ-1 |- |೩೩ |ಶರಣು ಶರಣಾರ್ಥಿ - 2 ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪುಟ – ಎರಡು |ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಬುಕ್ ಡಿಪೋ ಕಲಬುರ್ಗಿ |2015 |- |೩೪ |ಸೃಜನ  - ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪುಟ – 3   |ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರಕಾಶನ |2016 |- |೩೫ |शरण आंदोलन |बसव भारती हिन्दी प्रतिष्ठान, हिरेमठ, भालकी |2016 |- |೩೬ |ಡೋಹರ ಕಕ್ಕಯ್ಯ |ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕಲಬುರಗಿ |2016 |- |೩೭ |ಸಂಕೀರ್ಣ  -  ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪುಟ – 4 |ಮೇಲಿನಂತೆ |2017 |- |೩೮ |ಶರಣಿ ಸತ್ಯಕ್ಕ (ಎರಡನೆಯ ಪರಿಷ್ಕೃತ) |ವಚನ ವಿವಿ ಅನುಭವಮಂಟಪ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ |2017 |- |೩೯ |ಅಪರಿಮಿತದ ಕತ್ತಲೆಯೊಳಗೆ ವಿಪರೀತದ ಬೆಳಕು |ಶ್ರೀ ಬಾಲಲೀಲಾ ಮಹಾಂತ ಶಿವಯೋಗಿಶ್ವರ ಗ್ರಂಥ ಮಾಲೆ, ಮುರುಘಾಮಠ, ಧಾರವಾಡ |2018 |- |೪೦ |ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಿ(ಹಿಂದಿಯಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು) ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪುಟ – 5 |ಬಸವ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕಲಬುರಗಿ |2018 |- |೪೧ |ಪೂರ್ವೋತ್ತರ ಪರಿಣಯ |ಮೇಲಿನಂತೆ |2018 |- |೪೨ |ಬಾಚಿಕಾಯಕದ ಬಸವಯ್ಯ |ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ವಚನ ವಿ.ವಿ. ಅನುಭವಮಂಟಪ, ಬ.ಕಲ್ಯಾಣ |2019 |- |೪೩ |ಶರಣು ಶರಣಾರ್ಥಿ-3, ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪುಟ – 6 |ಬಸವ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕಲಬುರಗಿ |2019 |} ==ಅನುವಾದ ಕೃತಿಗಳು (ಕನ್ನಡದಿಂದ ಹಿಂದಿಗೆ)== {| class="wikitable" |+ !ಸಂ !ಶೀಷಿಕೆ !ಮೂಲ ಲೆಖಕರು !ಪ್ರಕಶಕರು !ವರ್ಷ |- |೪೪        |ಜೇಡರ ದಾಸಿಮಯ್ಯಾ ಕೇ ವಚನ | |ವೀರಶೈವ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥಾ, ಗದಗ |1979 |- |೪೫    |ಭಾರತೀಪುರ |ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ |ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಕಾಶನ, ಹೊಸದಿಲ್ಲಿ |1979/1995 |- |೪೬       |ಅವಸ್ಥಾ |ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ |ಮೇಲಿನಂತೆ |1980/1993/1995 |- |೪೭       |ದುಖಭರಾ ರಾಗ |ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಆಲನಹಳ್ಳಿ |ಮೇಲಿನಂತೆ |1980 |- |೪೮       |ಉದ್ಭವ |ಬಿ.ವಿ. ವೈಕುಂಠರಾಜು |ವಾಣಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಹೊಸದಿಲ್ಲಿ | |- |೪೯       |ಮರ್ದಮಾನೆ |ವೀಣಾ ಶಾಂತೇಶ್ವರ |ಸಂಗಮ ಪ್ರಕಾಶನ, ಅಲಹಾಬಾದ |1989 |- |೫೦       |ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸಾ |ತೀ. ನಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ |ಶಬ್ದಕಾರ, ಹೊಸದಿಲ್ಲೀ |1992 |- |೫೧       |ಛೋರ |ಎಸ್. ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪಾ |ಮೇಲಿನಂತೆ |1992 |- |೫೨       |ಜಿಜ್ಞಾಸಾ |ಎಸ್. ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪಾ |ಮೇಲಿನಂತೆ |1994 |- |೫೩     |ಮೋಡ್ |ವೀಣಾ ಶಾಂತೇಶ್ವರ |ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರಕಾಶನ, (ಕಾದಂಬರಿ) ಹೊಸದಿಲ್ಲಿ |1994 |- |೫೪      |ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ |ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕ |ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿ.ವಿ. ಧಾರವಾಡ |1996 |- |೫೫     |ವಚನ - ಆಯ್ದ 300 ವಚನಗಳು | |ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಬೆಂಗಳೂರು |1998 |- |೫೬     |ಸುಲ್ತಾನ ಟೀಪೂ |ಶಿವಪ್ರಕಾಶ ಎಚ್ ಎಸ್ |ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಬೆಂಗಳೂರು |1999 |- |೫೭     |ಜೇಡರ ದಾಸಿಮಯ್ಯ |ವಿ.ಜಿ. ಪೂಜಾರ |ಬಸವ ಸಮಿತಿ, ಬೆಂಗಳೂರು |2005 |- |೫೮     |ಕಾವ್ಯಾರ್ಥ ಚಿಂತನ |ಡಾ. ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ |ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಹೊಸದಿಲ್ಲಿ |2007 |- |೫೯   |ಮ.ಬಸವೇಶ್ವರ ಔರ ಡಾ.ಅಂಬೇಡಕರ |ಜವರೇಗೌಡ ದೇ. |ಬಸವ-ಭಾರತೀ ಹಿಂದೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಭಾಲಕಿ |2010 |- |೬೦     |ಅಸ್ಮಿತಾ ಕೀ ಖೋಜ |ಮೂಡ್ನನಾಕೂಡ |ಮೇಲಿನಂತೆ |2010 |- |೬೧    |ಜಿಂದಗಾನಿ |ಗೀತಾ ನಾಗಭೂಷಣ |ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ           |2016 |- |೬೨     |ಕನಕದಾಸ |ಡಾ. ನಾಗರತ್ನ ಟಿ. ಎನ್. |ಮೇಲಿನಂತೆ |2013 |- |೬೩    |ಉದಯರವಿ |ಜಿ. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯ |ರಾಜಕಮಲ ಪ್ರಕಾಶನ, ಹೊಸದಿಲ್ಲಿ |2012 |- |೬೪     |ರಾಜ್ಯಪಾಲ |ಜಿ. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯ |ಮೇಲಿನಂತೆ |2012 |- |೬೫ |ರಾಮಧಾನ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ |ಕನಕದಾಸರು |ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಹೊಸದಿಲ್ಲಿ |2014 |- |೬೬    |ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಔರ ಪ್ರತಿಗಾಮಿತಾ |ಭಗವಾನ್ ಕೆ. ಎಸ್.   |ರಾಜಕಮಲ ಪ್ರಕಾಶನ, ಹೊಸದಿಲ್ಲಿ |2017 |- |೬೭ |ನಲಚರಿತ್ರ |ಕನಕದಾಸ |ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕನಕದಾಸ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು | |- |೬೮    |ಜ್ಞಾನ ಜ್ಯೋತಿ  |ಬಿ. ಕೆ. ರತ್ನಾ |ಬ್ರಹ್ಮಕುಮಾರಿ ಈಶ್ವರೀಯ ವಿವಿ | |- |೬೯    |ಪಂಚಾಚಾರ್ಯೋಂ ಕಾ ಅಸಲೀ ರೂಪ | |ಭಾಲಕೀ ಮಠ |2008 |- |೭೦   |ಕನ್ನಡ ಕೀ ಯಾದಗಾರ ಕಹಾನಿಯಾಂ   |ಬೇರೆಬೇರೆ ಕನ್ನಡ ಕಥೆಗಳ ಹಿಂದೀ ಅನುವಾದ |ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರಕಾಶನ ಕಲಬುರಗಿ |2016 |- |೭೧    |ಸಮೀಕ್ಷಾ ಕಾ ಪೂರ್ವ ಔರ ಪಶ್ಚಿಮ |ಡಾ. ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ |ಮೇಲಿನಂತೆ |2016 |- |೭೨ |ವಚನ ಜ್ಞಾನ ಸಂಹಿತಾ |ಡಾ. ಪಿ. ಜಿ. ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರ 'ವಚನಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾರ' ಅನುವಾದ |ಬಸವಭಾರತಿ ಹಿಂದೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಹಿರೇಮಠ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಭಾಲಕಿ |2019 |} ==ಅನುವಾದ ಕೃತಿಗಳು (ಹಿಂದಿಯಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ)== {| class="wikitable" |+ !ಸಂ !ಶೀಷಿಕೆ !ಮೂಲ ಲೆಖಕರು !ಪ್ರಕಶಕರು !ವರ್ಷ |- |೭೩        |ಕಾಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಾಪಾನಿ |ನಿರ್ಮಲ ವರ್ಮಾ |ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಹೊಸದಿಲ್ಲಿ |2000 |- |೭೪       |ಮಹಾದೇವಿ ವರ್ಮಾ | |ಮೇಲಿನಂತೆ |ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ |- |೭೫       |ಅಮೃತಲಾಲ ನಾಗರ | |ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಹೊಸದಿಲ್ಲಿ |ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ |} ==ಅನುವಾದ ಕೃತಿಗಳು (ಮರಾಠಿಯಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ)== {| class="wikitable" |+ !ಸಂ !ಶೀಷಿಕೆ !ಮೂಲ ಲೆಖಕರು !ಪ್ರಕಶಕರು !ವರ್ಷ |- |೭೬        |ಭಾವಬಂಧನ |ಪ್ರಭಾಕರ ಅತ್ರೆ |ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ಕುವೆಂಪು ಭಾಷಾ ಭಾರತಿಯಿಂದ |೧೯೮೬ ಶೀಘ್ರ ಪ್ರಕಟ |} ==ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು== ===ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಳ್ಳಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕಾಗಿ 2002 ರಲ್ಲಿ "ಬೆಳ್ಳಿಸಿದ್ಧ" ಮಾಲಿಕೆಗಾಗಿ=== {| class="wikitable" |+ !ಸಂ !ಶೀಷಿಕೆ !ಲೆಖಕರು |- |೧        |ನೆಲ-ಮುಗಿಲು |ರೇವಣಸಿದ್ಧಯ್ಯಾ ರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ ಮಠ |- |೨ |ಕಾಗೆ ಮುಟ್ಟಿತು |ಗೀತಾ ನಾಗಭೂಷಣ |- |೩ |ಏಳೂರ ಸರಪಂಚ |ಶಿವಕುಮಾರ ನಾಗವಾರ |- |೪ |ಯಾಜ್ಞಸೇನಿಯ ಆತ್ಮಕಥನ |ಜಯದೇವಿ ಗಾಯಕವಾಡ |- |೫ |ಸಂಗಣಕ ಸಂಗಾತಿ |ಸರ್ವಮಂಗಳಾ |- |೬ |ನಮ್ಮ ಮನೆ |ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ |- |೭ |ದಾಸ ದರ್ಶನ |ಡಾ. ಸ್ವಾಮಿರಾವ ಕುಲಕರ್ಣಿ |- |೮ |ಕಡಲ ಒಡಲು ಬಗೆದಷ್ಟು |ಸಂಧ್ಯಾ ಹೊನಗುಂಟಿ |- |೯ |ಎರಡು ನಾಟಕಗಳು |ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಕುಶನೂರ |- |೧೦ |ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ - ಮಕ್ಕಳ ಮುಲ ಹಕ್ಕುಗಳು |ಕೋ. ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪಾ |- |೧೧ |ಶಿಬಿರ ಅಣ್ಣಾರಾವ |ಡಾ. ಪ್ರಭು ಖಾನಾಪುರೆ |- |೧೨ |ಹೂ ಬಾಡಲಿಲ್ಲ                                     |ಡಾ. ಎಸ್. ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ |- |೧೩ |ಮೂರು ಸಮಾಂತರ ನಾಟಕಗಳು                       |ಡಾ. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಅಮ್ಣೆ |- |೧೪ |ಧರಿನಾಡಿನ ಗಂಡುಗಲಿ ರಾಮ                 |ಬಿ. ಎಸ್. ಖೂಬಾ |- |೧೫ |ಅಪ್ಪ ಮಗನ ಕಥೆಗಳು                               |ಅಂಜನೇಯ ಜಾಲಿಮಿಂಚಿ ಮತ್ತು ವೇಣು ಜಾಲಿಮಿಂಚಿ |- |೧೬ |ಹೈದ್ರಾಬಾದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ  |ಗವಿಸಿದ್ಧಪ್ಪಾ ಪಾಟೀಲ |- |೧೭ |ಸರಣಿ ಕಥೆಗಳು                                       |ಶ್ರೀಕಾಂತ ಪಾಟೀಲ |- |೧೮ |ಎಲ್ಲಾ ನಿನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ                         |ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ |- |೧೯ |ನುಗ್ಗಿ ಬರುವ ನೆನಪುಗಳು                        |ಸಿದ್ಧರಾಮ ಹೊನ್ಕಲ್ |- |೨೦ |ಕರಿಕಲ್ಲ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ                          |ಎಚ್. ಬಿ. ರುದನೂರು |- |೨೧ |ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತಿಗಳ ಬದುಕು ಬರಹ |ಗವಿಸಿದ್ಧಪ್ಪಾ ಪಾಟೀಲ |- |೨೨ |ಪೂಜ್ಯ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ಅಪ್ಪಾ                       |ಡಾ. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಶಿ. ಲಠ್ಠೆ |- |೨೩ |ವೀರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ                               |ಶ್ರೀಶೈಲ ನಾಗರಾಳ |- |೨೪ |ಸರದಾರ ಶರಣಗೌಡರು ಮತ್ತು ನಾನು     |ಶಿವರಾಜ ಪಾಟೀಲ |- |೨೫ |ರಂಜೇರಿನ ಸಿಂಧರು                                |ಸೂಗಯ್ಯಾ ಹಿರೇಮಠ |- |೨೬ |ಬೆಳಕು ಬಂತು ಬಯಲಿಗೆ                         |ಸಂ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಬೆಟ್ಟದೂರು |} ===ಹಿರೇಮಠ ಸಂಸ್ಥಾನ,  ಭಾಲಕಿಯ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು=== (ಬಸವ ಧರ್ಮ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳು) {| class="wikitable" |+ !ಸಂ !ಶೀಷಿಕೆ !ಲೆಖಕರು |- |೨೭ |ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ |ಸಂ. ಡಾ. ಎಸ್. ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ |- |೨೮ |ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯವಿಜ್ಞಾನ |ಸಂ. ಡಾ. ಎಸ್. ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ |- |೨೯ |ಮಹಾಪ್ರಸಾದಿ ಕಕ್ಕಯ್ಯ |ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ |- |೩೦ |ಬಿಲ್ವ-ಬೆಳವಲ |ಪ್ರೊ. ಎಸ್. ಜಿ. ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯ |- |೩೧ |ನುಡಿ ವಚನ |ಬಿ. ಆರ್. ಪೋಲೀಸ ಪಾಟೀಲ |- |೩೨ |ನಿರ್ವಚನ   |ಡಾ. ಎಂ. ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ |- |೩೩ |ಬಸವೇಶ್ವರ - ಅಂಬೇಡಕರ |ಡಾ. ದೇ. ಜವರೇಗೌಡ |- |೩೪ |ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬಸವೇಶ್ವರ |ಟಿ. ಆರ್. ಮಹಾದೇವಯ್ಯ |- |೩೫ |ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಯ ಶರಣೆಯರು |ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯಾ ರಾಜಶೇಖರ |- |೩೬ |ದೇಹಾಲಯದ ಒಳ ಹೊರಗೆ |ಆರ್. ಎಂ. ಕರಡಿಗುದ್ದಿ |- |೩೭ |ಶಿವಶರಣ ಹರಳಯ್ಯ |ವ್ಹಿ. ಸಿದ್ಧರಾಮಣ್ಣಾ |- |೩೮ |ಬಸವಣ್ಣನವರ ಅಂತರಂಗ ಬಹಿರಂಗ |ಡಾ. ಎಸ್. ಆರ್. ಗುಂಜಾಳ |- |೩೯ |ಪೂ. ಶ್ರೀ ಡಾ. ಬಸವಲಿಂಗ ಪಟ್ಟದ್ದೇವರು |ಡಾ. ಗುರುಲಿಂಗಪ್ಪಾ ಧಬಾಲೆ |- |೪೦ |ಗಂಡೆದೆಯ ಗುರು ಡಾ. ಚೆನ್ನಬಸವ |ದೇ. ಶಾಂ. ಶ. ಹುಡುಗಿ |- |೪೧ |ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತ ದರ್ಶನ |ವಿ. ಎಸ್. ಚರಂತಿಮಠ |- |೪೨ |ಕಾಯಕ-ದಾಸೋಹ- ಪ್ರಸಾದ |ಆರ್. ಎಂ. ಕರಡಿಗುದ್ದಿ |} ===ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಬಸವ ಪರಿಷತ್ತಿಗಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಕೃತಿಗಳು=== {| class="wikitable" |+ !ಸಂ !ಶೀಷಿಕೆ !ಮೂಲ ಲೆಖಕರು !ಅನುವಾದಕರು / ಸಂಪಾದಕರು |- |೪೩ |ಮ. ಬಸವೇಶ್ವರ-ಡಾ. ಅಂಬೇಡಕರ |ದೇಜಗೌ |ಅನು. ಶಶಿಕಲಾ ಮಡಕಿ ಸಂ. ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ |- |೪೩ |ಶರಣ ಆಂದೋಲನ | |ಅನು.  ಶಾಲಿನೀ ದೊಡ್ಡಮನಿ |- |೪೩ |ಧರ್ಮಗುರು ಬಸವಣ್ಣಾ ಆಣಿ ಅಷ್ಟಾವರಣ |ಪೂ.ಡಾ.ಬಸವಲಿಂಗ ಪಟ್ಟದ್ದೇವರು |ಅನು.ಸ್ವರೂಪಾ ಬಿರಾಜದಾರ |- |೪೩ |ಬಸವೇಶ್ವರಾಂಚಾ ದೇವ |ರಮಜಾನ ದರ್ಗಾ  |ಅನು. ರಾಜೇಂದ್ರ ಜಿರೋಬೆ |- |೪೩ |ಶರಣ ಧರ್ಮಾತೀಲ ವೈಶ್ವಿಕ ಮೂಲ್ಯೇ |ಡಾ. ಎ.ಎಲ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪಾ. |ಅನು. ಆರ್.ಎಂ. ಕರಡಿಗುದ್ದಿ |- |೪೩ |ಪಂಚಾಚಾರ್ಯಾಂಚೇ ಅಸಲೀ ರೂಪ |ಡಾ. ಎಂ.ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ. |ಅನು ರಾಜೇಂದ್ರ ಜಿರೋಬೆ |- |೪೩ |ಬಸವ ನೈವೇದ್ಯ   |ಪೂ. ಡಾ.ಬಸವಲಿಂಗ ಪಟ್ಟದ್ದೇವರು |ಅನು.ಸ್ವರೂಪಾ ಬಿರಾಜದಾರ |- |೪೩ |ಶರಣ ಪಥ   |ದೇಜಗೌ. |ಅನು. ಆರ್. ಎಂ. ಕರಡಿಗುದ್ದಿ |- |೪೩ |ಲೋಕಾಯತ-ಲಿಂಗಾಯತ |ದೇಜಗೌ. |ಅನು. ಆರ್. ಎಂ. ಕರಡಿಗುದ್ದಿ |- |೪೩ |ಬಸವ ದೀಪ್ತಿ |ದೇಜಗೌ  |ಅನು. ಡಾ. ಬಿ. ಬಿ. ಪೂಜಾರ |- |೪೩ |ಲಿಂಗ ಪೂಜುನೀ ಫಲ ಕಾಯ ಹೋ |ರಮಜಾನ ದರ್ಗಾ  |ಅನು. ರಾಜೇಂದ್ರ ಜಿರೋಬೆ |- |೪೩ |ಬಸವತತ್ತ್ವಾಂಚೇ ಆಚರಣ ಆಣಿ ಆಪಣ  |ಪೂ. ಡಾ.ಬಸವಲಿಂಗ ಪಟ್ಟದ್ದೇವರು |ಅನು. ಸವಿತಾ ನಡಕಟ್ಟಿ |- |೪೩ |ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ |ಪ್ರೊ. ಭೀಮರಾವ ಪಾಟೀಲ | |- |೪೩ |ಕಾಯಕ-ದಾಸೋಹ-ಪ್ರಸಾದ |ಆರ್. ಎಂ. ಕರಡಿಗುದ್ದಿ | |- |೪೩ |ಲಿಂಗಾಯತ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ವ ಆಚರಣ |ಆರ್. ಎಂ. ಕರಡಿಗುದ್ದಿ | |- |೪೩ |ವಚನ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸಾ |ಡಾ. ವೀರಣ್ಣಾ ದಂಡೆ |ಅನು ಆರ್. ಎಂ. ಕರಡಿಗುದ್ದಿ |- |೪೩ |ಆದ್ಯ ಸಮಾಜಸುಧಾರಕ- ಮ. ಬಸವೇಶ್ವರ |ಡಾ. ಅಶೋಕ ಗಂ. ಮೇನಕುದಳೆ | |- |೪೩ |ಸಮತಾಸೂರ್ಯ - ಮಹಾತ್ಮಾ ಬಸವೇಶ್ವರ |ಡಾ. ಅಶೋಕ ಗಂ. ಮೇನಕುದಳೆ | |- |೪೩ |ವಿಶ್ವಬಂಧು ಬಸಣ್ಣಾ |ಶಶಿಕಲಾ ಮಡಕಿ | |- |೪೩ |ಬಸವ ಭಾವಾಂಜಲೀ |ಅವಿನಾಶ ಹರಿ ಲಿಮಯೇ | |- |೪೩ |ಬಸವ ಬೋಧಾಮೃತ |ಹರ್ಡೇಕರ ಮಂಜಪ್ಪಾ. |ಅನು. ಸುಷಮಾ ಜಗಜಂಪಿ ವ ಶಿವಾನಂದ |- |೪೩ |ಮಹಾತ್ಮಾ ಬಸವೇಶ್ವರ ವಚನವೈಖರೀ |ಸೌ. ರೇಖಾ ರಾ. ಅಷ್ಟೂರೆ | |- |೪೩ |ಸಿದ್ಧರಾಮಾಂಚೀ ತ್ರಿವಿಧೀ |ಜಯದೇವಿ ತಾಯಿ ಲಿಗಾಡೆ | |- |೪೩ |ಲಿಂಗವಂತಾಂಚೀ ಲಿಂಗಪ್ರಭಾ |ಬಸವರಾಜ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ |ಅನು. ಡಾ. ರೇಖಾ ಕೋಟೂರ |} ===ಬಸವ-ಭಾರತೀ ಹಿಂದೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಂದೀ ಕೃತಿಗಳು=== {| class="wikitable" |+ !ಸಂ !ಶೀಷಿಕೆ !ಮೂಲ ಲೆಖಕರು !ಅನುವಾದಕರು / ಸಂಪಾದಕರು |- |೪೩ |ಶಿವಶರಣಿಯಾಂ - ಮಹಿಳಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ     | |ಅನು. ಡಾ. ಶಕುತಂಲಾ ಭೂಸನೂರಮಠ |- |೪೩ |ಅಸ್ಮಿತಾ ಕೀ ಖೋಜ |ಮೂಡ್ನಾಕೂಡು ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ |ಅನು.ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ |- |೪೩ |ಅಷ್ಟಾವರಣ ಕೀ ವೈಜ್ಞಾನಿಕತಾ |ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ | |- |೪೩ |ಪಂಚಾಚಾರ್ಯೋಂ ಕಾ ಅಸಲೀ ರೂಪ |ಎಂ. ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ |ಅನು. ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ |- |೪೩ |ಶರಣ ಅಂದೋಲನ  |ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ | |} ==ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಮೀಕ್ಷಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳು ಮುಂತಾಗಿ== {| class="wikitable" |+ !ಸಂ !ಶೀಷಿಕೆ !ಪ್ರಕಾಶಕರು |- |೧ |ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಔರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಹಿಂದೀ) |ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಚಯ ವಿಶೇಷಾಂಕ, ಆಗರಾ, 1971 |- |೨ |ಕನ್ನಡ ಕಾ ಬಾಲ-ಸಾಹಿತ್ಯ ಉದ್ಭವ ಔರ ವಿಕಾಸ |ಕೇಂದ್ರೀಯ ಹಿಂದೀ ನಿದೇಶಾಲಯ 'ಭಾಷಾ'ವಿಶೇಷಾಂಕ |- |೩ |ಕನ್ನಡ ನಾಟಕ ಏವಂ ರಂಗಮಂಚ ಕಾ ಉದ್ಭವ ಔರ ವಿಕಾಸ |ಕೇಂ.ಹಿ.ನಿ. 'ಭಾರತೀಯ ನಾಟಕ'ಕ್ಕಾಗಿ |- |೪ |ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ |'ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ' ಗ್ರಂಥಕ್ಕಾಗಿ ಸಂ. ಡಾ. ನಗೇಂದ್ರ, ಪ್ರ. ಪ್ರಭಾತ ಪ್ರಕಾಶನ |- |೫ |ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ (ಹಿಂದೀ) |'ಭಾರತೀಯ ಕವಯಿತ್ರಿಯಾಂ' ದ ಸಂಪುಟಕ್ಕಾಗಿ  ಕೇಂದ್ರೀಯ ಹಿಂದೀ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಹೊಸದಿಲ್ಲಿ |} ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದೀಯ ವೈಚಾರಿಕ, ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಬಸವಪಥ, ಬಸವ ಮಾರ್ಗ, ಮಹಾಮನೆ, ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ, ಹೊಸತು, ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== {| class="wikitable" |೧ |ದುಃಖಭರಾ ರಾಗ |1981 |ಶಿಕ್ಷಾ ಮಂತ್ರಾಲಯದ ಪರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಹಿಂದೀ ನಿರ್ದೇಶಾಲಯ, ಹೊಸ ದಿಲ್ಲಿ |- |೨ |ದುಃಖಭರಾ ರಾಗ |1981 |ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರ |- |೩ |ಅವಸ್ಥಾ |1982 |ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರ |- |೪ |ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸಾ |1993 |ಮಾನವ ಸಂಸಾಧನ ವಿಕಾಸ ಮಂತ್ರಾಲಯ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಹಿಂದೀ ನಿದೇಶಾಲಯ, ಹೊಸ ದಿಲ್ಲಿ. (ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ದಿ. 21 ಎಪ್ರಿಲ, 1995ರಂದು ಸನ್ಮಾನ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ ಸನ್ಮಾನ) |- |೫ |ಛೋರ್ |1995 |ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪರಿಷತ್, ನಜೀಬಾಬಾದ, ಉತ್ತರಾಂಚಲ ರಾಜ್ಯ |- |೬ |ಮೋಡ್ |1995 |ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿ. ವಿ. |- |೭ |ಕಾವ್ಯಾರ್ಥ ಚಿಂತನ |2010 |ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಹಿಂದೀ ಅನುವಾದ ಕೃತಿಗಾಗಿ 2009 ನೆಯ ವರ್ಷದ ಪುರಸ್ಕಾರ. (ಹಿಂದೀ ಅನುವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಅನುವಾದಕನಿಗೆ ನೀಡಲಾದ  ಮೊದಲನೆಯ ಪುರಸ್ಕಾರ ಇದಾಗಿದೆ.) |- |೮ |ವಿಭೂತಿಯಾಂ (ಹಿಂದೀ ಮೌಲಿಕ) |1985 |ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಗುಲಬರ್ಗಾ |- |೯ |ಯುಗಾಂತ (ಕನ್ನಡ ನಾಟಕ) |2001 |ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿ. ವಿ. |- |೧೦ |ಶರಣ ಚಿಂತನೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ |2014 |ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ "ಕಾವ್ಯಾನಂದ" ಪ್ರಶಸ್ತಿ |} ==ವಿಶೇಷ ಸನ್ಮಾನಗಳು== # "ನಮ್ಮ ಅನುವಾದಕ" ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ ಸಮರ್ಪಣೆ, ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಲಬುರಗಿಯಿಂದ, 25 ಜನವರಿ, 2004 # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ 2003-2004 ವರ್ಷ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. # ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಹಿಂದೀ ಅನುವಾದಕನೆಂದು "ಕಾವ್ಯಾರ್ಥ ಚಿಂತನ" ಕೃತಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿ ದಿ. 20ನೆಯ ಅಗಷ್ಟ, 2010 ರಂದು ಪಣಜಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. # "ಕಾವ್ಯಾನಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 2014" ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೊಡಮಾಡುವ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು "ಶರಣ ಚಿಂತನೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ" ಎಂಬ ಕೃತಿಗೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು ದಿ. 01. 02. 2014. # ಕುವೆಂಪು ಭಾಷಾ ಭಾರತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ಜೀವನಮಾನದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ದಿ. 19 ಡಿಸೆಂಬರ, 2019ರಂದು 2019 ನೆಯ ವರ್ಷದ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನಗದು ಬಹುಮಾನದೊಂದಿಗೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೆಖಗಳು== <ref>{{cite book|author1=[[Jayashetty Bhalachandra]]|title=ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳುವಳಿ|date=2006|publisher=Kannada Sahitya Parishattu|url=https://kannada.bharatavani.in/jnanakosha/%e0%b2%b9%e0%b3%88%e0%b2%a6%e0%b2%b0%e0%b2%be%e0%b2%ac%e0%b2%be%e0%b2%a6%e0%b3%8d-%e0%b2%95%e0%b2%b0%e0%b3%8d%e0%b2%a8%e0%b2%be%e0%b2%9f%e0%b2%95%e0%b2%a6-%e0%b2%b5%e0%b2%bf%e0%b2%ae%e0%b3%8b%e0%b2%9a/|language=kannada}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{cite book |author1=[[Jayashetty Bhalachandra]] |title=ಕಾಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಾಪಾನಿ |date=2000 |publisher=Sahitya Akademi Publications |isbn=9788126009770 |url=https://books.google.co.in/books?id=NAlWPgAACAAJ |ref=varma2000kagegalu |language=Kannada |quote=[[ನಿರ್ಮಲ್ ವರ್ಮ]] ಅವರ '''कौव्वे और कालापानि''' ಯ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ |url=https://books.google.co.in/books?id=9gvhDwAAQBAJ&dq=Kavve+Aur+Kalapani&source=gbs_navlinks_s}}</ref> <ref>{{cite news |title=साहित्य अकादमी अनुवाद पुरस्कार वर्ष 2009 |url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%85%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A4%AE%E0%A5%80-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A6-%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7-2009-1287990166-2 |publisher=jagranjosh |date=25 October 2010 |access-date=30 ಜೂನ್ 2020 |archive-date=3 ಜುಲೈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703040107/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%85%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A4%AE%E0%A5%80-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A6-%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7-2009-1287990166-2 |url-status=dead }}</ref> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಭಾಲಚಂದ್ರ ಜಯಶೆಟ್ಟಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] lwg63x5cb4stq04pd0oefwajsjmeu16 0 129496 1379627 1343520 2026-08-09T17:54:53Z Pragathi. BH 88266 1379627 wikitext text/x-wiki '''ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಪ್ರದೇಶ''' ('''ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿ)''' [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.kimansion.com/fort-kochi.htm|title=THE MELTING POT OF CULTURES|publisher=Kimansion|access-date=25 June 2016|archive-date=15 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315175638/http://www.kimansion.com/fort-kochi.htm|url-status=dead}}</ref> ಇದು ಮುಖ್ಯ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ನೈಋತ್ಯದ ಕಡೆ ಇರುವ ಕೆಲವು ಜಲಬದ್ಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ''ಹಳೆ ಕೊಚ್ಚಿ'' ಅಥವಾ ''ಪಶ್ಚಿಮ ಕೊಚ್ಚಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಎರ್ನಾಕುಲಂನಿಂದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಬಹುದು. ನಗರದ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಚಾರ ಬಸ್ಸುಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊಚ್ಚಿಯ ರಾಜನು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪೋರ್ಜುಗೀಸರಿಗೆ ೧೫೦೩ರಲ್ಲಿ ದಾನವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟನು. ರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು (ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್) ಕಟ್ಟಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಟ್ಟನು. ಹಾಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ನಂತರ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಡಚ್ಚರು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರು. == ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Fort_kochi_steam_boilers.jpg|right|thumb|ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿ ಬೀಚ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀಮ್ ಬಾಯ್ಲರ್‌ಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Fort_Kochi_Beach_Walk_Way_DSC01048.JPG|right|thumb|ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿ ಬೀಚ್‍ನ ನಡೆದಾರಿ]] * ಇಂಡೊ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಚೀನಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು * ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿ ಬೀಚ್ * ತಾಜಾ ಸಮುದ್ರದ ಗಾಳಿ ಬರುವ ವಿಹಾರಪಥ * ಡಚ್ ಸಮಾಧಿ ಭೂಮಿ * [[ದಕ್ಷಿಣ]] ನೇವಲ್ ಕಮಾಂಡ್ ಕಡಲ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಕೊಚ್ಚಿ ತಿರುಮಲ ದೇವಸ್ವೊಮ್ * ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ವೊಮ್ ದೇವಾಲಯ * ಕೂನನ್ ಕುರಿಶ್ ಹಳೆ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ * ಸೇಂಟ್ ಫ಼್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ * ಸ್ಯಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ಼್ ಬ್ಯಾಸಿಲಿಕಾ * ಬಿಷಪ್‍ನ ಮನೆ * ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಕೋಟೆ * ಯಹೂದೀ ಸಿನಗಾಗ್ * ಮಟನ್‍ಚೆರಿ ಅರಮನೆ * ಜೈನ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಕೋಚಿ-ಮುಜ಼ಿರಿಸ್ ಬಿಯನೇಲ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.youtube.com/watch?v=p4TNrIoSfjk A short YouTube video visualizing areas to be visited in and around Fort Kochi] * [http://www.thehindu.com/features/metroplus/column-of-fire/article5526421.ece/ The Great Fire of Cochin 1889 - Article by ''The Hindu''] * [http://www.transpireonline.com/2018/03/fort-kochi-its-beauty-culture-and.html Fort Kochi, Its History and Culture - TranspireOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321031212/http://www.transpireonline.com/2018/03/fort-kochi-its-beauty-culture-and.html |date=2019-03-21 }} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Category:ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು]] mzuqq3ei0xqkxz4mweqy5ujtc7cdal3 1379628 1379627 2026-08-09T17:55:31Z Pragathi. BH 88266 1379628 wikitext text/x-wiki '''ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಪ್ರದೇಶ''' ('''ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿ)''' [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.kimansion.com/fort-kochi.htm|title=THE MELTING POT OF CULTURES|publisher=Kimansion|access-date=25 June 2016|archive-date=15 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315175638/http://www.kimansion.com/fort-kochi.htm|url-status=dead}}</ref> ಇದು ಮುಖ್ಯ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ನೈಋತ್ಯದ ಕಡೆ ಇರುವ ಕೆಲವು ಜಲಬದ್ಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ''ಹಳೆ ಕೊಚ್ಚಿ'' ಅಥವಾ ''ಪಶ್ಚಿಮ ಕೊಚ್ಚಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಎರ್ನಾಕುಲಂನಿಂದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು|ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ]] ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಬಹುದು. ನಗರದ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಚಾರ ಬಸ್ಸುಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊಚ್ಚಿಯ ರಾಜನು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪೋರ್ಜುಗೀಸರಿಗೆ ೧೫೦೩ರಲ್ಲಿ ದಾನವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟನು. ರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು (ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್) ಕಟ್ಟಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಟ್ಟನು. ಹಾಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ನಂತರ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಡಚ್ಚರು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರು. == ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Fort_kochi_steam_boilers.jpg|right|thumb|ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿ ಬೀಚ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀಮ್ ಬಾಯ್ಲರ್‌ಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Fort_Kochi_Beach_Walk_Way_DSC01048.JPG|right|thumb|ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿ ಬೀಚ್‍ನ ನಡೆದಾರಿ]] * ಇಂಡೊ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಚೀನಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು * ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಕೋಚಿ ಬೀಚ್ * ತಾಜಾ ಸಮುದ್ರದ ಗಾಳಿ ಬರುವ ವಿಹಾರಪಥ * ಡಚ್ ಸಮಾಧಿ ಭೂಮಿ * [[ದಕ್ಷಿಣ]] ನೇವಲ್ ಕಮಾಂಡ್ [[ಕಡಲತೀರ|ಕಡಲ]] ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಕೊಚ್ಚಿ ತಿರುಮಲ ದೇವಸ್ವೊಮ್ * ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ವೊಮ್ ದೇವಾಲಯ * ಕೂನನ್ ಕುರಿಶ್ ಹಳೆ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ * ಸೇಂಟ್ ಫ಼್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ * ಸ್ಯಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ಼್ ಬ್ಯಾಸಿಲಿಕಾ * ಬಿಷಪ್‍ನ ಮನೆ * ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಕೋಟೆ * ಯಹೂದೀ ಸಿನಗಾಗ್ * ಮಟನ್‍ಚೆರಿ ಅರಮನೆ * ಜೈನ ದೇವಸ್ಥಾನ * ಕೋಚಿ-ಮುಜ಼ಿರಿಸ್ ಬಿಯನೇಲ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.youtube.com/watch?v=p4TNrIoSfjk A short YouTube video visualizing areas to be visited in and around Fort Kochi] * [http://www.thehindu.com/features/metroplus/column-of-fire/article5526421.ece/ The Great Fire of Cochin 1889 - Article by ''The Hindu''] * [http://www.transpireonline.com/2018/03/fort-kochi-its-beauty-culture-and.html Fort Kochi, Its History and Culture - TranspireOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321031212/http://www.transpireonline.com/2018/03/fort-kochi-its-beauty-culture-and.html |date=2019-03-21 }} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Category:ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು]] pybouqkifbhkd10zw8bx760su5plvjt 0 132322 1379613 1372029 2026-08-09T13:57:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379613 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | italic title = <!--(see above)--> | name = | image = | image_size = | alt = | caption = '''ತೇಜೋ-ತುಂಗಭದ್ರ''' | author = [[ವಸುಧೇಂದ್ರ]] | audio_read_by = | title_orig = | orig_lang_code = | title_working = | translator = | illustrator = | cover_artist = ಸೌಮ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣ್‍ಕರ್ | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | series = | release_number = | subject = | genre = | set_in = | published = ೨೦೧೯ | publisher = ಛಂದ ಪುಸ್ತಕ | publisher2 = | pub_date = | english_pub_date = | media_type = | pages = ೪೬೪ | awards =[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | isbn = 978-93-84908-54-6 | isbn_note = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = | native_wikisource = | wikisource = | notes = | exclude_cover = | website = }} '''"ತೇಜೋ-ತುಂಗಭದ್ರಾ"''' ಲೇಖಕ [[ವಸುಧೇಂದ್ರ]] ಬರೆದಿರುವ [[ಕಾದಂಬರಿ]]ಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌]], [[ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ಬಹುಮನಿ ಸುಲ್ತಾನ]]ರ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಆ ಕಾಲದ ಜನಜೀವನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |url=https://www.bookbrahma.com/book/thejo-thungabhadra |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-05-20 |archive-date=2021-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520115210/https://www.bookbrahma.com/book/thejo-thungabhadra |url-status=dead }}</ref>. ೧೫-೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಕೃತಿ ಇದಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |url=https://www.udayavani.com/uv-fusion/book-talk-tejo-tungabhadra-of-historical-facts |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-05-20 |archive-date=2021-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520115205/https://www.udayavani.com/uv-fusion/book-talk-tejo-tungabhadra-of-historical-facts |url-status=dead }}</ref>.ಈ ಕೃತಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಕೊಡ ಮಾಡುವ ೨೦೧೯ನೇ ಸಾಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ ಬಹುಮಾನ ದೊರೆತಿದೆ. == ಪುಸ್ತಕದ ವಿವರಣೆ == ತೇಜೋ-ತುಂಗಭದ್ರಾ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣ [[ಛಂದ ಪುಸ್ತಕ]], ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ೪೬೪ ಪುಟಗಳ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣದ ಪ್ರತಿಗಳಿಗೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ₹೩೮೦/- ಬೆಲೆ ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.navakarnatakaonline.com/thejo-tungabhadra-novel |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-05-20 |archive-date=2021-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520115210/https://www.navakarnatakaonline.com/thejo-tungabhadra-novel |url-status=dead }}</ref> ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟ ವಿನ್ಯಾಸ ಸೌಮ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣ್‍ಕರ್ ಅವರದು. ೧/೮ ಡೆಮಿ ಅಳತೆಯ ಈ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಎನ್.ಎಸ್.‌ ಮ್ಯಾಪ್‌ಲಿಥೋ ೭೦ ಜಿ.ಎಸ್.ಎಮ್. ಕಾಗದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.({{ISBN|978-93-84908-54-6}}). == ಕಥಾವಸ್ತು == ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ೧೫-೧೬ ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಲಿಸ್ಬನ್]], [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]] ನಗರಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>https://saakshatv.com/tejo-tungabhadra-novel-review/</ref><ref>https://www.prajavani.net/artculture/book-review/book-review-of-tejo-tungabandra-710404.html</ref> ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ [[ಟೈಗ್ರಿಸ್]] ಅಥವಾ ತೇಜೋ ನದಿ ದಡದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ [[ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ|ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ]] ತೀರದ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವ ಕಥೆ ಇದು.ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಥೆ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ ಶ ೧೪೯೨ ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ೧೫೧೮ರ ವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾದ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ರಾಜ ಇಮಾನ್ಯುಲ್, [[ಸ್ಪೇನ್]] ರಾಣಿ ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ, [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮ|ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮ]], ಆಲ್ಫಾನ್ಸೋ ಡಿ ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್, [[ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]], [[ಪುರಂದರದಾಸ]] ಮುಂತಾದವರು ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಸೇರಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾದಂಬರಿಯು ರೂಪಿಸಲ್ಟಟ್ಟಿದೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಘಟನೆಗಳಾದ ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮನ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ಸ್ಪೇನ್ನಿಂದ [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯೆಹೂದಿ]] ಸಮುದಾಯ ಹೊರದಬ್ಬಲ್ಪಟ್ಟು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವುದು, [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಅವರ ಬಲವಂತದ ಮತಾಂತರ, ೧೫೦೬ ರ ಯೆಹೂದಿ ಕ್ರೈಸ್ತರ ನರಮೇಧ, ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಕಳಿಂಗ ವಿಜಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಘಟನೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ತೇಜೋ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಸ್ಬೇನ್‌ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತಾವಲಂಬಿ ಯುವಕ ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಹಾಗೂ ಯಹೂದಿ ಹುಡುಗಿ ಬೆಲ್ಲಾಳ ಪ್ರೇಮ ಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಕತೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದ ಭಾರತದ ಸಾಂಬರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಬೇಡಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಈ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಲಿಸ್ಬೆನ್‌ ನಗರದ ಯುವಕರು ಇಂಥಹ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡುಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾವಿಕರಾಗಿ ತೆರಳಿ ಧನವಂತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೇಬ್ರಿಯಲ್‌ ಕೂಡ ಹಣ ಸಂಪಾದನೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಂಥಹ ಒಂದು ಹಡಗಿಗೆ ನಾವಿಕನಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಒಂದಷ್ಟು ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಮರಳಿ ಬಂದು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ಪ್ರೇಯಸಿ ಬೆಲ್ಲಾಳಿಗೆ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟು ಭಾರದತ್ತ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕತೆಯು ತೇಜೋ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅತ್ತ ಭಾರತದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ತುಂಗಾಭದ್ರಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ತೆಂಬಕಪುರದಲ್ಲಿ ಮಾಪಳ ನಾಯಕ, ತೆಂಬಕ್ಕ, ಹಂಪಮ್ಮ, ಕೇಶವ ಮುಂತಾದವರ ಕತೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಿತನಾಗಿ ಅಹಮದಕಣ್ಣನಾಗಿ ಬದುಕು ಸವೆಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ|ಸತಿ ಪದ್ದತಿ]], ಲೆಂಕ ಮುಂತಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕತೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮಾನ್ಯತೆಗಳು == ೨೦೧೯ರ ಸಾಲಿನ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಅತ್ಯತ್ತುಮ ಕೃತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಯೊಂದಿಗೆ, ೨೦೨೦ರ ಸಾಲಿನ ಚಡಗ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ "ತೇಜೋ-ತುಂಗಭದ್ರಾ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ದೊರಕಿದೆ.<ref>[https://www.prajavani.net/district/udupi/chadaga-award-to-vasudhendra-767639.html ವಸುಧೇಂದ್ರಗೆ ಚಡಗ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]</ref>.ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಏಳನೆಯ ಮುದ್ರಣ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಗಳು]] 3nx3js9db5cv1dqy7lbgwygwnzs6lqh 0 134953 1379663 1357326 2026-08-10T02:02:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379663 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Bhimakali_temple.jpg|thumb]] [[ಚಿತ್ರ:Close_up_of_Bhima_Kali_temple's_exterior,_Sep_2012.jpg|thumb|300x300px| ಭೀಮಕಾಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮರಗೆಲಸ]] '''ಶ್ರೀ ಭೀಮ ಕಾಲಿ ದೇವಾಲಯ'''ವು ಭಾರತದ [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಹನ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದು ಭೀಮಕಾಲಿ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇವಳು ಹಿಂದಿನ ಬುಶಹರ್ ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ಈ ದೇವಾಲಯವು [[ಶಿಮ್ಲಾ|ಶಿಮ್ಲಾದಿಂದ]] ಸುಮಾರು 180 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದು ಮತ್ತು ಇದು 51 [[ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳು|ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳಷ್ಟೇ]] ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="ReferenceA">Prem N. Nag, Dainik Jagran, 26 August 2007</ref> == ಛಾಯಾಂಕಣ == <gallery widths="200" height="150px" perrow="4" align="center"> Sarahan-Bhimakali-08-gje.jpg|ಭೀಮಕಾಲಿ ದೇವಾಲಯ ಚಿತ್ರ:On one of doors- Bhimakali Temple, Sarahan, Sep2012.jpg|ದೇವಾಲಯದ ಒಂದು ಬಾಗಿಲ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರ:Sarahan-Bhimakali-32-gje.jpg|ಭೀಮಕಾಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಒಳ ಪ್ರಾಂಗಣ ಚಿತ್ರ:Bhimakali Temple Sarahan birdseye.jpg|[[Monsoon|ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೀಮಕಾಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಕ್ಷಿ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Bhimakali temple in Back ground.jpg|ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಕಾಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಚಿತ್ರ:Temple in Sarahan, Himachal.jpg|ಭೀಮಕಾಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೊಂದು ದೇವಾಲಯ ಚಿತ್ರ:Bhimakali Temple at sarahan.jpg|ಸರಾಹನ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಭೀಮಕಾಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.travel-himalayas.com/history-himalayas/sarahan.html Of Stones Soaked In History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190511122452/http://www.travel-himalayas.com/history-himalayas/sarahan.html |date=2019-05-11 }} * [https://web.archive.org/web/20070928045842/http://bhimakali.nic.in/ Bhimamkali info on NIC] * [https://web.archive.org/web/20160303194433/http://www.masterlyinactivity.com/spiti/bhimakali.html Image of Bhimakali temple] {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು]] bimtiwyarhwcsfe2eu9eft3yb3mlbez 0 141105 1379636 1345993 2026-08-09T18:16:37Z Pragathi. BH 88266 1379636 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಊರು|name=ಚಂಗನಶೇರಿ|demographics_type1=ಭಾಷೆಗಳು|leader_name1=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_rank=|area_total_km2=13.5|population_total=47,485|population_as_of=2011|population_rank=16th|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_note=|demographics1_title1=ಅಧಿಕೃತ|leader_name=|timezone1=ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|utc_offset1=+5:30|elevation_footnotes=|elevation_m=11|postal_code_type=[[Postal Index Number|PIN]]|postal_code=686101|area_code_type=ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ|area_code=0481|registration_plate=KL 33|website=|footnotes=|leader_title1=ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ|leader_title=ಅಧ್ಯಕ್ಷ|native_name=|pushpin_map_alt=|native_name_lang=ml|other_name=ಚಂಗನಚೇರಿ|settlement_type=ಪಟ್ಟಣ|image_skyline=Changanassery Landmarks.JPG|image_alt=|image_caption=ಮೇಲೆ ಎಡಕ್ಕೆ: ವಳಪ್ಪಳ್ಳಿ ಮಹಾ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ. ಮೇಲೆ ಬಲಕ್ಕ: ಅಂಚು ವಿಲಕು ದೀಪಗಳು. ಮಧ್ಯ ಎಡಕ್ಕೆ: ಸೇಂಟ್ ಬರ್ಕ್‌ಮಾನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್. ಮಧ್ಯ ಬಲಕ್ಕೆ: ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕಥೀಡ್ರಲ್. ಕೆಳಗೆ ಎಡಕ್ಕೆ: ವಂದಿಪೆಟ್ಟಾ ದೋಣಿ ಕಾಪು. ಕೆಳಗೆ ಬಲಕ್ಕೆ: ನಾಯರ್ ಸೇವಾ ಸಮಾಜ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ.|nickname=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=India Kerala#India|pushpin_label_position=|pushpin_map_caption=|governing_body=ಪುರ್ಸಭೆ|subdivision_type=ದೇಶ|subdivision_name=ಭಾರತ|subdivision_type1=ರಾಜ್ಯ|subdivision_name1=ಕೇರಳ|subdivision_type2=ಜಿಲ್ಲೆ|subdivision_name2=ಕೋಟ್ಟಯಂ|established_title=<!-- Established -->|established_date=|founder=|named_for=|government_type=|official_name=}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[ಚಿತ್ರ:Cathedral_Changancherry.jpg|thumb| ಚಂಗನಶೇರಿ ಮಾರ್ತ್ ಮರಿಯಮ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] [[ಚಿತ್ರ:Boat_transport_at_Changanassery.JPG|thumb| ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Changanassery_Railway_Station_Main_Building_-_long_view.jpg|thumb| ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[ಚಿತ್ರ:Changanassery_Boat_Jetty.jpg|thumb| ದೋಣಿ ಕಾಪು]] [[ಚಿತ್ರ:Changanassery_KSRTC_Bus_Station.jpg|thumb| ಚಂಗನಶೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] '''ಚಂಗನಶೇರಿ''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟ್ಟಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪುರಸಭೆ ಪಟ್ಟಣ. ಚಂಗನಶೇರಿಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟನಾಡಿನ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಆಗಿದೆ. [[ಕೇರಳ|ಇದು ಕೇರಳದ]] ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 100% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಆಡಳಿತ== ಚಂಗನಾಶೇರಿ ನಗರವನ್ನು ಚಂಗನಾಶೇರಿ ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಳಿ (Municipal Council) ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಪುರಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಶ್ರೀಮತಿ ಬೀನಾ ಜೋಬಿ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಜಾರ್ಜ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಂಗನಾಶೇರಿ ತಾಲೂಕು ಕಚೇರಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುन्सಿಫ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಿಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕೂಡ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ ಚಂಗನಾಶೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕೋಟಾಯಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 2005ರ ಚುನಾವಣೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯ ನಂತರ, ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಕೋಟಾಯಂನ ಚಂಗನಾಶೇರಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಆലപ്പുഴ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಪಕ್ಕದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀ ಕೊಡಿಕುನ್ನಿಲ್ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಜಾಬ್ ಮೈಕೆಲ್ ಅವರು ಚಂಗನಾಶೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು == ಚಂಗನಶೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಪೆರುನ್ನೈ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಆನಂದಾಶ್ರಮಮ್, ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಚರ್ಚ್ (ಪರೇಲ್ ಪಲ್ಲಿ), ವಲಿಯಾಪಲ್ಲಿ (ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಚರ್ಚ್), ಇಂಡಿಯಾ ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ [IPC], ಅಸೆಂಬ್ಲೀಸ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ ಚರ್ಚ್ [ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಚರ್ಚ್], ಕಾವಿಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಪುತ್ತೂರ್ಪಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜುಮಾ-ಅತ್ ಮತ್ತು ಚಂಗನಾಸ್ಸೆರಿಯ ಸೈರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆರ್ಚ್‌ಡಯಾಸಿಸ್. '''ಮೇರಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಪರೇಲ್ (ಚಂಗನಶೇರಿ)''' ಇದು 1981 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. '''ಮಾರ್ತ್ ಮರಿಯಮ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್''' ಇದು ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಚಂಗನಶೇರಿಯ ಸೈರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆರ್ಕಿಪಾರ್ಕಿಯ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮರಿಯನ್ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==  {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.changanachery.com/ About Changanacherry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709061155/http://www.changanachery.com/ |date=2011-07-09 }} * [http://www.archdiocesechanganacherry.org/ Archdiocese of Changanacherry] * [http://www.nsshinducollege.org/ NSS HINDU COLLEGE CHANGANACHERRY] * [http://www.sjcc.co.in St Joseph College of Communication] * [https://web.archive.org/web/20120504174513/http://www.sbcollege.org/index.php St. Berchmans College] * [http://www.changanasserymunicipality.in/ Changanassery Municipality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211214183512/https://www.changanasserymunicipality.in/ |date=2021-12-14 }} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] f3d4dbh4pn6m1845x42m8a241z1e73j 1379638 1379636 2026-08-09T18:18:47Z Pragathi. BH 88266 1379638 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಊರು|name=ಚಂಗನಶೇರಿ|demographics_type1=ಭಾಷೆಗಳು|leader_name1=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_rank=|area_total_km2=13.5|population_total=47,485|population_as_of=2011|population_rank=16th|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_note=|demographics1_title1=ಅಧಿಕೃತ|leader_name=|timezone1=ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|utc_offset1=+5:30|elevation_footnotes=|elevation_m=11|postal_code_type=[[Postal Index Number|PIN]]|postal_code=686101|area_code_type=ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ|area_code=0481|registration_plate=KL 33|website=|footnotes=|leader_title1=ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ|leader_title=ಅಧ್ಯಕ್ಷ|native_name=|pushpin_map_alt=|native_name_lang=ml|other_name=ಚಂಗನಚೇರಿ|settlement_type=ಪಟ್ಟಣ|image_skyline=Changanassery Landmarks.JPG|image_alt=|image_caption=ಮೇಲೆ ಎಡಕ್ಕೆ: ವಳಪ್ಪಳ್ಳಿ ಮಹಾ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ. ಮೇಲೆ ಬಲಕ್ಕ: ಅಂಚು ವಿಲಕು ದೀಪಗಳು. ಮಧ್ಯ ಎಡಕ್ಕೆ: ಸೇಂಟ್ ಬರ್ಕ್‌ಮಾನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್. ಮಧ್ಯ ಬಲಕ್ಕೆ: ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕಥೀಡ್ರಲ್. ಕೆಳಗೆ ಎಡಕ್ಕೆ: ವಂದಿಪೆಟ್ಟಾ ದೋಣಿ ಕಾಪು. ಕೆಳಗೆ ಬಲಕ್ಕೆ: ನಾಯರ್ ಸೇವಾ ಸಮಾಜ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ.|nickname=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=India Kerala#India|pushpin_label_position=|pushpin_map_caption=|governing_body=ಪುರ್ಸಭೆ|subdivision_type=ದೇಶ|subdivision_name=ಭಾರತ|subdivision_type1=ರಾಜ್ಯ|subdivision_name1=ಕೇರಳ|subdivision_type2=ಜಿಲ್ಲೆ|subdivision_name2=ಕೋಟ್ಟಯಂ|established_title=<!-- Established -->|established_date=|founder=|named_for=|government_type=|official_name=}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[ಚಿತ್ರ:Cathedral_Changancherry.jpg|thumb| ಚಂಗನಶೇರಿ ಮಾರ್ತ್ ಮರಿಯಮ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] [[ಚಿತ್ರ:Boat_transport_at_Changanassery.JPG|thumb| ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Changanassery_Railway_Station_Main_Building_-_long_view.jpg|thumb| ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[ಚಿತ್ರ:Changanassery_Boat_Jetty.jpg|thumb| ದೋಣಿ ಕಾಪು]] [[ಚಿತ್ರ:Changanassery_KSRTC_Bus_Station.jpg|thumb| ಚಂಗನಶೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] '''ಚಂಗನಶೇರಿ''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟ್ಟಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪುರಸಭೆ ಪಟ್ಟಣ. ಚಂಗನಶೇರಿಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟನಾಡಿನ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಆಗಿದೆ. [[ಕೇರಳ|ಇದು ಕೇರಳದ]] ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 100% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಆಡಳಿತ== ಚಂಗನಾಶೇರಿ ನಗರವನ್ನು ಚಂಗನಾಶೇರಿ ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಳಿ (Municipal Council) ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಪುರಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಶ್ರೀಮತಿ ಬೀನಾ ಜೋಬಿ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಜಾರ್ಜ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಂಗನಾಶೇರಿ ತಾಲೂಕು ಕಚೇರಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುन्सಿಫ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಿಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕೂಡ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ ಚಂಗನಾಶೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕೋಟಾಯಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 2005ರ ಚುನಾವಣೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯ ನಂತರ, ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಕೋಟಾಯಂನ ಚಂಗನಾಶೇರಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಆലപ്പുഴ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಪಕ್ಕದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀ ಕೊಡಿಕುನ್ನಿಲ್ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಜಾಬ್ ಮೈಕೆಲ್ ಅವರು ಚಂಗನಾಶೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಧರ್ಮ== 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಂಗನಾಶೇರಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ: ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ: 48.0% ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ: 34.7% ಇಸ್ಲಾಂ: 17.0% ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದವರು: 0.23% ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳು: 0.04% ಅಂದರೆ, ಚಂಗನಾಶೇರಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 48% ಇದ್ದಾರೆ. ಕ್ರೈಸ್ತರು ಸುಮಾರು 35% ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಸುಮಾರು 17% ಇದ್ದಾರೆ. ಪೆರುನ್ನಾದಲ್ಲಿ ನಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೊಸೈಟಿ (NSS)ಯ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. ಇದು ಹಿಂದೂಗಳ ನಾಯರ್ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಚಂಗನಾಶೇರಿ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಂಗನಾಶೇರಿ ಆರ್ಚ್‌ಡಯೋಸಿಸ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು == ಚಂಗನಶೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಪೆರುನ್ನೈ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಆನಂದಾಶ್ರಮಮ್, ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಚರ್ಚ್ (ಪರೇಲ್ ಪಲ್ಲಿ), ವಲಿಯಾಪಲ್ಲಿ (ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಚರ್ಚ್), ಇಂಡಿಯಾ ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ [IPC], ಅಸೆಂಬ್ಲೀಸ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ ಚರ್ಚ್ [ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಚರ್ಚ್], ಕಾವಿಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಪುತ್ತೂರ್ಪಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜುಮಾ-ಅತ್ ಮತ್ತು ಚಂಗನಾಸ್ಸೆರಿಯ ಸೈರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆರ್ಚ್‌ಡಯಾಸಿಸ್. '''ಮೇರಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಪರೇಲ್ (ಚಂಗನಶೇರಿ)''' ಇದು 1981 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. '''ಮಾರ್ತ್ ಮರಿಯಮ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್''' ಇದು ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಚಂಗನಶೇರಿಯ ಸೈರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆರ್ಕಿಪಾರ್ಕಿಯ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮರಿಯನ್ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==  {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.changanachery.com/ About Changanacherry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709061155/http://www.changanachery.com/ |date=2011-07-09 }} * [http://www.archdiocesechanganacherry.org/ Archdiocese of Changanacherry] * [http://www.nsshinducollege.org/ NSS HINDU COLLEGE CHANGANACHERRY] * [http://www.sjcc.co.in St Joseph College of Communication] * [https://web.archive.org/web/20120504174513/http://www.sbcollege.org/index.php St. Berchmans College] * [http://www.changanasserymunicipality.in/ Changanassery Municipality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211214183512/https://www.changanasserymunicipality.in/ |date=2021-12-14 }} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 0qm9zgn20sez7davodml5qo50vaffnj 1379639 1379638 2026-08-09T18:20:11Z Pragathi. BH 88266 1379639 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಊರು|name=ಚಂಗನಶೇರಿ|demographics_type1=ಭಾಷೆಗಳು|leader_name1=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_rank=|area_total_km2=13.5|population_total=47,485|population_as_of=2011|population_rank=16th|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_note=|demographics1_title1=ಅಧಿಕೃತ|leader_name=|timezone1=ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|utc_offset1=+5:30|elevation_footnotes=|elevation_m=11|postal_code_type=[[Postal Index Number|PIN]]|postal_code=686101|area_code_type=ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ|area_code=0481|registration_plate=KL 33|website=|footnotes=|leader_title1=ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ|leader_title=ಅಧ್ಯಕ್ಷ|native_name=|pushpin_map_alt=|native_name_lang=ml|other_name=ಚಂಗನಚೇರಿ|settlement_type=ಪಟ್ಟಣ|image_skyline=Changanassery Landmarks.JPG|image_alt=|image_caption=ಮೇಲೆ ಎಡಕ್ಕೆ: ವಳಪ್ಪಳ್ಳಿ ಮಹಾ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ. ಮೇಲೆ ಬಲಕ್ಕ: ಅಂಚು ವಿಲಕು ದೀಪಗಳು. ಮಧ್ಯ ಎಡಕ್ಕೆ: ಸೇಂಟ್ ಬರ್ಕ್‌ಮಾನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್. ಮಧ್ಯ ಬಲಕ್ಕೆ: ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕಥೀಡ್ರಲ್. ಕೆಳಗೆ ಎಡಕ್ಕೆ: ವಂದಿಪೆಟ್ಟಾ ದೋಣಿ ಕಾಪು. ಕೆಳಗೆ ಬಲಕ್ಕೆ: ನಾಯರ್ ಸೇವಾ ಸಮಾಜ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ.|nickname=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=India Kerala#India|pushpin_label_position=|pushpin_map_caption=|governing_body=ಪುರ್ಸಭೆ|subdivision_type=ದೇಶ|subdivision_name=ಭಾರತ|subdivision_type1=ರಾಜ್ಯ|subdivision_name1=ಕೇರಳ|subdivision_type2=ಜಿಲ್ಲೆ|subdivision_name2=ಕೋಟ್ಟಯಂ|established_title=<!-- Established -->|established_date=|founder=|named_for=|government_type=|official_name=}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[ಚಿತ್ರ:Cathedral_Changancherry.jpg|thumb| ಚಂಗನಶೇರಿ ಮಾರ್ತ್ ಮರಿಯಮ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] [[ಚಿತ್ರ:Boat_transport_at_Changanassery.JPG|thumb| ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Changanassery_Railway_Station_Main_Building_-_long_view.jpg|thumb| ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[ಚಿತ್ರ:Changanassery_Boat_Jetty.jpg|thumb| ದೋಣಿ ಕಾಪು]] [[ಚಿತ್ರ:Changanassery_KSRTC_Bus_Station.jpg|thumb| ಚಂಗನಶೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] '''ಚಂಗನಶೇರಿ''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟ್ಟಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪುರಸಭೆ ಪಟ್ಟಣ. ಚಂಗನಶೇರಿಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟನಾಡಿನ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಆಗಿದೆ. [[ಕೇರಳ|ಇದು ಕೇರಳದ]] ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 100% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಆಡಳಿತ== ಚಂಗನಾಶೇರಿ ನಗರವನ್ನು ಚಂಗನಾಶೇರಿ ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಳಿ (Municipal Council) ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಪುರಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಶ್ರೀಮತಿ ಬೀನಾ ಜೋಬಿ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಜಾರ್ಜ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಂಗನಾಶೇರಿ ತಾಲೂಕು ಕಚೇರಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುन्सಿಫ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಿಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕೂಡ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ ಚಂಗನಾಶೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕೋಟಾಯಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 2005ರ ಚುನಾವಣೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯ ನಂತರ, ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಕೋಟಾಯಂನ ಚಂಗನಾಶೇರಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಆലപ്പുഴ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಪಕ್ಕದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀ ಕೊಡಿಕುನ್ನಿಲ್ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಜಾಬ್ ಮೈಕೆಲ್ ಅವರು ಚಂಗನಾಶೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು [[ಕೇರಳ ಶಾಸನ ಸಭೆ|ಕೇರಳ]] ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಧರ್ಮ== 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಂಗನಾಶೇರಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ: ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ: 48.0% ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ: 34.7% ಇಸ್ಲಾಂ: 17.0% ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದವರು: 0.23% ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳು: 0.04% ಅಂದರೆ, ಚಂಗನಾಶೇರಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂಗಳು]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 48% ಇದ್ದಾರೆ. ಕ್ರೈಸ್ತರು ಸುಮಾರು 35% ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಸುಮಾರು 17% ಇದ್ದಾರೆ. ಪೆರುನ್ನಾದಲ್ಲಿ ನಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೊಸೈಟಿ (NSS)ಯ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. ಇದು ಹಿಂದೂಗಳ [[ನಾಯರ್]] ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಚಂಗನಾಶೇರಿ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಂಗನಾಶೇರಿ ಆರ್ಚ್‌ಡಯೋಸಿಸ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು == ಚಂಗನಶೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಪೆರುನ್ನೈ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಆನಂದಾಶ್ರಮಮ್, ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಚರ್ಚ್ (ಪರೇಲ್ ಪಲ್ಲಿ), ವಲಿಯಾಪಲ್ಲಿ (ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಚರ್ಚ್), ಇಂಡಿಯಾ ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ [IPC], ಅಸೆಂಬ್ಲೀಸ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ ಚರ್ಚ್ [ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಚರ್ಚ್], ಕಾವಿಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಪುತ್ತೂರ್ಪಲ್ಲಿ [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಜುಮಾ-ಅತ್ ಮತ್ತು ಚಂಗನಾಸ್ಸೆರಿಯ ಸೈರೋ-[[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಲಬಾರ್]] ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆರ್ಚ್‌ಡಯಾಸಿಸ್. '''ಮೇರಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಪರೇಲ್ (ಚಂಗನಶೇರಿ)''' ಇದು 1981 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. '''ಮಾರ್ತ್ ಮರಿಯಮ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್''' ಇದು ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಚಂಗನಶೇರಿಯ ಸೈರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆರ್ಕಿಪಾರ್ಕಿಯ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮರಿಯನ್ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==  {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.changanachery.com/ About Changanacherry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709061155/http://www.changanachery.com/ |date=2011-07-09 }} * [http://www.archdiocesechanganacherry.org/ Archdiocese of Changanacherry] * [http://www.nsshinducollege.org/ NSS HINDU COLLEGE CHANGANACHERRY] * [http://www.sjcc.co.in St Joseph College of Communication] * [https://web.archive.org/web/20120504174513/http://www.sbcollege.org/index.php St. Berchmans College] * [http://www.changanasserymunicipality.in/ Changanassery Municipality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211214183512/https://www.changanasserymunicipality.in/ |date=2021-12-14 }} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] jdr6n0w6qjbs4wazvy5ijnltx1luujq 0 144060 1379665 1361851 2026-08-10T02:28:15Z Sàádî 93156 ([[c:GR|GR]]) [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Rahibai Soma Popere H2019030865839.jpg]] → [[File:President Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puraskar 2018 to Ms. Rahibai Soma Popere H2019030865839.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (Obvious error) 1379665 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ರಾಹಿಬಾಯಿ ಸೋಮಾ ಪೋಪೆರೆ | image = Rahibai Soma Popere H2019030865839 (cropped).jpg | alt = | caption = 2019ರಲ್ಲಿ ರಾಹಿಬಾಯಿ avaru | birth_date = {{birth year and age|1964}} | birth_place = [[ಅಹ್ಮದ್ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | occupation = [[ರೈತ]], ಕೃಷಿಕ,ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ | known for = ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ | other_names = ಬೀಜ ಮಾತೆ | education = - | awards = {{unbulleted list |ಬಿಬಿಸಿ 100 ಮಹಿಳೆ, 2018 |ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ, 2019 | [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (2020)}} }} '''ರಾಹಿಬಾಯಿ ಸೋಮಾ ಪೋಪೆರೆ''' ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರೈತ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ. 1964 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವರು ಸ್ವಸಾಹಯ ಗುಂಪುಗಳಿಗಾಗಿ ಹಯಸಿಂತ್ ಬೀನ್ಸ್ ತಯಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೈತರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮರಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಿಬಿಸಿಯ ([[:en:BBC|BBC]]) "100 ಮಹಿಳೆಯರು 2018 "ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂವರು ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಇವರು ಒಬ್ಬರು. ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ರಘುನಾಥ್ ಮಶೇಲ್ಕರ್|ರಘುನಾಥ್ ಮಾಶೇಲ್ಕರ್]] ಅವರು ರಾಹಿಬಾಯಿ ಅವರಿಗೆ "ಬೀಜ ತಾಯಿ" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref name="VillageSquare">{{Cite web|url=https://www.villagesquare.in/2017/09/08/maharashtra-seed-mother-pioneers-conservation-native-varieties|title=Maharashtra seed mother pioneers conservation of native varieties|last=Deo|first=Ashlesha|date=8 September 2017|website=Village Square|location=Akole, Maharashtra|access-date=6 March 2019|archive-date=6 ಮಾರ್ಚ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306235208/https://www.villagesquare.in/2017/09/08/maharashtra-seed-mother-pioneers-conservation-native-varieties/|url-status=dead}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಪೋಪೆರೆ ಅವರು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಅಹ್ಮದ್ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅಹಮದ್‌ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಅಕೋಲೆ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೊಂಭಲ್ನೆ ಗ್ರಾಮದವರು.<ref name="VillageSquare"/> ಅವರು ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.<ref name=":0">{{Cite news|url=http://puneinternationalcentre.org/innovators/srimati-rahibai-soma-popere/|title=Srimati Rahibai Soma Popere|work=Pune International Centre|access-date=22 November 2018|archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123022711/http://puneinternationalcentre.org/innovators/srimati-rahibai-soma-popere/|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":0" /> ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾದೇವ ಕೋಲಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/india/ups-sharif-chacha-karnataka-orange-vendor-meet-the-extraordinary-padma-recipients-553705.html|title=From UP's Sharif Chacha To Karnataka Orange Vendor, Meet The 'Extraordinary' Padma Recipients|date=2021-11-09|website=IndiaTimes|language=en-IN|access-date=2022-01-08}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ರಾಹಿಬಾಯಿ ಸೋಮಾ ಪೋಪೆರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ 17 ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.villagesquare.in/2017/08/25/maharashtras-tribal-farmers-revive-traditional-crops/|title=Maharashtra's tribal farmers revive traditional crops|date=25 August 2017|work=Village Square|access-date=22 November 2018|archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123022730/https://www.villagesquare.in/2017/08/25/maharashtras-tribal-farmers-revive-traditional-crops/|url-status=dead}}</ref> ಅವರನ್ನು 2017 ರಲ್ಲಿ BAIF ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿತು.ರಾಹಿಬಾಯಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ವರ್ಷದ ಕುಟುಂಬದ ಆಹಾರದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.<ref name=":1" /> ಅವರು ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗಾಗಿ ಹಯಸಿಂತ್ ಬೀನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref name=":1"/> ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ರಘುನಾಥ್ ಮಶೆಲ್ಕರ್ ಅವರು 'ಬೀಜ ಮಾತೆ' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪು ಕಲ್ಸುಬಾಯಿ ಪರಿಸರ ಬಿಯಾನ್ಸೆ ಸರ್ವಧಾನ್ ಕೇಂದ್ರದ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯೆ <ref>{{Cite web|url=http://www.baif.org.in/doc/research_on_going_research_projects/MGB-E-News-Letter-July-2016.pdf|title=Maharashtra Gene Bank Programme for Conservation|date=July 2016|website=BAIF Maharashtra Gene Bank Newsletter|access-date=22 November 2018}}</ref> (ಅನುವಾದ: ಕಲ್ಸುಬಾಯಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೀಜ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಸಮಿತಿ). ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪಾಳುಭೂಮಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಕ ಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರೈತರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.scoopwhoop.com/bbc-influential-women-2018-indians/?1#.xp8iwr8c3|title=Meet The 3 Indian Women Who’ve Made It To BBC's List of Most Influential & Inspiring Women of 2018|last=ScoopWhoop|date=20 November 2018|work=ScoopWhoop|access-date=22 November 2018}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಾಹಿಬಾಯಿ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಹಂತದ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನುರಿತವರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/114951/maharashtra-seed-mother-conservation-native-varieties/|title='Seed Mother' Rahibai's Story: How She Saved Over 80 Varieties of Native Seeds!|date=23 September 2017|work=The Better India|access-date=22 November 2018}}</ref> ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ ಫಾರ್ ರೂರಲ್ ಏರಿಯಾಸ್ (MITTRA) ದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ತನ್ನ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣಿಕೆ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.indianwomenblog.org/rahibai-makes-it-to-bbcs-100-women-2018-list-by-becoming-the-seed-mother-of-india/|title=Rahibai Makes It To BBC's 100 Women 2018 List By Becoming The 'Seed Mother' Of India|last=Sharma|first=Khushboo|date=21 November 2018|work=Indian Women Blog – Stories of Indian Women|access-date=22 November 2018|archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122132154/http://www.indianwomenblog.org/rahibai-makes-it-to-bbcs-100-women-2018-list-by-becoming-the-seed-mother-of-india/|url-status=dead}}</ref> === ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:President Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puraskar 2018 to Ms. Rahibai Soma Popere H2019030865839.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Nari_Shakti_Puruskar_for_the_year_2018_to_Ms._Rahibai_Soma_Popere_H2019030865839.jpg/220px-Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Nari_Shakti_Puruskar_for_the_year_2018_to_Ms._Rahibai_Soma_Popere_H2019030865839.jpg|thumb| [[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]] ಅವರು 2018 ರಲ್ಲಿ ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ]] * BBC 100 ಮಹಿಳೆಯರು 2018 <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-46225037|title=BBC 100 Women 2018: Who is on the list?|date=19 November 2018|work=BBC News|access-date=22 November 2018}}</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೀಜ ರಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref name=":0"/> * BAIF ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೈತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref name=":0" /> * ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ್, 2018, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ [[ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ|ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ]].<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html|title=President confers Nari Shakti awards on 44 women|date=9 March 2019|work=The Tribune|access-date=12 March 2019|archive-date=28 ಮಾರ್ಚ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html|url-status=dead}}</ref> * [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]], 2020 <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/full-list-of-2020-padma-awardees/article30656841.ece|title=Full list of 2020 Padma awardees|date=26 January 2020|work=The Hindu|access-date=26 January 2020}}</ref> [[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]] ಅವರು ರಾಹಿಬಾಯಿ ಪೋಪೆರೆ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಅವರಿಗೆ ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಧಾನ ಮಾಡಿದರು.ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಜನವರಿ 2015 ರಲ್ಲಿ, ಬಯೋವರ್ಸಿಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌ನ ಗೌರವ ಸಂಶೋಧನಾ ಫೆಲೋ,ಪ್ರೇಮ್ ಮಾಥುರ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಆರ್‌ಆರ್ ಹಂಚಿನಾಳ್ ಅವರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name=":0"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೬೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] 8uq4z7bdv2eqpc9lq22vpa6xikzp59c 0 144114 1379635 1376544 2026-08-09T18:15:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379635 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian physicist}} {{more citations needed|date=December 2018}} {{Use dmy dates|date=December 2018}} {{Use Indian English|date=December 2018}} {{Infobox scientist |name = ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಸಿನ್ಹಾ |image = Dr. Purnima Sinha (cropped).jpg |caption = |birth_date = {{birth date|1927|10|12|df=y}} |birth_place = [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ |death_date = {{death date and age|2015|7|11|1927|10|12|df=y}} |death_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಭಾರತ]] |residence = [[ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ]], [[ಭಾರತ]] |nationality = [[ಭಾರತ]] |spouse = ಸೂರಜಿತ್ ಚಂದ್ರ ಸಿನ್ಹಾ |children = ಸುಕನ್ಯಾ ಸಿನ್ಹಾ, ಸುಪೂರ್ಣ ಸಿನ್ಹಾ |field = ಕ್ಲೇ ಮಿನರಲ್ಸ್‌ನ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರ |work_institution = ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್, [[ಬೆಂಗಳೂರು]] |alma_mater = {{ublist | ರಾಜಬಜಾರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್| [[ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] }} |doctoral_advisor = [[ಸತ್ಯೇಂದ್ರನಾಥ ಬೋಸ್]] |doctoral_students = |known_for = ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಬಂಗಾಳಿ ಮಹಿಳೆ |prizes = |religion = |footnotes = }} [[ಚಿತ್ರ:Dr._Purnima_Sinha.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Dr._Purnima_Sinha.jpg/246px-Dr._Purnima_Sinha.jpg|thumb|254x254px| ೧೯೫೪ ರ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಬೋಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಡಿರಾಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಡಾ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಸಿನ್ಹಾ]] '''ಡಾ. ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಸಿನ್ಹಾ''' (೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೨೭ - ೧೧ ಜುಲೈ ೨೦೧೫) ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಬಂಗಾಳಿ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.<ref name="Google">{{cite web|title=Biographical article |url=https://sites.google.com/site/snbproject/purnimasinhabio|access-date=6 April 2014}}</ref> ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಖನಿಜಗಳ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹತ್ತರವಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯಂತಹ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೨೭ ರಂದು ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಅವರು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದ ಡಾ. ನರೇಸ್ ಚಂದ್ರ ಸೇನ್-ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗಳಾಗಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ನರೇಸ್ ಚಂದ್ರ ಸೇನ್-ಗುಪ್ತಾರವರು ಅರವತ್ತೈದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಅವರು [[ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ವಿಶ್ವಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಮಾಜಿ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸೂರಜಿತ್ ಚಂದ್ರ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. <ref name = "Google"/> <ref name="Lilavati">{{cite web|title=Women In Science - IAS |url=http://www.ias.ac.in/womeninscience/LD_essays/305-309.pdf|access-date=6 April 2014}}</ref>> ಅವರ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಸುಪೂರ್ಣ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ರಾಮನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಸುಕನ್ಯಾ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Google" /> <ref name="Lilavati"/> ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಅವರು ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ ಮೇಳ ಮೇಷ ಆರ್ ಪಾಠಶಾಲಾ ಎಂಬ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. == ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ == ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಬಾಲಕಿಯರ ಲೇಕ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ ಸುಶಾಮಾ ಸೆನ್‍ಗುಪ್ತಾರವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಅಸುತೋಷ್ ಕಾಲೇಜ್, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಚರ್ಚ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ರಾಜಬಜಾರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್, [[ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಇವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ. ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ [[ಸತ್ಯೇಂದ್ರನಾಥ ಬೋಸ್|ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ನಾಥ್ ಬೋಸ್]] ಅವರ ಆಶ್ರಿತರಾಗಿದ್ದು ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರಾಗಿ, ಬರಹಗಾರರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಅವರ ಸ್ವಂತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ. ಇವರು ಯಾಮಿನಿ ಗಂಗೂಲಿ ಅವರಿಂದ [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು]] ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ ಗೋಪಾಲ್ ಘೋಷ್ ಅವರಿಂದ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ. ಪಂಡಿತ್ [[ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಕಾಶ್ ಘೋಷ್]] ಅವರಿಂದ ತಬಲಾ ಪಾಠವನ್ನೂ ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಇತರ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಲೆ ಸೇರಿವೆ. <ref name = "Google"/> ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಹಲವು ದಶಕಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಕ್ಲೇ ಮಿನರಲ್ಸ್‌ನ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೫೬-೫೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ [[ಸತ್ಯೇಂದ್ರನಾಥ ಬೋಸ್|ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ನಾಥ್ ಬೋಸ್]] ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಾಜಬಜಾರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ [[ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು. ಇವರು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಬಂಗಾಳಿ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name = "Google"/> ಪ್ರೊಫೆಸರ್ [[ಸತ್ಯೇಂದ್ರನಾಥ ಬೋಸ್|ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ನಾಥ್ ಬೋಸ್]] ಅವರನ್ನು ಸೇರುವ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಫುಟ್‌ಪಾತ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತುಣುಕುಗಳಂತೆ ಮಾರಾಟವಾದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೇನಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿದರು. ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೫೩ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡಿಎನ್ಎ ರಚನೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡಲು ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಕೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅಸ್ಸಾಂ ಆಯಿಲ್ ಕಂಪನಿಯು ಧನಸಹಾಯ ನೀಡಿತು (ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ-ಉದ್ಯಮ ಸಹಯೋಗವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ). ಅವರು ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಜೇಡಿಮಣ್ಣನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಸಹ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ, ಡಾ ಸಿನ್ಹಾ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ [https://origins.harvard.edu 'ಆರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್' ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220708233653/https://origins.harvard.edu/ |date=8 ಜುಲೈ 2022 }} ಬಯೋಫಿಸಿಕ್ಸ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಮತ್ತು ಇದು ಅವರ ಕೆಲಸದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವರು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ರಚನೆಯನ್ನು ಡಿಎನ್ಎ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯವಾಗಿ ಹೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. == ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು == ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. [[ಸತ್ಯೇಂದ್ರನಾಥ ಬೋಸ್|ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ನಾಥ್ ಬೋಸ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ''ಬಂಗಿಯಾ ಬಿಜ್ಞಾನ್ ಪರಿಷತ್'' (ಬಂಗಾಳ ಸೈನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್) ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ''ಜ್ಞಾನ್ ಒ ಬಿಜ್ಞಾನ್'' (ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ) ಗೆ ಅವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಂಗಿಯಾ ಬಿಜ್ಞಾನ್ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಾಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. <ref name = "Google"/> ಅವರು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಎರ್ವಿನ್ ಶ್ರೋಡಿಂಗರ್ ಅವರ ''ಮೈಂಡ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಟರ್'' ಅನ್ನು [https://g.co/kgs/dMg52Q] ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೭೦ ''ರಲ್ಲಿ ಎನ್ ಅಪ್ರೋಚ್ ಟು ದ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್'' <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dZgxAAAAMAAJ|title=An Approach to the Study of Indian Music|last=Sinha|first=Purnima|date=1970|publisher=Indian Publications|language=en}}</ref> ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಪುರುಲಿಯದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪತಿ ಮತ್ತು ಅವರು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವರು ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳ ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ದಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಿ ''<nowiki/>'ಜರಾವಾ ಸಾಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ವೇದಿಕ್ ಚಾಂಟ್: ಎ ಕಂಪಾರಿಸನ್ ಆಫ್ ಮೆಲೋಡಿಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್' <ref>{{Cite web|url=https://www.thebetterindia.com/203173/purnima-sinha-india-first-woman-phd-physics-satyendra-nath-bose-kolkata-india/|title=The Forgotten Scientist Who Broke The Glass Ceiling For Indian Women in Physics|date=2019-11-15|website=The Better India|language=en-US|access-date=2020-05-10}}</ref>'' ಎಂಬ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವರು [[ಸತ್ಯೇಂದ್ರನಾಥ ಬೋಸ್|ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ನಾಥ್ ಬೋಸ್]] ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಮೇಲಿನ ಕೃತಿಗಳು: * ''ಬಿಜ್ಞಾನ್ ಸಾಧನರ್ ಧಾರಯ್ ಸತ್ಯೇಂದ್ರನಾಥ್ ಬೋಸ್'', ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪುಸ್ತಕ. * ''ಅಮರ್ ಕಥಾ'', ಬಂಗಿಯಾ ಬಿಜ್ಞಾನ್ ಪರಿಷತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕ. == ಇತರ ಆಸಕ್ತಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:2Dr._Purnima_Sinha.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/2Dr._Purnima_Sinha.png/296px-2Dr._Purnima_Sinha.png|thumb|296x296px| ಡಾ.ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಸಿನ್ಹಾ ತಬಲಾ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು]] ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಇವರ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ದೊಡ್ಡ, ಅಪರೂಪದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ೮೦ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು, ಸಂಭಾಷಿಸವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. <ref name = "Google"/> ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಸೆರಾಮಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‍ಗೆ ಸೇರಿದಾಗ, ಡಾ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಮಣ್ಣಿನ ಖನಿಜಗಳು ಮತ್ತು ಸೆರಾಮಿಕ್ ಬಣ್ಣಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅವರು ಕಲಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕ್ಲೇ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಕಲಿತರು. ತನ್ನ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದಾಗ, ಡಾ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.getbengal.com/details/the-first-woman-physicist-to-get-a-phd-from-calcutta-university|title=The first woman physicist to get a PhD from Calcutta University!|date=11 February 2020|website=Get Bengal|language=en|access-date=2021-06-24|archive-date=2 ಜುಲೈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702194842/https://www.getbengal.com/details/the-first-woman-physicist-to-get-a-phd-from-calcutta-university|url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] ah48ii4wv45j115iinqz1qj9pq82rys 0 144668 1379703 1356770 2026-08-10T05:45:51Z Pragathi. BH 88266 1379703 wikitext text/x-wiki '''ಭವಾನಿ''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಭಾರತೀಯ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕೇರಳದ ೩ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[File:Westernghats river gobi.jpg|thumb|Westernghats river gobi|300px|right|ಭವಾನಿ ನದಿ]] == ಹರಿವು == ಭವಾನಿ ನದಿಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ]] ಹುಟ್ಟಿ, [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮತ್ತೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಭವಾನಿ ನದಿಯು ೨೧೭ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, [[ಮಾನ್ಸೂನ್|ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾನ್ಸೂನ್|ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನಿಂದ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೦.೬೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಮಿಳುನಾಡು (೮೭%), [[ಕೇರಳ]] (೯%) ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] (೪%) ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಸುಮಾರು ೯೦ ಪ್ರತಿಶತ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿ [[ನೀರಾವರಿ|ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯು ಭವಾನಿ ಬಳಿಯ ಕೂಡುತುರೈ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿಯನ್ನು]] ಸೇರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=25 April 2019}}</ref> == ಉಪನದಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG/220px-Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|left|thumb| ಭವಾನಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ವರಗರ್ ನದಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ [[ಹೊಳೆ|ನದಿಗಳು]] ದಕ್ಷಿಣ [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ಇಳಿಜಾರುಗಳನ್ನು]] ಬರಿದಾಗಿಸುವ ಭವಾನಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಮುಕ್ಕಲಿಯಲ್ಲಿ, ಭವಾನಿ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಠಾತ್ ೧೨೦-ಡಿಗ್ರಿ ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ೨೫ ಕಿಮೀ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ. ಉತ್ತರದಿಂದ ಬರುವ ಕುಂದಾ ನದಿಯಿಂದ ಇದು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ]] ಮತ್ತು [[ದಿಕ್ಕು|ಆಗ್ನೇಯದಿಂದ]] ಹರಿಯುವ ಸಿರುವಣಿ [[ನದಿ]], ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ತೊರೆ ಮತ್ತು ಕೊಡುಂಗರಪಳ್ಳಂ ನದಿಗಳು [[ಕೇರಳ]] - [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|date=26 June 2012|work=[[NDTV]]|access-date=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|archive-date=14 July 2014}}</ref> ನಂತರ ನದಿಯು [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿಯ]] ತಳದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಬರುವ [[ಕೂನೂರು|ಕೂನೂರ್ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸೇರಿದ ನಂತರ ಮೆಟ್ಟುಪಾಳ್ಯಂನ ಬಾತ್ರಾ ಕಾಳಿಯಮ್ಮನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಿಮೀ ಕೆಳಗಡೆ, [[ಮದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾದ ಮೋಯರ್ ನದಿಯು ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ನೀಲಗಿರಿಯ ಉತ್ತರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ನಡುವಿನ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೋಯಾರ್ ನಂತರ ಇದು ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸತ್ಯಮಂಗಲಂ ಬಳಿ ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕಾಲುವೆಗೆ [[ನೀರು]] ನೀಡುತ್ತದೆ. ನದಿಯು ೧೬೦ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವನ್ನು ಈರೋಡ್ [[ಜಿಲ್ಲೆ|ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಮೂಲಕ, ಕೊಡಿವೇರಿ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ]] ಮೂಲಕ, ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂ ಬಳಿ, [[ಕೃಷಿ]] ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅರಕ್ಕನ್‌ಕೊಟ್ಟೈ ಮತ್ತು ತಾಡಪಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan|title=Indian Archaeology, a Review|publisher=Archaeological Survey oIndia|year=1994}}</ref> ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಕಾಳಿಂಗರಾಯನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೨೮೩ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ [[ನೀರಾವರಿ]] ಕಾಲುವೆ <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011700470300.htm|title=Kalingarayan Canal is 725 years old|date=2007-01-17|work=[[The Hindu]]|access-date=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100819130959/http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011700470300.htm|archive-date=19 August 2010}}</ref> == ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು == [[File:Kodiveri.jpg|thumb|Kodiveri|200px|right|ಕೊಡಿವೆರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|BhavaniSagarDam|200px|right|ಭವಾನಿಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಭವಾನಿಸಾಗರ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಇದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|publisher=Government of Tamil Nadu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|access-date=1 February 2016}}</ref> ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|publisher=CSTI|accessdate=1 February 2016|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸತ್ಯಮಂಗಲದ [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೬ ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯದಿಂದ ೩೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|publisher=TNAU|access-date=1 February 2016}}</ref> ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಯೋಜನೆಯು ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೫೬ ಬಳಕೆಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ೨೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ್ ಅಣಿಕಟ್=== ಕಾಳಿಂಗರಾಯ ಆಣೆಕಟ್ ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭವಾನಿ ಬಳಿ ಇದೆ . ಆಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ 90.5 ಕಿಮೀ (56.2 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದ ಕಾಳಿಂಗರಾಯ ಕಾಲುವೆಯು ಸುಮಾರು 15,743 ಎಕರೆ (6,371 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತದೆ .ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಯೋಜನೆಯು 1271 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು 1283 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಕೊಂಗು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು . ಅಣೆಕಟ್ಟು ೮ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವುದೆ ಮತ್ತು ೪೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಜಲಾಶಯದ ಪೂರ್ಣ ಮಟ್ಟ ೧೨೦ ಅಡಿಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟು ೩೨.೮*೧೦^೯ ಕ್ಯೂಸೆಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|publisher=CSTI|accessdate=1 February 2016|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf "Uniqueness of Bhavanisagar dam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528222430/http://cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf |date=2022-05-28 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>. CSTI<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 February</span> 2016</span>.</cite><span data-ve-ignore="true"> </span><span class="cs1-hidden-error citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-hidden-error citation-comment" data-ve-ignore="true">Cite journal requires <code class="cs1-code">&#x7C;journal=</code> ([[ಸಹಾಯ:CS1 ದೋಷಗಳು|help]])</span> {{Interwikineeded}} [[Category:CS1 errors: missing periodical]] [[ವರ್ಗ:ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ನದಿಗಳು]] </ref> ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎರಡು [[ಜಲವಿದ್ಯುತ್]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಂದು ಪೂರ್ವದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಭವಾನಿ ನದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ೧೬ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದು ೩೨ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===ಕೊಡಿವೇರಿ === ಕೊಡಿವೇರಿ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[ಪಶ್ಚಿಮ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂ ಬಳಿ ಭವಾನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೫ ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂನಿಂದ ಸತ್ಯಮಂಗಲದ ಕಡೆಗೆ ೧೫ ಕಿಮೀ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೧೨೫ ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಗಾಲ್ವಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref name="Indian Archaeology, a Review">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan|title=Indian Archaeology, a Review|publisher=Archaeological Survey of India|year=1994}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan ''Indian Archaeology, a Review'']. Archaeological Survey of India. 1994.</cite></ref> == ಮಾಲಿನ್ಯ == ನದಿಯ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕಾ]], ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು [[ಕೃಷಿ]] ಮಾಲಿನ್ಯವು ಕಳಪೆ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನದಿ ನೀರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಜನರು, [[ಸಸ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳ]] [[ಆರೋಗ್ಯ|ಆರೋಗ್ಯದ]] ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|publisher=rainwaterharvesting.org|access-date=8 August 2007|archive-date=26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} 72m2w3aymgf2raigdw5s6u9aaf9g9dz 1379704 1379703 2026-08-10T05:47:14Z Pragathi. BH 88266 1379704 wikitext text/x-wiki '''ಭವಾನಿ''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಭಾರತೀಯ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕೇರಳದ ೩ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[File:Westernghats river gobi.jpg|thumb|Westernghats river gobi|300px|right|ಭವಾನಿ ನದಿ]] == ಹರಿವು == ಭವಾನಿ ನದಿಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ]] ಹುಟ್ಟಿ, [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮತ್ತೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಭವಾನಿ ನದಿಯು ೨೧೭ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, [[ಮಾನ್ಸೂನ್|ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾನ್ಸೂನ್|ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನಿಂದ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೦.೬೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಮಿಳುನಾಡು (೮೭%), [[ಕೇರಳ]] (೯%) ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] (೪%) ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಸುಮಾರು ೯೦ ಪ್ರತಿಶತ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿ [[ನೀರಾವರಿ|ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯು ಭವಾನಿ ಬಳಿಯ ಕೂಡುತುರೈ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿಯನ್ನು]] ಸೇರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=25 April 2019}}</ref> == ಉಪನದಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG/220px-Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|left|thumb| ಭವಾನಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ವರಗರ್ ನದಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ [[ಹೊಳೆ|ನದಿಗಳು]] ದಕ್ಷಿಣ [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ಇಳಿಜಾರುಗಳನ್ನು]] ಬರಿದಾಗಿಸುವ ಭವಾನಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಮುಕ್ಕಲಿಯಲ್ಲಿ, ಭವಾನಿ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಠಾತ್ ೧೨೦-ಡಿಗ್ರಿ ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ೨೫ ಕಿಮೀ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ. ಉತ್ತರದಿಂದ ಬರುವ ಕುಂದಾ ನದಿಯಿಂದ ಇದು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ]] ಮತ್ತು [[ದಿಕ್ಕು|ಆಗ್ನೇಯದಿಂದ]] ಹರಿಯುವ ಸಿರುವಣಿ [[ನದಿ]], ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ತೊರೆ ಮತ್ತು ಕೊಡುಂಗರಪಳ್ಳಂ ನದಿಗಳು [[ಕೇರಳ]] - [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|date=26 June 2012|work=[[NDTV]]|access-date=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|archive-date=14 July 2014}}</ref> ನಂತರ ನದಿಯು [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿಯ]] ತಳದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಬರುವ [[ಕೂನೂರು|ಕೂನೂರ್ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸೇರಿದ ನಂತರ ಮೆಟ್ಟುಪಾಳ್ಯಂನ ಬಾತ್ರಾ ಕಾಳಿಯಮ್ಮನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಿಮೀ ಕೆಳಗಡೆ, [[ಮದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾದ ಮೋಯರ್ ನದಿಯು ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ನೀಲಗಿರಿಯ ಉತ್ತರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ನಡುವಿನ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೋಯಾರ್ ನಂತರ ಇದು ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸತ್ಯಮಂಗಲಂ ಬಳಿ ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕಾಲುವೆಗೆ [[ನೀರು]] ನೀಡುತ್ತದೆ. ನದಿಯು ೧೬೦ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವನ್ನು ಈರೋಡ್ [[ಜಿಲ್ಲೆ|ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಮೂಲಕ, ಕೊಡಿವೇರಿ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ]] ಮೂಲಕ, ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂ ಬಳಿ, [[ಕೃಷಿ]] ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅರಕ್ಕನ್‌ಕೊಟ್ಟೈ ಮತ್ತು ತಾಡಪಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan|title=Indian Archaeology, a Review|publisher=Archaeological Survey oIndia|year=1994}}</ref> ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಕಾಳಿಂಗರಾಯನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೨೮೩ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ [[ನೀರಾವರಿ]] ಕಾಲುವೆ <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011700470300.htm|title=Kalingarayan Canal is 725 years old|date=2007-01-17|work=[[The Hindu]]|access-date=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100819130959/http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011700470300.htm|archive-date=19 August 2010}}</ref> == ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು == [[File:Kodiveri.jpg|thumb|Kodiveri|200px|right|ಕೊಡಿವೆರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|BhavaniSagarDam|200px|right|ಭವಾನಿಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಭವಾನಿಸಾಗರ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಇದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|publisher=Government of Tamil Nadu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|access-date=1 February 2016}}</ref> ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|publisher=CSTI|accessdate=1 February 2016|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸತ್ಯಮಂಗಲದ [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೬ ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯದಿಂದ ೩೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|publisher=TNAU|access-date=1 February 2016}}</ref> ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಯೋಜನೆಯು ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೫೬ ಬಳಕೆಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ೨೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ೮ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವುದೆ ಮತ್ತು ೪೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಜಲಾಶಯದ ಪೂರ್ಣ ಮಟ್ಟ ೧೨೦ ಅಡಿಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟು ೩೨.೮*೧೦^೯ ಕ್ಯೂಸೆಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|publisher=CSTI|accessdate=1 February 2016|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf "Uniqueness of Bhavanisagar dam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528222430/http://cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf |date=2022-05-28 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>. CSTI<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 February</span> 2016</span>.</cite><span data-ve-ignore="true"> </span><span class="cs1-hidden-error citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-hidden-error citation-comment" data-ve-ignore="true">Cite journal requires <code class="cs1-code">&#x7C;journal=</code> ([[ಸಹಾಯ:CS1 ದೋಷಗಳು|help]])</span> {{Interwikineeded}} [[Category:CS1 errors: missing periodical]] [[ವರ್ಗ:ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ನದಿಗಳು]] </ref> ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎರಡು [[ಜಲವಿದ್ಯುತ್]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಂದು ಪೂರ್ವದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಭವಾನಿ ನದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ೧೬ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದು ೩೨ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===ಕೊಡಿವೇರಿ === ಕೊಡಿವೇರಿ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[ಪಶ್ಚಿಮ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂ ಬಳಿ ಭವಾನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೫ ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂನಿಂದ ಸತ್ಯಮಂಗಲದ ಕಡೆಗೆ ೧೫ ಕಿಮೀ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೧೨೫ ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಗಾಲ್ವಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref name="Indian Archaeology, a Review">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan|title=Indian Archaeology, a Review|publisher=Archaeological Survey of India|year=1994}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan ''Indian Archaeology, a Review'']. Archaeological Survey of India. 1994.</cite></ref> == ಮಾಲಿನ್ಯ == ನದಿಯ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕಾ]], ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು [[ಕೃಷಿ]] ಮಾಲಿನ್ಯವು ಕಳಪೆ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನದಿ ನೀರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಜನರು, [[ಸಸ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳ]] [[ಆರೋಗ್ಯ|ಆರೋಗ್ಯದ]] ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|publisher=rainwaterharvesting.org|access-date=8 August 2007|archive-date=26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ===ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ್ ಅಣಿಕಟ್=== ಕಾಳಿಂಗರಾಯ ಆಣೆಕಟ್ ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭವಾನಿ ಬಳಿ ಇದೆ . ಆಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ 90.5 ಕಿಮೀ (56.2 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದ ಕಾಳಿಂಗರಾಯ ಕಾಲುವೆಯು ಸುಮಾರು 15,743 ಎಕರೆ (6,371 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತದೆ .ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಯೋಜನೆಯು 1271 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು 1283 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಕೊಂಗು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು . == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} p2m6mz6nv7pydb4c4r2xny15h0kx7th 1379705 1379704 2026-08-10T05:50:35Z Pragathi. BH 88266 1379705 wikitext text/x-wiki '''ಭವಾನಿ''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಭಾರತೀಯ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕೇರಳದ ೩ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[File:Westernghats river gobi.jpg|thumb|Westernghats river gobi|300px|right|ಭವಾನಿ ನದಿ]] == ಹರಿವು == ಭವಾನಿ ನದಿಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ]] ಹುಟ್ಟಿ, [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮತ್ತೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಭವಾನಿ ನದಿಯು ೨೧೭ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, [[ಮಾನ್ಸೂನ್|ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾನ್ಸೂನ್|ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನಿಂದ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೦.೬೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಮಿಳುನಾಡು (೮೭%), [[ಕೇರಳ]] (೯%) ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] (೪%) ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಸುಮಾರು ೯೦ ಪ್ರತಿಶತ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿ [[ನೀರಾವರಿ|ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯು ಭವಾನಿ ಬಳಿಯ ಕೂಡುತುರೈ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿಯನ್ನು]] ಸೇರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=25 April 2019}}</ref> == ಉಪನದಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG/220px-Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|left|thumb| ಭವಾನಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ವರಗರ್ ನದಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ [[ಹೊಳೆ|ನದಿಗಳು]] ದಕ್ಷಿಣ [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ಇಳಿಜಾರುಗಳನ್ನು]] ಬರಿದಾಗಿಸುವ ಭವಾನಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಮುಕ್ಕಲಿಯಲ್ಲಿ, ಭವಾನಿ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಠಾತ್ ೧೨೦-ಡಿಗ್ರಿ ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ೨೫ ಕಿಮೀ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ. ಉತ್ತರದಿಂದ ಬರುವ ಕುಂದಾ ನದಿಯಿಂದ ಇದು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ]] ಮತ್ತು [[ದಿಕ್ಕು|ಆಗ್ನೇಯದಿಂದ]] ಹರಿಯುವ ಸಿರುವಣಿ [[ನದಿ]], ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ತೊರೆ ಮತ್ತು ಕೊಡುಂಗರಪಳ್ಳಂ ನದಿಗಳು [[ಕೇರಳ]] - [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|date=26 June 2012|work=[[NDTV]]|access-date=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|archive-date=14 July 2014}}</ref> ನಂತರ ನದಿಯು [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿಯ]] ತಳದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಬರುವ [[ಕೂನೂರು|ಕೂನೂರ್ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸೇರಿದ ನಂತರ ಮೆಟ್ಟುಪಾಳ್ಯಂನ ಬಾತ್ರಾ ಕಾಳಿಯಮ್ಮನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಿಮೀ ಕೆಳಗಡೆ, [[ಮದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾದ ಮೋಯರ್ ನದಿಯು ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ನೀಲಗಿರಿಯ ಉತ್ತರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ನಡುವಿನ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೋಯಾರ್ ನಂತರ ಇದು ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸತ್ಯಮಂಗಲಂ ಬಳಿ ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕಾಲುವೆಗೆ [[ನೀರು]] ನೀಡುತ್ತದೆ. ನದಿಯು ೧೬೦ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವನ್ನು ಈರೋಡ್ [[ಜಿಲ್ಲೆ|ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಮೂಲಕ, ಕೊಡಿವೇರಿ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ]] ಮೂಲಕ, ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂ ಬಳಿ, [[ಕೃಷಿ]] ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅರಕ್ಕನ್‌ಕೊಟ್ಟೈ ಮತ್ತು ತಾಡಪಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan|title=Indian Archaeology, a Review|publisher=Archaeological Survey oIndia|year=1994}}</ref> ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಕಾಳಿಂಗರಾಯನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೨೮೩ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ [[ನೀರಾವರಿ]] ಕಾಲುವೆ <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011700470300.htm|title=Kalingarayan Canal is 725 years old|date=2007-01-17|work=[[The Hindu]]|access-date=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100819130959/http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011700470300.htm|archive-date=19 August 2010}}</ref> == ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು == ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ, ನೀಲಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ ನದಿಯ ಮೂಲದ ಬಳಿ ಮೇಲ್ ಭವಾನಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭವಾನಿಸಾಗರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ . 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಬಹು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ನಂತರ, ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಭವಾನಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಹು ಸಣ್ಣ ಚೆಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 21 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. [[File:Kodiveri.jpg|thumb|Kodiveri|200px|right|ಕೊಡಿವೆರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|BhavaniSagarDam|200px|right|ಭವಾನಿಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಭವಾನಿಸಾಗರ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಇದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|publisher=Government of Tamil Nadu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|access-date=1 February 2016}}</ref> ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|publisher=CSTI|accessdate=1 February 2016|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸತ್ಯಮಂಗಲದ [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೬ ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯದಿಂದ ೩೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|publisher=TNAU|access-date=1 February 2016}}</ref> ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಯೋಜನೆಯು ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೫೬ ಬಳಕೆಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ೨೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ೮ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವುದೆ ಮತ್ತು ೪೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಜಲಾಶಯದ ಪೂರ್ಣ ಮಟ್ಟ ೧೨೦ ಅಡಿಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟು ೩೨.೮*೧೦^೯ ಕ್ಯೂಸೆಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|publisher=CSTI|accessdate=1 February 2016|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf "Uniqueness of Bhavanisagar dam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528222430/http://cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf |date=2022-05-28 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>. CSTI<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 February</span> 2016</span>.</cite><span data-ve-ignore="true"> </span><span class="cs1-hidden-error citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-hidden-error citation-comment" data-ve-ignore="true">Cite journal requires <code class="cs1-code">&#x7C;journal=</code> ([[ಸಹಾಯ:CS1 ದೋಷಗಳು|help]])</span> {{Interwikineeded}} [[Category:CS1 errors: missing periodical]] [[ವರ್ಗ:ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ನದಿಗಳು]] </ref> ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎರಡು [[ಜಲವಿದ್ಯುತ್]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಂದು ಪೂರ್ವದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಭವಾನಿ ನದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ೧೬ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದು ೩೨ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===ಕೊಡಿವೇರಿ === ಕೊಡಿವೇರಿ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[ಪಶ್ಚಿಮ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂ ಬಳಿ ಭವಾನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೫ ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂನಿಂದ ಸತ್ಯಮಂಗಲದ ಕಡೆಗೆ ೧೫ ಕಿಮೀ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೧೨೫ ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಗಾಲ್ವಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref name="Indian Archaeology, a Review">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan|title=Indian Archaeology, a Review|publisher=Archaeological Survey of India|year=1994}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan ''Indian Archaeology, a Review'']. Archaeological Survey of India. 1994.</cite></ref> == ಮಾಲಿನ್ಯ == ನದಿಯ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕಾ]], ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು [[ಕೃಷಿ]] ಮಾಲಿನ್ಯವು ಕಳಪೆ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನದಿ ನೀರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಜನರು, [[ಸಸ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳ]] [[ಆರೋಗ್ಯ|ಆರೋಗ್ಯದ]] ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|publisher=rainwaterharvesting.org|access-date=8 August 2007|archive-date=26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ===ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ್ ಅಣಿಕಟ್=== ಕಾಳಿಂಗರಾಯ ಆಣೆಕಟ್ ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭವಾನಿ ಬಳಿ ಇದೆ . ಆಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ 90.5 ಕಿಮೀ (56.2 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದ ಕಾಳಿಂಗರಾಯ ಕಾಲುವೆಯು ಸುಮಾರು 15,743 ಎಕರೆ (6,371 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತದೆ .ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಯೋಜನೆಯು 1271 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು 1283 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಕೊಂಗು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು . == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} b01mn6jigc7t5ho9o5n5dkfee7xlan6 1379706 1379705 2026-08-10T05:51:48Z Pragathi. BH 88266 1379706 wikitext text/x-wiki '''ಭವಾನಿ''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಭಾರತೀಯ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕೇರಳದ ೩ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[File:Westernghats river gobi.jpg|thumb|Westernghats river gobi|300px|right|ಭವಾನಿ ನದಿ]] == ಹರಿವು == ಭವಾನಿ ನದಿಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ]] ಹುಟ್ಟಿ, [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮತ್ತೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಭವಾನಿ ನದಿಯು ೨೧೭ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, [[ಮಾನ್ಸೂನ್|ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾನ್ಸೂನ್|ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನಿಂದ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೦.೬೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಮಿಳುನಾಡು (೮೭%), [[ಕೇರಳ]] (೯%) ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] (೪%) ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಸುಮಾರು ೯೦ ಪ್ರತಿಶತ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿ [[ನೀರಾವರಿ|ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯು ಭವಾನಿ ಬಳಿಯ ಕೂಡುತುರೈ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿಯನ್ನು]] ಸೇರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=25 April 2019}}</ref> == ಉಪನದಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG/220px-Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|left|thumb| ಭವಾನಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ವರಗರ್ ನದಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ [[ಹೊಳೆ|ನದಿಗಳು]] ದಕ್ಷಿಣ [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ಇಳಿಜಾರುಗಳನ್ನು]] ಬರಿದಾಗಿಸುವ ಭವಾನಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಮುಕ್ಕಲಿಯಲ್ಲಿ, ಭವಾನಿ [[ಈಶಾನ್ಯ|ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ]] ಹಠಾತ್ ೧೨೦-ಡಿಗ್ರಿ ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ೨೫ ಕಿಮೀ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ. ಉತ್ತರದಿಂದ ಬರುವ ಕುಂದಾ ನದಿಯಿಂದ ಇದು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ]] ಮತ್ತು [[ದಿಕ್ಕು|ಆಗ್ನೇಯದಿಂದ]] ಹರಿಯುವ ಸಿರುವಣಿ [[ನದಿ]], ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ತೊರೆ ಮತ್ತು ಕೊಡುಂಗರಪಳ್ಳಂ ನದಿಗಳು [[ಕೇರಳ]] - [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|date=26 June 2012|work=[[NDTV]]|access-date=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|archive-date=14 July 2014}}</ref> ನಂತರ ನದಿಯು [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿಯ]] ತಳದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಬರುವ [[ಕೂನೂರು|ಕೂನೂರ್ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸೇರಿದ ನಂತರ ಮೆಟ್ಟುಪಾಳ್ಯಂನ ಬಾತ್ರಾ ಕಾಳಿಯಮ್ಮನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಿಮೀ ಕೆಳಗಡೆ, [[ಮದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾದ ಮೋಯರ್ ನದಿಯು ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ನೀಲಗಿರಿಯ ಉತ್ತರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ನಡುವಿನ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೋಯಾರ್ ನಂತರ ಇದು ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸತ್ಯಮಂಗಲಂ ಬಳಿ ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕಾಲುವೆಗೆ [[ನೀರು]] ನೀಡುತ್ತದೆ. ನದಿಯು ೧೬೦ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವನ್ನು ಈರೋಡ್ [[ಜಿಲ್ಲೆ|ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಮೂಲಕ, ಕೊಡಿವೇರಿ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ]] ಮೂಲಕ, ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂ ಬಳಿ, [[ಕೃಷಿ]] ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅರಕ್ಕನ್‌ಕೊಟ್ಟೈ ಮತ್ತು ತಾಡಪಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan|title=Indian Archaeology, a Review|publisher=Archaeological Survey oIndia|year=1994}}</ref> ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಕಾಳಿಂಗರಾಯನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೨೮೩ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ [[ನೀರಾವರಿ]] ಕಾಲುವೆ <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011700470300.htm|title=Kalingarayan Canal is 725 years old|date=2007-01-17|work=[[The Hindu]]|access-date=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100819130959/http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011700470300.htm|archive-date=19 August 2010}}</ref> == ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು == ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ, ನೀಲಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ ನದಿಯ ಮೂಲದ ಬಳಿ ಮೇಲ್ ಭವಾನಿ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭವಾನಿಸಾಗರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ . 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಬಹು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ನಂತರ, ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಭವಾನಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಹು ಸಣ್ಣ ಚೆಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 21 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. [[File:Kodiveri.jpg|thumb|Kodiveri|200px|right|ಕೊಡಿವೆರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|BhavaniSagarDam|200px|right|ಭವಾನಿಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಭವಾನಿಸಾಗರ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಇದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|publisher=Government of Tamil Nadu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|access-date=1 February 2016}}</ref> ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|publisher=CSTI|accessdate=1 February 2016|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸತ್ಯಮಂಗಲದ [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೬ ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯದಿಂದ ೩೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|publisher=TNAU|access-date=1 February 2016}}</ref> ಲೋವರ್ ಭವಾನಿ ಯೋಜನೆಯು ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೫೬ ಬಳಕೆಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ೨೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ೮ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವುದೆ ಮತ್ತು ೪೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಜಲಾಶಯದ ಪೂರ್ಣ ಮಟ್ಟ ೧೨೦ ಅಡಿಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟು ೩೨.೮*೧೦^೯ ಕ್ಯೂಸೆಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|publisher=CSTI|accessdate=1 February 2016|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf "Uniqueness of Bhavanisagar dam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528222430/http://cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf |date=2022-05-28 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>. CSTI<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 February</span> 2016</span>.</cite><span data-ve-ignore="true"> </span><span class="cs1-hidden-error citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-hidden-error citation-comment" data-ve-ignore="true">Cite journal requires <code class="cs1-code">&#x7C;journal=</code> ([[ಸಹಾಯ:CS1 ದೋಷಗಳು|help]])</span> {{Interwikineeded}} [[Category:CS1 errors: missing periodical]] [[ವರ್ಗ:ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ನದಿಗಳು]] </ref> ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎರಡು [[ಜಲವಿದ್ಯುತ್]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಂದು ಪೂರ್ವದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಭವಾನಿ ನದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ೧೬ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದು ೩೨ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===ಕೊಡಿವೇರಿ === ಕೊಡಿವೇರಿ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು]] [[ಪಶ್ಚಿಮ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂ ಬಳಿ ಭವಾನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೫ ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗೋಬಿಚೆಟ್ಟಿಪಾಳ್ಯಂನಿಂದ ಸತ್ಯಮಂಗಲದ ಕಡೆಗೆ ೧೫ ಕಿಮೀ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೧೨೫ ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಗಾಲ್ವಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref name="Indian Archaeology, a Review">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan|title=Indian Archaeology, a Review|publisher=Archaeological Survey of India|year=1994}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan ''Indian Archaeology, a Review'']. Archaeological Survey of India. 1994.</cite></ref> == ಮಾಲಿನ್ಯ == ನದಿಯ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕಾ]], ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು [[ಕೃಷಿ]] ಮಾಲಿನ್ಯವು ಕಳಪೆ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನದಿ ನೀರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಜನರು, [[ಸಸ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳ]] [[ಆರೋಗ್ಯ|ಆರೋಗ್ಯದ]] ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|publisher=rainwaterharvesting.org|access-date=8 August 2007|archive-date=26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ===ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ್ ಅಣಿಕಟ್=== [[ಕಾಳಿಂಗರಾಯ]] ಆಣೆಕಟ್ ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭವಾನಿ ಬಳಿ ಇದೆ . ಆಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ 90.5 ಕಿಮೀ (56.2 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದ ಕಾಳಿಂಗರಾಯ ಕಾಲುವೆಯು ಸುಮಾರು 15,743 ಎಕರೆ (6,371 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತದೆ .ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಯೋಜನೆಯು 1271 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು 1283 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಕೊಂಗು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕಾಳಿಂಗರಾಯನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು . == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} cmkbd4tyt3kc2hzj7solha92me3jqf8 0 146462 1379720 1363137 2026-08-10T06:16:03Z Pragathi. BH 88266 1379720 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kerala_boatrace.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Kerala_boatrace.jpg/300px-Kerala_boatrace.jpg|right|thumb|300x300px| ಉತ್ರಟ್ಟತಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರನ್ಮುಲಾ ದೋಣಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Boat_race_chundan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Boat_race_chundan.jpg/220px-Boat_race_chundan.jpg|thumb| ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ]] [[ಚಿತ್ರ:വെള്ളംകുളങ്ങര ചുണ്ടൻ വള്ളം.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B0_%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BB_%E0%B4%B5%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82.jpg/220px-%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B0_%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BB_%E0%B4%B5%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82.jpg|thumb|ವಲ್ಲಂ ಕುಲಂಗರ - ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳು]] '''ವಲ್ಲಂ ಕಾಳಿ''' (ವಲ್ಲಂ ಕಾಳಿ, ಅಕ್ಷರಶಃ: ದೋಣಿ ಆಟ) ಇದನ್ನು ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ದೋಣಿ ಓಟದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಡಲ್ ಯುದ್ಧದ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಪ್ಯಾಡಲ್ಡ್ ಲಾಂಗ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 'ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್‌ಗಳ' ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ತಂಡವು ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು ೬ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೬೪ ಅಥವಾ ೧೨೮ ಪ್ಯಾಡ್ಲರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ <ref>{{Cite web|url=https://rove.me/to/kerala/snake-boat-races-vallam-kali|title=Snake Boat Races (Vallam Kali)}}</ref> ) ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಂ ('ಹಾವಿನ ದೋಣಿ', ಸುಮಾರು ೩೦-೩೫ ಮೀಟರ್ (೧೦೦-೧೨೦ ಅಡಿ) ಉದ್ದದ ಓಟವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಓಟದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಇತರ ರೀತಿಯ ದೋಣಿಗಳೆಂದರೆ ಚುರುಲನ್ ವಲ್ಲಂ, ''ಇರುಟ್ಟುಕುತ್ತಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ಓಡಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ವೆಪ್ಪು ವಲ್ಲಂ'', ''ವಡಕ್ಕನೋಡಿ'' ''ವಲ್ಲಂ'' ಮತ್ತು ''ಕೊಚ್ಚು ವಲ್ಲಂ''. ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಬಳಿಯ ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜನಪ್ರಿಯ ವಲ್ಲಮ್ ಕಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್|ಐಪಿಎಲ್]] ಶೈಲಿಯ ರೆಗಾಟಾವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.೨೦೧೯ <ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/event/champions-boat-league/113|title=Champions Boat League {{!}} Boat Races|website=Kerala Tourism|language=en|access-date=2022-10-11}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಬೋಟ್ ಲೀಗ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Vallam-kali.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Vallam-kali.jpg/220px-Vallam-kali.jpg|thumb| ವಲ್ಲಂ-ಕಾಳಿ]] ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕಾಯಂಕುಲಂ ಮತ್ತು ಚೆಂಬಕಸ್ಸೆರಿಯ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚೆಂಬಕಸ್ಸೆರಿಯ ರಾಜ ದೇವನಾರಾಯಣನು ''ಚುಂದನ್ ವಲ್ಲಂ'' ಎಂಬ ಯುದ್ಧ ದೋಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಚಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅವನು ಅಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಡಗಿಗೆ ವಹಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=karichal chundan - Nehru Trophy Winner 2016, karichal, karichalchundan, karichalchundan.com,payipad boat race,kerala snake boat race,snake boat race in kerala|last=MS|first=Prasanth|website=Karichalchundan.com|access-date=20 December 2017|archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಸುಮಾರು ೮ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಚುಂಡನವು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=Origin of Vallamkali (Boat Race)|access-date=2022-10-30|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref> ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಮ್ ಓಟವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯು ಕೇರಳದ ಇತರ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ಯಾಡಲ್ಡ್ ಲಾಂಗ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳ ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:നെഹ്റു ട്രോഫി Nehru Trophy Boat Race 2012 7775.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/%E0%B4%A8%E0%B5%86%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%81_%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%8B%E0%B4%AB%E0%B4%BF_Nehru_Trophy_Boat_Race_2012_7775.JPG/220px-%E0%B4%A8%E0%B5%86%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%81_%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%8B%E0%B4%AB%E0%B4%BF_Nehru_Trophy_Boat_Race_2012_7775.JPG|thumb|ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್]] === ವಂಚಿಪಟ್ಟು === ''ವಂಚಿಪಟ್ಟು'' (ಲಿಟ್. 'ಬೋಟ್‌ಸಾಂಗ್') ಎಂಬುದು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಲ್ಲಂ ಕಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಾವ್ಯದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆರನ್ಮುಳ ಉತ್ರತ್ತಾಡಿ ವಲ್ಲಂಕಾಳಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಂಚಿಪಟ್ಟು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಹತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರಾಮಪುರತು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಂಚಿಪಟ್ಟುವಿನ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-fusion-twist-to-vanchipattu/article7514874.ece|title=A fusion twist to Vanchipattu|last=Pillai|first=R. Ramabhadran|date=8 August 2015|work=The Hindu|access-date=12 July 2019}}</ref> == ನಿಯತಕಾಲಿಕ ವಲ್ಲಮ್ ಕಲಿ ಘಟನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Kerala_Backwaters.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Kerala_Backwaters.png/220px-Kerala_Backwaters.png|thumb| ಬೋಟ್ ರೇಸಿಂಗ್ ನಡೆಸುವ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ''ಹಿನ್ನೀರಿನ'' ನಕ್ಷೆ]] * ಕಂದಸ್ಸಂಕಡವು ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, [[ತ್ರಿಶೂರು|ತ್ರಿಶೂರ್]] * [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳದ]] ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ತ್ರಿಪ್ರಯಾರ್ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಕೊನೊಲಿ ಕಾಲುವೆ, ತ್ರಿಪ್ರಯಾರ್, ತ್ರಿಶೂರ್ * ಆರನ್ಮುಲ ಉತ್ರತ್ತಾಡಿ ವಲ್ಲಂಕಾಳಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಆರನ್ಮುಲ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಲೇಕ್|ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಕಲ್ಲಡ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಡ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ನೀರತ್ತುಪುರಂನಲ್ಲಿ ಪಂಪಾ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಚಂಪಕುಲಂ ಮೂಲಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕುಮಾರಕೋಮ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಪಾಯಿಪ್ಪಾಡ್ ಜಲೋತ್ಸವ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಕರುನಾಗಪ್ಪಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ತಜತಂಗಡಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಕೋಟ್ಟಯಂ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] * ಗೋತುರುತ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]], [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|title=Gothuruthu Boat Race, Gothuruth Boat race, Ernakulam, Muziris Heritage Site, Kerala, India - Kerala Tourism|website=Keralatourism.org|access-date=20 December 2017|archive-date=3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://gothuruthboatrace.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-10-30 |archive-date=2022-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519025516/https://gothuruthboatrace.com/ |url-status=bot: unknown }}</ref> * ಪಿರವಂನಲ್ಲಿ ಪಿರವಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ === ಸಣ್ಣ ಘಟನೆಗಳು === * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಪರವೂರ್ ತೆಕ್ಕುಂಭಾಗಂನಲ್ಲಿ ಪರವೂರ್ ಜಲೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ಎಟಿಡಿಸಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] * ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಪುಳಿಂಕುನ್ನು * ನೀರೆಟ್ಟುಪುರಂ ಪಂಪಾ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕರುವತ್ತ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕವನಟ್ಟಿಂಕರ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕುಮಾರಕೋಂ ಅರ್ಪೂಕಾರ ವನಿತಾ ಜಲಮೇಳ, ಕುಮಾರಕೋಂ * ಮಹಾತ್ಮ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಮನ್ನಾರ್, [[ಆಲಪುಳ|ಅಲಪ್ಪುಳ]] * ಕೊಟ್ಟಪುರಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೊಟ್ಟಪ್ಪುರಂ * ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಮತ್ತು ಕುಮಾರನಾಸನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಜಲೋತ್ಸವ, ಪಲ್ಲಣ * ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೊಚ್ಚಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ * ಕೈತಪ್ಪುಜಕ್ಕಯಲ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೈತಪ್ಪುಳ ಸರೋವರ, [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] * ಬಿಯ್ಯಂ ಕಾಯಲ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಪೊನ್ನಾನಿ * ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಕೆರೆ, [[ಕಾಸರಗೋಡು]] * ಇಕೆ ನಾಯನಾರ್ ಟ್ರೋಫಿ -ಮಲಬಾರ್ ಜಲೋಲ್ಸವಂ, ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ, ಕುಪ್ಪಂ ನದಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] * ಕುಪ್ಪಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕುಪ್ಪಂ ನದಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps">{{Cite web|url=http://www.keralapicnicspot.com/vallam-kali|title=The Internationally famous Boat racing Festival of Kerala|website=Keralapicnicspot.com|access-date=20 December 2017}}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಕಟ್ಟಂಪಲ್ಲಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps" /> * ಮಡಾಯಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಹಳೆಯಂಗಡಿ ನದಿ, ಪಜ್ಯಂಗಡಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps" /> ===ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆ=== ಓಟದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ದೋಣಿ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಇಬ್ಬರೂ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಠಿಣ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೋಣಿ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಮುದಾಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. [ 5 ] ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಅದರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 150 ಮಂದಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹುಟ್ಟುಗಾರರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು, ವಂಚಿಪ್ಪತ್ತು ಜೊತೆ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹಿರಿಯ ಹುಟ್ಟುಗಾರರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಂಚಿಪ್ಪತ್ತು ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರಣಾದನ್ (ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್) ಮತ್ತು ದೋಣಿಯ ನಾಲ್ವರು ಅದನಾಯಂಪು (ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹುಟ್ಟುಗಾರರು) ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. [ 5 ] ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಯಶಸ್ಸಿನ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಗಾರರಿಂದ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 80-100 ಹೊಡೆತಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. [ 5 ] ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ವಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ . [ 16 ] ದೋಣಿಗಳು ಸಹ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಹ. ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಮರ ಮತ್ತು ಹಲ್ ಅನ್ನು ಬಲವಾಗಿಡಲು ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆ, ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬೂದಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದುರಸ್ತಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಡಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಓಟದ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೇಷ್ಮೆ ಛತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆ ದೀಪಗಳಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.ಉಡುಪು ಕಡಿಮೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಮುಂಡು ಮತ್ತು ಪೇಟವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಓಟದ ದಿನದಂದು, ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅರನ್ಮುಲ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರು ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಗೆ ಭತ್ತ, ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ವೀಳ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಂಚಿಪಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಓಟದ ಮೊದಲು ಸಾಮೂಹಿಕ ಡ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ನೀರಿನ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == * * [[ಕೇರಳ ಹಿನ್ನೀರು ಪ್ರದೇಶ|ಕೇರಳ ಹಿನ್ನೀರು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://snakeboatrace.com/ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804043658/http://snakeboatrace.com/ |date=2021-08-04 }} * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-37081393 ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ] * [Https://championsboatleague.in/index.html ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಬೋಟ್ ಲೀಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014071203/https://championsboatleague.in/index.html |date=2022-10-14 }} * [http://www.aranmula.net ಅರನ್ಮುಲ] * [http://www.nehrutrophyboatrace.com ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140803041721/http://www.nehrutrophyboatrace.com/ |date=2014-08-03 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 ವಲ್ಲಂಕಳ್ಳಿಯ ಗೂಗಲ್ ವಿಡಿಯೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519235114/http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 |date=2011-05-19 }} * [http://gamezindia.com/guest/gameplay.php?gId=46 www.gamezindia.com ನಲ್ಲಿ ವಲ್ಲಂಕಾಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆಟ]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.alappuzhaonline.com/snake-boat-races-alappuzha.htm ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] * [http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php 1938 ರಿಂದ ಗೋತುರುತ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php |date=2022-04-03 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] o7htmrqyo69py5mqutf27287vlw1tc8 1379721 1379720 2026-08-10T06:16:50Z Pragathi. BH 88266 1379721 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kerala_boatrace.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Kerala_boatrace.jpg/300px-Kerala_boatrace.jpg|right|thumb|300x300px| ಉತ್ರಟ್ಟತಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರನ್ಮುಲಾ ದೋಣಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Boat_race_chundan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Boat_race_chundan.jpg/220px-Boat_race_chundan.jpg|thumb| ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ]] [[ಚಿತ್ರ:വെള്ളംകുളങ്ങര ചുണ്ടൻ വള്ളം.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B0_%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BB_%E0%B4%B5%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82.jpg/220px-%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B0_%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BB_%E0%B4%B5%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82.jpg|thumb|ವಲ್ಲಂ ಕುಲಂಗರ - ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳು]] '''ವಲ್ಲಂ ಕಾಳಿ''' (ವಲ್ಲಂ ಕಾಳಿ, ಅಕ್ಷರಶಃ: ದೋಣಿ ಆಟ) ಇದನ್ನು ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ದೋಣಿ ಓಟದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಡಲ್ ಯುದ್ಧದ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಪ್ಯಾಡಲ್ಡ್ ಲಾಂಗ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 'ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್‌ಗಳ' ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ತಂಡವು ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು ೬ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೬೪ ಅಥವಾ ೧೨೮ ಪ್ಯಾಡ್ಲರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ <ref>{{Cite web|url=https://rove.me/to/kerala/snake-boat-races-vallam-kali|title=Snake Boat Races (Vallam Kali)}}</ref> ) ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಂ ('ಹಾವಿನ ದೋಣಿ', ಸುಮಾರು ೩೦-೩೫ ಮೀಟರ್ (೧೦೦-೧೨೦ ಅಡಿ) ಉದ್ದದ ಓಟವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಓಟದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಇತರ ರೀತಿಯ ದೋಣಿಗಳೆಂದರೆ ಚುರುಲನ್ ವಲ್ಲಂ, ''ಇರುಟ್ಟುಕುತ್ತಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ಓಡಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ವೆಪ್ಪು ವಲ್ಲಂ'', ''ವಡಕ್ಕನೋಡಿ'' ''ವಲ್ಲಂ'' ಮತ್ತು ''ಕೊಚ್ಚು ವಲ್ಲಂ''. ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಬಳಿಯ ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜನಪ್ರಿಯ ವಲ್ಲಮ್ ಕಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್|ಐಪಿಎಲ್]] ಶೈಲಿಯ ರೆಗಾಟಾವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.೨೦೧೯ <ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/event/champions-boat-league/113|title=Champions Boat League {{!}} Boat Races|website=Kerala Tourism|language=en|access-date=2022-10-11}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಬೋಟ್ ಲೀಗ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Vallam-kali.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Vallam-kali.jpg/220px-Vallam-kali.jpg|thumb| ವಲ್ಲಂ-ಕಾಳಿ]] ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕಾಯಂಕುಲಂ ಮತ್ತು ಚೆಂಬಕಸ್ಸೆರಿಯ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚೆಂಬಕಸ್ಸೆರಿಯ ರಾಜ ದೇವನಾರಾಯಣನು ''ಚುಂದನ್ ವಲ್ಲಂ'' ಎಂಬ ಯುದ್ಧ ದೋಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಚಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅವನು ಅಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಡಗಿಗೆ ವಹಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=karichal chundan - Nehru Trophy Winner 2016, karichal, karichalchundan, karichalchundan.com,payipad boat race,kerala snake boat race,snake boat race in kerala|last=MS|first=Prasanth|website=Karichalchundan.com|access-date=20 December 2017|archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಸುಮಾರು ೮ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಚುಂಡನವು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=Origin of Vallamkali (Boat Race)|access-date=2022-10-30|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref> ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಮ್ ಓಟವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯು ಕೇರಳದ ಇತರ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ಯಾಡಲ್ಡ್ ಲಾಂಗ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳ ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:നെഹ്റു ട്രോഫി Nehru Trophy Boat Race 2012 7775.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/%E0%B4%A8%E0%B5%86%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%81_%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%8B%E0%B4%AB%E0%B4%BF_Nehru_Trophy_Boat_Race_2012_7775.JPG/220px-%E0%B4%A8%E0%B5%86%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%81_%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%8B%E0%B4%AB%E0%B4%BF_Nehru_Trophy_Boat_Race_2012_7775.JPG|thumb|ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್]] === ವಂಚಿಪಟ್ಟು === ''ವಂಚಿಪಟ್ಟು'' (ಲಿಟ್. 'ಬೋಟ್‌ಸಾಂಗ್') ಎಂಬುದು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಲ್ಲಂ ಕಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಾವ್ಯದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆರನ್ಮುಳ ಉತ್ರತ್ತಾಡಿ ವಲ್ಲಂಕಾಳಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಂಚಿಪಟ್ಟು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಹತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರಾಮಪುರತು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಂಚಿಪಟ್ಟುವಿನ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-fusion-twist-to-vanchipattu/article7514874.ece|title=A fusion twist to Vanchipattu|last=Pillai|first=R. Ramabhadran|date=8 August 2015|work=The Hindu|access-date=12 July 2019}}</ref> == ನಿಯತಕಾಲಿಕ ವಲ್ಲಮ್ ಕಲಿ ಘಟನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Kerala_Backwaters.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Kerala_Backwaters.png/220px-Kerala_Backwaters.png|thumb| ಬೋಟ್ ರೇಸಿಂಗ್ ನಡೆಸುವ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ''ಹಿನ್ನೀರಿನ'' ನಕ್ಷೆ]] * ಕಂದಸ್ಸಂಕಡವು ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, [[ತ್ರಿಶೂರು|ತ್ರಿಶೂರ್]] * [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳದ]] ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ತ್ರಿಪ್ರಯಾರ್ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಕೊನೊಲಿ ಕಾಲುವೆ, ತ್ರಿಪ್ರಯಾರ್, ತ್ರಿಶೂರ್ * ಆರನ್ಮುಲ ಉತ್ರತ್ತಾಡಿ ವಲ್ಲಂಕಾಳಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಆರನ್ಮುಲ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಲೇಕ್|ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಕಲ್ಲಡ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಡ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ನೀರತ್ತುಪುರಂನಲ್ಲಿ ಪಂಪಾ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಚಂಪಕುಲಂ ಮೂಲಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕುಮಾರಕೋಮ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಪಾಯಿಪ್ಪಾಡ್ ಜಲೋತ್ಸವ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಕರುನಾಗಪ್ಪಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ತಜತಂಗಡಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಕೋಟ್ಟಯಂ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] * ಗೋತುರುತ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]], [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|title=Gothuruthu Boat Race, Gothuruth Boat race, Ernakulam, Muziris Heritage Site, Kerala, India - Kerala Tourism|website=Keralatourism.org|access-date=20 December 2017|archive-date=3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://gothuruthboatrace.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-10-30 |archive-date=2022-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519025516/https://gothuruthboatrace.com/ |url-status=bot: unknown }}</ref> * ಪಿರವಂನಲ್ಲಿ ಪಿರವಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ === ಸಣ್ಣ ಘಟನೆಗಳು === * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಪರವೂರ್ ತೆಕ್ಕುಂಭಾಗಂನಲ್ಲಿ ಪರವೂರ್ ಜಲೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ಎಟಿಡಿಸಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] * ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಪುಳಿಂಕುನ್ನು * ನೀರೆಟ್ಟುಪುರಂ ಪಂಪಾ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕರುವತ್ತ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕವನಟ್ಟಿಂಕರ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕುಮಾರಕೋಂ ಅರ್ಪೂಕಾರ ವನಿತಾ ಜಲಮೇಳ, ಕುಮಾರಕೋಂ * ಮಹಾತ್ಮ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಮನ್ನಾರ್, [[ಆಲಪುಳ|ಅಲಪ್ಪುಳ]] * ಕೊಟ್ಟಪುರಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೊಟ್ಟಪ್ಪುರಂ * ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಮತ್ತು ಕುಮಾರನಾಸನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಜಲೋತ್ಸವ, ಪಲ್ಲಣ * ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೊಚ್ಚಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ * ಕೈತಪ್ಪುಜಕ್ಕಯಲ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೈತಪ್ಪುಳ ಸರೋವರ, [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] * ಬಿಯ್ಯಂ ಕಾಯಲ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಪೊನ್ನಾನಿ * ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಕೆರೆ, [[ಕಾಸರಗೋಡು]] * ಇಕೆ ನಾಯನಾರ್ ಟ್ರೋಫಿ -ಮಲಬಾರ್ ಜಲೋಲ್ಸವಂ, ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ, ಕುಪ್ಪಂ ನದಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] * ಕುಪ್ಪಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕುಪ್ಪಂ ನದಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps">{{Cite web|url=http://www.keralapicnicspot.com/vallam-kali|title=The Internationally famous Boat racing Festival of Kerala|website=Keralapicnicspot.com|access-date=20 December 2017}}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಕಟ್ಟಂಪಲ್ಲಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps" /> * ಮಡಾಯಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಹಳೆಯಂಗಡಿ ನದಿ, ಪಜ್ಯಂಗಡಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps" /> ===ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆ=== ಓಟದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ದೋಣಿ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಇಬ್ಬರೂ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಠಿಣ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೋಣಿ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಮುದಾಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. [ 5 ] ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಅದರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 150 ಮಂದಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹುಟ್ಟುಗಾರರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು, ವಂಚಿಪ್ಪತ್ತು ಜೊತೆ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹಿರಿಯ ಹುಟ್ಟುಗಾರರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಂಚಿಪ್ಪತ್ತು ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರಣಾದನ್ (ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್) ಮತ್ತು ದೋಣಿಯ ನಾಲ್ವರು ಅದನಾಯಂಪು (ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹುಟ್ಟುಗಾರರು) ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. [ 5 ] ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಯಶಸ್ಸಿನ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಗಾರರಿಂದ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 80-100 ಹೊಡೆತಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. [ 5 ] ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ವಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ . [ 16 ] ದೋಣಿಗಳು ಸಹ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಹ. ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಮರ ಮತ್ತು ಹಲ್ ಅನ್ನು ಬಲವಾಗಿಡಲು ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆ, ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬೂದಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದುರಸ್ತಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಡಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಓಟದ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೇಷ್ಮೆ ಛತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆ ದೀಪಗಳಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.ಉಡುಪು ಕಡಿಮೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಮುಂಡು ಮತ್ತು ಪೇಟವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಓಟದ ದಿನದಂದು, ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅರನ್ಮುಲ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರು ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಗೆ ಭತ್ತ, ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ವೀಳ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಂಚಿಪಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಓಟದ ಮೊದಲು ಸಾಮೂಹಿಕ ಡ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ನೀರಿನ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://www.klcottages.com/boat-races-vallam-kali-in-kerala-a-celebration-of-tradition-teamwork-and-heritage/</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * * [[ಕೇರಳ ಹಿನ್ನೀರು ಪ್ರದೇಶ|ಕೇರಳ ಹಿನ್ನೀರು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://snakeboatrace.com/ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804043658/http://snakeboatrace.com/ |date=2021-08-04 }} * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-37081393 ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ] * [Https://championsboatleague.in/index.html ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಬೋಟ್ ಲೀಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014071203/https://championsboatleague.in/index.html |date=2022-10-14 }} * [http://www.aranmula.net ಅರನ್ಮುಲ] * [http://www.nehrutrophyboatrace.com ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140803041721/http://www.nehrutrophyboatrace.com/ |date=2014-08-03 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 ವಲ್ಲಂಕಳ್ಳಿಯ ಗೂಗಲ್ ವಿಡಿಯೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519235114/http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 |date=2011-05-19 }} * [http://gamezindia.com/guest/gameplay.php?gId=46 www.gamezindia.com ನಲ್ಲಿ ವಲ್ಲಂಕಾಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆಟ]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.alappuzhaonline.com/snake-boat-races-alappuzha.htm ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] * [http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php 1938 ರಿಂದ ಗೋತುರುತ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php |date=2022-04-03 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] s3udy08wdz46dib0v8e8qrmx3gs6617 1379722 1379721 2026-08-10T06:18:15Z Pragathi. BH 88266 1379722 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kerala_boatrace.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Kerala_boatrace.jpg/300px-Kerala_boatrace.jpg|right|thumb|300x300px| ಉತ್ರಟ್ಟತಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರನ್ಮುಲಾ ದೋಣಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Boat_race_chundan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Boat_race_chundan.jpg/220px-Boat_race_chundan.jpg|thumb| ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ]] [[ಚಿತ್ರ:വെള്ളംകുളങ്ങര ചുണ്ടൻ വള്ളം.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B0_%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BB_%E0%B4%B5%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82.jpg/220px-%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B0_%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BB_%E0%B4%B5%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82.jpg|thumb|ವಲ್ಲಂ ಕುಲಂಗರ - ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳು]] '''ವಲ್ಲಂ ಕಾಳಿ''' (ವಲ್ಲಂ ಕಾಳಿ, ಅಕ್ಷರಶಃ: ದೋಣಿ ಆಟ) ಇದನ್ನು ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ದೋಣಿ ಓಟದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಡಲ್ ಯುದ್ಧದ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಪ್ಯಾಡಲ್ಡ್ ಲಾಂಗ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 'ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್‌ಗಳ' ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ತಂಡವು ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು ೬ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೬೪ ಅಥವಾ ೧೨೮ ಪ್ಯಾಡ್ಲರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ <ref>{{Cite web|url=https://rove.me/to/kerala/snake-boat-races-vallam-kali|title=Snake Boat Races (Vallam Kali)}}</ref> ) ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಂ ('ಹಾವಿನ ದೋಣಿ', ಸುಮಾರು ೩೦-೩೫ ಮೀಟರ್ (೧೦೦-೧೨೦ ಅಡಿ) ಉದ್ದದ ಓಟವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಓಟದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಇತರ ರೀತಿಯ ದೋಣಿಗಳೆಂದರೆ ಚುರುಲನ್ ವಲ್ಲಂ, ''ಇರುಟ್ಟುಕುತ್ತಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ಓಡಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ವೆಪ್ಪು ವಲ್ಲಂ'', ''ವಡಕ್ಕನೋಡಿ'' ''ವಲ್ಲಂ'' ಮತ್ತು ''ಕೊಚ್ಚು ವಲ್ಲಂ''. ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಬಳಿಯ ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜನಪ್ರಿಯ ವಲ್ಲಮ್ ಕಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್|ಐಪಿಎಲ್]] ಶೈಲಿಯ ರೆಗಾಟಾವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.೨೦೧೯ <ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/event/champions-boat-league/113|title=Champions Boat League {{!}} Boat Races|website=Kerala Tourism|language=en|access-date=2022-10-11}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಬೋಟ್ ಲೀಗ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Vallam-kali.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Vallam-kali.jpg/220px-Vallam-kali.jpg|thumb| ವಲ್ಲಂ-ಕಾಳಿ]] ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕಾಯಂಕುಲಂ ಮತ್ತು ಚೆಂಬಕಸ್ಸೆರಿಯ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚೆಂಬಕಸ್ಸೆರಿಯ ರಾಜ ದೇವನಾರಾಯಣನು ''ಚುಂದನ್ ವಲ್ಲಂ'' ಎಂಬ ಯುದ್ಧ ದೋಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಚಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅವನು ಅಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಡಗಿಗೆ ವಹಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=karichal chundan - Nehru Trophy Winner 2016, karichal, karichalchundan, karichalchundan.com,payipad boat race,kerala snake boat race,snake boat race in kerala|last=MS|first=Prasanth|website=Karichalchundan.com|access-date=20 December 2017|archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಸುಮಾರು ೮ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಚುಂಡನವು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=Origin of Vallamkali (Boat Race)|access-date=2022-10-30|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref> ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಮ್ ಓಟವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯು ಕೇರಳದ ಇತರ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ಯಾಡಲ್ಡ್ ಲಾಂಗ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳ ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:നെഹ്റു ട്രോഫി Nehru Trophy Boat Race 2012 7775.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/%E0%B4%A8%E0%B5%86%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%81_%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%8B%E0%B4%AB%E0%B4%BF_Nehru_Trophy_Boat_Race_2012_7775.JPG/220px-%E0%B4%A8%E0%B5%86%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%81_%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%8B%E0%B4%AB%E0%B4%BF_Nehru_Trophy_Boat_Race_2012_7775.JPG|thumb|ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್]] === ವಂಚಿಪಟ್ಟು === ''ವಂಚಿಪಟ್ಟು'' (ಲಿಟ್. 'ಬೋಟ್‌ಸಾಂಗ್') ಎಂಬುದು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಲ್ಲಂ ಕಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಾವ್ಯದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆರನ್ಮುಳ ಉತ್ರತ್ತಾಡಿ ವಲ್ಲಂಕಾಳಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಂಚಿಪಟ್ಟು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಹತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರಾಮಪುರತು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಂಚಿಪಟ್ಟುವಿನ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-fusion-twist-to-vanchipattu/article7514874.ece|title=A fusion twist to Vanchipattu|last=Pillai|first=R. Ramabhadran|date=8 August 2015|work=The Hindu|access-date=12 July 2019}}</ref> == ನಿಯತಕಾಲಿಕ ವಲ್ಲಮ್ ಕಲಿ ಘಟನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Kerala_Backwaters.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Kerala_Backwaters.png/220px-Kerala_Backwaters.png|thumb| ಬೋಟ್ ರೇಸಿಂಗ್ ನಡೆಸುವ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ''ಹಿನ್ನೀರಿನ'' ನಕ್ಷೆ]] * ಕಂದಸ್ಸಂಕಡವು ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, [[ತ್ರಿಶೂರು|ತ್ರಿಶೂರ್]] * [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳದ]] ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ತ್ರಿಪ್ರಯಾರ್ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಕೊನೊಲಿ ಕಾಲುವೆ, ತ್ರಿಪ್ರಯಾರ್, ತ್ರಿಶೂರ್ * ಆರನ್ಮುಲ ಉತ್ರತ್ತಾಡಿ ವಲ್ಲಂಕಾಳಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಆರನ್ಮುಲ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಲೇಕ್|ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಕಲ್ಲಡ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಡ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ನೀರತ್ತುಪುರಂನಲ್ಲಿ ಪಂಪಾ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಚಂಪಕುಲಂ ಮೂಲಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕುಮಾರಕೋಮ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಪಾಯಿಪ್ಪಾಡ್ ಜಲೋತ್ಸವ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಕರುನಾಗಪ್ಪಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ತಜತಂಗಡಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಕೋಟ್ಟಯಂ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] * ಗೋತುರುತ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]], [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|title=Gothuruthu Boat Race, Gothuruth Boat race, Ernakulam, Muziris Heritage Site, Kerala, India - Kerala Tourism|website=Keralatourism.org|access-date=20 December 2017|archive-date=3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://gothuruthboatrace.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-10-30 |archive-date=2022-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519025516/https://gothuruthboatrace.com/ |url-status=bot: unknown }}</ref> * ಪಿರವಂನಲ್ಲಿ ಪಿರವಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ === ಸಣ್ಣ ಘಟನೆಗಳು === * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಪರವೂರ್ ತೆಕ್ಕುಂಭಾಗಂನಲ್ಲಿ ಪರವೂರ್ ಜಲೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ಎಟಿಡಿಸಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] * ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಪುಳಿಂಕುನ್ನು * ನೀರೆಟ್ಟುಪುರಂ ಪಂಪಾ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕರುವತ್ತ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕವನಟ್ಟಿಂಕರ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕುಮಾರಕೋಂ ಅರ್ಪೂಕಾರ ವನಿತಾ ಜಲಮೇಳ, ಕುಮಾರಕೋಂ * ಮಹಾತ್ಮ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಮನ್ನಾರ್, [[ಆಲಪುಳ|ಅಲಪ್ಪುಳ]] * ಕೊಟ್ಟಪುರಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೊಟ್ಟಪ್ಪುರಂ * ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಮತ್ತು ಕುಮಾರನಾಸನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಜಲೋತ್ಸವ, ಪಲ್ಲಣ * ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೊಚ್ಚಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ * ಕೈತಪ್ಪುಜಕ್ಕಯಲ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೈತಪ್ಪುಳ ಸರೋವರ, [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] * ಬಿಯ್ಯಂ ಕಾಯಲ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಪೊನ್ನಾನಿ * ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಕೆರೆ, [[ಕಾಸರಗೋಡು]] * ಇಕೆ ನಾಯನಾರ್ ಟ್ರೋಫಿ -ಮಲಬಾರ್ ಜಲೋಲ್ಸವಂ, ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ, ಕುಪ್ಪಂ ನದಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] * ಕುಪ್ಪಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕುಪ್ಪಂ ನದಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps">{{Cite web|url=http://www.keralapicnicspot.com/vallam-kali|title=The Internationally famous Boat racing Festival of Kerala|website=Keralapicnicspot.com|access-date=20 December 2017}}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಕಟ್ಟಂಪಲ್ಲಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps" /> * ಮಡಾಯಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಹಳೆಯಂಗಡಿ ನದಿ, ಪಜ್ಯಂಗಡಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps" /> ==ನಿಯಮಗಳು== ನಿಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಈವೆಂಟ್ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯು ದಂಡ ಅಥವಾ ಓಟದಿಂದ ಅನರ್ಹತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಂಡವು ತಮ್ಮ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದೋಣಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಓಟದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ದೋಣಿ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರೋವರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ರೇಸ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ರೇಸ್ 1.4 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. [ 5 ] ರೇಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು, ಎಲ್ಲಾ ದೋಣಿಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕು, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಡ್ರಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೋಣಿಯನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಜನರನ್ನು ಎರಡು ಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. [ 14 ] ರೇಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಯ ಗುರಿಯು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವಾಗ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಗೆರೆಯನ್ನು ದಾಟುವುದು. ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಯವನ್ನು ಮಿಲಿಸೆಕೆಂಡ್ ನಿಖರತೆಗೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜೇತ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬಹುಮಾನದ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಮೊತ್ತವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಬಹುಮಾನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ₹ 1 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತವೆ . ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ತಂಡಗಳು ಓಟವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ತಂಡಗಳು ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು 6 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ; ಯಾವ ತಂಡವು ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಡ್ರಾ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಸ್ ಮುಗಿದಾಗ, ಪ್ರತಿ ದೋಣಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕು. [ ===ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆ=== ಓಟದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ದೋಣಿ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಇಬ್ಬರೂ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಠಿಣ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೋಣಿ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಮುದಾಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. [ 5 ] ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಅದರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 150 ಮಂದಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹುಟ್ಟುಗಾರರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು, ವಂಚಿಪ್ಪತ್ತು ಜೊತೆ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹಿರಿಯ ಹುಟ್ಟುಗಾರರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಂಚಿಪ್ಪತ್ತು ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರಣಾದನ್ (ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್) ಮತ್ತು ದೋಣಿಯ ನಾಲ್ವರು ಅದನಾಯಂಪು (ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹುಟ್ಟುಗಾರರು) ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. [ 5 ] ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಯಶಸ್ಸಿನ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಗಾರರಿಂದ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 80-100 ಹೊಡೆತಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. [ 5 ] ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ವಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ . [ 16 ] ದೋಣಿಗಳು ಸಹ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಹ. ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಮರ ಮತ್ತು ಹಲ್ ಅನ್ನು ಬಲವಾಗಿಡಲು ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆ, ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬೂದಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದುರಸ್ತಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಡಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಓಟದ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೇಷ್ಮೆ ಛತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆ ದೀಪಗಳಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.ಉಡುಪು ಕಡಿಮೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಮುಂಡು ಮತ್ತು ಪೇಟವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಓಟದ ದಿನದಂದು, ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅರನ್ಮುಲ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರು ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಗೆ ಭತ್ತ, ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ವೀಳ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಂಚಿಪಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಓಟದ ಮೊದಲು ಸಾಮೂಹಿಕ ಡ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ನೀರಿನ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://www.klcottages.com/boat-races-vallam-kali-in-kerala-a-celebration-of-tradition-teamwork-and-heritage/</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * * [[ಕೇರಳ ಹಿನ್ನೀರು ಪ್ರದೇಶ|ಕೇರಳ ಹಿನ್ನೀರು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://snakeboatrace.com/ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804043658/http://snakeboatrace.com/ |date=2021-08-04 }} * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-37081393 ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ] * [Https://championsboatleague.in/index.html ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಬೋಟ್ ಲೀಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014071203/https://championsboatleague.in/index.html |date=2022-10-14 }} * [http://www.aranmula.net ಅರನ್ಮುಲ] * [http://www.nehrutrophyboatrace.com ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140803041721/http://www.nehrutrophyboatrace.com/ |date=2014-08-03 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 ವಲ್ಲಂಕಳ್ಳಿಯ ಗೂಗಲ್ ವಿಡಿಯೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519235114/http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 |date=2011-05-19 }} * [http://gamezindia.com/guest/gameplay.php?gId=46 www.gamezindia.com ನಲ್ಲಿ ವಲ್ಲಂಕಾಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆಟ]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.alappuzhaonline.com/snake-boat-races-alappuzha.htm ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] * [http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php 1938 ರಿಂದ ಗೋತುರುತ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php |date=2022-04-03 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] dr8mlm1h6ybh6joez8q6533bxb708uo 1379733 1379722 2026-08-10T06:37:34Z Pragathi. BH 88266 1379733 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kerala_boatrace.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Kerala_boatrace.jpg/300px-Kerala_boatrace.jpg|right|thumb|300x300px| ಉತ್ರಟ್ಟತಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರನ್ಮುಲಾ ದೋಣಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Boat_race_chundan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Boat_race_chundan.jpg/220px-Boat_race_chundan.jpg|thumb| ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ]] [[ಚಿತ್ರ:വെള്ളംകുളങ്ങര ചുണ്ടൻ വള്ളം.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B0_%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BB_%E0%B4%B5%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82.jpg/220px-%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B0_%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BB_%E0%B4%B5%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82.jpg|thumb|ವಲ್ಲಂ ಕುಲಂಗರ - ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳು]] '''ವಲ್ಲಂ ಕಾಳಿ''' (ವಲ್ಲಂ ಕಾಳಿ, ಅಕ್ಷರಶಃ: ದೋಣಿ ಆಟ) ಇದನ್ನು ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ದೋಣಿ ಓಟದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಡಲ್ ಯುದ್ಧದ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಪ್ಯಾಡಲ್ಡ್ ಲಾಂಗ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 'ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್‌ಗಳ' ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ತಂಡವು ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು ೬ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೬೪ ಅಥವಾ ೧೨೮ ಪ್ಯಾಡ್ಲರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ <ref>{{Cite web|url=https://rove.me/to/kerala/snake-boat-races-vallam-kali|title=Snake Boat Races (Vallam Kali)}}</ref> ) ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಂ ('ಹಾವಿನ ದೋಣಿ', ಸುಮಾರು ೩೦-೩೫ ಮೀಟರ್ (೧೦೦-೧೨೦ ಅಡಿ) ಉದ್ದದ ಓಟವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಓಟದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಇತರ ರೀತಿಯ ದೋಣಿಗಳೆಂದರೆ ಚುರುಲನ್ ವಲ್ಲಂ, ''ಇರುಟ್ಟುಕುತ್ತಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ಓಡಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ವೆಪ್ಪು ವಲ್ಲಂ'', ''ವಡಕ್ಕನೋಡಿ'' ''ವಲ್ಲಂ'' ಮತ್ತು ''ಕೊಚ್ಚು ವಲ್ಲಂ''. ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಬಳಿಯ ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜನಪ್ರಿಯ ವಲ್ಲಮ್ ಕಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್|ಐಪಿಎಲ್]] ಶೈಲಿಯ ರೆಗಾಟಾವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.೨೦೧೯ <ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/event/champions-boat-league/113|title=Champions Boat League {{!}} Boat Races|website=Kerala Tourism|language=en|access-date=2022-10-11}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಬೋಟ್ ಲೀಗ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Vallam-kali.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Vallam-kali.jpg/220px-Vallam-kali.jpg|thumb| ವಲ್ಲಂ-ಕಾಳಿ]] ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕಾಯಂಕುಲಂ ಮತ್ತು ಚೆಂಬಕಸ್ಸೆರಿಯ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚೆಂಬಕಸ್ಸೆರಿಯ ರಾಜ ದೇವನಾರಾಯಣನು ''ಚುಂದನ್ ವಲ್ಲಂ'' ಎಂಬ ಯುದ್ಧ ದೋಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಚಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅವನು ಅಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಡಗಿಗೆ ವಹಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=karichal chundan - Nehru Trophy Winner 2016, karichal, karichalchundan, karichalchundan.com,payipad boat race,kerala snake boat race,snake boat race in kerala|last=MS|first=Prasanth|website=Karichalchundan.com|access-date=20 December 2017|archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಸುಮಾರು ೮ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಚುಂಡನವು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=Origin of Vallamkali (Boat Race)|access-date=2022-10-30|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref> ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಮ್ ಓಟವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯು ಕೇರಳದ ಇತರ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ಯಾಡಲ್ಡ್ ಲಾಂಗ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳ ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:നെഹ്റു ട്രോഫി Nehru Trophy Boat Race 2012 7775.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/%E0%B4%A8%E0%B5%86%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%81_%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%8B%E0%B4%AB%E0%B4%BF_Nehru_Trophy_Boat_Race_2012_7775.JPG/220px-%E0%B4%A8%E0%B5%86%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%81_%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%8B%E0%B4%AB%E0%B4%BF_Nehru_Trophy_Boat_Race_2012_7775.JPG|thumb|ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್]] === ವಂಚಿಪಟ್ಟು === ''ವಂಚಿಪಟ್ಟು'' (ಲಿಟ್. 'ಬೋಟ್‌ಸಾಂಗ್') ಎಂಬುದು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಲ್ಲಂ ಕಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಾವ್ಯದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆರನ್ಮುಳ ಉತ್ರತ್ತಾಡಿ ವಲ್ಲಂಕಾಳಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಂಚಿಪಟ್ಟು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಹತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರಾಮಪುರತು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಂಚಿಪಟ್ಟುವಿನ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-fusion-twist-to-vanchipattu/article7514874.ece|title=A fusion twist to Vanchipattu|last=Pillai|first=R. Ramabhadran|date=8 August 2015|work=The Hindu|access-date=12 July 2019}}</ref> == ನಿಯತಕಾಲಿಕ ವಲ್ಲಮ್ ಕಲಿ ಘಟನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Kerala_Backwaters.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Kerala_Backwaters.png/220px-Kerala_Backwaters.png|thumb| ಬೋಟ್ ರೇಸಿಂಗ್ ನಡೆಸುವ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ''ಹಿನ್ನೀರಿನ'' ನಕ್ಷೆ]] * ಕಂದಸ್ಸಂಕಡವು ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, [[ತ್ರಿಶೂರು|ತ್ರಿಶೂರ್]] * [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳದ]] ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ತ್ರಿಪ್ರಯಾರ್ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಕೊನೊಲಿ ಕಾಲುವೆ, ತ್ರಿಪ್ರಯಾರ್, ತ್ರಿಶೂರ್ * ಆರನ್ಮುಲ ಉತ್ರತ್ತಾಡಿ ವಲ್ಲಂಕಾಳಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಆರನ್ಮುಲ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಲೇಕ್|ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಕಲ್ಲಡ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಡ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ನೀರತ್ತುಪುರಂನಲ್ಲಿ ಪಂಪಾ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಚಂಪಕುಲಂ ಮೂಲಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕುಮಾರಕೋಮ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಪಾಯಿಪ್ಪಾಡ್ ಜಲೋತ್ಸವ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಕರುನಾಗಪ್ಪಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ತಜತಂಗಡಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಕೋಟ್ಟಯಂ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] * ಗೋತುರುತ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]], [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|title=Gothuruthu Boat Race, Gothuruth Boat race, Ernakulam, Muziris Heritage Site, Kerala, India - Kerala Tourism|website=Keralatourism.org|access-date=20 December 2017|archive-date=3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://gothuruthboatrace.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-10-30 |archive-date=2022-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519025516/https://gothuruthboatrace.com/ |url-status=bot: unknown }}</ref> * ಪಿರವಂನಲ್ಲಿ ಪಿರವಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ === ಸಣ್ಣ ಘಟನೆಗಳು === * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಪರವೂರ್ ತೆಕ್ಕುಂಭಾಗಂನಲ್ಲಿ ಪರವೂರ್ ಜಲೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ಎಟಿಡಿಸಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] * ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಪುಳಿಂಕುನ್ನು * ನೀರೆಟ್ಟುಪುರಂ ಪಂಪಾ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕರುವತ್ತ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕವನಟ್ಟಿಂಕರ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕುಮಾರಕೋಂ ಅರ್ಪೂಕಾರ ವನಿತಾ ಜಲಮೇಳ, ಕುಮಾರಕೋಂ * ಮಹಾತ್ಮ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಮನ್ನಾರ್, [[ಆಲಪುಳ|ಅಲಪ್ಪುಳ]] * ಕೊಟ್ಟಪುರಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೊಟ್ಟಪ್ಪುರಂ * ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಮತ್ತು ಕುಮಾರನಾಸನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಜಲೋತ್ಸವ, ಪಲ್ಲಣ * ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೊಚ್ಚಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ * ಕೈತಪ್ಪುಜಕ್ಕಯಲ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೈತಪ್ಪುಳ ಸರೋವರ, [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] * ಬಿಯ್ಯಂ ಕಾಯಲ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಪೊನ್ನಾನಿ * ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಕೆರೆ, [[ಕಾಸರಗೋಡು]] * ಇಕೆ ನಾಯನಾರ್ ಟ್ರೋಫಿ -ಮಲಬಾರ್ ಜಲೋಲ್ಸವಂ, ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ, ಕುಪ್ಪಂ ನದಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] * ಕುಪ್ಪಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕುಪ್ಪಂ ನದಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps">{{Cite web|url=http://www.keralapicnicspot.com/vallam-kali|title=The Internationally famous Boat racing Festival of Kerala|website=Keralapicnicspot.com|access-date=20 December 2017}}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಕಟ್ಟಂಪಲ್ಲಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps" /> * ಮಡಾಯಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಹಳೆಯಂಗಡಿ ನದಿ, ಪಜ್ಯಂಗಡಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps" /> ==ನಿಯಮಗಳು== ನಿಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಈವೆಂಟ್ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯು ದಂಡ ಅಥವಾ ಓಟದಿಂದ ಅನರ್ಹತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಂಡವು ತಮ್ಮ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದೋಣಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಓಟದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ದೋಣಿ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರೋವರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ರೇಸ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ರೇಸ್ 1.4 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ರೇಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು, ಎಲ್ಲಾ ದೋಣಿಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕು, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಡ್ರಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೋಣಿಯನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಜನರನ್ನು ಎರಡು ಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ರೇಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಯ ಗುರಿಯು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವಾಗ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಗೆರೆಯನ್ನು ದಾಟುವುದು. ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಯವನ್ನು ಮಿಲಿಸೆಕೆಂಡ್ ನಿಖರತೆಗೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜೇತ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬಹುಮಾನದ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಮೊತ್ತವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಬಹುಮಾನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ₹ 1 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತವೆ . ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ತಂಡಗಳು ಓಟವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ತಂಡಗಳು ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು 6 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ; ಯಾವ ತಂಡವು ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಡ್ರಾ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಸ್ ಮುಗಿದಾಗ, ಪ್ರತಿ [[ದೋಣಿ]] ತಕ್ಷಣವೇ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕು. ===ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆ=== ಓಟದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ದೋಣಿ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಇಬ್ಬರೂ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಠಿಣ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೋಣಿ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಮುದಾಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಅದರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 150 ಮಂದಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹುಟ್ಟುಗಾರರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು, ವಂಚಿಪ್ಪತ್ತು ಜೊತೆ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹಿರಿಯ ಹುಟ್ಟುಗಾರರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಂಚಿಪ್ಪತ್ತು ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರಣಾದನ್ (ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್) ಮತ್ತು ದೋಣಿಯ ನಾಲ್ವರು ಅದನಾಯಂಪು (ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹುಟ್ಟುಗಾರರು) ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. [ 5 ] ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಯಶಸ್ಸಿನ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಗಾರರಿಂದ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 80-100 ಹೊಡೆತಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. [ 5 ] ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ವಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ . [ 16 ] ದೋಣಿಗಳು ಸಹ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಹ. ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಮರ ಮತ್ತು ಹಲ್ ಅನ್ನು ಬಲವಾಗಿಡಲು ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆ, ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬೂದಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದುರಸ್ತಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಡಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಓಟದ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೇಷ್ಮೆ ಛತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆ ದೀಪಗಳಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.ಉಡುಪು ಕಡಿಮೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಮುಂಡು ಮತ್ತು ಪೇಟವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಓಟದ ದಿನದಂದು, ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅರನ್ಮುಲ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರು ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಗೆ ಭತ್ತ, ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ವೀಳ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಂಚಿಪಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಓಟದ ಮೊದಲು ಸಾಮೂಹಿಕ ಡ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ನೀರಿನ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://www.klcottages.com/boat-races-vallam-kali-in-kerala-a-celebration-of-tradition-teamwork-and-heritage/</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * * [[ಕೇರಳ ಹಿನ್ನೀರು ಪ್ರದೇಶ|ಕೇರಳ ಹಿನ್ನೀರು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://snakeboatrace.com/ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804043658/http://snakeboatrace.com/ |date=2021-08-04 }} * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-37081393 ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ] * [Https://championsboatleague.in/index.html ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಬೋಟ್ ಲೀಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014071203/https://championsboatleague.in/index.html |date=2022-10-14 }} * [http://www.aranmula.net ಅರನ್ಮುಲ] * [http://www.nehrutrophyboatrace.com ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140803041721/http://www.nehrutrophyboatrace.com/ |date=2014-08-03 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 ವಲ್ಲಂಕಳ್ಳಿಯ ಗೂಗಲ್ ವಿಡಿಯೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519235114/http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 |date=2011-05-19 }} * [http://gamezindia.com/guest/gameplay.php?gId=46 www.gamezindia.com ನಲ್ಲಿ ವಲ್ಲಂಕಾಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆಟ]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.alappuzhaonline.com/snake-boat-races-alappuzha.htm ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] * [http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php 1938 ರಿಂದ ಗೋತುರುತ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php |date=2022-04-03 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] cs4094lrsop00l13ljwd6bfusnp59gi 0 149335 1379626 1343574 2026-08-09T17:52:26Z Pragathi. BH 88266 1379626 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | other_name = ಕ್ರಾಂಗನೋರ್ | settlement_type = [[ಪುರಸಭೆ]] | image_skyline = Cranganore in Cranganore.jpg | image_alt = | image_caption = ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಹಡಗುಗಳು (1708) | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|10.233761|N|76.194634|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶೂರ್]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 29.24 | elevation_footnotes = | elevation_m = 9 | population_total = 70,868 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881082/20#:~:text=Kodungallur%20Municipality%20And%20Out%20Growth,the%20state%20Kerala%20in%20India. |title=Profile - Kodungallur Municipality |access-date=2023-03-21 |archive-date=2023-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321074007/https://www.kudumbashree.org/sub-district/881082/20#:~:text=Kodungallur%20Municipality%20And%20Out%20Growth,the%20state%20Kerala%20in%20India. |url-status=dead }}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 680664 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 0480 | registration_plate = ಕೆಎಲ್-47 | website = | footnotes = }} '''ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರ್''' ([[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ]]:''' ಕ್ರಾಂಗನೋರ್''' ; ಹಿಂದೆ '''ಮಹೋದಯಪುರಂ''',''' ಶಿಂಗ್ಲಿ ''', '''ವಂಚಿ''', '''ಮುಚಿರಿ''', '''ಮುಯಿರಿಕ್ಕೋಡ್ ''' ಮತ್ತು '''ಮುಜಿರಿಸ್ ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ) ಇದು ಮಲಸೂರ್ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ [[ಮಲಸೂರ್ ನದಿ]]ಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ, ಭಾರತ. ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು, ಕೇರಳದ ಕೆರೆಗಳ ಉತ್ತರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೌಕಾ ನೌಕಾಪಡೆಗಳಿಗೆ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರವೇಶ ಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು.<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> ==ಮುಜಿರಿಸ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್== ಮುಜಿರಿಸ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಅನ್ನು 2006 ರಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ|ಕೇರಳ]] [[ಸರಕಾರದ ವಿಧಗಳು|ಸರ್ಕಾರದ]] ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆಯು "ಉತ್ತರ ಪರವೂರಿನಿಂದ ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರ್ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು" ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ==ಇದನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಿ== *[[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] g4m7zqt7qkbgw16xtb217jn7s7swj2l 0 149336 1379630 1338990 2026-08-09T18:02:40Z Pragathi. BH 88266 1379630 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ | other_name = | settlement_type = ನೆರೆಹೊರೆ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Museum of Kerala History Edappilly.JPG | photo1b = Edappally Juma Masjid.JPG | photo2a = Govt. HSS EdapallyDSC 6985.JPG | photo2b = Lulu Mall Kochi.jpg | spacing = 2 | space = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ: [[ಕೇರಳ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]; [[ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ]]; [[ಲುಲು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಲುಲು ಮಾಲ್]]; ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ }} | nickname = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|9.977|N|76.27|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 682024 | area_code = 91 (0)484 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = ಕೆಎಲ್ 07 | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ }} ''' ಎಡಪಲ್ಲಿ''' ಅಥವಾ ''' ಇಡಪ್ಪಲ್ಲಿ''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ ]] ನಗರದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಎಡಪಲ್ಲಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ರಾಚೀನ ಉದಯಂಪೇರೂರು ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಅಂಗಮಾಲಿ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್, ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ, ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್ ಹುತಾತ್ಮರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉದಯಂಪೇರೂರು ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಅಂಗಮಾಲಿ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ “ഇടയിൽ / ഇടപ്പിൽ (idappil)” ಎಂದರೆ “ನಡುವೆ” ಅಥವಾ “ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ” ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಚರ್ಚ್ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ, ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕ್ರಮೇಣ “ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಎಡಪಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಎಡಯ್ಕ್ಕು ( ಮಲಯಾಳಂ: "ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ") ಮತ್ತು ಪಲ್ಲಿಕೊಲ್ಲುನ್ನ ಸ್ಥಲಂ ("ರಾಜರು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಅರಮನೆಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಪದ) ಎಡ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಡಪಲ್ಲಿ ರಾಜರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಸರಳ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ: ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== "ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ" ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶವು ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ರಾಜರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಪಂಚಾಯಿತ್ ಆಗಿತ್ತು; ಬಳಿಕ ಇದನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಲುಲು ಮಾಲ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸಿಗ್ನಲ್‌ನಿಂದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಮತ್ತು ಪಾಲಾರಿವಟ್ಟಂ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಟೋಲ್ ಮತ್ತು ಲುಲು ಮಾಲ್ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವು ಕಲಮಶೇರಿ ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾಗಶಃ ತೃಕ್ಕಾಕರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಇದನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ== *[[ಕೇರಳ]] *[[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] qsgnow3nj2ian0tg6ohu5wepf7n2jnz 1379631 1379630 2026-08-09T18:03:33Z Pragathi. BH 88266 1379631 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ | other_name = | settlement_type = ನೆರೆಹೊರೆ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Museum of Kerala History Edappilly.JPG | photo1b = Edappally Juma Masjid.JPG | photo2a = Govt. HSS EdapallyDSC 6985.JPG | photo2b = Lulu Mall Kochi.jpg | spacing = 2 | space = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ: [[ಕೇರಳ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]; [[ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ]]; [[ಲುಲು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಲುಲು ಮಾಲ್]]; ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ }} | nickname = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|9.977|N|76.27|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 682024 | area_code = 91 (0)484 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = ಕೆಎಲ್ 07 | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ }} ''' ಎಡಪಲ್ಲಿ''' ಅಥವಾ ''' ಇಡಪ್ಪಲ್ಲಿ''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ ]] ನಗರದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಎಡಪಲ್ಲಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ರಾಚೀನ ಉದಯಂಪೇರೂರು ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಅಂಗಮಾಲಿ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಫೊರೇನ್ [[ಚರ್ಚ್]], ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ, ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್ ಹುತಾತ್ಮರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉದಯಂಪೇರೂರು ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಅಂಗಮಾಲಿ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ “ഇടയിൽ / ഇടപ്പിൽ (idappil)” ಎಂದರೆ “ನಡುವೆ” ಅಥವಾ “ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ” ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಚರ್ಚ್ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ, ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕ್ರಮೇಣ “ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಎಡಪಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಎಡಯ್ಕ್ಕು ( ಮಲಯಾಳಂ: "ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ") ಮತ್ತು ಪಲ್ಲಿಕೊಲ್ಲುನ್ನ ಸ್ಥಲಂ ("ರಾಜರು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಅರಮನೆಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಪದ) ಎಡ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಡಪಲ್ಲಿ ರಾಜರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಸರಳ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ: ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== "ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ" [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶವು ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ರಾಜರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಪಂಚಾಯಿತ್ ಆಗಿತ್ತು; ಬಳಿಕ ಇದನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಲುಲು ಮಾಲ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸಿಗ್ನಲ್‌ನಿಂದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಮತ್ತು ಪಾಲಾರಿವಟ್ಟಂ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಟೋಲ್ ಮತ್ತು ಲುಲು ಮಾಲ್ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವು ಕಲಮಶೇರಿ ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾಗಶಃ ತೃಕ್ಕಾಕರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಇದನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ== *[[ಕೇರಳ]] *[[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 6tu2fusw6pq4yf5l5bmmbc5p9dyltze 0 149337 1379685 1346822 2026-08-10T03:43:10Z Pragathi. BH 88266 1379685 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚೇರ್ತಾಲ | other_name = | nickname = | settlement_type = ತಾಲೂಕು/ಪುರಸಭೆ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = ಚೇರ್ತಾಲ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|9|41|13|N|76|20|10|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ1]] | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪುಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 16.18 | elevation_footnotes = | elevation_m = 2 | population_total = 45,827 | population_as_of = 2011 | population_rank = 11 (ಚೇರ್ತಲ ನಗರ ಸಮೂಹ) | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 688524 (ಪಟ್ಟಣ) | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | official_name = }} '''ಚೇರ್ತಾಲ ''' (ಹಿಂದೆ '''ಶೆರ್ತಲೈ''', ''' ಶೆರ್ತಲೈ '''ಅಥವಾ '''ಶೆರ್ತಲ್ಲಾಯ್ ''' ) ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]] ರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು. ಚೆರ್ತಾಲವು ಆಲಪ್ಪುಳದ ಉಪಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೆರ್ತಲವು ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಸಾಲೆಗಳು, ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಇದರ ಸಾಮೀಪ್ಯವು ಅಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. [ 5 ] ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ನಡುವಿನ ೧೭೬೨ ರ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ, ಚೆರ್ತಲವು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. [ ೬ ] ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಹೊರಠಾಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಡಚ್ ಯುದ್ಧ (೧೭೫೭–೧೭೫೮) ನಂತಹ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [ ೭ ] ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ೧೯೪೬ ರ ಪುನ್ನಪ್ರಾ-ವಯಲಾರ್ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ, ಚೆರ್ತಲದಿಂದ ಅಂಬಲಪುಳಕ್ಕೆ ಹರಡಿದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನೇತೃತ್ವದ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಯಿತು. [ ೮ ] ೧೯೫೬ ರ ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಂತರ, ಚೆರ್ತಲಾ ಕೇರಳದ ಭಾಗವಾಯಿತು. [ 9 ] ಇಂದು, ಇದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಸಂತ ವಿಲ್ವಮಂಗಲಂ ಸ್ವಾಮಿಯಾರ್, ಚೇರ್ತಲಾ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೆಸರಿನ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಸ್ವಾಮಿಯು ವಿಗ್ರಹದ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡನು, ಅದನ್ನು ಕೆಸರಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಕೊಳದ ಬಳಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಚೆರ್ ಎಂದರೆ "ಮಣ್ಣು" ಮತ್ತು ಥಾಲ ಎಂದರೆ "ತಲೆ" ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆಗೆ ಚೇರ್ತಲ ಕಾರ್ತಿಯಾಯನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇದೆ.<ref>{{cite web |author=Namboothiri Websites Calicut |url=http://www.namboothiri.com/articles/vilwamangalam-swaamiyaar.htm |title=Vilwamangalam Swaamiyaar |publisher=Namboothiri.com |date=3 October 2003 |access-date=2013-03-04 |archive-date=2013-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216023746/http://namboothiri.com/articles/vilwamangalam-swaamiyaar.htm |url-status=dead }}</ref> ==ಇದನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಿ== *[[ಕೇರಳ]] *[[ವದನಪಲ್ಲಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] ot3rd5x8o9idnh4f1ooy1uh9lplvtc0 1379686 1379685 2026-08-10T03:44:26Z Pragathi. BH 88266 1379686 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚೇರ್ತಾಲ | other_name = | nickname = | settlement_type = ತಾಲೂಕು/ಪುರಸಭೆ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = ಚೇರ್ತಾಲ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|9|41|13|N|76|20|10|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ1]] | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪುಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 16.18 | elevation_footnotes = | elevation_m = 2 | population_total = 45,827 | population_as_of = 2011 | population_rank = 11 (ಚೇರ್ತಲ ನಗರ ಸಮೂಹ) | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 688524 (ಪಟ್ಟಣ) | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | official_name = }} '''ಚೇರ್ತಾಲ ''' (ಹಿಂದೆ '''ಶೆರ್ತಲೈ''', ''' ಶೆರ್ತಲೈ '''ಅಥವಾ '''ಶೆರ್ತಲ್ಲಾಯ್ ''' ) ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]] ರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು. ಚೆರ್ತಾಲವು ಆಲಪ್ಪುಳದ ಉಪಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೆರ್ತಲವು ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಸಾಲೆಗಳು, ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಇದರ ಸಾಮೀಪ್ಯವು ಅಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. [ 5 ] ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ನಡುವಿನ ೧೭೬೨ ರ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ, ಚೆರ್ತಲವು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. [ ೬ ] ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಹೊರಠಾಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಡಚ್ ಯುದ್ಧ (೧೭೫೭–೧೭೫೮) ನಂತಹ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [ ೭ ] ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ೧೯೪೬ ರ ಪುನ್ನಪ್ರಾ-ವಯಲಾರ್ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ, ಚೆರ್ತಲದಿಂದ ಅಂಬಲಪುಳಕ್ಕೆ ಹರಡಿದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನೇತೃತ್ವದ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಯಿತು. [ ೮ ] ೧೯೫೬ ರ ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಂತರ, ಚೆರ್ತಲಾ ಕೇರಳದ ಭಾಗವಾಯಿತು. [ 9 ] ಇಂದು, ಇದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಸಂತ ವಿಲ್ವಮಂಗಲಂ ಸ್ವಾಮಿಯಾರ್, ಚೇರ್ತಲಾ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೆಸರಿನ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಸ್ವಾಮಿಯು ವಿಗ್ರಹದ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡನು, ಅದನ್ನು ಕೆಸರಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಕೊಳದ ಬಳಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಚೆರ್ ಎಂದರೆ "ಮಣ್ಣು" ಮತ್ತು ಥಾಲ ಎಂದರೆ "ತಲೆ" ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆಗೆ ಚೇರ್ತಲ ಕಾರ್ತಿಯಾಯನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇದೆ.<ref>{{cite web |author=Namboothiri Websites Calicut |url=http://www.namboothiri.com/articles/vilwamangalam-swaamiyaar.htm |title=Vilwamangalam Swaamiyaar |publisher=Namboothiri.com |date=3 October 2003 |access-date=2013-03-04 |archive-date=2013-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216023746/http://namboothiri.com/articles/vilwamangalam-swaamiyaar.htm |url-status=dead }}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚೆರ್ತಲಾ ಪುರಸಭೆಯು ೪೫,೮೨೭ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ೨೨,೧೯೨ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೨೩,೬೩೫ ಮಹಿಳೆಯರು. 0–6 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 3988 ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಚೇರ್ತಲಾ (ಮಧ್ಯ)ದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 8.70% ಆಗಿದೆ. ಚೇರ್ತಲಾ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 1065 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 1084 ಆಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಚೇರ್ತಲಾದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 964 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು 911 ರಷ್ಟಿದೆ. ಚೇರ್ತಲಾ ನಗರದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 97.02% ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 96.2% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಚೇರ್ತಲಾದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 98.58% ಆಗಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 95.59% ಆಗಿದೆ. ==ಇದನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಿ== *[[ಕೇರಳ]] *[[ವದನಪಲ್ಲಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] iexy53x0s70eu2kbopp7q0fes537etx 1379688 1379686 2026-08-10T03:45:08Z Pragathi. BH 88266 1379688 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚೇರ್ತಾಲ | other_name = | nickname = | settlement_type = ತಾಲೂಕು/ಪುರಸಭೆ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = ಚೇರ್ತಾಲ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|9|41|13|N|76|20|10|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ1]] | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪುಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 16.18 | elevation_footnotes = | elevation_m = 2 | population_total = 45,827 | population_as_of = 2011 | population_rank = 11 (ಚೇರ್ತಲ ನಗರ ಸಮೂಹ) | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 688524 (ಪಟ್ಟಣ) | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | official_name = }} '''ಚೇರ್ತಾಲ ''' (ಹಿಂದೆ '''ಶೆರ್ತಲೈ''', ''' ಶೆರ್ತಲೈ '''ಅಥವಾ '''ಶೆರ್ತಲ್ಲಾಯ್ ''' ) ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]] ರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು. ಚೆರ್ತಾಲವು ಆಲಪ್ಪುಳದ ಉಪಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೆರ್ತಲವು ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಸಾಲೆಗಳು, ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಇದರ ಸಾಮೀಪ್ಯವು ಅಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. [ 5 ] ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ನಡುವಿನ ೧೭೬೨ ರ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ, ಚೆರ್ತಲವು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. [ ೬ ] ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಹೊರಠಾಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಡಚ್ ಯುದ್ಧ (೧೭೫೭–೧೭೫೮) ನಂತಹ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [ ೭ ] ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ೧೯೪೬ ರ ಪುನ್ನಪ್ರಾ-ವಯಲಾರ್ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ, ಚೆರ್ತಲದಿಂದ ಅಂಬಲಪುಳಕ್ಕೆ ಹರಡಿದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನೇತೃತ್ವದ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಯಿತು. [ ೮ ] ೧೯೫೬ ರ ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಂತರ, ಚೆರ್ತಲಾ ಕೇರಳದ ಭಾಗವಾಯಿತು. [ 9 ] ಇಂದು, ಇದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಸಂತ ವಿಲ್ವಮಂಗಲಂ ಸ್ವಾಮಿಯಾರ್, ಚೇರ್ತಲಾ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೆಸರಿನ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಸ್ವಾಮಿಯು ವಿಗ್ರಹದ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡನು, ಅದನ್ನು ಕೆಸರಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಕೊಳದ ಬಳಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಚೆರ್ ಎಂದರೆ "ಮಣ್ಣು" ಮತ್ತು ಥಾಲ ಎಂದರೆ "ತಲೆ" ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆಗೆ ಚೇರ್ತಲ ಕಾರ್ತಿಯಾಯನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇದೆ.<ref>{{cite web |author=Namboothiri Websites Calicut |url=http://www.namboothiri.com/articles/vilwamangalam-swaamiyaar.htm |title=Vilwamangalam Swaamiyaar |publisher=Namboothiri.com |date=3 October 2003 |access-date=2013-03-04 |archive-date=2013-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216023746/http://namboothiri.com/articles/vilwamangalam-swaamiyaar.htm |url-status=dead }}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚೆರ್ತಲಾ ಪುರಸಭೆಯು ೪೫,೮೨೭ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ೨೨,೧೯೨ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೨೩,೬೩೫ ಮಹಿಳೆಯರು. 0–6 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 3988 ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಚೇರ್ತಲಾ (ಮಧ್ಯ)ದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 8.70% ಆಗಿದೆ. ಚೇರ್ತಲಾ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 1065 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 1084 ಆಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಚೇರ್ತಲಾದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 964 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು 911 ರಷ್ಟಿದೆ. ಚೇರ್ತಲಾ ನಗರದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 97.02% ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 96.2% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/at-96-2-kerala-tops-literacy-rate-chart-andhra-pradesh-worst-performer-at-66-4/articleshow/77990417.cms</ref> ಚೇರ್ತಲಾದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 98.58% ಆಗಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 95.59% ಆಗಿದೆ. ==ಇದನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಿ== *[[ಕೇರಳ]] *[[ವದನಪಲ್ಲಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] cx8y65f7ihg7wxiy5c2l1vrxsjxee66 1379689 1379688 2026-08-10T03:46:32Z Pragathi. BH 88266 1379689 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚೇರ್ತಾಲ | other_name = | nickname = | settlement_type = ತಾಲೂಕು/ಪುರಸಭೆ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = ಚೇರ್ತಾಲ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|9|41|13|N|76|20|10|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ1]] | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪುಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 16.18 | elevation_footnotes = | elevation_m = 2 | population_total = 45,827 | population_as_of = 2011 | population_rank = 11 (ಚೇರ್ತಲ ನಗರ ಸಮೂಹ) | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 688524 (ಪಟ್ಟಣ) | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | official_name = }} '''ಚೇರ್ತಾಲ ''' (ಹಿಂದೆ '''ಶೆರ್ತಲೈ''', ''' ಶೆರ್ತಲೈ '''ಅಥವಾ '''ಶೆರ್ತಲ್ಲಾಯ್ ''' ) ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]] ರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು. ಚೆರ್ತಾಲವು ಆಲಪ್ಪುಳದ ಉಪಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೆರ್ತಲವು ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಸಾಲೆಗಳು, ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಇದರ ಸಾಮೀಪ್ಯವು ಅಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. [ 5 ] ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ನಡುವಿನ ೧೭೬೨ ರ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ, ಚೆರ್ತಲವು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. [ ೬ ] ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಹೊರಠಾಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಡಚ್ ಯುದ್ಧ (೧೭೫೭–೧೭೫೮) ನಂತಹ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [ ೭ ] ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ೧೯೪೬ ರ ಪುನ್ನಪ್ರಾ-ವಯಲಾರ್ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ, ಚೆರ್ತಲದಿಂದ ಅಂಬಲಪುಳಕ್ಕೆ ಹರಡಿದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನೇತೃತ್ವದ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಯಿತು. [ ೮ ] ೧೯೫೬ ರ ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಂತರ, ಚೆರ್ತಲಾ ಕೇರಳದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಇಂದು, ಇದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದ [[ಹಿಂದೂ]] ಸಂತ ವಿಲ್ವಮಂಗಲಂ ಸ್ವಾಮಿಯಾರ್, ಚೇರ್ತಲಾ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೆಸರಿನ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಸ್ವಾಮಿಯು ವಿಗ್ರಹದ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡನು, ಅದನ್ನು ಕೆಸರಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಕೊಳದ ಬಳಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಚೆರ್ ಎಂದರೆ "ಮಣ್ಣು" ಮತ್ತು ಥಾಲ ಎಂದರೆ "ತಲೆ" ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆಗೆ ಚೇರ್ತಲ ಕಾರ್ತಿಯಾಯನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇದೆ.<ref>{{cite web |author=Namboothiri Websites Calicut |url=http://www.namboothiri.com/articles/vilwamangalam-swaamiyaar.htm |title=Vilwamangalam Swaamiyaar |publisher=Namboothiri.com |date=3 October 2003 |access-date=2013-03-04 |archive-date=2013-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216023746/http://namboothiri.com/articles/vilwamangalam-swaamiyaar.htm |url-status=dead }}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚೆರ್ತಲಾ ಪುರಸಭೆಯು ೪೫,೮೨೭ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ೨೨,೧೯೨ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೨೩,೬೩೫ ಮಹಿಳೆಯರು. 0–6 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ [[ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಮಕ್ಕಳ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆ 3988 ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಚೇರ್ತಲಾ (ಮಧ್ಯ)ದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 8.70% ಆಗಿದೆ. ಚೇರ್ತಲಾ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 1065 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 1084 ಆಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಚೇರ್ತಲಾದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 964 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು 911 ರಷ್ಟಿದೆ. ಚೇರ್ತಲಾ ನಗರದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 97.02% ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 96.2% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/at-96-2-kerala-tops-literacy-rate-chart-andhra-pradesh-worst-performer-at-66-4/articleshow/77990417.cms</ref> ಚೇರ್ತಲಾದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 98.58% ಆಗಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 95.59% ಆಗಿದೆ. ==ಇದನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಿ== *[[ಕೇರಳ]] *[[ವದನಪಲ್ಲಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] a4na7b21zf36f2ne2md9ndjfw2ztqvf 1379690 1379689 2026-08-10T03:48:07Z Pragathi. BH 88266 1379690 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚೇರ್ತಾಲ | other_name = | nickname = | settlement_type = ತಾಲೂಕು/ಪುರಸಭೆ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = ಚೇರ್ತಾಲ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|9|41|13|N|76|20|10|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ1]] | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪುಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 16.18 | elevation_footnotes = | elevation_m = 2 | population_total = 45,827 | population_as_of = 2011 | population_rank = 11 (ಚೇರ್ತಲ ನಗರ ಸಮೂಹ) | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 688524 (ಪಟ್ಟಣ) | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | official_name = }} '''ಚೇರ್ತಾಲ ''' (ಹಿಂದೆ '''ಶೆರ್ತಲೈ''', ''' ಶೆರ್ತಲೈ '''ಅಥವಾ '''ಶೆರ್ತಲ್ಲಾಯ್ ''' ) ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]] ರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು. ಚೆರ್ತಾಲವು ಆಲಪ್ಪುಳದ ಉಪಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೆರ್ತಲವು ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಸಾಲೆಗಳು, ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಇದರ ಸಾಮೀಪ್ಯವು ಅಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. [ 5 ] ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ನಡುವಿನ ೧೭೬೨ ರ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ, ಚೆರ್ತಲವು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. [ ೬ ] ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಹೊರಠಾಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಡಚ್ ಯುದ್ಧ (೧೭೫೭–೧೭೫೮) ನಂತಹ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [ ೭ ] ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ೧೯೪೬ ರ ಪುನ್ನಪ್ರಾ-ವಯಲಾರ್ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ, ಚೆರ್ತಲದಿಂದ ಅಂಬಲಪುಳಕ್ಕೆ ಹರಡಿದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನೇತೃತ್ವದ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಯಿತು. [ ೮ ] ೧೯೫೬ ರ ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಂತರ, ಚೆರ್ತಲಾ ಕೇರಳದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಇಂದು, ಇದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದ [[ಹಿಂದೂ]] ಸಂತ ವಿಲ್ವಮಂಗಲಂ ಸ್ವಾಮಿಯಾರ್, ಚೇರ್ತಲಾ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೆಸರಿನ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಸ್ವಾಮಿಯು ವಿಗ್ರಹದ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡನು, ಅದನ್ನು ಕೆಸರಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಕೊಳದ ಬಳಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಚೆರ್ ಎಂದರೆ "ಮಣ್ಣು" ಮತ್ತು ಥಾಲ ಎಂದರೆ "ತಲೆ" ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆಗೆ ಚೇರ್ತಲ ಕಾರ್ತಿಯಾಯನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇದೆ.<ref>{{cite web |author=Namboothiri Websites Calicut |url=http://www.namboothiri.com/articles/vilwamangalam-swaamiyaar.htm |title=Vilwamangalam Swaamiyaar |publisher=Namboothiri.com |date=3 October 2003 |access-date=2013-03-04 |archive-date=2013-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216023746/http://namboothiri.com/articles/vilwamangalam-swaamiyaar.htm |url-status=dead }}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚೆರ್ತಲಾ ಪುರಸಭೆಯು ೪೫,೮೨೭ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ೨೨,೧೯೨ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೨೩,೬೩೫ ಮಹಿಳೆಯರು. 0–6 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ [[ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಮಕ್ಕಳ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆ 3988 ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಚೇರ್ತಲಾ (ಮಧ್ಯ)ದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 8.70% ಆಗಿದೆ. ಚೇರ್ತಲಾ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 1065 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 1084 ಆಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಚೇರ್ತಲಾದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 964 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು 911 ರಷ್ಟಿದೆ. ಚೇರ್ತಲಾ ನಗರದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 97.02% ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 96.2% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/at-96-2-kerala-tops-literacy-rate-chart-andhra-pradesh-worst-performer-at-66-4/articleshow/77990417.cms</ref> ಚೇರ್ತಲಾದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 98.58% ಆಗಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 95.59% ಆಗಿದೆ. ===ಕ್ರಿಯಾವಾದ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ=== ಕರುಣಾಕರ ಗುರು - ಶಾಂತಿಗಿರಿ ಆಶ್ರಮದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಪಿ.ಪರಮೇಶ್ವರನ್ - ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಭಾರತೀಯ ವಿಚಾರ ಕೇಂದ್ರ ಪಳಕ್ಕಲ್ ಥೋಮ ಮಾಲ್ಪನ್ - ಮೇರಿ ಇಮ್ಯಾಕ್ಯುಲೇಟ್ ನ ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್ಸ್ ನ ಸ್ಥಾಪಕ. ಶ್ರೀ ಜೋಸೆಫ್ ಸಿ. ಪಂಜಿಕರನ್ - ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್‌ನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹೋದರಿಯರ ಸ್ಥಾಪಕರು. ಫಾ. ಬೆಸಿಲಿಯಸ್ ಪನಾಟ್ ಸಿಎಸ್ಟಿ- ಸ್ಥಾಪಕ ಲಿಟಲ್ ಫ್ಲವರ್ ಸಭೆ ===ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ=== ಇರಯಿಮ್ಮನ್ ಥಂಪಿ - ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರ ಹಾಗೂ ಕೇರಳದ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ. ವಯಲಾರ್ ರಾಮವರ್ಮ - ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮ – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ, ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿಯ ನಟ ತಿರುವಿಳ ಶಿವಾನಂದನ್ - ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕ. ರಾಜೀವ್ ಅಲುಂಕಲ್ - ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತರಚನೆಕಾರ, ಕವಿ, ವಾಗ್ಮಿ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕುಮಾರನಾಸನ್ ಸ್ಮಾರಕಂ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ==ಇದನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಿ== *[[ಕೇರಳ]] *[[ವದನಪಲ್ಲಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 7wvttbhwmgdw9nwyeecesroebbyhbgs 0 149341 1379764 1346441 2026-08-10T08:28:49Z Pragathi. BH 88266 1379764 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚಾವರ | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Chavara Govt. HSS, Nov 2015.jpg | image_alt = | image_caption = ಸರಕಾರ ಎಚ್.ಎಸ್.ಎಸ್., ಚಾವರ | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|8.9952900|N|76.532880|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | subdivision_name3 = [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕು]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆ | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ಪಿನ್‌ಕೋಡ್ | postal_code = 691583 | area_code = 476 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ }} [[File:Guhanandapuram temple.jpg|thumb|ಗುಹಾನಂದ ಪುರಂ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ''' ಚಾವರ''' ಭಾರತದ [[ ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies&nbsp;— Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-20 |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=2008-10-30 }}</ref> ==ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು== ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಅಂಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರೈಕೆ ಇದೆ , ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಕಡಲತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಇದೆ. ಚವರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಲೋಹಗಳ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು, ಕೇರಳ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕೆಎಂಎಂಎಲ್) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ರೇರ್ ಅರ್ಥ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಐಆರ್ಇ) . ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸ್ಪಾಂಜ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ (TSP) ಅನ್ನು KMML , DRDO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ DMRL ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ISRO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ VSSC ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿತು . ಈ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಅನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು . ಕೇರಳ ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ಸ್, ಚವರದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಂಪನಿ (ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಕಳೆದ 18 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ 1961 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಿವಿಸಿ ಪೈಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು 2011 ರಲ್ಲಿ ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಮತ್ತು ಎಚ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್ ನಡುವೆ ಎಂಒಯು ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 3po0izfxi61qp04a2ej1mjdp8fwy2wl 1379765 1379764 2026-08-10T08:32:40Z Pragathi. BH 88266 1379765 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚಾವರ | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Chavara Govt. HSS, Nov 2015.jpg | image_alt = | image_caption = ಸರಕಾರ ಎಚ್.ಎಸ್.ಎಸ್., ಚಾವರ | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|8.9952900|N|76.532880|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | subdivision_name3 = [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕು]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆ | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ಪಿನ್‌ಕೋಡ್ | postal_code = 691583 | area_code = 476 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ }} [[File:Guhanandapuram temple.jpg|thumb|ಗುಹಾನಂದ ಪುರಂ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ''' ಚಾವರ''' ಭಾರತದ [[ ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies&nbsp;— Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-20 |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=2008-10-30 }}</ref> ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಚವರವು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾದ ಅಷ್ಟಮುಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಚವರವು ಸಸ್ತಂಕೋಟ ಸರೋವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳೆಂದರೆ ಕಟ್ಟಿಲ್ ಮೆಕ್ಕಥಿಲ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ , ಕೊಟ್ಟಂಕುಲಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ , ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ . [ 4 ==ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು== ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಅಂಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರೈಕೆ ಇದೆ , ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಕಡಲತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಇದೆ. ಚವರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಲೋಹಗಳ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು, ಕೇರಳ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕೆಎಂಎಂಎಲ್) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ರೇರ್ ಅರ್ಥ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಐಆರ್ಇ) . ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸ್ಪಾಂಜ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ (TSP) ಅನ್ನು KMML , DRDO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ DMRL ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ISRO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ VSSC ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿತು . ಈ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಅನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು . ಕೇರಳ ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ಸ್, ಚವರದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಂಪನಿ (ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಕಳೆದ 18 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ 1961 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಿವಿಸಿ ಪೈಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು 2011 ರಲ್ಲಿ ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಮತ್ತು ಎಚ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್ ನಡುವೆ ಎಂಒಯು ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 2zkpnhft14eqaex4fd3eqfiwzi5avxw 1379767 1379765 2026-08-10T08:41:26Z Pragathi. BH 88266 1379767 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚಾವರ | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Chavara Govt. HSS, Nov 2015.jpg | image_alt = | image_caption = ಸರಕಾರ ಎಚ್.ಎಸ್.ಎಸ್., ಚಾವರ | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|8.9952900|N|76.532880|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | subdivision_name3 = [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕು]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆ | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ಪಿನ್‌ಕೋಡ್ | postal_code = 691583 | area_code = 476 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ }} [[File:Guhanandapuram temple.jpg|thumb|ಗುಹಾನಂದ ಪುರಂ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ''' ಚಾವರ''' ಭಾರತದ [[ ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies&nbsp;— Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-20 |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=2008-10-30 }}</ref> ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಚವರವು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾದ ಅಷ್ಟಮುಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಚವರವು ಸಸ್ತಂಕೋಟ ಸರೋವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳೆಂದರೆ ಕಟ್ಟಿಲ್ ಮೆಕ್ಕಥಿಲ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ , ಕೊಟ್ಟಂಕುಲಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ , ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ . [ 4 ಚವರದ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಕುರಿಶುಮೂಡು, ಹಳೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ರಾಸ್, ಕರಟ್ಟಲ್ ಕಡವು , ಟಿಎಸ್ ಕಾಲುವೆ , ಇಡತುರುತ್ತು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರರ ಕಾಲೋನಿ, ಕೊಯಿವಿಲಾ ಬೋಟ್ ಜೆಟ್ಟಿ , ಅರಿನಲ್ಲೋರ್ ಕಡವು ಮತ್ತು ಚೆರಿಕಡವು ಹಿನ್ನೀರು. ==ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು== ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಅಂಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರೈಕೆ ಇದೆ , ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಕಡಲತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಇದೆ. ಚವರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಲೋಹಗಳ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು, ಕೇರಳ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕೆಎಂಎಂಎಲ್) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ರೇರ್ ಅರ್ಥ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಐಆರ್ಇ) . ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸ್ಪಾಂಜ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ (TSP) ಅನ್ನು KMML , DRDO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ DMRL ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ISRO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ VSSC ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿತು . ಈ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಅನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು . ಕೇರಳ ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ಸ್, ಚವರದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಂಪನಿ (ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಕಳೆದ 18 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ 1961 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಿವಿಸಿ ಪೈಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು 2011 ರಲ್ಲಿ ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಮತ್ತು ಎಚ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್ ನಡುವೆ ಎಂಒಯು ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 01fi628q578j7817h1kom28d6lzgl4y 1379770 1379767 2026-08-10T08:43:32Z Pragathi. BH 88266 1379770 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚಾವರ | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Chavara Govt. HSS, Nov 2015.jpg | image_alt = | image_caption = ಸರಕಾರ ಎಚ್.ಎಸ್.ಎಸ್., ಚಾವರ | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|8.9952900|N|76.532880|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | subdivision_name3 = [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕು]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆ | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ಪಿನ್‌ಕೋಡ್ | postal_code = 691583 | area_code = 476 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ }} [[File:Guhanandapuram temple.jpg|thumb|ಗುಹಾನಂದ ಪುರಂ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ''' ಚಾವರ''' ಭಾರತದ [[ ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies&nbsp;— Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-20 |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=2008-10-30 }}</ref> ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಚವರವು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾದ ಅಷ್ಟಮುಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಚವರವು ಸಸ್ತಂಕೋಟ ಸರೋವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳೆಂದರೆ ಕಟ್ಟಿಲ್ ಮೆಕ್ಕಥಿಲ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ , ಕೊಟ್ಟಂಕುಲಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ , ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ . [[File:Kerala backwaters.jpg|thumb|[[Chavara Thekkumbhagom]] backwaters|center|400x400px]] ಚವರದ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಕುರಿಶುಮೂಡು, ಹಳೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ರಾಸ್, ಕರಟ್ಟಲ್ ಕಡವು , ಟಿಎಸ್ ಕಾಲುವೆ , ಇಡತುರುತ್ತು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರರ ಕಾಲೋನಿ, ಕೊಯಿವಿಲಾ ಬೋಟ್ ಜೆಟ್ಟಿ , ಅರಿನಲ್ಲೋರ್ ಕಡವು ಮತ್ತು ಚೆರಿಕಡವು ಹಿನ್ನೀರು. ==ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು== ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಅಂಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರೈಕೆ ಇದೆ , ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಕಡಲತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಇದೆ. ಚವರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಲೋಹಗಳ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು, ಕೇರಳ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕೆಎಂಎಂಎಲ್) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ರೇರ್ ಅರ್ಥ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಐಆರ್ಇ) . ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸ್ಪಾಂಜ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ (TSP) ಅನ್ನು KMML , DRDO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ DMRL ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ISRO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ VSSC ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿತು . ಈ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಅನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು . ಕೇರಳ ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ಸ್, ಚವರದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಂಪನಿ (ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಕಳೆದ 18 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ 1961 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಿವಿಸಿ ಪೈಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು 2011 ರಲ್ಲಿ ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಮತ್ತು ಎಚ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್ ನಡುವೆ ಎಂಒಯು ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 5i4gviyknnn0w985zd2gqs80zpz3vex 1379772 1379770 2026-08-10T08:44:54Z Pragathi. BH 88266 1379772 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚಾವರ | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Chavara Govt. HSS, Nov 2015.jpg | image_alt = | image_caption = ಸರಕಾರ ಎಚ್.ಎಸ್.ಎಸ್., ಚಾವರ | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|8.9952900|N|76.532880|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | subdivision_name3 = [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕು]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆ | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ಪಿನ್‌ಕೋಡ್ | postal_code = 691583 | area_code = 476 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ }} [[File:Guhanandapuram temple.jpg|thumb|ಗುಹಾನಂದ ಪುರಂ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ''' ಚಾವರ''' ಭಾರತದ [[ ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies&nbsp;— Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-20 |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=2008-10-30 }}</ref> ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಚವರವು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾದ ಅಷ್ಟಮುಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಚವರವು ಸಸ್ತಂಕೋಟ ಸರೋವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳೆಂದರೆ ಕಟ್ಟಿಲ್ ಮೆಕ್ಕಥಿಲ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ , ಕೊಟ್ಟಂಕುಲಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ , ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ <ref>http://www.minister-labour.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=51:constituency&catid=35:topmenu&Itemid=29</ref>. [[File:Kerala backwaters.jpg|thumb|[[Chavara Thekkumbhagom]] backwaters|center|400x400px]] ಚವರದ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಕುರಿಶುಮೂಡು, ಹಳೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ರಾಸ್, ಕರಟ್ಟಲ್ ಕಡವು , ಟಿಎಸ್ ಕಾಲುವೆ , ಇಡತುರುತ್ತು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರರ ಕಾಲೋನಿ, ಕೊಯಿವಿಲಾ ಬೋಟ್ ಜೆಟ್ಟಿ , ಅರಿನಲ್ಲೋರ್ ಕಡವು ಮತ್ತು ಚೆರಿಕಡವು ಹಿನ್ನೀರು. ==ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು== ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಅಂಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರೈಕೆ ಇದೆ , ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಕಡಲತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಇದೆ. ಚವರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಲೋಹಗಳ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು, ಕೇರಳ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕೆಎಂಎಂಎಲ್) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ರೇರ್ ಅರ್ಥ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಐಆರ್ಇ) . ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸ್ಪಾಂಜ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ (TSP) ಅನ್ನು KMML , DRDO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ DMRL ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ISRO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ VSSC ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿತು . ಈ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಅನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು . ಕೇರಳ ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ಸ್, ಚವರದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಂಪನಿ (ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಕಳೆದ 18 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ 1961 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಿವಿಸಿ ಪೈಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು 2011 ರಲ್ಲಿ ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಮತ್ತು ಎಚ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್ ನಡುವೆ ಎಂಒಯು ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] bkxifnvbwd168q305a37i826nwa2g1e 1379773 1379772 2026-08-10T08:45:34Z Pragathi. BH 88266 1379773 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚಾವರ | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Chavara Govt. HSS, Nov 2015.jpg | image_alt = | image_caption = ಸರಕಾರ ಎಚ್.ಎಸ್.ಎಸ್., ಚಾವರ | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|8.9952900|N|76.532880|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | subdivision_name3 = [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕು]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆ | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ಪಿನ್‌ಕೋಡ್ | postal_code = 691583 | area_code = 476 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ }} [[File:Guhanandapuram temple.jpg|thumb|ಗುಹಾನಂದ ಪುರಂ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ''' ಚಾವರ''' ಭಾರತದ [[ ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies&nbsp;— Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-20 |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=2008-10-30 }}</ref> ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಚವರವು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾದ ಅಷ್ಟಮುಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಚವರವು ಸಸ್ತಂಕೋಟ ಸರೋವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳೆಂದರೆ ಕಟ್ಟಿಲ್ ಮೆಕ್ಕಥಿಲ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ , ಕೊಟ್ಟಂಕುಲಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ , ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ <ref>http://www.minister-labour.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=51:constituency&catid=35:topmenu&Itemid=29</ref>. [[File:Kerala backwaters.jpg|thumb|[[Chavara Thekkumbhagom]] backwaters|center|400x400px]] ಚವರದ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಕುರಿಶುಮೂಡು, ಹಳೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ರಾಸ್, ಕರಟ್ಟಲ್ ಕಡವು , ಟಿಎಸ್ ಕಾಲುವೆ , ಇಡತುರುತ್ತು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರರ ಕಾಲೋನಿ, ಕೊಯಿವಿಲಾ ಬೋಟ್ ಜೆಟ್ಟಿ , ಅರಿನಲ್ಲೋರ್ ಕಡವು ಮತ್ತು ಚೆರಿಕಡವು ಹಿನ್ನೀರು. ==ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು== ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಅಂಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರೈಕೆ ಇದೆ , ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಕಡಲತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಇದೆ. ಚವರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಲೋಹಗಳ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು, ಕೇರಳ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕೆಎಂಎಂಎಲ್) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ರೇರ್ ಅರ್ಥ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಐಆರ್ಇ) . ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸ್ಪಾಂಜ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ (TSP) ಅನ್ನು KMML , DRDO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ DMRL ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ISRO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ VSSC ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿತು . ಈ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಅನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು . ಕೇರಳ ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ಸ್, ಚವರದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಂಪನಿ (ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಕಳೆದ 18 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ 1961 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಿವಿಸಿ ಪೈಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು 2011 ರಲ್ಲಿ ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಮತ್ತು ಎಚ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್ ನಡುವೆ ಎಂಒಯು ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. <ref>https://www.matrimonialsindia.com/christian/chavara-matrimony.htm</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 91fua37w4oiknpo9uh52m4ypg36pnkq 1379774 1379773 2026-08-10T08:47:18Z Pragathi. BH 88266 1379774 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚಾವರ | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Chavara Govt. HSS, Nov 2015.jpg | image_alt = | image_caption = ಸರಕಾರ ಎಚ್.ಎಸ್.ಎಸ್., ಚಾವರ | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|8.9952900|N|76.532880|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | subdivision_name3 = [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕು]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆ | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ಪಿನ್‌ಕೋಡ್ | postal_code = 691583 | area_code = 476 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ }} [[File:Guhanandapuram temple.jpg|thumb|ಗುಹಾನಂದ ಪುರಂ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ''' ಚಾವರ''' ಭಾರತದ [[ ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies&nbsp;— Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-20 |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=2008-10-30 }}</ref> ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಚವರವು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ನೈಟ್ಸ್|ಅರೇಬಿಯನ್]] ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾದ ಅಷ್ಟಮುಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಚವರವು ಸಸ್ತಂಕೋಟ ಸರೋವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳೆಂದರೆ ಕಟ್ಟಿಲ್ ಮೆಕ್ಕಥಿಲ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ , ಕೊಟ್ಟಂಕುಲಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ , ಕೋವಿಲ್ತೋಟ್ಟಂ ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ <ref>http://www.minister-labour.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=51:constituency&catid=35:topmenu&Itemid=29</ref>. [[File:Kerala backwaters.jpg|thumb|[[Chavara Thekkumbhagom]] backwaters|center|400x400px]] ಚವರದ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕೆರೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಕುರಿಶುಮೂಡು, ಹಳೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ರಾಸ್, ಕರಟ್ಟಲ್ ಕಡವು , ಟಿಎಸ್ ಕಾಲುವೆ , ಇಡತುರುತ್ತು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರರ ಕಾಲೋನಿ, ಕೊಯಿವಿಲಾ ಬೋಟ್ ಜೆಟ್ಟಿ , ಅರಿನಲ್ಲೋರ್ ಕಡವು ಮತ್ತು ಚೆರಿಕಡವು ಹಿನ್ನೀರು. ==ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು== ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ [[ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ|ಭೂಮಿಯ]] ಅಂಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರೈಕೆ ಇದೆ , ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಕಡಲತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಟಾನಿಯಂ ಇದೆ. ಚವರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಲೋಹಗಳ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು, ಕೇರಳ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕೆಎಂಎಂಎಲ್) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ರೇರ್ ಅರ್ಥ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಐಆರ್ಇ) . ಟೈಟಾನಿಯಂ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ , ಭಾರತದ ಮೊದಲ [[ಟೈಟೇನಿಯಮ್|ಟೈಟಾನಿಯಂ]] ಸ್ಪಾಂಜ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ (TSP) ಅನ್ನು KMML , DRDO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ DMRL ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ISRO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ VSSC ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿತು . ಈ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಅನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು . ಕೇರಳ ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ಸ್, ಚವರದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಂಪನಿ (ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಕಳೆದ 18 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ 1961 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಿವಿಸಿ ಪೈಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು 2011 ರಲ್ಲಿ ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಮತ್ತು ಎಚ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್ ನಡುವೆ ಎಂಒಯು ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. <ref>https://www.matrimonialsindia.com/christian/chavara-matrimony.htm</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] d10c2l90ge6gk2c7h8mxb2jaj5snslq 0 149348 1379632 1334344 2026-08-09T18:08:49Z Pragathi. BH 88266 1379632 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ | other_name = | nickname = | settlement_type = ಪಟ್ಟಣ | translit_lang1_info = | image_skyline = Attingal2020.jpg | image_alt = | image_caption = ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಟೌನ್ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|8.68|N|76.83|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]] | governing_body = ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ [[ಪುರಸಭೆ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = 4th | area_total_km2 = 16.87 | elevation_footnotes = | elevation_m = 23 | population_total = 37,648 | population_as_of = 2011 | population_rank = 4th | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{cite web|title=ആമുഖം|url=http://www.attingalmunicipality.in/about|access-date=15 July 2018|archive-date=8 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108020304/http://www.attingalmunicipality.in/about|url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = ಮಲಯಾಳಂ, ಆಂಗ್ಲ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್ ಕೋಡ್)|ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 695101,695102,695103,695104 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 0470 | registration_plate = ಕೆಎಲ್-16 | website = | footnotes = }} [[File:Bus stand. jpg.jpg|thumb|ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] [[File:Avanavancherry Temple.jpg|thumb|[[ಅವನವಂಚೇರಿ ಶ್ರೀ ಇಂದೀಲಯಪ್ಪನ ದೇವಸ್ಥಾನ]]]] ''' ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಉತ್ತರದ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ 37,346 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು 17,009 ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು 20,337 ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=674053|title = Census of India: Search Details}}</ref> ಇದರ ಸರಳ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ: ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆ== 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 37,346. ಇದರಲ್ಲಿ 17,009 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 20,337 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು. 2026ಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾದ 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಪುರಸಭೆಯ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ 96.65% ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ: ಸುಮಾರು 97.71% ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ: ಸುಮಾರು 95.77% ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪುರಸಭೆಯು ಹಲವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೂ ದೊರೆತಿವೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಅಂಚುತೇಂಗು ಕಲಾಪಂ ಮತ್ತು ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದಂಗೆ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಆರಂಭಿಕ ಬಂಡಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. 1697ರಲ್ಲಿ ಅಂಚುತೇಂಗು ಕಲಾಪಂ ನಡೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಂಡಾಯ ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಬಂಡಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ 1721ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದಂಗೆ (Attingal Outbreak) ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸಂಘಟಿತ ಬಂಡಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಸಂಘರ್ಷವು ವೇನಾಡು ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು. ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== *ಕೆ. ಚಿನ್ನಮ್ಮ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳಾ ಮಂದಿರದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ *ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ *ರವೀಂದ್ರನ್, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ *ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ *ಜಿ.ವೇಣುಗೋಪಾಲ್, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ *ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್, ಕವಿ *[[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]], ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ *ಭರತ್ ಗೋಪಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ) *ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಲೇಖಕ, ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಪತ್ರಕರ್ತ) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Attingal Municipality Election 2020] * [https://www.keralatourism.org/routes-locations/attingal--mun-/id/1219/ Tourism Routes & Locations] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] eiza4o49x9vvnkaxfpw3x5fyzvp5v9m 1379633 1379632 2026-08-09T18:10:37Z Pragathi. BH 88266 1379633 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ | other_name = | nickname = | settlement_type = ಪಟ್ಟಣ | translit_lang1_info = | image_skyline = Attingal2020.jpg | image_alt = | image_caption = ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಟೌನ್ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|8.68|N|76.83|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]] | governing_body = ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ [[ಪುರಸಭೆ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = 4th | area_total_km2 = 16.87 | elevation_footnotes = | elevation_m = 23 | population_total = 37,648 | population_as_of = 2011 | population_rank = 4th | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{cite web|title=ആമുഖം|url=http://www.attingalmunicipality.in/about|access-date=15 July 2018|archive-date=8 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108020304/http://www.attingalmunicipality.in/about|url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = ಮಲಯಾಳಂ, ಆಂಗ್ಲ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್ ಕೋಡ್)|ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 695101,695102,695103,695104 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 0470 | registration_plate = ಕೆಎಲ್-16 | website = | footnotes = }} [[File:Bus stand. jpg.jpg|thumb|ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] [[File:Avanavancherry Temple.jpg|thumb|[[ಅವನವಂಚೇರಿ ಶ್ರೀ ಇಂದೀಲಯಪ್ಪನ ದೇವಸ್ಥಾನ]]]] ''' ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಉತ್ತರದ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ 37,346 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು 17,009 ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು 20,337 ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=674053|title = Census of India: Search Details}}</ref> ಇದರ ಸರಳ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ: ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆ== 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 37,346. ಇದರಲ್ಲಿ 17,009 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 20,337 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು. 2026ಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾದ 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಪುರಸಭೆಯ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ 96.65% ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ: ಸುಮಾರು 97.71% ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ: ಸುಮಾರು 95.77% ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪುರಸಭೆಯು ಹಲವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೂ ದೊರೆತಿವೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಅಂಚುತೇಂಗು ಕಲಾಪಂ ಮತ್ತು ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದಂಗೆ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಆರಂಭಿಕ ಬಂಡಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. 1697ರಲ್ಲಿ ಅಂಚುತೇಂಗು ಕಲಾಪಂ ನಡೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಂಡಾಯ ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಬಂಡಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ 1721ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದಂಗೆ (Attingal Outbreak) ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸಂಘಟಿತ ಬಂಡಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಸಂಘರ್ಷವು ವೇನಾಡು ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು. ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ — ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಅರಮನೆ== ಕೊಯಿಕ್ಕಲ್ ಅರಮನೆ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ರಾಜಮನೆತನದ ತಾಯಿಯ ಮನೆ (ಮಾತೃಗೃಹ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಅನಿಜಂ ತಿರುವಾಳ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರು ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್‌ನ ಕೊಲ್ಲಂಪುಳದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಅರಮನೆ ಸುಮಾರು 10 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವು ಈಗ ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಒಳಗೆ ನಾಲ್ಕು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 700 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಳ್ಳಿಯರ ಭಗವತಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಕುಲದೇವತೆಯಾದ ತಿರುವಾರಟ್ಟುಕಾವು ದೇವಿಯ ದೇವಾಲಯವೂ ಅರಮನೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ‘ಎಟ್ಟುಕೆಟ್ಟು’ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ದೇವಾಲಯಗಳು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿವೆ. ಅರಮನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ‘ಚಾವಡಿಪುರ’ ಅನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== *ಕೆ. ಚಿನ್ನಮ್ಮ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳಾ ಮಂದಿರದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ *ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ *ರವೀಂದ್ರನ್, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ *ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ *ಜಿ.ವೇಣುಗೋಪಾಲ್, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ *ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್, ಕವಿ *[[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]], ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ *ಭರತ್ ಗೋಪಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ) *ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಲೇಖಕ, ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಪತ್ರಕರ್ತ) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Attingal Municipality Election 2020] * [https://www.keralatourism.org/routes-locations/attingal--mun-/id/1219/ Tourism Routes & Locations] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] cgeut3sxldjyk4v2lnv01zk5mtndwo2 1379634 1379633 2026-08-09T18:11:49Z Pragathi. BH 88266 1379634 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ | other_name = | nickname = | settlement_type = ಪಟ್ಟಣ | translit_lang1_info = | image_skyline = Attingal2020.jpg | image_alt = | image_caption = ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಟೌನ್ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|8.68|N|76.83|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]] | governing_body = ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ [[ಪುರಸಭೆ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = 4th | area_total_km2 = 16.87 | elevation_footnotes = | elevation_m = 23 | population_total = 37,648 | population_as_of = 2011 | population_rank = 4th | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{cite web|title=ആമുഖം|url=http://www.attingalmunicipality.in/about|access-date=15 July 2018|archive-date=8 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108020304/http://www.attingalmunicipality.in/about|url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = ಮಲಯಾಳಂ, ಆಂಗ್ಲ | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್ ಕೋಡ್)|ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 695101,695102,695103,695104 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 0470 | registration_plate = ಕೆಎಲ್-16 | website = | footnotes = }} [[File:Bus stand. jpg.jpg|thumb|ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] [[File:Avanavancherry Temple.jpg|thumb|[[ಅವನವಂಚೇರಿ ಶ್ರೀ ಇಂದೀಲಯಪ್ಪನ ದೇವಸ್ಥಾನ]]]] ''' ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಉತ್ತರದ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>"[https://books.google.com/books?id=psw6DwAAQBAJ Lonely Planet South India & Kerala]," Isabella Noble et al, Lonely Planet, 2017, ISBN 9781787012394</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=1Hs0DwAAQBAJ The Rough Guide to South India and Kerala]," Rough Guides UK, 2017, ISBN 9780241332894</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ 37,346 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು 17,009 ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು 20,337 ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=674053|title = Census of India: Search Details}}</ref> ಇದರ ಸರಳ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ: ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆ== 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 37,346. ಇದರಲ್ಲಿ 17,009 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 20,337 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು. 2026ಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾದ 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಪುರಸಭೆಯ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ 96.65% ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ: ಸುಮಾರು 97.71% ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ: ಸುಮಾರು 95.77% ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪುರಸಭೆಯು ಹಲವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೂ ದೊರೆತಿವೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಅಂಚುತೇಂಗು ಕಲಾಪಂ ಮತ್ತು ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದಂಗೆ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಆರಂಭಿಕ ಬಂಡಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. 1697ರಲ್ಲಿ ಅಂಚುತೇಂಗು ಕಲಾಪಂ ನಡೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಂಡಾಯ ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಬಂಡಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ 1721ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದಂಗೆ (Attingal Outbreak) ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸಂಘಟಿತ ಬಂಡಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಸಂಘರ್ಷವು ವೇನಾಡು ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು. ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ — ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್ ಅರಮನೆ== ಕೊಯಿಕ್ಕಲ್ ಅರಮನೆ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ರಾಜಮನೆತನದ ತಾಯಿಯ ಮನೆ (ಮಾತೃಗೃಹ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಅನಿಜಂ ತಿರುವಾಳ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರು ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್‌ನ ಕೊಲ್ಲಂಪುಳದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ [[ಅರಮನೆ]] ಸುಮಾರು 10 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವು ಈಗ ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಒಳಗೆ ನಾಲ್ಕು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 700 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಳ್ಳಿಯರ ಭಗವತಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಕುಲದೇವತೆಯಾದ ತಿರುವಾರಟ್ಟುಕಾವು ದೇವಿಯ ದೇವಾಲಯವೂ ಅರಮನೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ‘ಎಟ್ಟುಕೆಟ್ಟು’ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ|ಕೇರಳ]] ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ದೇವಾಲಯಗಳು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿವೆ. ಅರಮನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ‘ಚಾವಡಿಪುರ’ ಅನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== *ಕೆ. ಚಿನ್ನಮ್ಮ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳಾ ಮಂದಿರದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ *ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ *ರವೀಂದ್ರನ್, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ *ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ *ಜಿ.ವೇಣುಗೋಪಾಲ್, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ *ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್, ಕವಿ *[[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]], ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ *ಭರತ್ ಗೋಪಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ) *ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಲೇಖಕ, ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಪತ್ರಕರ್ತ) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Attingal Municipality Election 2020] * [https://www.keralatourism.org/routes-locations/attingal--mun-/id/1219/ Tourism Routes & Locations] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] tq9pu7pi96jmupm9g0i8c281ej0n7v6 0 149554 1379680 1370819 2026-08-10T03:34:45Z Pragathi. BH 88266 1379680 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | settlement_type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Kochi Skyline.jpg | photo2a = Kochi Metro train at Palarivattom, Aug 2017.jpg | photo2b = Jewaharlal Nehru Stadium Kochi ISL.jpg | photo3a = Cochin International Airport Limited.jpg | photo3b = Container terminal.JPG | photo4a = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | photo4b = Lulumall atrium.JPG | photo5a = Cochin Ship Yard Cranes.JPG | spacing = 1 | color_border = blue | color = white | size = 290 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಸ್ಕೈಲೈನ್, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಸ್ಟೇಡಿಯಂ (ಕೊಚ್ಚಿ)|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೈನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೈನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]], [[ಲುಲು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಶಿಪ್‌ಯಾರ್ಡ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮರೀನಾ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] }} | map_alt = | image_map = {{maplink |frame=yes |frame- style="width:250px;"|frame-height=250 |frame-align=center |text= '''Ernakulam District''' |type=shape |id=Q1356097 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title=Ernakulam District ( Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala State }} | map_caption = '''ಸ್ಥಳ [[ಕೇರಳ]]''' | coordinates = {{coord|10.00|N|76.33|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = ಏಪ್ರಿಲ್ 01 1958 | founder = | named_for = ಋಷಿನಾಗಕುಲಂ{{citation needed|date=November 2020}} | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = ಕಾಕ್ಕನಾಡು, ಕೊಚ್ಚಿ | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | area_rank = 4 | area_total_km2 = 2,407 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,427,659<ref name="ekmdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|page=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=2023-03-27|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = 2018 | population_rank = | population_density_km2 = 1119 | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = | website = {{URL|https://ernakulam.nic.in}} | footnotes = | official_name = }} ''' ಎರ್ನಾಕುಲಂ''' ([[ಮಲಯಾಳಂ]]:എറണാകുളം), ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೊಚ್ಚಿಯ ನಾಮಸೂಚಕ ನಗರ ವಿಭಾಗದಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಸುಮಾರು 3,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (1,200 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು ಕಾಕ್ಕನಾಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ವಾಣಿಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸಿನಗಾಗ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|language=en|access-date=2019-10-10|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref><ref name="pilgrimagebook">{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&q=ernakulam+state+revenue+60%25}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವರು. ಎರ್ನಾಕುಲಂ 2012 ರಲ್ಲಿ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ "ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆ" ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=The Hindu Businessline |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&pg=PA21}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|[[1903 ರ ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್ನಲ್ಲಿ 15 ನೇ ರಾಮ ವರ್ಮ.]]]] [[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|[[ಚೈನೀಸ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಲೆಗಳು]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]]]] ಇದು 100% ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕೊಚ್ಚಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಆಂಗ್ಲ]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಆಗಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಮಿಳಿನ ಎರಯಾನಾರ್ಕುಲಂ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ [[ಶಿವ]]ನ ನಿವಾಸ. ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 3,068 ಕಿ.ಮೀ² (1,185 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಲಕಾಡಿವ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ===ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ=== [[File:Ocyceros griseus -India-8a.jpg|thumb|right|ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್ ಬಿಲ್]] ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಉಷ್ಣವಲಯವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ಭಾರೀ ಮಳೆಯು ಹೇರಳವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇದು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಭತ್ತ, ಟಪಿಯೋಕಾ, ಮೆಣಸು, ಅನಾನಸ್ ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳಗಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ತೇಗ ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ===ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ=== [[File:Mangalavanam.JPG|thumb|ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]] [[ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]ವು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 2.74 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (6.8 ಎಕರೆ), ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳವನಂ ಅನ್ನು "ಕೊಚ್ಚಿಯ ಹಸಿರು ಶ್ವಾಸಕೋಶ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Green Lung of Kochi|url=http://www.cochin.org.uk/excursions/mangalavanam.html| publisher= cochin.org| access-date=3 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|access-date=21 January 2018}}</ref> ===ಥಟ್ಟೆಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ=== ಥಟ್ಟೆಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 25 ಕಿಮೀ 2 (10 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಕ್ಷಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸಲೀಂ ಅಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 80 ಕಿಮೀ (50 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಕನ್‌ಗಳು, ಕಾಡು ಕೋಳಿಗಳು, ನೀರು ಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ . ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತೇಗ , ರೋಸ್‌ವುಡ್ ಮತ್ತು ಮಹೋಗಾನಿ ತೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರೆದರೆ, ಅಣ್ಣಾಮಲೈಗಳ ಪೂಯಮ್‌ಕುಟ್ಟಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Kochi Jewish Synagogue C.jpg|ಪರದೇಸಿ [[ಪರದೇಸಿ ಸಿನಗಾಗ್|ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿ ಸಿನಗಾಗ್]] File:St. Francis CSI Church, in Fort Kochi DSW.jpg|[[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ| ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್]] File:Marine Drive Kochi.jpg|ಮರೈನ್ ಡ್ರೈವ್ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ನೆಟ್ ಸೇತುವೆ File:Kochi, Dutch Cemetery, Kerala, India.jpg|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಡಚ್ ಸ್ಮಶಾನ File:Kochi, Old Kochi, Kerala, India.jpg|ಹಳೆಯ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ File:Kochi, Fishing nets, Sunset, Kerala, India.jpg|ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಲೆಗಳು File:Hill palace horse cart room back of palace.jpg|[[ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ತ್ರಿಪುನಿತುರಾ]] File:High Court of Kerala Building.jpg|[[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ನಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್]] File:Heritage Building of Ernakulam District Court by Augustus Binu.jpg|ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡ </gallery> {{clear}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Ernakulam district}} *{{Official website|http://ernakulam.nic.in}} *{{Official website|https://www.indiastatpublications.com/assembly_factbook/kerala/ernakulam/thrikkakara}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] bzp0bz7ajocfvbabp48bln4slk98vjb 1379681 1379680 2026-08-10T03:36:08Z Pragathi. BH 88266 1379681 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | settlement_type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Kochi Skyline.jpg | photo2a = Kochi Metro train at Palarivattom, Aug 2017.jpg | photo2b = Jewaharlal Nehru Stadium Kochi ISL.jpg | photo3a = Cochin International Airport Limited.jpg | photo3b = Container terminal.JPG | photo4a = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | photo4b = Lulumall atrium.JPG | photo5a = Cochin Ship Yard Cranes.JPG | spacing = 1 | color_border = blue | color = white | size = 290 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಸ್ಕೈಲೈನ್, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಸ್ಟೇಡಿಯಂ (ಕೊಚ್ಚಿ)|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೈನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೈನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]], [[ಲುಲು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಶಿಪ್‌ಯಾರ್ಡ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮರೀನಾ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] }} | map_alt = | image_map = {{maplink |frame=yes |frame- style="width:250px;"|frame-height=250 |frame-align=center |text= '''Ernakulam District''' |type=shape |id=Q1356097 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title=Ernakulam District ( Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala State }} | map_caption = '''ಸ್ಥಳ [[ಕೇರಳ]]''' | coordinates = {{coord|10.00|N|76.33|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = ಏಪ್ರಿಲ್ 01 1958 | founder = | named_for = ಋಷಿನಾಗಕುಲಂ{{citation needed|date=November 2020}} | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = ಕಾಕ್ಕನಾಡು, ಕೊಚ್ಚಿ | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | area_rank = 4 | area_total_km2 = 2,407 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,427,659<ref name="ekmdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|page=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=2023-03-27|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = 2018 | population_rank = | population_density_km2 = 1119 | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = | website = {{URL|https://ernakulam.nic.in}} | footnotes = | official_name = }} ''' ಎರ್ನಾಕುಲಂ''' ([[ಮಲಯಾಳಂ]]:എറണാകുളം), ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೊಚ್ಚಿಯ ನಾಮಸೂಚಕ ನಗರ ವಿಭಾಗದಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಸುಮಾರು 3,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (1,200 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು ಕಾಕ್ಕನಾಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ವಾಣಿಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸಿನಗಾಗ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|language=en|access-date=2019-10-10|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref><ref name="pilgrimagebook">{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&q=ernakulam+state+revenue+60%25}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವರು. ಎರ್ನಾಕುಲಂ 2012 ರಲ್ಲಿ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ "ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆ" ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=The Hindu Businessline |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&pg=PA21}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|[[1903 ರ ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್ನಲ್ಲಿ 15 ನೇ ರಾಮ ವರ್ಮ.]]]] [[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|[[ಚೈನೀಸ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಲೆಗಳು]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]]]] ಇದು 100% ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕೊಚ್ಚಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಆಂಗ್ಲ]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಆಗಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಮಿಳಿನ ಎರಯಾನಾರ್ಕುಲಂ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ [[ಶಿವ]]ನ ನಿವಾಸ. ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 3,068 ಕಿ.ಮೀ² (1,185 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಲಕಾಡಿವ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ===ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ=== [[File:Ocyceros griseus -India-8a.jpg|thumb|right|ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್ ಬಿಲ್]] ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಉಷ್ಣವಲಯವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ಭಾರೀ ಮಳೆಯು ಹೇರಳವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇದು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಭತ್ತ, ಟಪಿಯೋಕಾ, ಮೆಣಸು, ಅನಾನಸ್ ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳಗಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ತೇಗ ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ===ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ=== [[File:Mangalavanam.JPG|thumb|ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]] [[ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]ವು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 2.74 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (6.8 ಎಕರೆ), ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳವನಂ ಅನ್ನು "ಕೊಚ್ಚಿಯ ಹಸಿರು ಶ್ವಾಸಕೋಶ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Green Lung of Kochi|url=http://www.cochin.org.uk/excursions/mangalavanam.html| publisher= cochin.org| access-date=3 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|access-date=21 January 2018}}</ref> ===ಥಟ್ಟೆಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ=== ಥಟ್ಟೆಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 25 ಕಿಮೀ 2 (10 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಕ್ಷಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸಲೀಂ ಅಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 80 ಕಿಮೀ (50 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಕನ್‌ಗಳು, ಕಾಡು ಕೋಳಿಗಳು, ನೀರು ಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ . ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತೇಗ , ರೋಸ್‌ವುಡ್ ಮತ್ತು ಮಹೋಗಾನಿ ತೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರೆದರೆ, ಅಣ್ಣಾಮಲೈಗಳ ಪೂಯಮ್‌ಕುಟ್ಟಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ, ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಶೇಕಡಾ 20 ರಷ್ಟು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅಣ್ಣಾಮಲೈಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ . ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಯಲು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುವ ದ್ವೀಪಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದ ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ , ಅಲುವಾ , ಕುನ್ನತುನಾಡ್ ಮತ್ತು ಪರೂರ್ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಗಳು ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಪ್ರವಾಹಗಳು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣಗಿ ಕಿರಿದಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಪೆರಿಯಾರ್ 244 ಕಿಮೀ (152 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ . ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Kochi Jewish Synagogue C.jpg|ಪರದೇಸಿ [[ಪರದೇಸಿ ಸಿನಗಾಗ್|ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿ ಸಿನಗಾಗ್]] File:St. Francis CSI Church, in Fort Kochi DSW.jpg|[[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ| ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್]] File:Marine Drive Kochi.jpg|ಮರೈನ್ ಡ್ರೈವ್ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ನೆಟ್ ಸೇತುವೆ File:Kochi, Dutch Cemetery, Kerala, India.jpg|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಡಚ್ ಸ್ಮಶಾನ File:Kochi, Old Kochi, Kerala, India.jpg|ಹಳೆಯ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ File:Kochi, Fishing nets, Sunset, Kerala, India.jpg|ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಲೆಗಳು File:Hill palace horse cart room back of palace.jpg|[[ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ತ್ರಿಪುನಿತುರಾ]] File:High Court of Kerala Building.jpg|[[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ನಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್]] File:Heritage Building of Ernakulam District Court by Augustus Binu.jpg|ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡ </gallery> {{clear}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Ernakulam district}} *{{Official website|http://ernakulam.nic.in}} *{{Official website|https://www.indiastatpublications.com/assembly_factbook/kerala/ernakulam/thrikkakara}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] 19x4981ys6c9sfarqwc6dcd8lgxn4li 1379682 1379681 2026-08-10T03:36:54Z Pragathi. BH 88266 1379682 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | settlement_type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Kochi Skyline.jpg | photo2a = Kochi Metro train at Palarivattom, Aug 2017.jpg | photo2b = Jewaharlal Nehru Stadium Kochi ISL.jpg | photo3a = Cochin International Airport Limited.jpg | photo3b = Container terminal.JPG | photo4a = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | photo4b = Lulumall atrium.JPG | photo5a = Cochin Ship Yard Cranes.JPG | spacing = 1 | color_border = blue | color = white | size = 290 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಸ್ಕೈಲೈನ್, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಸ್ಟೇಡಿಯಂ (ಕೊಚ್ಚಿ)|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೈನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೈನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]], [[ಲುಲು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಶಿಪ್‌ಯಾರ್ಡ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮರೀನಾ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] }} | map_alt = | image_map = {{maplink |frame=yes |frame- style="width:250px;"|frame-height=250 |frame-align=center |text= '''Ernakulam District''' |type=shape |id=Q1356097 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title=Ernakulam District ( Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala State }} | map_caption = '''ಸ್ಥಳ [[ಕೇರಳ]]''' | coordinates = {{coord|10.00|N|76.33|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = ಏಪ್ರಿಲ್ 01 1958 | founder = | named_for = ಋಷಿನಾಗಕುಲಂ{{citation needed|date=November 2020}} | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = ಕಾಕ್ಕನಾಡು, ಕೊಚ್ಚಿ | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | area_rank = 4 | area_total_km2 = 2,407 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,427,659<ref name="ekmdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|page=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=2023-03-27|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = 2018 | population_rank = | population_density_km2 = 1119 | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = | website = {{URL|https://ernakulam.nic.in}} | footnotes = | official_name = }} ''' ಎರ್ನಾಕುಲಂ''' ([[ಮಲಯಾಳಂ]]:എറണാകുളം), ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೊಚ್ಚಿಯ ನಾಮಸೂಚಕ ನಗರ ವಿಭಾಗದಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಸುಮಾರು 3,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (1,200 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು ಕಾಕ್ಕನಾಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ವಾಣಿಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸಿನಗಾಗ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|language=en|access-date=2019-10-10|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref><ref name="pilgrimagebook">{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&q=ernakulam+state+revenue+60%25}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವರು. ಎರ್ನಾಕುಲಂ 2012 ರಲ್ಲಿ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ "ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆ" ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=The Hindu Businessline |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&pg=PA21}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|[[1903 ರ ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್ನಲ್ಲಿ 15 ನೇ ರಾಮ ವರ್ಮ.]]]] [[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|[[ಚೈನೀಸ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಲೆಗಳು]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]]]] ಇದು 100% ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕೊಚ್ಚಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಆಂಗ್ಲ]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಆಗಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಮಿಳಿನ ಎರಯಾನಾರ್ಕುಲಂ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ [[ಶಿವ]]ನ ನಿವಾಸ. ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 3,068 ಕಿ.ಮೀ² (1,185 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಲಕಾಡಿವ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ===ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ=== [[File:Ocyceros griseus -India-8a.jpg|thumb|right|ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್ ಬಿಲ್]] ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಉಷ್ಣವಲಯವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ಭಾರೀ ಮಳೆಯು ಹೇರಳವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇದು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಭತ್ತ, ಟಪಿಯೋಕಾ, ಮೆಣಸು, ಅನಾನಸ್ ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳಗಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ತೇಗ ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ===ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ=== [[File:Mangalavanam.JPG|thumb|ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]] [[ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]ವು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 2.74 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (6.8 ಎಕರೆ), ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳವನಂ ಅನ್ನು "ಕೊಚ್ಚಿಯ ಹಸಿರು ಶ್ವಾಸಕೋಶ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Green Lung of Kochi|url=http://www.cochin.org.uk/excursions/mangalavanam.html| publisher= cochin.org| access-date=3 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|access-date=21 January 2018}}</ref> ===ಥಟ್ಟೆಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ=== ಥಟ್ಟೆಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 25 ಕಿಮೀ 2 (10 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಕ್ಷಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸಲೀಂ ಅಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 80 ಕಿಮೀ (50 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಕನ್‌ಗಳು, ಕಾಡು ಕೋಳಿಗಳು, ನೀರು ಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ . ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತೇಗ , ರೋಸ್‌ವುಡ್ ಮತ್ತು ಮಹೋಗಾನಿ ತೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರೆದರೆ, ಅಣ್ಣಾಮಲೈಗಳ ಪೂಯಮ್‌ಕುಟ್ಟಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ=== ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ, ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಶೇಕಡಾ 20 ರಷ್ಟು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅಣ್ಣಾಮಲೈಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ . ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಯಲು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುವ ದ್ವೀಪಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದ ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ , ಅಲುವಾ , ಕುನ್ನತುನಾಡ್ ಮತ್ತು ಪರೂರ್ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಗಳು ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಪ್ರವಾಹಗಳು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣಗಿ ಕಿರಿದಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಪೆರಿಯಾರ್ 244 ಕಿಮೀ (152 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ . ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Kochi Jewish Synagogue C.jpg|ಪರದೇಸಿ [[ಪರದೇಸಿ ಸಿನಗಾಗ್|ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿ ಸಿನಗಾಗ್]] File:St. Francis CSI Church, in Fort Kochi DSW.jpg|[[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ| ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್]] File:Marine Drive Kochi.jpg|ಮರೈನ್ ಡ್ರೈವ್ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ನೆಟ್ ಸೇತುವೆ File:Kochi, Dutch Cemetery, Kerala, India.jpg|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಡಚ್ ಸ್ಮಶಾನ File:Kochi, Old Kochi, Kerala, India.jpg|ಹಳೆಯ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ File:Kochi, Fishing nets, Sunset, Kerala, India.jpg|ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಲೆಗಳು File:Hill palace horse cart room back of palace.jpg|[[ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ತ್ರಿಪುನಿತುರಾ]] File:High Court of Kerala Building.jpg|[[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ನಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್]] File:Heritage Building of Ernakulam District Court by Augustus Binu.jpg|ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡ </gallery> {{clear}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Ernakulam district}} *{{Official website|http://ernakulam.nic.in}} *{{Official website|https://www.indiastatpublications.com/assembly_factbook/kerala/ernakulam/thrikkakara}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] dhjgszp7tnhtdfv9w17ubtfzmdxsrbc 1379683 1379682 2026-08-10T03:37:44Z Pragathi. BH 88266 1379683 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | settlement_type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Kochi Skyline.jpg | photo2a = Kochi Metro train at Palarivattom, Aug 2017.jpg | photo2b = Jewaharlal Nehru Stadium Kochi ISL.jpg | photo3a = Cochin International Airport Limited.jpg | photo3b = Container terminal.JPG | photo4a = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | photo4b = Lulumall atrium.JPG | photo5a = Cochin Ship Yard Cranes.JPG | spacing = 1 | color_border = blue | color = white | size = 290 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಸ್ಕೈಲೈನ್, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಸ್ಟೇಡಿಯಂ (ಕೊಚ್ಚಿ)|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೈನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೈನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]], [[ಲುಲು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಶಿಪ್‌ಯಾರ್ಡ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮರೀನಾ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] }} | map_alt = | image_map = {{maplink |frame=yes |frame- style="width:250px;"|frame-height=250 |frame-align=center |text= '''Ernakulam District''' |type=shape |id=Q1356097 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title=Ernakulam District ( Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala State }} | map_caption = '''ಸ್ಥಳ [[ಕೇರಳ]]''' | coordinates = {{coord|10.00|N|76.33|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = ಏಪ್ರಿಲ್ 01 1958 | founder = | named_for = ಋಷಿನಾಗಕುಲಂ{{citation needed|date=November 2020}} | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = ಕಾಕ್ಕನಾಡು, ಕೊಚ್ಚಿ | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | area_rank = 4 | area_total_km2 = 2,407 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,427,659<ref name="ekmdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|page=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=2023-03-27|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = 2018 | population_rank = | population_density_km2 = 1119 | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = | website = {{URL|https://ernakulam.nic.in}} | footnotes = | official_name = }} ''' ಎರ್ನಾಕುಲಂ''' ([[ಮಲಯಾಳಂ]]:എറണാകുളം), ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೊಚ್ಚಿಯ ನಾಮಸೂಚಕ ನಗರ ವಿಭಾಗದಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಸುಮಾರು 3,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (1,200 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು ಕಾಕ್ಕನಾಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ವಾಣಿಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸಿನಗಾಗ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|language=en|access-date=2019-10-10|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref><ref name="pilgrimagebook">{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&q=ernakulam+state+revenue+60%25}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವರು. ಎರ್ನಾಕುಲಂ 2012 ರಲ್ಲಿ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ "ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆ" ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=The Hindu Businessline |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&pg=PA21}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|[[1903 ರ ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್ನಲ್ಲಿ 15 ನೇ ರಾಮ ವರ್ಮ.]]]] [[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|[[ಚೈನೀಸ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಲೆಗಳು]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]]]] ಇದು 100% ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕೊಚ್ಚಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಆಂಗ್ಲ]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಆಗಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಮಿಳಿನ ಎರಯಾನಾರ್ಕುಲಂ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ [[ಶಿವ]]ನ ನಿವಾಸ. ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 3,068 ಕಿ.ಮೀ² (1,185 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಲಕಾಡಿವ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ===ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ=== [[File:Ocyceros griseus -India-8a.jpg|thumb|right|ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್ ಬಿಲ್]] ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಉಷ್ಣವಲಯವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ಭಾರೀ ಮಳೆಯು ಹೇರಳವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇದು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಭತ್ತ, ಟಪಿಯೋಕಾ, ಮೆಣಸು, ಅನಾನಸ್ ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳಗಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ತೇಗ ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ===ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ=== [[File:Mangalavanam.JPG|thumb|ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]] [[ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]ವು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 2.74 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (6.8 ಎಕರೆ), ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳವನಂ ಅನ್ನು "ಕೊಚ್ಚಿಯ ಹಸಿರು ಶ್ವಾಸಕೋಶ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Green Lung of Kochi|url=http://www.cochin.org.uk/excursions/mangalavanam.html| publisher= cochin.org| access-date=3 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|access-date=21 January 2018}}</ref> ===ಥಟ್ಟೆಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ=== ಥಟ್ಟೆಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 25 ಕಿಮೀ 2 (10 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಕ್ಷಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸಲೀಂ ಅಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 80 ಕಿಮೀ (50 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಕನ್‌ಗಳು, ಕಾಡು ಕೋಳಿಗಳು, ನೀರು ಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ . ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತೇಗ , ರೋಸ್‌ವುಡ್ ಮತ್ತು ಮಹೋಗಾನಿ ತೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರೆದರೆ, ಅಣ್ಣಾಮಲೈಗಳ ಪೂಯಮ್‌ಕುಟ್ಟಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ=== ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ, ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಶೇಕಡಾ 20 ರಷ್ಟು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅಣ್ಣಾಮಲೈಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ . ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಯಲು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುವ ದ್ವೀಪಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದ ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ , ಅಲುವಾ , ಕುನ್ನತುನಾಡ್ ಮತ್ತು ಪರೂರ್ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಗಳು ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಪ್ರವಾಹಗಳು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣಗಿ ಕಿರಿದಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಪೆರಿಯಾರ್ 244 ಕಿಮೀ (152 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ . <ref>https://theprint.in/opinion/in-monsoon-battered-kerala-idukki-dam-has-stood-tall-to-prevent-floods/97579/</ref> ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Kochi Jewish Synagogue C.jpg|ಪರದೇಸಿ [[ಪರದೇಸಿ ಸಿನಗಾಗ್|ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿ ಸಿನಗಾಗ್]] File:St. Francis CSI Church, in Fort Kochi DSW.jpg|[[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ| ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್]] File:Marine Drive Kochi.jpg|ಮರೈನ್ ಡ್ರೈವ್ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ನೆಟ್ ಸೇತುವೆ File:Kochi, Dutch Cemetery, Kerala, India.jpg|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಡಚ್ ಸ್ಮಶಾನ File:Kochi, Old Kochi, Kerala, India.jpg|ಹಳೆಯ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ File:Kochi, Fishing nets, Sunset, Kerala, India.jpg|ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಲೆಗಳು File:Hill palace horse cart room back of palace.jpg|[[ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ತ್ರಿಪುನಿತುರಾ]] File:High Court of Kerala Building.jpg|[[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ನಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್]] File:Heritage Building of Ernakulam District Court by Augustus Binu.jpg|ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡ </gallery> {{clear}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Ernakulam district}} *{{Official website|http://ernakulam.nic.in}} *{{Official website|https://www.indiastatpublications.com/assembly_factbook/kerala/ernakulam/thrikkakara}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] 6be3sz3et7d8g6hx0xp1ds1g16b55ud 1379684 1379683 2026-08-10T03:39:06Z Pragathi. BH 88266 1379684 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | settlement_type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Kochi Skyline.jpg | photo2a = Kochi Metro train at Palarivattom, Aug 2017.jpg | photo2b = Jewaharlal Nehru Stadium Kochi ISL.jpg | photo3a = Cochin International Airport Limited.jpg | photo3b = Container terminal.JPG | photo4a = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | photo4b = Lulumall atrium.JPG | photo5a = Cochin Ship Yard Cranes.JPG | spacing = 1 | color_border = blue | color = white | size = 290 | foot_montage = '''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಸ್ಕೈಲೈನ್, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಸ್ಟೇಡಿಯಂ (ಕೊಚ್ಚಿ)|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೈನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೈನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]], [[ಲುಲು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಶಿಪ್‌ಯಾರ್ಡ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮರೀನಾ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] }} | map_alt = | image_map = {{maplink |frame=yes |frame- style="width:250px;"|frame-height=250 |frame-align=center |text= '''Ernakulam District''' |type=shape |id=Q1356097 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title=Ernakulam District ( Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala State }} | map_caption = '''ಸ್ಥಳ [[ಕೇರಳ]]''' | coordinates = {{coord|10.00|N|76.33|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = ಏಪ್ರಿಲ್ 01 1958 | founder = | named_for = ಋಷಿನಾಗಕುಲಂ{{citation needed|date=November 2020}} | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = ಕಾಕ್ಕನಾಡು, ಕೊಚ್ಚಿ | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | area_rank = 4 | area_total_km2 = 2,407 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,427,659<ref name="ekmdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|page=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=2023-03-27|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = 2018 | population_rank = | population_density_km2 = 1119 | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = | website = {{URL|https://ernakulam.nic.in}} | footnotes = | official_name = }} ''' ಎರ್ನಾಕುಲಂ''' ([[ಮಲಯಾಳಂ]]:എറണാകുളം), ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೊಚ್ಚಿಯ ನಾಮಸೂಚಕ ನಗರ ವಿಭಾಗದಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಸುಮಾರು 3,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (1,200 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು ಕಾಕ್ಕನಾಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ವಾಣಿಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸಿನಗಾಗ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|language=en|access-date=2019-10-10|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref><ref name="pilgrimagebook">{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&q=ernakulam+state+revenue+60%25}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವರು. ಎರ್ನಾಕುಲಂ 2012 ರಲ್ಲಿ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ "ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆ" ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=The Hindu Businessline |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&pg=PA21}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|[[1903 ರ ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್ನಲ್ಲಿ 15 ನೇ ರಾಮ ವರ್ಮ.]]]] [[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|[[ಚೈನೀಸ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಲೆಗಳು]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]]]] ಇದು 100% ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕೊಚ್ಚಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಆಂಗ್ಲ]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಆಗಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಮಿಳಿನ ಎರಯಾನಾರ್ಕುಲಂ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ [[ಶಿವ]]ನ ನಿವಾಸ. ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 3,068 ಕಿ.ಮೀ² (1,185 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಲಕಾಡಿವ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ===ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ=== [[File:Ocyceros griseus -India-8a.jpg|thumb|right|ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್ ಬಿಲ್]] ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಉಷ್ಣವಲಯವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ಭಾರೀ ಮಳೆಯು ಹೇರಳವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇದು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಭತ್ತ, ಟಪಿಯೋಕಾ, ಮೆಣಸು, ಅನಾನಸ್ ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳಗಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ತೇಗ ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ===ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ=== [[File:Mangalavanam.JPG|thumb|ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]] [[ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]ವು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 2.74 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (6.8 ಎಕರೆ), ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳವನಂ ಅನ್ನು "ಕೊಚ್ಚಿಯ ಹಸಿರು ಶ್ವಾಸಕೋಶ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Green Lung of Kochi|url=http://www.cochin.org.uk/excursions/mangalavanam.html| publisher= cochin.org| access-date=3 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|access-date=21 January 2018}}</ref> ===ಥಟ್ಟೆಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ=== ಥಟ್ಟೆಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವು ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 25 ಕಿಮೀ 2 (10 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಕ್ಷಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸಲೀಂ ಅಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 80 ಕಿಮೀ (50 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಕನ್‌ಗಳು, ಕಾಡು ಕೋಳಿಗಳು, ನೀರು ಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ . ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತೇಗ , ರೋಸ್‌ವುಡ್ ಮತ್ತು ಮಹೋಗಾನಿ ತೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರೆದರೆ, ಅಣ್ಣಾಮಲೈಗಳ ಪೂಯಮ್‌ಕುಟ್ಟಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ=== ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ, ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಶೇಕಡಾ 20 ರಷ್ಟು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅಣ್ಣಾಮಲೈಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ . [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು]] ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬಯಲು]] ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುವ ದ್ವೀಪಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದ ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ , [[ಅಲುವಾ]] , ಕುನ್ನತುನಾಡ್ ಮತ್ತು ಪರೂರ್ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಗಳು ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಪ್ರವಾಹಗಳು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣಗಿ ಕಿರಿದಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಪೆರಿಯಾರ್ 244 ಕಿಮೀ (152 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ . <ref>https://theprint.in/opinion/in-monsoon-battered-kerala-idukki-dam-has-stood-tall-to-prevent-floods/97579/</ref> ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Kochi Jewish Synagogue C.jpg|ಪರದೇಸಿ [[ಪರದೇಸಿ ಸಿನಗಾಗ್|ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿ ಸಿನಗಾಗ್]] File:St. Francis CSI Church, in Fort Kochi DSW.jpg|[[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ| ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್]] File:Marine Drive Kochi.jpg|ಮರೈನ್ ಡ್ರೈವ್ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ನೆಟ್ ಸೇತುವೆ File:Kochi, Dutch Cemetery, Kerala, India.jpg|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಡಚ್ ಸ್ಮಶಾನ File:Kochi, Old Kochi, Kerala, India.jpg|ಹಳೆಯ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ File:Kochi, Fishing nets, Sunset, Kerala, India.jpg|ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಲೆಗಳು File:Hill palace horse cart room back of palace.jpg|[[ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ತ್ರಿಪುನಿತುರಾ]] File:High Court of Kerala Building.jpg|[[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ನಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್]] File:Heritage Building of Ernakulam District Court by Augustus Binu.jpg|ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡ </gallery> {{clear}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Ernakulam district}} *{{Official website|http://ernakulam.nic.in}} *{{Official website|https://www.indiastatpublications.com/assembly_factbook/kerala/ernakulam/thrikkakara}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] e2uh7ryefeh5q12gggt80x09utejrkh 0 151893 1379760 1361810 2026-08-10T08:03:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379760 wikitext text/x-wiki {{Short description|Swami Vivekananda Jayanti is celebrated as National Youth Day}} {{Use dmy dates|date=May 2014}} {{Use Indian English|date=May 2014}} {{Infobox holiday | holiday_name = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ದಿನ | type = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಭಾರತೀಯ | image = Swami Vivekananda 1896.jpg | imagesize = 200px | caption = | official_name = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ದಿನ | observedby = [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು ಆರ್ ಕೆ ಎಮ್ ಶಾಖಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ | longtype = | significance = [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]] ಜನ್ಮ ದಿನಾಚರಣೆ | begins = ೧೯೮೫<ref>http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/32National_Youth_Day.pdf </ref> | date = ೧೨ ಜನವರಿ | duration = ೧ ದಿನ | frequency = ವಾರ್ಷಿಕ | scheduling =ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅದೇ ದಿನ | celebrations = | observances = | relatedto = | month = ப்பப்பப்பப்ப் | nickname =ವಿವೇಕಾನಂದ ಜಯಂತಿ | startedby = [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] }} ವಿವೇಕಾನಂದ ಜಯಂತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಯುವ ದಿನವನ್ನು ಹಿಂದೂ ಸನ್ಯಾಸಿ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]]ರ ಜನ್ಮದಿನವಾದ [[ಜನವರಿ]] ೧೨ ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತ]] ಸರ್ಕಾರವು ಈ ದಿನವನ್ನು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಯುವ ದಿನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ೧೯೮೫ರಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರತಿ [[ವರ್ಷ]] [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web|date=2022-01-11|title=Know Vivekananda on National Youth Day 2022|url=https://news.jagatgururampalji.org/national-youth-day/|access-date=2022-01-12|website=SA News Channel|language=en-US}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಹಾನ್ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]] ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಅಂದರೆ [[ಜನವರಿ]] ೧೨ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು. [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]] ಅವರ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅವರ ಬದುಕಿನ ಆದರ್ಶಗಳು ಭಾರತೀಯ ಯುವ ದಿನಾಚರಣೆಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಉತ್ತಮ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮ ಹಂಸರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. == ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಯುವ ದಿನವನ್ನು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, [[ಭಾಷಣ]]ಗಳು, [[ಸಂಗೀತ]], ಯುವ ಸಮಾವೇಶಗಳು, ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿಗಳು, ಯೋಗಾಸನಗಳು, ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು, ಪ್ರಬಂಧ-ಬರಹ, ಪಠಣಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಪ್ರತಿ [[ವರ್ಷ]] [[ಜನವರಿ]] ೧೨ರಂದು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|date=2022-01-12|title=National Youth Day 2022: Date, Theme, History- Know why is it celebrated on January 12th|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/national-youth-day-2022-theme-date-history-1641934692-1|access-date=2022-01-12|website=Jagranjosh.com|archive-date=12 ಜನವರಿ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112061945/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/national-youth-day-2022-theme-date-history-1641934692-1|url-status=dead}}</ref> [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]]ರ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಳು, ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಅವರ ಗುರು [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ|ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ]] ಅವರ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿವೆ. ಇವು ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಯುವಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಲವಾರು ಯುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಅಧ್ಯಯನ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿವೆ.<ref>{{cite web|title=National Youth Day, India|url=http://india.gov.in/allimpfrms/alldocs/2539.pdf|work=National Youth Day|access-date=6 October 2011|date=12 January 2009}}</ref> ==ಉಲೇಖಗಳು== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ದಿನಾಚರಣೆಗಳು]] cjm2y1ac3ldhravwxmcfw47asvqxc65 0 152949 1379768 1362235 2026-08-10T08:41:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379768 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Mr. Romulus Whitaker.JPG|thumb|ರೋಮ್ಯುಲಸ್ ವಿಟ್ಹೇಕರ್]] '''ರೋಮ್ಯುಲಸ್ ವಿಟ್ಹೇಕರ್''' (1943 - ) ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ [[ಹಾವು|ಉರಗ]] ತಜ್ಞ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ]] ಸಂಜಾತ ಭಾರತೀಯ. == ಬಾಲ್ಯ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ == ತಂದೆ ಆರ್. ಈ. ವಿಟ್ಹೇಕರ್, ತಾಯಿ ಡೋರಿಸ್ ವಿಟ್ಹೇಕರ್.  ಜನನ 23 ಮೇ 1943, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ]]. ಅದು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯ. ಎರಡು ವರ್ಷ ತುಂಬುವ ವೇಳೆಗೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಯ ವಿವಾಹ [[ವಿಚ್ಛೇದನ|ವಿಚ್ಛೇದನವಾಯಿತು]]. ಆದರೆ, ಅಜ್ಚಿ (ತಾಯಿಯ ತಾಯಿ)ಯ ತುಂಬಿದ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸಂಸಾರ ರೊಮ್ಯುಲಸ್ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಹಾಗೂ ಆತನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ ಗೇಲ್‌ರನ್ನು ತನ್ನ ಆತ್ಮೀಯ ತೆಕ್ಕೆಯೊಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ [[ಹಾವು|ಹಾವಿನ]] ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು. ಇದು ಆನಂತರ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳ]] ಪ್ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರಪಾಯದ ಸಣ್ಣ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಅಜ್ಜಿ ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲಿ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿಟ್ಹೇಕರ್, ತಮ್ಮ ಐವತ್ತನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಷಕಾರಿ ಸರ್ಪವಾದ [[ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ|ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪಗಳನ್ನು]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮೆಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವಿರಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮೆಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ತಾಳ್ಮೆಯನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದು ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಿಯಾಗುವುದೇ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯ ವೈಖರಿ. ಬಹುಶಃ ಅದೇ ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗುಟ್ಟು. ಅವರ ಜೊತೆಗಾರರಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ತರಿಸುವುದು ಇಂದಿಗೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾಡಿರುವ ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತಹ ಉತ್ಸಾಹ ಹಾಗೂ ಕರ್ಮಯೋಗಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆ. 1951ರಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಡೋರಿಸ್ ಉದ್ಯಮಿ ರಾಮ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು.<ref name="Meet Rom Whitaker">{{cite web |title=Meet Rom Whitaker |url=https://www.sanctuaryasia.com/people/interviews/1590-meet-rom-whitaker.html |access-date=18 August 2019 |website=www.sanctuaryasia.com |language=en |archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818080755/https://www.sanctuaryasia.com/people/interviews/1590-meet-rom-whitaker.html |url-status=dead }}</ref> ಆಗ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಏಳುವರ್ಷದ ಪೋರ. ಹಾವಾಡಿಗರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳಸಿ ಅವರ ಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ಆ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಕತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದ. ಹತ್ತನೆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್‌|ಕೊಡಯ್‌ಕೆನಾಲಿನ]] ವಸತಿಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಮುಂದುವರಿಕೆ. ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಈ ಬಗ್ಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶಿಕ್ಷಕ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ; ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರು ಶಾಲೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ [[ಕಾಡು|ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಹಾವು ಹಿಡಿದುದನ್ನು. ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ತನ್ನ ಜೀವಮಾನದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವನ್ನು - [[ಮಂಡಲ ಹಾವು|ರಸಲ್ಲನ ಮಂಡಲದ ಹಾವು]] - ಹಿಡಿದಿದ್ದು. ಅವರ ಜೀವನದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸಿದ್ದು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡವರಿಂದ ದೊರೆತ ಆಸರೆ. ಅಂದು ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಇವನು ಹಿಡಿದ ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವನ್ನು ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ಶಾಲೆಯ [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ತಾಯಿ ತನ್ನ ಅತ್ತೆ [[ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ|ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೊಪಾಧ್ಯಾಯರೊಂದಿಗೆ]] ಭಾರತ ಪರ್ಯಟನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಹಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿ ಕತೆಗಳನ್ನು ಮಗನಿಗೆ ತಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾವು ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅವರ ಜೀವದ ಒಡನಾಡಿಯಾಯಿತು. ವನ್ಯಜೀವಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅವರ ಹೆಬ್ಬಯಕೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ [[ವಯೋಮಿಂಗ್|ವ್ಯೋಮಿಂಗ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪರಿಚಯ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾನವರಿಗಿಂತ [[ಜಿಂಕೆ|ಜಿಂಕೆಗಳೇ]] ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂದಿತ್ತಂತೆ. ಆದರೆ ಅದು ನಿಜವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಂದೆ ನೆರವಾದರು. ಮುಂದೆ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ತಾನೆ ದುಡಿದು ಹಣ ಹೊಂದಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕಡೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ ಇವರಿಗೆ ರುಚಿಸಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದ ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ವಿಟ್ಹೇಕರ್‌ಗೆ ವ್ಯೋಮಿಂಗ್ ತೀವ್ರ ಚಳಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. [[ಹಡಗು|ಹಡಗಿನ]] ಟಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಹಣ ಹೊಂದಿಸಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಮೊದಲು [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೊರಿಡಾದಲ್ಲಿ]] ಅಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಾವಿನ ಪ್ರತಿವಿಷ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಲಿಯಮ್ ಹಾಸ್ಟ್‌ರನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದರು. ಆಗ ಹಾಸ್ಟ್ ಅವರದ್ದು ಎಲಪಿಡ್ ವಿಷಕ್ಕೂ ಜಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ. ಹಾಸ್ಟ್ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಕೊಟ್ಟರು. ಆಗ, ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವುಗಳು - [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲಾಂಡಿನಿಂದ]] ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ, [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ]] ಉಗುಳುವ ನಾಗರ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದಿಂದ]] [[ಕಡಲ ಹಾವುಗಳು]] - ದಿನ ನಿತ್ಯ ನೂರರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವುಗಳ ವಿಷದಿಂದ ಪ್ರತಿವಿಷ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಅವಕಾಶ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸದೆ, ತನ್ನ ಭಾರತದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮುಂದೂಡಿ [[ಮಿಯಾಮಿ|ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲೇ]] ಉಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿನ ಇತರ ಹಾವು ತಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ. ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಾಸ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಯೊಗಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರೆಯುತಿದ್ದರೇನೋ, ಆದರೆ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯಟ್ನಾಮ್]] ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಸೇನೆಗೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಲು ಹೋಗಲೇಬೇಕಾಯಿತು. [[ಟೆಕ್ಸಸ್|ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನಲ್ಲಿನ]] ಎಲ್ ಪಾಸೋ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕನ ಕೆಲಸ. ಇಲ್ಲಿನ [[ಮರುಭೂಮಿ|ಮರುಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ]] ದೊರೆಯುವ ರಾಟಲ್ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಅವಕಾಶ. ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಗಿಯೇ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದರು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಅವರನ್ನು [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿಗೆ]] ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಹಾಬುಸ್ ಮತ್ತು ಮಮೂಶಿಸ್ ಪ್ರಭೇದದ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಸೇನೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಇವರಿಗಾಗಿ ಕಾತರಿಸುತಿತ್ತು. "ಗ್ರೀಕ್ ಫ್ರೈಟರ್" ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ 1967ರಲ್ಲಿ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈಗೆ]] ಬಂದಿಳಿದರು. ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಹೊದಾಗ ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದ ತಂಗಿ ನೀನಾ, ತಮ್ಮ ನೀಲ್ ಈಗ ಹದಿಹರಯದವರಾಗಿದ್ದರು. ಕಾಲ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಉರುಳಿತು. == ಮುಂದಿನ ಜೀವನ == ವಿಟ್ಹೇಕರ್ [[ಠಾಣೆ|ಥಾನೆಯ]] ಸಮೀಪ ಹಾವಿನ ವಿಷ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರತಿವಿಷ ತಯಾರಿಕರಿಗೆ ಹಾವಿನ ವಿಷ ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಟ್ಹೇಕರ್ [[ಕಟ್ಟುಹಾವು|ಕಟ್ಟು ಹಾವುಗಳಿಗಾಗಿ]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಬಂಗಾಳಕ್ಕೂ]], ಮಂಡಲದ ಹಾವುಗಳಿಗಾಗಿ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೂ]] [[ನಾಗರಹಾವು|ನಾಗರ ಹಾವುಗಳಿಗಾಗಿ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿಗೂ]] ಪ್ರಯಾಣಮಾಡುತಿದ್ದರು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪರಿಣತ ಹಾವು ಹಿಡಿಯುವ [[ಆದಿವಾಸಿಗಳು|ಆದಿವಾಸಿಗಳಾದ]] ಇರುಳರ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ವಿಟ್ಹೇಕರ್‌ರಿಗೆ ಇವರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ ನಿಜವಾಗಿ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿಯೇ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇವರೊಂದಿಗೆ ಹಾವು ಹಿಡಿಯಲು, ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ವಿಟ್ಹೇಕರ್ [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈಗೆ]] ವಲಸೆಬಂದರು. 1970ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಮೊಸಳೆ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು (ಮದ್ರಾಸ್ ಕ್ರೊಕೊಡೈಲ್ ಪಾರ್ಕ್). ಇದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ [[ಸರೀಸೃಪ|ಸರೀಸೃಪಗಳ]] ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ತಾಯಿ ಡೋರಿಸ್, ಸಹೋದರಿ ನೀನಾ ಸಹೋದರ ನೀಲ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹಾವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಭಾಗಿಗಳಾದರು. ನೀನಾ ವಿಶ್ವ ವನ್ಯಜೀವಿ ನಿಧಿ - ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಛೇರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಛೇರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅವರೇ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಐ.ಐ.ಟಿ., [[ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಇತ್ಯಾದಿ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಅನೇಕರು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಇಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರೆಂದು ಹೆಸರುಮಾಡಿರುವ ಶೇಖರ್ ದತ್ತಾತ್ರಿ ಸೇರಿದಂತೆ, ಜೆ. ವಿಜಯ, ಸತೀಶ್ ಭಾಸ್ಕರ, ಧ್ರುವ ಬಸು ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಹಾವು, [[ಹಲ್ಲಿ]], [[ಮೊಸಳೆ]], ಸಿಹಿನೀರಿನ [[ಆಮೆ]], ಸಮುದ್ರದ ಆಮೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲಭೂತ, ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆದುವು. ಅಪಾಯದ ಗಂಟೆ ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಸರೀಸೃಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಭರದಿಂದ ಸಾಗಿತು. ಈಗ ಅದರ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರುವ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅಂದು ಸರೀಸೃಪಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಹುಮುಖ್ಯ ತೊಡಕಾಗಿದದ್ದು, ಅವುಗಳ ಚರ್ಮಕ್ಕಿದ್ದ ವಿಶ್ವಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಇದು ಹಾವುಗಳನ್ನು ನಾಮಾವಶೇಷ ಮಾಡಲು ಹವಣಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದಿಂದಲೇ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅರವತ್ತೊಂದು ಲಕ್ಷ ಹಾವುಗಳ ಮಾರಣಹೋಮವಾಗುತಿತ್ತು. ಇನ್ನು ಮೊಸಳೆ ಮತ್ತಿತರ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನೂ ದಾರುಣವಾಗಿತ್ತು. 1976ರಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳ ಚರ್ಮಮಾರಾಟವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸರೀಸೃಪಗಳಿಗೆ ವರದಾನವಾಯಿತಾದರೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹಾವಿನ ಚರ್ಮ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಇರುಳರ ಜೀವನ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡಾಯಿತು. ಆಗ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ತಾವು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕಲಿತಿದ್ದ ಹಾವಿನ ವಿಷ ತೆಗೆಯುವ ತಂತ್ರವನ್ನು ಇರುಳರಿಗೆ ಕಲಿಸಿದರು. ಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವಿಷ ತಯಾರಿಸಲು ಹಾವಿನ ವಿಷ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾವನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಿಷ ತೆಗೆದುದಕ್ಕೆ ಗುರುತು ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ತಂತ್ರ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಇರುಳರ ಸಹಕಾರ ಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಹಾವುಗಳನ್ನೂ ಇರುಳರನ್ನೂ ಉಳಿಸಿದರು, ವಿಟ್ಹೇಕರ್. ಸುಮಾರು 2000 ಇರುಳರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸಹಕಾರ ಸಂಘದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಇರುಳರ ಸಹಕಾರ ಸಂಘದ ಸಲಹೆಗಾರರು, ವಿಟ್ಹೇಕರ್. ಮೊಸಳೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಮಾಡಿದಾಗ ತಿಳಿದುಬಂದ ಕಳವಳಕಾರಿ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂರು ಮೊಸಳೆಗಳು ಅಪಾಯದಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದು. ಕೇವಲ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮೊಸಳೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆಡೆಯಿಂದ ತಂದು ಬಿಡುವ ಮೂಲಕವೂ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ, [[ಮೃಗಾಲಯ|ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಇವುಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾಲ ಪಕ್ವವಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿ ಜೈ಼ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಮೊಸಳೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇಂದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ 23 ಮೊಸಳೆ, ಆಲಿಗೇಟರ್ ಹಾಗೂ ಕೈಮನ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ 14 ಇಲ್ಲಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮೊಸಳೆಗಳ ವಂಶವಾಹಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಜೀನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್) ಸಹ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿದೆ.<ref name="COL">{{cite news |last=Raghavan, T. L. |year=2009 |title=Romulus Whitaker - His Story |work=Environment |publisher=Chennai Online |url=http://archives.chennaionline.com/science/Environment/romulus.asp |url-status=dead |access-date=29 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081214182945/http://archives.chennaionline.com/science/Environment/romulus.asp |archive-date=14 December 2008 |df=dmy-all}}</ref> ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೊಸಳೆಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ. ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿಸಿದ್ದು [[ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೊಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳ]] ಸರೀಸೃಪ ವೈವಿಧ್ಯ. ಅವರಿಗೆ ಆ ಧ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅಂದಿನ ಕಾನೂನು ತೊಡಕಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯರಲ್ಲದವರಿಗೆ ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಟೇಕರ್ ಅವರ ತುಡಿತ ಎಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, 1975ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಭಾರತೀಯರಾದರು. ಈಗ ಯಾರೂ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯುವ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಸರೀಸೃಪ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಮನಸೋತರಾದರೂ ಅವುಗಳ ವಿನಾಶವನ್ನು ಊಹಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅಂಡಮಾನ್ ನಿಕೋಬಾರ್ ಪರಿಸರ ಸಂಘವನ್ನು 1989ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇಂದು ಇದು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ. [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ''ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಯಾಂಡ್ ಬೋವ'' ಮತ್ತು ''ಕೆಂಪು ಸ್ಯಾಂಡ್ ಬೋವದ'' ಮಿಶ್ರತಳಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಹಾವೊಂದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದರು. ಅ ಹಾವು ಈ ಎರಡರಂತಲ್ಲದೆ, [[ಮರ|ಮರದ]] ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮನೆ, ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡು ಬರುತಿತ್ತು. ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ ತಯಾರಿಸಿದ್ದರು. ಕಾಲಾನಂತರ ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಬೇರೆಯೇ ಹಾವು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನವಾಯಿತು. ಸರ್ಪ ತಜ್ಞ ಡಾ. ಇಂದ್ರನೇಲ್ ದಾಸ್ ಇದನ್ನು ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಬೋವ ಎಂದೇ ಹೆಸರಿಸಿದರು (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮದ್ವಯ : ''ಎರಿಕ್ಸ್ ವಿಟ್ಹೇಕರಿ'').<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Whitaker, R.", p. 284).</ref> ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಒಮ್ಮೆ ಹಾವುಗಳ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ ಅವರ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಮಗ ನಿಖಿಲ್ ಒಂದು ಹಾವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ. ಕೂಗಿಕೊಂಡ ಮಗನ ಕೈಲಿನ ಹಾವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಯೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು ವಿಟ್ಹೇಕರ್. ಅದೊಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದದ ಕುಕ್ರಿ ಹಾವಾಗಿತ್ತು! ಶೇಖರ್ ದತ್ತಾತ್ರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಈ ಹಾವಿಗೆ ನಿಖಿಲನ ಕುಕ್ರಿ ಎಂದೇ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮ: ''ಓಲಿಗೋಡನ್ ನಿಖಿಲಿ''. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಆಗುಂಬೆ]] ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅವರು ಮೊದಲು ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ ಹಿಡಿದ ಪ್ರದೇಶ. ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಇಷ್ಟವಾಗಲು ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದು! ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಾಣಿಯ ಆವಾಸದ ಸುತ್ತಲಿನ ಜನರ ಸಹಕಾರವಿದ್ದರೆ, ಅರ್ಧ ಕೆಲಸ ಮುಗಿದಂತೆಯೇ. ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆಗುಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಮಳೆಕಾಡು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಲು ಬರುವವರಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಒಂದೆಡೆ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಶ್ರೀ ಗೌರಿಶಂಕರ್ ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾರ್ಯಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅವರು ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಸಹಭಾಗಿಗಳು. ಜೊತೆಗೆ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಆಸಕ್ತರಿಗೂ ಇವರು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕಗಳು]], ಸುಮಾರು 150 ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು, ಟಿಪ್ಪಣಿ ಹಾಗೂ ಇತರರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆದಿರುವ ವಿಟ್ಹೇಕರ್, 135 ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಹಾವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಚಿತ್ರ ಕೈಪಿಡಿ ಹೊರತರಬೇಕೆಂಬ ಅವರ ಕನಸು ಅಶೋಕ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಎಂಬ ವರ್ಗೀಕರಣ ತಜ್ಞ, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರರ ಸ್ನೇಹ ದೊರೆತ ಮೇಲೆ ಗರಿಗೆದರಿಕೊಂಡು 2004ರಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರವಾಯಿತು. ''ಸ್ನೇಕ್ಸ್ ಆಫ಼್ ಇಂಡಿಯ ದಿ ಫೀಲ್ಡ್‌ಗೈಡ್'' ಎಂಬ 480 ಪುಟಗಳ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾವುಗಳ ಸಚಿತ್ರ ವರ್ಣನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಾವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಕಡಿತ- ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ “''ಕಿಂಗ್ ಕೋಬ್ರ''” ಹಾಗೂ “''ಸ್ನೇಕ್ ಹಂಟರ್''” ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಪಿಕ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಟ್ಹೇಕರ್‌ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವ ದೊರೆತಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಐಯುಸಿಎನ್/ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಸಿ (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ/ಪ್ರಭೇದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರ)ದ ಗೌರವ ಸಲಹೆಗಾರರು, ಸದಸ್ಯರು. ಐಯುಸಿಎನ್/ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಸಿ ಮೊಸಳೆ ತಜ್ಞರ ತಂಡದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು. ಐಯುಸಿಎನ್/ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಸಿ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದ]] ಸರೀಸೃಪ ಹಾಗೂ ಉಭಯವಾಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಸದಸ್ಯ. ಐಯುಸಿಎನ್/ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಸಿ ಸಮುದ್ರ ಆಮೆ ತಜ್ಞ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು. == ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == ಇವರಿಗೆ ಸಂದಿರುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಅನೇಕ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ * ಕನ್ಸರವೇಷನ್ ಮೆರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶ್ವವನ್ಯ ಜೀವಿ ನಿಧಿ - 1983 * ರೋಲೆಕ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 1984 * ಐಯುಸಿಎನ್ ಪಿಎಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ - 1986 * ಅಶೋಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಫೆಲೋಷಿಪ್ - 1991 * [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 2018<ref>{{cite journal|date=2018|title=Minutes of CSG Steering Committee Meeting, Santa Fe, Argentina, 6 May 2018: 3.5. Zoos|journal=CSG Steering Committee Meetings|author=Crocodile Specialist Group|issue=2018|page=10|url=http://www.iucncsg.org/365_docs/attachments/protarea/63f5094d55e6caf77c34e6a6131efa10.pdf}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 January 2018 |title=Chennai: Padma Shri for Whitaker gladdens ecologists' hearts |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/260118/chennai-padma-shri-for-whitaker-gladdens-ecologists-hearts.html |access-date=31 January 2021 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ಮೈದಳೆದ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯತೆಯೇ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬ. ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ತಯಾರಕಿ, ಭಾರತದ ಹಾವುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕೈಪಿಡಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಾಶಕರೂ ಆದ ಪತ್ನಿ ಜಾನಕಿ ಲೆನಿನ್, ಹಿರಿಯ ಮಗ ನಿಖಿಲ್ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಈಗ ಮದ್ರಾಸಿನ ಮೊಸಳೆ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸಂಶೋಧಕ, ಕಿರಿಯ ಮಗ ಸಮೀರ್ [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ]] ಪದವೀಧರ. ಹಾವಿನ ವಿಷಗಳಿಂದ ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಔಷಧಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕನಸನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿಯರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧ್ವನಿತಂತ್ರಜ್ಞರೂ, ಆಭರಣ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಟ್ಹೇಕರ್ ಅವರಷ್ಟೇ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಮೂಲಗಳು == * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1170/is_n6_v24/ai_16364232 I married a croc man - Romulus Whitaker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223033035/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1170/is_n6_v24/ai_16364232/print |date=2007-12-23 }} Whitaker, Zai. Dec. 1994. National Wildlife Federation * [http://www.agumberainforest.com Agumbe Rainforest Research Station (ARRS) Web Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816124959/http://www.agumberainforest.com/ |date=2018-08-16 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂರಕ್ಷಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 2ajxgiktz1rs2cvj8okwctdcercdsjs 0 153114 1379616 1350627 2026-08-09T14:50:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379616 wikitext text/x-wiki '''ದೀಪ್ತಿ ಓಂಚೇರಿ ಭಲ್ಲಾ''' (ಜನನ ೧೯೫೭) ಅವರು ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಲಲಿತಕಲೆಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]] ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ccrtindia.gov.in/DeeptiOmcherryBhalla.htm |access-date=24 October 2012}}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=June 2016|bot=medic}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Deepti Bhalla |url=https://music.du.ac.in/professor/deepti-bhalla.php |access-date=2023-04-02 |website=music.du.ac.in }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == ಭಲ್ಲಾ ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು.<ref name=":1">{{Cite web |title=DEEPTI OMCHERY BHALLA Akademi Award: Mohiniattam |url=https://sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/Deepti_Omchery_Bhalla.pdf |access-date=1 April 2023 |website=Sangeet Natak Akademi}}</ref> [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ]] ಗಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರ ತಾಯಿ [[ಲೀಲಾ ಓಂಚೇರಿ]] ಅವರಿಂದ ದೀಪ್ತಿ ಅವರು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web |title=Dr. Deepti Omchery Bhalla |url=http://www.heritageindia.org/deepthi/artist.htm |access-date=1 February 2019 |publisher=heritageindia.org |archive-date=18 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218150141/http://www.heritageindia.org/deepthi/artist.htm |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ, [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ಸ್ತ್ರೀ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕಲ್ಯಾಣಿಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮ|ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕಲ್ಯಾಣಿಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮನಿಂದ]] ಕಲಿತರು. ಭಲ್ಲಾ ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಪದವಿ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದರು.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == ವೃತ್ತಿ == ಭಲ್ಲಾ ಅವರು ದೆಹಲಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name=":1"/> ಅವರು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದರು. ಅವರು ೧೯೯೫ <ref name=":0"/> ರಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ|ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದರು]] ಮತ್ತು ೧೯೯೬ ರಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕೇರಳದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=2016-11-24 |title=One step ahead |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/One-step-ahead/article16687070.ece |access-date=2023-04-02 |issn=0971-751X}}</ref>. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಅವರು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref name="SNA Awardees' List">{{Cite web |date=2016 |title=SNA Awardees' List |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=31 March 2016 |access-date=5 February 2016 |publisher=Sangeet Natak Akademi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award: Dance |url=http://www.keralaculture.org/dance-a-ksna/466 |access-date=26 February 2023 |website=keralaculture.org |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ [[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.heritageindia.org/deepthi.htm ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130182355/http://www.heritageindia.org/deepthi.htm |date=2020-01-30 }} == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕಲ್ಯಾಣಿಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮ]] {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] 2i486y2u8u1yhe87hp627xb0nfaqq02 0 156129 1379618 1351655 2026-08-09T15:53:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379618 wikitext text/x-wiki ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯ, ಅದರ ದೃಶ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇದು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಅದರ ಸ್ವಂತ ವಿಶೇಷ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ,. ಶತಾಬ್ದಾಳ ನಾಟಿ ಇತಿಹಾಸ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ನೃತ್ಯ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಬಲ ವೈಭವವನ್ನು, ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹಾವಲೋಕನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ದಟ್ಟವಾದ ಕೊಂಡಗಳು, ಸುಂದರ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್ ಹಬ್ಬ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೋರುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಇದು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name= rama>{{citeweb|url=https://www.oddessemania.in/nagaland-dance/ |title= Enchanting rhythms|publisher= oddessemania.in |accessdate=2024-03-29}}</ref> ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 10-15 ರವರೆಗೆ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅತಿ ಮುಖ್ಯಮಯವಾದ,ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮುನ್ನ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಾಲಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ==1.ಚಾಂಗ್ ಲೋ ಅಥವಾ ಚಾಂಗ್‌ಮೈ ನೃತ್ಯಂ(Chang Lo or Changmai Dance)== ಚಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು 'ಸುವ ಲಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಚಾಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಒಂದು ಪುರಾತನ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯು ಅವರ ಪ್ರತ್ಯರ್ಥುಲಪೈ ಅವರ ವಿಜಯಶಾಲಿ ವಿಜಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹುಟ್ಟಿದೆ.ಇದು ಅವರ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರಂಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ,ಮೂರು ದಿನಗಳ "ಪೊಂಗಲ್" ಹಬ್ಬದೊಂದಿಗೆ ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.ಚಾಂಗ್ ಲೊನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಅದರ ಸಮಾರಂಭ ಮತ್ತು ಯೋಧುಲ ಪ್ರತೀಕವಾದಂ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿದೆ.ನೃತ್ಯಗಾರರು ತಮ್ಮನ್ನು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ನೃತ್ಯಗಾರರು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಧರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name= rama/> ಪುರುಷ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಾಗಾ ಯೋಧ ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದರು ರೋಮಾಂಚಕ, ಆಕರ್ಷಕ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ.ಈ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ನೃತ್ಯ ರೂಪ ಕೇವಲ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಮಂದಿತು; ಇದು ನಾಟಕೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಒಂದು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ದೃಶ್ಯ.ಚಾಂಗ್ ಲೊ ಅವರ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.ಪ್ರತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಚಾಂಗ್ ಲೊ ಚಾಂಗ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮನರಂಜಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಪರಂಪರೆಯು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{citeweb|url= https://www.gosahin.com/places-to-visit/chang-lo-dance/ |title=changlo dance |publisher= gosahin.com |accessdate=2024-03-29}}</ref> ==2. ಚಾಂಗ್ಸಾಂಗ್ ನೃತ್ಯ(Changsang Dance)== ಚಾಂಗ್‌ಸಾಂಗ್ ನೃತ್ಯವು ಭಾರತದ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಚಾಂಗ್ ನಾಗಾ ಬುಡಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ.ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ನಕ್ನ್ಯುಲಂ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಕೇಂದ್ರ ಹಂತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಶ್ಯವು ಮನಬಂದಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ,ಇದು ನಕ್ನ್ಯುಲಂ ಹಬ್ಬದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.ಚಾಂಗ್ ನಾಗಾ ಜನರು ಈ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಮತ್ತು ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ನೃತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಆಕಾಶ ದೇವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ತಮ್ಮ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಚಾಂಗ್‌ಸಾಂಗ್ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅದರ ಸುಂದರವಾದ ಬಣ್ಣದ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು. ನರ್ತಕರು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಎದ್ದುಕಾಣುವ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಈ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ಸುಮಧುರ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ,ಇವು ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯ ಆಯಾಮವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಪದದಲ್ಲಿ, ಚಾಂಗ್‌ಸಾಂಗ್ ನೃತ್ಯವು ಚಾಂಗ್ ನಾಗಾ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಪೂರ್ವಜರ ಬೇರುಗಳ ನಡುವಿನ ಆಳವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ.ಇದೊಂದು ಸಮ್ಮೋಹನಗೊಳಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತಾಗಿದೆ.<ref name= rama/><ref>{{citeweb |url= https://www.india9.com/i9show/Changsang-Dance-32477.htm |title= changsang dance |publisher= india9.com |accessdate= 2024-02-16 |archive-date= 2024-02-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240215172248/https://www.india9.com/i9show/Changsang-Dance-32477.htm |url-status= dead }}</ref> ==3. ನಾಗಾ ಯುದ್ಧ ನೃತ್ಯ(Naga war Dance)== ನಾಗಾ ಯುದ್ದ ನೃತ್ಯವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ನೃತ್ಯಗಾರರು ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ.ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name= rama/> ಇದು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಬಲವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ನೃತ್ಯಗಾರರ ಮಧ್ಯ ನಿಷ್ಕಳಂಕವಾದ ಸಮಕಾಲೀಕರಣ, ಅವರ ಐಕ್ಯತೆಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಪಾಂಡಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.ಈ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಾಗಾ ಜನರ ಭಾಗ್ಯದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಲವನ್ನು ಸಹ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{citeweb|url= https://www.auchitya.com/naga-dance-war-dance-of-nagaland/|title= naga dance |publisher= auchitya.com |accessdate=2024-02-29}}</ref> ==4.ಜೆಲಿಯಾಂಗ್ ನೃತ್ಯ(Zeliang Dance)== [[File:Liangmai Dance.jpg|thumb|200px|ಜೆಲಿಯಾಂಗ್ ನೃತ್ಯ]] ಜೆಲಿಯಾಂಗ್ ನೃತ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೆಲಿಯಾಂಗ್ ನಾಗಾದಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಮತ್ತು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ನೃತ್ಯ ರೂಪ. ನಾಟಕಗಳು/ಡೋಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿದಿರು ಕೊಳಲುಗಳು ಸ್ವದೇಶಿ ಸಂಗೀತ ವೈದ್ಯಾಲಯ ಬೀಟ್‌ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದರ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ರಿಥಮಿಕ್ ಚಲನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇದು ನರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಡ್ಯಾನ್ಸರ್ಲು ಜೆಲಿಯಾಂಗ್ ನಾಗಾ ಜನರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಗರಿಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಣ್ಣರಂಗುಲ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name= rama/> ನೃತ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಆಚರಣೆಗಳು, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ಸಕ್ರಿಯ ಪಾದದ ಕೆಲಸ/ಚಲನೆಗಳು, ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಕೈ ಸನ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಮುಖಭಾವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಝೆಲಿಯಾಂಗ್ ನೃತ್ಯವು ಮನರಂಜನೆಯ ಒಂದು ರೂಪ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಮುದಾಯದ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{citeweb|url= https://swaraanjalifinearts.wordpress.com/2014/01/26/naganagalandzeliang-dance/ |title=zeliang Dance |publisher= swaraanjalifinearts.wordpress.com |accessdate=2024-02-29}}</ref> ==5. ಕುಕಿ ನೃತ್ಯ (kuki Dance)== ಭಾರತದ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯವಾದ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಕುಕಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕುಕಿ ನೃತ್ಯವು ಅವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಈ ರೋಮಾಂಚಕ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ನೃತ್ಯವು ಕುಕಿ ಜನರ ಉನ್ನತ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಹಬ್ಬಗಳು, ಮದುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಹಂತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name= rama/> ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು, ಅದ್ಭುತವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕುಕಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.ಡ್ರಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಲಯಬದ್ಧ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ, ನೃತ್ಯವು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅರಳುತ್ತದೆ.ಅದರ ವೇಗದ ಲಯದಿಂದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕುಕಿ ನೃತ್ಯವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಚಮತ್ಕಾರಿಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ತುಂಬಾ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿದು ಕುಪ್ಪಳಿಸುವ ನರ್ತಕರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸೂರೆಗೊಳ್ಳುವ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕುಕಿ ನೃತ್ಯದ ಮೂಲಕ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕುಕಿ ನೃತ್ಯವು ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ರೋಮಾಂಚಕ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{citeweb|url= https://www.pratidintime.com/north-east/nagaland/folk-dances-from-nagaland|title=kuki dance |publisher= pratidintime.com |accessdate=2024-02-29}}</ref> ==6.ಟೆಮಾಂಗ್ನೆಟಿನ್ ನೃತ್ಯ (Temangnetin Dance)== ಫ್ಲೈ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತೇಮಾಂಗ್ನೆಟಿನ್ ನೃತ್ಯವು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತ ನೃತ್ಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೀವನ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ.ಈ ಸತ್ಯವು ಅವರ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು, ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ.ಈ ನೃತ್ಯವು ಕೀಚುರೈ ನೃತ್ಯ ಅಥವಾ ಗೆಥಿಂಗ್ಲಿಮ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಆಕರ್ಷಕ ಟೆಮಾಂಗ್ನೆಟಿನ್ ಅನ್ನು ಕೀಟ-ಅನುಕರಿಸುವ ಚಲನೆಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name= rama/> ಇದು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಅನೇಕ ಲೋಹೀಯ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ನೃತ್ಯಗಾರರು ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ನೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.ತೆಮಾಂಗ್ನೆಟಿನ್ ನೃತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಿತವಾಗಿ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಭವ್ಯ ವೈಭವದಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ಇಂದ್ರಿಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.ಈ ನೃತ್ಯವು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾರವನ್ನು ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{citeweb|url= https://www.auchitya.com/temangnetin-dance-of-nagaland/ |title=Temangnetidance |publisher= auchitya.com |accessdate=2024-02-29}}</ref> ==7. ಮೆಲೋ ಫಿಟಾ [ಅಂಗಾಮಿ ನೃತ್ಯ](Melo Phita dance [angami dance]== [[File:Angami 1863b.jpg|thumb|200px|ಅಂಗಾಮಿ ನೃತ್ಯ_1863b]]ಮೆಲೋ ಫಿಟಾ ನೃತ್ಯವು ಭಾರತದ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ರೋಮಾಂಚಕ ಸಮುದಾಯವಾದ ಅಂಗಾಮಿ ನಾಗಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ.ಈ ಆಕರ್ಷಕ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವು ಪವಿತ್ರ ಸೆಕ್ರೇನಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು "ಕೆಜಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಂಗಮಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ತಿಂಗಳ 25 ನೇ ದಿನದಂದು ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸಮಾರಂಭವಾಗಿದೆ.ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] 25 ಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಹಬ್ಬವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಸೆಕ್ರೇಣಿಯು ಅಂಗಾಮಿ ನಾಗ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಇದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವು [[ದೇಹ]] ಮತ್ತು [[ಆತ್ಮ]] ಎರಡನ್ನೂ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದು, ಹೀಗೆ ಅವುಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವುದು.<ref name= rama/> ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಬಲವಾದ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬೆಸೆಯಲು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ ಏಕತೆ ಹಬ್ಬದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.ಇದಲ್ಲದೆ, ಸೆಕ್ರೇನಿ ಹಬ್ಬವು ಯುವಕರನ್ನು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಅದರ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮ್ಮೋಹನಗೊಳಿಸುವ ಮೆಲೋ ಫಿಟಾ ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಹಬ್ಬವು ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅಂಗಾಮಿ ನಾಗಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಮತ್ತು ಏಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{citeweb|url= https://nagalandgk.com/traditional-folk-dances-of-nagaland/ |title=Traditional folk Dances|publisher= nagalandgk.com |accessdate=2024-02-29}}</ref> ==8.ಮೊನ್ಯು ಆಶೋ (ಫೋಮ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್)(Monyu Asho (Phom Dance))== ಮೊನ್ಯು ಆಶೋ ನೃತ್ಯವು ಫೋಮ್ ನಾಗಾ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಗ್ರಹದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ, ಇದು ಫೋಮ್ ಮೊನ್ಯು ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಹಂತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ.ಉತ್ಸಾಹಭರಿತವಾದ [[ಏಪ್ರಿಲ್]] ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಮಹಾ ಆಚರಣೆಯು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name= rama/> ಫೋಮ್ ಮೊನ್ಯು ಹಬ್ಬವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಚಳಿಗಾಲ]]ದಿಂದ [[ಬೇಸಿಗೆ]]ಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಕೃಷಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವಿಕ ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಇದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟ ಬೀಜಗಳು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಈ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ನೃತ್ಯವು ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಫೋಮ್ ಮತ್ತು ನಾಗಾ ಜನರ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು, ಅವರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಉದಾರ ಸ್ವಭಾವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=butter>{{citeweb|url= https://www.oddessemania.in/nagaland-dance/#:~:text=The%20Monyu%20Asho%20dance%20is,immense%20significance%20for%20the%20community.|title= monyu Asho |publisher= oddessemania.in |accessdate=2024-02-16}}</ref> ==9.ಚಿಟ್ಟೆ ನೃತ್ಯ(Butterfly Dance)== ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಚಿಟ್ಟೆ ನೃತ್ಯ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಚಖೆಸಾಂಗ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ.ಈ ಸಮ್ಮೋಹನಗೊಳಿಸುವ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವು ಚಿಟ್ಟೆ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಅವರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ, ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಭವ್ಯವಾದ ಚಾಖೇಸಾಂಗ್ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಅವರು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಶಾಲುಗಳು, ಅಲಂಕೃತ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name= rama/> ಸಾಮರಸ್ಯದ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತೋಳುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಚಲನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿಟ್ಟೆಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಲನೆಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸಿಂಕ್ರೊನಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ.ಬಿದಿರಿನ ಕೊಳಲು ಮತ್ತು ಡ್ರಮ್‌ನಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯವು ನರ್ತಕರ ಸುಮಧುರ ಗಾಯನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಚಖೇಸಾಂಗ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಚೈತನ್ಯದ ಸಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಚಿಟ್ಟೆ ನೃತ್ಯವು ಕೇವಲ ಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ; ಇದು ಸ್ತ್ರೀತ್ವ, ಸೊಬಗು ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹದ ಆಳವಾದ ಸಾಕಾರವಾಗಿದೆ.ಛಖೇಸಾಂಗ್ ಜನರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.<ref name=butter/> ==10.ಬೈಮೈಜೈ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ (ಪ್ಲೇಟ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್) (Baimaijai Dance (PlateDance)== ದಿಮಾಸ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾದ ಬೈಮೈಜೈ ನೃತ್ಯವು ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ನೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಈ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಯುವತಿಯರು ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆಗಳು/ಪಲ್ಲಗಳನ್ನು ಪರಿಣಿತವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ.ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಲಗತ್ತಿಸಲಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿದೆ.ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ದಿಮಾಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ,ಈ ನೃತ್ಯವು ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು.ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಯಶಸ್ವಿ ವಿಜಯಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಇದನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name= rama/> ರಾಜನು ವಿಜಯಿಯಾದಾಗ, ಇಡೀ ರಾಜ್ಯವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಂಗಸರು ಅರಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬೈಮೈಜೈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.ಈ ಆಚರಣೆಯು ವಿಜಯೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ವೈಭವವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಜನರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.ಇಂದು, ಬೈಮೈಜೈ ನೃತ್ಯವು ದಿಮಾಸ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.ಇದು ಅವರ ಶ್ರೀಮಂತ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{citeweb |url= https://www.dimasathairili.com/2021/09/baimaijai-dance.html |title= Baimaijai dance |publisher= dimasathairili.com |accessdate= 2024-02-16 |archive-date= 2024-02-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240215180802/https://www.dimasathairili.com/2021/09/baimaijai-dance.html |url-status= dead }}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ಓದಿ== *೧.[[ಚತ್ತೀಸ್‌ಗಢ್ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]], *2.[[ಕೇರಳದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]], *3.[[ಕಾಶ್ಮೀರದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]], *4.[[ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]], *5.[[ಮೇಘಾಲಯದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]], *6.[[ತ್ರಿಪುರಾದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]] 81kpg80y8gtxaqvk7r5qn4a94b9sgbf 2 158247 1379707 1379349 2026-08-10T05:54:55Z Hariprasad Shetty10 87270 1379707 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Use Indian English|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Speciesbox | image = Grey-headed Bulbul.jpg | image_caption = ಉಡುಪಿ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = {{cite iucn | author = BirdLife International | date = 2016 | title = ''Brachypodius priocephalus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22712619A94339381 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22712619A94339381.en | access-date = 19 November 2021 }} | genus = Microtarsus | species = priocephalus | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839) | synonyms = * ''ಪೈಕ್ನೋನೋಟಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪೋಡಿಯಸ್ ಪೊಯೊಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''Ixos fisquetti'' Eydoux & Souleyet, 1842 {{cite book | url = https://archive.org/stream/zoologie1111eydou#page/85/mode/1up | pages = 86–88 | title = Voyage Autour du Monde sur la Corvette La Bonite | last1 = Eydoux | first1 = Fortune | first2 = L. F. A. | last2 = Souleyet | year = 1841 | publisher = Arthus Bertrand | place = Paris }} ''* ''ಮೈಕ್ರೋಪಸ್ ಫಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಮೈಕ್ರೋಟಾರ್ಸಸ್ ಪೋಯೋಯಿಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪೋಡಿಯಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'''' | range_map = PycnonotusPriocephalusMap.png | audio = Pycnonotus priocephalus - Grey-headed Bulbul XC125720.ogg | audio_caption = ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವ ಧ್ವನಿ; ಜೋರಾಗಿ ಕೇಳಿಸುವ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗು }} ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್ (Microtarsus priocephalus) ಬುಲ್ಬುಲ್ ಕುಟುಂಬವಾದ ಪಿಕ್ನೊನೊಟಿಡೆ (Pycnonotidae) ಯ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="iucn status 19 November 2021" /><ref name=ioc>{{BioRef|IOC| family=Pycnonotidae|version=Version 10.2 |access-date=4 August 2020}}</ref> ಇದು ನೈಋತ್ಯ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ (ಸ್ಥಳೀಯ) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದು, ಗೋವಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನವರೆಗೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1200 ಮೀಟರ್‌ವರೆಗಿನ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅರಣ್ಯದೊಳಗಿನ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮೀಪವಿರುವ ದಟ್ಟವಾದ ಜೊಂಡು ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು ಹೊರಡಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೂಗು ಅವುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ==Taxonomy and systematics== [[File:Pycnonotus priocephalus - Bonite-oiseaux-pl05 clean.jpg|thumb|left|upright|''ವೋಯೇಜ್ ಆಟೋರ್ ಡು ಮಾಂಡೆ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟ್ ಪೆಂಡೆಂಟ್ ಲೆಸ್ ಅನ್ನೀಸ್ 1836 ಮತ್ತು 1837 ಸುರ್ ಲಾ ಕಾರ್ವೆಟ್ ಲಾ ಬೊನೈಟ್ ಕಮಾಂಡೆ ಪಾರ್ ಎಂ. ವೈಲಂಟ್'' (ದ ವೋಯೇಜ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೋನಿಟಾ)]] ನಿಂದ ವಿವರಣೆ ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್ (grey-headed bulbul) ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಥಾಮಸ್ ಸಿ. ಜೆರ್ಡನ್ ಅವರು *Brachypus priocephalus* ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲೈತ್ ಇದನ್ನು *Brachypodius poiocephalus* ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು; ಅವರು ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಹೆಸರನ್ನು (species epithet) ತಪ್ಪಾಗಿ "ತಿದ್ದುಪಡಿ" ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಆನಂತರದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name=jerdon/><ref name=Dickinson>{{cite journal|author=Dickinson, E.C.|author2=R.W.R.J. Dekker|author3=S. Eck|author4=S. Somadikarta|name-list-style=amp |title= Systematic notes on Asian birds. 26. Types of the Pycnonotidae| journal=Zool. Verh. Leiden |volume=340|year=2002|pages=115–160| url=http://www.repository.naturalis.nl/document/46724}}</ref><ref>{{cite book|author=Baker, ECS |year= 1930|url=https://archive.org/stream/BakerFbiBirds7/BakerFBI7#page/n95/mode/1up/| volume=7|title=Fauna of British India. Birds|edition=2nd|page=88|publisher=Taylor and Francis, London}}</ref><ref>{{cite book|title=Fauna of British India. Birds Volume 1|year=1922|publisher=Taylor and Francis, London|author=Baker, ECS | pages=425–426|url=https://archive.org/stream/birds01bakeiala#page/425/mode/1up/}}</ref>ಹಿಂದೆ, ಕೆಲವು ತಜ್ಞರು ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ''Ixos'' (ಇಕ್ಸೋಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ''Pycnonotus'' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref name=Dickinson/><ref name=bonite /> ಆಣ್ವಿಕ ಫೈಲೋಜೆನಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ''Pycnonotus'' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲವು 'ಪಾಲಿಫೈಲೆಟಿಕ್' (polyphyletic) ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ''Brachypodius'' (ಬ್ರಾಕೈಪೋಡಿಯಸ್) ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=ioc/><ref>{{cite journal|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=40|year=2006|pages=687–695|title=Phylogenetic relationships of the bulbuls (Aves: Pycnonotidae) based on mitochondrial and nuclear DNA sequence data|author1=Moyle RG|author2=BD Marks|url=http://wfsc.tamu.edu/bdmarks/Publications_files/Moyle-2006-Phylogenetic%20relatio.pdf|doi=10.1016/j.ympev.2006.04.015|pmid=16750401|issue=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616200146/http://wfsc.tamu.edu/bdmarks/Publications_files/Moyle-2006-Phylogenetic%20relatio.pdf|archive-date=2010-06-16}}</ref><ref name="ShakyaSheldon2017">{{cite journal|last1=Shakya|first1=Subir B.|last2=Sheldon|first2=Frederick H.|title=The phylogeny of the world's bulbuls (Pycnonotidae) inferred using a supermatrix approach|journal=Ibis|volume=159|issue=3|year=2017|pages=498–509|issn=0019-1019|doi=10.1111/ibi.12464|doi-access=free}}</ref> 2025ರಲ್ಲಿ, 'ಏವಿಲಿಸ್ಟ್' (AviList) ತಂಡವು ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ 'ಮೈಕ್ರೋಟಾರ್ಸಸ್' (Microtarsus) ಕುಲಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು.<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=17 November 2025 }}</ref> 'ಗ್ರೇ-ಹೆಡೆಡ್ ಬುಲ್‌ಬುಲ್' (grey-headed bulbul) ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರನ್ನು 'ಯೆಲ್ಲೋ-ಬೆಲ್ಲಿಡ್ ಬುಲ್‌ಬುಲ್' (yellow-bellied bulbul) ಪಕ್ಷಿಯ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಬುಲ್ಬುಲ್ ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಗಿಡಗಂಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಅಗಲ-ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಗರಿಗಳು ಆಲಿವ್-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಧ್ಯಮ-ಬೂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹಣೆಯು ಹಳದಿ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಹಿಂಭಾಗ ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಆಲಿವ್-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ದ್ವಾರದ ಕಡೆಗೆ ಹಗುರವಾಗುತ್ತವೆ. ಪೃಷ್ಠವು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಹಸಿರು ಗರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವಗಳು ಗಾಢ ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಲದ ಒಳಭಾಗದ ಹೊದಿಕೆಗಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಕ್ಕು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ, ಕಾಲುಗಳು ಗುಲಾಬಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಐರಿಸ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೀಲಿ-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಾಲವು ಮಧ್ಯದ ಗರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಶಾಫ್ಟ್ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ), ಹೊರಭಾಗವು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳು ಹೋಲುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಮರಿಹುಳುಗಳ ತಲೆ ಗಾಢ ಆಲಿವ್ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಹಳದಿ ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. (ಉದ್ದ 143-152 ಮಿಮೀ; ತಲೆ 33-35 ಮಿಮೀ; ಬಾಲ 74-77 ಮಿಮೀ)<ref name=rasmussen>{{cite book|author1=Rasmussen, P.C. |author2=J.C. Anderton|year= 2005| title= Birds of South Asia: the Ripley guide| volume=2|pages=335–336| publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|isbn=84-87334-67-9}}</ref><ref name=jerdon>{{cite book|page=89| url=https://archive.org/stream/birdsofindiabein21jerd#page/89/mode/1up|author=Jerdon TC |title=The birds of India. Volume 2 part 1|year=1863| publisher=Military Orphan Press, Calcutta}}</ref><ref>{{cite book|title=Fauna of British India. Birds Volume 1|year=1889|publisher=Taylor and Francis, London|author=Oates, EW | page=296|url=https://archive.org/stream/birdsindia01oaterich#page/296/mode/1up}}</ref> The call is a sharp ''chraink''.<ref name=rasmussen/> 'Pycnonotus' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲದ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರ ಕೂಗುಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಪಕ್ಷಿಯ ಕೂಗು ಕೇವಲ ಒಂದು ಉಚ್ಚಾರಾಂಶವನ್ನು (syllable) ಹೊಂದಿರುವುದು ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name=rasmussen/> ==ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್‌ಬುಲ್‌ಗಳು, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆಹಾರ ಹುಡುಕುವ ಹಿಂಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[File:Grey- headed Bubul (Pycnonotus priocephalus).jpg|thumb|left|ಒಂದು ಜೋಡಿ]] ===ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ=== ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್‌ಗಳು ಜನವರಿಯಿಂದ ಜೂನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ; ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳು ಇದರ ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಗೂಡು ತಗ್ಗು ಪೊದೆಯೊಂದರೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವೇದಿಕೆಯಂತಹ ರಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಇವು ಒಂದು ವಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗೂಡನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಗೂಡುಗಳು 'ಸಿಜಿಜಿಯಮ್' (''Syzygium'') ಪ್ರಭೇದದ ಸಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ 'ಓಕ್ಲಾಂಡ್ರಾ ಟ್ರಾವಂಕೋರಿಕಾ' (''Ochlandra travancorica'') ಎಂಬ ಬಿದಿರು ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಗೆ 12 ರಿಂದ 14 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕಾವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಾಳೆ ಅಳಿಲುಗಳು (''Funambulus tristriatus'') ಈ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref>Vijayan, V.S., and Balakrishnan, Peroth. (2005). Status, Distribution and Ecology of the Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' in Western Ghats, India. Final Report submitted to Ministry of Environment and Forests, Govt. of India. Sálim Ali Centre for Ornithology Natural History, Coimbatore.</ref> ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ತಿಳಿ ಗುಲಾಬಿಯಿಂದ ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್ ಬಣ್ಣದವರೆಗಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಈ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಅಗಲವಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದಟ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali S |author2=SD Ripley | year=1996|title=Handbook of the birds of India and Pakistan|volume=6|edition=2nd|pages=70–71|publisher=Oxford University Press}}</ref> ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮೊಟ್ಟೆ ಕಾವು ಕೊಡುವ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal|author=Balakrishnan Peroth| title=Parental care strategies of grey-headed bulbul, ''Pycnonotus priocephalus'' in the Western Ghats, South India|journal=Current Science|volume=98|issue=5|year=2010|pages=673–680|url=http://www.ias.ac.in/currsci/10mar2010/673.pdf}}</ref> ಮರಿಗಳು 11 ರಿಂದ 13 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಗೂಡನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ===ಆಹಾರ === ಆಹಾರವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ (>65%) ಮತ್ತು ಅಕಶೇರುಕಗಳು (>30%). ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಿಂಪ್ಲೋಕೋಸ್ ಕೊಚಿನ್‌ಚಿನೆನ್ಸಿಸ್'', ''ಆಂಟಿಡೆಸ್ಮಾ ಮೆನಾಸು'', ''ಕ್ಲೆರೋಡೆಂಡ್ರಮ್ ವಿಸ್ಕೊಸಮ್'', ''ಸಿಜಿಜಿಯಮ್ ಕ್ಯುಮಿನಿ'', ''ಲಿಟ್ಸಿಯಾ ಫ್ಲೋರಿಬಂಡಾ,'', ''ಮೇಸಾ ಇಂಡಿಕಾ ''ಲೀಯಾ ಇಂಡಿಕಾ'' ಮತ್ತು ''ಲಂಟಾನಾ ಕ್ಯಾಮೆರಾ''.<ref>{{cite journal| author=Balakrishnan, Peroth.| year=2011| title=Breeding biology of the Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' (Aves: Pycnonotidae) in the Western Ghats, India| journal=Journal of Threatened Taxa| volume=3| issue=1| pages=1415–1424| doi=10.11609/jott.o2381.1415-24| doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Balakrishnan|first1=Peroth|title=Foraging behaviour of the Near Threatened Grey-headed Bulbul Pycnonotus priocephalus in relation to seasons and breeding stages|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|date=2014|volume=111|issue=1|pages=10–18|doi=10.17087/bnhs/2014/v111i1/56520|doi-access=free}}</ref> ==References== {{Reflist}} ==ಇತರ ಮೂಲಗಳು== * Balakrishnan, Peroth (2007). Status, distribution and ecology of Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' in the Western Ghats, India. Ph.D. thesis. Bharathiar University, Coimbatore. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Pycnonotus priocephalus}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/grey-headed-bulbul-pycnonotus-priocephalus Photographs and media] {{Taxonbar|from=Q943401|from2=Q28878167}} [[Category:Microtarsus]] [[Category:Endemic birds of India]] [[Category:Birds of South India]] [[Category:Endemic fauna of the Western Ghats]] [[Category:Birds described in 1839]] bnojyldechd0mlshlx8hkd3kkfuvr3o 1379708 1379707 2026-08-10T05:59:08Z Hariprasad Shetty10 87270 1379708 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Use Indian English|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Speciesbox | image = Grey-headed Bulbul.jpg | image_caption = ಉಡುಪಿ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = {{cite iucn | author = BirdLife International | date = 2016 | title = ''Brachypodius priocephalus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22712619A94339381 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22712619A94339381.en | access-date = 19 November 2021 }} | genus = Microtarsus | species = priocephalus | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839) | synonyms = * ''ಪೈಕ್ನೋನೋಟಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪೋಡಿಯಸ್ ಪೊಯೊಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''Ixos fisquetti'' Eydoux & Souleyet, 1842 {{cite book | url = https://archive.org/stream/zoologie1111eydou#page/85/mode/1up | pages = 86–88 | title = Voyage Autour du Monde sur la Corvette La Bonite | last1 = Eydoux | first1 = Fortune | first2 = L. F. A. | last2 = Souleyet | year = 1841 | publisher = Arthus Bertrand | place = Paris }} ''* ''ಮೈಕ್ರೋಪಸ್ ಫಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಮೈಕ್ರೋಟಾರ್ಸಸ್ ಪೋಯೋಯಿಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪೋಡಿಯಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'''' | range_map = PycnonotusPriocephalusMap.png | audio = Pycnonotus priocephalus - Grey-headed Bulbul XC125720.ogg | audio_caption = ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವ ಧ್ವನಿ; ಜೋರಾಗಿ ಕೇಳಿಸುವ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗು }} ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್ (''Microtarsus priocephalus'') ಬುಲ್ಬುಲ್ ಕುಟುಂಬವಾದ ಪಿಕ್ನೊನೊಟಿಡೆ (Pycnonotidae) ಯ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn | author = BirdLife International | date = 2016 | title = ''Brachypodius priocephalus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22712619A94339381 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22712619A94339381.en | access-date = 19 November 2021 }}</ref> <ref name="ioc">{{BioRef | IOC | family = Pycnonotidae | version = Version 10.2 | access-date = 4 August 2020 }}</ref> ಇದು ನೈಋತ್ಯ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ (ಸ್ಥಳೀಯ) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದು, ಗೋವಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನವರೆಗೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1200 ಮೀಟರ್‌ವರೆಗಿನ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅರಣ್ಯದೊಳಗಿನ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮೀಪವಿರುವ ದಟ್ಟವಾದ ಜೊಂಡು ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು ಹೊರಡಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೂಗು ಅವುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ==Taxonomy and systematics== [[File:Pycnonotus priocephalus - Bonite-oiseaux-pl05 clean.jpg|thumb|left|upright|''ವೋಯೇಜ್ ಆಟೋರ್ ಡು ಮಾಂಡೆ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟ್ ಪೆಂಡೆಂಟ್ ಲೆಸ್ ಅನ್ನೀಸ್ 1836 ಮತ್ತು 1837 ಸುರ್ ಲಾ ಕಾರ್ವೆಟ್ ಲಾ ಬೊನೈಟ್ ಕಮಾಂಡೆ ಪಾರ್ ಎಂ. ವೈಲಂಟ್'' (ದ ವೋಯೇಜ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೋನಿಟಾ)]] ನಿಂದ ವಿವರಣೆ ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್ (grey-headed bulbul) ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಥಾಮಸ್ ಸಿ. ಜೆರ್ಡನ್ ಅವರು *Brachypus priocephalus* ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲೈತ್ ಇದನ್ನು *Brachypodius poiocephalus* ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು; ಅವರು ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಹೆಸರನ್ನು (species epithet) ತಪ್ಪಾಗಿ "ತಿದ್ದುಪಡಿ" ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಆನಂತರದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name=jerdon/><ref name=Dickinson>{{cite journal|author=Dickinson, E.C.|author2=R.W.R.J. Dekker|author3=S. Eck|author4=S. Somadikarta|name-list-style=amp |title= Systematic notes on Asian birds. 26. Types of the Pycnonotidae| journal=Zool. Verh. Leiden |volume=340|year=2002|pages=115–160| url=http://www.repository.naturalis.nl/document/46724}}</ref><ref>{{cite book|author=Baker, ECS |year= 1930|url=https://archive.org/stream/BakerFbiBirds7/BakerFBI7#page/n95/mode/1up/| volume=7|title=Fauna of British India. Birds|edition=2nd|page=88|publisher=Taylor and Francis, London}}</ref><ref>{{cite book|title=Fauna of British India. Birds Volume 1|year=1922|publisher=Taylor and Francis, London|author=Baker, ECS | pages=425–426|url=https://archive.org/stream/birds01bakeiala#page/425/mode/1up/}}</ref>ಹಿಂದೆ, ಕೆಲವು ತಜ್ಞರು ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ''Ixos'' (ಇಕ್ಸೋಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ''Pycnonotus'' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref name=Dickinson/><ref name=bonite /> ಆಣ್ವಿಕ ಫೈಲೋಜೆನಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ''Pycnonotus'' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲವು 'ಪಾಲಿಫೈಲೆಟಿಕ್' (polyphyletic) ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ''Brachypodius'' (ಬ್ರಾಕೈಪೋಡಿಯಸ್) ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=ioc/><ref>{{cite journal|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=40|year=2006|pages=687–695|title=Phylogenetic relationships of the bulbuls (Aves: Pycnonotidae) based on mitochondrial and nuclear DNA sequence data|author1=Moyle RG|author2=BD Marks|url=http://wfsc.tamu.edu/bdmarks/Publications_files/Moyle-2006-Phylogenetic%20relatio.pdf|doi=10.1016/j.ympev.2006.04.015|pmid=16750401|issue=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616200146/http://wfsc.tamu.edu/bdmarks/Publications_files/Moyle-2006-Phylogenetic%20relatio.pdf|archive-date=2010-06-16}}</ref><ref name="ShakyaSheldon2017">{{cite journal|last1=Shakya|first1=Subir B.|last2=Sheldon|first2=Frederick H.|title=The phylogeny of the world's bulbuls (Pycnonotidae) inferred using a supermatrix approach|journal=Ibis|volume=159|issue=3|year=2017|pages=498–509|issn=0019-1019|doi=10.1111/ibi.12464|doi-access=free}}</ref> 2025ರಲ್ಲಿ, 'ಏವಿಲಿಸ್ಟ್' (AviList) ತಂಡವು ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ 'ಮೈಕ್ರೋಟಾರ್ಸಸ್' (Microtarsus) ಕುಲಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು.<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=17 November 2025 }}</ref> 'ಗ್ರೇ-ಹೆಡೆಡ್ ಬುಲ್‌ಬುಲ್' (grey-headed bulbul) ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರನ್ನು 'ಯೆಲ್ಲೋ-ಬೆಲ್ಲಿಡ್ ಬುಲ್‌ಬುಲ್' (yellow-bellied bulbul) ಪಕ್ಷಿಯ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಬುಲ್ಬುಲ್ ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಗಿಡಗಂಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಅಗಲ-ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಗರಿಗಳು ಆಲಿವ್-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಧ್ಯಮ-ಬೂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹಣೆಯು ಹಳದಿ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಹಿಂಭಾಗ ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಆಲಿವ್-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ದ್ವಾರದ ಕಡೆಗೆ ಹಗುರವಾಗುತ್ತವೆ. ಪೃಷ್ಠವು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಹಸಿರು ಗರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವಗಳು ಗಾಢ ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಲದ ಒಳಭಾಗದ ಹೊದಿಕೆಗಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಕ್ಕು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ, ಕಾಲುಗಳು ಗುಲಾಬಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಐರಿಸ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೀಲಿ-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಾಲವು ಮಧ್ಯದ ಗರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಶಾಫ್ಟ್ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ), ಹೊರಭಾಗವು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳು ಹೋಲುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಮರಿಹುಳುಗಳ ತಲೆ ಗಾಢ ಆಲಿವ್ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಹಳದಿ ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. (ಉದ್ದ 143-152 ಮಿಮೀ; ತಲೆ 33-35 ಮಿಮೀ; ಬಾಲ 74-77 ಮಿಮೀ)<ref name=rasmussen>{{cite book|author1=Rasmussen, P.C. |author2=J.C. Anderton|year= 2005| title= Birds of South Asia: the Ripley guide| volume=2|pages=335–336| publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|isbn=84-87334-67-9}}</ref><ref name=jerdon>{{cite book|page=89| url=https://archive.org/stream/birdsofindiabein21jerd#page/89/mode/1up|author=Jerdon TC |title=The birds of India. Volume 2 part 1|year=1863| publisher=Military Orphan Press, Calcutta}}</ref><ref>{{cite book|title=Fauna of British India. Birds Volume 1|year=1889|publisher=Taylor and Francis, London|author=Oates, EW | page=296|url=https://archive.org/stream/birdsindia01oaterich#page/296/mode/1up}}</ref> The call is a sharp ''chraink''.<ref name=rasmussen/> 'Pycnonotus' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲದ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರ ಕೂಗುಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಪಕ್ಷಿಯ ಕೂಗು ಕೇವಲ ಒಂದು ಉಚ್ಚಾರಾಂಶವನ್ನು (syllable) ಹೊಂದಿರುವುದು ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name=rasmussen/> ==ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್‌ಬುಲ್‌ಗಳು, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆಹಾರ ಹುಡುಕುವ ಹಿಂಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[File:Grey- headed Bubul (Pycnonotus priocephalus).jpg|thumb|left|ಒಂದು ಜೋಡಿ]] ===ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ=== ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್‌ಗಳು ಜನವರಿಯಿಂದ ಜೂನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ; ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳು ಇದರ ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಗೂಡು ತಗ್ಗು ಪೊದೆಯೊಂದರೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವೇದಿಕೆಯಂತಹ ರಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಇವು ಒಂದು ವಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗೂಡನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಗೂಡುಗಳು 'ಸಿಜಿಜಿಯಮ್' (''Syzygium'') ಪ್ರಭೇದದ ಸಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ 'ಓಕ್ಲಾಂಡ್ರಾ ಟ್ರಾವಂಕೋರಿಕಾ' (''Ochlandra travancorica'') ಎಂಬ ಬಿದಿರು ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಗೆ 12 ರಿಂದ 14 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕಾವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಾಳೆ ಅಳಿಲುಗಳು (''Funambulus tristriatus'') ಈ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref>Vijayan, V.S., and Balakrishnan, Peroth. (2005). Status, Distribution and Ecology of the Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' in Western Ghats, India. Final Report submitted to Ministry of Environment and Forests, Govt. of India. Sálim Ali Centre for Ornithology Natural History, Coimbatore.</ref> ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ತಿಳಿ ಗುಲಾಬಿಯಿಂದ ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್ ಬಣ್ಣದವರೆಗಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಈ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಅಗಲವಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದಟ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali S |author2=SD Ripley | year=1996|title=Handbook of the birds of India and Pakistan|volume=6|edition=2nd|pages=70–71|publisher=Oxford University Press}}</ref> ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮೊಟ್ಟೆ ಕಾವು ಕೊಡುವ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal|author=Balakrishnan Peroth| title=Parental care strategies of grey-headed bulbul, ''Pycnonotus priocephalus'' in the Western Ghats, South India|journal=Current Science|volume=98|issue=5|year=2010|pages=673–680|url=http://www.ias.ac.in/currsci/10mar2010/673.pdf}}</ref> ಮರಿಗಳು 11 ರಿಂದ 13 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಗೂಡನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ===ಆಹಾರ === ಆಹಾರವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ (>65%) ಮತ್ತು ಅಕಶೇರುಕಗಳು (>30%). ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಿಂಪ್ಲೋಕೋಸ್ ಕೊಚಿನ್‌ಚಿನೆನ್ಸಿಸ್'', ''ಆಂಟಿಡೆಸ್ಮಾ ಮೆನಾಸು'', ''ಕ್ಲೆರೋಡೆಂಡ್ರಮ್ ವಿಸ್ಕೊಸಮ್'', ''ಸಿಜಿಜಿಯಮ್ ಕ್ಯುಮಿನಿ'', ''ಲಿಟ್ಸಿಯಾ ಫ್ಲೋರಿಬಂಡಾ,'', ''ಮೇಸಾ ಇಂಡಿಕಾ ''ಲೀಯಾ ಇಂಡಿಕಾ'' ಮತ್ತು ''ಲಂಟಾನಾ ಕ್ಯಾಮೆರಾ''.<ref>{{cite journal| author=Balakrishnan, Peroth.| year=2011| title=Breeding biology of the Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' (Aves: Pycnonotidae) in the Western Ghats, India| journal=Journal of Threatened Taxa| volume=3| issue=1| pages=1415–1424| doi=10.11609/jott.o2381.1415-24| doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Balakrishnan|first1=Peroth|title=Foraging behaviour of the Near Threatened Grey-headed Bulbul Pycnonotus priocephalus in relation to seasons and breeding stages|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|date=2014|volume=111|issue=1|pages=10–18|doi=10.17087/bnhs/2014/v111i1/56520|doi-access=free}}</ref> ==References== {{Reflist}} ==ಇತರ ಮೂಲಗಳು== * Balakrishnan, Peroth (2007). Status, distribution and ecology of Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' in the Western Ghats, India. Ph.D. thesis. Bharathiar University, Coimbatore. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Pycnonotus priocephalus}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/grey-headed-bulbul-pycnonotus-priocephalus Photographs and media] {{Taxonbar|from=Q943401|from2=Q28878167}} [[Category:Microtarsus]] [[Category:Endemic birds of India]] [[Category:Birds of South India]] [[Category:Endemic fauna of the Western Ghats]] [[Category:Birds described in 1839]] 201vvkb76kd2ba5umxjxofujazpwtmj 1379710 1379708 2026-08-10T06:02:04Z Hariprasad Shetty10 87270 ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ 1379710 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1379798 1379710 2026-08-10T11:05:49Z Hariprasad Shetty10 87270 1379798 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ಎನ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ | image = | alt = | caption = | birth_date = 6 ಜುಲೈ 1927 | birth_place = [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | death_date = {{death date and age|df=yes|2010|4|21|1927|7|6}} | death_place = ವಳುತ್ತಕಾಡ್, [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | residence = | fields = ಸಾಗರ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ | workplaces = {{ublist | ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮಂಡಳಿ | ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ | ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ }} | alma_mater = {{ublist | ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ }} | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = ಜಲಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ<br>ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್ನ ಜೈವಿಕ ಹಾನಿ | awards = 1971&nbsp;ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>1980&nbsp;ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಜುವಾಲಜಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ<br>1984&nbsp;[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]<br>1988&nbsp;ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಚಂದ್ರಕಲಾ ಹೋರಾ ಸ್ಮಾರಕ ಪದಕ }} ನಾರಾಯಣ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ (1927-2010) ಅವರು ಸಮುದ್ರ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Kerala Science Congress held from 1989 to 2016">{{cite web | url=http://www.ksc.kerala.gov.in/ksc_over_28_yrs.pdf | title=Kerala Science Congress held from 1989 –2016 | publisher=Kerala Science Congress | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160916233757/http://www.ksc.kerala.gov.in/ksc_over_28_yrs.pdf | archive-date=16 September 2016 | url-status=dead }}</ref> ಹೇ ಅವರು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಲಿಂಗ್ (ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ಬಲೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ) ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಂತರ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.<ref name="N Balakrishnan Nair dead">{{cite web | url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article196219.ece?service=print | title=N Balakrishnan Nair dead | publisher=Indian Express | date=22 April 2010 | access-date=15 September 2016 }}{{dead link|date=February 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದ ನಾಯರ್, ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಲಂಡನ್‌ನ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಚುನಾಯಿತ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair">{{Cite web |url=http://insaindia.res.in/detail/N75-0506 |title=Deceased fellow - N. B. Nair |date=2016 |publisher=Indian National Science Academy |access-date=15 September 2016 |archive-date=13 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813021235/http://insaindia.res.in/detail/N75-0506 |url-status=dead }}</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ವಲಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್' (CSIR), ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ 1971ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ 'ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web | url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx | title=View Bhatnagar Awardees | publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize | date=2016 | access-date=4 September 2016}}</ref>ಅವರಿಗೆ 1984ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ 'ಪದ್ಮಶ್ರೀ'ಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು..<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2013 | access-date=15 September 2016 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆರುಂಬಾವೂರಿನಲ್ಲಿ 1927ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 5ರಂದು ಜನಿಸಿದರು.<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{cite web | url=http://ssbprize.gov.in/Content/Detail.aspx?AID=207 | title=Brief Profile of the Awardee | publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> 1955ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (ಪಿಎಚ್‌ಡಿ) ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು 1965ರಲ್ಲಿ 'ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್' ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" /> ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜಲಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಂತಹ ವಿವಿಧ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref name="Agar plant Commissioned at Mandapam ">{{cite web | url=http://eprints.cmfri.org.in/6423/1/July-September_1999.pdf | title=Agar plant Commissioned at Mandapam | publisher=Central Marine Fisheries Research Institute | work=Newsletter | date=July 1999 | access-date=15 September 2016 | pages=1 of 6 | issn=0972-2386}}</ref> (ಅವರು 1968-80ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 1978ರಲ್ಲಿ ಬೇರೆಡೆಗೆ ತೆರಳುವವರೆಗೂ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಡೀನ್ (1976) ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ, ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ 'ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮಿತಿ'ಯ (STEC) (ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮಂಡಳಿ) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು 2020ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ'ದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು..<ref name="Order">{{cite web | url=http://envfor.nic.in/legis/crz/so20.htm | title=Order | publisher=Ministry of Environment and Forests, Government of Kerala | date=2002 | access-date=15 September 2016}}</ref> 1991 ರಿಂದ ಅವರು ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ (CCIR) ನಲ್ಲಿ ಎಮೆರಿಟಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" /> ನಾಯರ್ ಅವರು ಗೋಮತಿಯವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಬಿ. ಚಂದ್ರ ಮೋಹನ್ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದನು; ಚಂದ್ರ ಮೋಹನ್ ಹಾಗೂ ಅವರ ಮಗ ಜಿ. ಅಪರ್ಣ ಕೃಷ್ಣ ಮೋಹನ್ - ಇವರಿಬ್ಬರೂ ವೈದ್ಯರು..<ref name="N Balakrishnan Nair dead" /> ಆ ಕುಟುಂಬವು ತಿರುವನಂತಪುರದ ವಜುತಕಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 21, 2010 ರಂದು ತಮ್ಮ 82ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಯೋಸಹಜ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="Fellow Profile">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Nair,_Prof._Narayana_Balakrishnan | title=Fellow Profile | publisher=Indian Academy of Sciences | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> == ಪರಂಪರೆ == ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು; ಮರವನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ (molluscs) ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಅವು ಮರವನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾದವು.<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web | url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf | title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners | publisher=Council of Scientific and Industrial Research | date=1999 | access-date=15 September 2016 | pages=33 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043957/http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf | archive-date=4 March 2016 | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಕರಾವಳಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref name="N Balakrishnan Nair dead" /> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಲಿಂಗ್ (ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ಬಲೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ) ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅವರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಟ್ರಾಲಿಂಗ್ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿಗಳ ಸಂತತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. 'ಜಲವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌ನ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆ' (biodegradation of cellulose in aquatic environments) ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯವು ಗುರುತಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" /> ಅವರು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಡಲ ಪಾಚಿ ಹಾಗೂ ಕಡಲ ಹುಲ್ಲುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ..<ref name="Articles written by Nair, Balakrishnan N.">{{cite web | url=http://www.currentscience.ac.in/php/auth.php?authid=13588&author=Nair,%20N.%20Balakrishnan | title=Articles written by Nair, Balakrishnan N. | publisher=Current Science | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref><ref name="WorldCat Identities">{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol48B_1982_1_Art00.pdf | title=WorldCat Identities | publisher=WorldCat | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಕೂಡ.<ref name="au:Balakrishnan Nair">{{cite web | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=ccl%3Dau:Balakrishnan+Nair,+N.+and+branch:UL+and+au:Balakrishnan+Nair,+N.+and+au:Balakrishnan+Nair,+N.&sort_by=call_number_dsc | title=au:Balakrishnan Nair | publisher=Cochin University of Science and Technology | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref>{{Refn|group=note|ಅವರ ಬರಹಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="WalterProctor2001">{{cite book | author1=DE Walter | url=https://books.google.com/books?id=TH9-5crww4wC&pg=PA575 | title=Acarology: Proceedings of the 10th International Congress | publisher=Csiro Publishing | date=16 July 2001 | author2=H Proctor | author3=RA Norton, M Colloff, RB Halliday | pages=575– | isbn=978-0-643-09850-3}}</ref><ref name="Curtis2013">{{cite book|author=Fred A. Curtis|title=Energy Developments: New Forms, Renewables, Conservation: Proceedings of ENERGEX '84, The Global Energy Forum, Regina, Saskatchewan, Canada, May 14-19, 1984|url=https://books.google.com/books?id=I0EfAwAAQBAJ&pg=PA240|date=17 September 2013|publisher=Elsevier Science|isbn=978-1-4831-8949-9|pages=240–}}</ref><ref name="Gupta2001">{{cite book|author=Rabin Sen Gupta|title=The Indian Ocean: A Perspective|url=https://books.google.com/books?id=S3i4uFXR-MYC&pg=PA465|year=2001|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5809-224-3|pages=465–}}</ref><ref name="ChristensenPauly1993">{{cite book|author1=Villy Christensen|author2=Daniel Pauly|title=Trophic Models of Aquatic Ecosystems|url=https://books.google.com/books?id=eIMQJ0LDahEC&pg=PA89|year=1993|publisher=WorldFish|isbn=978-971-10-2284-6|pages=89–}}</ref>}} ''ಎ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಮರೈನ್ ಎಕಾಲಜಿ'',<ref name="NairThampy1980">{{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=D. M. Thampy|title=A textbook of marine ecology|url=https://books.google.com/books?id=ZAk-AAAAYAAJ|year=1980|publisher=Macmillan|isbn=9780333903209 }}</ref> ದ ಬಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ವುಡ್‌ಬೋರಿಂಗ್ ಟೆರೆಡಿನಿಡ್ ಮಾಲಸ್ಕ್ಸ್,<ref name="NairSaraswathy1971">{{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=M.. Saraswathy|title=The Biology of Woodboring Teredinid Molluscs|url=https://books.google.com/books?id=HU5PNwAACAAJ|year=1971}}</ref> ಮರೈನ್ ಟಿಂಬರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಾಯಿಂಗ್ ಆರ್ಗನಿಸಮ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಂಡಮಾನ್-ನಿಕೋಬಾರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ್ ಆರ್ಕಿಪೆಲಾಗೊ<ref name="Marine timber destroying organisms of the Andaman-Nicobar Islands and the Lakshadweep archipelago">{{cite book | url=https://www.amazon.co.uk/destroying-Andaman-Nicobar-Lakshadweep-archipelago-Zoological/dp/B0006F9OSI/ref=sr_1_7?s=books&ie=UTF8&qid=1473958056&sr=1-7 | title=Marine timber destroying organisms of the Andaman-Nicobar Islands and the Lakshadweep archipelago | publisher=The Survey | author=N. Balakrishnan Nair | year=1994 | pages=87 | asin=B0006F9OSI}}</ref> ಮತ್ತು ಅಡ್ವಾನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಬಯಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಫಿಶರೀಸ್ ,<ref name="Advances in Aquatic Biology and Fisheries">{{cite book | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=16591&query_desc=au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20branch%3AUL%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N. | title=Advances in Aquatic Biology and Fisheries | publisher=Prof. N Balakrishnan Nair felicitation committee |author1=Natarajan, P |author2=Suryanarayanan H |author3=Balakrishnan Nair, N. | year=1987 | pages=437}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 'ಪರಿಸ್ಥಿತಿಜ್ಞಾನಂ' (ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು) ಮತ್ತು 'ಸಮುದ್ರ: ಒರು ಅದ್ಬುದಂ' (ಸಾಗರ: ಎ ವಂಡರ್), ಎರಡೂ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ.<ref name="Kadal: Oru Adbhudam">{{cite book | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=52692&query_desc=au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20branch%3AUL%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N. | title=Kadal: Oru Adbhudam | publisher=The State Institute of Languages | author=Balakrishnan Nair N. | year=2002 | pages=149 | isbn=81-7638-325-2}}</ref> ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೆಲವು ಇವೆ. 1989ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ನಾಯರ್ ಅದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 1992ರವರೆಗೆ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Kerala Science Congress held from 1989 to 2016"/> ಆರ್ ''ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಸರ ಸಮಿತಿ'' (STEC) (ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಸರ ಮಂಡಳಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್) ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್ ಆದ್ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸದಸ್ಯೆರಾದಿತ್ತೆರ್.<ref name="List of Scientific Papers Published by Academy Staff Members in 1967">{{cite journal | jstor=4064618| title=List of Scientific Papers Published by Academy Staff Members in 1967 | author=Academy of Natural Sciences | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | year=1967 | volume=119 | pages=345–347}}</ref> ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ‘ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಟ್ಟಿ ಕೇಂದ್ರ’ದ (Coastal Zone Management and Coastal Shelter Belt Centre) ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Experts">{{cite web | url=http://iomenvis.nic.in/index1.aspx?lid=4&mid=-1&langid=1&linkid=4 | title=Experts | publisher=Centre for Coastal Zone Management and Coastal Shelter Belt | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಹಾಗೂ ಅವರು 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ'ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Order" />ಅವರು 1991ರಲ್ಲಿ 'ಕಲ್ಲಡ ಪರಿಸರ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ಕ್ಕಾಗಿನ ಇಂಡೋ-ಡಚ್ ನಿಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 1986ರಿಂದ 1991ರವರೆಗೆ ಅವರು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" />ಅವರು 1978-80ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ'ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎಂಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು; ಜೊತೆಗೆ 1980 ರಿಂದ 1986ರವರೆಗೆ 'ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಬಯಾಲಜಿ' (Aquatic Biology) ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು 'ಮರೀನ್ ಬಯಾಲಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'ದ ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Life member">{{cite web | url=http://mbai.org.in/php/life_members.php?keywords=&listing_per_page=30&page=3 | title=Life member | publisher=Marine Biological Association of India | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಹೇ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಹಲವಾರು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Meetings, Seminars and Discussions">{{cite web | url=http://www.vmft.org/category/activities/meetings-and-seminars/ | title=Meetings, Seminars and Discussions | publisher=Vakkom Moulavi Foundation Trust | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=12 April 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110412044315/http://www.vmft.org/category/activities/meetings-and-seminars/ | url-status=dead }}</ref><ref name="Proceedings of the Indian National Science Academy">{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol48B_1982_1_Art00.pdf | title=Proceedings of the Indian National Science Academy | publisher=Indian National Science Academy | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> == ಪರಂಪರೆ == ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು; ಮರವನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ (molluscs) ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಅವು ಮರವನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾದವು.<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web | url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf | title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners | publisher=Council of Scientific and Industrial Research | date=1999 | access-date=15 September 2016 | pages=33 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043957/http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf | archive-date=4 March 2016 | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಕರಾವಳಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref name="N Balakrishnan Nair dead" /> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಲಿಂಗ್ (ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ಬಲೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ) ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅವರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಟ್ರಾಲಿಂಗ್ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿಗಳ ಸಂತತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. 'ಜಲವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌ನ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆ' (biodegradation of cellulose in aquatic environments) ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯವು ಗುರುತಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" /> ಅವರು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಡಲ ಪಾಚಿ ಹಾಗೂ ಕಡಲ ಹುಲ್ಲುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.<ref name="Articles written by Nair, Balakrishnan N.">{{cite web | url=http://www.currentscience.ac.in/php/auth.php?authid=13588&author=Nair,%20N.%20Balakrishnan | title=Articles written by Nair, Balakrishnan N. | publisher=Current Science | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref><ref name="WorldCat Identities">{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol48B_1982_1_Art00.pdf | title=WorldCat Identities | publisher=WorldCat | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕೊಲುಲಾ.<ref name="au:Balakrishnan Nair">{{cite web | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=ccl%3Dau:Balakrishnan+Nair,+N.+and+branch:UL+and+au:Balakrishnan+Nair,+N.+and+au:Balakrishnan+Nair,+N.&sort_by=call_number_dsc | title=au:Balakrishnan Nair | publisher=Cochin University of Science and Technology | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref>{{Refn|group=note|ಅವರ ಬರಹಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="WalterProctor2001">{{cite book | author1=DE Walter | url=https://books.google.com/books?id=TH9-5crww4wC&pg=PA575 | title=Acarology: Proceedings of the 10th International Congress | publisher=Csiro Publishing | date=16 July 2001 | author2=H Proctor | author3=RA Norton, M Colloff, RB Halliday | pages=575– | isbn=978-0-643-09850-3}}</ref><ref name="Curtis2013">{{cite book|author=Fred A. Curtis|title=Energy Developments: New Forms, Renewables, Conservation: Proceedings of ENERGEX '84, The Global Energy Forum, Regina, Saskatchewan, Canada, May 14-19, 1984|url=https://books.google.com/books?id=I0EfAwAAQBAJ&pg=PA240|date=17 September 2013|publisher=Elsevier Science|isbn=978-1-4831-8949-9|pages=240–}}</ref><ref name="Gupta2001">{{cite book|author=Rabin Sen Gupta|title=The Indian Ocean: A Perspective|url=https://books.google.com/books?id=S3i4uFXR-MYC&pg=PA465|year=2001|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5809-224-3|pages=465–}}</ref><ref name="ChristensenPauly1993">{{cite book|author1=Villy Christensen|author2=Daniel Pauly|title=Trophic Models of Aquatic Ecosystems|url=https://books.google.com/books?id=eIMQJ0LDahEC&pg=PA89|year=1993|publisher=WorldFish|isbn=978-971-10-2284-6|pages=89–}}</ref>}} ''ಎ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಮರೈನ್ ಎಕಾಲಜಿ'',<ref name="NairThampy1980">{{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=D. M. Thampy|title=A textbook of marine ecology|url=https://books.google.com/books?id=ZAk-AAAAYAAJ|year=1980|publisher=Macmillan|isbn=9780333903209 }}</ref> ದ ಬಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ವುಡ್‌ಬೋರಿಂಗ್ ಟೆರೆಡಿನಿಡ್ ಮಾಲಸ್ಕ್ಸ್,<ref name="NairSaraswathy1971">{{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=M.. Saraswathy|title=The Biology of Woodboring Teredinid Molluscs|url=https://books.google.com/books?id=HU5PNwAACAAJ|year=1971}}</ref> ಮರೈನ್ ಟಿಂಬರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಾಯಿಂಗ್ ಆರ್ಗನಿಸಮ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಂಡಮಾನ್-ನಿಕೋಬಾರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ್ ಆರ್ಕಿಪೆಲಾಗೊ<ref name="Marine timber destroying organisms of the Andaman-Nicobar Islands and the Lakshadweep archipelago">{{cite book | url=https://www.amazon.co.uk/destroying-Andaman-Nicobar-Lakshadweep-archipelago-Zoological/dp/B0006F9OSI/ref=sr_1_7?s=books&ie=UTF8&qid=1473958056&sr=1-7 | title=Marine timber destroying organisms of the Andaman-Nicobar Islands and the Lakshadweep archipelago | publisher=The Survey | author=N. Balakrishnan Nair | year=1994 | pages=87 | asin=B0006F9OSI}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ಅಡ್ವಾನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಬಯಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಫಿಶರೀಸ್ ,<ref name="Advances in Aquatic Biology and Fisheries">{{cite book | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=16591&query_desc=au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20branch%3AUL%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N. | title=Advances in Aquatic Biology and Fisheries | publisher=Prof. N Balakrishnan Nair felicitation committee |author1=Natarajan, P |author2=Suryanarayanan H |author3=Balakrishnan Nair, N. | year=1987 | pages=437}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 'ಪರಿಸ್ಥಿತಿಜ್ಞಾನಂ' (ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು) ಮತ್ತು 'ಸಮುದ್ರ: ಒರು ಅದ್ಬುದಂ' (ಸಾಗರ: ಎ ವಂಡರ್), ಎರಡೂ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ.<ref name="Kadal: Oru Adbhudam">{{cite book | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=52692&query_desc=au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20branch%3AUL%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N. | title=Kadal: Oru Adbhudam | publisher=The State Institute of Languages | author=Balakrishnan Nair N. | year=2002 | pages=149 | isbn=81-7638-325-2}}</ref> ಇವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹಗಳಾಗಿವೆ. 1989ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ನಾಯರ್ ಅದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 1992ರವರೆಗೆ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Kerala Science Congress held from 1989 to 2016"/> ಅವರು 'ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮಿತಿ'ಯ (STEC) (ನಂತರ ಇದನ್ನು 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮಂಡಳಿ'ಯಾಗಿ ಪುನಾರಚಿಸಲಾಯಿತು) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದ 'ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್'ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="List of Scientific Papers Published by Academy Staff Members in 1967">{{cite journal | jstor=4064618| title=List of Scientific Papers Published by Academy Staff Members in 1967 | author=Academy of Natural Sciences | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | year=1967 | volume=119 | pages=345–347}}</ref> ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ‘ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಟ್ಟಿ ಕೇಂದ್ರ’ದ (Coastal Zone Management and Coastal Shelter Belt Centre) ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Experts">{{cite web | url=http://iomenvis.nic.in/index1.aspx?lid=4&mid=-1&langid=1&linkid=4 | title=Experts | publisher=Centre for Coastal Zone Management and Coastal Shelter Belt | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಹಾಗೂ ಅವರು 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ'ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Order" />ಅವರು 1991ರಲ್ಲಿ 'ಕಲ್ಲಡ ಪರಿಸರ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ಕ್ಕಾಗಿನ ಇಂಡೋ-ಡಚ್ ನಿಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 1986ರಿಂದ 1991ರವರೆಗೆ ಅವರು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" />ಅವರು 1978-80ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ'ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎಂಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು; ಜೊತೆಗೆ 1980 ರಿಂದ 1986 ರವರೆಗೆ 'ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಬಯಾಲಜಿ' (Aquatic Biology) ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು 'ಮರೀನ್ ಬಯಾಲಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'ದ ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Life member">{{cite web | url=http://mbai.org.in/php/life_members.php?keywords=&listing_per_page=30&page=3 | title=Life member | publisher=Marine Biological Association of India | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಹೇ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಹಲವಾರು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Meetings, Seminars and Discussions">{{cite web | url=http://www.vmft.org/category/activities/meetings-and-seminars/ | title=Meetings, Seminars and Discussions | publisher=Vakkom Moulavi Foundation Trust | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=12 April 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110412044315/http://www.vmft.org/category/activities/meetings-and-seminars/ | url-status=dead }}</ref><ref name="Proceedings of the Indian National Science Academy">{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol48B_1982_1_Art00.pdf | title=Proceedings of the Indian National Science Academy | publisher=Indian National Science Academy | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == ನಾಯರ್ ಅವರಿಗೆ 1971ರಲ್ಲಿ 'ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್' (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ) ವತಿಯಿಂದ, ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ 'ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'ಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="Brief Profile of the Awardee" /> 1979ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗವು (ಭಾರತ) ಅವರನ್ನು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ'ರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು 1980ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ 'ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಝುವಾಲಜಿ'ಯ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. "ಮರವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆಯ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ" (Ecology of biodegradation in the sea around India with special reference to wood-destroying organisms) ಎಂಬುದು ಅವರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="List of Jawaharlal Nehru Fellows">{{cite web | url=http://www.jnmf.in/flist.html | title=List of Jawaharlal Nehru Fellows | publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 1984ರಲ್ಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಗೌರವ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು 'ಪದ್ಮಶ್ರೀ' ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.<ref name="Padma Awards" /> ಅವರು 1975ರಲ್ಲಿ 'ಫೆಲೋ' ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಮತ್ತು 1987ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಿಂದ 'ಚಂದ್ರಕಲಾ ಹೋರಾ ಸ್ಮಾರಕ ಪದಕ'ವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="Chandrakala Hora Memorial Medal">{{cite web | url=http://insaindia.res.in/recipients.php#56 | title=Chandrakala Hora Memorial Medal | publisher=Indian National Science Academy | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=16 September 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#56 | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಭಾರತ,<ref name="NASI fellows">{{cite web | url=http://www.nasi.org.in/deceased.htm | title=NASI fellows | publisher=National Academy of Sciences, India | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=28 May 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150528102550/http://www.nasi.org.in/deceased.htm | url-status=dead }}</ref> ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ (೨೦೦೨),<ref name="TWAS fellows">{{cite web | url=http://twas.org/twass-former-fellows | title=TWAS fellows | publisher=The World Academy of Sciences | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160916205721/http://twas.org/twass-former-fellows | archive-date=16 September 2016 | url-status=dead }}</ref> ಜೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್, ಜೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಮರೈನ್ ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" /> ನಾನ್ಸೆನ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ (ಭಾರತ) ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ—"ಪ್ರೊ. ಎನ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ"-ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಗುರುತುಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ.<ref name="Prof. N. Balakrishnan Nair Award">{{cite web | url=https://www.nersc.no/sites/www.nersc.no/files/NERCI-2013-final.pdf | title=Prof. N. Balakrishnan Nair Award | publisher=Nansen Environmental Research Centre | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=16 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210516060618/https://www.nersc.no/sites/www.nersc.no/files/NERCI-2013-final.pdf | url-status=dead }}</ref> == ಆಯ್ದ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=M.. Saraswathy|title=The Biology of Woodboring Teredinid Molluscs|url=https://books.google.com/books?id=HU5PNwAACAAJ|year=1971}} * {{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=D. M. Thampy|title=A textbook of marine ecology|url=https://books.google.com/books?id=ZAk-AAAAYAAJ|year=1980|publisher=Macmillan|isbn=9780333903209 }} * {{cite book | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=16591&query_desc=au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20branch%3AUL%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N. | title=Advances in Aquatic Biology and Fisheries | publisher=Prof. N Balakrishnan Nair felicitation committee |author1=Natarajan, P |author2=Suryanarayanan H |author3=Balakrishnan Nair, N. | year=1987 | pages=437}} * {{cite book | title=Marine timber destroying organisms of the Andaman-Nicobar Islands and the Lakshadweep archipelago | publisher=The Survey | author=N. Balakrishnan Nair | year=1994 | pages=87 | asin=B0006F9OSI}} * {{cite book | title=Kadal: Oru Adbhudam | publisher=The State Institute of Languages | author=Balakrishnan Nair N. | year=2002 | pages=149 | isbn=81-7638-325-2}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{reflist|group=note}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{cite web | url=http://www.kufos.ac.in/pub%26awards.php | title=Publications and Awards | publisher=University of Kerala | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=4 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151004043314/http://www.kufos.ac.in/pub%26awards.php | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://id.loc.gov/authorities/names/n81130985.html | title=Balakrishnan Nair, N. (Narayana) | publisher=Library of Congress | work=Author profile | date=2016 | access-date=15 September 2016}} j7gx7asn680tor466u6c50rw5jsdcgl 1379800 1379798 2026-08-10T11:06:37Z Hariprasad Shetty10 87270 ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ 1379800 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1379801 1379800 2026-08-10T11:15:00Z Hariprasad Shetty10 87270 1379801 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ಓಲನ್ | image = Olan.jpg | caption = | alternate_name = ഓലൻ | national_cuisine = [[ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಭಾರತ]] | region = [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]] | creator = | course = | served = | country = ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳು | main_ingredient = | variations = ಸಾಮಾನ್ಯ, ನಂಬೂದಿರಿ | calories = | other = }} 'ಓಲನ್' (Olan) ಕೇರಳದ ಅಡುಗೆ ಪದ್ಧತಿಯ ಒಂದು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬೂದುಗುಂಬಳಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಅಲಸಂದೆ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ತೆಂಗಿನ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktfood">{{cite web |title=Recipe of Olan |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/olan-recipe/124/ |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |access-date=23 July 2026}}</ref><ref name="vri">{{cite web |last=Sanghvi |first=Dassana Amit |title=Olan Recipe (Kerala Olan Curry) |url=https://www.vegrecipesofindia.com/olan-recipe/ |website=Dassana's Veg Recipes |access-date=23 July 2026}}</ref> ಇದು ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವ 'ಸದ್ಯ' (ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಔತಣಕೂಟ) ಎಂಬ ಭೋಜನದ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ; ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ಬೆರೆಸುವ (ಒಗ್ಗರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿಯುವ ಬದಲು) ಇದರ ಹಗುರವಾದ ಒಗ್ಗರಣೆಯ ವಿಧಾನವು ಇದನ್ನು ಇತರ ಖಾದ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/> == ತಯಾರಿಕೆ == ಇದರ ಮುಖ್ಯ ತರಕಾರಿ ಬೂದುಗುಂಬಳಕಾಯಿ (ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬಹುದು); ಇವುಗಳನ್ನು ತೆಳುವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/>ಕೆಂಪು ಅಲಸಂದೆ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಮೃದುವಾಗುವವರೆಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ, ಸೀಳಿದ ಹಸಿ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಸೋರೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಅದು ಮೃದುವಾಗುವವರೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktfood"/> ಇದಕ್ಕೆ ತೆಂಗಿನಕಾಲನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಆದರೆ ಕುದಿಯಲು ಬಿಡಬಾರದು); ನಂತರ ಉರಿಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಹಸಿ ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ತಾಜಾ ಕರಿಬೇವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕಲಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="vri"/><ref name="ktfood"/> 'ಓಲನ್' ಒಂದು ಸೌಮ್ಯವಾದ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಾದ್ಯ. ಕೇರಳದ ಅನೇಕ ಅಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸಾಸಿವೆ ಒಗ್ಗರಣೆ, ಮೆಣಸಿನ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನವನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗಾಗಿ ಇದರ ರುಚಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತೆಂಗಿನ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಅಲಸಂದೆ ಕಾಳುಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/> ಬೂದು ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಹಳದಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಅಲಸಂದೆ ಕಾಳಿನ ಬದಲಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣಿನ ಅಲಸಂದೆ ಕಾಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.<ref name="vri"/> == ಬಡಿಸುವಿಕೆ == ಓಲನ್ ಎಂಬುದು ಓಣಂ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಔತಣಕೂಟವಾದ 'ಸದ್ಯ'ದ (sadhya) ಒಂದು ಅಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="ktfood"/><ref name="hindu">{{cite news |last=Sathyendran |first=Nita |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=10 September 2016 |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Onam-on-a-leaf/article14631217.ece |access-date=23 July 2026}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.nammuderuchikal.com/olan/ nammuderuchikal.com/olan] - olan recipe * [https://www.youtube.com/watch?v=wG3xV8CT1Kk Youtube] - preparation video [[Category:Kerala cuisine]] [[Category:Wax gourd dishes]] [[Category:Indian legume dishes]] [[Category:Foods containing coconut]] [[Category:Ginger dishes]] 4ulsqbvnh5n3k0imiufqzoznn6tam8i 1379803 1379801 2026-08-10T11:16:25Z Hariprasad Shetty10 87270 ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ 1379803 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 166735 1379769 1362255 2026-08-10T08:42:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379769 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Rohan Marley | image = CES 2012 - House of Marley (Rohan Marley).jpg | caption = Marley in 2012 | other_names = | birth_name = Rohan Anthony Marley | birth_date = {{birth date and age|1972|05|19|df=y}} | birth_place = [[Kingston, Jamaica]]<ref name="si">Bruce Newman. "[http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1138363 Hurricane From The Caribbean] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311040655/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1138363 |date=2014-03-11 }}". ''Sports Illustrated''. 13 September 1993. Retrieved on 30 April 2013.</ref> | occupation = Chairman of Marley Coffee<br />Chief Passion Officer of Gisges | spouse = {{plainlist| * {{marriage|Geraldine Khawly|1993|1996|end=divorced}} * {{marriage|[[Barbara Fialho]]|2019|2022|end=divorced}} }} | partner = [[Lauryn Hill]] (1996–2009) | children = 9, including {{Plainlist| * [[Nico Marley]] (son) * [[Selah Marley]] (daughter)}} | parents = [[Bob Marley]]<br />Janet Hunt | relatives = {{Plainlist| * * [[Cedella Marley|Cedella]] (sister) * [[Ziggy Marley|Ziggy]] (brother) * [[Stephen Marley (musician)|Stephen]] (brother) * [[Julian Marley|Julian]] (brother) * [[Ky-Mani Marley|Ky-Mani]] (brother) * [[Damian Marley|Damian]] (brother) * [[Bambaata Marley|Bambaata]] (nephew) * [[Jo Mersa Marley|Jo Mersa]] (nephew) * [[Skip Marley|Skip]] (nephew) * [[Olivier Vernon]] (son-in-law)}} | website = {{URL|http://rohanmarley.com/}}<br />{{URL|http://marleycoffee.com/}}<br />{{URL|http://gisges.com/}} | module = {{Infobox Canadian Football League biography|embed=yes | number = 1 | image = | position1 = [[Linebacker]] | height_ft = 5 | height_in = 8 | weight_lb = 205 | college = [[Miami Hurricanes football|Miami (FL)]] | high_school = [[Miami Palmetto Senior High School|Miami Palmetto]] ([[Pinecrest, Florida]]) | CFLDraftedYear = | CFLDraftedRound = | CFLDraftedPick = | CFLDraftedTeam = | playing_years1 = {{cfly|1995}} | playing_team1 = [[Ottawa Rough Riders]] | career_highlights = | CFL = }} }} {{Infobox person | URL = {{URL|http://rohanmarley.com/}}<br />{{URL|http://marleycoffee.com/}}<br />{{URL|http://gisges.com/}} }} '''ರೋಹನ್ ಆಂಥೋನಿ ಮಾರ್ಲಿ''' (ಜನನ ೧೯ ಮೇ ೧೯೭೨) ಜಮೈಕಾದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕಾಲೇಜು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಎ‌ಫ್.ಯಲ್. ಆಟಗಾರ. ಅವರು ರೆಗ್ಗೀ ಕಲಾವಿದ [[ಬಾಬ್ ಮಾರ್ಲಿ|ಬಾಬ್ ಮಾರ್ಲಿಯ]] ಮಗ ಮತ್ತು ಮಾಡೆಲ್ ಸೆಲಾಹ್ ಮಾರ್ಲಿ, ರೆಗ್ಗೀ ಕಲಾವಿದ ಜೋಶುವಾ ಒಮಾರು "ವೈಜಿ" ಮಾರ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ ನಿಕೋ ಮಾರ್ಲೆ ಅವರ ತಂದೆ. ಅವನು ಗಾಯಕ ರೀಟಾ ಮಾರ್ಲಿಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ವಿವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೧೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಜಾನೆಟ್ ಹಂಟ್‌ಗೆ ಜನಿಸಿದನು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ <ref name="Moskowitz">{{Cite book |last=Moskowitz |first=David Vlado |url=https://books.google.com/books?id=aNv2XuFP2-QC&q=Bob+Marley+and+Janet+Hunt&pg=PA94 |title=Bob Marley: A Biography |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2007 |isbn=978-0313338793 |pages=94–95 |access-date=15 January 2014}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raul |date=26 July 2011 |title=Bob Marley All His Children & 9 Baby Mommas |url=http://www.feelnumb.com/2011/07/26/bob-marley-and-all-his-children-baby-mommas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150127020751/http://www.feelnumb.com/2011/07/26/bob-marley-and-all-his-children-baby-mommas/ |archive-date=27 January 2015 |access-date=15 January 2014 |website=FeelNumb.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dokubo |first=Titi |date=2022-09-05 |title=Most of Bob Marley's 12 Children Followed in His Footsteps |url=https://news.amomama.com/220043-bob-marley-fathered-12-acknowledged-chil.html |access-date=2023-01-26 |website=news.amomama.com |language=en}}</ref> ತನ್ನ ತಂದೆಯ ನಂತರ ಮಾರ್ಲಿಯ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುವವರೆಗೂ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಹೋದನು. ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಯಾಮಿ|ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ]] ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ನಿಧನರಾದರು <ref name="SugarBowl">{{Cite web |last=Vecsey |first=George |date=29 December 1992 |title=Sports of the Times; Sugar Bowl Rocks Early With Strains of Marley |url=https://www.nytimes.com/1992/12/29/sports/sports-of-the-times-sugar-bowl-rocks-early-with-strains-of-marley.html |access-date=2 April 2019 |website=The New York Times}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಾರ್ಲಿ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ಪಾಲ್ಮೆಟ್ಟೊ ಹಿರಿಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>David O'Brien. "[https://pqasb.pqarchiver.com/sun_sentinel/access/88046627.html?dids=88046627:88046627&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Sep+03%2C+1991&author=DAVID+O%27BRIEN%2C+Staff+Writer&pub=South+Florida+Sun+-+Sentinel&desc=THIS+MARLEY%27S+MUSIC+HAS+MORE+POP+TO+IT&pqatl=google This Marley's music has more pop to it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107230151/http://pqasb.pqarchiver.com/sun_sentinel/access/88046627.html?dids=88046627:88046627&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Sep+03%2C+1991&author=DAVID+O%27BRIEN%2C+Staff+Writer&pub=South+Florida+Sun+-+Sentinel&desc=THIS+MARLEY%27S+MUSIC+HAS+MORE+POP+TO+IT&pqatl=google |date=2012-11-07 }}". ''Sun Sentinel''. 3 September 1991. 1.C. Retrieved on 8 August 2009.</ref> ನಂತರ ಅವರು ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಿಯಾಮಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಿಯಾಮಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಲೈನ್‌ಬ್ಯಾಕರ್ ಆಡಿದರು. ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ೯೫ ಟ್ಯಾಕಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರಿಕೇನ್‌ಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. == ವೃತ್ತಿ == ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಜಮೈಕಾದ ಬ್ಲೂ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಕಾಫಿ ತೋಟ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಹಾರವಾದ ಮಾರ್ಲಿ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Marley Coffee Website home page |url=https://www.marleycoffee.com |access-date=8 March 2020}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಮಾರ್ಲಿ ಕಾಫಿಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಫಿಯನ್ನು [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಿಂದ]] ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ೫೨ ಎಕರೆ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="The Avah Taylor Company">{{Cite web |date=9 June 2011 |title=Exclusive: Rohan Marley Sets the Record Straight |url=http://avahtaylor.wordpress.com/2011/06/09/a-conversation-with-rohan-marley-pt-1/ |access-date=23 February 2014 |publisher=The Avah Taylor Company}}</ref> ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಲಿ ಕಾಫಿ ಜಾಮಿನ್ ಜಾವಾ (OTC:JAMN) ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಯಿತು. ಜನವರಿ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ನೆವಾಡಾದ ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗ್ರಾಹಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಶೋನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಲಿ ಹೊಸ 'ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಮಾರ್ಲಿ' ಶ್ರೇಣಿಯ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಹೆಡ್‌ಫೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಜಾಹೀರಾತು ಮಾಡಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಶ್ರೇಣಿಯು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಹೆಡ್‌ಫೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟರ್ನ್‌ಟೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Obs201210">"", ''[[Financial Post]]'', 5 January 2011</ref> ಮಾರ್ಲಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆ 1ಲವ್ ಮತ್ತು ಟಫ್ ಗಾಂಗ್ ಕ್ಲೋಥಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="Rohan Marley Ends Engagement">{{Cite web |date=5 March 2013 |title=Rohan Marley Ends Engagement |url=http://www.iriefm.net/news/music/rohan-marley-ends-engagement%E2%80%A6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140712055600/http://iriefm.net/news/music/rohan-marley-ends-engagement%E2%80%A6 |archive-date=12 July 2014 |publisher=iriefm.net}}</ref> ಅವರು <nowiki><i id="mwRQ">ಮದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್</i></nowiki> ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>http://www.themotherland.info Motherland Film with Rohan Marley</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೩ ರಂದು, ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಮಾರ್ಲಿ ತನ್ನ ಗೆಳತಿ ಗೆರಾಲ್ಡಿನ್ ಖವ್ಲಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಈಡನ್ (೧೯೯೪) ಎಂಬ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗ, ನಿಕೊ (೧೯೯೫), ಟ್ಯುಲೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಲೈನ್‌ಬ್ಯಾಕರ್ ಮತ್ತು ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ರೆಡ್‌ಸ್ಕಿನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸಹಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟನು <ref>{{Cite web |title=Tulane Green Wave Football |url=http://www.tulanegreenwave.com/sports/m-footbl/mtt/nico_marley_838197.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140829092249/http://www.tulanegreenwave.com/sports/m-footbl/mtt/nico_marley_838197.html |archive-date=29 August 2014}}</ref><ref>{{Cite web |last=Czarda |first=Stephen |title=Redskins Sign Linebacker Nico Marley |url=http://www.redskins.com/news/article-1/Redskins-Sign-Linebacker-Nico-Marley/69555778-b3f7-453a-8053-eac6eec15dc8 |access-date=16 May 2017 |website=Redskins.com}}</ref> ಮಾರ್ಲಿ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರ ಲಾರಿನ್ ಹಿಲ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಐದು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಜಿಯಾನ್ ಡೇವಿಡ್ (೧೯೯೭), ಮಾಡೆಲ್ ಸೆಲಾಹ್ (೧೯೯೮), ಜೋಶುವಾ ಒಮಾರು (೨೦೦೧), ಜಾನ್ ನೆಸ್ಟಾ (೨೦೦೩), ಮತ್ತು ಸಾರಾ (೨೦೦೮).<ref>Laura Checkoway. "[https://web.archive.org/web/20080831114410/http://www.rollingstone.com/news/story/22713461/inside_the_miseducation_of_lauryn_hill/print Inside 'The Miseducation of Lauryn Hill']". ''Rolling Stone''. August</ref><ref>http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1264/is_3_33/ai_87741110/pg_5 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050317000639/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1264/is_3_33/ai_87741110 |date=2005-03-17 }} Essence Magazine</ref><ref>{{Cite web |last=Tiffany McGee and Alex Tresniowski |date=18 August 2008 |title=Whatever Happened to ... Lauryn Hill? |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20221692,00.html |publisher=[[People Magazine]]}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಲ್ ದೂರವಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆಗಾಗಿ ಹಿಲ್ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಾಗ ಮಾರ್ಲಿ ಅವರ ಐದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಹಿಲ್ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾರ್ಲಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪತಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="The Master Copy">{{Cite web |date=13 May 2013 |title=Rohan Marley will take care of kids when Lauryn goes to jail |url=http://themastercopy.com/2013/05/13/rohan-marley-will-take-care-of-kids-when-lauryn-goes-to-jail/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407092945/http://themastercopy.com/2013/05/13/rohan-marley-will-take-care-of-kids-when-lauryn-goes-to-jail/ |archive-date=7 April 2014 |publisher=The Master Copy}}</ref> ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ''ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್'' ಮಾರ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಖೌಲಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನ ನೀಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಲಿ ಅವರು ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಖೌಲಿಯನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಹೈಟಿಯ ವಿಚ್ಛೇದನದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು.<ref name="The Avah Taylor Company"/> ಮಾರ್ಲಿಯು ಇಸಾಬೆಲಿ ಫಾಂಟಾನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವು ೨೦೧೩ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref name="Rohan Marley Ends Engagement"/> ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ ರಂದು, ಮಾರ್ಲಿ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಮಾಡೆಲ್ ಬಾರ್ಬರಾ ಫಿಯಾಲ್ಹೋ ಅವರನ್ನು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಮಾಂಟೆಸ್ ಕ್ಲಾರೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |title=Inside Rohan Marley's Romantic Brazilian Wedding to Victoria's Secret Model Barbara Fialho |url=https://people.com/music/rohan-marley-barbara-fialho-wedding-exclusive/ |access-date=2019-09-02 |website=PEOPLE.com |language=en}}</ref> ತಮ್ಮ ಮಗಳು ಮಾರಿಯಾ ಹುಟ್ಟುವ ಐದು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{Cite web |date=18 December 2020 |title=Barbara Fialho on Instagram: "Maria" |url=https://www.instagram.com/p/CI7_uUGFHZt/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815204757/https://www.instagram.com/p/CI7_uUGFHZt/ |archive-date=15 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |access-date=1 March 2022 |website=Instagram |language=en |url-status=bot: unknown }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <br /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೨ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪]] g9it4eltmrbhuwdemh1e9k00o4q42az 0 172772 1379747 1372644 2026-08-10T07:30:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379747 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಡಾ. ರಾಜಶೇಖರಯ್ಯ ಜಿ. ಮಠಪತಿ (ರಾಗಂ) | image = File:Dr Rajashekar Ragam.jpg | birth_date = {{Birth date|1971|9|12}} | birth_place = ತೆಲಸಂಗ, ಅಥಣಿ ತಾಲೂಕು, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ | other_names = ರಾಗಂ | occupation = ಬರಹಗಾರ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ | spouse = {{marriage|ಪದ್ಮಶ್ರೀ|November 10, 2005||}} | children = 3 }} '''ಡಾ. ರಾಜಶೇಖರಯ್ಯ ಜಿ. ಮಠಪತಿ''' (ಜನನ 12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1971) ರಾಗಂ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯ ನಾಮದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯರಾದ ಇವರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಗಂ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊನೆಯ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಚಡಚಣದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪಿಎಚ್‌ಡಿವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿಜಯಪುರ, ಸೋಲಾಪುರ, ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೈಸೂರಿನ ಸಿಐಐಎಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಬೆಳಗಾವಿ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಗುಳೇದಗುಡ್ಡ, ಭಟ್ಕಳ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಬೇಲೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಗಂ ರವರು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url=https://www.varthabharati.in/yadagir/yadagiri-sagaranadi-has-a-long-history-sahitya-rajasekhara-mathapati-2042374 | title=ಯಾದಗಿರಿ &#124; ಸಗರನಾಡಿಗೆ ಹಿರಿದಾದ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ : ಸಾಹಿತಿ ರಾಜಶೇಖರ ಮಠಪತಿ | date=17 December 2024 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://m.vijaykarnatakaepaper.com/imageview_254347_23117436_4_1_21-11-2024_10_i_1_sf.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2025-02-10 |archive-date=2025-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210063504/https://m.vijaykarnatakaepaper.com/imageview_254347_23117436_4_1_21-11-2024_10_i_1_sf.html |url-status=dead }}</ref> "ಹೆಣ್ಣು ಹೇಳುವ ಅರ್ಧಸತ್ಯ", "ಓಶೋ ಎಂಬ ವಿದ್ರೋಹಿಯ ಕಥೆ", "ಅನಾದ", "ಬದುಕಬಾರದೆ ಬದುಕು," "ಗಲ್ಲು ಗಡಿಪಾರು", "ಕುರ್ಬಾನ್" ಮತ್ತು "ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರಿಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ" ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2012 ರಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂಧಿ ಭವನದಿಂದ ಅವರ "ಗಾಂಧಿ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳು" ಕೃತಿಗೆ ಗಾಂಧಿ ಸ್ಮಾರಕನಿಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ರವರು ರಾಗಂ ಅವರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ 2013 ರಲ್ಲಿ "ಶ್ರೀವಿಜಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ" ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಅವರ "ಜಾಡಮಾಲಿಯ ಜೀವ ಕೇಳುವದಿಲ್ಲ" ಕೃತಿ 2018 ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಸೊಗಸು ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ "ಜಗದ್ವಂದ್ಯ ಭಾರತಂ" ಕೃತಿಯು 2019 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾದಂಬರಿ ಎಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಕುವೆಂಪು ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವರ "ಬದುಕಬಾರದೆ ಬದುಕು" ಕೃತಿಯು ಕಲಬುರಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ 2022 ರಲ್ಲಿ ಬಸವ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2025 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಂಗಳವೇಡೆ (ಅರಳಿ)ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಂತರ್ರರಾಜ್ಯ' ಗಡಿನಾಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ' ( ೨ ದಿನಗಳ)ಉತ್ಸವದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿಸಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಿದಂ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ 2025ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿಸಿದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರ ನೃತ್ಯ- ಸಂಸ್ಕೃತಿ -ಸಾಹಿತ್ಯ ಲಾಸ್ಯಂ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ರಾಗಂ ಅವರಿಗೆ 'ಗುರು ಸಮ್ಮಾನ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಗೌರವಿಸಿದೆ . ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ರಾಗಂ ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ2025 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ ರಾಗ0 ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಗಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ "ದಂಡಿ" ಚಿತ್ರವು ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ "ನಸ್ಸಾಬ್" ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ರಾಗಂ ಅವರದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kannada-director-shivu-jamkhandi-talks-about-nasab-based-on-an-autobiography/article67022069.ece | title=Shivu Jamkhandi talks about 'Nasab', based on an autobiography | work=The Hindu | date=5 July 2023 | last1=Anandraj | first1=Shilpa }}</ref> ==ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ== ====ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ==== ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಥಣಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೆಲಸಂಗದಲ್ಲಿ 1971 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರಾಗಂ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊನೆಯ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಚಡಚಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪಿಎಚ್‌ಡಿವರೆಗೆ ವಿಜಯಪುರ, ಸೋಲಾಪುರ, ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ====ಕುಟುಂಬ==== ರಾಗಂ ನವೆಂಬರ್ 10, 2005 ರಂದು ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ರಾಗಂ ಅವರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಬೀರ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ, ತರಂಗಿಣಿ ಎಂಬ ಒಬ್ಬಳು ಮಗಳು ಇದ್ದಾಳೆ. ====ವೃತ್ತಿಜೀವನ==== ರಾಗಂ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಸಿಐಐಎಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ನಂತರ ಬೆಳಗಾವಿ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಗುಳೇದಗುಡ್ಡ, ಭಟ್ಕಳ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಬೇಲೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಜಯನಗರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ಸರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ===ಸಾಹಿತ್ಯ=== ==== ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು ==== * ಅರ್ಪಣೆ * ಎರಡು ದಡಗಳ ನಡುವೆ * ಒಂದಿಷ್ಟು ಕರುಣೆ, ಮತ್ತಷ್ಟು ನೀರು * ನಿಶಾಗಾನ (ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್) * ಇರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಇರುವಷ್ಟೇ ಕಾಲ * ಕೀಲುಗೊಂಬೆಯ ಕಾತರ ====ಕಾದಂಬರಿಗಳು==== * ಜಗದ್ವಂದ್ಯ ಭಾರತಂ, (ಕನ್ನಡ,ಇಂಗ್ಲಿಷ್ & ತೆಲಗು) * ದಂಡಿ (ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ====ಕಥೆಗಳು==== * ಅಳಲು * ಹೆಣ್ಣು ಹೇಳುವ ಅರ್ಧಸತ್ಯ: ಈ ಸಾಕಿಯರ ಕೈ ಸೋಕಿ * ಸುಪಾರಿಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಸಕೀನಾ ಕತೆಗಳು * ದೇವರ ಕೊಂದವಳು ====ನಾಟಕಗಳು==== * ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಗೂಂಡಾ (2002) * ಅಮರತ್ವಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನ (2008) * ಗಾಂಧಿ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳು ====ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ==== * ಹಠಯೋಗಿ (1996) * ಓಶೋ ನಃ ಭೂತೋ ನಃ ಭವಿಷ್ಯತಿ (2006) * ಫಕೀರನ ಫಿಲ್ಮಿ ದುನಿಯಾ (2009) * ಓಶೋ ಒಂದು ಕಿರಣದ ಪಯಣ (2009) * ಜಿ ಬಿ ಜೋಶಿ, ಶತಮಾನ ಕಂಡ ಸಾಹಿತಿ (2010) * ಓಶೋ ಎಂಬ ದ್ರೋಹಿಯ (2011) * ಪರದೇಸಿ ಫಿಲ್ಮಿ ಪಯಣ (2011) * ಗಾಂಧಿ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳು (2012) * ಕೆ.ಎ. ಅಬ್ಬಾಸ್ (2012) * ಗಾಂಧಿ ಮುಗಿದ ಅಧ್ಯಾಯ (2013) * ಬತ್ತಲೆಗೆ ಬೆರಗಾಗಬಾರದು (2015) * ಗಾಂಧಿ (2015) * ಜಾನ್‌ ಕೀಟ್ಸ್: ನೀರ ಮೇಲೆ ನೆನಪ ಬರೆದು (2017) * ದಿಗಂಬರವೆ ದಿವ್ಯಾಂಬರ (2017) * ಯೋಗಸ್ಥ ( ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಹಿಂದಿ,ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ) ====ಸಾಹಿತ್ಯವಿಮರ್ಶೆ==== * ಅವಲೋಕನ (1997) * ಲಿಂಗದೇವರು ಹಳೆಮನೆಯವರ ಅಂತೆಂಬರಗಂಡ (2002) * ಪ್ರಚಲಿತ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ (2004) * ಶಬ್ಧಸೂತಕದಿಂದ (2010) * ಬೆಶರತ್ (2010) * ವಿಬಂಧ (2010) * ಕನ್ನಡಕ್ಕೊಂದು ಕನ್ನಡಿ (2011) * ಬಹಿಷ್ಕೃತರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ (2013) * ಹೂವ ತಂದವರು (2016) * ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರಿಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ (2020) * ಕಡಲಾಯಿತು ಕನ್ನಡ (2021) ====ಅನುವಾದ==== * ಲಾಜವಂತಿ (2007) * ಸ್ಪರ್ಶ (2007) * ವಿದಾಯ (2007) * ಒಂದು ದಿನದ ರಾಜ (2007) * ಅಮರತ್ವಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನ (2008) * ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಷೆಗಳು (2010) * ಲೋಕ ವಿಖ್ಯಾತರ ನುಡಿ ಮುತ್ತುಗಳು (2010) * ವಿಶ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಷಣಗಳು (2010) * ಜಗತ್ತಿನ ಆಯ್ದ ಮಹಾತ್ಮರ ಭಾಷಣಗಳು (2010) * ಪ್ರಪಂಚದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ಭಾಷಣಗಳು (2011) * ಮಹಾನ್‌ ಯೋಧರ ಮಹಾನ್‌ ಭಾಷಣಗಳು (2011) * ವಿಶ್ವಮಾನ್ಯ ಸಾಹಿತಿಗಳ ಭಾಷಣಗಳು (2011) * ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರ ಭಾಷಣಗಳು (2011) * ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ರಾಜಕರಣಿಗಳ ಭಾಷಣಗಳು (2011) * ಬದುಕು ಬದಲಿಸುವ ಮಾತುಗಳು (2012) * ಗಾಂಧಿ ಸೂತ್ರ (2012) * ಭಗ್ನ ಪ್ರೀತಿ (2012) * ಜಾಡಮಾಲಿ ಜೀವ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ (2018) * ನೇಪಾಳಿ ಕವಿತೆಗಳು (2019) ====ಅಂಕಣಬರಹ==== * ನನ್ನೊಳಗಿನ ನಾನು (2007) * ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಉರುಳು ಭಾಗ-1 (2014) * ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಉರುಳು ಭಾಗ-2 (2015) * ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಉರುಳು ಭಾಗ-3 (2015) * ಪ್ರೀತಿ ನಲವತ್ತು ರೀತಿ (2015) * ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಉರುಳು ಭಾಗ-4 (2016) * ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಮುರಕ್ಷರ (2016) * ಕುರ್ಬಾನ್ (2016) * ರಕ್ತ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣ (2017) * ಗಲ್ಲು ಗಡಿಪಾರು (2017) ====ರಾಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಪಾದಕೀಯ==== * ಬರಹವೆಂಬ ನಿತ್ಯಧ್ಯಾನ (2018) * ದಂಡಿ: ಮಾತು, ವಿಮರ್ಶೆ – ಪರಾಮರ್ಶೆ (2022) ====ಪತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ==== * ಇಂತಿ ನಿನ್ನ ಬಾಪು (2013) * ಮನುಷ್ಯ ಮರವಾಗಬೇಕು: ಲೆಟರ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಜಾನ್ ಕೀಟ್ಸ್ (2021) ====ಚಿಂತನ ಸಾಹಿತ್ಯ==== * ಬದುಕ ಬಾರದೆ ಬದುಕು (2020) * ಅನಾದ: ಬರಹಗಾರನ ಮರಣ ಮುಟ್ಟದ ಮಾತು (2022) ====ನೆನಪು==== * ಸಂತೆಯಿಂದ ಸಂತನೆಡೆಗೆ: ಯೋಗಸ್ಥಃ (2024) (ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ತೆಲಗು) ====ರಾಗಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು==== * 'ದಂಡಿ'<ref>{{cite web | url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/vishal-raj-dandi-kannada-movie-song-released/articleshow/90249616.cms | title=ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ 'ದಂಡಿ' ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಯುತ್ತಿದಾಗಲೇ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಶುರು: ವಿಶಾಲ್ ರಾಜ್ }}</ref> ರಾಗಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ (ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ), ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ – 2021-22 ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ [https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/vishal-raj-dandi-kannada-movie-song-released/articleshow/90249616.cms ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ 'ದಂಡಿ' ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಯುತ್ತಿದಾಗಲೇ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಶುರು: ವಿಶಾಲ್ ರಾಜ್] * "ನಸಾಬ್' ಕೃತಿ ಆಧಾರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ (ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತುಸಾಹಿತ್ಯ) - 2024. ====ರಾಗಂ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ==== * 'ಗಾಂಧಿಯವರ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು', ರಂಗ ಆರಾಧನಾ ತಂಡ, ಸವದತ್ತಿ * 'ಲೆಟರ್ಸ ಟು ಡೆತ್', ರಂಗ ಚಂದಿರ, ಬೆಂಗಳೂರು - 2022 * 'ನಸಾಬ್', ಒನ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಶೋ, ಗ್ರೀನ್‌ ಸ್ಟೇಜ್‌ ವಿಜಯ ಅವರಿಂದ - 2022 ==ಅಭಿನಂದನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== {{citation needed}} * ನೇಹಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಫಾರ್ಮ್, ಕೊಪ್ಪಳ ರವರಿಂದ 2008 ರಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ * ಮುನ್ಸಿಪಲ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಬೇಲೂರು ರವರಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಪೌರ ಸನ್ಮಾನ - 2009 * ವಿಶ್ವ ರೂರಲ್‌ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಬೇಲೂರು ರವರಿಂದ 2010 ರಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ * ತಾಲೂಕು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಅರೇಹಳ್ಳಿ 2011 ರಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ * ವೇಲಾಪುರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಫೋರಂ, ಬೇಲೂರು, 2012 * 2011-12ರ ‘ಗಾಂಧಿ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳು’ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಗಾಂಧಿ ಸ್ಮಾರಕನಿಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಡಿ.ಎಸ್. ಕರ್ಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (‘ಗಾಂಧಿ ಮುಗಿದ ಅಧ್ಯಾಯ’ ಕೃತಿಗೆ) ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ, ಬೆಳಗಾವಿ -2015 * ರೇಣುಕ ಬಸವ ಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕೊಚೇರಿ 2015 * ಬುದ್ಧ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಶ್ವ ಚೇತನ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಬೆಂಗಳೂರು 2015 * ಶ್ರೀವಿಜಯಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು 2016 * ಸಾ. ಜಾ. ನಾಗಲೋಟಿಮಠ ಸಾಹಿತ್ಯ ರತ್ನಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಗಾಂಧಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ) 2016 * ಅಡ್ವೈಸರ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, (ಗಾಂಧಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ) ಮಂಡ್ಯ – 2017 * ಕನ್ನಡ ಸೇವಾ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು-2018 * ಸಂಗಮ ಸಿರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅಮೀನಗಡ-2018 * 10ನೇ ಅಖಂಡ ಇಂಡಿ ತಾಲೂಕಾ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ, 26ನೇ ಜುಲೈ, 2018 ರಂದು ಚಡಚಣದಲ್ಲಿ * ಚೇತನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ (‘ಜಾಡಮಾಲಿಯ ಜೀವ ಕೇಳುವಲ್ಲಿ’ ಕೃತಿಗೆ), ಧಾರವಾಡ-2019 * ‘ಜಾಡಮಾಲಿಯ ಜೀವ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲʼ ಕೃತಿಗೆ 2018ರ ಪುಸ್ತಕ ಸೊಗಸು ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣ ಸೊಗಸು’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು - 2019 * ‘ಜಗದ್ವಂದ್ಯ ಭಾರತಂ’ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ರವರು ಕುವೆಂಫು ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಕೊಡಮಾಡುವ 2019 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 20ನೇ ಜೂನ್, 2020 * 2020-21ನೇ ಸಾಲಿನ ʼಅಜೂರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ (ಬದುಕಬಾರದೆ ಬದುಕು ಕೃತಿಗೆ) ಹಾರೂಗೇರಿ, 08ನೇ ಫೆಬ್ರವರಿ 2021 * 50ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಹುನಗುಂದ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಳಗದಿಂದ 11ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 ರಂದು ಅಭಿನಂದನೆ * ಬೆಳದಿಂಗಳ ಕಾವ್ಯ ವೇದಿಕೆ, ಗುಳೇದಗುಡ್ಡದ ವತಿಯಿಂದ 12ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 ರಂದು 50 ನೇ ಜನ್ಮದಿನದ ಶುಭಾಶಯಗಳು * ಶಿಕ್ಷಕ ಸನ್ಮಾನ: ಲಯನ್ಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಫ್‌ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಿಂಗ್ಸ್‌ 5ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 * ‘ದಂಡಿ’ ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ (BIFF) 2 ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 3 - 10 ಮಾರ್ಚ್ 2022 <ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/tara-suchendra-prasad-share-screen-space-in-dandi/articleshow/81650965.cms | title=Tara, Suchendra Prasad share screen space in Dandi | work=The Times of India | date=23 March 2021 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-details/dandi/movieshow/90707630.cms | title=DandiUA | work=The Times of India }}</ref><ref>{{cite web | url=https://kannada.filmibeat.com/news/dandi-shooting-start-movie-is-about-freedom-fight-of-uttara-kannada-district-049591.html | title='ದಂಡಿ'ಯಾಗಿ ಬರಲಿದೆ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ | date=19 March 2021 }}</ref> * 08ನೇ ಮೇ 2022 ರಂದು ಕಲಬುರ್ಗಿಯ ಜನ ಕಲ್ಯಾಣ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ‘ಬದುಕಬಾರದೆ ಬದುಕು’ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ‘ಬಸವ ಪುರಸ್ಕಾರ’ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ʼಕಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿʼ, ಬೆನಕನಹಳ್ಳಿ, ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ – 06.03.2024 * ನೂರು ಕೃತಿಗಳ ದಾರಿ ಕ್ರಮಿಸಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ʼರಾಗಂ ನೂರೊಂದು ರಾಗʼ ಅಭಿನಂದನಾ ಸಮಾರಂಭ, ಕಂದಗಲ್‌ ಹನುಮಂತರಾಯ ರಂಗ ಮಂದಿರ, ವಿಜಯಪುರ - 10.03.2024 * ʼಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂತʼ ಪುರಸ್ಕಾರ, ಸಮಸ್ತ ಗುಡೂರಿನ (ಇಳಕಲ್ಲ ತಾಲ್ಲೂಕು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ) ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಳಗ ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕರಿಂದ – 26.05.2024 * ʼಸಾಹಿತ್ಯ ದಿಗ್ಗಜರು ಪ್ರಶಸ್ತಿʼ, ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾಯ ಸಭಾಭವನ, ಧಾರವಾಡ – 02.06.2024 ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] q3enzhnxauwaqjgojy6lfee0ls11h77 0 174384 1379676 1378378 2026-08-10T03:23:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379676 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:A_view_of_the_room_in_which_the_Malleshwaram_1669CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_Temple_Donation_Inscription_is.jpg|thumb|300x300px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯದೊಳಗೆ ಬಂಡೆಯ ಶಾಸನವಿದೆ]] [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯೋಜಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ <ref>{{Cite web |last=Kumari |first=Krittika |date=2021-06-16 |title=How the Plague Outbreak Led to a New Township in Bengaluru |url=https://map-india.org/how-the-plague-outbreak-led-to-a-new-township-in-bengaluru/ |access-date=2024-01-09 |website=MAP |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Dasharathi |first=Poornima |title=The plague that shook Bangalore |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/plague-shook-bangalore-2437241 |access-date=2024-01-09 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ಅನಂತರ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರವನ್ನು ಹೊಸ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವೀರಗಲ್ಲು ಸೇರಿದಂತೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವಿರುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕೃತಿಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ಶಿಲಾಶಾಸನ ಪರಂಪರೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ೧೭೫ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲಿತ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಎರಡು ಮಹತ್ವದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾ.ಶ. ೧೬೬೯ರ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನವು ಮರಾಠಾ ರಾಜ ಏಕೋಜಿ ೧ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ತುಣುಕು ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Rice|first=B. Lewis|year=1905|journal=Epigraphia Carnatica|title=Epigraphia Carnatica: Volume IX: Inscriptions in the Bangalore District|publisher=Mysore Government Central Press|volume=9|pages=80–81}}</ref> ಜೊತೆಗೆ, ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] (IISc) ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಬೇಟೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]] ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. <ref name=":1">{{Cite web |title=The Land on Which We Stand |url=https://connect.iisc.ac.in/2020/03/the-land-on-which-we-stand/ |access-date=2024-10-27 |website=Connect}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 2009 |title=A Veeragallu on IISc campus |url=https://voicesiisc.wordpress.com/wp-content/uploads/2010/04/voices_sep09.pdf |access-date=27 April 2025 |publisher=Voices, IISc Newsletter}}</ref> . ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ 'ಮಲ್ಲಪುರ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಹುಶಃ '[https://alar.ink/dictionary/kannada/english/%E0%B2%AE%E0%B2%B2%E0%B3%86 ಮಲೆ]' ಅಥವಾ 'ಮಲೈ' (ಬೆಟ್ಟ) ಮತ್ತು '[https://alar.ink/dictionary/kannada/english/%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%B0 ಪುರ]' (ಪಟ್ಟಣ) ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಇದರ ಅರ್ಥ 'ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಣ'. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಇದು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಆಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ, ಮಲ್ಲೇಸ್ವರಂ, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಿಂ ಎಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ/ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Digital_Image_of_the_Word_Malleshwaram_(mallapura)_Obtained_by_3D_Scanning_of_The_Malleshwaram_1669_CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_Temple_Donation_Inscription.jpg|thumb|300x300px| ''3D ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ, ಸಾ.ಶ. ೧೬೬೯ರ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಎಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ ದೇಣಿಗೆ ಶಾಸನದ 'ಮಲ್ಲಪುರ' ಹೆಸರಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ'']] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭ: ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಆಳ್ವಿಕೆ === ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ೧ನೇ ಏಕೋಜಿಯ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು. ಏಕೋಜಿಯ ತಂದೆ ಶಹಾಜಿ ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮರಾಠಾ ಜನರಲ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಗಿದ್ದ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ''ಜಾಗೀರ್'' (ಭೂ ದತ್ತಿ) ಆಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Chopra |first=P.N. |title=History of South India (Ancient, Medieval and Modern) Part II: Medieval Period |publisher=S. Chand & Company |year=2003 |isbn=81-219-0153-7 |pages=467–468}}</ref> ಶಹಾಜಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ತನ್ನ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಸ್ಥಾಪಕ [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿ]] ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Sastri |first=K.A. Nilakanta |title=A History of South India from Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar |publisher=Oxford University Press |year=1955 |pages=253–254}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=19 February 2017 |title=Chhatrapati Shivaji's Bengaluru days |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/chhatrapati-shivajis-bengaluru-days/articleshow/57229947.cms |access-date=2024-10-26 |work=The Times of India}}</ref> ೧೬೬೪ ರಲ್ಲಿ ಶಹಾಜಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಜಾಗೀರನ್ನು ಅವರ ಪುತ್ರರ ನಡುವೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಶಿವಾಜಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದು ಅಲ್ಲಿನ ಮರಾಠಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ವೆಂಕೋಜಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಏಕೋಜಿ ೧ ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ತಂಜಾವೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಜಾಗೀರನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದನು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Govind Sakharam |first=Sardesai |title=New History of the Marathas: Shivaji and his line (1600-1707) |publisher=Phoenix Publications |year=1946 |volume=1 |pages=210–212}}</ref> ಏಕೋಜಿ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ ಮಲಸಹೋದರರಾಗಿದ್ದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತಾಯಂದಿರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಭಾವದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಶಿವಾಜಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಡೆಕ್ಕನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದರೆ, ಏಕೋಜಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಂತರ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಸಂಬಂಧವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ ತಂದೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿಭಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪೈಪೋಟಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=17 September 2021 |title=On the history trail: The Grand Meeting of Chhatrapati Shivaji Maharaj with Ekoji I (Vyankoji Bhonsle) |url=https://sahasa.in/2021/09/17/on-the-history-trail-the-grand-meeting-of-chhatrapati-shivaji-maharaj-and-ekoji-i-vyankoji-bhonsle/ |access-date=2024-10-26 |website=sahasa.in |archive-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130173303/https://sahasa.in/2021/09/17/on-the-history-trail-the-grand-meeting-of-chhatrapati-shivaji-maharaj-and-ekoji-i-vyankoji-bhonsle/ |url-status=dead }}</ref> ಏಕೋಜಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮರಾಠರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ೧೯೯೬ರ ಈ ಶಾಸನವು ಮರಾಠರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವರ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಸಾ.ಶ. ೧೯೯೬ ಏಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೇಣಿಗೆ ಶಾಸನ == ಈ ಶಾಸನವು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠಾ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಪುರದ (ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ) ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ [[ಕನ್ನಡ]] ಶಾಸನವು ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏಕೋಜಿ ೧ ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅನುದಾನವನ್ನು "ಬೆಂಗಳೂರ ಮಹಾನಾಡು" (ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜನರು ಅಥವಾ ಸಭೆ) ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದು "ಬೆಂಗಳೂರು" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನವು ರಾಜಶಾಸನವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯವನ್ನು ರಾಜನ ಖಜಾನೆಯ ಬದಲು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು. ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖವು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು 'ಮಲ್ಲಪುರ' ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಶಾಸನದ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Malleshwaram_1669CE_Kannada_Inscription.jpg|thumb|400x400px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ 1669 CE ಏಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ ದಾನ ಶಾಸನ]] ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಒಂದು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಕೆತ್ತಲಾದ ಜಾಗವು ಸುಮಾರು 115 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 392 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 8.3 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರ, 6.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಗಲ ಮತ್ತು 0.45 ಸೆಂ.ಮೀ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು '[[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗದ]]' (ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ [[ಶಿವ|ಶಿವನ]] ಅಮೂರ್ತರೂಪ ಚಿಹ್ನೆ) ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ <ref>{{Cite web |title=Inscription Stones of Bengaluru |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Inscription_Stones_of_Bengaluru |access-date=2024-10-26 |website=Wikipedia}}</ref> . ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಾನದ ಉದ್ದೇಶಿತ ಶಾಶ್ವತತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ ("ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಇರುವವರೆಗೆ" <ref>{{Cite web |date=30 April 2018 |title=A hunt for Bengaluru's forgotten inscription stones is tracing the history of Kannada and the city |url=https://scroll.in/magazine/874966/a-hunt-for-bengalurus-forgotten-inscription-stones-is-tracing-the-history-of-kannada-and-the-city |access-date=2024-10-26 |website=Scroll.in}}</ref> ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ). ಆದರೆ ''ಲಿಂಗವು'' ಶೈವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂದರ್ಭ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಾಲನಿರ್ಣಯ === ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಬಿ.ಎಲ್.ರೈಸ್|ಬಿ. ಎಲ್. ರೈಸ್]] ಅವರು ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ''[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ|ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾ]]'' ಸಂಪುಟ ೯ರ ಪುರವಣಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="B. Lewis Rice">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=B. Lewis Rice |url=http://archive.org/details/epigraphia-carnatica-vol.-9-supplement |title=Epigraphia Carnatica Vol. 9 Supplement}}</ref> ಶಾಸನವು ಅದರ ದಿನಾಂಕವನ್ನು "ಸೌಮ್ಯ ಸಂವತ್ಸರದ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುದ್ಧ ಲೂ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೋಮವಾರ, ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೧೬೬೯ ತಾರೀಖಿಗೆ ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. === ಲಿಪ್ಯಂತರ ಮತ್ತು ಅನುವಾದ === ಶಾಸನವು ಏಳು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಅ.ಸಂ.ಲಿ.ವ.|IAST]] ಲಿಪ್ಯಂತರವು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದದೊಂದಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. {| class="wikitable" !Line !Kannada !IAST !English Translation |- |1 |ಸೌಮ್ಯ ಸಂವತ್ಸರದ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುದ್ಧ ಲೂ |saumya saṃvatsarada mārgaśira śuddha lū |In the Saumya year, on the auspicious day of Margashira |- |2 |ಶ್ರೀಮತು ಮಲ್ಲಪುರದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವರ ದೇವಮಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಯೆಕೋಜಿರಾಯನ ಬೆಂಗಳೂರ |śrīmatu mallapurada mallikārjuna devara devamānyakkĕ yĕkojirāyana bĕṃgaḷūra |The honorable Ekojiraya of Bengaluru, for the divine service of the revered Mallikarjuna of Mallapura, |- |3 |ಮಹನಾಡು ಕೇಳಲಿಕಾಗಿ ಮೆದರನಿಂಗನಹಳಿಯ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟನು ಕೋಟಿ ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರು |mahanāḍu keḷalikāgi mĕdaraninganahaḷiya dharmakkĕ koṭṭanu koṭi candrasūryaru |at the request of the people of Bengaluru, grants the village of Medaraninganahalli as a charitable offering, for as long as the sun and moon exist. |- |4 |ಉಳಕಾಲಉ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಕೊಟನು ಯೀ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಕ್ರ ಮಾಡಿದವರು ಕತ್ತಿಯ ಕಾಗಿಯ ಚಂಡಾಲರ ಜಲ್ಮ |ulakālaü dharmakkĕ koṭanu yī dharmakkĕ vakra māḍidavaru kattiya kāgiya caṃḍālara jalma |This charitable grant is made for perpetuity. Those who obstruct this charity will be reborn as donkeys, crows, or Chandalas. |- |5 |ದಲಿ ಹುಟ್ಟುವರು |dali huṭṭuvaru |(They will be born into these low forms). |- |6 |ಮುಸಾಲಮಾನರಾದವರು ಮಕೆಯಲಿ ಹಂದಿ ತಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಚೆತ್ರಿ ವೈಶ್ಯ ಸೂದ್ರ ಕಾಸಿಯಲಿ ಗೋವ |musālamānarādavaru makĕyali handi tinda brāhmaṇa cĕtri vaiśya sūdra kāsiyali gova |Muslims who dishonor this (grant) will bear the same sin as one who consumes pork in Mecca. Brahmanas, Kshatriyas, Vaishyas, and Shudras, in Kashi, who kill a cow |- |7 |ಕೊಂದ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ |konda pāpakke hoguva |will incur the same sin. |} === ''ಶಾಪಾಶಯ'' === ಅನುದಾನಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಶಾಸನವು ''ಶಾಪಾಶಯವನ್ನು'' ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ದಾನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವ ಒಂದು ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗ ([[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥ)|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]], [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ|ಕ್ಷತ್ರಿಯರು]], [[ವೈಶ್ಯ|ವೈಶ್ಯರು]], [[ಶೂದ್ರ|ಶೂದ್ರರು]] ) ಯಾವುದೇ ಆಗಿರಲಿ, ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರು [[ವಾರಾಣಸಿ|ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ]] (ವಾರಣಾಸಿ) ಹಸುವನ್ನು ಕೊಂದ ಪಾಪವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತಹ ಅಥವಾ ಕತ್ತೆ, ಕಾಗೆ ಅಥವಾ ''ಚಂಡಾಲ'' (ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕೆಳವರ್ಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪು) ಆಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ತಾಳುವಂತಹ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಕೂಡ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು [[ಮೆಕ್ಕಾ|ಮೆಕ್ಕಾದಲ್ಲಿ]] ಹಂದಿಮಾಂಸ ಸೇವಿಸುವಷ್ಟು ಪಾಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಶಾಸನ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಸಂರಕ್ಷಣೆ === ==== ಭೌತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ==== [[ಚಿತ್ರ:Cleaning_cement_splatter_and_paint_o0_the_Malleshwaram_1669_CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_temple_Donation_inscription.jpg|left|thumb|300x300px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಸಾ.ಶ.1669ರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಶಾಸನದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ]] ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಕಾಡು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನ ಶಿಲೆಯು, ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವೊಂದರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣವು ಬಿದ್ದು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ, [https://jeernodhar.com/ 'ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರ್ಸ್‌'ನ] ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯಶಸ್ವಿನಿ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ನಿಲೇಶ್ ಎಂ ಥಕ್ಕರ್, 'ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್' ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಇದರ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. <ref>{{Cite web |title=Inscription Stones of Bengaluru |url=https://www.facebook.com/share/p/sNNtUhcZtJH1qBTn/ |access-date=2024-10-27 |website=Facebook}}</ref> ==== ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:3D_Digital_Scanning_of_the_Malleshwaram_1669_CE_Ekoji's_Mallapura_Mallikarjuna_temple_inscription.jpg|left|thumb|300x300px| ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ 1669 CE ಏಕೋಜಿಯ ಮಲ್ಲಾಪುರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯದ ಶಾಸನದ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್]] ಭೌತಿಕ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ಸ್ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಶಾಸನದ 3D ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಅದರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಿಗುವಂತಹ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. <ref>{{Cite web |title=Inscription Stones of Bengaluru |url=https://www.facebook.com/share/p/ruu3tqJQ8TWWFqyW/ |access-date=2024-10-27 |website=Facebook}}</ref> === ಕಳೆದುಹೋದ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮ === [[ಚಿತ್ರ:Bangalore_1854_Pharaoh_hires.jpg|thumb|300x300px|1854ರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಮೇದಾರನಿಂಗಹಳ್ಳಿಯನ್ನು (Maderingenhully ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ) ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ]] ಈ ಶಾಸನವು ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ದಾನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಗ್ರಾಮವು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಗ್ರಾಮದ ಭೂಮಿಯನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] (ಐ ಐ ಎಸ್‌ ಸಿ) ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Wikimaps Warper: Viewing Map 1996 |url=https://warper.wmflabs.org/maps/1996#Preview_tab |access-date=2024-01-09 |website=warper.wmflabs.org}}</ref> ೧೮೫೪ರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಕ್ಷೆಯು ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯು ಐಐಎಸ್ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗ, ಸಿಪಿಆರ್‌ಐನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕಾಲೋನಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಬಿಇಎಲ್ ರಸ್ತೆಯ ಆಚೆಗೆ [https://cpri.res.in/ ಸಿಪಿಆರ್‌ಐವರೆಗೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250509180739/https://www.cpri.res.in/ |date=2025-05-09 }} ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 'ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮೂರು ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ: * 'ಮೇದಾರ': ಬಿದಿರು ನೇಕಾರರ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು. <ref name=":0">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=H.v. Nanjundayya |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.264219 |title=The Mysore Tribes And Castes Volume 4 |date=1944}}</ref> * 'ನಿಂಗ"': ಬಹುಶಃ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರಾಗಿರಬಹುದು. * 'ಹಳ್ಳಿ': 'ಗ್ರಾಮ' ಎಂದರ್ಥ. ಮೇದಾರ ಸಮುದಾಯವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವರು ನುರಿತ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಿದಿರಿನಿಂದ ಚಾಪೆಗಳು, ಬುಟ್ಟಿಗಳು, ಏಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೇಖರಣಾ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Citation |title=Bathuku Chitram {{!}} Special story on Medari (Mahendra) community {{!}} V6 News (18-06-2015) |date=17 June 2015 |url=https://www.youtube.com/watch?v=86Kk4dsQZ_Q |access-date=2023-12-17 |language=en}}</ref> ಈ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರು ಹತ್ತಿರದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಬಿದಿರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯ ಕಣ್ಮರೆಯು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ನೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಗರೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. == ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನ == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಪ್ರದೇಶವು ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸನಕ್ಕೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 'ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನಾಂಕವಿಲ್ಲದ ಈ [[ಕನ್ನಡ]] ಶಾಸನ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉಳಿದಿರುವ ಪಠ್ಯವು ಅದು ದೇಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಅನುದಾನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸನವು 'ಯಲಹಂಕ ನಾಡ'ನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇಂದಿನ [[ಯಲಹಂಕ|ಯಲಹಂಕಕ್ಕೆ]] ಅನುಗುಣವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ''[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ|ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾ]]'' ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಈ ಶಾಸನವು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಸಂಪಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷ್ಣ ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="B. Lewis Rice"/> ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಶಾಸನದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. === ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನದ ಲಿಪ್ಯಂತರ === ''[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ|ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾದಲ್ಲಿ]]'' ಪ್ರಕಟವಾದ ಉಳಿದಿರುವ ಪಠ್ಯದ ಲಿಪ್ಯಂತರವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. {| class="wikitable" !ಸಾಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ! [[ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ]] ! [[ಅ.ಸಂ.ಲಿ.ವ.|ಐ.ಎ.ಎಸ್.ಟಿ.]] |- | 1 | ಶ್ರೀಮತುವಿಕಾರಿಸ |śrīmatuvikārisa |- | 2 | ಓವತ್ಸರದಜೇಷ್ಟಬ ೧ |O vatsarada jēṣṭha ba 1 |- | 3 | ಸೋಯಾಲಹಂಕನಾಡ |sōyālahankanāḍa |- | 4 | ಪ್ರಜಾ . . . . . . |prajā . . . . . . |- | 5 | ಗೌಡುತನದಮುಂ |gauḍutanadamuṃ |- | 6 | ವೀರ . . . ಬಮ |vīra . . .bama |- | 7 | ಚಾಕಲಕನಲುಸಂಗ |cākalakanalusaṅga |- | 8 | ನಕೊಡಗಿಮಾನ್ಯಮ್ಮ |nakoḍagimānyamma |- | 9 | ಡಿಐಐ . . . ಲುಸು |ḍiyi . . .lusu |- | 10 | ಡು ಬೆಂಡ್ಯರ |ḍu beṇḍyara |- | 11 | ಯಾವ . ತಮ್ಮನಾ |yāva . tammanā |- | 12 | ಆಚಾರಿಕಾಮುಂಜಕ. |ācārikāmuṃjaka |- | 13 | ಚನ್ನಪಾಂಡ . . . |canapāṇḍa . . . |} ಅಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಜಕ್ಕರಾಯನಕೆರೆ ಶಾಸನವು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಸನದ ಮರುಶೋಧನೆಯು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಈ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಬಹುದು. ==ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ವೀರಗಲ್ಲು (ಐಐಎಸ್ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್) == [[ಚಿತ್ರ:Digital_Image_of_the_Tiger_Hunting_Herostone_02.png|left|thumb|564x564px| ಐಐಎಸ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲಿಬೇಟೆಯ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ (IISc) ಆವರಣದಲ್ಲಿ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ವೀರಗಲ್ಲು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ೧೬೬೯ರ ಏಕೋಜಿ ೧ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಹಿಂದಿನ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. <ref name=":1"/> ಆ ಕಲ್ಲು ಒಂದು 'ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲು' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಹುಲಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಭಾಗಶಃ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿದ್ದು ಯಾವುದೇ ಬರಹಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ಶಿಲ್ಪವು ಹುತಾತ್ಮನು ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಹುಲಿಯ ಮೇಲೆ ಬಾಣ ಬಿಡಲು ಹೊರಟಿರುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ತಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ, ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರು|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ]] ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದ್ದು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೇವಲ ಮೂರು ಹುಲಿಬೇಟೆ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಶೌರ್ಯಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ಅಮೂಲ್ಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಕಲ್ಲುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯು ನಿವಾಸಿಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಧೈರ್ಯತನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೃತಿಗಳ ಮಹತ್ವ == ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಶಾಸನಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೬೬೯ರ ಎಕೋಜಿ ೧ರ ಶಾಸನವು, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಗಮನಾರ್ಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ: * '''ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ:''' ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಮಲ್ಲಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶಾಸನಗಳು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಆ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. * '''ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ:''' ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಏಕೋಜಿ ೧ ಶಾಸನವು ದೃಢವಾದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಭೂ ಮಂಜೂರಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು:''' ಶಾಸನಗಳು ಆ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ. ವಿಭಿನ್ನ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ದೇಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಭೂದಾನಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಲಿಂಗದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. * '''ಭಾಷೆಯ ವಿಕಾಸ:''' ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯ ಬಳಕೆಯು ಭಾಷೆಯ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. * '''ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ:''' ಏಕೋಜಿ ೧ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಮೇದಾರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿರುವುದು, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇತರ ಶಿಲಾಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಶಾಸನಗಳು ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಆಳವಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನಮಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆಗಾಗಿ, ದಯವಿಟ್ಟು [https://www.google.com/maps/d/u/0/viewer?mid=10MkVJhxpkbsDbhXxJpAS82KtKMI&hl=en_US&ll=12.997496641535527%2C77.57485343299824&z=10 ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳ ಗೂಗಲ್ ನಕ್ಷೆ]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ. * [[:en:Inscription stones of Bengaluru| ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳು]] ==ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು== ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಕ್ಷರಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರಗಳು, ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ, [https://mythicsociety.github.io/AksharaBhandara/#/learn/Shasanagalu?id=115035 ಅಕ್ಷರ ಭಂಡಾರ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್] ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] fauvcpngpfkn6ips5kpyfb05d0li0s8 0 178065 1379660 1357173 2026-08-10T01:49:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379660 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox cricket team | name = ಭಾರತ | image = Board_of_Control_for_Cricket_in_India_Logo_(2024).svg | caption = | nickname = ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಲಿಯಲ್ಲಿ (Women in Blue)<ref>{{cite web|url=https://theprint.in/india/at-the-stroke-of-midnight-women-in-blue-script-history-india-beat-south-africa-in-world-cup-final/2775839|title=ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಹೊಡೆತದಲ್ಲಿ, ನೀಲಿಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಇತಿಹಾಸ ರಚಿಸಿದರು—ಭಾರತ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗೆದ್ದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು |website=[[ThePrint]] }}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2025/11/03/world/asia/india-women-cricket-world-cup.html|title=ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್' ಕಣ್ಣುಗಳು ಅವರ ಮೇಲಿದ್ದಾಗ, ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಎತ್ತಿದರು |website=[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] }}</ref> | association = [[ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ]] | captain = [[ಹರ್ಮನ್ಪ್ರೀತ್ ಕೌರ್]] | coach = [[ಅಮೋಲ್ ಮುಜುಮ್ದಾರ್]] | batting_coach = [[ಅಮೋಲ್ ಮುಜುಮ್ದಾರ್]] | bowling_coach = [[ಆವಿಷ್ಕಾರ್ ಸಾಲ್ವಿ]] | fielding_coach = ಮುನೀಶ್ ಬಾಲಿ | test_status_year = 1976 | icc_status = [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನ ಸದಸ್ಯರ ಪಟ್ಟಿ|ಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯ]] | icc_member_year = 1926 | icc_region = [[ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್|ಏಷ್ಯಾ]] | wodi_rank = {{Ordinal|3|sup=yes}} | wt20i_rank = {{Ordinal|3|sup=yes}} | wodi_rank_best = {{Ordinal|2|sup=yes}}<br>(ಮೇ 2020) <!-- ತಂಡವು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಲುಪಿದ ದಿನಾಂಕ --> | wt20i_rank_best = {{Ordinal|3|sup=yes}}<br>(ನವೆಂಬರ್ 2019) <!-- ತಂಡವು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಲುಪಿದ ದಿನಾಂಕ --> | first_wtest = v {{crw|ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್}} [[ಎಂ. ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]]; 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ – 2 ನವೆಂಬರ್ 1976 | most_recent_wtest = v {{crw|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ}} [[ಎಂ. ಎ. ಚಿದಂಬರಂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ಚೆನ್ನೈ]]; 28 ಜೂನ್–1 ಜುಲೈ 2024 | num_wtests = 41 | num_wtests_this_year = 0 | wtest_record = 8/6<br />(27 ಡ್ರಾವ್‌ಗಳು) | wtest_record_this_year = 0/0 (0 ಡ್ರಾವ್‌ಗಳು) | first_wodi = v {{crw|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್}} [[ಈಡನ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್]], [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]]; 1 ಜನವರಿ 1978 | most_recent_wodi = v {{crw|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ}} [[ಡಿ.ವೈ. ಪಾಟೀಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ನವಿ ಮುಂಬೈ]]; 2 ನವೆಂಬರ್ 2025 | num_wodis = 342 | num_wodis_this_year = 0 | wodi_record = 188/147<br />(2 ಟೈಗಳು, 5 ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ) | wodi_record_this_year = 0/0<br />(0 ಟೈಗಳು, 0 ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ) | wwc_apps = 11 | wwc_first = [[1978 ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್|1978]] | wwc_best = ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ([[2025 ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್|2025]]) | first_wt20i = v {{crw|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್}} [[ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ, ಡರ್ಬಿ|ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ]], [[ಡರ್ಬಿ]]; 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2006 | most_recent_wt20i = v {{crw|ಶ್ರೀಲಂಕಾ}} [[ದ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಹಬ್]], [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್]]; 30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 | num_wt20is = 209 | num_wt20is_this_year = 0 | wt20i_record = 116/86<br />(1 ಟೈ, 6 ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ) | wt20i_record_this_year = 0/0<br />(0 ಟೈಗಳು, 0 ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ) | wwt20_apps = 8 | wwt20_first = [[2009 ಐಸಿಸಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦|2009]] | wwt20_best = ರನ್ನರ್‌ಸ್-ಅಪ್<br>([[2020 ಐಸಿಸಿ ಮಹಿಳಾ ಟಿ20 ವಿಶ್ವಕಪ್|2020]]) | h_pattern_la = | h_pattern_b = _IndTest23 | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = _blue_stripes_adidas | h_leftarm = FFFFFF | h_body = 1350C1 | h_rightarm = FFFFFF | h_pants = FFFFFF | a_pattern_la = _ind_odi24 | a_pattern_b = _ind_odi24 | a_pattern_ra = _ind_odi24 | a_pattern_pants = _white_stripes_adidas | a_leftarm = 0889E6 | a_body = 0889E6 | a_rightarm = 0889E6 | a_pants = 0889E6 | t_pattern_la = _orange_border | t_pattern_b = _ind_t20i2526 | t_pattern_ra = _orange_border | t_pattern_pants = _white_stripes_adidas | t_leftarm = 0066D6 | t_body = 0066D6 | t_rightarm = 0066D6 | t_pants = 0066D6 | asofdate = 06 ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 | website = {{URL|https://bcci.tv}} }} '''ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡವು''' [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತವನ್ನು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="auto1">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Women in Blue's journey through the T20 Women's World Cup |url=https://www.newindianexpress.com/sport/womens-t20-world-cup/2020/mar/08/women-in-blues-journey-through-the-t20-womens-world-cup-2113824.html |access-date=2020-12-02 |work=The New Indian Express}}</ref> ಇದನ್ನು [[ಭಾರತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ (ಬಿಸಿಸಿಐ)|ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ]] (BCCI) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಮಹಿಳಾ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್]], ಏಕದಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದೊಂದಿಗೆ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿಯ]] [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯರ ಪಟ್ಟಿ|ಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯ]] ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್|ವಿಶ್ವಕಪ್]] ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ವಿಜೇತರು. ತಂಡವು 41 ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದು, 8 ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿದೆ, 6 ರಲ್ಲಿ ಸೋತಿದೆ ಮತ್ತು 27 ರಲ್ಲಿ ಡ್ರಾ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರ ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31, 1976 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] [[ಎಂ ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಎಂ. ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ]] ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ವಿರುದ್ಧ [[ಮಹಿಳಾ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ನಡೆದ ಟೆಸ್ಟ್]] ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಅದು ಡ್ರಾದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. <ref name="auto1"/> ತಂಡವು 342 ODI ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದು, 188 ಗೆಲುವು, 147 ಸೋಲು, 2 ಸಮಬಲ ಮತ್ತು 5 ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲದೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಭಾರತವು 126 ರೇಟಿಂಗ್ ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ICC ಮಹಿಳಾ ODI ತಂಡ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತವು 2025 ರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ [[ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್|ವಿಶ್ವಕಪ್]] ಗೆದ್ದಿದೆ. ಭಾರತವು ಮೂರು ಬಾರಿ [[ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್|ವಿಶ್ವಕಪ್]] ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದೆ, 2005 ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ವಿರುದ್ಧ 98 ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು 2017 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ 9 ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಸೋತಿದೆ ಮತ್ತು 2025 ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ವಿರುದ್ಧ 52 ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದಿದೆ. <ref>{{Cite web|last1=Mashal |first1=Mujib Mashalmujib |url=https://www.nytimes.com/2025/11/03/world/asia/india-women-cricket-world-cup.html|title=With 'a Billion' Eyes on Them, India's Women Lift Cricket World Cup |website=[[The New York Times]] |date=3 November 2025 }}</ref> ಭಾರತವು 2004, 2005-06, 2006, 2008 ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ODI ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್ ಗೆದ್ದಿದೆ. ತಂಡವು 209 T20I ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದು, 116 ಗೆದ್ದಿದೆ, 86 ಸೋತಿದೆ, 1 ಸಮಬಲ ಸಾಧಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 6 ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲದೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಭಾರತವು ICC ಮಹಿಳಾ T20I ತಂಡ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ 263 ರೇಟಿಂಗ್ ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತವು ಒಮ್ಮೆ T20 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದೆ, 2020 ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ 85 ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಸೋತಿದೆ. ಭಾರತವು 2012, 2016, 2022 ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ T20I ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್ ಗೆದ್ದಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಭಾರತವು 2022 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು 2022 ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Snehal_Pradhan_(10_March_2009,_Sydney)_2.jpg|alt=Eight female cricketers stand on a field. Two players are in red practice jerseys; three other players in red jerseys are facing toward them; a player in a blue shirt is facing away and hides another player in a blue game shirt. In the upper left corner is a fan with an Indian flag.|right|thumb|240x240px|ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್]] ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು.]] 1700 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂದರು, ಮೊದಲ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 1721 ರಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು. <ref name="auto1"/> [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] ಕೋಲಿಸ್ ಸಮುದ್ರ [[ಕಡಲುಗಳ್ಳತನ|ದರೋಡೆಕೋರರು]] ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಪರಾಧಿಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಆಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು]] ಕೋಲಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. <ref name="auto1"/> <ref>{{Cite web |last=Drew |first=John |date=6 December 2021 |title=The Christmas the Kolis took to cricket |url=https://www.thedailystar.net/views/in-focus/news/the-christmas-the-kolis-took-cricket-2910376 |access-date=5 December 2021 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Drew |first=John |date=21 December 2021 |title=How East India traders brought cricket to Indian shores 300 years ago this fortnight |url=https://scroll.in/article/1013180/how-east-india-traders-brought-cricket-to-indian-shores-300-years-ago-this-fortnight |access-date=1 November 2023 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು 1848 ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಾರ್ಸಿ ಜನಾಂಗ|ಪಾರ್ಸಿ]] ಸಮುದಾಯವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು; ಕ್ಲಬ್ 1877 ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿತು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |year=1998 |title=Cricket and Politics in Colonial India |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2279/is_1998_Nov/ai_53542832/pg_3 |access-date=7 December 2009 |work=Ramachandra Guha |archive-date=16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040916072154/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2279/is_1998_Nov/ai_53542832 |url-status=dead }}</ref> 1911 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೌಂಟಿ ತಂಡಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. <ref>{{Cite web |title=India in England, 1911 |url=http://cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1911_ENG_India_in_England_1911.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318074148/http://cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1911_ENG_India_in_England_1911.html |archive-date=18 March 2009 |access-date=7 December 2009 |website=CricketArchive}}</ref> [[ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಭಾರತ ಪುರುಷರ ತಂಡವು]] 1932 ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್]] ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite web |date=30 July 2007 |title=England v India 1932 |url=http://www.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/151765.html |access-date=7 December 2009 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 1934 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ನಡುವೆ ಆಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=List of women's Test matches |url=http://stats.cricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=8;filter=advanced;orderby=start;size=200;template=results;type=aggregate;view=results |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120720153748/http://stats.cricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=8;filter=advanced;orderby=start;size=200;template=results;type=aggregate;view=results |archive-date=20 July 2012 |access-date=7 December 2009 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಬಹಳ ನಂತರ ಬಂದಿತು; 1973 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸಂಸ್ಥೆ (ಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿಎಐ) ರಚನೆಯಾಯಿತು. <ref name="auto1"/> ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ತಂಡವು 1976 ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿತು. <ref name="auto1"/> ಪಾಟ್ನಾದ ಮೊಯಿನ್-ಉಲ್-ಹಕ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ [[ಶಾಂತಾ ರಂಗಸ್ವಾಮಿ]] ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ನವೆಂಬರ್ 1976 ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಗೆಲುವು [[ಪಟ್ನಾ|ದಾಖಲಿಸಿತು]] . <ref name="auto1"/> <ref name="auto1"/> [[ಚಿತ್ರ:Indian_Batswoman_at_Cricket_Worlds_Cup_2010.jpg|right|thumb|198x198px|೨೦೧೦ ರ [[ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್|ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್]] [[ಚಿತ್ರ:Mithali_Raj_Truro_2012.jpg|thumb|150x150px|[[ಮಿಥಾಲಿ ರಾಜ್]], ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕಿ]] ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಾದ WCAI, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿತ್ತು. ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿಯ]] ಉಪಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸಂಘವನ್ನು 2006/07 ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ (ಬಿಸಿಸಿಐ)|ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯೊಂದಿಗೆ]] ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="auto1"/> 2021 ರಲ್ಲಿ, ರಮೇಶ್ ಪೊವಾರ್ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಮುಖ್ಯ ತರಬೇತುದಾರರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಬಿಸಿಸಿಐ ಘೋಷಿಸಿತು. <ref name="auto1"/> <ref name="auto1"/> 2022 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು 23 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸರಣಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಇತಿಹಾಸ ಬರೆದರು. <ref name="auto1"/> ಜುಲೈ 2025 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ T20I ಸರಣಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು, ಐದು ಪಂದ್ಯಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ 3-1 ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿತು. ವೋರ್ಸೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಾಲ್ಕನೇ T20I ನಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಗೆಲುವು ಬಂದಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸ್ಪಿನ್ನರ್‌ಗಳಾದ [[ರಾಧಾ ಯಾದವ್]], [[ದೀಪ್ತಿ ಶರ್ಮ|ದೀಪ್ತಿ ಶರ್ಮಾ]] ಮತ್ತು ಹೊಸಬ ಶ್ರೀ ಚರಣಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು 126/7 ಗೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದರು. ಆರಂಭಿಕರಾದ [[ಶೆಫಾಲಿ ವರ್ಮಾ|ಶಫಾಲಿ ವರ್ಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಮೃತಿ ಮಂದಾನ|ಸ್ಮೃತಿ ಮಂಧಾನ]] ಆರು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಆರಾಮದಾಯಕ ಚೇಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, 18 ಎಸೆತಗಳು ಬಾಕಿ ಇರುವಾಗ ಮುಗಿಸಿದರು. ಈ ಗೆಲುವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರತವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ತವರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ T20I ಸರಣಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಬೌಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 2026 ರ ಮಹಿಳಾ T20 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ತಯಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. <ref name="auto1"/> ನವೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು [[ನವೀ ಮುಂಬಯಿ|ನವಿ ಮುಂಬೈನ]] ಡಿವೈ ಪಾಟೀಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾವನ್ನು 52 ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್|ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಅನ್ನು]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ 339 ರನ್‌ಗಳ ಬೃಹತ್ ಗುರಿಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದರು, ಇದು ಮಹಿಳಾ ಏಕದಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಯಶಸ್ವಿ ರನ್ ಚೇಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref name="auto1"/> ಈ ವಿಜಯವನ್ನು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಒಂದು ಹೆಗ್ಗುರುತು ಕ್ಷಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="auto1"/> <ref name="auto1"/> <ref name="auto1"/> == ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ == [[ಭಾರತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ (ಬಿಸಿಸಿಐ)|ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ (BCCI) ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಂಡಳಿಯು 1928 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ]] ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು 2006 ರಿಂದ 2010 ರವರೆಗಿನ ಭಾರತದ ಪಂದ್ಯಗಳ ಮಾಧ್ಯಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು US$612,000,000 ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. <ref name="auto1"/> ಇದು ಭಾರತೀಯ ತಂಡದ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವಗಳು, ಅದರ ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರವಾಸಗಳು ಮತ್ತು ತಂಡದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ]] (ICC) ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರವಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಮುಂಬರುವ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. === ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿ === ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 2025 ರಂದು, [[ಭಾರತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ (ಬಿಸಿಸಿಐ)|ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ]] (ಬಿಸಿಸಿಐ) ಹೊಸ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ನೇಮಕವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. <ref name="auto1"/> ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಬಲಗೈ ಮಧ್ಯಮ ವೇಗದ ಬೌಲರ್ ಅಮಿತಾ ಶರ್ಮಾ ಸೇರಿ ಐದು ಸದಸ್ಯರ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಅಮಿತಾ ಶರ್ಮಾ (ಮುಖ್ಯ ಆಯ್ಕೆದಾರರು) * ಶ್ಯಾಮ ಡೇ * ಜಯ ಶರ್ಮಾ * ಸುಲಕ್ಷಣ ನಾಯಕ್ * [[ಸ್ರವಂತೀ ನಾಯ್ಡು|ಶ್ರಾವಂತಿ ನಾಯ್ಡು]] == ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ == {| class="wikitable" !ಅವಧಿ ! ತಯಾರಕ ! ಪ್ರಾಯೋಜಕರು ! ಉಲ್ಲೇಖ |- | 1993–1996 | rowspan="5" | | rowspan="2" | ವಿಲ್ಸ್ | rowspan="7" | |- | 1999–2001 |- | 2001–2002 | |- | 2002–2003 | rowspan="3" | [[ಸಹಾರಾ ಇಂಡಿಯಾ ಪರಿವಾರ್|ಸಹಾರಾ]] |- | 2003–2005 |- | 2005–2013 | rowspan="4" | [[ನೈಕ್, ಇಂಕ್|ನೈಕಿ]] |- | 2014–2017 | ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ |- | 2017–2019 | [[ಒಪ್ಪೋ]] | <ref name="auto1"/> |- | 2019–2020 | rowspan="2" | ಬೈಜೂಸ್ | rowspan="2" | <ref name="auto1"/> |- | 2020–2023 | ಎಮ್.ಪಿ.ಎಲ್. ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ |- | 2023–2025 | rowspan="2" | [[ಅಡೀಡಸ್|ಅಡಿಡಾಸ್]] | ಕನಸು11 | <ref name="auto1"/> |- | 2025–ಇಂದಿನವರೆಗೆ | ಅಪೋಲೋ ಟೈಯರ್ಸ್ | <ref name="auto1"/> |} == Current squad == === ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !ವರ್ಷ ! ಸುತ್ತು ! ಸ್ಥಾನ ! ಆಡಲಾಗಿದೆ ! ಗೆದ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಸೋತ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಡ್ರಾ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಎನ್.ಆರ್. |- |{{Flagicon|ENG}} [[1973 Women's Cricket World Cup|1973]] | colspan="7" | ''ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.'' |- | style="border: 3px solid red" |{{Flagicon|IND}} [[1978 Women's Cricket World Cup|1978]] | ಗುಂಪು ಹಂತ | 4/4 | 3 | 0 | 3 | 0 | 0 |- |{{Flagicon|NZL}} [[1982 Women's Cricket World Cup|1982]] | ಗುಂಪು ಹಂತ | 4/5 | 12 | 4 | 8 | 0 | 0 |- |{{Flagicon|AUS}} [[1988 Women's Cricket World Cup|1988]] | colspan="7" | ''ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.'' |- |{{Flagicon|ENG}} [[1993 Women's Cricket World Cup|1993]] | ಗುಂಪು ಹಂತ | 4/8 | 7 | 4 | 3 | 0 | 0 |- style="background:#cc9966" | style="border: 3px solid red" |{{Flagicon|IND}}[[1997 Women's Cricket World Cup|1997]] | ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ | 4/11 | 5 | 3 | 1 | 1 | 0 |- style="background:#cc9966" |{{Flagicon|NZL}} [[2000 Women's Cricket World Cup|2000 ವರ್ಷಗಳು]] | ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ | 3/8 | 8 | 5 | 3 | 0 | 0 |- style="background:silver;" |{{Flagicon|RSA}} [[2005 Women's Cricket World Cup|2005]] | ರನ್ನರ್ಸ್ ಅಪ್ | 2/8 | 8 | 5 | 2 | 0 | 1 |- style="background:#cc9966" |{{Flagicon|AUS}} [[2009 Women's Cricket World Cup|2009]] | ಸೂಪರ್ 6s | 3/6 | 7 | 5 | 2 | 0 | 0 |- | style="border: 3px solid red" |{{Flagicon|IND}} [[2013 Women's Cricket World Cup|2013]] | ಗುಂಪು ಹಂತ | 7/8 | 4 | 2 | 2 | 0 | 0 |- style="background:silver;" |{{Flagicon|ENG}} [[2017 Women's Cricket World Cup|2017]] | ರನ್ನರ್ಸ್ ಅಪ್ | 2/8 | 9 | 6 | 3 | 0 | 0 |- |{{Flagicon|NZL}} [[2022 Women's Cricket World Cup|2022]] | ಗುಂಪು ಹಂತ | 5/8 | 7 | 3 | 4 | 0 | 0 |- style="background:gold" | style="border: 3px solid red" |{{Flagicon|IND}}[[2025 Women's Cricket World Cup|2025]] | ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ | 1/8 | 9 | 5 | 3 | 0 | 1 |- ! ಒಟ್ಟು ! 1 ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! 13/11 ! 79 (79) ! 42 ! 34 ತಿಂಗಳುಗಳು ! 1 ! 2 |- ! colspan="8" | <small>ಮೂಲ: <ref name="auto1"/> <ref name="auto1"/></small> |} === ಟಿ20 ವಿಶ್ವಕಪ್ === {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" !ವರ್ಷ ! ಸ್ಥಾನ ! ಆಡಲಾಗಿದೆ ! ಗೆದ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಸೋತ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಡ್ರಾ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಎನ್.ಆರ್. |- style="background:#cc9966" |{{Flagicon|ENG}} [[2009 Women's World Twenty20|2009]] | ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ | 4 | 2 | 2 | 0 | 0 |- style="background:#cc9966" |{{Flagicon|WIN}} [[2010 Women's World Twenty20|2010]] | ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ | 4 | 2 | 2 | 0 | 0 |- |{{Flagicon|SL}} [[2012 Women's World Twenty20|2012]] | ಗುಂಪು ಹಂತ | 4 | 1 | 3 | 0 | 0 |- |{{Flagicon|BAN}} [[2014 Women's World Twenty20|2014]] | ಗುಂಪು ಹಂತ | 5 | 3 | 2 | 0 | 0 |- | style="border: 3px solid red" |{{Flagicon|IND}} [[2016 Women's World Twenty20|2016]] | ಗುಂಪು ಹಂತ | 4 | 1 | 3 | 0 | 0 |- style="background:#cc9966" |{{Flagicon|WIN}} [[2018 Women's World Twenty20|2018]] | ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ | 5 | 4 | 1 | 0 | 0 |- style="background:silver;" |{{Flagicon|AUS}} [[2020 Women's T20 World Cup|2020]] | ರನ್ನರ್ಸ್ ಅಪ್ | 6 | 4 | 1 | 0 | 1 |- style="background:#cc9966" |{{Flagicon|SAF}} [[2023 Women's T20 World Cup|2023]] | ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ | 5 | 3 | 2 | 0 | 0 |- |{{Flagicon|UAE}} [[2024 Women's T20 World Cup|2024]] | ಗುಂಪು ಹಂತ | 4 | 2 | 2 | 0 | 0 |- |{{Flagicon|ENG}} [[೨೦೨೬ ಮಹಿಳಾ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್|2026]] | | | | | | |- !ಒಟ್ಟು ! 0 ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ! 41 ! 22 ! 18 ! 0 ! 1 |- ! colspan="8" | <small>ಮೂಲ: <ref name="auto1"/> <ref name="auto1"/></small> |} === ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! width="100" |ವರ್ಷ ! width="100" | ಸುತ್ತು ! width="50" | ಸ್ಥಾನ ! width="50" | ಜಿಪಿ ! width="50" | ವ ! width="50" | ಲ ! width="50" | ಕ ! width="50" | ಎನ್.ಆರ್. |- | 2014-16 | ಗುಂಪು ಹಂತ {{Efn|Advance To [[2017 Women's Cricket World Cup Qualifier]].}} | 5/8 | 21 | 9 | 11 | 0 | 1 |- | 2017-20 | ಗುಂಪು ಹಂತ {{Efn|Advance To [[2022 Women's Cricket World Cup]].}} | 4/8 | 21 | 10 | 8 | 0 | 3 |- style="background:silver;" | 2022-25 | ಗುಂಪು ಹಂತ {{Efn|Advance To [[2025 Women's Cricket World Cup]].}} | bgcolor="silver" | 10/2 | 24 | 18 | 6 | 0 | 0 |- ! '''ಒಟ್ಟು''' ! 3/3 ! 0 ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ! 66 ! 37 #37 ! 25 ! 0 ! 4 |- |} === ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ === {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" !ವರ್ಷ ! ಸುತ್ತು ! ಸ್ಥಾನ ! ಆಡಲಾಗಿದೆ ! ಗೆದ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಸೋತ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಡ್ರಾ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಎನ್.ಆರ್. |- |- style="background:silver;" |{{Flagicon|ENG}} [[Cricket at the 2022 Commonwealth Games|2022]] | ಅರ್ಜೆಂಟ | 2/8 | 5 | 3 | 2 | 0 | 0 |- ! ಒಟ್ಟು ! 0 ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! 1/1 ! 5 ! 3 ! 2 ! 0 ! 0 |} === ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ === {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" !ವರ್ಷ ! ಸುತ್ತು ! ಸ್ಥಾನ ! ಆಡಲಾಗಿದೆ ! ಗೆದ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಸೋತ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಡ್ರಾ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಎನ್.ಆರ್. |- |{{Flagicon|CHN}} [[Cricket at the 2010 Asian Games - Women|2010]] | colspan="7" | ''ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.'' |- |{{Flagicon|South Korea}} [[Cricket at the 2014 Asian Games - Women|2014]] | colspan="7" | ''ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.'' |- style="background:gold;" |{{Flagicon|CHN}} [[Cricket at the 2022 Asian Games – Women's tournament|2022]] | ಚಿನ್ನ | 1/9 | 3 | 2 | 0 | 0 | 1 |- |{{Flagicon|JPN}} [[Cricket at the 2026 Asian Games – Women's tournament|2026]] | | | | | | | |- !ಒಟ್ಟು ! ೧ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! 1/1 ! 3 ! 2 ! 0 ! 0 ! 1 |} === ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್ === {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" !ವರ್ಷ ! ಸುತ್ತು ! ಸ್ಥಾನ ! ಆಡಲಾಗಿದೆ ! ಗೆದ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಸೋತ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಡ್ರಾ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಎನ್.ಆರ್. |- bgcolor="gold" |{{Flagicon|SL}} [[2004 Women's Asia Cup|2004]] | ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ | 1/2 | 5 | 5 | 0 | 0 | 0 |- bgcolor="gold" |{{Flagicon|PAK}} {{Nowrap|[[2005–06 Women's Asia Cup|2005–06]]}} | ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ | 1/3 | 5 | 5 | 0 | 0 | 0 |- bgcolor="gold" | style="border: 3px solid red" |{{Flagicon|IND}}[[2006 Women's Asia Cup|2006]] | ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ | 1/3 | 5 | 5 | 0 | 0 | 0 |- bgcolor="gold" |{{Flagicon|SL}} [[2008 Women's Asia Cup|2008]] | ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ | 1/4 | 7 | 7 | 0 | 0 | 0 |- bgcolor="gold" |{{Flagicon|CHN}} [[2012 Women's Twenty20 Asia Cup|2012]] | ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ | 1/8 | 4 | 4 | 0 | 0 | 0 |- bgcolor="gold" |{{Flagicon|THA}} [[2016 Women's Twenty20 Asia Cup|2016]] | ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ | 1/6 | 6 | 6 | 0 | 0 | 0 |- bgcolor="silver" |{{Flagicon|MAS}} [[2018 Women's Twenty20 Asia Cup|2018]] | ರನ್ನರ್ಸ್ ಅಪ್ | 2/6 | 6 | 4 | 2 | 0 | 0 |- bgcolor="gold" |{{Flagicon|BAN}} [[2022 Women's Twenty20 Asia Cup|2022]] | ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ | 1/7 | 8 | 7 | 1 | 0 | 0 |- bgcolor="silver" |{{Flagicon|SRI}} [[2024 Women's Twenty20 Asia Cup|2024]] | ರನ್ನರ್ಸ್ ಅಪ್ | 2/8 | 5 | 4 | 1 | 0 | 0 |- ! ಒಟ್ಟು ! 7 ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ! 9/9 ! 51 (ಅನುಬಂಧ) ! 47 ! 4 ! 0 ! 0 |} === ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ === {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" !ವರ್ಷ ! ಸುತ್ತು ! ಸ್ಥಾನ ! ಆಡಲಾಗಿದೆ ! ಗೆದ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಸೋತ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಡ್ರಾ ಪಂದ್ಯಗಳು ! ಎನ್.ಆರ್. |- |{{Flagicon|BAN}} [[೨೦೧೬ ಸೌತ್ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|2016]] | colspan="8" | ''ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.'' |- |{{Flagicon|NEP}} [[Cricket at the 2019 South Asian Games|2019]] | colspan="8" | ''ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.'' |- |{{Flagicon|PAK}} [[Cricket at the 2026 South Asian Games|2027]] | colspan="8" | ''ಟಿಬಿಎ'' |- ! ಒಟ್ಟು ! 0 ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ! 0/0 ! 0 ! 0 ! 0 ! 0 ! 0 |} == ಗೌರವಗಳು == === ಐಸಿಸಿ === * '''[[ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್]]''' ** '''ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ (1):''' 2025 ** ರನ್ನರ್-ಅಪ್ (2): 2005, 2017 * '''ಮಹಿಳಾ ಟಿ20 ವಿಶ್ವಕಪ್''' ** ರನ್ನರ್-ಅಪ್ (1): 2020 === ಎಸಿಸಿ === * '''ಮಹಿಳಾ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್''' ** '''ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ (7):''' 2004, 2005–06, 2006, 2008, 2012, 2016, 2022 ** ರನ್ನರ್-ಅಪ್ (2): 2018, 2024 === ಬಹು-ಕ್ರೀಡಾ ಈವೆಂಟ್‌ಗಳು === * '''ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ''' ** ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ (1): 2022 * '''ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ''' ** '''ಚಿನ್ನದ ಪದಕ (1):''' 2022 == ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು == === ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" |- |- ! scope="col" |ಎದುರಾಳಿ ! scope="col" | ಮ ! scope="col" | ವ ! scope="col" | ಲ ! scope="col" | ಕ ! scope="col" | ಗೆಲುವು% ! scope="col" | ಸೋಲು% ! scope="col" | ಡ್ರಾ% ! scope="col" | ಮೊದಲು ! scope="col" | ಕೊನೆಯದು |- ! scope="row" | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | 11 | 1 | 4 | 6 | 9.09 | 36.36 (36) | 54.55 (54.55) | 1977 | 2023 |- ! scope="row" | ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | 15 | 3 | 1 | 11 | 20.00 | 6.67 (ಕನ್ನಡ) | 73.33 | 1986 | 2023 |- ! scope="row" | ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ | 6 | 0 | 0 | 6 | 0.00 | 0.00 | 100.00 | 1977 | 2003 |- ! scope="row" | ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ | 3 | 3 | 0 | 0 | 100.00 | 0.00 | 0.00 | 2002 | 2024 |- ! scope="row" | ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ | 6 | 1 | 1 | 4 | 16.66 (16.66) | 16.66 (16.66) | 66.66 (66.66) | 1976 | 1976 |- |- class="sortbottom" ! scope="row" style="text-align:center" | '''ಒಟ್ಟು''' | '''41''' | '''8''' | '''6''' | '''27''' | '''19.51''' | '''14.63 (ಕನ್ನಡ)''' | '''65.85 (65.85)''' | '''1976''' | '''2024''' |- | colspan="10" | {{Small|''Statistics are correct as of Sep 01, 2025.''}} |} '''ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಟೆಸ್ಟ್ ರನ್‌ಗಳು''' <ref name="auto1"/> {| class="wikitable" !ಆಟಗಾರ ! ರನ್‌ಗಳು ! ಸರಾಸರಿ |- | ಸಂಧ್ಯಾ ಅಗರ್ವಾಲ್ | 1,110 | 50.45 (50.45) |- | [[ಶಾಂತಾ ರಂಗಸ್ವಾಮಿ]] | 750 | 32.60 (32.60) |- | ಶುಭಾಂಗಿ ಕುಲಕರ್ಣಿ | 700 | 23.33 |- | [[ಮಿಥಾಲಿ ರಾಜ್]] | 699 #699 | 43.68 (ಕಡಿಮೆ) |- | '''[[ಸ್ಮೃತಿ ಮಂದಾನ|ಸ್ಮೃತಿ ಮಂಧಾನ]]''' | 629 #629 | 57.18 |- | ಗಾರ್ಗಿ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | 614 | 27.90 (ಬೆಲೆ) |- | ಸುಧಾ ಶಾ | 601 (ಆನ್ಲೈನ್) | 18.78 |- | '''[[ಶೆಫಾಲಿ ವರ್ಮಾ|ಶಫಾಲಿ ವರ್ಮಾ]]''' | 567 (567) | 63.00 |- | [[ಅಂಜುಮ್ ಚೋಪ್ರ|ಅಂಜುಮ್ ಚೋಪ್ರಾ]] | 548 | 30.44 (ಸಂಖ್ಯೆ 10) |- | ಹೇಮಲತಾ ಕಲಾ | 503 (ಆನ್ಲೈನ್) | 50.30 (ಬೆಲೆ) |} '''ಭಾರತ ಪರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಟೆಸ್ಟ್ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು''' <ref name="auto1"/> {| class="wikitable" !ಆಟಗಾರ ! ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು ! ಸರಾಸರಿ |- | [[ಡಯಾನಾ ಎಡುಲ್ಜಿ]] | 63 | 25.77 (ಬೆಲೆ 1000) |- | ಶುಭಾಂಗಿ ಕುಲಕರ್ಣಿ | 60 | 27.45 |- | [[ಜೂಲನ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ]] | 44 | 17.36 (ಮಂಗಳ) |- | [[ನೀತು ಡೇವಿಡ್]] | 41 | 18.90 |- | ಶಶಿ ಗುಪ್ತಾ | 25 | 31.28 |- | '''[[ಸ್ನೇಹ ರಾಣಾ|ಸ್ನೇಹ್ ರಾಣಾ]]''' | 23 | 20.95 |- | [[ಶಾಂತಾ ರಂಗಸ್ವಾಮಿ]] | 21 | 31.61 (31.61) |- | '''[[ದೀಪ್ತಿ ಶರ್ಮ|ದೀಪ್ತಿ ಶರ್ಮಾ]]''' | 20 | 18.10 |- | ಶರ್ಮಿಳಾ ಚಕ್ರವರ್ತಿ | 19 | 22.10 |- | [[ಪೂರ್ಣಿಮಾ ರಾವ್]] | 15 | 21.26 (21.26) |} '''''ದಪ್ಪ''' ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿರುವ ಆಟಗಾರರು ಇನ್ನೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.'' * ತಂಡದ ಗರಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತ: 603/6d vs ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, 29 ಜೂನ್ 2024, [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನ]] [[ಎಮ್.ಎ. ಚಿದಂಬರಂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಎಂಎ ಚಿದಂಬರಂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ]] . * ಅತ್ಯಧಿಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ಕೋರ್: 214, [[ಮಿಥಾಲಿ ರಾಜ್]] vs ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2002 , ಕೌಂಟಿ ಮೈದಾನ, ಟೌಂಟನ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್. * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಬೌಲಿಂಗ್: 8/53, [[ನೀತು ಡೇವಿಡ್]] vs ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, 24 ನವೆಂಬರ್ 1995, ಭಾರತದ [[ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರ|ಜೆಮ್ಶೆಡ್ಪುರದಲ್ಲಿ]] . * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ ಪಂದ್ಯ: 10/78, [[ಜೂಲನ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ]] vs ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, 29 ಆಗಸ್ಟ್ 2006 , ಕೌಂಟಿ ಮೈದಾನ, ಟೌಂಟನ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್. ===ಏಕದಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯಗಳು=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" |- |- !scope="col" |ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ !scope="col" |ಆ !scope="col" |ಗೆ !scope="col" |ಓ !scope="col" |ಬ !scope="col" |ರ !scope="col" |ಗೆಲವು% !scope="col" |ಮೊದಲ !scope="col" |ಕೊನೆಯ |- !scope="row" |{{crw|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ}} | 61 || 12 || 49 || 0 || 0 || 19.67 || 1978 || 2025 |- !scope="row" |{{crw|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ}} | 9 || 6 || 1 || 1 || 1 || 75.00 || 2013 || 2025 |- !scope="row" |{{crw|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್}} | 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100.00 || 1993 || 1993 |- !scope="row" |{{crw|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್}} | 80 || 36 || 42 || 0 || 2 || 45.00 || 1978 || 2025 |- !scope="row" |[[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ XI ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ XI]] | 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100.00 || 1982 || 1982 |- !scope="row" |{{crw|ಐರ್ಲೆಂಡ್}} | 15 || 15 || 0 || 0 || 0 || 100.00 || 1993 || 2025 |- !scope="row" |{{crw|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್}} | 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100.00 || 1993 || 2000 |- !scope="row" |{{crw|ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್}} | 58 || 23 || 34 || 1 || 0 || 39.66 || 1978 || 2025 |- !scope="row" |{{crw|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ}} | 12 || 12 || 0 || 0 || 0 || 100.00 || 2005 || 2025 |- !scope="row" |{{crw|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ}} | 35 || 21 || 13 || 0 || 1 || 60.00 || 1997 || 2025 |- !scope="row" |{{crw|ಶ್ರೀಲಂಕಾ}} | 36 || 32 || 3 || 0 || 1 || 88.89 || 2000 || 2025 |- !scope="row" |{{crw|ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್}} | 29 || 24 || 5 || 0 || 0 || 82.76 || 1993 || 2024 |- |- class="sortbottom" !scope="row" style="text-align:center" |'''ಒಟ್ಟು''' | '''342''' || '''188''' || '''147''' || '''2'''|| '''5''' || '''54.97''' || '''1978''' || '''2025''' |- |colspan=10|{{small|''ಆಂಕಿಅಂಶಗಳು ನವೆಂಬರ್ 2025ರಂತೆ ಸರಿಯಾಗಿವೆ.''}} |} '''ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಏದಿಐ ರನ್‌ಗಳು'''<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/women/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=9;id=1863;type=team|title=ಭಾರತ ಮಹಿಳೆಯರು / ದಾಖಲೆಗಳು / ಮಹಿಳೆಯರ ಏಕದಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯಗಳು / ಅತ್ಯಧಿಕ ರನ್‌ಗಳು |publisher=ESPNcricinfo|access-date=27 September 2021}}</ref> {| class="wikitable" ! ಆಟಗಾರ್ತಿ!!ರನ್‌ಗಳು!!ಸರಾಸರಿ |- |[[ಮಿತಾಲಿ ರಾಜ್]]|| 7,805 || 50.68 |- |'''[[ಸ್ಮೃತಿ ಮಂಧಾನಾ]]'''|| 5,322 || 48.38 |- |'''[[ಹರ್ಮನ್ಪ್ರೀತ್ ಕೌರ್]]'''|| 4,409 || 37.05 |- |[[ಅಂಜುಮ್ ಚೋಪ್ರಾ]]|| 2,856 || 31.38 |- |'''[[ದೀಪ್ತಿ ಶರ್ಮಾ]]'''|| 2,739 || 37.01 |- |[[ಪುನಮ್ ರೌತ್]]|| 2,299 || 34.83 |- |[[ಜಯಾ ಶರ್ಮಾ]]|| 2,091 || 30.75 |- |'''[[ಜೆಮಿಮಾ ರಾಡ್ರಿಗಸ್]]'''|| 1,749 || 34.98 |- |[[ಅಂಜು ಜೈನ್]]|| 1,729 || 29.81 |- |[[ಝುಲನ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ]]|| 1,228 || 14.61 |}'''ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಏದಿಐ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು'''<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/women/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=9;id=1863;type=team|title=ಭಾರತ ಮಹಿಳೆಯರು / ದಾಖಲೆಗಳು / ಮಹಿಳೆಯರ ಏಕದಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯಗಳು / ಅತ್ಯಧಿಕ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು|publisher=ESPNcricinfo|access-date=27 September 2021}}</ref> {| class="wikitable" ! ಆಟಗಾರ್ತಿ!!ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು!!ಸರಾಸರಿ |- |[[ಝುಲನ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ]]|| 255 || 22.04 |- |'''[[ದೀಪ್ತಿ ಶರ್ಮಾ]]'''|| 162 || 27.32 |- |[[ನೀತು ಡೇವಿಡ್]]|| 141 || 16.34 |- |[[ನೂಶಿನ್ ಅಲ್ ಖದೀರ್]]|| 100 || 24.02 |- |[[ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್]]|| 99 || 20.79 |- |[[ಏಕ್ತಾ ಬಿಶ್ತ್]]|| 98 || 21.83 |- |[[ಅಮಿತಾ ಶರ್ಮಾ]]|| 87 || 35.52 |- |[[ಪೂನಂ ಯಾದವ್]]|| 80 || 25.15 |- |[[ಶಿಖಾ ಪಾಂಡೆ]]|| 75 || 21.92 |- |[[ಗೌಹರ್ ಸುಲ್ತಾನಾ]]|| 66 || 19.39 |}''''''ಬೋಲ್ಡ್'''''' ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರು ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.'' *ಅತ್ಯಧಿಕ ತಂಡದ ಒಟ್ಟು: 435/5 ವಿರುದ್ಧ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಐರ್ಲೆಂಡ್]], 15 ಜನವರಿ 2025, [[ನಿರಂಜನ್ ಶಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಭಾರತ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/player/deepti-sharma-597811|title=ದೀಪ್ತಿ ಶರ್ಮಾ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಮತ್ತು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ದಾಖಲೆಗಳು, ಸರಾಸರಿಗಳು, ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊಗಳು|work=ESPNcricinfo|access-date=17 November 2021}}</ref> *ಅತ್ಯಧಿಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಓಟ: 188, [[ದೀಪ್ತಿ ಶರ್ಮಾ]] ವಿರುದ್ಧ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಐರ್ಲೆಂಡ್]], 15 ಮೇ 2017, [[ಸೆನ್ವೆಸ್ ಪಾರ್ಕ್]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]<ref name="auto"/> *ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಬೌಲಿಂಗ್: 6/10, [[ಮಾಮತಾ ಮಬೆನ್]] ವಿರುದ್ಧ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2004, [[ಅಸ್ಗಿರಿಯಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ===ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" |- |- !scope="col" |ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ !scope="col" |ಎ !scope="col" |ಗೆ !scope="col" |ಸೋ !scope="col" |ಬ !scope="col" |ಬ+ಗೆ !scope="col" |ಬ+ಸೋ !scope="col" |ಫ !scope="col" |ಗೆ% !scope="col" |ಮೊದಲ !scope="col" |ಕೊನೆಯ |- ! scope="row" |{{crw|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ}} | 35 || 7 || 26 || 0 || 1 || 0 || 1 || 20.00 || 2008 || 2024 |- ! scope="row" |{{crw|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ}} | 23 || 20 || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || 86.95 || 2013 || 2024 |- ! scope="row" |{{crw|ಬಾರ್ಬಡೋಸ್}} | 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100.00 || 2022 || 2022 |- ! scope="row" |{{crw|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್}} | 35 || 11 || 24 || 0 || 0 || 0 || 0 || 31.43 || 2006 || 2025 |- ! scope="row" |{{crw|ಐರ್ಲೆಂಡ್}} | 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100.00 || 2018 || 2023 |- ! scope="row" |{{crw|ಮಲೇಶಿಯಾ}} | 3|| 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || 66.67 || 2018 || 2023 |- ! scope="row" |{{crw|ನೇಪಾಳ}} | 1|| 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100 || 2024 || 2024 |- !scope="row" |{{crw|ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್}} | 14|| 4 || 10 || 0 || 0 || 0 || 0 || 28.57 || 2009 || 2024 |- !scope="row" |{{crw|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ}} | 16 || 13 || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || 81.25 || 2009 || 2024 |- !scope="row" |{{crw|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ}} | 19 || 10 || 6 || 0 || 0 || 0 || 3 || 52.63 || 2014 || 2024 |- !scope="row" |{{crw|ಶ್ರೀಲಂಕಾ}} | 31 || 25 || 5 || 0 || 0 || 0 || 1 || 80.65 || 2009 || 2025 |- ! scope="row" |{{crw|ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್}} | 3|| 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100 || 2018 || 2022 |- ! scope="row" |{{crw|ಯುಎಇ}} | 2|| 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 100 || 2022 || 2024 |- !scope="row" |{{crw|ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್}} | 24 || 15 || 9 || 0 || 0 || 0 || 0 || 62.50 || 2011 || 2024 |- class="sortbottom" !scope="row" style="text-align:center" |'''ಒಟ್ಟು''' | '''209''' || '''116''' || '''86'''|| '''0''' || '''1''' || '''0''' || '''6'''|| '''55.50''' || '''2006''' || '''2025''' |- | colspan="11" |{{small|''ಆಂಕಿಟಾಂಕೆಗಳು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ ರಂತೆ ಸರಿಯಾಗಿವೆ.''}} |} '''ಭಾರತದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಟಿ೨೦ಐ ರನ್‌ಗಳು'''<ref>{{Cite web |title=ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ದಾಖಲೆಗಳು & ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು |url=https://stats.espncricinfo.com/women/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=10&id=1863&type=team |access-date=2023-02-23 |work=ESPNcricinfo}}</ref> {| class="wikitable" ! ಆಟಗಾರ್ತಿ!!ರನ್‌ಗಳು!!ಸರಾಸರಿ |- |'''[[ಸ್ಮೃತಿ ಮಂಧಾನಾ]]'''|| 4,102 || 29.94 |- | '''[[ಹರ್ಮನ್ಪ್ರೀತ್ ಕೌರ್]]''' || 3,784 || 29.33 |- |'''[[ಜೆಮಿಮಾ ರಾಡ್ರಿಗಸ್]]'''|| 2,479 || 30.60 |- |'''[[ಶಫಾಲಿ ವರ್ಮಾ]]'''|| 2,462 || 27.97 |- |[[ಮಿತಾಲಿ ರಾಜ್]]|| 2,364 || 37.52 |- |'''[[ರಿಚಾ ಘೋಷ್]]'''|| 1,113 || 27.82 |- |'''[[ದೀಪ್ತಿ ಶರ್ಮಾ]]'''|| 1,107 || 23.06 |- |[[ವೇದ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]]|| 875 || 18.61 |- |[[ಪುನಮ್ ರಾವ್ತ್]]|| 719 || 27.65 |- |[[ಝುಲನ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ]]|| 405 || 10.94 |} '''ಭಾರತದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಟಿ೨೦ಐ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು'''<ref>{{Cite web |title=ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ದಾಖಲೆಗಳು & ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು |url=https://stats.espncricinfo.com/women/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=10&id=1863&type=team |access-date=2023-02-23 |work=ESPNcricinfo}}</ref> {| class="wikitable" ! ಆಟಗಾರ್ತಿ!!ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು!!ಸರಾಸರಿ |- |'''[[ದೀಪ್ತಿ ಶರ್ಮಾ]]'''|| 152 || 19.00 |- |'''[[ರಾಧಾ ಯಾದವ್]]'''|| 103 || 19.09 |- |[[ಪೂನಮ್ ಯಾದವ್]]|| 98 || 15.25 |- |'''[[ರೇಣುಕಾ ಸಿಂಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು)|ರೇಣುಕಾ ಸಿಂಗ್]]'''|| 62 || 21.19 |- |[[ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಗಾಯಕವಾಡ್]]|| 61 || 19.13 |- |[[ಪೂಜಾ ವಸ್ತ್ರಕಾರ್]]|| 58 || 21.41 |- |[[ಝುಲನ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ]]|| 56 || 21.94 |- |[[ಏಕ್ತಾ ಬಿಶ್ತ್]]|| 53 || 14.71 |- |[[ಅನುಜಾ ಪಾಟೀಲ್]]|| 48 || 21.00 |- |[[ಶಿಖಾ ಪಾಂಡೆ]]|| 43 || 26.16 |} '''ದಪ್ಪ''' ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿರುವ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಅತ್ಯಧಿಕ ತಂಡದ ಒಟ್ಟು ರನ್‌ಗಳು: ೨೨೧/೨ v [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], ೨೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫, [[ದ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಹಬ್|ಗ್ರೀನ್ಫೀಲ್ಡ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಭಾರತ]] * ಅತ್ಯಧಿಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ಕೋರ್: ೧೧೧, [[ಸ್ಮೃತಿ ಮಂಧಾನಾ]] v [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]], ೨೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೫, [[ಟ್ರೆಂಟ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಬೌಲಿಂಗ್: ೫/೧೧, [[ಝುಲನ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ]] v [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೨, [[ಎಸಿಎ–ವಿಡಿಸಿಎ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ==Notes== {{Notelist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ| ]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ|*]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳು| ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್|*]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇತಿಹಾಸ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೧೯೭೬ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು]] === Twenty20 Internationals === 9wms44jxyle588g45ltjwud30r4fvt7 0 178789 1379696 1372574 2026-08-10T04:42:34Z Pragathi. BH 88266 1379696 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox holiday |image = Kuzhur - Elephants.jpg |caption = ಕುಝೂರ್ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು |official_name =ಪೂರಂ ([[ಮಲಯಾಳಂ]]) |holiday_name =ಪೂರಂ |observedby =[[ಕೇರಳೀಯರು]] |date =ಬೇಸಿಗೆ |observances =''[[ಮೇಳಂ]]'', ''ಆನೆ ಪ್ರದರ್ಶನ'', ''ಕುತ್ತಿರ ವೇಳ'', ''ಕಾಳ ವೇಳ'', ''ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು'', ''[[ಕೈಗೊಂಬೆ ನೆರಳಾಟ|ನೆರಳಾಟ]]'', [[ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನ]] |type=ಹಿಂದೂ |longtype =[[ದೇವಸ್ಥಾನ]] [[ಉತ್ಸವ]]}} [[File:Thrippunithura-Elephants8 crop.jpg|right|thumb|[[ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ]]ದ [[ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು.]] [[File:Thrippunithura-Elephants-Panchavadyam-1 crop.jpg|right|thumb|[[ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ]]ದ [[ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]] ಪ್ರದರ್ಶನ.]] [[File:KollamPooram.jpg|thumb|ಆಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ. ವಿಷುವಿನ ಮರುದಿನ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಈ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.]] '''ಪೂರಂ''' {{IPA|ml|puːɾam|}} ಎಂಬುದು [[ದುರ್ಗಾ]] ಅಥವಾ [[ಕಾಳಿ]] ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಉತ್ಸವ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ವಳ್ಳುವನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಎರ್ನಾಕುಲಂನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ತಿರುಮಾಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]] ಇದರಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೧೧ ಲಕ್ಷ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದಾದರೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಆನೆ|ಆನೆಯನ್ನು]] ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಅಂತಿಮಹಾಕಾಳಂಕಾವು ವೇಳ]], [[ಚೆಳಕ್ಕರ]], ಅರ್ಯಾಂಕಾವು ಪೂರಂ (ಶೊರನೂರು, [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]]) ಮತ್ತು [[ವಡಕ್ಕಂಚೇರಿ]] ಬಳಿಯ [[ಮಚಾಡ್ ಮಾಮಂಗಂ]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗಳು ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಎತ್ತರದ ಕುದುರೆ ಅಥವಾ ಎತ್ತುಗಳ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ವೇಳವೂ ಪೂರಂನಂತಹ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] ಎಲ್ಲಾ ಪೂರಂಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವಗಳೆಂದರೆ ಅರಟ್ಟುಪು಴-ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ, ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ (ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ), [[ಅಂತಿಮಹಾಕಾಳಂಕಾವು ವೇಳ]], [[ನೆನ್ಮಾರ ವಳ್ಳಂಗಿ ವೇಳ]], [[ವೈರಾಂಕೋಡ್ ವೇಳ]], ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ, [[ಮನ್ನಾರ್ಕ್ಕಾಡ್]] ಪೂರಂ, ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ, [[ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ]] ಪೂರಂ, ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಮತ್ತು [[ತಿರುಮಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]]. ==ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹಗಳು== [[ಮೇಳಂ]] ಎಂಬುದು [[ಕೇರಳ]]ಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಜಾಝ್]] ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ''ಮೇಳ''ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದದ್ದು ಪಾಂಡಿ ಮೇಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೆ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ''ಮೇಳ''ವೆಂದರೆ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಂ, ಇದು ವಾದ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿ ಮೇಳವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಲಯಬದ್ಧ ತಾಳವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]] ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ ''ಪಂಚ'' ಎಂದರೆ ಐದು) ಎಂಬುದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ [[ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹ|ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ]]. ಇಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ವಾದ್ಯಗಳು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ತಾಳವಾದ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಐದು ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ [[ಮದ್ದಳಂ]], [[ಕೊಂಬು, ಕೇರಳ|ಕೊಂಬು]], [[ಇಡಕ್ಕ]], ಇಳತಾಳಂ ಮತ್ತು ತಿಮಿಲ. [[ತಯಂಬಕ]] ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ]] ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ [[ಚೆಂಡ]] ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದನು ಅರ್ಧ ಡಜನ್ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚೆಂಡ ಮತ್ತು [[ಇಳತಾಳಂ]] ವಾದಕರ ಸುತ್ತಲೂ ತಾಳಗಳ ಮೇಲೆ ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ==ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಪೂರಂನ ಆಕರ್ಷಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು [[ವಳ್ಳುವನಾಡು (ದಕ್ಷಿಣ ಮಲಬಾರ್)|ವಳ್ಳುವನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ತಳಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹರಿಜನ ವೇಳ ಅಥವಾ ಪರೆಯರ ವೇಳ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆರಳಾಟ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ತೋಲ್ಪಾವಕೂತು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಹರಿಮಟ್ಟಂ ದೇವಸ್ಥಾನವು ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ ಬಳಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೇವಲ ೭ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳು ಮೇಡಂನ ಉತ್ತ್ರಂ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಉತ್ಸವದ ೭ನೇ ದಿನದಂದು ನಡೆಯುವ ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ. ಈ ಪೂರಂನ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಕುಡಮಟ್ಟಂ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ೧೦ ಆನೆಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಂಡಿಮೇಳಂ. ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವವನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೆನ್ಮಾರ ವಳ್ಳಂಗಿ ವೇಳ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] * [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]] * [[ತಿರುಮಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]] * [[ಉತ್ರಳಿಕಾವು ಪೂರಂ]]<ref>{{Cite web |title=Uthralikkavu Pooram - annual festival of Sree Ruthira Mahakalikavu Temple |url=https://www.keralatourism.org/event/uttralikkavu-pooram/52 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * [[ಮಚಾಡ್ ಮಾಮಂಗಂ]] * [[ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ]] * [[ಭಜನಮಾಡಂ ಪೂರಂ]] * [[ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ]] * [[ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂ]]<ref>{{Cite web |title=Arattupuzha Pooram - Oldest of all Poorams {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/arattupuzha-pooram/3 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ<ref>{{Cite web |title=Peruvanam Pooram, Thrissur, Hindu Festivals, Temple, Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/event/peruvanam-pooram-festival-thrissur/54 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ<ref>{{Cite web |title=Chinakkathoor Pooram – the Pooram at Chinakkathoor Bhagavathy Temple {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/chinakkathoor-pooram/4 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * [[ವೈರಾಂಕೋಡ್ ವೇಳ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Hindu temple festivals in Kerala}} * [https://web.archive.org/web/20080224022325/http://www.keralatourism.org/php/travel/data/festivalcalendar.php ೫ ವರ್ಷಗಳ ಉತ್ಸವ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್] * [http://www.thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2009.html ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ೨೦೦೯ - ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091119111746/http://www.thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2009.html |date=2009-11-19 }} * [http://www.pooram.org ಪೂರಂ - ಸಮುದಾಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಉತ್ಸವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಉತ್ಸವಗಳು]] ey9bz1gpfyd6aqwnxrlluez5u4e6t78 1379697 1379696 2026-08-10T04:45:35Z Pragathi. BH 88266 1379697 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox holiday |image = Kuzhur - Elephants.jpg |caption = ಕುಝೂರ್ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು |official_name =ಪೂರಂ ([[ಮಲಯಾಳಂ]]) |holiday_name =ಪೂರಂ |observedby =[[ಕೇರಳೀಯರು]] |date =ಬೇಸಿಗೆ |observances =''[[ಮೇಳಂ]]'', ''ಆನೆ ಪ್ರದರ್ಶನ'', ''ಕುತ್ತಿರ ವೇಳ'', ''ಕಾಳ ವೇಳ'', ''ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು'', ''[[ಕೈಗೊಂಬೆ ನೆರಳಾಟ|ನೆರಳಾಟ]]'', [[ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನ]] |type=ಹಿಂದೂ |longtype =[[ದೇವಸ್ಥಾನ]] [[ಉತ್ಸವ]]}} [[File:Thrippunithura-Elephants8 crop.jpg|right|thumb|[[ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ]]ದ [[ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು.]] [[File:Thrippunithura-Elephants-Panchavadyam-1 crop.jpg|right|thumb|[[ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ]]ದ [[ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]] ಪ್ರದರ್ಶನ.]] [[File:KollamPooram.jpg|thumb|ಆಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ. ವಿಷುವಿನ ಮರುದಿನ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಈ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.]] '''ಪೂರಂ''' {{IPA|ml|puːɾam|}} ಎಂಬುದು [[ದುರ್ಗಾ]] ಅಥವಾ [[ಕಾಳಿ]] ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಉತ್ಸವ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ವಳ್ಳುವನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಎರ್ನಾಕುಲಂನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ತಿರುಮಾಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]] ಇದರಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೧೧ ಲಕ್ಷ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದಾದರೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಆನೆ|ಆನೆಯನ್ನು]] ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಅಂತಿಮಹಾಕಾಳಂಕಾವು ವೇಳ]], [[ಚೆಳಕ್ಕರ]], ಅರ್ಯಾಂಕಾವು ಪೂರಂ (ಶೊರನೂರು, [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]]) ಮತ್ತು [[ವಡಕ್ಕಂಚೇರಿ]] ಬಳಿಯ [[ಮಚಾಡ್ ಮಾಮಂಗಂ]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗಳು ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಎತ್ತರದ ಕುದುರೆ ಅಥವಾ ಎತ್ತುಗಳ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ವೇಳವೂ ಪೂರಂನಂತಹ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] ಎಲ್ಲಾ ಪೂರಂಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವಗಳೆಂದರೆ ಅರಟ್ಟುಪು಴-ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ, ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ (ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ), [[ಅಂತಿಮಹಾಕಾಳಂಕಾವು ವೇಳ]], ನೆನ್ಮಾರ ವಳ್ಳಂಗಿ ವೇಳ, ವೈರಾಂಕೋಡ್ ವೇಳ, ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ, [[ಮನ್ನಾರ್ಕ್ಕಾಡ್]] ಪೂರಂ, ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ, [[ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ]] ಪೂರಂ, ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಮತ್ತು [[ತಿರುಮಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]]. ==ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹಗಳು== ಮೇಳಂ ಎಂಬುದು [[ಕೇರಳ]]ಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಜಾಝ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ''ಮೇಳ''ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದದ್ದು ಪಾಂಡಿ ಮೇಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೆ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ''ಮೇಳ''ವೆಂದರೆ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಂ, ಇದು ವಾದ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿ ಮೇಳವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಲಯಬದ್ಧ ತಾಳವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]] ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ ''ಪಂಚ'' ಎಂದರೆ ಐದು) ಎಂಬುದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ [[ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹ|ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ]]. ಇಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ವಾದ್ಯಗಳು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ತಾಳವಾದ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಐದು ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ [[ಮದ್ದಳಂ]], [[ಕೊಂಬು, ಕೇರಳ|ಕೊಂಬು]], [[ಇಡಕ್ಕ]], ಇಳತಾಳಂ ಮತ್ತು ತಿಮಿಲ. [[ತಯಂಬಕ]] ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ]] ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ [[ಚೆಂಡ]] ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದನು ಅರ್ಧ ಡಜನ್ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚೆಂಡ ಮತ್ತು [[ಇಳತಾಳಂ]] ವಾದಕರ ಸುತ್ತಲೂ ತಾಳಗಳ ಮೇಲೆ ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ==ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಪೂರಂನ ಆಕರ್ಷಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು [[ವಳ್ಳುವನಾಡು (ದಕ್ಷಿಣ ಮಲಬಾರ್)|ವಳ್ಳುವನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ತಳಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹರಿಜನ ವೇಳ ಅಥವಾ ಪರೆಯರ ವೇಳ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆರಳಾಟ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ತೋಲ್ಪಾವಕೂತು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಹರಿಮಟ್ಟಂ ದೇವಸ್ಥಾನವು ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ ಬಳಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೇವಲ ೭ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳು ಮೇಡಂನ ಉತ್ತ್ರಂ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಉತ್ಸವದ ೭ನೇ ದಿನದಂದು ನಡೆಯುವ ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ. ಈ ಪೂರಂನ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಕುಡಮಟ್ಟಂ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ೧೦ ಆನೆಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಂಡಿಮೇಳಂ. ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವವನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೆನ್ಮಾರ ವಳ್ಳಂಗಿ ವೇಳ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] * [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]] * [[ತಿರುಮಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]] * [[ಉತ್ರಳಿಕಾವು ಪೂರಂ]]<ref>{{Cite web |title=Uthralikkavu Pooram - annual festival of Sree Ruthira Mahakalikavu Temple |url=https://www.keralatourism.org/event/uttralikkavu-pooram/52 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * [[ಮಚಾಡ್ ಮಾಮಂಗಂ]] * [[ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ]] * [[ಭಜನಮಾಡಂ ಪೂರಂ]] * [[ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ]] * [[ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂ]]<ref>{{Cite web |title=Arattupuzha Pooram - Oldest of all Poorams {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/arattupuzha-pooram/3 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ<ref>{{Cite web |title=Peruvanam Pooram, Thrissur, Hindu Festivals, Temple, Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/event/peruvanam-pooram-festival-thrissur/54 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ<ref>{{Cite web |title=Chinakkathoor Pooram – the Pooram at Chinakkathoor Bhagavathy Temple {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/chinakkathoor-pooram/4 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * [[ವೈರಾಂಕೋಡ್ ವೇಳ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Hindu temple festivals in Kerala}} * [https://web.archive.org/web/20080224022325/http://www.keralatourism.org/php/travel/data/festivalcalendar.php ೫ ವರ್ಷಗಳ ಉತ್ಸವ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್] * [http://www.thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2009.html ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ೨೦೦೯ - ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091119111746/http://www.thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2009.html |date=2009-11-19 }} * [http://www.pooram.org ಪೂರಂ - ಸಮುದಾಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಉತ್ಸವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಉತ್ಸವಗಳು]] oqom1krnl5ams6dfqtf5htzr02kz0n4 1379698 1379697 2026-08-10T04:47:33Z Pragathi. BH 88266 1379698 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox holiday |image = Kuzhur - Elephants.jpg |caption = ಕುಝೂರ್ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು |official_name =ಪೂರಂ ([[ಮಲಯಾಳಂ]]) |holiday_name =ಪೂರಂ |observedby =[[ಕೇರಳೀಯರು]] |date =ಬೇಸಿಗೆ |observances =''[[ಮೇಳಂ]]'', ''ಆನೆ ಪ್ರದರ್ಶನ'', ''ಕುತ್ತಿರ ವೇಳ'', ''ಕಾಳ ವೇಳ'', ''ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು'', ''[[ಕೈಗೊಂಬೆ ನೆರಳಾಟ|ನೆರಳಾಟ]]'', [[ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನ]] |type=ಹಿಂದೂ |longtype =[[ದೇವಸ್ಥಾನ]] [[ಉತ್ಸವ]]}} [[File:Thrippunithura-Elephants8 crop.jpg|right|thumb|[[ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ]]ದ [[ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು.]] [[File:Thrippunithura-Elephants-Panchavadyam-1 crop.jpg|right|thumb|[[ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ]]ದ [[ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]] ಪ್ರದರ್ಶನ.]] [[File:KollamPooram.jpg|thumb|ಆಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ. ವಿಷುವಿನ ಮರುದಿನ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಈ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.]] '''ಪೂರಂ''' {{IPA|ml|puːɾam|}} ಎಂಬುದು [[ದುರ್ಗಾ]] ಅಥವಾ [[ಕಾಳಿ]] ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಉತ್ಸವ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ವಳ್ಳುವನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಎರ್ನಾಕುಲಂನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ತಿರುಮಾಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ ಇದರಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೧೧ ಲಕ್ಷ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದಾದರೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಆನೆ|ಆನೆಯನ್ನು]] ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತಿಮಹಾಕಾಳಂಕಾವು ವೇಳ, ಚೆಳಕ್ಕರ, ಅರ್ಯಾಂಕಾವು ಪೂರಂ (ಶೊರನೂರು, [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]]) ಮತ್ತು [[ವಡಕ್ಕಂಚೇರಿ]] ಬಳಿಯ [[ಮಚಾಡ್ ಮಾಮಂಗಂ]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗಳು ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಎತ್ತರದ ಕುದುರೆ ಅಥವಾ ಎತ್ತುಗಳ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ವೇಳವೂ ಪೂರಂನಂತಹ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] ಎಲ್ಲಾ ಪೂರಂಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವಗಳೆಂದರೆ ಅರಟ್ಟುಪು಴-ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ, ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ (ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ), [[ಅಂತಿಮಹಾಕಾಳಂಕಾವು ವೇಳ]], ನೆನ್ಮಾರ ವಳ್ಳಂಗಿ ವೇಳ, ವೈರಾಂಕೋಡ್ ವೇಳ, ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ, [[ಮನ್ನಾರ್ಕ್ಕಾಡ್]] ಪೂರಂ, ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ, [[ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ]] ಪೂರಂ, ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಮತ್ತು [[ತಿರುಮಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]]. ==ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹಗಳು== ಮೇಳಂ ಎಂಬುದು [[ಕೇರಳ]]ಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಜಾಝ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ''ಮೇಳ''ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದದ್ದು ಪಾಂಡಿ ಮೇಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೆ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ''ಮೇಳ''ವೆಂದರೆ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಂ, ಇದು ವಾದ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿ ಮೇಳವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಲಯಬದ್ಧ ತಾಳವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]] ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ ''ಪಂಚ'' ಎಂದರೆ ಐದು) ಎಂಬುದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ [[ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹ|ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ]]. ಇಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ವಾದ್ಯಗಳು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ತಾಳವಾದ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಐದು ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ [[ಮದ್ದಳಂ]], [[ಕೊಂಬು, ಕೇರಳ|ಕೊಂಬು]], [[ಇಡಕ್ಕ]], ಇಳತಾಳಂ ಮತ್ತು ತಿಮಿಲ. [[ತಯಂಬಕ]] ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ]] ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ [[ಚೆಂಡ]] ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದನು ಅರ್ಧ ಡಜನ್ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚೆಂಡ ಮತ್ತು [[ಇಳತಾಳಂ]] ವಾದಕರ ಸುತ್ತಲೂ ತಾಳಗಳ ಮೇಲೆ ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ==ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಪೂರಂನ ಆಕರ್ಷಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು [[ವಳ್ಳುವನಾಡು (ದಕ್ಷಿಣ ಮಲಬಾರ್)|ವಳ್ಳುವನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ತಳಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹರಿಜನ ವೇಳ ಅಥವಾ ಪರೆಯರ ವೇಳ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆರಳಾಟ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ತೋಲ್ಪಾವಕೂತು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಹರಿಮಟ್ಟಂ ದೇವಸ್ಥಾನವು ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ ಬಳಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೇವಲ ೭ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳು ಮೇಡಂನ ಉತ್ತ್ರಂ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಉತ್ಸವದ ೭ನೇ ದಿನದಂದು ನಡೆಯುವ ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ. ಈ ಪೂರಂನ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಕುಡಮಟ್ಟಂ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ೧೦ ಆನೆಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಂಡಿಮೇಳಂ. ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವವನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೆನ್ಮಾರ ವಳ್ಳಂಗಿ ವೇಳ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] * [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]] * [[ತಿರುಮಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]] * [[ಉತ್ರಳಿಕಾವು ಪೂರಂ]]<ref>{{Cite web |title=Uthralikkavu Pooram - annual festival of Sree Ruthira Mahakalikavu Temple |url=https://www.keralatourism.org/event/uttralikkavu-pooram/52 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * [[ಮಚಾಡ್ ಮಾಮಂಗಂ]] * [[ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ]] * [[ಭಜನಮಾಡಂ ಪೂರಂ]] * [[ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ]] * [[ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂ]]<ref>{{Cite web |title=Arattupuzha Pooram - Oldest of all Poorams {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/arattupuzha-pooram/3 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ<ref>{{Cite web |title=Peruvanam Pooram, Thrissur, Hindu Festivals, Temple, Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/event/peruvanam-pooram-festival-thrissur/54 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ<ref>{{Cite web |title=Chinakkathoor Pooram – the Pooram at Chinakkathoor Bhagavathy Temple {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/chinakkathoor-pooram/4 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * [[ವೈರಾಂಕೋಡ್ ವೇಳ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Hindu temple festivals in Kerala}} * [https://web.archive.org/web/20080224022325/http://www.keralatourism.org/php/travel/data/festivalcalendar.php ೫ ವರ್ಷಗಳ ಉತ್ಸವ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್] * [http://www.thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2009.html ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ೨೦೦೯ - ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091119111746/http://www.thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2009.html |date=2009-11-19 }} * [http://www.pooram.org ಪೂರಂ - ಸಮುದಾಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಉತ್ಸವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಉತ್ಸವಗಳು]] h9hqcxuowxbqwpgf91gr7usb89fb5ud 1379699 1379698 2026-08-10T04:51:34Z Pragathi. BH 88266 1379699 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox holiday |image = Kuzhur - Elephants.jpg |caption = ಕುಝೂರ್ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು |official_name =ಪೂರಂ ([[ಮಲಯಾಳಂ]]) |holiday_name =ಪೂರಂ |observedby =[[ಕೇರಳೀಯರು]] |date =ಬೇಸಿಗೆ |observances =''[[ಮೇಳಂ]]'', ''ಆನೆ ಪ್ರದರ್ಶನ'', ''ಕುತ್ತಿರ ವೇಳ'', ''ಕಾಳ ವೇಳ'', ''ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು'', ''[[ಕೈಗೊಂಬೆ ನೆರಳಾಟ|ನೆರಳಾಟ]]'', [[ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನ]] |type=ಹಿಂದೂ |longtype =[[ದೇವಸ್ಥಾನ]] [[ಉತ್ಸವ]]}} [[File:Thrippunithura-Elephants8 crop.jpg|right|thumb|[[ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ]]ದ [[ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು.]] [[File:Thrippunithura-Elephants-Panchavadyam-1 crop.j[[ಚೆಂಡ]]pg|right|thumb|[[ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ]]ದ [[ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]] ಪ್ರದರ್ಶನ.]] [[File:KollamPooram.jpg|thumb|ಆಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ. ವಿಷುವಿನ ಮರುದಿನ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಈ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.]] '''ಪೂರಂ''' {{IPA|ml|puːɾam|}} ಎಂಬುದು [[ದುರ್ಗಾ]] ಅಥವಾ [[ಕಾಳಿ]] ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಉತ್ಸವ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ವಳ್ಳುವನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಎರ್ನಾಕುಲಂನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ತಿರುಮಾಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ ಇದರಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೧೧ ಲಕ್ಷ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದಾದರೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಆನೆ|ಆನೆಯನ್ನು]] [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಸ್ಥಾನದ]] ಆವರಣದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತಿಮಹಾಕಾಳಂಕಾವು ವೇಳ, ಚೆಳಕ್ಕರ, ಅರ್ಯಾಂಕಾವು ಪೂರಂ (ಶೊರನೂರು, [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]]) ಮತ್ತು ವಡಕ್ಕಂಚೇರಿ ಬಳಿಯ [[ಮಚಾಡ್ ಮಾಮಂಗಂ]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗಳು ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಎತ್ತರದ ಕುದುರೆ ಅಥವಾ ಎತ್ತುಗಳ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ವೇಳವೂ ಪೂರಂನಂತಹ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] ಎಲ್ಲಾ ಪೂರಂಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವಗಳೆಂದರೆ ಅರಟ್ಟುಪು಴-ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ, ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ (ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ), [[ಅಂತಿಮಹಾಕಾಳಂಕಾವು ವೇಳ]], ನೆನ್ಮಾರ ವಳ್ಳಂಗಿ ವೇಳ, ವೈರಾಂಕೋಡ್ ವೇಳ, ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ, [[ಮನ್ನಾರ್ಕ್ಕಾಡ್]] ಪೂರಂ, ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ, [[ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ]] ಪೂರಂ, ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಮತ್ತು [ ತಿರುಮಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ. ==ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹಗಳು== ಮೇಳಂ ಎಂಬುದು [[ಕೇರಳ]]ಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಜಾಝ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ''ಮೇಳ''ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದದ್ದು ಪಾಂಡಿ ಮೇಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೆ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ''ಮೇಳ''ವೆಂದರೆ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಂ, ಇದು ವಾದ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿ ಮೇಳವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಲಯಬದ್ಧ ತಾಳವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]] ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ ''ಪಂಚ'' ಎಂದರೆ ಐದು) ಎಂಬುದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ [[ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹ|ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ]]. ಇಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ವಾದ್ಯಗಳು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ತಾಳವಾದ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಐದು ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಮದ್ದಳಂ, [[ಕೊಂಬು, ಕೇರಳ|ಕೊಂಬು]], [[ಇಡಕ್ಕ]], ಇಳತಾಳಂ ಮತ್ತು ತಿಮಿಲ. [[ತಯಂಬಕ]] ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ]] ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಚೆಂಡ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದನು ಅರ್ಧ ಡಜನ್ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚೆಂಡ ಮತ್ತು [[ಇಳತಾಳಂ]] ವಾದಕರ ಸುತ್ತಲೂ ತಾಳಗಳ ಮೇಲೆ ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ==ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಪೂರಂನ ಆಕರ್ಷಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು [[ವಳ್ಳುವನಾಡು (ದಕ್ಷಿಣ ಮಲಬಾರ್)|ವಳ್ಳುವನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ತಳಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹರಿಜನ ವೇಳ ಅಥವಾ ಪರೆಯರ ವೇಳ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆರಳಾಟ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ತೋಲ್ಪಾವಕೂತು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಹರಿಮಟ್ಟಂ ದೇವಸ್ಥಾನವು ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ ಬಳಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೇವಲ ೭ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳು ಮೇಡಂನ ಉತ್ತ್ರಂ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಉತ್ಸವದ ೭ನೇ ದಿನದಂದು ನಡೆಯುವ ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ. ಈ ಪೂರಂನ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಕುಡಮಟ್ಟಂ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ೧೦ ಆನೆಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಂಡಿಮೇಳಂ. ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವವನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೆನ್ಮಾರ ವಳ್ಳಂಗಿ ವೇಳ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] * [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]] * [[ತಿರುಮಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]] * [[ಉತ್ರಳಿಕಾವು ಪೂರಂ]]<ref>{{Cite web |title=Uthralikkavu Pooram - annual festival of Sree Ruthira Mahakalikavu Temple |url=https://www.keralatourism.org/event/uttralikkavu-pooram/52 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * [[ಮಚಾಡ್ ಮಾಮಂಗಂ]] * [[ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ]] * [[ಭಜನಮಾಡಂ ಪೂರಂ]] * [[ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ]] * [[ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂ]]<ref>{{Cite web |title=Arattupuzha Pooram - Oldest of all Poorams {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/arattupuzha-pooram/3 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ<ref>{{Cite web |title=Peruvanam Pooram, Thrissur, Hindu Festivals, Temple, Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/event/peruvanam-pooram-festival-thrissur/54 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ<ref>{{Cite web |title=Chinakkathoor Pooram – the Pooram at Chinakkathoor Bhagavathy Temple {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/chinakkathoor-pooram/4 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * [[ವೈರಾಂಕೋಡ್ ವೇಳ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Hindu temple festivals in Kerala}} * [https://web.archive.org/web/20080224022325/http://www.keralatourism.org/php/travel/data/festivalcalendar.php ೫ ವರ್ಷಗಳ ಉತ್ಸವ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್] * [http://www.thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2009.html ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ೨೦೦೯ - ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091119111746/http://www.thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2009.html |date=2009-11-19 }} * [http://www.pooram.org ಪೂರಂ - ಸಮುದಾಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಉತ್ಸವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಉತ್ಸವಗಳು]] btkzryhxlzlgkt3d4368mcjfzyhqac0 0 179312 1379664 1374863 2026-08-10T02:27:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379664 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಮಂಡಲ: ದ ಯುಎಫ್ಓ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್ | image = | caption = | director = ಅಜಯ್ ಸರ್ಪೇಶ್ಕರ್ | writer = | screenplay = {{plainlist| * ಪ್ರಕಾಶ್ ಬೆಳವಾಡಿ * ಅಜಯ್ ಸರ್ಪೇಶ್ಕರ್ }} | story = ಅಜಯ್ ಸರ್ಪೇಶ್ಕರ್ | producer = | starring = {{plainlist| * [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] * [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಬೆಳವಾಡಿ]] * [[ಕಿರಣ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] * [[ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ]] * [[ಸಂಯುಕ್ತ ಹೊರನಾಡ್]] * [[ಸುಧಾ ಬೆಳವಾಡಿ]] }} | cinematography = ಮನೋಹರ್ ಜೋಷಿ | editing = ರಾಮಿಸೆಟ್ಟಿ ಪವನ್ | music = '''ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತ:'''<br />ಜೆಸ್ಸೆ ಕ್ಲಿಂಟನ್<br />'''ಹಾಡು'''<br />[[ರಘು ದೀಕ್ಷಿತ್]] | studio = ಅಜಯ್ ಸರ್ಪೇಶ್ಕರ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | distributor = | released = 10 ಮಾರ್ಚ್ 2023<ref>{{Cite web|url=https://www.filmcompanion.in/features/quick-reads/ajay-sarpeshkars-next-mandala-the-ufo-incident-release-date-out|title=Ajay Sarpeshkar’s Next Mandala: The UFO Incident Release Date Out|first=Team|last=FC|date=2 February 2023|website=www.filmcompanion.in}}</ref> | country = ಭಾರತ | language = ಕನ್ನಡ | budget = | gross = }} '''''ಮಂಡಲ: ದ ಯುಎಫ್‌ಓ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್''''' (ಹಿಂದೆ '''''ಮೈಸೂರ್ ಮಸಾಲ: ದ ಯುಎಫ್‌ಓ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್''''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು) 2023 ರ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅಜಯ್ ಸರ್ಪೇಶ್ಕರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |last=Bagchi |first=Shrabonti |date=2018-12-21 |title='Mysore Masala': of aliens and abductions |url=https://www.livemint.com/Leisure/lEOHUJjE5EORuOUqnVIlUK/Mysore-Masala-of-aliens-and-abductions.html |access-date=2019-04-06 |website=www.livemint.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=8 September 2019 |title=Mysore Masala: The UFO Incident - Cosmos |url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-lifestyle/mysore-masala-touches-upon-magic-of-the-cosmos-759954.html |website=Deccan Herald |publisher=Deccan Herald}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-01-20 |title=Exploring inner space |url=https://www.deccanherald.com/sunday-herald/exploring-inner-space-713685.html |access-date=2019-04-06 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]], [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಬೆಳವಾಡಿ]], [[ಕಿರಣ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]], [[ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ]], ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಹೊರನಾಡ್|ಸಂಯುಕ್ತಾ ಹೊರನಾಡ್]], [[ಮಂದೀಪ್ ರಾಯ್]], [[ಸುಧಾ ಬೆಳವಾಡಿ]], ನೀನಾಸಂ ಅಶ್ವಥ್ ಮತ್ತು ಕಿರಣ್ ನಾಯಕ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ''ರೋಸ್‌ವೆಲ್ ಘಟನೆ''ಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |date=2018-08-24 |title=Inspired by heritage, Ajay comes up with sci-fi saga |url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-move/inspired-heritage-ajay-comes-689158.html |access-date=2019-04-06 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ಮಂದೀಪ್ ರಾಯ್ ಅವರ ಮರಣೋತ್ತರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ ಇದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. == ಕಥಾವಸ್ತು == ಮಾಯಾ ಮೇಲುಕೋಟೆ ಒಬ್ಬ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಅವಳು ಡಾ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ್ ಸ್ಪೇಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಏಜೆನ್ಸಿ (ಬಿಎಸ್ಆರ್‌ಎ) ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಅನ್ಯಲೋಕದ ಜೀವಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವರು ಅವಳನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref name="T">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Fernandes |first=Sandra Marina |date=18 November 2018 |title=Mysore Masala preview at Comic Con Bengaluru |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/mysore-masala-preview-at-comic-con-bengaluru/articleshow/66677592.cms |access-date=19 September 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ಅವಳು ಇನ್ನೂ ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ [[ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ|ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದ]] ಬಳಿ ಬಂದಾಗ [[ಅಪರಿಚಿತ ಹಾರಾಡುವ ವಸ್ತು|ಯುಎಫ್ಓ]] ನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೊದಲು ಅನ್ಯಗ್ರಹದ ಜೀವಿಗಳು ಇಳಿದಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅರ್ಜುನ್, ಪ್ರಕಾಶ್‌ಗೆ ಫೋನ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಮಾಯಾಳನ್ನು ಯುಎಫ್ಓ ಅಪಹರಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಜುನ್ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾಯಾ ಕಣ್ಮರೆ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ನಂತರ ಅರ್ಜುನ್‌ನನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಶಂಕಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಡಿಸಿಪಿ ರಾಧಿಕಾ ನೇತೃತ್ವದ ಪೊಲೀಸರ ತಂಡಕ್ಕೆ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನ್ ಈಗ ಪೊಲೀಸ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವನು ಮಾಯಾಳ ಕಣ್ಮರೆಯ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹೇಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರದಿಗಾರ್ತಿ ತನ್ವಿಯು ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ರಾಮ್ ಮೂರ್ತಿ ಅಲಿಯಾಸ್ 'ನಟ್ಕೇಸ್' ಮೂರ್ತಿ' ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ್ ಮೂರ್ತಿಯ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ. <ref name="T"/> ಮೂರ್ತಿ ಹಳೆಯ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು, ರೋಸ್‌ವೆಲ್ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಮಾಯಾಳಂತೆಯೇ ಇತರ ನಾಪತ್ತೆ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ರಾಧಿಕಾ ಅರ್ಜುನ್‌ಗೆ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವನು ಮಾಯಾಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವಳು ಯುಎಫ್ಓ ಮೂಲಕ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅರ್ಜುನ್ ಅನ್ನು ಯುಎಫ್ಓ ಅಪಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರಿಂದಲೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅವನ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು ನಿಖಿಲ್ "ನಿಕ್" ಪ್ರಸಾದ್ ಮತ್ತು ಅವನು ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಂಡಲದ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು "ಭೇರುಂಡ ಮಂಡಲ" ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. <ref name="S">{{Cite web |last=M |first=Shashiprasad S. |date=10 March 2023 |title=Mandala: The UFO Incident is a one-of-a-kind sci-fi thriller in Kannada written and picturised brilliantly |url=https://thesouthfirst.com/entertainment/mandala-the-ufo-incident-movie-review/ |website=The South First}}</ref> == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] * [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಬೆಳವಾಡಿ]] * [[ಕಿರಣ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] * [[ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ]] * [[ಸಂಯುಕ್ತ ಹೊರನಾಡ್]] * [[ಸುಧಾ ಬೆಳವಾಡಿ]] * [[ಮಂದೀಪ್ ರಾಯ್]] * ಡಿಂಪಿ ಫಾದ್ಯಾ * ನರೇಶ್ ನರಸಿಂಹನ್ * ನಿನಾಸಂ ಅಶ್ವಥ್ * ಸ್ಪೂರ್ತಿ * ಕಿರಣ್ ನಾಯಕ್ * ಸಮನ್ವಿತಾ ಶೆಟ್ಟಿ * ಗುಂಡಣ್ಣ == ನಿರ್ಮಾಣ == ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ''ಮೈಸೂರ್ ಮಸಾಲ'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಂತರ ''ಮಂಡಲ'' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ]] ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಭಾರತದ ಹಿರಿಯ ನಟ ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಅವರನ್ನು ವಿಲಕ್ಷಣ ಪತ್ರಕರ್ತನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಡಾ. ಸತ್ಯಪ್ರಕಾಶ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶ್ ಬೆಳವಾಡಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ, ಸಂಯುಕ್ತಾ ಹೊರನಾಡ್ ಮತ್ತು ಕಿರಣ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ನಗರದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರದೀಪ್ ಬೆಳವಾಡಿ ನೇತೃತ್ವದ ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಯಾದ ''ಸಿನಿಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್'', ನಿರ್ಮಾಣ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಕೆಲಸಗಳು, ಹಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡವು. ನಿತಿನ್ ಲುಕೋಸ್ ಅವರಿಂದ ಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಬೈ, ಜೆಸ್ಸಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್, ಆಲಿವರ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಅವರ ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗಾಗಿ ಸಿಂಗಾಪುರ, ಮನೋಜ್ಞಾ ಬೆಳ್ಳೂರ್ ಅವರ ಸಿಜಿ ಕಲಾಕೃತಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ''24 ಪೋಸ್ಟ್'' ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನ ನಡೆದಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಮಿಕ್‌ಕಾನ್ 2018 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ತಂಡವು ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ, ರಾಕೆಟ್ ಉಡಾವಣಾ ಮಾಪನಗಳು, ಅನ್ಯಗ್ರಹದ ಲಿಪಿಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಎಫ್ಎಕ್ಸ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. <ref name="T"/> ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ''ಮಂಡಲ'' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಜನವರಿ 9, 2022 ರಂದು ಚಿತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Register |url=https://m.vijaykarnatakaepaper.com/imageview_129673_32835797_4_2_11-01-2022_0_i_1_sf.html |url-access=subscription |access-date=2023-09-28 |work=m.vijaykarnatakaepaper.com |archive-date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411140323/https://m.vijaykarnatakaepaper.com/imageview_129673_32835797_4_2_11-01-2022_0_i_1_sf.html |url-status=dead }}</ref> == ಸಂಗೀತ == ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ರಘು ದೀಕ್ಷಿತ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಹಾಡನ್ನು ಮತ್ತು ಜೆಸ್ಸಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{Track listing|headline=Track listing<ref>{{Cite web |url=https://www.jiosaavn.com/album/neenillade-from-mandala-the-ufo-incident/PahDVk0jY5k_ |title=ನೀನಿಲ್ಲದೆ (From "Mandala - The UFO Incident") |date=6 March 2023 |website=[[JioSaavn]]}}</ref>|extra_column=ಗಾಯಕರು|title1=ನೀನಿಲ್ಲದೆ|extra1=ರಘು ದೀಕ್ಷಿತ್|lyrics1=[[ವಾಸುಕಿ ವೈಭವ್]]|length1=5:44|total_length=5:44}} == ಸ್ವೀಕೃತಿ == ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ]]'' ಹರೀಶ್ ಬಸವರಾಜ್ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 3/5 ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು "ಚಿತ್ರದ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ನೋಡಲು ಅರ್ಹವಾದ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದೆ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=Mandala Movie Review : A sci-fi thriller that keeps you hooked |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/mandala/movie-review/98547987.cms |website=The Times of India}}</ref> ''ಓಟಿಟಿಪ್ಲೇ'' ಯ ಪ್ರತಿಭಾ ಜಾಯ್ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 3.5/5 ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು "ಈ ವಾರ ''ಮಂಡಲ...'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ, ಹಾಲಿವುಡ್ ಮಟ್ಟದ ನಿರ್ಮಾಣ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬೇಡಿ. ಅಜಯ್ ತಮ್ಮ ಕೈಲಾದಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನ ಕೆಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=Mandala The UFO Incident review: Ajay Sarpeshkar boldly goes where no one has |url=https://www.ottplay.com/review/mandala-the-ufo-incident-review-ajay-sarpeshkar-boldly-goes-where-no-one-else-has-with-this-sci-fi-tale/3c45e0d476551 |website=OTTPlay}}</ref> ''ದಿ ಸೌತ್ ಫಸ್ಟ್‌ನ'' ಶಶಿಪ್ರಸಾದ್ ಎಸ್‌ಎಂ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅದೇ ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು " ''ಮಂಡಲ: ದಿ ಯುಎಫ್‌ಒ ಇನ್ನಸಿಡೆಂಟ್'' ಚಿತ್ರವು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಭೂಮ್ಯತೀತ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿದೆ". <ref name="S"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|9604202}} [[ವರ್ಗ:ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸರಣಿ]] [[ವರ್ಗ:ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸಿನೆಮಾ ಪಾತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೨೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] 4kqg4wvc4ace48prz2qy3iqoapqzbch 0 179558 1379649 1376369 2026-08-09T20:45:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379649 wikitext text/x-wiki ='''ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್'''= ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (ಬಿಕೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಎಂಬುದು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ಅಮೇರಿಕನ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಸರಪಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಜುಲೈ 23, 1953 ರಂದು ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಜಾಕ್ಸನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಮೂಲದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಸರಪಳಿಯಾದ ಇನ್‌ಸ್ಟಾ-ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇನ್‌ಸ್ಟಾ-ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದ ನಂತರ, ಅದರ ಎರಡು ಮಿಯಾಮಿ ಮೂಲದ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳಾದ ಡೇವಿಡ್ ಎಡ್ಜರ್ಟನ್ (1927–2018) ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಮೆಕ್‌ಲಾಮೋರ್ (1926–1996) 1959 ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. <ref>https://www.yahoo.com/now/burger-king-went-insta-burger-121100530.html</ref> ಮುಂದಿನ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಕೈ ಬದಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂರನೇ ಗುಂಪಿನ ಮಾಲೀಕರು, ಟಿಪಿಜಿ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್, ಬೈನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಸ್ಯಾಚ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್ ನಡುವಿನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು 2002 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಿತು. 2010 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ 3G ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕಂಪನಿಯು US$3.26 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹೊಸ ಮಾಲೀಕರು ಅದರ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಕಂಪನಿಯ ಪುನರ್ರಚನೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 3G, ಅದರ ಪಾಲುದಾರ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಹ್ಯಾಥ್‌ವೇ ಜೊತೆಗೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಕಾಫಿಹೌಸ್ ಸರಪಳಿ ಟಿಮ್ ಹಾರ್ಟನ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಬ್ರಾಂಡ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಪೋಷಕ ಕಂಪನಿಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿತು. ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್‌ನ ಮೆನು ಬರ್ಗರ್‌ಗಳು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಫ್ರೈಗಳು, ಸೋಡಾಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳ ಮೂಲ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. 1957 ರಲ್ಲಿ, "ವೊಪ್ಪರ್" ಮೆನುಗೆ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಇದು ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್‌ನ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಅನೇಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಈ ಕೆಲವು ವೈಫಲ್ಯಗಳು ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭಿರುಚಿಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಮೆನುವನ್ನು ಸಹ ರೂಪಿಸಿದೆ. 2002 ರಿಂದ 2010 ರವರೆಗೆ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ 18–34 ಪುರುಷರ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ತಂತ್ರವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಆಧಾರವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಗಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. 2011 ರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಪುರುಷ-ಆಧಾರಿತ ಮೆನುವಿನಿಂದ <ref>https://www.nrn.com/menu-trends/change-on-the-menu-at-burger-king</ref> ದೂರ ಸರಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕ 3G ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ನ ಕಂಪನಿಯ ಪುನರ್ರಚನೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೊಸ ಮೆನು ಐಟಂಗಳು, ಉತ್ಪನ್ನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-7</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2018 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ 100 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 17,796 ಔಟ್‌ಲೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20190718035138/https://www.rbi.com/Cache/396848915.PDF?O=PDF&T=&Y=&D=&FID=396848915&iid=4591210</ref> <ref>https://www.worldatlas.com/articles/the-world-s-largest-fast-food-restaurant-chains.html</ref>ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು 99.7% ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ,<ref>https://www.worldatlas.com/articles/the-world-s-largest-fast-food-restaurant-chains.html</ref> ಅದರ ಹೊಸ ಮಾಲೀಕರು 2013 ರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಮಾಡಲಾದ ಮಾದರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಂಗ್‌ನ ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವ ವಿಧಾನವು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳು ಕಂಪನಿಯ ಪರವಾಗಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಉಪ-ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ತನ್ನ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲ. ಇವೆರಡರ ನಡುವಿನ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಜಗಳಗಳು ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿವೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರವಾನಗಿದಾರರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿವೆ. ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್‌ನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಹಂಗ್ರಿ ಜ್ಯಾಕ್ಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅಡಿಲೇಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹೆಸರಿನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸರಣಿಯಿಂದಾಗಿ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಏಕೈಕ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಆಗಿದೆ.<ref>https://scholarlycommons.law.northwestern.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1667&context=njilb</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್‌ನ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯನ್ನು 1953 ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಜಾಕ್ಸನ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಾ-ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://books.google.com/books?id=7-WcKK01H1cC&pg=PA66</ref> ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಬರ್ನಾರ್ಡಿನೊದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಸಹೋದರರ ಮೂಲ ಅಂಗಡಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ, "ಇನ್‌ಸ್ಟಾ-ಮೆಷಿನ್ಸ್" ಎಂಬ ಎರಡು ಉಪಕರಣಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಮಾಲೀಕರು (ಕೀತ್ ಜಿ. ಕ್ರೇಮರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಬರ್ನ್ಸ್), ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆದರು. ಅವರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾದರಿಯು ಅವರು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ "ಇನ್‌ಸ್ಟಾ-ಬ್ರಾಯ್ಲರ್" ಎಂಬ ಓವನ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರವು ಎಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಎಂದರೆ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳು ಈ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. <ref>https://books.google.com/books?id=mYc4aw7tnekC&q=In+1952,+Matthew+Burns+of+Long+Beach,+California,+invited+his+stepson,+Keith+G.+Cramer&pg=PA172</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-Jakle-13</ref> 1959 ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ, ಅದನ್ನು ಅದರ ಮಿಯಾಮಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳಾದ ಜೇಮ್ಸ್ ಮೆಕ್‌ಲಾಮೋರ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಆರ್. ಎಡ್ಜರ್ಟನ್ ಖರೀದಿಸಿದರು. ಅವರು ಸರಪಳಿಯ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಪುನರ್ರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಮೊದಲು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಘಟಕವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು (ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 250 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು), ನಂತರ 1967 ರಲ್ಲಿ ಪಿಲ್ಸ್‌ಬರಿ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. 1970 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1980 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಿಲ್ಸ್‌ಬರಿಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪುನರ್ರಚಿಸಲು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. 1978 ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಎನ್. ಸ್ಮಿತ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆ ಬಂದಿತು. "ಆಪರೇಷನ್ ಫೀನಿಕ್ಸ್" ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-Jakle-13</ref>  ಸ್ಮಿತ್ ಕಂಪನಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪುನರ್ರಚಿಸಿದರು. ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳು,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-Reiter-14</ref>ವಿಶಾಲವಾದ ಮೆನು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-Jakle-13</ref>  <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-Reiter-14</ref> ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಸಿಸ್ಟಮ್-ವೈಡ್ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು 1980 ರಲ್ಲಿ <ref>https://www.nytimes.com/1988/08/11/business/business-people-deal-for-friendly-offers-official-chance-to-shine.html?pagewanted=1</ref> ಸ್ಮಿತ್ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪೆಪ್ಸಿಕೋಗೆ ಬಿಟ್ಟರು. ಪಿಲ್ಸ್‌ಬರಿಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ನಾರ್ಮನ್ ಇ. ಬ್ರಿಂಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹೊಸ ಜಾಹೀರಾತು ಅಭಿಯಾನವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್, ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಗರ್ ವಾರ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉನ್ನತ ಬರ್ಗರ್ ಸರಪಳಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20130113204824/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_n51_v22/ai_6935546/pg_2/?tag=content%3Bcol1</ref> ಬ್ರಿಂಕರ್ 1984 ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ತೊರೆದು, ಡಲ್ಲಾಸ್ ಮೂಲದ ಗೌರ್ಮೆಟ್ ಬರ್ಗರ್ ಸರಪಳಿ ಚಿಲಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>https://web.archive.org/web/20071018234953/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/Brinker-International-Inc-Company-History.html</ref> ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಂಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು,<ref>https://www.nytimes.com/1988/08/11/business/business-people-deal-for-friendly-offers-official-chance-to-shine.html?pagewanted=1</ref> ಆದರೆ ಅವರ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರ, ಪಿಲ್ಸ್‌ಬರಿ ಅವರ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿದರು ಅಥವಾ ತ್ಯಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವು ಮತ್ತೆ ಕುಸಿಯಿತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪಿಲ್ಸ್‌ಬರಿಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>https://www.nytimes.com/1988/11/14/business/company-news-burger-king-s-angry-franchisees.html?pagewanted=print</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20100201093222/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1987/11/23/69877/index.htm</ref>ಕಳಪೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಾಯಕತ್ವವು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕುಗ್ಗಿಸಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20100201093222/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1987/11/23/69877/index.htm</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20081101120508/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_n51_v22/ai_6935524</ref> ಪಿಲ್ಸ್‌ಬರಿಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1989 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮನರಂಜನಾ ಸಂಘಟಿತ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20101113092158/http://www.minyanville.com/businessmarkets/articles/burger-kings-history-private-equity-3g/9/2/2010/id/29923</ref> <ref>https://www.bloomberg.com/news/articles/2010-09-08/the-challenges-facing-burger-king-buyer-3g-capital</ref>ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೆಟ್ ಹೊಸದಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾದ ಸಿಇಒ ಬ್ಯಾರಿ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರಪಣಿಯನ್ನು ಲಾಭದಾಯಕತೆಗೆ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು; ಅವರ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮಿಶ್ರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಯಶಸ್ವಿ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನ ಪರಿಚಯಗಳು ಮತ್ತು ದಿ ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಟೈ-ಇನ್‌ಗಳು ನಿರಂತರ ಇಮೇಜ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಜಾಹೀರಾತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಸರಿದೂಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/economics-business-and-labor/businesses-and-occupations/burger-king-corp</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯ ಹಲವಾರು ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಅನೇಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>https://www.nytimes.com/1989/04/11/business/company-news-grand-met-to-retain-a-burger-king-unit.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130113210342/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_n14_v26/ai_12120987/pg_2/?tag=content%3Bcol1</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130113210338/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_n16_v26/ai_12092600/</ref> ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರ, ಸಿಇಒಗಳ ಸರಣಿಯು ಮೆನುವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಹೊಸ ಜಾಹೀರಾತು ಏಜೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ತರುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. <ref>https://web.archive.org/web/20120616145358/http://articles.sun-sentinel.com/1993-07-22/business/9301250465_1_burger-king-grand-metropolitan-plc-restaurants</ref><ref>https://www.nytimes.com/1995/01/13/business/company-news-chief-stuns-burger-king-in-shift-to-denny-s-parent.html?pagewanted=1</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130113210535/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_n45_v29/ai_17590712/</ref> ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಬಗ್ಗೆ ಪೋಷಕರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವು ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಿಡುವಳಿ ಕಂಪನಿ ಡಿಯಾಜಿಯೊವನ್ನು ರಚಿಸಿದವು. <ref>http://arquivo.pt/wayback/20090628125444/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0UQX/is_7_69/ai_n14895441/</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಮಾಲೀಕರ ಸರಮಾಲೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನ ನಿರಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು, ಪ್ರಮುಖ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳನ್ನು ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20080512012713/http://www.boj.com/articles/franchise/burger_king_fixed.htm</ref> ಡಿಯಾಜಿಯೊ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸರಪಳಿಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಇಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. <ref>https://www.telegraph.co.uk/finance/2768909/Cash-feast-for-Diageo-shareholders-from-Burger-King-sale.html</ref><ref>https://www.nytimes.com/2002/11/19/business/deal-to-sell-burger-king-collapses.html</ref> 21 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿತು, 2002 ರಲ್ಲಿ TPG ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ನೇತೃತ್ವದ ಹೂಡಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಗುಂಪು ಡಿಯಾಜಿಯೊದಿಂದ US$1.5 ಶತಕೋಟಿಗೆ ಖರೀದಿಸಿತು. <ref>https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/economics-business-and-labor/businesses-and-occupations/burger-king-corp</ref> <ref>https://www.csmonitor.com/2006/1113/p01s01-usec.html</ref>ಹೊಸ ಮಾಲೀಕರು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಮರುಸಂಘಟಿಸಲು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮುಂದಾದರು, 2006 ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊಡುಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. <ref>https://www.yahoo.com/now/burger-king-went-insta-burger-121100530.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20201025085603/https://money.cnn.com/2006/05/12/markets/ipo/burger_king/index.htm</ref><ref>https://usatoday30.usatoday.com/money/industries/food/2006-05-18-bk-ipo_x.htm</ref> ಸರಪಳಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತಂತ್ರವು ಹೊಸ ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಚಾರಗಳು, <ref>https://usatoday30.usatoday.com/money/industries/food/2004-03-21-burgerking_x.htm</ref><ref>https://web.archive.org/web/20080121215651/http://www.hispanicbusiness.com/news/newsbyid.asp?id=14482</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cpbgroup.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-07-03 |archive-date=2007-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071027080203/http://www.cpbgroup.com/ |url-status=dead }}</ref> ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಮೆನು ತಂತ್ರ, <ref>http://adage.com/article/news/burger-king-s-superfan-grandma/141964/</ref> ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸರಣಿ, <ref>http://www.flex-news-food.com/console/PageViewer.aspx?page=17719&str=America%20Burger%20King%20Restaurant</ref> BK ವೊಪ್ಪರ್ ಬಾರ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, <ref>https://usatoday30.usatoday.com/money/industries/food/2009-10-06-burger-king-revamp_N.htm</ref> ಮತ್ತು 20/20 ಎಂಬ ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. <ref>https://usatoday30.usatoday.com/money/industries/food/2009-10-06-burger-king-revamp_N.htm</ref> ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದವು, ಇದು ಲಾಭದಾಯಕ ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳ ಸ್ಕೋರ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <ref>https://web.archive.org/web/20100204190038/http://finance.yahoo.com/career-work/article/108728/burger-king-draws-critics</ref>[ಹೊಸ ಆರ್ಕೈವಲ್ ಲಿಂಕ್ ಅಗತ್ಯವಿದೆ] ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಬೆಳೆದಂತೆ, ಕಂಪನಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಹೊಸ ಮಾಲೀಕರು ತಡೆಯಲು ವಿಫಲರಾದರು. <ref>https://web.archive.org/web/20100204190038/http://finance.yahoo.com/career-work/article/108728/burger-king-draws-critics</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-Reuters-3G-44</ref>[ಹೊಸ ಆರ್ಕೈವಲ್ ಲಿಂಕ್ ಅಗತ್ಯವಿದೆ] ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್‌ನ ಕುಸಿತದ ಮೌಲ್ಯವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ TPG ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾಲುದಾರರು 3G ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ಗೆ US$3.26 ಬಿಲಿಯನ್ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. <ref>https://web.archive.org/web/20111116160802/http://www.thesunnews.com/2010/09/03/1671710/burger-king-oks-32-billion-buyout.html</ref><ref>https://www.bbc.co.uk/news/business-11168720</ref> ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ UBS ಮತ್ತು ಸ್ಟಿಫೆಲ್ ನಿಕೋಲಸ್‌ನ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು 3G ತನ್ನ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref>https://www.bbc.co.uk/news/business-11168720</ref><ref>https://www.bbc.co.uk/news/business-11168720</ref> ಒಪ್ಪಂದ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಕಂಪನಿಯ ಷೇರುಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ನಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು, ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. <ref>http://www.marketwatch.com/story/burger-king-deal-to-go-private-closes-2010-10-19</ref> <ref>https://www.bizjournals.com/southflorida/news/2010/10/19/burger-king-goes-private.html</ref>ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಹಾರ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಷೇರುದಾರರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸದೆ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅದರ ಷೇರುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ಓಹಿಯೋ ಮೂಲದ ವೆಂಡಿಸ್‌ನ ಹಿಂದೆ ಒಂದೇ ಅಂಗಡಿಯ ಮಾರಾಟದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು. ಈ ಕುಸಿತವು ಒಂದೇ ಅಂಗಡಿಯ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಸತತ 11 ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳ ಕುಸಿತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>https://usatoday30.usatoday.com/money/industries/food/story/2012-04-01/burger-king-makeover-reinvention/53935172/1</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2014 ರಲ್ಲಿ, 3G ಕೆನಡಾದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಕಾಫಿ ಅಂಗಡಿ ಸರಪಳಿ ಟಿಮ್ ಹಾರ್ಟನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವಾರೆನ್ ಬಫೆಟ್‌ನ ಬರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಹ್ಯಾಥ್‌ವೇ ಅವರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ವಿಲೀನದ ನಂತರ ಎರಡೂ ಸರಪಳಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವು, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಅದರ ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. <ref>http://www.cbc.ca/news/business/tim-hortons-burger-king-agree-to-merger-deal-1.2746948</ref> ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ವಿಲೀನವು ಟಿಮ್ ಹಾರ್ಟನ್ಸ್‌ಗೆ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್‌ನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಟಿಮ್ ಹಾರ್ಟನ್ಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ಕಂಪನಿಯು ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಪಳಿಯಾಯಿತು. <ref>https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/burger-king-in-talks-to-acquire-tim-hortons-report/article20187310/</ref><ref>https://www.wsj.com/articles/burger-king-in-talks-to-buy-tim-hortons-1408924294</ref> ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ತೆರಿಗೆ ವಿಲೋಮಗಳ ಅಭ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೆರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾವತಿಸುವ ತೆರಿಗೆಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ತೆರಿಗೆ ವಿಲೋಮತೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ, ವಿಲೀನದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಟೀಕಿಸಿದರು, ಈ ಕ್ರಮವು ವಿದೇಶಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಲೋಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸರ್ಕಾರದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು.<ref>https://www.wsj.com/articles/burger-king-in-talks-to-buy-tim-hortons-1408924294</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-lat-inversion-54</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-wsj-bkinversion-55</ref><ref>https://dealbook.nytimes.com/2014/08/26/burger-king-to-buy-tim-hortons-for-11-4-billion/</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 250 ಕಡಿಮೆ-ಗಾತ್ರದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, 2020 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿವೆ.<ref>https://www.businessinsider.com/fast-food-restaurant-chains-less-of-in-2021-2020-5</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 2021 ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್, ಮಿಯಾಮಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ, ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಲಾಂಗ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ "ರಾಯಲ್ ಪರ್ಕ್ಸ್" ಎಂಬ ಗ್ರಾಹಕ ನಿಷ್ಠೆ ಪ್ರತಿಫಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>https://www.cnbc.com/2021/02/09/burger-king-tests-loyalty-program-as-part-of-digital-push.html</ref> 2022 ರ ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದವು.<ref>https://news.sky.com/story/attention-turns-to-mcdonalds-and-cryptocurrency-exchanges-as-holdouts-in-russia-exodus-12557535</ref><ref>https://www.verdictfoodservice.com/news/ukraine-conflict-fast-food/</ref><ref>https://www.businessinsider.com/mcdonalds-burger-king-kfc-worried-about-the-conflict-in-ukraine-2022-2</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/business/international-business/harsh-words-tough-action-how-companies-have-rebuffed-russia/articleshow/90031470.cms</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2022 ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಉಕ್ರೇನ್ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್, ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ, ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಸ್ಟರ್ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ 800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪೂರ್ಣ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ಡ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಸರಪಳಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವೂ ಸೇರಿದೆ.<ref>https://www.marketscreener.com/quote/stock/RESTAURANT-BRANDS-INTERNA-22033517/news/Restaurant-Brands-International-Burger-King-Suspends-All-Corporate-Support-to-Russian-Market-39726052/</ref><ref>https://www.cnbc.com/amp/2022/03/10/burger-king-halts-corporate-support-for-its-800-plus-franchised-locations-in-russia.html</ref>ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕನ್ಸೋರ್ಟಿಯಂ ಆಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟಿವ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ರಷ್ಯಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ VTB ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಾಜಿ ರಷ್ಯಾ ಪರ ನಾಯಕನೊಂದಿಗಿನ ಭ್ರಷ್ಟ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೂಡಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗಿನ ಕಡಲಾಚೆಯ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ರಷ್ಯಾದ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು.<ref>https://www.icij.org/investigations/pandora-papers/burger-king-holds-a-quiet-stake-in-its-russian-franchisee-even-as-it-publicly-distances-itself-leaked-records-show/</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಯು.ಎಸ್. ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಟಾಮ್ ಕರ್ಟಿಸ್, ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ "ದಿ ಸಿಜ್ಲ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಅಂಗಡಿ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. 2020 ರ ಕೊರೊನಾವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ನಂತರ ನಿಧಾನಗತಿಯ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ನೋಟದೊಂದಿಗೆ ಮರುರೂಪಿಸಲು ಕಂಪನಿಯು ಯೋಜಿಸಿದೆ. ಕೂಲಂಕುಷ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಿಯೋಸ್ಕ್‌ಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಆರ್ಡರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಪಿಕಪ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಡೋರ್‌ಡ್ಯಾಶ್, ಉಬರ್ ಈಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಬ್‌ಹಬ್‌ನಂತಹ ಆಹಾರ-ಆರ್ಡರ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಡ್ರೈವ್-ಥ್ರೂ ಸೇವೆ ಸೇರಿವೆ. 2023 ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ "ಸಿಝಲ್" ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿತು.<ref>https://www.nydailynews.com/2023/10/10/burger-king-restaurant-new-design/</ref> ನವೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯು ಇಡೀ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗೆ ಒಂದು ಕೂಲಂಕುಷ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲು "ರಿಫ್ರೆಶ್" ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. 2023 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ 264 ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಚಿತ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಅದರ 46% ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿತು. <ref>https://www.restaurantdive.com/news/how-burger-king-boosted-franchisee-profitability-in-2023/707484/</ref> ==ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ== ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ 2002 ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್‌ನ ಮೂಲ ಕಂಪನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-2015_10-K-68</ref> ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ತನ್ನ ಆದಾಯವನ್ನು ಹಲವಾರು ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ಬಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಒಡೆತನದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟ ಸೇರಿವೆ;<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-2015_10-K-68</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದರ ಆದಾಯದ ಗಣನೀಯ ಭಾಗವು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. 3G ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರದ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಕಂಪನಿಯ ಹಿಂದಿನ CEO ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಜಾನ್ W. ಚಿಡ್ಸೆ ಮತ್ತು 3G ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಪಾಲುದಾರ ಅಲೆಕ್ಸ್ ಬೆಹ್ರಿಂಗ್ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://www.nytimes.com/2010/09/03/business/global/03burger.html</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹೊಸ ಮಾಲೀಕತ್ವವು ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್‌ನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪುನರ್ರಚನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಚಿಡ್ಸೆ ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಬೆಹ್ರಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು CEO ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಬಿಟ್ಟರು.<ref>https://web.archive.org/web/20190216025001/http://archive.fortune.com/2010/09/03/news/companies/burger_king_buyout.fortune/index.htm</ref> ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಪ್ರಸ್ತುತ RBI ಯ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. RBI ಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರಚನೆಯು ಐದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಟಿಮ್ ಹಾರ್ಟನ್ಸ್, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್, ಫೈರ್‌ಹೌಸ್ ಸಬ್ಸ್, ಪೋಪೈಸ್ ಲೂಸಿಯಾನ ಕಿಚನ್ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. RBI ನ CEO ಆಗಿರುವ ಜೋಶ್ ಕೊಬ್ಜಾ ಅವರನ್ನು 2023 ರಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://www.rbi.com/English/news/news-details/2023/Joshua-Kobza-Appointed-CEO-of-Restaurant-Brands-International/default.aspx</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 ರಲ್ಲಿ CEO ಆಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, ಕೊಬ್ಜಾ RBI ನ CFO, CTO ಮತ್ತು COO ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಯು.ಎಸ್. ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಟಾಮ್ ಕರ್ಟಿಸ್ ಅವರನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.rbi.com/files/doc_news/2021/08/2021.08.23-RBI-Press-Release.pdf</ref> ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಅದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾಸ್ಟರ್ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಎಂಬ ಪದನಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮಾಸ್ಟರ್ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಹೊಸ ಅಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಉಪ-ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವುದು, ತರಬೇತಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಸ್ಟರ್ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನಿಂದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20120122091256/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-152973813/ayala-sells-burger-king.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_23_37/ai_103382728 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-07-03 |archive-date=2009-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217043226/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_23_37/ai_103382728 |url-status=dead }}</ref> ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 95% ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಒಡೆತನದ ಅನೇಕ ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದಾಗಿ '3G ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್' ಒಡೆತನದ ಗುಂಪು 2011ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>https://archive.boston.com/business/articles/2011/04/18/burger_king_settles_value_menu_franchisee_lawsuit/</ref> 2016ರ ವೇಳೆಗೆ, ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಮಳಿಗೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು 99.5% ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-largest_chains-9</ref> ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್‌ನ ಸುಮಾರು 100% ರಷ್ಟು ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್‌ಗಳು ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು RBI ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://www.rbi.com/English/news/news-details/2024/Restaurant-Brands-International-Inc.-Reports-Second-Quarter-2024-Results/default.aspx</ref> ==ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ== 2002 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಕಟ್ಲರ್ ಜನಗಣತಿ-ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಓಲ್ಡ್ ಕಟ್ಲರ್ ಬೌಲೆವಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಡೇಡ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅಸಂಘಟಿತ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿಯ ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಚೇರಿ ಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-79</ref> ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೆ ಮೊದಲು, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಲು ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು; ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕೌಂಟಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಯಕರು ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ಲಾಬಿ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು. ಜುಲೈ 8, 2002 ರಂದು, 130 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಹೊಸ ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಉಳಿದವರು ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಆಗಸ್ಟ್ 2014 ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಕೆನಡಾದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಸರಪಳಿ ಟಿಮ್ ಹಾರ್ಟನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದರಿಂದ, ಕಂಪನಿಯ ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು ಮತ್ತೆ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಟಿಮ್ ಹಾರ್ಟನ್ಸ್ ನಡುವಿನ ವಿಲೀನವು ಈಗ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಬ್ರಾಂಡ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-80</ref><ref>https://www.businesswire.com/news/home/20050512005446/en/Miami-Dade-Beacon-Council-Announces-Burger-King-World</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ 5505 ಬ್ಲೂ ಲಗೂನ್ ಡ್ರೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತಿನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳಗೆ, 5707 ಬ್ಲೂ ಲಗೂನ್ ಡ್ರೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವ 150,000 ಚದರ ಅಡಿ (14,000 ಮೀ2) ಹೊಸ ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಗುತ್ತಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು. <ref>https://www.bizjournals.com/southflorida/news/2016/01/21/exclusive-burger-king-to-build-new-hq-office-in.html</ref> ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಗುತ್ತಿಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ 200,000 ಚದರ ಅಡಿ (19,000 ಮೀ2) ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.bizjournals.com/southflorida/news/2016/01/21/exclusive-burger-king-to-build-new-hq-office-in.html</ref>2018 ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ 5707 ಬ್ಲೂ ಲಗೂನ್ ಡ್ರೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಹೊಸ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Burger_King#cite_note-Bandell2-83</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಯು.ಎಸ್. ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 18,700 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://www.rbi.com/English/news/news-details/2024/Restaurant-Brands-International-Inc.-Reports-Second-Quarter-2024-Results/default.aspx</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 12f5ve8eamueypz45zqh1sc3n7p06wh 0 179881 1379645 1378489 2026-08-09T18:29:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379645 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[ಚಿತ್ರ:Peruvanam_pooram.jpg|thumb|275x275px| ಪೆರುವನಂ - ಚಾತಕುಡಂ ಶಾಸ್ತಾದ ಪೂರಂ]] [[ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ]] [[ದಕ್ಷಿಣ]] ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೇರ್ಪುನಲ್ಲಿರುವ ಪೆರುವನಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಶಿವ]]ನು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html|title=Pradakshina - Peruvanam|access-date=11 February 2009|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129020030/http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html|url-status=dead}}</ref> ಪೆರುವನಂ ಮಹಾದೇವ [http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html Peruvanam Mahadeva Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231129020030/http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html |date=29 November 2023 }} does not participate in the pooram, and is a silent spectator to the proceedings, just like [[Thrissur Vadakkumnatha Temple|Thrissur Vadakkumnathan]].ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯು ಈ ಪೂರಂನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್‌ನಂತೆಯೇ ಈ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮೂಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ [[ದೇವಿ]] ಮತ್ತು [[ಶಾಸ್ತಾ]](ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯಾಗಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ 108 ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯು ಸುಮಾರು 23 ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು (ಇದನ್ನು "ಎಳುನ್ನಳ್ಳಿಪ್ಪು" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪೆರುವನಂ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದಾಖಲೆಗಳ (ಗ್ರಂಥಾವಳಿ) ಪ್ರಕಾರ, 2016ರ ವರ್ಷವು ಈ ಪೂರಂನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರೂಪದ 1434ನೇ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.[http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html Peruvanam Mahadeva Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231129020030/http://www.ola.in/articles/peruvanam/article_tcr_peruvanam.html |date=29 November 2023 }} ಈ ಪೂರಂ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ[http://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 Peruvanam pooram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225191101/https://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 |date=2024-12-25 }} ತನ್ನ ಭವ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಪಾಲನೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಗುವ ಪಾಂಡಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಗಳು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಊರಕಂ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಚೇರ್ಪು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೇಳಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [http://www.cherpubhagavathy.com Cherpu Bhagavathy Temple]ಚೇರ್ಪು [[ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಮೇಳವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಪೆರುವನಂ ನಡವಳಿ (ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ "ನಡೆದಾಡುವ ಹಾದಿ") ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣವು ಚರ್ಮವಾದ್ಯಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಂಗಮಂದಿರದಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜ್ಞಾನವಿರುವ ಕೇಳುಗರು ಪೆರುವನಂ ನಡವಳಿಯನ್ನು ಮೇಳಗಳ ಪಾಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಹಬ್ಬಗಳು ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತರಗಳ ಜನರ ವ್ಯಾಪಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಎನ್ನಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.[http://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 Peruvanam pooram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225191101/https://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 |date=2024-12-25 }} ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹುಶಃ ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯೋಜಿತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವ ಇದಾಗಿರಬಹುದು. == ಇತಿಹಾಸ == ಪೆರುವನಂ ಕುರಿತಾದ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವು [http://www.peruvanathirattayappan.org/index.php/en/about-us/temple-history Peruvanam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130323114521/http://www.peruvanathirattayappan.org/index.php/en/about-us/temple-history |date=23 March 2013 }} occurs in A.D. 583 ("Ayathu Shivalokam Nah" - kalivakyam denoting the starting of [http://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 Peruvanam pooram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225191101/https://www.keralatourism.org/event/event.php?id=2144963864312 |date=2024-12-25 }}ಕ್ರಿ.ಶ. 583 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ("ಆಯಾತು ಶಿವಲೋಕಂ ನಃ" - ಪೆರುವನಂ ಗ್ರಂಥಾವರಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕಲಿವಾಕ್ಯ). ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪೂರಂ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಉತ್ತರದ ಭರತಪುಳದಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣದ ಪೆರಿಯಾರ್‌ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ ಪೆರುವನಂ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕೇತದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ 108 ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ಈ ಭವ್ಯ ಪೂರಂ ಮಹಾಸಂಗಮದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಆರಾಟ್ಟುಪುಳ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಅಥವಾ ಪೆರುವನಂ ಪಳ್ಳಿವೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಸುಮಾರು ಐದು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಈ ಪೂರಂ ಹಬ್ಬವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಆನಂತರ, ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ನ ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರು ಈಗಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಅನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಕೇವಲ 23 ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಹೊಸ ರೂಪದ ಹಬ್ಬವು ಈಗ 1431 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೀನಂ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೂರಂ ಹಬ್ಬವು ಹಲವಾರು 'ಎಳುನ್ನಳ್ಳಿಪ್ಪು'ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ (ಎಳುನ್ನಳ್ಳಿಪ್ಪು ಎಂದರೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೇವತೆಯನ್ನು ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡುವುದು). ಇದರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಏಳು ಆನೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಗೆ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳ ಅಥವಾ ಪಾಂಡಿ ಮೇಳದಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚರ್ಮವಾದ್ಯಗಳ ಮೇಳಗಳು ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನ ಮೊದಲ ಎಳುನ್ನಳ್ಳಿಪ್ಪು ಸಂಜೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಮರುದಿನ ಮುಂಜಾನೆಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ನಸುಕಿನ ಜಾವ ಸುಮಾರು 4 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳವು ಈ ಪೂರಂ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪೂರಂಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ ಸಮೃದ್ಧ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಇಂದು ಕೇರಳದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಬ್ಬಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನಲ್ಲಿ ಊರಕತ್ತಮ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ ಪೂರಂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳ'ವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆನೆಗಳ ಹಣೆಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಾದ "ನೆಟ್ಟಿಪಟ್ಟಂ" ಅನ್ನು ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನ ಚೇರ್ಪು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂರಂನಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.[http://www.starelephants.com/more/events/viewevent/25-peruvanam-pooram.html Peruvanam Pooram]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot }}. == ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು == === ಪಿಶಾರಿಕ್ಕಲ್ ಭಗವತಿ === [[ಕಡಲಸ್ಸೇರಿಯ ಪಿಶಾರಿಕಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಭಗವತಿ (ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಅಥವಾ ಸ್ತ್ರೀ ದೇವತೆ) ದೇವತೆಯು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಪಿಶಾರಿಕಲ್ ಭಗವತಿಯ ಪೂರಂ ಸಂಜೆ ಸುಮಾರು 4 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಆನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 'ಪಿಶಾರಿಕಲ್' ಎಂಬ ಪದವು ಮಲಯಾಳಂನ "ವಿಷ-ಹಾರಿ" (ವಿಷಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವಿಷ/ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುವ) ಎಂಬ ಪದದ ಅಪಭ್ರಂಶ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈ ಪೂರಂ ಅಂದಿನ ದಿನದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಪಿಶಾರಿಕಲ್ ಭಗವತಿಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯೂ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಪೂರಂಗಳು ಕಾಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. === ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಶಾಸ್ತ === ಅಂದಿನ ದಿನದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರಂ [[ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಶಾಸ್ತಾ]] (ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ದೇವತೆಯದ್ದಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ದೇವತೆಯು ದಕ್ಷಿಣದ ಗೋಪುರದ ಮೂಲಕ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸೊಗಸಾದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಳು ಆನೆಗಳು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ, ಆದರೆ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಮೈಯೊಡ್ಡಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಈ ದೃಶ್ಯವು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಹಸಿರಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತಹದ್ದಾಗಿದೆ. ತಕ್ಷಣವೇ ವಿಸ್ತಾರವಾದ 'ಪಾಂಡಿ ಮೇಳ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 30 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ದೇವತೆಯು ಪೂರ್ವದ ಗೋಪುರದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸಿ, ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ನಡವಳಿಯನ್ನು (ವಾಕ್‌ವೇ) ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಂಡಿ ಮೇಳವು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿದು, ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು 10 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. === ಚಠಕುಡಂ ಶಾಸ್ತ === ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಚಠಕುಡಂ ಶಾಸ್ತಾ]] ರಾತ್ರಿ 7:30 ರ ನಂತರ ನಡವಳಿಯ (ವಾಕ್‌ವೇ) ಪೂರ್ವದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ತೋಟ್ಟಿಪ್ಪಾಳ್ ಭಗವತಿಯು ಶಾಸ್ತಾನ ಎಡಭಾಗದ ಪಕ್ಕದ [[ಆನೆ]]ಯ ಮೇಲೆ ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಮೇಳವು ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು 10:30 ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಇಡೀ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಶಾಸ್ತಾ ಪೆರುವನಂ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ನಡವಳಿಯ ಪೂರ್ವದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇಟಂಕುಳಂ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲೇಲಿಯ ಇಬ್ಬರು ಇತರ ಶಾಸ್ತಾಗಳು ಆತನನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂವರೂ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ನಡವಳಿಯನ್ನು ಏರುತ್ತಾರೆ. ಅಂದಿನ ದಿನದ ಮೂರನೇ ಪೂರಂ ಆದ ಊರಕತ್ತು ಅಮ್ಮತಿರುವಾಡಿಯ ಪೂರಂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. === ಉರಕತ್ತು ಅಮ್ಮತ್ತಿರುವಡಿ === ಅಮ್ಮತಿರುವಾಡಿಯ ಪೂರಂ ನಡವಳಿಯ (ವಾಕ್‌ವೇ) ಅದೇ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಿಂದ, ಚಾತಕುಡಂ ಪೂರಂ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನವೇ ಅದರ ಸರಿಯಾಗಿ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಠಕುಡಂ ಪೂರಂ ಮುಗಿದ ನಂತರವೇ ನಿಜವಾದ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ತದನಂತರ, ಚಾತಕುಡಂ ಶಾಸ್ತಾ ಅಮ್ಮತಿರುವಾಡಿಯ ಬಲಭಾಗದ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಮೀರಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ನಡವಳಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಯ ಸರಿಯಾಗಿ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲೇ ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ವಿಳಕ್ಕು === ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಯು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [http://www.peruvanathirattayappan.org/index.php/en/prathishta/irattayappan Irattayappan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525203908/http://www.peruvanathirattayappan.org/index.php/en/prathishta/irattayappan |date=2013-05-25 }}ಇರಟ್ಟಯಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಸೆಳೆಯದ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಅಂದು ರಾತ್ರಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪೂರಂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಹನ್ನೊಂದು ದೇವತೆಗಳು, ಇತರ ಪೂರಂಗಳು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಒಂದೊಂದೇ ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದ ಒಳಗಡೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಇರಟ್ಟಯಪ್ಪನ್ ದೇವರಿಗೆ ಗೌರವ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಆನೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ತದನಂತರ, ಆಯಾ ದೇವತೆಗಳ ಕೋಲಗಳನ್ನು ಇರಟ್ಟಯಪ್ಪನ್ ಅವರ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಲಕ್ಕೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳವಿರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆನೆಗಳನ್ನೇರಿ, ಇರಟ್ಟಯಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ[http://www.peruvanathirattayappan.org/index.php/en/prathishta/irattayappan Irattayappan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525203908/http://www.peruvanathirattayappan.org/index.php/en/prathishta/irattayappan |date=2013-05-25 }} ಹೊರಗೆ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಆಯಾ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೆರುವನಂಗೆ ಕರೆತಂದ ದೀವಟಿಗೆಗಳು (ಎಣ್ಣೆ ದೀಪಗಳು) ಸಹ ಆನೆಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಆಯಾ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಡೋಲು ಬಾರಿಸುವವರು (ಮಾರಾರ್ ಸಮುದಾಯದವರು) ಮತ್ತು ಇತರ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಗಾರರು ಸೇರಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಭವ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸೊಬಗನ್ನು ಕೆಡಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಕೃತಕ ದೀಪಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, 'ವಿಳಕ್ಕು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಆಚರಣೆಯು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸುವಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. === ಚೇರ್ಪು ಭಗವತಿ === [http://www.cherpubhagavathy.com Cherpu Bhagavathy] ಚೇರ್ಪು ಭಗವತಿಯು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನಡವಳಿಯನ್ನು (ವಾಕ್‌ವೇ) ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ, ದೇವತೆಯು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ತಾಯಂಕುಳಂಗರ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ತಿರುವಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು 11:30 ಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ 'ಪಂಚವಾದ್ಯಂ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಚವಾದ್ಯಂನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಆನೆಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮೇಕ್ಕಾವು ಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆ 3 ಗಂಟೆಯ ಮುನ್ನವೇ ಪಂಚವಾದ್ಯಂ ಅಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತದನಂತರ, 'ಪಾಂಡಿ ಮೇಳ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಪುರದ ಮೂಲಕ ಪೆರುವನಂ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪೂರಂ ಆಚರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಬಾಕಿ ಇವೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುವ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನವಿರುತ್ತದೆ. ಚೇರ್ಪು ಭಗವತಿಯು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಪೂರಂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಕುನ್ನು ಭಗವತಿಯು ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ದೇವತೆಗಳು ತಲಾ ಒಂದೊಂದು ಆನೆಯ ಮೇಲೇರಿ, ಇತರ ಐದು ಆನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂಜಾನೆ 4 ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ನಂತರ, ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ನಡವಳಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಸೂರ್ಯೋದಯದ ನಂತರವೂ, ಅಂದರೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸುಮಾರು 8 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡ ಏಳು ಆನೆಗಳ ಸಾಲು, ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂನ ಮತ್ತೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ. === ಪೂರಂಗಳ ಸಮಾರೋಪ === ಪಿಶಾರಿಕಲ್ ಭಗವತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಗವತಿಯರು 'ತೋಟುಕುಳಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ನಾನದ (ಆರಾಟ್ಟು) ಮೂಲಕ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವತೆಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪೂರಂ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡ ತಕ್ಷಣವೇ ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ನಾನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == [http://www.cherpubhagavathy.com Cherpu Bhagavathy Temple] {{commons category|Peruvanam Pooram}} * ಪೆರುವನಂ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Culture of Kerala}} {{Tourism in Kerala}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಏಪ್ರಿಲ್ ಆಚರಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು]] b1qa53rtwea9lq7nlyb2nkv328ofzl8 0 180070 1379650 1378524 2026-08-09T21:43:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379650 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್ | image = Basil Joseph 2023s (cropped).jpg | caption = 2023ರಲ್ಲಿ ಬಾಸಿಲ್ | birth_date = | birth_place = [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]], [[ವಾಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕೇರಳ | alma_mater = [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ([[ಬಿ.ಟೆಕ್.]]) | occupation = {{hlist|ನಟ|ನಿರ್ದೇಶಕ}} | years_active = 2013–ಇಂದಿನವರೆಗೆ | spouse = {{Marriage|ಎಲಿಜಬೆತ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್|2017}} | children = 1 }} '''ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು 2013ರ ''[[ಥಿರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಥಿರ]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ [[ವಿನೀತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ: ''[[ಕುಂಜಿರಾಮಾಯಣಂ]]'' (2015), ''[[ಗೋಧ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಧ]]'' (2017) ಮತ್ತು ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' (2021). ಬಾಸಿಲ್ 2013ರ ''[[ಅಪ್ & ಡೌನ್: ಮುಕಲಿಲ್ ಒರಲುಂಡು]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಾಸಿಲ್ ಹಲವಾರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ''[[ಜೋಜಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೋಜಿ]]'' (2021) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರು ''[[ಜನ್. ಇ. ಮನ್]]'' (2021), ''[[ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಹೇ]]'' (2022), ''[[ಪಾಲ್ತು ಜಾನ್ವರ್]]'' (2022), ''[[ಫಲಿಮಿ]]'' (2023), ''[[ನುಣಕ್ಕುಳಿ]]'' (2024), ''[[ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿನಿ]]'' (2024) ಮತ್ತು ''[[ಪೊನ್ಮನ್]]'' (2025) ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ವಾಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ<ref>{{cite news |title=Basil Joseph gets hitched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-gets-hitched/articleshow/60099191.cms |work=The Times of India |date=17 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Basil Joseph, the new Sreenivasan of Malayalam film industry: Sathyan Anthikad |url=https://english.mathrubhumi.com/special-pages/mbifl-2024/basil-jospeh-and-sathyan-anthikad-conversation-6cc1605f |work=@mathrubhumi |date=10 February 2024 |language=en}}</ref> ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಫಾದರ್ ಜೋಸೆಫ್ ಪಳ್ಳಿಪ್ಪಟ್ಟ್ ಅವರ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್|ಜಾಕೋಬೈಟ್]] ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿಯ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ]]ದ SKMJ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |title=Basil Joseph Wayanad Literature Festival. |url=https://wlfwayanad.com/speaker/basil-joseph/ |access-date=2026-08-06 |archive-date=2025-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317174445/https://wlfwayanad.com/speaker/basil-joseph/ |url-status=dead }}</ref> ನಂತರ ಅವರು [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನಿಂದ [[ಬಿ.ಟೆಕ್.]] ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web |title=How Basil Joseph has become a formidable presence in Malayalam films |url=https://www.theweek.in/theweek/leisure/2023/01/07/malayalam-actor-director-basil-joseph-interview.html |access-date=2024-03-24 |website=The Week |language=en}}</ref> ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನ [[ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್, ತಿರುವನಂತಪುರಂ|ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news |last1=Mathew |first1=Mathew Joy |title=From a nerdy techie to a 'hit' debutant |url=https://www.newindianexpress.com/edex/2016/Sep/30/from-a-nerdy-techie-to-a-hit-debutant-1518468.html |work=The New Indian Express |date=2 October 2016 |language=en}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್ [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ''CET ಲೈಫ್'' ಎಂಬ ಕಿರುಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿ [[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್]] ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ''ಒರು ತುಂಡು ಪಡಂ'' ಮತ್ತು ''ಪ್ರಿಯಮ್ವಧ ಕಥಾರಯಣೋ'' ಎಂಬ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |last1=Sathyendran |first1=Nita |date=27 September 2012 |title=It's a techie life: Password to reel adventures |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/its-a-techie-life-password-to-reel-adventures/article3942394.ece |newspaper=[[The Hindu]] |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514225047/https://www.thehindu.com/features/cinema/its-a-techie-life-password-to-reel-adventures/article3942394.ece |archive-date=2021-05-14}}</ref> ಬಾಸಿಲ್ 2013ರಲ್ಲಿ [[ವಿನೀತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] ಅವರ ಮೂರನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ಥಿರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಥಿರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು 2015ರಲ್ಲಿ ''[[ಕುಂಜಿರಾಮಾಯಣಂ]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರಾದ [[ವಿನೀತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಧ್ಯಾನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರವು [[ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್]] ನಟನೆಯ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಮಿಡಿ [[ಗೋಧ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಗೋಧ'']] ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್]] ಅವರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=April 2023}} ಅವರ ಮೂರನೇ ಚಿತ್ರ ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' [[ಟೋವಿನೊ ಥಾಮಸ್]] ನಟನೆಯಿದ್ದು, 2021ರಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]], [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=3 February 2022 |title= |script-title=ml:ബേസിലും ഗുരു സോമസുന്ദരവും ഒരുമിച്ചെത്തുന്നു കപ്പിലൂടെ…!! |trans-title=ಬಾಸಿಲ್ ಮತ್ತು ಗುರು ಸೋಮಸುಂದರ್ ಕಪ್ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ..!! |url=https://ml.b4blaze.com/trends/basil-joseph-and-guru-somasundaram-new-movie/ |work=Blaze News |language=ml }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== 17 ಆಗಸ್ಟ್ 2017 ರಂದು, ಅವರು ಎಲಿಜಬೆತ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು,<ref>{{Cite news |title=Basil Joseph hits the 30 milestone |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-hits-the-30-milestone/articleshow/75447622.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=[[The Times of India]] |language=en |last1=Mathews |first1=Anna |archive-date=9 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509055637/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-hits-the-30-milestone/articleshow/75447622.cms |url-status=live }}</ref> ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಏಳು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2017/06/16/godha-director-basil-joseph-to-enter-wedlock.html |title=Godha director Basil Joseph to enter wedlock |date=16 June 2017 |website=[[Onmanorama]] |access-date=7 March 2023 |archive-date=20 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720174157/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/06/16/godha-director-basil-joseph-to-enter-wedlock.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Godha director Basil Joseph to tie the knot with his longtime girlfriend on August 17 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/godha-director-basil-joseph-to-tie-the-knot-with-his-longtime-girlfriend-on-august-17/articleshow/59900428.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=2 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802112631/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/godha-director-basil-joseph-to-tie-the-knot-with-his-longtime-girlfriend-on-august-17/articleshow/59900428.cms |url-status=live }}</ref> ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ.<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-welcomes-baby-girl-she-has-already-stolen-our-hearts-8447319/ |title=Basil Joseph welcomes baby girl: 'She has already stolen our hearts' |website=[[The Indian Express]] |date=15 February 2023 |access-date=15 February 2023 |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216072641/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-welcomes-baby-girl-she-has-already-stolen-our-hearts-8447319/ |url-status=live }}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {{Pending films key}} === ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ !! scope="col" | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು !! scope="col" class="unsortable" | ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ !! | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು !!scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|ಉಲ್ಲೇಖ|Reference}} |- | 2015 || ''[[ಕುಂಜಿರಾಮಾಯಣಂ]]'' ||[[ದೀಪು ಪ್ರದೀಪ್]]|| ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ||<ref>{{Cite news |title=Basil Joseph calls 'Kunjiramayanam' his "favourite" as the movie completes five years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-calls-kunjiramayanam-his-favourite-as-the-movie-completes-five-years/articleshow/77801071.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=10 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210002200/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-calls-kunjiramayanam-his-favourite-as-the-movie-completes-five-years/articleshow/77801071.cms |url-status=live }}</ref> |- | 2017 || ''[[ಗೋಧ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಧ]]'' ||ರಾಕೇಶ್ ಮಂತೋಡಿ||||<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/aug/17/mammootty-tovino-thomas--to-star-in-godha-director-basil-josephs-next-1644363.html |title=Mammootty, Tovino Thomas to star in Godha director Basil Joseph's next |newspaper=[[The Indian Express]] |date=17 August 2017 |access-date=27 January 2022 |archive-date=27 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127094152/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/aug/17/mammootty-tovino-thomas--to-star-in-godha-director-basil-josephs-next-1644363.html |url-status=live }}</ref> |- | 2021 || ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]''||ಅರುನ್ ಅನಿರುಧನ್, ಜಸ್ಟಿನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ||[[ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]] ಚಿತ್ರ |<ref>{{Cite news |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |date=5 September 2020 |title=Basil Joseph's Tovino-Thomas-starrer 'Minnal Murali' introduces a homegrown hero with super powers |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-josephs-tovino-thomas-starrer-minnal-murali-introduces-a-homegrown-hero-with-super-powers/article32529860.ece|access-date=5 September 2020 |newspaper=[[The Hindu]] |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907171312/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-josephs-tovino-thomas-starrer-minnal-murali-introduces-a-homegrown-hero-with-super-powers/article32529860.ece |archive-date=2020-09-07 |url-status=live}}</ref> |} ====ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ==== * ''[[ಥಿರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಥಿರ]]'' (2013) === ನಟನಾಗಿ === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|ಉಲ್ಲೇಖ|Reference(s)}} |- | rowspan="2" | 2013 || ''[[ಅಪ್ & ಡೌನ್: ಮುಕಲಿಲ್ ಒರಲುಂಡು]]'' || ಲಿಫ್ಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞ || || |- | ''[[ಸೈಲೆನ್ಸ್ (2013 film)|ಸೈಲೆನ್ಸ್]]'' || ಜಾನ್ || || |- | 2014 || ''[[ಹೋಮ್ಲಿ ಮೀಲ್ಸ್]]'' || ಸಂಪಾದಕ ಬಾಸಿಲ್ || || |- | 2015 || ''[[ಕುಂಜಿರಾಮಾಯಣಂ]]'' || ವೆಲ್ಲಕ್ಕುಂಡಿಲ್ ದಿನೇಶನ್|| || |- | rowspan="2" | 2017 || ''[[ಮಾಯಾನದಿ]]'' || ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಿನು ||ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ || |- | ''[[ಗೋಧ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಧ]]'' || ಗ್ರಾಮಸ್ಥ || || |- | rowspan="3" | 2018 || ''[[ರೋಸಾಪೂ]]'' || ಭಾನು || || |- | ''[[ಪಡಯೋತ್ತಂ (2018 film)|ಪಡಯೋತ್ತಂ]]'' || ಪಿಂಕು || || |- | ''[[ನಿತ್ಯಹರಿತ ನಾಯಕನ್]] '' || ಜೋಬಿ || || |- | rowspan="7" | 2019 || ''[[ವೈರಸ್ (2019 film)|ವೈರಸ್]]'' || ಡಾ. ಮಿಥುನ್ || || |- | ''[[ಕಕ್ಷಿ: ಅಮ್ಮಿನಿಪ್ಪಿಳ್ಳ]]'' || ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಪಿಲಾಕುಲ್ ಶಂಸು || ||<ref>{{Cite news |title=Film-maker Basil Joseph plays Adv. Pilakul Shamsu in 'OP 160/18 Kakshi Amminippilla' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/film-maker-basil-joseph-plays-adv-pilakul-shamsu-in-op-160/18-kakshi-amminippilla/articleshow/68670283.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=14 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514184643/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/film-maker-basil-joseph-plays-adv-pilakul-shamsu-in-op-160/18-kakshi-amminippilla/articleshow/68670283.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಲವ್ ಆಕ್ಷನ್ ಡ್ರಾಮಾ]]'' || ಡಿಜೆ ಬ್ರಿಜೇಶ್ || || |- | ''[[ಒರ್ಮಯಿಲ್ ಒರು ಶಿಶಿರಂ]]'' || ಸಂಜು || || |- | ''[[ಮನೋಹರಂ (2019 film)|ಮನೋಹರಂ]]'' || ಪ್ರಭು || ||<ref>{{Cite web |date=13 October 2019 |title=Manoharam movie review: Vineeth Sreenivasan plays a struggling artist in a nice though tame film |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manoharam-movie-review-vineeth-sreenivasan-plays-a-struggling-artist-in-a-nice-though-tame-film-7490881.html |access-date=8 September 2020 |website=Firstpost |archive-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118091330/https://www.firstpost.com/entertainment/manoharam-movie-review-vineeth-sreenivasan-plays-a-struggling-artist-in-a-nice-though-tame-film-7490881.html |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಕೆಟ್ಟ್ಯೋಲಾನು ಎಂಟೆ ಮಾಲಖ|ಕೆಟ್ಟ್ಯೋಲಾನು ಎಂಟೆ ಮಾಲಖ]]'' || ಕುಂಜಾಂಬಿ || || |- | ''[[ಮರಿಯಂ ವನ್ನು ವಿಳಕ್ಕೂತಿ]]'' || ಪಿಜ್ಜಾ ಡೆಲಿವರಿ ಬಾಯ್ || || |- | rowspan="2" | 2020 || ''[[ಗೌತಮಂಟೆ ರಾಧಂ]]'' || ವೆಂಕಿಡಿ ಅಯ್ಯರ್ || || |- | ''[[ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಸ್]]'' || ಕುಟ್ಟನ್ || || |- | rowspan="4" | 2021 || ''[[ಜೋಜಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೋಜಿ]]'' || ಫಾದರ್ ಕೆವಿನ್ || || |- | ''[[ಆನುಂ ಪೆನ್ನುಂ]]'' || ದರೋಡೆಕೋರ ಸಾಬು || || |- | ''[[ಜನ್.ಇ.ಮನ್]]'' || ಜೋಯ್ಮನ್ || ||<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/Nov/24/i-couldnt-imagine-my-movie-without-basil-josephjan-e-man-writer-director-chidambaram-2387316.html |title=I couldn't imagine my movie without Basil Joseph: 'Jan-e-Man' writer-director Chidambaram |date=24 November 2021 |access-date=15 December 2021 |newspaper=[[The New Indian Express]] |archive-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215110556/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/nov/24/i-couldnt-imagine-my-movie-without-basil-josephjan-e-man-writer-director-chidambaram-2387316.amp |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' || ಯುವ ರಾಜಕಾರಣಿ || ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ || |- | rowspan="8" |2022 || ''[[ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್ (2022 film)|ಡಿಯರ್ ಫ್ರೆಂಡ್]]'' || ಸಜಿತ್ || || |- | ''[[ನ್ನಾ ತಾನ್ ಕೇಸ್ ಕೋಡು]]'' || ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು || ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ || |- | ''[[ಪಾಲ್ತು ಜಾನ್ವರ್]]'' || ಪ್ರಸೂನ್ ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ || ||<ref>{{Cite web |last1=Thomas |first1=Vinoy |last2=Anjali |first2=Aneesh |script-title=ml:Palthu Janwar Movie : ജോജിക്കു ശേഷം ഭാവനാ സ്റ്റുഡിയോസ്; 'പാല്‍തു ജാന്‍വര്‍' ഓണത്തിന് |trans-title=Palthu Janwar Movie: ಜೋಜಿ ನಂತರ ಭಾವನಾ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್; 'ಪಾಲ್ ತು ಜಾನ್ವರ್' ಓಣಂಗೆ |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/bhavana-studios-announced-palthu-janwar-starring-basil-joseph-dileesh-pothan-repd9r |access-date=13 July 2022 |website=[[Asianet News]] |language=ml |archive-date=10 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210002044/https://www.asianetnews.com/entertainment-news/bhavana-studios-announced-palthu-janwar-starring-basil-joseph-dileesh-pothan-repd9r |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಜಾಕ್ ಎನ್' ಜಿಲ್|ಜಾಕ್ ಮತ್ತು ಜಿಲ್]]'' || ರವಿ || || |- | ''[[ಉಲ್ಲಾಸಂ (2022 film)|ಉಲ್ಲಾಸಂ]]'' || ಅಸಿ || || |- | ''[[ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಹೇ (film)|ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಹೇ]]'' || ರಾಜೇಶ್ || ||<ref>{{Cite web |date=27 October 2022 |title=Jaya Jaya Jaya Jaya Hey trailer: Funnier version of The Great Indian Kitchen? |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/jaya-jaya-jaya-jaya-hey-trailer-funnier-version-of-the-great-indian-kitchen-8233585/ |access-date=7 March 2023 |website=[[The Indian Express]] |language=en |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307202358/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/jaya-jaya-jaya-jaya-hey-trailer-funnier-version-of-the-great-indian-kitchen-8233585/ |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ನೋ ವೇ ಔಟ್ (2022 film)|ನೋ ವೇ ಔಟ್]]'' || || ||<ref>{{Cite news |title=Ramesh Pisharody's 'No Way Out' gets a release date! |newspaper=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/malayalam/ramesh-pisharodys-no-way-out-gets-a-release-date/videoshow/90395061.cms |access-date=7 March 2023 |issn=0971-8257 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307202358/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/malayalam/ramesh-pisharodys-no-way-out-gets-a-release-date/videoshow/90395061.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಮುಕುಂದನ್ ಉನ್ನಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್]]'' || ಸ್ವತಃ || ಧ್ವನಿಪಠಣ || |- | rowspan="4" | 2023 || ''[[ಎಂಕಿಲುಂ ಚಂದ್ರಿಕೆ]]'' || ಕಿರಣ್ || ||<ref>{{Cite news |title='Enkilum Chandrike' box office collection: Basil Joseph - Niranjana Anoop starrer mints Rs 1.67 crores |newspaper=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/box-office/enkilum-chandrike-box-office-collection-basil-joseph-niranjana-anoop-starrer-mints-rs-1-67-crores/articleshow/98356401.cms |date=2 March 2023 |access-date=7 March 2023 |issn=0971-8257 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307011532/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/box-office/enkilum-chandrike-box-office-collection-basil-joseph-niranjana-anoop-starrer-mints-rs-1-67-crores/articleshow/98356401.cms |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಪೂಕ್ಕಾಲಂ]]'' ||ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜಿಕ್ಕುಮನ್ || ||<ref>{{Cite web |title=First single from Pookkaalam out |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/mar/18/first-single-from-pookkaalam-out-41219.html |access-date=2023-03-19 |website=[[Cinema Express]] |date=18 March 2023 |language=en |archive-date=19 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319071531/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/mar/18/first-single-from-pookkaalam-out-41219.html |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಕಡಿನ ಕಡೋರಮೀ ಅಂಡಕದಹಂ]]'' || ಬಷೀರುದ್ದೀನ್ (ಬಚು)|| ||<ref>{{Cite web |url=https://www.news18.com/news/movies/basil-joseph-starts-shooting-for-kadina-kadoramee-andakadaham-details-inside-5963245.html |title=Basil Joseph Starts Shooting For Kadina Kadoramee Andakadaham; Details Inside |date=15 September 2023 |website=[[News18]] |access-date=7 March 2023 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307230534/https://www.news18.com/news/movies/basil-joseph-starts-shooting-for-kadina-kadoramee-andakadaham-details-inside-5963245.html |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಫಲಿಮಿ]]'' || ಅನೂಪ್ ಚಂದ್ರನ್ || ||<ref>{{Cite news |author=<!-- not stated --> |date=30 March 2023 |title=Basil Joseph to play the lead in 'Falimy' |language=en-IN |newspaper=[[The Hindu]] |url-access=subscription |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-joseph-to-play-the-lead-in-falimy/article66679727.ece |access-date=21 October 2023 |issn=0971-751X |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418101234/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-joseph-to-play-the-lead-in-falimy/article66679727.ece |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="7" | 2024 || ''[[ವರ್ಷಂಗಳ್ಕ್ಕು ಶೇಷಂ]]'' || ಪ್ರದೀಪ್|| ||<ref>{{Cite web |date= 20 December 2023 |title=Pranav Mohanlal and Kalyani Priyadarshan's 'Varshangalkku Shehsam' to release in April 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/varshangalkku-shesham-first-look-poster/articleshow/106157905.cms|access-date=23 December 2023 |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> |- | ''[[ಗುರುವಾಯೂರ್ ಅಂಬಲನಾಡಯಿಲ್]]'' || ಕೈತೋಲಪ್ಪರಂಬಿಲ್ ವಿನು ರಾಮಚಂದ್ರನ್ || ||<ref>{{Cite news |date=2023-05-13 |title='Guruvayoor Ambalanadayil', starring Prithviraj Sukumaran and Basil Joseph, goes on floors |language=en-IN |newspaper=[[The Hindu]] |url-access=subscription |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/guruvayoor-ambalanadayil-starring-prithviraj-sukumaran-and-basil-joseph-goes-on-floors/article66846403.ece |access-date=2023-07-16 |issn=0971-751X |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716075625/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/guruvayoor-ambalanadayil-starring-prithviraj-sukumaran-and-basil-joseph-goes-on-floors/article66846403.ece |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ನುಣಕ್ಕುಳಿ]]'' || ಎಬಿ ಜಕರಿಯಾ ಪೂಳಿಕ್ಕುನ್ನಿಲ್ || ||<ref>{{Cite web |date=18 December 2023 |title=Shoot completed for Jeethu Joseph-Basil Joseph film Nunakuzhi |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/dec/18/shoot-completed-for-jeethu-joseph-basil-joseph-film-nunakuzhi-50492.html |access-date=23 December 2023 |website=[[The Indian Express]] |language=en |archive-date=23 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231223085405/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/dec/18/shoot-completed-for-jeethu-joseph-basil-joseph-film-nunakuzhi-50492.html |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ವಾಝ: ಬಯೋಪಿಕ್ ಆಫ್ ಎ ಬಿಲಿಯನ್ ಬಾಯ್ಸ್]]'' || ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ || ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-07-15 |title=Vaazha gets a new release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jul/15/vaazha-gets-a-new-release-date |access-date=2024-07-17 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ''[[ಅಜಯಂತೆ ರಂಡಾಂ ಮೋಷನಂ]]'' || ಕೆ.ಪಿ. ಸುರೇಶ್ || ||<ref>{{Cite web |date=11 October 2022 |title=Ajayante Randam Moshanam: Tovino Thomas-Krithi Shetty's fantasy drama goes on floors |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |access-date=7 March 2023 |website=[[The Indian Express]] |language=en |archive-date=11 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011120015/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |url-status=live }}</ref> |- | ''[[ಕಪ್ (2024 Malayalam film)|ಕಪ್]]'' || ರಣೀಶ್|| ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-09-04 |title=Mathew Thomas-Basil Joseph starrer Cup confirms release |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Sep/04/mathew-thomas-basil-joseph-starrer-cup-confirms-release |access-date=2024-09-04 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ''[[ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿನಿ]]'' || ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ || ||<ref>{{Cite news |title=Sookshmadarshini: Nazriya Nazim's comeback Malayalam film, also starring Basil Joseph, goes on floors |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/sookshmadarshini-nazriya-nazims-comeback-malayalam-film-also-starring-basil-joseph-goes-on-floors/article68228279.ece/ |access-date=31 May 2024 |website=The Hindu|date=29 May 2024 }}</ref> |- | rowspan=5| 2025 || ''[[ಪ್ರವಿಂಕೂಡು ಶಪ್ಪು]]'' ||[[ಸಬ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪೊಲೀಸ್|ಎಸ್ಐ]] ಸಂತೋಷ್ ಸಿ.ಜೆ|| ||<ref>{{cite web | url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/basil-joseph-soubin-shahir-film-pravinkoodu-shappu-gets-a-release-date-article-116763890 | title=Basil Joseph-Soubin Shahir's Pravinkoodu Shappu Gets A Release Date! | publisher=[[Times Now]] | work=Rohit Panikker | date=29 December 2024 | accessdate=29 December 2024}}</ref> |- | ''[[ಪೊನ್ಮನ್]]'' || ಪಿಪಿ ಅಜೇಶ್ || ||<ref>{{Cite web |last=Madhu |first=Vignesh |date=2025-01-18 |title=Release preponed for Basil Joseph's Ponman |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jan/18/release-preponed-for-basil-josephs-ponman |access-date=2025-01-18 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ''[[ಮರಣಮಾಸ್]]'' ||ಲ್ಯೂಕ್ ಪಿ.ಪಿ || ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-04-01 |title=Basil Joseph's Maranamass confirms release date, trailer unveiled |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Apr/01/basil-josephs-maranamass-confirms-release-date-trailer-unveiled |access-date=2025-04-02 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ''[[ಹೃದಯಪೂರ್ವಂ]]'' ||ಡಾ. ಮನು ರಮೇಶನ್||ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ||<ref>{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Basil Joseph, Meera Jasmine in Mohanlal's Hridayapoorvam? Censor details spark excitement |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/basil-joseph-meera-jasmine-special-appearance-in-mohanlal-hridayapoorvam-xym1wsyw |access-date=2025-08-28 |website=Mathrubhumi News|language=en}}</ref> |- | ''ಮಧುರಂ ಜೀವಾಮೃತ ಬಿಂದು'' || ಇಲ್ಯಾಸ್|| ಸಂಕಲನ ಚಿತ್ರ||<ref>{{Cite web |date=2025-11-01 |title=Madhuram Jeevamrutha Bindu OTT: മധുരം ജീവാമൃത ബിന്ദു ഒടിടിയിലെത്തി, എവിടെ കാണാം? |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/madhuram-jeevamrutha-bindu-starts-streaming-on-ott-10612709 |access-date=2025-01-15 |website=Indian Express|language=ml}}</ref> |- | rowspan=3 | 2026 || ''[[ಪರಶಕ್ತಿ (2026 film)|ಪರಶಕ್ತಿ]]'' || [[ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್|ಮೇಜರ್]] ಊಮನ್ ಚಾಕೊ || [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2026-01-08 |title=Sivakarthikeyan confirms Basil Joseph's cameo in Parasakthi |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2026/Jan/08/tamilnews2026jan07sivakarthikeyan-confirms-basil-josephs-cameo-in-parasakthi |access-date=2026-01-16 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- | ''[[ಅತಿರಾಡಿ (2026 film)|ಅತಿರಾಡಿ]]'' || ಸಂಕುಟ್ಟಿ || ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕೂಡ ||<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=Tovino Thomas, Vineeth Sreenivasan, and Basil Joseph's 'Athiradi' gets a release date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-vineeth-sreenivasan-and-basil-josephs-athiradi-gets-a-release-date/articleshow/126573870.cms |access-date=2026-05-05 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- | ''[[ಮೋಲಿವುಡ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' || ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ವರೂಪ್ || ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ||<ref>{{Cite web |date=2026-06-09 |title=Basil Joseph: I realised I had a Mollywood Times cameo only in theatre |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Jun/09/basil-joseph-i-realised-i-had-a-mollywood-times-cameo-only-in-theatre |access-date=2026-07-05 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |} === ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು === {{BLP unreferenced section|date=March 2023}} {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ !! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! scope="col" | ಪಾತ್ರ !! scope="col" | ಭಾಷೆ !! scope="col" | ನಿರ್ದೇಶಕ !! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು !! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|ಉಲ್ಲೇಖ|References}} |- | rowspan="3" | 2012 || ''CET ಲೈಫ್'' || ನಟ || rowspan="6" | [[ಮಲಯಾಳಂ]] || ಅರುಣ್ & ಸರತ್ || || |- |''ಶ್ಶ್...'' || ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ || rowspan="2" | ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್ || || |- |''ಪ್ರಿಯಮ್ವಧ ಕಥಾರಯಣೋ'' || rowspan="2" | ನಟ || || |- | rowspan="2" | 2013 || ''ಪಕಲುಕಳುಡೆ ರಾಣಿ'' || ರಿತ್ವಿಕ್ ಬೈಜು || || |- |''ಒರು ತುಂಡು ಪಡಂ'' || rowspan="2" | ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ || rowspan="2" | ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್ || || |- | 2014 || ''ಹ್ಯಾಪಿ ಓಣಂ'' || || |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! scope="col" | ವರ್ಗ ! scope="col" | ಚಿತ್ರ ! scope="col" | ಫಲಿತಾಂಶ ! class="unsortable" scope="col" | {{refh}} |- | 2019 | [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರದ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) | ''[[ಕೆಟ್ಟ್ಯೋಲಾನು ಎಂಟೆ ಮಾಲಖ]]'' | {{won}} |<ref>{{cite news |url=https://www.thehansindia.com/cinema/siima-awards-2021-take-a-look-at-the-full-winners-list-707158 |title=SIIMA Awards 2021: Take A Look At The Full Winner's List |work=The Hans India |date=19 September 2021 |access-date=19 September 2021 |archive-date=21 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921111456/https://www.thehansindia.com/amp/cinema/siima-awards-2021-take-a-look-at-the-full-winners-list-707158 |url-status=live }}</ref> |- | rowspan=3 | 2022 | [[ಮಝವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಝವಿಲ್ ಮನೋರಮ ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ | rowspan=3 | ''[[ಮಿನ್ನಲ್ ಮುರಳಿ]]'' | {{won}} |<ref>{{cite news |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/08/27/mazhavil-entertainment-awards-telecast-timing-amma-show.html |title=Mazhavil Entertainment Awards is back. Here's when the show will premier on TV |date=27 August 2022 |website=[[Malayala Manorama|Manorama Online]] |access-date=11 September 2022 |archive-date=11 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011125733/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/08/27/mazhavil-entertainment-awards-telecast-timing-amma-show.html |url-status=live }}</ref> |- | [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ (ಮಲಯಾಳಂ) | {{nominated}} |<ref>{{cite news| url= https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/siima-2021-nominations-allu-arjun-pushpa-dhanush-karnan-tovino-thomas-minnal-murali-lead-8095126/|title=SIIMA 2021 nomination|date=27 September 2022|access-date=10 February 2024|website=[[Indian Express]]}}</ref> |- | [[ಏಷ್ಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ) | {{won}} |<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-wins-top-honour-at-asian-academy-creative-awards-8315453/ |title=Basil Joseph Wins Top Honour at Asian Academy Creative Awards |newspaper=[[The New Indian Express]] |date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064153/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-wins-top-honour-at-asian-academy-creative-awards-8315453/ |url-status=live }}</ref> |- | 2023 | [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ | ''[[ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಹೇ]]'' | {{won}} |<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/siima-awards-2023-live-updates-siima-awards-2023-winners-list-news-updates/liveblog/103715763.cms|title=SIIMA Award 2023 |date=17 September 2023 |website=[[Times of India]] |access-date=10 February 2023 }}</ref> |- |2024 |[[ಮಝವಿಲ್ ಮನೋರಮ ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |ವರ್ಷದ ಮನರಂಜಕ (ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ) |''[[ಫಲಿಮಿ]]'', ''[[ಗುರುವಾಯೂರ್ ಅಂಬಲನಾಡಯಿಲ್]]'', ''[[ವರ್ಷಂಗಳ್ಕ್ಕು ಶೇಷಂ]]'' |{{won}} |<ref>{{Cite web |title=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/08/21/mazhavil-entertainment-awards-jagathy-sreekumar-mohanlal-mammootty-amma.html |access-date=2025-09-10 |website=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured |language=en}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{IMDb name|7243877}} * {{Instagram|ibasiljoseph}} {{ಬಾಸಿಲ್ ಜೋಸೆಫ್}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ಜೋಸೆಫ್, ಬಾಸಿಲ್}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಥಳದ ಜನನ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ (ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು)]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಜನನ ವರ್ಷ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ (ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು)]] 4sl2kdrb66yznjz0iqe8e58y1jt7wpi 0 180071 1379610 1378527 2026-08-09T13:26:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379610 wikitext text/x-wiki {{Infobox landform | name = ತಾನೂರು ಬೀಚ್ | other_name = ತೂವಲ್ ತೀರಂ ಬೀಚ್ | image = Tanur beach, Malappuram (1).jpg | image_size = | alt = | caption = ತಾನೂರು ಬೀಚ್ | pushpin_map = India #Kerala | map_width = | map_caption = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_label = | mark = | marker_size = | location = [[ತಾನೂರು, ಕೇರಳ]] | grid_ref = | grid_ref_UK = | grid_ref_Ireland = | coordinates = {{coord| 11.0206|N| 75.8563|E|display=inline}} | coordinates_ref = | range = | part_of = | water_bodies = | length = 3,700+&nbsp;ಮೀ | formed_by = | type = ಬೀಚ್ | free_label_1 = ಇವರಿಂದ ಗಸ್ತು ಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ | free_data_1 = | free_label_2 = ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟ | free_data_2 = | free_label_3 = ಪ್ರವೇಶ | free_data_3 = [[ತಾನೂರು, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] {{rint|bus}} - 2.1&nbsp;ಮೀ,<br>[[ತಾನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] {{rint|rail}} - 5&nbsp;ಕಿಮೀ, <br>[[ತಾನೂರು, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ದೋಣಿ ಟರ್ಮಿನಲ್]] {{rint|ferry}} - 3.1&nbsp;ಕಿಮೀ | embedded = }} ''' ತಾನೂರು ಬೀಚ್ '''ಇದನ್ನು '''ತೂವಲ್ ತೀರಂ ಬೀಚ್'''<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2023/04/25/malappuram-ottumpuram-thooval-theeram-beach-floating-bridge.html|title=Wish to walk on water? Floating sea bridge in Tanur is ready!|website=OnManorama}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಥವಾ ''' ಒಟ್ಟುಂಪುರಂ ಬೀಚ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ತಾನೂರು, ಮಲಪ್ಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೀಚ್ ಮತ್ತು (ಅಝಿಮುಗಂ) ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ತಾನೂರು ಬೀಚ್ ಹಲವಾರು ಬೀಚ್ಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ, ತೂವಲ್ ತೀರಂ ಬೀಚ್, ಒಟ್ಟುಂಪುರಂ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟುಂಗಲ್ ಬೀಚ್ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ತಾನೂರು ಬೀಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇವೆಲ್ಲವೂ ''ತಾನೂರು ಬೀಚ್'' ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ==ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ===ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್ ಸೇತುವೆ=== ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಮೇಲೆ ಸಂದರ್ಶಕರು 100 ಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ನಡೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/local-news/malappuram/floating-bridge-tanur-1152596|title=താനൂരിലേക്ക് വരൂ...തിരമാലകൾക്കൊപ്പം ഒഴുകി നടക്കാം &#124; Madhyamam|first=മാധ്യമം|last=ലേഖകൻ|date=22 April 2023|website=www.madhyamam.com}}</ref> ==ತಾನೂರು ದೋಣಿ ದುರಂತ== 2023 ಮೇ 7 ರಂದು ತಾನೂರು ದೋಣಿ ಅಪಘಾತ<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/many-dead-as-tourist-boat-capsizes-in-indias-kerala-state|title=At least 22 dead as tourist boat capsizes in India's Kerala state|website=www.aljazeera.com}}</ref> ಸಂಭವಿಸಿತು, ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಮಲಪ್ಪುರಂನ ತಾನೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ತೂವಲ್ ತೀರಂ ಬೀಚ್ನಲ್ಲಿ ಮನರಂಜನಾ ದೋಣಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮುಳುಗಿತು. 37 ಜನರನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಈ ಘಟನೆಯು 11 ಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದಂತೆ 22 ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು 10 ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ==ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ== <gallery mode="packed-hover" heights="160"> File:Thooval theeram.jpg File:Tanur beach, Malappuram (5).jpg File:A view of tanur harbour.jpg File:Tanur beach, Malappuram (8).jpg </gallery> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[2023 ತಾನೂರು ದೋಣಿ ದುರಂತ]] [[File:Tanur Beach.jpg|right|thumb|alt=Tanur Beach]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Waters of Kerala |state=expanded}} {{Tourism in Kerala}} [[ವರ್ಗ:ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಕಡಲತೀರಗಳು|*]] h2mk0398371t6o5yg7mt4l9ejce5ql4 0 180089 1379667 1378858 2026-08-10T02:38:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379667 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox river | name = ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ | native_name = {{native name|ml|മണിമലയാർ}} | other_name = ಪುಲ್ಲಕಾಯಾರ್, ವಲ್ಲಪುಳ, ವಲ್ಲಭೈಪುಳ | etymology = | image = File:River Manimala Cheruvally.jpg | image_size = | image_caption = [[ಚೇರುವಳ್ಳಿ]] ಬಳಿಯ ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ | image_alt = | map = | map_size = | map_caption = | map_alt = | subdivision_type1 = [[ದೇಶ]] | subdivision_name1 = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type3 = [[ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] | subdivision_name3 = [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]], [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] | subdivision_type4 = [[ನಗರಗಳು]] | subdivision_name4 = [[ಪೀರ್ಮೇಡು]], [[ಮುಂಡಕಾಯಂ]], [[ಎರುಮೇಲಿ]], [[ಮಣಿಮಲಾ]], [[ಕಂಜಿರಪ್ಪಳ್ಳಿ]], [[ಮಲ್ಲಪ್ಪಳ್ಳಿ]], [[ವೆಣ್ಣಿಕ್ಕುಲಂ]], [[ಕಲ್ಲೂಪ್ಪಾರ]], [[ಕವಿಯೂರ್]], [[ವಲ್ಲಂಕುಲಂ]], [[ತಿರುವಲ್ಲಾ]], [[ತಲವಾಡಿ]], [[ಕಿಡಂಗರಾ]], [[ಪುಳಿಂಕುನ್ನು]], [[ಎಡತ್ವಾ]], [[ಚಂಪಕುಲಂ]] ಮುಂತಾದವು. | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- BASIN --> | source1_location = ಮುತ್ತಾವರ ಬೆಟ್ಟಗಳು, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] | source1_coordinates = | source1_elevation = {{cvt|2500|ft|m}} | mouth_location = [[ಕಿಡಂಗರಾ ನಂತರ ಎರಡು ಕಲಾಪಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡು, ಒಂದನೆಯದು ಪುಳಿಂಕುನ್ನು, ಮಾಂಕೊಂಬು ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ವೆಳಿಯನಾಡು, ಕಾವಲಂ ಮೂಲಕ ಕೈನಕರಿಯ వద్ద ವೇಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಪಂಪಾ ನದಿಯ ಒಂದು ಶಾಖೆಯು ಕುತಿಯಾತೋಡುನಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡು ಕಲ್ಲುಂಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಣಿಮಲಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ, ಸುಮಾರು ಐದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹರಿದು ನೆಡುಂಪುರಂನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ನಿರಣಂ, ತಲವಾಡಿ, ಎಡತ್ವಾ, ಚಂಪಕುಲಂ, ನೆಡುಮುಡಿ, ಚೆನ್ನಂಕರಿ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಕೈನಕರಿಯಲ್ಲಿ ವೇಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.]] | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | altitude_difference = | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 802.90 | basin_landmarks = ಕಲ್ಲೂಪ್ಪಾರ ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯ, [[ಕವಿಯೂರ್ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]], [[ನನ್ನೂರ್ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]]. | basin_population = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 91.73 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = }} '''ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ''' ಅಥವಾ '''ಮಣಿಮಲಾಯಾರ್''' ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ 92&nbsp;ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹ ನಕ್ಷೆಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ಈ ನದಿಯನ್ನು ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ [[ಪಂಪಾ ನದಿ]]ಯ [[ಉಪನದಿ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದು ತಪ್ಪೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಮಣಿಮಲಾ ನದಿಯು [[ಪಂಪಾ ನದಿ|ಪಂಪಾ]] ನದಿಗೆ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಪಂಪಾ ನದಿಯ ಒಂದು [[ಶಾಖಾನದಿ]]ಯು ಕಲ್ಲುಂಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಣಿಮಲಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ನೆಡುಂಪುರಂನಲ್ಲಿ ಮಣಿಮಲಾದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕವಲೊಡೆದು [[ನಿರಣಂ]], [[ತಲವಾಡಿ]], [[ಎಡತ್ವಾ]], ಚಂಗಂಕರಿ, [[ಚಂಪಕುಲಂ]], [[ನೆಡುಮುಡಿ]], [[ಚೆನ್ನಂಕರಿ]] ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಕೈನಕರಿ]] ಮೂಲಕ ಹರಿದು [[ವೇಂಬನಾಡ್|ವೇಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]]ವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಖೆಯು ಮುನ್ನಾಟ್ಟುಮುಖಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ಅಗಲವಾದ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ [[ಚೆನ್ನಂಕರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಣಿಮಲಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುವುದಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=May 2024}} ಭೌಗೋಳಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮಣಿಮಲಾ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪೀರ್ಮೇಡುವಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಮುತ್ತಾವರ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ (ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1156 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ) ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 90&nbsp;ಕಿಮೀ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 847&nbsp;ಕಿಮೀ² ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]], [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಮತ್ತು [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html|title=About the Rivers of Kerala|access-date=14 February 2010|archive-date=16 ಜುಲೈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716182531/http://puzhakal0.tripod.com/river.html|url-status=dead}}</ref> [[ಎಂಡಯಾರ್]], [[ಕೂಟ್ಟಿಕಲ್]], [[ಮುಂಡಕಾಯಂ]], [[ಎರುಮೇಲಿ]], [[ಮಣಿಮಲಾ]], [[ಕೊಟ್ಟಂಗಲ್]], ಕುಳತ್ತೂರ್ಮೂಳಿ, [[ವೈಪೂರ್]], [[ಮಲ್ಲಪ್ಪಳ್ಳಿ]], [[ಕೀಳ್ವೈಪೂರ್]], [[ತುರುತ್ತಿಕಾಡು]], ಕೋಮಲಂ/ಕುರಂಜೂರ್ ಕಡವು, [[ಕಲ್ಲೂಪ್ಪಾರ]], [[ವಲ್ಲಂಕುಲಂ]], [[ಕಾಟ್ಟೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕುಟ್ಟೂರ್ (ತಿರುವಲ್ಲಾ)|ಕುಟ್ಟೂರ್]] ([[ತಿರುವಲ್ಲಾ]] ನಗರದ ಹೊರವಲಯ), ಪುಳಿಕೀಳು, [[ನೆಡುಂಪುರಂ]], [[ನೀರಟ್ಟುಪುರಂ]], ಅಮಿಚಕರಿ, [[ಮುಟ್ಟಾರ್]], ಕಿಡಂಗರಾ, [[ಪುಳಿಂಕುನ್ನು]], ವೆಳಿಯನಾಡು, [[ರಾಮಂಕರಿ]], [[ಮಾಂಕೊಂಬು]] ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಣಿಮಲಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಕಿಡಂಗರಾ ನಂತರ ಮಣಿಮಲಾ ನದಿಯು ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಶಾಖೆಯು ಕುನ್ನಂಕರಿ, ಕಾವಲಂ ಮತ್ತು ಕೈನಕರಿ ಮೂಲಕ ವೇಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 92&nbsp;ಕಿಮೀ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು [[ವೇಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]]ವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕಡಲಿಗೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ (ಮೀನಚಿಲ್, ಪಂಪಾ, ಮಣಿಮಲಾ, ಅಚ್ಚನ್‌ಕೋವಿಲ್) ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ; ಈ ನದಿಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ ವೇಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೃಹತ್ ಸರೋವರವು ಕೇವಲ ಎರಡು ನಿರ್ಗಮನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - ಒಂದು ತೊಟ್ಟಪ್ಪಳ್ಳಿ ಸ್ಪಿಲ್‌ವೇ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ತಣ್ಣೀರ್ಮುಕ್ಕೊಂ ಬಂಡ್, ಇವೆರಡೂ ಹೈಟೈಡ್ (ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಒಳಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ತಡೆಗೋಡೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು (ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ 2.5 ಮೀಟರ್ ಕೆಳಗೆ) ಕೃಷಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದಂತಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.{{citation needed|date=May 2024}} [[ನಿರಣಂ]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಪಂಪಾ ನದಿಯ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಒಳನಾಡು ಬಂದರು ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. [[ಕವಿಯೂರ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಬಹುದು.{{citation needed|date=May 2024}} ಮಣಿಮಲಾ ನದಿಯು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಕೊಟ್ಟಾಯಂ-ಇಡುಕ್ಕಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಈ ನದಿಯು [[ಮಣಿಮಲಾ]] ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಮಧ್ಯನಾಡಿನ ಮೈದಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಕುಟ್ಟನಾಡ್ ಭತ್ತದ ಕಣಜ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನದಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]]ಯಿಂದಾಗಿ ನದಿಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮಾಲಿನ್ಯವೂ ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=May 2024}} ==ಚಿತ್ರಶಾಲೆ== <gallery> File:Manimalayar river @ Pazhayidam.jpg|ಪಳಯಿಡಂ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ File:Canoe in Manimalayar.JPG|ಮಣಿಮಲಾಯಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಣಿ (ಕ್ಯಾನೋ) File:Manimala River.jpg|ಮಣಿಮಲಾದಲ್ಲಿ File:The Manimala river in Kerala.jpg|ಕೇರಳದ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇರವಿಪೇರೂರ್‌ನಿಂದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಿಸಲಾದ ನದಿ. </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{commons category|Manimala River}} {{Reflist}} {{Waters of Kerala}} {{coord|9|21|N|76|33|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[Category:ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] [[Category:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] [[Category:ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] [[Category:ಪಂಪಾ ನದಿ]] 0x3dn4vzj5ru2f3zqllf6tacoy5rj5y 3 180129 1379611 2026-08-09T13:33:11Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1379611 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Darukambar}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೦೩, ೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) n7xdf2fl10ixr850u6x2rw9woqyax43 3 180130 1379612 2026-08-09T13:44:29Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1379612 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಮೇರಿ ಪ್ರಭ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೪, ೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) ndowtqz2ctcmmr71aeep3tm4j6xz2wy 0 180131 1379619 2026-08-09T17:21:32Z Pragathi. BH 88266 "[[:en:Special:Redirect/revision/1344057254|Thirumandhamkunnu Pooram]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1379619 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = Thirumandhamkunnu Pooram.jpg | holiday_name = Thirumandhamkunnu Pooram<br/>{{lang|ml|place അങ്ങാടിപ്പുറം}} | caption = Thirumandhamkunnu Pooram | official_name = Thirumandhamkunnu({{langx|ml|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം}}) | observedby = [[Malayali]] [[Hindu]]s | date = [[Mrigashīrsha|Makayiram]] [[Nakshatra]] in the Malayalam Calendar month of [[Malayalam calendar|Meenam]] (March 25, 2026 - April 4, 2026)<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> | observances = ''Ottamthullal''<br/>(ഓട്ടൻതുള്ളൽ),<br/>''[[Ilanjithara Melam]]''<br/>(ഇലഞ്ഞിത്തറമേളം),<br/>Fireworks<br/>(വെടിക്കെട്ട്) | type = Hindu | longtype = [[Hindu]] [[Temple Festivals of Kerala|temple festival]] Festival/[[Public holiday]]s in city of [[Malappuram]] | significance = [[Hindu]] [[Temple Festivals of Kerala|temple festival]] }} '''ತಿರುಮಂಧಮಕುನ್ನು ಪೂರಂ''' ( {{Langx|ml|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം}} ಪೂರಂ ) [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳದ]] [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಧ್ಯ ಮಲಬಾರಿನ]] ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳದ]] ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಮಂಧಮಕುನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನವು ಒಂದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ ಎರಡು [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]] ಮತ್ತು ಪನಯನ್ನಾರ್ಕಾವು . ಇಲ್ಲಿನ ದೈನಂದಿನ [[ಪೂಜೆ|ಪೂಜೆಗೆ]] ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾಂಗಲ್ಯ ಪೂಜೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಯುವತಿಯರೂ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವಾಹದ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=Thirumandhamkunnu Pooram |url=http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409213357/http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |archive-date=9 April 2017 |access-date=24 January 2017}}</ref> ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವವು ಮಾರ್ಚ್ 25, 2026 ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 04, 2026 ರಂದು ನಡೆದಿದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2023-12-11 |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬವು ಮೀನಂ ತಿಂಗಳ ಮಕಯಿರಂ ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ (ಮಾರ್ಚ್, ಏಪ್ರಿಲ್) 11 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title="Malappuram - Kerala Government" |url=https://kerala.gov.in/malappuram |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814233953/https://kerala.gov.in/malappuram |archive-date=14 August 2020 |access-date=24 January 2017}}</ref> ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ತಾಳೆಗರಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೂರಂ]] ಉತ್ಸವವು 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. <ref>{{Cite web |title=FESTIVALS |url=http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_%20pooram.php}}</ref> ಈ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಜನರು ಅಂಗಡಿಪುರಂ ತಲುಪಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2010-03-24 |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |url=https://article.wn.com/view/2010/03/24/Thirumandhamkunnu_Pooram_begins/}}</ref> ಭಗವತಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ 'ಆರಾಟು' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು, [[ನಾಗಸ್ವರ|ನಾದಸ್ವರ]] ಮತ್ತು [[ಚೆಂಡ|ಚೆಂಡೆಮೇಳಗಳು]] ಇರುತ್ತದೆ. 'ಆರಾಟು' 10 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. 'ಪೂರಪ್ಪುರಪ್ಪಾಡು'ವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ದೇವರನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡಲು ರಸ್ತೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ' <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=24 March 2010 |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Thirumandhamkunnu-Pooram-begins/article16006300.ece |access-date=13 July 2019 |work=The Hindu}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ [[ಆರಾಟ|ಆರಾಟ್ಟು]] . ಇದೇ ರೀತಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಒಂದು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 20 ಬಾರಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದನೇ ದಿನ ಸಂಜೆ ಅಂತಿಮ ಆರಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತನೇ ದಿನ (ಏಪ್ರಿಲ್ 03) ಸಂಜೆ ಪಲ್ಲಿವೇಟ್ಟ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ದಿನದಂದು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ವಲ್ಲುವನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ವಲ್ಲುವಕ್ಕೋನತಿರಿ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ [[ಪೂರಂ]] ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಪಾಣ ಸಮುದಾಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮಲಯನ್‌ಕುಟ್ಟಿ ನಡುವೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಭೇಟಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪಾಣಂತೆ ವರವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ರಾಜನಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ದಿನ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ಸಂಜೆಯವರೆಗೆ ಜಾನಪದ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಚವಿತ್ತುಕಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಸವದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಒಟ್ಟನ್ ತುಳ್ಳಲ್|ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್]], ಪಾದಕೋಮ್, [[ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್ತು|ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್]], ನಾಗ್ಯಾರ್ಕೌತ್, ತಾಯಂಬಕ, ಮೇಳಂ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂತನ್ ಎಂಬ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಮಾಮಾಂಕಂ ಹಬ್ಬ * [[ವೈರಂಕೋಡ್ ಹಬ್ಬ|ವೈರಂಕೋಡ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ವೈರಂಕೋಡ್ ಹಬ್ಬ|ವೈರಂಕೋಡ್ ವೇಲಾ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.malappuram.net/html/touristattractions1.htm ಮಲಪ್ಪುರಂ] ld39uwqb0w43xg5gx8fxybvtmfsdz4t 1379620 1379619 2026-08-09T17:23:16Z Pragathi. BH 88266 1379620 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = Thirumandhamkunnu Pooram.jpg | holiday_name = Thirumandhamkunnu Pooram<br/>{{lang|ml|place അങ്ങാടിപ്പുറം}} | caption = Thirumandhamkunnu Pooram | official_name = Thirumandhamkunnu({{langx|ml|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം}}) | observedby = [[Malayali]] [[Hindu]]s | date = [[Mrigashīrsha|Makayiram]] [[Nakshatra]] in the Malayalam Calendar month of [[Malayalam calendar|Meenam]] (March 25, 2026 - April 4, 2026)<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> | observances = ''Ottamthullal''<br/>(ഓട്ടൻതുള്ളൽ),<br/>''[[Ilanjithara Melam]]''<br/>(ഇലഞ്ഞിത്തറമേളം),<br/>Fireworks<br/>(വെടിക്കെട്ട്) | type = Hindu | longtype = [[Hindu]] [[Temple Festivals of Kerala|temple festival]] Festival/[[Public holiday]]s in city of [[Malappuram]] | significance = [[Hindu]] [[Temple Festivals of Kerala|temple festival]] }} '''ತಿರುಮಂಧಮಕುನ್ನು ಪೂರಂ''' ( {{Langx|ml|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം}} ಪೂರಂ ) [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳದ]] [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಧ್ಯ ಮಲಬಾರಿನ]] ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳದ]] ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಮಂಧಮಕುನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನವು ಒಂದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ ಎರಡು [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]] ಮತ್ತು ಪನಯನ್ನಾರ್ಕಾವು . ಇಲ್ಲಿನ ದೈನಂದಿನ [[ಪೂಜೆ|ಪೂಜೆಗೆ]] ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾಂಗಲ್ಯ ಪೂಜೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಯುವತಿಯರೂ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವಾಹದ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=Thirumandhamkunnu Pooram |url=http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409213357/http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |archive-date=9 April 2017 |access-date=24 January 2017}}</ref> ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವವು ಮಾರ್ಚ್ 25, 2026 ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 04, 2026 ರಂದು ನಡೆದಿದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2023-12-11 |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬವು ಮೀನಂ ತಿಂಗಳ ಮಕಯಿರಂ ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ([[ಮಾರ್ಚ್]], ಏಪ್ರಿಲ್) 11 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title="Malappuram - Kerala Government" |url=https://kerala.gov.in/malappuram |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814233953/https://kerala.gov.in/malappuram |archive-date=14 August 2020 |access-date=24 January 2017}}</ref> ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ [[ತಾಳೆಮರ|ತಾಳೆಗರಿ]] ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೂರಂ]] ಉತ್ಸವವು 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. <ref>{{Cite web |title=FESTIVALS |url=http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_%20pooram.php}}</ref> ಈ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಜನರು ಅಂಗಡಿಪುರಂ ತಲುಪಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2010-03-24 |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |url=https://article.wn.com/view/2010/03/24/Thirumandhamkunnu_Pooram_begins/}}</ref> ಭಗವತಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ 'ಆರಾಟು' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು, [[ನಾಗಸ್ವರ|ನಾದಸ್ವರ]] ಮತ್ತು [[ಚೆಂಡ|ಚೆಂಡೆಮೇಳಗಳು]] ಇರುತ್ತದೆ. '[[ಆರಾಟ|ಆರಾಟು]]' 10 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. 'ಪೂರಪ್ಪುರಪ್ಪಾಡು'ವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ದೇವರನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡಲು ರಸ್ತೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ' <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=24 March 2010 |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Thirumandhamkunnu-Pooram-begins/article16006300.ece |access-date=13 July 2019 |work=The Hindu}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ [[ಆರಾಟ|ಆರಾಟ್ಟು]] . ಇದೇ ರೀತಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಒಂದು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 20 ಬಾರಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದನೇ ದಿನ ಸಂಜೆ ಅಂತಿಮ ಆರಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತನೇ ದಿನ (ಏಪ್ರಿಲ್ 03) ಸಂಜೆ ಪಲ್ಲಿವೇಟ್ಟ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ದಿನದಂದು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ವಲ್ಲುವನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ವಲ್ಲುವಕ್ಕೋನತಿರಿ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ [[ಪೂರಂ]] ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಪಾಣ ಸಮುದಾಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮಲಯನ್‌ಕುಟ್ಟಿ ನಡುವೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಭೇಟಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪಾಣಂತೆ ವರವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ರಾಜನಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ದಿನ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ಸಂಜೆಯವರೆಗೆ ಜಾನಪದ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಚವಿತ್ತುಕಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಸವದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಒಟ್ಟನ್ ತುಳ್ಳಲ್|ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್]], ಪಾದಕೋಮ್, [[ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್ತು|ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್]], ನಾಗ್ಯಾರ್ಕೌತ್, ತಾಯಂಬಕ, ಮೇಳಂ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂತನ್ ಎಂಬ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಮಾಮಾಂಕಂ ಹಬ್ಬ * [[ವೈರಂಕೋಡ್ ಹಬ್ಬ|ವೈರಂಕೋಡ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ವೈರಂಕೋಡ್ ಹಬ್ಬ|ವೈರಂಕೋಡ್ ವೇಲಾ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.malappuram.net/html/touristattractions1.htm ಮಲಪ್ಪುರಂ] a1m06t7zzukspsp0sipfh6bfhd6zt1r 1379621 1379620 2026-08-09T17:24:21Z Pragathi. BH 88266 1379621 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = Thirumandhamkunnu Pooram.jpg | holiday_name = Thirumandhamkunnu Pooram<br/>{{lang|ml|place അങ്ങാടിപ്പുറം}} | caption = Thirumandhamkunnu Pooram | official_name = Thirumandhamkunnu({{langx|ml|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം}}) | observedby = [[Malayali]] [[Hindu]]s | date = [[Mrigashīrsha|Makayiram]] [[Nakshatra]] in the Malayalam Calendar month of [[Malayalam calendar|Meenam]] (March 25, 2026 - April 4, 2026)<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> | observances = ''Ottamthullal''<br/>(ഓട്ടൻതുള്ളൽ),<br/>''[[Ilanjithara Melam]]''<br/>(ഇലഞ്ഞിത്തറമേളം),<br/>Fireworks<br/>(വെടിക്കെട്ട്) | type = Hindu | longtype = [[Hindu]] [[Temple Festivals of Kerala|temple festival]] Festival/[[Public holiday]]s in city of [[Malappuram]] | significance = [[Hindu]] [[Temple Festivals of Kerala|temple festival]] }} '''ತಿರುಮಂಧಮಕುನ್ನು ಪೂರಂ''' ( {{Langx|ml|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം}} ಪೂರಂ ) [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳದ]] [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಧ್ಯ ಮಲಬಾರಿನ]] ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳದ]] ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಮಂಧಮಕುನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನವು ಒಂದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ ಎರಡು [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]] ಮತ್ತು ಪನಯನ್ನಾರ್ಕಾವು . ಇಲ್ಲಿನ ದೈನಂದಿನ [[ಪೂಜೆ|ಪೂಜೆಗೆ]] ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾಂಗಲ್ಯ ಪೂಜೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಯುವತಿಯರೂ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವಾಹದ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=Thirumandhamkunnu Pooram |url=http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409213357/http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |archive-date=9 April 2017 |access-date=24 January 2017}}</ref> ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವವು ಮಾರ್ಚ್ 25, 2026 ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 04, 2026 ರಂದು ನಡೆದಿದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2023-12-11 |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬವು ಮೀನಂ ತಿಂಗಳ ಮಕಯಿರಂ ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ([[ಮಾರ್ಚ್]], [[ಏಪ್ರಿಲ್]]) 11 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title="Malappuram - Kerala Government" |url=https://kerala.gov.in/malappuram |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814233953/https://kerala.gov.in/malappuram |archive-date=14 August 2020 |access-date=24 January 2017}}</ref> ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ [[ತಾಳೆಮರ|ತಾಳೆಗರಿ]] ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೂರಂ]] ಉತ್ಸವವು 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. <ref>{{Cite web |title=FESTIVALS |url=http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_%20pooram.php}}</ref> ಈ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಜನರು [[ಅಂಗಡಿ|ಅಂಗಡಿಪುರಂ]] ತಲುಪಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2010-03-24 |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |url=https://article.wn.com/view/2010/03/24/Thirumandhamkunnu_Pooram_begins/}}</ref> ಭಗವತಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ 'ಆರಾಟು' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು, [[ನಾಗಸ್ವರ|ನಾದಸ್ವರ]] ಮತ್ತು [[ಚೆಂಡ|ಚೆಂಡೆಮೇಳಗಳು]] ಇರುತ್ತದೆ. '[[ಆರಾಟ|ಆರಾಟು]]' 10 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. 'ಪೂರಪ್ಪುರಪ್ಪಾಡು'ವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ದೇವರನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡಲು ರಸ್ತೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ' <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=24 March 2010 |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Thirumandhamkunnu-Pooram-begins/article16006300.ece |access-date=13 July 2019 |work=The Hindu}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ [[ಆರಾಟ|ಆರಾಟ್ಟು]] . ಇದೇ ರೀತಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಒಂದು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 20 ಬಾರಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದನೇ ದಿನ ಸಂಜೆ ಅಂತಿಮ ಆರಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತನೇ ದಿನ (ಏಪ್ರಿಲ್ 03) ಸಂಜೆ ಪಲ್ಲಿವೇಟ್ಟ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ದಿನದಂದು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ವಲ್ಲುವನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ವಲ್ಲುವಕ್ಕೋನತಿರಿ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ [[ಪೂರಂ]] ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಪಾಣ ಸಮುದಾಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮಲಯನ್‌ಕುಟ್ಟಿ ನಡುವೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಭೇಟಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪಾಣಂತೆ ವರವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ರಾಜನಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ದಿನ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ಸಂಜೆಯವರೆಗೆ ಜಾನಪದ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಚವಿತ್ತುಕಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಸವದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಒಟ್ಟನ್ ತುಳ್ಳಲ್|ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್]], ಪಾದಕೋಮ್, [[ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್ತು|ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್]], ನಾಗ್ಯಾರ್ಕೌತ್, ತಾಯಂಬಕ, ಮೇಳಂ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂತನ್ ಎಂಬ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಮಾಮಾಂಕಂ ಹಬ್ಬ * [[ವೈರಂಕೋಡ್ ಹಬ್ಬ|ವೈರಂಕೋಡ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ವೈರಂಕೋಡ್ ಹಬ್ಬ|ವೈರಂಕೋಡ್ ವೇಲಾ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.malappuram.net/html/touristattractions1.htm ಮಲಪ್ಪುರಂ] 813n5861ukqvyxscb1m09hvt9scribj 0 180132 1379622 2026-08-09T17:39:08Z Pragathi. BH 88266 "[[:en:Special:Redirect/revision/1366881443|Antony Varghese]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1379622 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Antony Varghese | image = Antony Varghese 2025.jpg | caption = Varghese in 2025 | birth_date = {{birth date and age|1989|10|11|df=yes}} | birth_place = [[Angamaly, Kerala]], India | alma_mater = [[Maharaja's College, Ernakulam]] | occupation = Actor | years_active = 2017–present | notable_works = [[Angamaly Diaries]] | spouse = {{marriage|Anisha Poulose|2021}} }} '''ಪೆಪೆ''' ಎಂಬ ಪರದೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಆಂಟನಿ ವರ್ಗೀಸ್''' <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=George |first=Vijay |date=2019-09-26 |title=Antony Varghese on 'Jallikattu', his experience at TIFF, and life changing after 'Angamaly Diaries' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/antony-varghese-on-jallikattuexperience-at-the-toronto-international-film-festival/article29517445.ece |access-date=2023-02-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾರತೀಯ ನಟ. ಅವರು 2017 ರಲ್ಲಿ ''ಅಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date= |title=Antony Varghese of 'Angamaly Diaries' impressed its director through the role in a short film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/antony-varghese-of-angamaly-diaries-impressed-its-director-through-the-role-in-a-short-filml/articleshow/57532999.cms |access-date=2017-11-10 |work=[[The Times of India]]}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಆಂಟೋನಿ ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರು [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳದ]] ಅಂಗಮಾಲಿಯಲ್ಲಿ 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1989 ರಂದು ವರ್ಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಫೋನ್ಸಾ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಎರ್ನಾಕುಲಂನ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 7, 2021 ರಂದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗೆಳತಿ ಅನೀಶಾ ಪೌಲೋಸ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=7 August 2021 |title=Antony Varghese marries his longtime girlfriend, Aneesha Paulose |url=https://english.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/movie-news/actor-antony-varghese-marries-longtime-girlfriend-aneesha-vincent-pepe-angamaly-diaries-jallikkattu-1.5891743 |access-date=2 October 2021 |work=English Mathrubhumi News}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಆಂಟನಿ ವರ್ಗೀಸ್ 2017 ರಲ್ಲಿ ಲಿಜೋ ಜೋಸ್ ಪೆಲ್ಲಿಸ್ಸೆರಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಅಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಪೆಪೆ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.ಈ ಚಿತ್ರ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡು, ಆಂಟನಿ ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಅವರು “ಪೆಪೆ” ಎಂಬ ಪರದೆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೊರೆತವು . <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Palliyangadi's own Pepe |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200317/palliyangadis-own-pepe.html |access-date=2 October 2021 |work=The Deccan Chronicle}}</ref> ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ ''ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯಂ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ'' ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ಟಿನು ಪಪ್ಪಚ್ಚನ್. ಇದು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮೂಲದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಪಿಕ್ಚರ್.ನಂತರ ಆಂಟನಿ ಅವರು " ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಲಿಜೋ ಜೋಸ್ ಪೆಲ್ಲಿಶೇರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಂ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು ಎರಡೂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು., ಆದರೆ ''ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು ಚಲನಚಿತ್ರವು'' ಭಾರತದ ಆಸ್ಕರ್ ನಮೂದುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಟನ ಅಭಿನಯವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು. ಅವರ ''ಅಜಗಜಾಂತರಂ'' ಚಿತ್ರವು ಟಿನು ಪಪ್ಪಚನ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಎರಡನೇ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 23, 2021 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಸಾಹಸ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. 2022 ರಲ್ಲಿ, ಆಂಟನಿ ''ಸೂಪರ್ ಶರಣ್ಯ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 2023 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶೇನ್ ನಿಗಮ್ ಮತ್ತು ನೀರಜ್ ಮಾಧವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ RDX ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {{ಬಾಕಿ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕೀಲಿ}} {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref |- |2017 |''Angamaly Diaries'' |Vincent Pepe |Debut Film |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 March 2017 |title=Angamaly Diaries movie review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/angamaly-diaries/movie-review/57449113.cms |access-date=2 October 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |2018 |''Swathandriam Ardharathriyil'' |Jacob | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2 April 2018 |title='Angamaly Diaries' actor Antony Varghese scores big in second outing |url=https://www.thenewsminute.com/article/angamaly-diaries-actor-antony-varghese-scores-big-second-outing-78873 |access-date=2 October 2021 |work=The News Minute}}</ref> |- |2019 |''Jallikkattu'' |Antony | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=18 September 2019 |title=Antony Varghese: I did Jallikattu with the same excitement and nervousness as my first film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/antony-varghese-i-did-jallikattu-with-the-same-excitement-and-nervousness-as-my-first-film/articleshow/71166431.cms |access-date=20 December 2021 |work=The Times of India}}</ref> |- |2021 |''Ajagajantharam'' |Lali | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 September 2021 |title=പൂജ റിലീസ് പ്രഖ്യാപിച്ച് 'അജഗജാന്തരം'; മുന്നൂറിലധികം തിയറ്ററുകളില്‍ |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/antony-varghese-starring-ajagajantharam-to-reach-theatres-on-pooja-holidays-qzuk1l |access-date=2 October 2021 |work=Asianet News}}</ref> |- | rowspan="4" |2022 |''Super Sharanya'' |Sumeshettan |Cameo appearance | |- |''Innale Vare'' |Vinod Sreedhar/ Sharath | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 September 2021 |title=Asif Ali completes Jis Joy's next, a thriller |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/Sep/23/asif-ali-completes-jis-joys-next-a-thriller-2362401.html |access-date=2 October 2021 |work=The New Indian Express}}</ref> |- |''Aanaparambile World Cup'' |Hesham | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=29 September 2021 |title=Aanaparambile World Cup gearing up for release |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/Sep/29/aanaparambile-world-cup-gearing-up-for-release-2365016.html |access-date=2 October 2021 |work=The New Indian Express}}</ref> |- |''Oh Meri Laila'' |Lailasuran | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 March 2020 |title=Antony Varghese's 'Aaravam' launched |url=https://www.thenewsminute.com/article/antony-varghese-s-aaravam-launched-119827 |access-date=2 October 2021 |work=The News Minute}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 |''Poovan'' |Hari | | |- |''RDX'' |Dony | | |- |''Chaaver'' |Kiran | |<ref>{{Cite web |date=30 January 2023 |title=Kunchacko Boban-Tinu Pappachan film Chaaver promises plenty of action, watch motion poster |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/jan/30/kunchacko-boban-tinu-pappachan-film-chaaver-promises-plenty-of-action-watch-motion-poster-39422.html |access-date=2023-01-31 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref> |- |2024 |''Kondal'' |Manuel | |<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-09-08 |title=Kondal trailer: Antony Varghese lets his fists do the talking in this high-octane actioner set at sea |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Sep/08/kondal-trailer-antony-varghese-lets-his-fists-do-the-talking-in-this-high-octane-actioner-set-at-sea |access-date=2024-09-13 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 |''Daveed'' |Aashiq Abu | |<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-02-02 |title=First single 'Edakochi Ishq' from Antony Varghese-starrer Daveed is here |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/02/first-single-edakochi-ishq-from-antony-varghese-starrer-daveed-is-here |access-date=2025-02-14 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |''Maine Pyar Kiya'' |Danny |Cameo appearance |<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-09-01 |title=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2025/09/01/antony-varghese-cameo-maine-pyaar-kiya.html |access-date=1 September 2025 |website=malayalamanorama |language=malayalam}}</ref> |- | rowspan="2" |2026 |''Kattalan'' |Antony Varghese | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title='Kattalan' first look: Antony Varghese Pepe's wild transformation; 'Marco team promises a thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kattalan-first-look-antony-varghese-pepes-wild-transformation-marco-team-promises-a-thriller/articleshow/124495717.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013171830/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kattalan-first-look-antony-varghese-pepes-wild-transformation-marco-team-promises-a-thriller/articleshow/124495717.cms |archive-date=13 October 2025 |access-date=12 October 2025 |work=[[Times of India]] |language=en}}</ref> |- | {{Pending film|Thottam}} |TBA |Filming |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2025-11-06 |title='Thottam' first look out: Keerthy Suresh and Antony Varghese Pepe unite for high-octane action adventure |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/thottam-first-look-out-keerthy-suresh-and-antony-varghese-pepe-unite-for-high-octane-action-adventure/articleshow/125120426.cms |access-date=2025-12-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- |} === ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2018 | ''ಮೌಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್'' | ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ | ಮಲಯಾಳಂ ಕಿರುಚಿತ್ರ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 March 2018 |title=Antony Varghese acts in a short film named 'Mouse Trap' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/antony-varghese-acts-in-a-short-film-named-mouse-trap/articleshow/63297220.cms |access-date=2 October 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- | 2021 | ''ವಾಬಿ ಸಬಿ'' | ಸ್ವತಃ | ಪ್ರಯಾಣ ವ್ಲಾಗ್ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=15 May 2021 |title=Antony Varghese gives us tour of beautiful snow capped Himalayas in travel vlog |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/antony-varghese-gives-us-tour-of-beautiful-snow-capped-himalayas-in-travel-vlog/articleshow/82659679.cms |access-date=2 October 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable" |+ ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! ಉಲ್ಲೇಖ. |- | 2018 | ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ | ಮಲಯಾಳಂನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ''ಅಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್''| {{Won}} |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Winners: 65th Jio Awards (South) 2018 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms |access-date=8 August 2018 |work=Times of India}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] 1qswsaxg93vs6islyqeugluro76nyyi 1379623 1379622 2026-08-09T17:42:36Z Pragathi. BH 88266 1379623 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Antony Varghese | image = Antony Varghese 2025.jpg | caption = Varghese in 2025 | birth_date = {{birth date and age|1989|10|11|df=yes}} | birth_place = [[Angamaly, Kerala]], India | alma_mater = [[Maharaja's College, Ernakulam]] | occupation = Actor | years_active = 2017–present | notable_works = [[Angamaly Diaries]] | spouse = {{marriage|Anisha Poulose|2021}} }} '''ಪೆಪೆ''' ಎಂಬ ಪರದೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಆಂಟನಿ ವರ್ಗೀಸ್''' <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=George |first=Vijay |date=2019-09-26 |title=Antony Varghese on 'Jallikattu', his experience at TIFF, and life changing after 'Angamaly Diaries' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/antony-varghese-on-jallikattuexperience-at-the-toronto-international-film-festival/article29517445.ece |access-date=2023-02-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾರತೀಯ ನಟ. ಅವರು 2017 ರಲ್ಲಿ ''ಅಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date= |title=Antony Varghese of 'Angamaly Diaries' impressed its director through the role in a short film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/antony-varghese-of-angamaly-diaries-impressed-its-director-through-the-role-in-a-short-filml/articleshow/57532999.cms |access-date=2017-11-10 |work=[[The Times of India]]}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಆಂಟೋನಿ ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರು [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳದ]] ಅಂಗಮಾಲಿಯಲ್ಲಿ 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1989 ರಂದು ವರ್ಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಫೋನ್ಸಾ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂನ]] ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 7, 2021 ರಂದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗೆಳತಿ ಅನೀಶಾ ಪೌಲೋಸ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=7 August 2021 |title=Antony Varghese marries his longtime girlfriend, Aneesha Paulose |url=https://english.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/movie-news/actor-antony-varghese-marries-longtime-girlfriend-aneesha-vincent-pepe-angamaly-diaries-jallikkattu-1.5891743 |access-date=2 October 2021 |work=English Mathrubhumi News}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಆಂಟನಿ ವರ್ಗೀಸ್ 2017 ರಲ್ಲಿ ಲಿಜೋ ಜೋಸ್ ಪೆಲ್ಲಿಸ್ಸೆರಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಅಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' [[ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ವಾನ್ ಗೋ|ವಿನ್ಸೆಂಟ್]] ಪೆಪೆ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.ಈ ಚಿತ್ರ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡು, ಆಂಟನಿ ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಅವರು “ಪೆಪೆ” ಎಂಬ ಪರದೆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೊರೆತವು . <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Palliyangadi's own Pepe |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200317/palliyangadis-own-pepe.html |access-date=2 October 2021 |work=The Deccan Chronicle}}</ref> ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ ''[[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯಂ]] ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ'' ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ಟಿನು ಪಪ್ಪಚ್ಚನ್. ಇದು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮೂಲದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಪಿಕ್ಚರ್.ನಂತರ ಆಂಟನಿ ಅವರು " ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಲಿಜೋ ಜೋಸ್ ಪೆಲ್ಲಿಶೇರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಂ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು ಎರಡೂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು., ಆದರೆ ''ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು ಚಲನಚಿತ್ರವು'' ಭಾರತದ ಆಸ್ಕರ್ ನಮೂದುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಟನ ಅಭಿನಯವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು. ಅವರ ''ಅಜಗಜಾಂತರಂ'' ಚಿತ್ರವು ಟಿನು ಪಪ್ಪಚನ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಎರಡನೇ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 23, 2021 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಸಾಹಸ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. 2022 ರಲ್ಲಿ, ಆಂಟನಿ ''ಸೂಪರ್ ಶರಣ್ಯ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 2023 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶೇನ್ ನಿಗಮ್ ಮತ್ತು ನೀರಜ್ ಮಾಧವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ RDX ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {{ಬಾಕಿ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕೀಲಿ}} {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref |- |2017 |''Angamaly Diaries'' |Vincent Pepe |Debut Film |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 March 2017 |title=Angamaly Diaries movie review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/angamaly-diaries/movie-review/57449113.cms |access-date=2 October 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |2018 |''Swathandriam Ardharathriyil'' |Jacob | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2 April 2018 |title='Angamaly Diaries' actor Antony Varghese scores big in second outing |url=https://www.thenewsminute.com/article/angamaly-diaries-actor-antony-varghese-scores-big-second-outing-78873 |access-date=2 October 2021 |work=The News Minute}}</ref> |- |2019 |''Jallikkattu'' |Antony | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=18 September 2019 |title=Antony Varghese: I did Jallikattu with the same excitement and nervousness as my first film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/antony-varghese-i-did-jallikattu-with-the-same-excitement-and-nervousness-as-my-first-film/articleshow/71166431.cms |access-date=20 December 2021 |work=The Times of India}}</ref> |- |2021 |''Ajagajantharam'' |Lali | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 September 2021 |title=പൂജ റിലീസ് പ്രഖ്യാപിച്ച് 'അജഗജാന്തരം'; മുന്നൂറിലധികം തിയറ്ററുകളില്‍ |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/antony-varghese-starring-ajagajantharam-to-reach-theatres-on-pooja-holidays-qzuk1l |access-date=2 October 2021 |work=Asianet News}}</ref> |- | rowspan="4" |2022 |''Super Sharanya'' |Sumeshettan |Cameo appearance | |- |''Innale Vare'' |Vinod Sreedhar/ Sharath | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 September 2021 |title=Asif Ali completes Jis Joy's next, a thriller |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/Sep/23/asif-ali-completes-jis-joys-next-a-thriller-2362401.html |access-date=2 October 2021 |work=The New Indian Express}}</ref> |- |''Aanaparambile World Cup'' |Hesham | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=29 September 2021 |title=Aanaparambile World Cup gearing up for release |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/Sep/29/aanaparambile-world-cup-gearing-up-for-release-2365016.html |access-date=2 October 2021 |work=The New Indian Express}}</ref> |- |''Oh Meri Laila'' |Lailasuran | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 March 2020 |title=Antony Varghese's 'Aaravam' launched |url=https://www.thenewsminute.com/article/antony-varghese-s-aaravam-launched-119827 |access-date=2 October 2021 |work=The News Minute}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 |''Poovan'' |Hari | | |- |''RDX'' |Dony | | |- |''Chaaver'' |Kiran | |<ref>{{Cite web |date=30 January 2023 |title=Kunchacko Boban-Tinu Pappachan film Chaaver promises plenty of action, watch motion poster |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/jan/30/kunchacko-boban-tinu-pappachan-film-chaaver-promises-plenty-of-action-watch-motion-poster-39422.html |access-date=2023-01-31 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref> |- |2024 |''Kondal'' |Manuel | |<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-09-08 |title=Kondal trailer: Antony Varghese lets his fists do the talking in this high-octane actioner set at sea |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Sep/08/kondal-trailer-antony-varghese-lets-his-fists-do-the-talking-in-this-high-octane-actioner-set-at-sea |access-date=2024-09-13 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 |''Daveed'' |Aashiq Abu | |<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-02-02 |title=First single 'Edakochi Ishq' from Antony Varghese-starrer Daveed is here |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/02/first-single-edakochi-ishq-from-antony-varghese-starrer-daveed-is-here |access-date=2025-02-14 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |''Maine Pyar Kiya'' |Danny |Cameo appearance |<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-09-01 |title=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2025/09/01/antony-varghese-cameo-maine-pyaar-kiya.html |access-date=1 September 2025 |website=malayalamanorama |language=malayalam}}</ref> |- | rowspan="2" |2026 |''Kattalan'' |Antony Varghese | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title='Kattalan' first look: Antony Varghese Pepe's wild transformation; 'Marco team promises a thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kattalan-first-look-antony-varghese-pepes-wild-transformation-marco-team-promises-a-thriller/articleshow/124495717.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013171830/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kattalan-first-look-antony-varghese-pepes-wild-transformation-marco-team-promises-a-thriller/articleshow/124495717.cms |archive-date=13 October 2025 |access-date=12 October 2025 |work=[[Times of India]] |language=en}}</ref> |- | {{Pending film|Thottam}} |TBA |Filming |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2025-11-06 |title='Thottam' first look out: Keerthy Suresh and Antony Varghese Pepe unite for high-octane action adventure |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/thottam-first-look-out-keerthy-suresh-and-antony-varghese-pepe-unite-for-high-octane-action-adventure/articleshow/125120426.cms |access-date=2025-12-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- |} === ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2018 | ''ಮೌಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್'' | ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ | ಮಲಯಾಳಂ ಕಿರುಚಿತ್ರ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 March 2018 |title=Antony Varghese acts in a short film named 'Mouse Trap' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/antony-varghese-acts-in-a-short-film-named-mouse-trap/articleshow/63297220.cms |access-date=2 October 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- | 2021 | ''ವಾಬಿ ಸಬಿ'' | ಸ್ವತಃ | ಪ್ರಯಾಣ ವ್ಲಾಗ್ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=15 May 2021 |title=Antony Varghese gives us tour of beautiful snow capped Himalayas in travel vlog |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/antony-varghese-gives-us-tour-of-beautiful-snow-capped-himalayas-in-travel-vlog/articleshow/82659679.cms |access-date=2 October 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable" |+ ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! ಉಲ್ಲೇಖ. |- | 2018 | ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ | ಮಲಯಾಳಂನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ''ಅಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್''| {{Won}} |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Winners: 65th Jio Awards (South) 2018 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms |access-date=8 August 2018 |work=Times of India}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] qtv2s4kavc9b7k2w8ppa2nfin0oxqw9 1379624 1379623 2026-08-09T17:43:50Z Pragathi. BH 88266 1379624 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Antony Varghese | image = Antony Varghese 2025.jpg | caption = Varghese in 2025 | birth_date = {{birth date and age|1989|10|11|df=yes}} | birth_place = [[Angamaly, Kerala]], India | alma_mater = [[Maharaja's College, Ernakulam]] | occupation = Actor | years_active = 2017–present | notable_works = [[Angamaly Diaries]] | spouse = {{marriage|Anisha Poulose|2021}} }} '''ಪೆಪೆ''' ಎಂಬ ಪರದೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಆಂಟನಿ ವರ್ಗೀಸ್''' <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=George |first=Vijay |date=2019-09-26 |title=Antony Varghese on 'Jallikattu', his experience at TIFF, and life changing after 'Angamaly Diaries' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/antony-varghese-on-jallikattuexperience-at-the-toronto-international-film-festival/article29517445.ece |access-date=2023-02-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾರತೀಯ ನಟ. ಅವರು 2017 ರಲ್ಲಿ ''ಅಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date= |title=Antony Varghese of 'Angamaly Diaries' impressed its director through the role in a short film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/antony-varghese-of-angamaly-diaries-impressed-its-director-through-the-role-in-a-short-filml/articleshow/57532999.cms |access-date=2017-11-10 |work=[[The Times of India]]}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಆಂಟೋನಿ ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರು [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳದ]] ಅಂಗಮಾಲಿಯಲ್ಲಿ 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1989 ರಂದು ವರ್ಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಫೋನ್ಸಾ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂನ]] ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 7, 2021 ರಂದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗೆಳತಿ ಅನೀಶಾ ಪೌಲೋಸ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=7 August 2021 |title=Antony Varghese marries his longtime girlfriend, Aneesha Paulose |url=https://english.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/movie-news/actor-antony-varghese-marries-longtime-girlfriend-aneesha-vincent-pepe-angamaly-diaries-jallikkattu-1.5891743 |access-date=2 October 2021 |work=English Mathrubhumi News}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಆಂಟನಿ ವರ್ಗೀಸ್ 2017 ರಲ್ಲಿ ಲಿಜೋ ಜೋಸ್ ಪೆಲ್ಲಿಸ್ಸೆರಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಅಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' [[ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ವಾನ್ ಗೋ|ವಿನ್ಸೆಂಟ್]] ಪೆಪೆ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.ಈ ಚಿತ್ರ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡು, ಆಂಟನಿ ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಅವರು “ಪೆಪೆ” ಎಂಬ ಪರದೆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೊರೆತವು . <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Palliyangadi's own Pepe |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200317/palliyangadis-own-pepe.html |access-date=2 October 2021 |work=The Deccan Chronicle}}</ref> ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ ''[[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯಂ]] ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ'' ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ಟಿನು ಪಪ್ಪಚ್ಚನ್. ಇದು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮೂಲದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಪಿಕ್ಚರ್.ನಂತರ ಆಂಟನಿ ಅವರು " ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಲಿಜೋ ಜೋಸ್ ಪೆಲ್ಲಿಶೇರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಂ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು ಎರಡೂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು., ಆದರೆ ''ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು ಚಲನಚಿತ್ರವು'' ಭಾರತದ ಆಸ್ಕರ್ ನಮೂದುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಟನ ಅಭಿನಯವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು. ಅವರ ''ಅಜಗಜಾಂತರಂ'' ಚಿತ್ರವು ಟಿನು ಪಪ್ಪಚನ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಎರಡನೇ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] 23, 2021 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಸಾಹಸ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. 2022 ರಲ್ಲಿ, ಆಂಟನಿ ''ಸೂಪರ್ ಶರಣ್ಯ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 2023 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶೇನ್ ನಿಗಮ್ ಮತ್ತು [[ನೀರಜ್ ಚೋಪ್ರಾ|ನೀರಜ್]] ಮಾಧವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ RDX ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {{ಬಾಕಿ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕೀಲಿ}} {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref |- |2017 |''Angamaly Diaries'' |Vincent Pepe |Debut Film |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 March 2017 |title=Angamaly Diaries movie review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/angamaly-diaries/movie-review/57449113.cms |access-date=2 October 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |2018 |''Swathandriam Ardharathriyil'' |Jacob | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2 April 2018 |title='Angamaly Diaries' actor Antony Varghese scores big in second outing |url=https://www.thenewsminute.com/article/angamaly-diaries-actor-antony-varghese-scores-big-second-outing-78873 |access-date=2 October 2021 |work=The News Minute}}</ref> |- |2019 |''Jallikkattu'' |Antony | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=18 September 2019 |title=Antony Varghese: I did Jallikattu with the same excitement and nervousness as my first film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/antony-varghese-i-did-jallikattu-with-the-same-excitement-and-nervousness-as-my-first-film/articleshow/71166431.cms |access-date=20 December 2021 |work=The Times of India}}</ref> |- |2021 |''Ajagajantharam'' |Lali | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 September 2021 |title=പൂജ റിലീസ് പ്രഖ്യാപിച്ച് 'അജഗജാന്തരം'; മുന്നൂറിലധികം തിയറ്ററുകളില്‍ |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/antony-varghese-starring-ajagajantharam-to-reach-theatres-on-pooja-holidays-qzuk1l |access-date=2 October 2021 |work=Asianet News}}</ref> |- | rowspan="4" |2022 |''Super Sharanya'' |Sumeshettan |Cameo appearance | |- |''Innale Vare'' |Vinod Sreedhar/ Sharath | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 September 2021 |title=Asif Ali completes Jis Joy's next, a thriller |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/Sep/23/asif-ali-completes-jis-joys-next-a-thriller-2362401.html |access-date=2 October 2021 |work=The New Indian Express}}</ref> |- |''Aanaparambile World Cup'' |Hesham | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=29 September 2021 |title=Aanaparambile World Cup gearing up for release |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/Sep/29/aanaparambile-world-cup-gearing-up-for-release-2365016.html |access-date=2 October 2021 |work=The New Indian Express}}</ref> |- |''Oh Meri Laila'' |Lailasuran | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 March 2020 |title=Antony Varghese's 'Aaravam' launched |url=https://www.thenewsminute.com/article/antony-varghese-s-aaravam-launched-119827 |access-date=2 October 2021 |work=The News Minute}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 |''Poovan'' |Hari | | |- |''RDX'' |Dony | | |- |''Chaaver'' |Kiran | |<ref>{{Cite web |date=30 January 2023 |title=Kunchacko Boban-Tinu Pappachan film Chaaver promises plenty of action, watch motion poster |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/jan/30/kunchacko-boban-tinu-pappachan-film-chaaver-promises-plenty-of-action-watch-motion-poster-39422.html |access-date=2023-01-31 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref> |- |2024 |''Kondal'' |Manuel | |<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-09-08 |title=Kondal trailer: Antony Varghese lets his fists do the talking in this high-octane actioner set at sea |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Sep/08/kondal-trailer-antony-varghese-lets-his-fists-do-the-talking-in-this-high-octane-actioner-set-at-sea |access-date=2024-09-13 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 |''Daveed'' |Aashiq Abu | |<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-02-02 |title=First single 'Edakochi Ishq' from Antony Varghese-starrer Daveed is here |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/02/first-single-edakochi-ishq-from-antony-varghese-starrer-daveed-is-here |access-date=2025-02-14 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |''Maine Pyar Kiya'' |Danny |Cameo appearance |<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-09-01 |title=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2025/09/01/antony-varghese-cameo-maine-pyaar-kiya.html |access-date=1 September 2025 |website=malayalamanorama |language=malayalam}}</ref> |- | rowspan="2" |2026 |''Kattalan'' |Antony Varghese | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title='Kattalan' first look: Antony Varghese Pepe's wild transformation; 'Marco team promises a thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kattalan-first-look-antony-varghese-pepes-wild-transformation-marco-team-promises-a-thriller/articleshow/124495717.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013171830/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kattalan-first-look-antony-varghese-pepes-wild-transformation-marco-team-promises-a-thriller/articleshow/124495717.cms |archive-date=13 October 2025 |access-date=12 October 2025 |work=[[Times of India]] |language=en}}</ref> |- | {{Pending film|Thottam}} |TBA |Filming |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2025-11-06 |title='Thottam' first look out: Keerthy Suresh and Antony Varghese Pepe unite for high-octane action adventure |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/thottam-first-look-out-keerthy-suresh-and-antony-varghese-pepe-unite-for-high-octane-action-adventure/articleshow/125120426.cms |access-date=2025-12-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- |} === ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2018 | ''ಮೌಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್'' | ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ | ಮಲಯಾಳಂ ಕಿರುಚಿತ್ರ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 March 2018 |title=Antony Varghese acts in a short film named 'Mouse Trap' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/antony-varghese-acts-in-a-short-film-named-mouse-trap/articleshow/63297220.cms |access-date=2 October 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- | 2021 | ''ವಾಬಿ ಸಬಿ'' | ಸ್ವತಃ | ಪ್ರಯಾಣ ವ್ಲಾಗ್ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=15 May 2021 |title=Antony Varghese gives us tour of beautiful snow capped Himalayas in travel vlog |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/antony-varghese-gives-us-tour-of-beautiful-snow-capped-himalayas-in-travel-vlog/articleshow/82659679.cms |access-date=2 October 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable" |+ ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! ಉಲ್ಲೇಖ. |- | 2018 | ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ | ಮಲಯಾಳಂನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ''ಅಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್''| {{Won}} |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Winners: 65th Jio Awards (South) 2018 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms |access-date=8 August 2018 |work=Times of India}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] 7kcw352idch0l3vmhotwu1r55ldgedh 0 180133 1379693 2026-08-10T04:32:46Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Short description|ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿ ಪ್ರಭೇದ}} {{Use dmy dates|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Use Indian English|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್. | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_cap... 1379693 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿ ಪ್ರಭೇದ}} {{Use dmy dates|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Use Indian English|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್. | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ]]ನಲ್ಲಿ. | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|ಜೆ. ಫಿಶರ್]], 1829) | synonyms = {{species list |ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಕುಕ್ಯುಲಾಟಸ್ |ಐ.ಜೆಫ್ರಾಯ್ ಸೈಂಟ್-ಹಿಲೇರ್, ೧೮೩೪ |ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಜುಬಾಟಸ್ |ವಾಗ್ನರ್, ೧೮೩೯ |ಸಿಮಿಯಾ ಜೋನಿ |(ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಕುಕ್ಯುಲಾಟಸ್ |(ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಚಿಪಿಥೆಕಸ್ ಜೋನಿ |(ಜೆ.ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಜುಬಾಟಸ್ |(ವಾಗ್ನರ್, ೧೮೩೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಲಿಯೋನಿನಾ |(ಶಾ, ೧೮೦೦) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್‌ನ ವಿಸ್ತರಣಾ ಪ್ರದೇಶ }} ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: *Semnopithecus johnii*) ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ 'ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿ' (Old World monkey) ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೊಳೆಯುವ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಿತ್ತಳೆ-ಬಂಗಾರದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ, ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲುಗಳಂತಹ ಕೇಸರವಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತೊಡೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ರೋಮದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತರಿಂದ ಹತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಋತುಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಇರಬಹುದು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಆಹಾರವು ಹಣ್ಣುಗಳು, ಚಿಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಪ್ರಭೇದ' (vulnerable) ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶ ಹಾಗೂ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ (ಇವು ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ) ನಡೆಯುವ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯು ಇವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡಿದೆ. ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್‌ನ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ತಲೆಬುರುಡೆಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಮರಿಗಳ ಮೈಬಣ್ಣದಂತಹ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು *Trachypithecus* (ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದೆ *T. vetulus* ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದ 'ಪರ್ಪಲ್-ಫೇಸ್ಡ್ ಲಂಗೂರ್' (purple-faced langur - *Semnopithecus vetulus*) ಜೊತೆಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು *Trachypithecus* ಕುಲದೊಳಗಿನ *Trachypithecus vetulus* ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಡಿಎನ್‌ಎ (DNA) ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಪಲ್-ಫೇಸ್ಡ್ ಲಂಗೂರ್‌ಗಳು 'ಗ್ರೇ ಲಂಗೂರ್' (gray langur) ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಈಗ *Semnopithecus* (ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್) ಕುಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರು-ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಗಳ ತಲೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದವು 78–80 ಸೆಂ.ಮೀ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕ ಹೆಣ್ಣುಗಳದ್ದು 58–60 ಸೆಂ.ಮೀ ಇರುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳ ಬಾಲದ ಉದ್ದ 68.5–96.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡುಗಳು 9.1–14.8 ಕೆ.ಜಿ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳು 10.9–12 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==ವಿತರಣೆ== ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೂಲನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 300 ರಿಂದ 2000 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲೈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ಅಲಿಯಾರ್ ಅರಣ್ಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ಆನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ಬಂಡೀಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇದಮಲಯಾರ್ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ, ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಮುಕುರ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಮುಂಡಂತುರೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ನೆಲ್ಲಿಯಂಪತಿ, ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಶೆಂದುರ್ನಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮ ಮತ್ತು ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ == ಗರ್ಭಾವಧಿಯು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದು 200 ದಿನಗಳಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="studybk"/> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030040/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Semnopithecus_johnii/ images and movies of the Nilgiri langur ''(Semnopithecus johnii)''] {{C.Colobinae nav}} {{Taxonbar|from1=Q103928246|from2=Q1144310|from3=Q109647585}} jv3urv8fuev836fl1zii8k4lpqejdbm 1379694 1379693 2026-08-10T04:33:05Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು */ 1379694 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿ ಪ್ರಭೇದ}} {{Use dmy dates|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Use Indian English|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್. | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ]]ನಲ್ಲಿ. | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|ಜೆ. ಫಿಶರ್]], 1829) | synonyms = {{species list |ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಕುಕ್ಯುಲಾಟಸ್ |ಐ.ಜೆಫ್ರಾಯ್ ಸೈಂಟ್-ಹಿಲೇರ್, ೧೮೩೪ |ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಜುಬಾಟಸ್ |ವಾಗ್ನರ್, ೧೮೩೯ |ಸಿಮಿಯಾ ಜೋನಿ |(ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಕುಕ್ಯುಲಾಟಸ್ |(ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಚಿಪಿಥೆಕಸ್ ಜೋನಿ |(ಜೆ.ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಜುಬಾಟಸ್ |(ವಾಗ್ನರ್, ೧೮೩೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಲಿಯೋನಿನಾ |(ಶಾ, ೧೮೦೦) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್‌ನ ವಿಸ್ತರಣಾ ಪ್ರದೇಶ }} ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: *Semnopithecus johnii*) ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ 'ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿ' (Old World monkey) ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೊಳೆಯುವ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಿತ್ತಳೆ-ಬಂಗಾರದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ, ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲುಗಳಂತಹ ಕೇಸರವಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತೊಡೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ರೋಮದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತರಿಂದ ಹತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಋತುಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಇರಬಹುದು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಆಹಾರವು ಹಣ್ಣುಗಳು, ಚಿಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಪ್ರಭೇದ' (vulnerable) ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶ ಹಾಗೂ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ (ಇವು ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ) ನಡೆಯುವ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯು ಇವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡಿದೆ. ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್‌ನ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ತಲೆಬುರುಡೆಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಮರಿಗಳ ಮೈಬಣ್ಣದಂತಹ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು *Trachypithecus* (ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದೆ *T. vetulus* ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದ 'ಪರ್ಪಲ್-ಫೇಸ್ಡ್ ಲಂಗೂರ್' (purple-faced langur - *Semnopithecus vetulus*) ಜೊತೆಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು *Trachypithecus* ಕುಲದೊಳಗಿನ *Trachypithecus vetulus* ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಡಿಎನ್‌ಎ (DNA) ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಪಲ್-ಫೇಸ್ಡ್ ಲಂಗೂರ್‌ಗಳು 'ಗ್ರೇ ಲಂಗೂರ್' (gray langur) ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಈಗ *Semnopithecus* (ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್) ಕುಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರು-ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಗಳ ತಲೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದವು 78–80 ಸೆಂ.ಮೀ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕ ಹೆಣ್ಣುಗಳದ್ದು 58–60 ಸೆಂ.ಮೀ ಇರುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳ ಬಾಲದ ಉದ್ದ 68.5–96.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡುಗಳು 9.1–14.8 ಕೆ.ಜಿ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳು 10.9–12 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==ವಿತರಣೆ== ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೂಲನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 300 ರಿಂದ 2000 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲೈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ಅಲಿಯಾರ್ ಅರಣ್ಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ಆನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ಬಂಡೀಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇದಮಲಯಾರ್ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ, ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಮುಕುರ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಮುಂಡಂತುರೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ನೆಲ್ಲಿಯಂಪತಿ, ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಶೆಂದುರ್ನಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮ ಮತ್ತು ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ == ಗರ್ಭಾವಧಿಯು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದು 200 ದಿನಗಳಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="studybk"/> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030040/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Semnopithecus_johnii/ images and movies of the Nilgiri langur ''(Semnopithecus johnii)''] {{Taxonbar|from1=Q103928246|from2=Q1144310|from3=Q109647585}} kj8986puoaonqpnw8l47qg29khyl9xh 1379695 1379694 2026-08-10T04:33:30Z Hariprasad Shetty10 87270 1379695 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿ ಪ್ರಭೇದ}} {{Use dmy dates|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Use Indian English|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್. | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = ಪರಂಬಿಕುಲಂನಲ್ಲಿ. | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|ಜೆ. ಫಿಶರ್]], 1829) | synonyms = {{species list |ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಕುಕ್ಯುಲಾಟಸ್ |ಐ.ಜೆಫ್ರಾಯ್ ಸೈಂಟ್-ಹಿಲೇರ್, ೧೮೩೪ |ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಜುಬಾಟಸ್ |ವಾಗ್ನರ್, ೧೮೩೯ |ಸಿಮಿಯಾ ಜೋನಿ |(ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಕುಕ್ಯುಲಾಟಸ್ |(ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಚಿಪಿಥೆಕಸ್ ಜೋನಿ |(ಜೆ.ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಜುಬಾಟಸ್ |(ವಾಗ್ನರ್, ೧೮೩೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಲಿಯೋನಿನಾ |(ಶಾ, ೧೮೦೦) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್‌ನ ವಿಸ್ತರಣಾ ಪ್ರದೇಶ }} ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: *Semnopithecus johnii*) ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ 'ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿ' (Old World monkey) ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೊಳೆಯುವ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಿತ್ತಳೆ-ಬಂಗಾರದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ, ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲುಗಳಂತಹ ಕೇಸರವಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತೊಡೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ರೋಮದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತರಿಂದ ಹತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಋತುಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಇರಬಹುದು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಆಹಾರವು ಹಣ್ಣುಗಳು, ಚಿಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಪ್ರಭೇದ' (vulnerable) ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶ ಹಾಗೂ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ (ಇವು ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ) ನಡೆಯುವ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯು ಇವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡಿದೆ. ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್‌ನ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ತಲೆಬುರುಡೆಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಮರಿಗಳ ಮೈಬಣ್ಣದಂತಹ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು *Trachypithecus* (ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದೆ *T. vetulus* ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದ 'ಪರ್ಪಲ್-ಫೇಸ್ಡ್ ಲಂಗೂರ್' (purple-faced langur - *Semnopithecus vetulus*) ಜೊತೆಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು *Trachypithecus* ಕುಲದೊಳಗಿನ *Trachypithecus vetulus* ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಡಿಎನ್‌ಎ (DNA) ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಪಲ್-ಫೇಸ್ಡ್ ಲಂಗೂರ್‌ಗಳು 'ಗ್ರೇ ಲಂಗೂರ್' (gray langur) ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಈಗ *Semnopithecus* (ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್) ಕುಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರು-ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಗಳ ತಲೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದವು 78–80 ಸೆಂ.ಮೀ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕ ಹೆಣ್ಣುಗಳದ್ದು 58–60 ಸೆಂ.ಮೀ ಇರುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳ ಬಾಲದ ಉದ್ದ 68.5–96.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡುಗಳು 9.1–14.8 ಕೆ.ಜಿ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳು 10.9–12 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==ವಿತರಣೆ== ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೂಲನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 300 ರಿಂದ 2000 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲೈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ಅಲಿಯಾರ್ ಅರಣ್ಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ಆನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ಬಂಡೀಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇದಮಲಯಾರ್ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ, ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಮುಕುರ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಮುಂಡಂತುರೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ನೆಲ್ಲಿಯಂಪತಿ, ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಶೆಂದುರ್ನಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮ ಮತ್ತು ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ == ಗರ್ಭಾವಧಿಯು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದು 200 ದಿನಗಳಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="studybk"/> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030040/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Semnopithecus_johnii/ images and movies of the Nilgiri langur ''(Semnopithecus johnii)''] {{Taxonbar|from1=Q103928246|from2=Q1144310|from3=Q109647585}} 66yhbrwgpyt0xyidfrskfxwzft55r4x 0 180134 1379709 2026-08-10T06:01:44Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Use dmy dates|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Use Indian English|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Speciesbox | image = Grey-headed Bulbul.jpg | image_caption = ಉಡುಪಿ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = {{cite iucn | author = BirdLife International | date = 2016 | title = ''Brachypodius priocephalus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22712619A94339381 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.... 1379709 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Use Indian English|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Speciesbox | image = Grey-headed Bulbul.jpg | image_caption = ಉಡುಪಿ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = {{cite iucn | author = BirdLife International | date = 2016 | title = ''Brachypodius priocephalus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22712619A94339381 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22712619A94339381.en | access-date = 19 November 2021 }} | genus = Microtarsus | species = priocephalus | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839) | synonyms = * ''ಪೈಕ್ನೋನೋಟಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪೋಡಿಯಸ್ ಪೊಯೊಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''Ixos fisquetti'' Eydoux & Souleyet, 1842 {{cite book | url = https://archive.org/stream/zoologie1111eydou#page/85/mode/1up | pages = 86–88 | title = Voyage Autour du Monde sur la Corvette La Bonite | last1 = Eydoux | first1 = Fortune | first2 = L. F. A. | last2 = Souleyet | year = 1841 | publisher = Arthus Bertrand | place = Paris }} ''* ''ಮೈಕ್ರೋಪಸ್ ಫಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಮೈಕ್ರೋಟಾರ್ಸಸ್ ಪೋಯೋಯಿಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪೋಡಿಯಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'''' | range_map = PycnonotusPriocephalusMap.png | audio = Pycnonotus priocephalus - Grey-headed Bulbul XC125720.ogg | audio_caption = ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವ ಧ್ವನಿ; ಜೋರಾಗಿ ಕೇಳಿಸುವ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗು }} ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್ (''Microtarsus priocephalus'') ಬುಲ್ಬುಲ್ ಕುಟುಂಬವಾದ ಪಿಕ್ನೊನೊಟಿಡೆ (Pycnonotidae) ಯ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn | author = BirdLife International | date = 2016 | title = ''Brachypodius priocephalus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22712619A94339381 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22712619A94339381.en | access-date = 19 November 2021 }}</ref> <ref name="ioc">{{BioRef | IOC | family = Pycnonotidae | version = Version 10.2 | access-date = 4 August 2020 }}</ref> ಇದು ನೈಋತ್ಯ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ (ಸ್ಥಳೀಯ) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದು, ಗೋವಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನವರೆಗೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1200 ಮೀಟರ್‌ವರೆಗಿನ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅರಣ್ಯದೊಳಗಿನ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮೀಪವಿರುವ ದಟ್ಟವಾದ ಜೊಂಡು ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು ಹೊರಡಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೂಗು ಅವುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ==Taxonomy and systematics== [[File:Pycnonotus priocephalus - Bonite-oiseaux-pl05 clean.jpg|thumb|left|upright|''ವೋಯೇಜ್ ಆಟೋರ್ ಡು ಮಾಂಡೆ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟ್ ಪೆಂಡೆಂಟ್ ಲೆಸ್ ಅನ್ನೀಸ್ 1836 ಮತ್ತು 1837 ಸುರ್ ಲಾ ಕಾರ್ವೆಟ್ ಲಾ ಬೊನೈಟ್ ಕಮಾಂಡೆ ಪಾರ್ ಎಂ. ವೈಲಂಟ್'' (ದ ವೋಯೇಜ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೋನಿಟಾ)]] ನಿಂದ ವಿವರಣೆ ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್ (grey-headed bulbul) ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಥಾಮಸ್ ಸಿ. ಜೆರ್ಡನ್ ಅವರು *Brachypus priocephalus* ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲೈತ್ ಇದನ್ನು *Brachypodius poiocephalus* ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು; ಅವರು ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಹೆಸರನ್ನು (species epithet) ತಪ್ಪಾಗಿ "ತಿದ್ದುಪಡಿ" ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಆನಂತರದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name=jerdon/><ref name=Dickinson>{{cite journal|author=Dickinson, E.C.|author2=R.W.R.J. Dekker|author3=S. Eck|author4=S. Somadikarta|name-list-style=amp |title= Systematic notes on Asian birds. 26. Types of the Pycnonotidae| journal=Zool. Verh. Leiden |volume=340|year=2002|pages=115–160| url=http://www.repository.naturalis.nl/document/46724}}</ref><ref>{{cite book|author=Baker, ECS |year= 1930|url=https://archive.org/stream/BakerFbiBirds7/BakerFBI7#page/n95/mode/1up/| volume=7|title=Fauna of British India. Birds|edition=2nd|page=88|publisher=Taylor and Francis, London}}</ref><ref>{{cite book|title=Fauna of British India. Birds Volume 1|year=1922|publisher=Taylor and Francis, London|author=Baker, ECS | pages=425–426|url=https://archive.org/stream/birds01bakeiala#page/425/mode/1up/}}</ref>ಹಿಂದೆ, ಕೆಲವು ತಜ್ಞರು ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ''Ixos'' (ಇಕ್ಸೋಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ''Pycnonotus'' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref name=Dickinson/><ref name=bonite /> ಆಣ್ವಿಕ ಫೈಲೋಜೆನಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ''Pycnonotus'' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲವು 'ಪಾಲಿಫೈಲೆಟಿಕ್' (polyphyletic) ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ''Brachypodius'' (ಬ್ರಾಕೈಪೋಡಿಯಸ್) ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=ioc/><ref>{{cite journal|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=40|year=2006|pages=687–695|title=Phylogenetic relationships of the bulbuls (Aves: Pycnonotidae) based on mitochondrial and nuclear DNA sequence data|author1=Moyle RG|author2=BD Marks|url=http://wfsc.tamu.edu/bdmarks/Publications_files/Moyle-2006-Phylogenetic%20relatio.pdf|doi=10.1016/j.ympev.2006.04.015|pmid=16750401|issue=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616200146/http://wfsc.tamu.edu/bdmarks/Publications_files/Moyle-2006-Phylogenetic%20relatio.pdf|archive-date=2010-06-16}}</ref><ref name="ShakyaSheldon2017">{{cite journal|last1=Shakya|first1=Subir B.|last2=Sheldon|first2=Frederick H.|title=The phylogeny of the world's bulbuls (Pycnonotidae) inferred using a supermatrix approach|journal=Ibis|volume=159|issue=3|year=2017|pages=498–509|issn=0019-1019|doi=10.1111/ibi.12464|doi-access=free}}</ref> 2025ರಲ್ಲಿ, 'ಏವಿಲಿಸ್ಟ್' (AviList) ತಂಡವು ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ 'ಮೈಕ್ರೋಟಾರ್ಸಸ್' (Microtarsus) ಕುಲಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು.<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=17 November 2025 }}</ref> 'ಗ್ರೇ-ಹೆಡೆಡ್ ಬುಲ್‌ಬುಲ್' (grey-headed bulbul) ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರನ್ನು 'ಯೆಲ್ಲೋ-ಬೆಲ್ಲಿಡ್ ಬುಲ್‌ಬುಲ್' (yellow-bellied bulbul) ಪಕ್ಷಿಯ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಬುಲ್ಬುಲ್ ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಗಿಡಗಂಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಅಗಲ-ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಗರಿಗಳು ಆಲಿವ್-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಧ್ಯಮ-ಬೂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹಣೆಯು ಹಳದಿ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಹಿಂಭಾಗ ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಆಲಿವ್-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ದ್ವಾರದ ಕಡೆಗೆ ಹಗುರವಾಗುತ್ತವೆ. ಪೃಷ್ಠವು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಹಸಿರು ಗರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವಗಳು ಗಾಢ ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಲದ ಒಳಭಾಗದ ಹೊದಿಕೆಗಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಕ್ಕು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ, ಕಾಲುಗಳು ಗುಲಾಬಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಐರಿಸ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೀಲಿ-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಾಲವು ಮಧ್ಯದ ಗರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಶಾಫ್ಟ್ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ), ಹೊರಭಾಗವು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳು ಹೋಲುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಮರಿಹುಳುಗಳ ತಲೆ ಗಾಢ ಆಲಿವ್ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಹಳದಿ ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. (ಉದ್ದ 143-152 ಮಿಮೀ; ತಲೆ 33-35 ಮಿಮೀ; ಬಾಲ 74-77 ಮಿಮೀ)<ref name=rasmussen>{{cite book|author1=Rasmussen, P.C. |author2=J.C. Anderton|year= 2005| title= Birds of South Asia: the Ripley guide| volume=2|pages=335–336| publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|isbn=84-87334-67-9}}</ref><ref name=jerdon>{{cite book|page=89| url=https://archive.org/stream/birdsofindiabein21jerd#page/89/mode/1up|author=Jerdon TC |title=The birds of India. Volume 2 part 1|year=1863| publisher=Military Orphan Press, Calcutta}}</ref><ref>{{cite book|title=Fauna of British India. Birds Volume 1|year=1889|publisher=Taylor and Francis, London|author=Oates, EW | page=296|url=https://archive.org/stream/birdsindia01oaterich#page/296/mode/1up}}</ref> The call is a sharp ''chraink''.<ref name=rasmussen/> 'Pycnonotus' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲದ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರ ಕೂಗುಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಪಕ್ಷಿಯ ಕೂಗು ಕೇವಲ ಒಂದು ಉಚ್ಚಾರಾಂಶವನ್ನು (syllable) ಹೊಂದಿರುವುದು ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name=rasmussen/> ==ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್‌ಬುಲ್‌ಗಳು, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆಹಾರ ಹುಡುಕುವ ಹಿಂಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[File:Grey- headed Bubul (Pycnonotus priocephalus).jpg|thumb|left|ಒಂದು ಜೋಡಿ]] ===ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ=== ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್‌ಗಳು ಜನವರಿಯಿಂದ ಜೂನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ; ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳು ಇದರ ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಗೂಡು ತಗ್ಗು ಪೊದೆಯೊಂದರೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವೇದಿಕೆಯಂತಹ ರಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಇವು ಒಂದು ವಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗೂಡನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಗೂಡುಗಳು 'ಸಿಜಿಜಿಯಮ್' (''Syzygium'') ಪ್ರಭೇದದ ಸಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ 'ಓಕ್ಲಾಂಡ್ರಾ ಟ್ರಾವಂಕೋರಿಕಾ' (''Ochlandra travancorica'') ಎಂಬ ಬಿದಿರು ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಗೆ 12 ರಿಂದ 14 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕಾವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಾಳೆ ಅಳಿಲುಗಳು (''Funambulus tristriatus'') ಈ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref>Vijayan, V.S., and Balakrishnan, Peroth. (2005). Status, Distribution and Ecology of the Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' in Western Ghats, India. Final Report submitted to Ministry of Environment and Forests, Govt. of India. Sálim Ali Centre for Ornithology Natural History, Coimbatore.</ref> ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ತಿಳಿ ಗುಲಾಬಿಯಿಂದ ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್ ಬಣ್ಣದವರೆಗಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಈ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಅಗಲವಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದಟ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali S |author2=SD Ripley | year=1996|title=Handbook of the birds of India and Pakistan|volume=6|edition=2nd|pages=70–71|publisher=Oxford University Press}}</ref> ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮೊಟ್ಟೆ ಕಾವು ಕೊಡುವ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal|author=Balakrishnan Peroth| title=Parental care strategies of grey-headed bulbul, ''Pycnonotus priocephalus'' in the Western Ghats, South India|journal=Current Science|volume=98|issue=5|year=2010|pages=673–680|url=http://www.ias.ac.in/currsci/10mar2010/673.pdf}}</ref> ಮರಿಗಳು 11 ರಿಂದ 13 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಗೂಡನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ===ಆಹಾರ === ಆಹಾರವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ (>65%) ಮತ್ತು ಅಕಶೇರುಕಗಳು (>30%). ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಿಂಪ್ಲೋಕೋಸ್ ಕೊಚಿನ್‌ಚಿನೆನ್ಸಿಸ್'', ''ಆಂಟಿಡೆಸ್ಮಾ ಮೆನಾಸು'', ''ಕ್ಲೆರೋಡೆಂಡ್ರಮ್ ವಿಸ್ಕೊಸಮ್'', ''ಸಿಜಿಜಿಯಮ್ ಕ್ಯುಮಿನಿ'', ''ಲಿಟ್ಸಿಯಾ ಫ್ಲೋರಿಬಂಡಾ,'', ''ಮೇಸಾ ಇಂಡಿಕಾ ''ಲೀಯಾ ಇಂಡಿಕಾ'' ಮತ್ತು ''ಲಂಟಾನಾ ಕ್ಯಾಮೆರಾ''.<ref>{{cite journal| author=Balakrishnan, Peroth.| year=2011| title=Breeding biology of the Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' (Aves: Pycnonotidae) in the Western Ghats, India| journal=Journal of Threatened Taxa| volume=3| issue=1| pages=1415–1424| doi=10.11609/jott.o2381.1415-24| doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Balakrishnan|first1=Peroth|title=Foraging behaviour of the Near Threatened Grey-headed Bulbul Pycnonotus priocephalus in relation to seasons and breeding stages|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|date=2014|volume=111|issue=1|pages=10–18|doi=10.17087/bnhs/2014/v111i1/56520|doi-access=free}}</ref> ==References== {{Reflist}} ==ಇತರ ಮೂಲಗಳು== * Balakrishnan, Peroth (2007). Status, distribution and ecology of Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' in the Western Ghats, India. Ph.D. thesis. Bharathiar University, Coimbatore. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Pycnonotus priocephalus}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/grey-headed-bulbul-pycnonotus-priocephalus Photographs and media] {{Taxonbar|from=Q943401|from2=Q28878167}} re7au13c0u3veoqg8mttrhb2t8zrbc5 1379723 1379709 2026-08-10T06:20:00Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ವಿವರಣೆ */ 1379723 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Use Indian English|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Speciesbox | image = Grey-headed Bulbul.jpg | image_caption = ಉಡುಪಿ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = {{cite iucn | author = BirdLife International | date = 2016 | title = ''Brachypodius priocephalus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22712619A94339381 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22712619A94339381.en | access-date = 19 November 2021 }} | genus = Microtarsus | species = priocephalus | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839) | synonyms = * ''ಪೈಕ್ನೋನೋಟಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪೋಡಿಯಸ್ ಪೊಯೊಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''Ixos fisquetti'' Eydoux & Souleyet, 1842 {{cite book | url = https://archive.org/stream/zoologie1111eydou#page/85/mode/1up | pages = 86–88 | title = Voyage Autour du Monde sur la Corvette La Bonite | last1 = Eydoux | first1 = Fortune | first2 = L. F. A. | last2 = Souleyet | year = 1841 | publisher = Arthus Bertrand | place = Paris }} ''* ''ಮೈಕ್ರೋಪಸ್ ಫಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಮೈಕ್ರೋಟಾರ್ಸಸ್ ಪೋಯೋಯಿಸೆಫಾಲಸ್'' * ''ಬ್ರಾಕಿಪೋಡಿಯಸ್ ಪ್ರಿಯೋಸೆಫಾಲಸ್'''' | range_map = PycnonotusPriocephalusMap.png | audio = Pycnonotus priocephalus - Grey-headed Bulbul XC125720.ogg | audio_caption = ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವ ಧ್ವನಿ; ಜೋರಾಗಿ ಕೇಳಿಸುವ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗು }} ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್ (''Microtarsus priocephalus'') ಬುಲ್ಬುಲ್ ಕುಟುಂಬವಾದ ಪಿಕ್ನೊನೊಟಿಡೆ (Pycnonotidae) ಯ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn | author = BirdLife International | date = 2016 | title = ''Brachypodius priocephalus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22712619A94339381 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22712619A94339381.en | access-date = 19 November 2021 }}</ref> <ref name="ioc">{{BioRef | IOC | family = Pycnonotidae | version = Version 10.2 | access-date = 4 August 2020 }}</ref> ಇದು ನೈಋತ್ಯ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ (ಸ್ಥಳೀಯ) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದು, ಗೋವಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನವರೆಗೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1200 ಮೀಟರ್‌ವರೆಗಿನ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅರಣ್ಯದೊಳಗಿನ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮೀಪವಿರುವ ದಟ್ಟವಾದ ಜೊಂಡು ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು ಹೊರಡಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೂಗು ಅವುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ==Taxonomy and systematics== [[File:Pycnonotus priocephalus - Bonite-oiseaux-pl05 clean.jpg|thumb|left|upright|''ವೋಯೇಜ್ ಆಟೋರ್ ಡು ಮಾಂಡೆ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟ್ ಪೆಂಡೆಂಟ್ ಲೆಸ್ ಅನ್ನೀಸ್ 1836 ಮತ್ತು 1837 ಸುರ್ ಲಾ ಕಾರ್ವೆಟ್ ಲಾ ಬೊನೈಟ್ ಕಮಾಂಡೆ ಪಾರ್ ಎಂ. ವೈಲಂಟ್'' (ದ ವೋಯೇಜ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೋನಿಟಾ)]] ನಿಂದ ವಿವರಣೆ ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್ (grey-headed bulbul) ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಥಾಮಸ್ ಸಿ. ಜೆರ್ಡನ್ ಅವರು *Brachypus priocephalus* ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲೈತ್ ಇದನ್ನು *Brachypodius poiocephalus* ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು; ಅವರು ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಹೆಸರನ್ನು (species epithet) ತಪ್ಪಾಗಿ "ತಿದ್ದುಪಡಿ" ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಆನಂತರದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name=jerdon/><ref name=Dickinson>{{cite journal|author=Dickinson, E.C.|author2=R.W.R.J. Dekker|author3=S. Eck|author4=S. Somadikarta|name-list-style=amp |title= Systematic notes on Asian birds. 26. Types of the Pycnonotidae| journal=Zool. Verh. Leiden |volume=340|year=2002|pages=115–160| url=http://www.repository.naturalis.nl/document/46724}}</ref><ref>{{cite book|author=Baker, ECS |year= 1930|url=https://archive.org/stream/BakerFbiBirds7/BakerFBI7#page/n95/mode/1up/| volume=7|title=Fauna of British India. Birds|edition=2nd|page=88|publisher=Taylor and Francis, London}}</ref><ref>{{cite book|title=Fauna of British India. Birds Volume 1|year=1922|publisher=Taylor and Francis, London|author=Baker, ECS | pages=425–426|url=https://archive.org/stream/birds01bakeiala#page/425/mode/1up/}}</ref>ಹಿಂದೆ, ಕೆಲವು ತಜ್ಞರು ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ''Ixos'' (ಇಕ್ಸೋಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ''Pycnonotus'' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref name=Dickinson/><ref name=bonite /> ಆಣ್ವಿಕ ಫೈಲೋಜೆನಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ''Pycnonotus'' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲವು 'ಪಾಲಿಫೈಲೆಟಿಕ್' (polyphyletic) ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ''Brachypodius'' (ಬ್ರಾಕೈಪೋಡಿಯಸ್) ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=ioc/><ref>{{cite journal|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=40|year=2006|pages=687–695|title=Phylogenetic relationships of the bulbuls (Aves: Pycnonotidae) based on mitochondrial and nuclear DNA sequence data|author1=Moyle RG|author2=BD Marks|url=http://wfsc.tamu.edu/bdmarks/Publications_files/Moyle-2006-Phylogenetic%20relatio.pdf|doi=10.1016/j.ympev.2006.04.015|pmid=16750401|issue=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616200146/http://wfsc.tamu.edu/bdmarks/Publications_files/Moyle-2006-Phylogenetic%20relatio.pdf|archive-date=2010-06-16}}</ref><ref name="ShakyaSheldon2017">{{cite journal|last1=Shakya|first1=Subir B.|last2=Sheldon|first2=Frederick H.|title=The phylogeny of the world's bulbuls (Pycnonotidae) inferred using a supermatrix approach|journal=Ibis|volume=159|issue=3|year=2017|pages=498–509|issn=0019-1019|doi=10.1111/ibi.12464|doi-access=free}}</ref> 2025ರಲ್ಲಿ, 'ಏವಿಲಿಸ್ಟ್' (AviList) ತಂಡವು ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ 'ಮೈಕ್ರೋಟಾರ್ಸಸ್' (Microtarsus) ಕುಲಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು.<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=17 November 2025 }}</ref> 'ಗ್ರೇ-ಹೆಡೆಡ್ ಬುಲ್‌ಬುಲ್' (grey-headed bulbul) ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರನ್ನು 'ಯೆಲ್ಲೋ-ಬೆಲ್ಲಿಡ್ ಬುಲ್‌ಬುಲ್' (yellow-bellied bulbul) ಪಕ್ಷಿಯ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಬುಲ್ಬುಲ್ ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಗಿಡಗಂಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಅಗಲ-ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಗರಿಗಳು ಆಲಿವ್-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಧ್ಯಮ-ಬೂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹಣೆಯು ಹಳದಿ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಹಿಂಭಾಗ ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಆಲಿವ್-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ದ್ವಾರದ ಕಡೆಗೆ ಹಗುರವಾಗುತ್ತವೆ. ಪೃಷ್ಠವು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಹಸಿರು ಗರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವಗಳು ಗಾಢ ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಲದ ಒಳಭಾಗದ ಹೊದಿಕೆಗಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಕ್ಕು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ, ಕಾಲುಗಳು ಗುಲಾಬಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಐರಿಸ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೀಲಿ-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಾಲವು ಮಧ್ಯದ ಗರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಶಾಫ್ಟ್ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ), ಹೊರಭಾಗವು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳು ಹೋಲುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಮರಿಹುಳುಗಳ ತಲೆ ಗಾಢ ಆಲಿವ್ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಹಳದಿ ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. (ಉದ್ದ 143-152 ಮಿಮೀ; ತಲೆ 33-35 ಮಿಮೀ; ಬಾಲ 74-77 ಮಿಮೀ)<ref name=rasmussen>{{cite book|author1=Rasmussen, P.C. |author2=J.C. Anderton|year= 2005| title= Birds of South Asia: the Ripley guide| volume=2|pages=335–336| publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|isbn=84-87334-67-9}}</ref><ref name=jerdon>{{cite book|page=89| url=https://archive.org/stream/birdsofindiabein21jerd#page/89/mode/1up|author=Jerdon TC |title=The birds of India. Volume 2 part 1|year=1863| publisher=Military Orphan Press, Calcutta}}</ref><ref>{{cite book|title=Fauna of British India. Birds Volume 1|year=1889|publisher=Taylor and Francis, London|author=Oates, EW | page=296|url=https://archive.org/stream/birdsindia01oaterich#page/296/mode/1up}}</ref> ಕರೆ ಒಂದು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ್ "ಚ್ರಿಂಕ್" ಇದರ ಕರೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=rasmussen/> 'Pycnonotus' (ಪಿಕ್ನೊನೊಟಸ್) ಕುಲದ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರ ಕೂಗುಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಪಕ್ಷಿಯ ಕೂಗು ಕೇವಲ ಒಂದು ಉಚ್ಚಾರಾಂಶವನ್ನು (syllable) ಹೊಂದಿರುವುದು ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name=rasmussen/> ==ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್‌ಬುಲ್‌ಗಳು, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆಹಾರ ಹುಡುಕುವ ಹಿಂಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[File:Grey- headed Bubul (Pycnonotus priocephalus).jpg|thumb|left|ಒಂದು ಜೋಡಿ]] ===ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ=== ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್ಬುಲ್‌ಗಳು ಜನವರಿಯಿಂದ ಜೂನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ; ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳು ಇದರ ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಗೂಡು ತಗ್ಗು ಪೊದೆಯೊಂದರೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವೇದಿಕೆಯಂತಹ ರಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಇವು ಒಂದು ವಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗೂಡನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಗೂಡುಗಳು 'ಸಿಜಿಜಿಯಮ್' (''Syzygium'') ಪ್ರಭೇದದ ಸಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ 'ಓಕ್ಲಾಂಡ್ರಾ ಟ್ರಾವಂಕೋರಿಕಾ' (''Ochlandra travancorica'') ಎಂಬ ಬಿದಿರು ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಗೆ 12 ರಿಂದ 14 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕಾವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಾಳೆ ಅಳಿಲುಗಳು (''Funambulus tristriatus'') ಈ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref>Vijayan, V.S., and Balakrishnan, Peroth. (2005). Status, Distribution and Ecology of the Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' in Western Ghats, India. Final Report submitted to Ministry of Environment and Forests, Govt. of India. Sálim Ali Centre for Ornithology Natural History, Coimbatore.</ref> ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ತಿಳಿ ಗುಲಾಬಿಯಿಂದ ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್ ಬಣ್ಣದವರೆಗಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಈ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಅಗಲವಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದಟ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali S |author2=SD Ripley | year=1996|title=Handbook of the birds of India and Pakistan|volume=6|edition=2nd|pages=70–71|publisher=Oxford University Press}}</ref> ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮೊಟ್ಟೆ ಕಾವು ಕೊಡುವ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal|author=Balakrishnan Peroth| title=Parental care strategies of grey-headed bulbul, ''Pycnonotus priocephalus'' in the Western Ghats, South India|journal=Current Science|volume=98|issue=5|year=2010|pages=673–680|url=http://www.ias.ac.in/currsci/10mar2010/673.pdf}}</ref> ಮರಿಗಳು 11 ರಿಂದ 13 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಗೂಡನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ===ಆಹಾರ === ಆಹಾರವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ (>65%) ಮತ್ತು ಅಕಶೇರುಕಗಳು (>30%). ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಿಂಪ್ಲೋಕೋಸ್ ಕೊಚಿನ್‌ಚಿನೆನ್ಸಿಸ್'', ''ಆಂಟಿಡೆಸ್ಮಾ ಮೆನಾಸು'', ''ಕ್ಲೆರೋಡೆಂಡ್ರಮ್ ವಿಸ್ಕೊಸಮ್'', ''ಸಿಜಿಜಿಯಮ್ ಕ್ಯುಮಿನಿ'', ''ಲಿಟ್ಸಿಯಾ ಫ್ಲೋರಿಬಂಡಾ,'', ''ಮೇಸಾ ಇಂಡಿಕಾ ''ಲೀಯಾ ಇಂಡಿಕಾ'' ಮತ್ತು ''ಲಂಟಾನಾ ಕ್ಯಾಮೆರಾ''.<ref>{{cite journal| author=Balakrishnan, Peroth.| year=2011| title=Breeding biology of the Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' (Aves: Pycnonotidae) in the Western Ghats, India| journal=Journal of Threatened Taxa| volume=3| issue=1| pages=1415–1424| doi=10.11609/jott.o2381.1415-24| doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Balakrishnan|first1=Peroth|title=Foraging behaviour of the Near Threatened Grey-headed Bulbul Pycnonotus priocephalus in relation to seasons and breeding stages|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|date=2014|volume=111|issue=1|pages=10–18|doi=10.17087/bnhs/2014/v111i1/56520|doi-access=free}}</ref> ==References== {{Reflist}} ==ಇತರ ಮೂಲಗಳು== * Balakrishnan, Peroth (2007). Status, distribution and ecology of Grey-headed Bulbul ''Pycnonotus priocephalus'' in the Western Ghats, India. Ph.D. thesis. Bharathiar University, Coimbatore. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Pycnonotus priocephalus}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/grey-headed-bulbul-pycnonotus-priocephalus Photographs and media] {{Taxonbar|from=Q943401|from2=Q28878167}} l4n7mdnja5gonz1djecorkni20yefvc 0 180135 1379711 2026-08-10T06:03:58Z Pragathi. BH 88266 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Use dmy dates|date=July 2023}} {{Use Indian English|date=July 2023}} {{short description|Waterfalls in Kerala, India}} {{Infobox waterfall | name = Anayadikuthu Waterfalls | image = Anayadikuthu waterfalls.jpg | image_size = | caption = | map_image = | map_size = | coordinates = {{coord|9.9641636|76.8230914}} | coords_ref = | location = [[Idukki district]], [[Kerala]], India | elevation = {{convert|30|m|a... 1379711 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2023}} {{Use Indian English|date=July 2023}} {{short description|Waterfalls in Kerala, India}} {{Infobox waterfall | name = Anayadikuthu Waterfalls | image = Anayadikuthu waterfalls.jpg | image_size = | caption = | map_image = | map_size = | coordinates = {{coord|9.9641636|76.8230914}} | coords_ref = | location = [[Idukki district]], [[Kerala]], India | elevation = {{convert|30|m|abbr=on}} | height = | height_longest = | number_drops = | width = | average_width = | run = | watercourse = | average_flow = | world_rank = | type = }} ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನಚಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ , ತೋಡೋಪುಳದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 1 ] ಇದು ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ . ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಜಲಪಾತವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬ ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಿಕ್ಕಡವು ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ಬಳಿ ಇದೆ . ಅವಲೋಕನ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಕರಿಮಣ್ಣೂರು ಮತ್ತು ವನ್ನಾಪುರಂ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ , ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಜಲಪಾತದಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 3 ] ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಒಳಗಿನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡುಗಳು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಈ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲಿರುವ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರಾಚೀನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎರಡು ಆನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಸತ್ತುಹೋಯಿತು. ಈ ಜಲಪಾತವು ಕಂಬಕಕನಂ ಮತ್ತು ನೈಕುತನಲ್ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. [ 4 ] ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ನಡೆಯಲು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆ ಇದೆ. ಜಲಪಾತದ ಬಳಿ ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. 2j123d4zrp720nadqzxuavukseh2am6 1379712 1379711 2026-08-10T06:05:50Z Pragathi. BH 88266 1379712 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2023}} {{Use Indian English|date=July 2023}} {{short description|Waterfalls in Kerala, India}} {{Infobox waterfall | name = Anayadikuthu Waterfalls | image = Anayadikuthu waterfalls.jpg | image_size = | caption = | map_image = | map_size = | coordinates = {{coord|9.9641636|76.8230914}} | coords_ref = | location = [[Idukki district]], [[Kerala]], India | elevation = {{convert|30|m|abbr=on}} | height = | height_longest = | number_drops = | width = | average_width = | run = | watercourse = | average_flow = | world_rank = | type = }} ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನಚಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ , ತೋಡೋಪುಳದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 1 ] ಇದು ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ . ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಜಲಪಾತವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬ ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಿಕ್ಕಡವು ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ಬಳಿ ಇದೆ . ಅವಲೋಕನ [[File:People with waterfall pouring over them.jpg|thumb|Anayadikuthu waterfall pouring over visitors]] ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಕರಿಮಣ್ಣೂರು ಮತ್ತು ವನ್ನಾಪುರಂ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ , ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಜಲಪಾತದಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 3 ] ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಒಳಗಿನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡುಗಳು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಈ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲಿರುವ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರಾಚೀನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎರಡು ಆನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಸತ್ತುಹೋಯಿತು. ಈ ಜಲಪಾತವು ಕಂಬಕಕನಂ ಮತ್ತು ನೈಕುತನಲ್ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. [ 4 ] ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ನಡೆಯಲು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆ ಇದೆ. ಜಲಪಾತದ ಬಳಿ ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. j0qvmvnlxgrj31cqz9dzzcm90vsszep 1379713 1379712 2026-08-10T06:06:43Z Pragathi. BH 88266 1379713 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2023}} {{Use Indian English|date=July 2023}} {{short description|Waterfalls in Kerala, India}} {{Infobox waterfall | name = Anayadikuthu Waterfalls | image = Anayadikuthu waterfalls.jpg | image_size = | caption = | map_image = | map_size = | coordinates = {{coord|9.9641636|76.8230914}} | coords_ref = | location = [[Idukki district]], [[Kerala]], India | elevation = {{convert|30|m|abbr=on}} | height = | height_longest = | number_drops = | width = | average_width = | run = | watercourse = | average_flow = | world_rank = | type = }} ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನಚಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ , ತೋಡೋಪುಳದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 1 ] ಇದು ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ <ref>https://www.keralatourism.org/photo-gallery/aanachadikuth-waterfalls-idukki/2599/</ref>. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಜಲಪಾತವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬ ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಿಕ್ಕಡವು ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ಬಳಿ ಇದೆ . ಅವಲೋಕನ [[File:People with waterfall pouring over them.jpg|thumb|Anayadikuthu waterfall pouring over visitors]] ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಕರಿಮಣ್ಣೂರು ಮತ್ತು ವನ್ನಾಪುರಂ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ , ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಜಲಪಾತದಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 3 ] ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಒಳಗಿನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡುಗಳು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಈ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲಿರುವ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರಾಚೀನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎರಡು ಆನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಸತ್ತುಹೋಯಿತು. ಈ ಜಲಪಾತವು ಕಂಬಕಕನಂ ಮತ್ತು ನೈಕುತನಲ್ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. [ 4 ] ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ನಡೆಯಲು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆ ಇದೆ. ಜಲಪಾತದ ಬಳಿ ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== kbl9e8i5sfhc0pwht9psw28y4fvjt5i 1379714 1379713 2026-08-10T06:07:14Z Pragathi. BH 88266 1379714 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2023}} {{Use Indian English|date=July 2023}} {{short description|Waterfalls in Kerala, India}} {{Infobox waterfall | name = Anayadikuthu Waterfalls | image = Anayadikuthu waterfalls.jpg | image_size = | caption = | map_image = | map_size = | coordinates = {{coord|9.9641636|76.8230914}} | coords_ref = | location = [[Idukki district]], [[Kerala]], India | elevation = {{convert|30|m|abbr=on}} | height = | height_longest = | number_drops = | width = | average_width = | run = | watercourse = | average_flow = | world_rank = | type = }} ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನಚಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ , ತೋಡೋಪುಳದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 1 ] ಇದು ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ <ref>https://www.keralatourism.org/photo-gallery/aanachadikuth-waterfalls-idukki/2599/</ref>. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಜಲಪಾತವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬ ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಿಕ್ಕಡವು ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ಬಳಿ ಇದೆ .<ref>https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2023/02/24/anayadikuthu-waterfall-idukki-neelakurinji-tourism.html</ref> ಅವಲೋಕನ [[File:People with waterfall pouring over them.jpg|thumb|Anayadikuthu waterfall pouring over visitors]] ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಕರಿಮಣ್ಣೂರು ಮತ್ತು ವನ್ನಾಪುರಂ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ , ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಜಲಪಾತದಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 3 ] ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಒಳಗಿನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡುಗಳು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಈ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲಿರುವ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರಾಚೀನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎರಡು ಆನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಸತ್ತುಹೋಯಿತು. ಈ ಜಲಪಾತವು ಕಂಬಕಕನಂ ಮತ್ತು ನೈಕುತನಲ್ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. [ 4 ] ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ನಡೆಯಲು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆ ಇದೆ. ಜಲಪಾತದ ಬಳಿ ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 19yw6qsx1e5eocw3yq4159wcbtngr63 1379715 1379714 2026-08-10T06:08:13Z Pragathi. BH 88266 1379715 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2023}} {{Use Indian English|date=July 2023}} {{short description|Waterfalls in Kerala, India}} {{Infobox waterfall | name = Anayadikuthu Waterfalls | image = Anayadikuthu waterfalls.jpg | image_size = | caption = | map_image = | map_size = | coordinates = {{coord|9.9641636|76.8230914}} | coords_ref = | location = [[Idukki district]], [[Kerala]], India | elevation = {{convert|30|m|abbr=on}} | height = | height_longest = | number_drops = | width = | average_width = | run = | watercourse = | average_flow = | world_rank = | type = }} ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನಚಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ , ತೋಡೋಪುಳದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 1 ] ಇದು ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ <ref>https://www.keralatourism.org/photo-gallery/aanachadikuth-waterfalls-idukki/2599/</ref>. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಜಲಪಾತವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬ ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಿಕ್ಕಡವು ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ಬಳಿ ಇದೆ .<ref>https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2023/02/24/anayadikuthu-waterfall-idukki-neelakurinji-tourism.html</ref> ಅವಲೋಕನ [[File:People with waterfall pouring over them.jpg|thumb|Anayadikuthu waterfall pouring over visitors]] ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಕರಿಮಣ್ಣೂರು ಮತ್ತು ವನ್ನಾಪುರಂ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ , ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಜಲಪಾತದಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ .<ref>https://www.mathrubhumi.com/travel/destination/thommankuthu-waterfalls-aanachadikuth-waterfalls-thodupuzha-idukki-1.8333156</ref> ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಒಳಗಿನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡುಗಳು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಈ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲಿರುವ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರಾಚೀನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎರಡು ಆನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಸತ್ತುಹೋಯಿತು. ಈ ಜಲಪಾತವು ಕಂಬಕಕನಂ ಮತ್ತು ನೈಕುತನಲ್ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. [ 4 ] ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ನಡೆಯಲು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆ ಇದೆ. ಜಲಪಾತದ ಬಳಿ ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== lo4hui17idok3o8ux49q2xj69sbk1bj 1379716 1379715 2026-08-10T06:09:16Z Pragathi. BH 88266 1379716 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2023}} {{Use Indian English|date=July 2023}} {{short description|Waterfalls in Kerala, India}} {{Infobox waterfall | name = Anayadikuthu Waterfalls | image = Anayadikuthu waterfalls.jpg | image_size = | caption = | map_image = | map_size = | coordinates = {{coord|9.9641636|76.8230914}} | coords_ref = | location = [[Idukki district]], [[Kerala]], India | elevation = {{convert|30|m|abbr=on}} | height = | height_longest = | number_drops = | width = | average_width = | run = | watercourse = | average_flow = | world_rank = | type = }} ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನಚಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ , ತೋಡೋಪುಳದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 1 ] ಇದು ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ <ref>https://www.keralatourism.org/photo-gallery/aanachadikuth-waterfalls-idukki/2599/</ref>. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಜಲಪಾತವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬ ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಿಕ್ಕಡವು ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ಬಳಿ ಇದೆ .<ref>https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2023/02/24/anayadikuthu-waterfall-idukki-neelakurinji-tourism.html</ref> ಅವಲೋಕನ [[File:People with waterfall pouring over them.jpg|thumb|Anayadikuthu waterfall pouring over visitors]] ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಕರಿಮಣ್ಣೂರು ಮತ್ತು ವನ್ನಾಪುರಂ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ , ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಜಲಪಾತದಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ .<ref>https://www.mathrubhumi.com/travel/destination/thommankuthu-waterfalls-aanachadikuth-waterfalls-thodupuzha-idukki-1.8333156</ref> ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಒಳಗಿನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡುಗಳು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಈ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲಿರುವ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರಾಚೀನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎರಡು ಆನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಸತ್ತುಹೋಯಿತು. ಈ ಜಲಪಾತವು ಕಂಬಕಕನಂ ಮತ್ತು ನೈಕುತನಲ್ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. [ 4 ] ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ನಡೆಯಲು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆ ಇದೆ. ಜಲಪಾತದ ಬಳಿ ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ==ಇದನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ== * [[List of waterfalls]] * [[List of waterfalls in India]] * [[Kattadikkadavu]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 7ukctoxomb6kqoymdoaqs31g2y4je7n 1379717 1379716 2026-08-10T06:09:56Z Pragathi. BH 88266 1379717 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2023}} {{Use Indian English|date=July 2023}} {{short description|Waterfalls in Kerala, India}} {{Infobox waterfall | name = Anayadikuthu Waterfalls | image = Anayadikuthu waterfalls.jpg | image_size = | caption = | map_image = | map_size = | coordinates = {{coord|9.9641636|76.8230914}} | coords_ref = | location = [[Idukki district]], [[Kerala]], India | elevation = {{convert|30|m|abbr=on}} | height = | height_longest = | number_drops = | width = | average_width = | run = | watercourse = | average_flow = | world_rank = | type = }} ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನಚಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ , ತೋಡೋಪುಳದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 1 ] ಇದು ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ <ref>https://www.keralatourism.org/photo-gallery/aanachadikuth-waterfalls-idukki/2599/</ref>. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಜಲಪಾತವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬ ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಿಕ್ಕಡವು ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ಬಳಿ ಇದೆ .<ref>https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2023/02/24/anayadikuthu-waterfall-idukki-neelakurinji-tourism.html</ref> ಅವಲೋಕನ [[File:People with waterfall pouring over them.jpg|thumb|Anayadikuthu waterfall pouring over visitors]] ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಕರಿಮಣ್ಣೂರು ಮತ್ತು ವನ್ನಾಪುರಂ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ , ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಜಲಪಾತದಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ .<ref>https://www.mathrubhumi.com/travel/destination/thommankuthu-waterfalls-aanachadikuth-waterfalls-thodupuzha-idukki-1.8333156</ref> ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಒಳಗಿನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡುಗಳು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಈ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲಿರುವ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರಾಚೀನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎರಡು ಆನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಸತ್ತುಹೋಯಿತು. ಈ ಜಲಪಾತವು ಕಂಬಕಕನಂ ಮತ್ತು ನೈಕುತನಲ್ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. [ 4 ] ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ನಡೆಯಲು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆ ಇದೆ. ಜಲಪಾತದ ಬಳಿ ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ==ಇದನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ== * List of waterfalls * List of waterfalls in India * Kattadikkadavu ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== isyffta45z3vb9ijza0itg58h32rsb1 1379718 1379717 2026-08-10T06:11:27Z Pragathi. BH 88266 1379718 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2023}} {{Use Indian English|date=July 2023}} {{short description|Waterfalls in Kerala, India}} {{Infobox waterfall | name = Anayadikuthu Waterfalls | image = Anayadikuthu waterfalls.jpg | image_size = | caption = | map_image = | map_size = | coordinates = {{coord|9.9641636|76.8230914}} | coords_ref = | location = [[Idukki district]], [[Kerala]], India | elevation = {{convert|30|m|abbr=on}} | height = | height_longest = | number_drops = | width = | average_width = | run = | watercourse = | average_flow = | world_rank = | type = }} ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನಚಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ|ಕೇರಳದ]] [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ , ತೋಡೋಪುಳದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . [ 1 ] ಇದು ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ <ref>https://www.keralatourism.org/photo-gallery/aanachadikuth-waterfalls-idukki/2599/</ref>. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಜಲಪಾತವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬ ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಿಕ್ಕಡವು ಅನಯಾಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ಬಳಿ ಇದೆ .<ref>https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2023/02/24/anayadikuthu-waterfall-idukki-neelakurinji-tourism.html</ref> ಅವಲೋಕನ [[File:People with waterfall pouring over them.jpg|thumb|Anayadikuthu waterfall pouring over visitors]] ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು [[ಜಲಪಾತ]] ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಜಲಪಾತವು ಕರಿಮಣ್ಣೂರು ಮತ್ತು ವನ್ನಾಪುರಂ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ , ತೋಮ್ಮನ್‌ಕುತ್ತು ಜಲಪಾತದಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ .<ref>https://www.mathrubhumi.com/travel/destination/thommankuthu-waterfalls-aanachadikuth-waterfalls-thodupuzha-idukki-1.8333156</ref> ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಒಳಗಿನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ [[ಆನೆಗಳ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ|ಆನೆಗಳ]] ಹಿಂಡುಗಳು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಈ ಜಲಪಾತದ ಮೇಲಿರುವ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರಾಚೀನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅನಯಡಿಕುತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎರಡು ಆನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಸತ್ತುಹೋಯಿತು. ಈ ಜಲಪಾತವು ಕಂಬಕಕನಂ ಮತ್ತು ನೈಕುತನಲ್ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. [ 4 ] ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ನಡೆಯಲು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆ ಇದೆ. ಜಲಪಾತದ ಬಳಿ ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== oaxij5xyl3nnwgsmdnlrsogwpk7moqk 0 180136 1379724 2026-08-10T06:21:26Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Short description|Type of Pigeon pea variety from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = Attappady Thuvara (അട്ടപ്പാടി തുവര) | image = | alt = | caption = | alternative names = Attappady Red Gram, Thomara | description = Pigeon pea variety cultivated in Kerala, India | type = Pigeon pea | area = Kerala | country = [[India]] | registered = 29 July 2022 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.i... 1379724 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of Pigeon pea variety from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = Attappady Thuvara (അട്ടപ്പാടി തുവര) | image = | alt = | caption = | alternative names = Attappady Red Gram, Thomara | description = Pigeon pea variety cultivated in Kerala, India | type = Pigeon pea | area = Kerala | country = [[India]] | registered = 29 July 2022 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687|ipindia.gov.in}} }} '''ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ''' (ಕೆಂಪು ತೊಗರಿ) ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ತೊಗರಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಹೆಸರು == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ತುವರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ತೋಮರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ವಿವರಣೆ == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 700 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಬೀಜಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೀಜದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಸಿರಿಧಾನ್ಯ ಗ್ರಾಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಪ್ರದೇಶವು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಳಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಳೆಯ ನಂತರ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಷು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. 2017ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಯ 40 ಕುಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಇದರಿಂದ 1,605 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು 485 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, 225 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳು, 150 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು, 50 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 60 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಕಾಳುಗಳಾದ ಶೇಂಗಾವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಯಿತು. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಗೆ 29 ಜುಲೈ 2022ರಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಅಗಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘವು "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ"ಗೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2020ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2022ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಗೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ತೊಗರಿಗೆ "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿಶೇಷ ಕಾನೂನು ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ತೊಗರಿ ತಳಿ ಹಾಗೂ ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 40ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. GI ಮಾನ್ಯತೆಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು, ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತೂ ದೊರೆತಿದೆ. i5vi2az0ix0w9z5271qdv25avwqpzmi 1379725 1379724 2026-08-10T06:23:07Z Santhosh Notagar99 82732 1379725 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of Pigeon pea variety from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ (അട്ടപ്പാടി തുവര) | image = | alt = | caption = | alternative names = ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ, ತೋಮರ | description = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ತೊಗರಿ ತಳಿ | type = ತೊಗರಿ ತಳಿ | area = ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | registered = 29 July 2022 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687|ipindia.gov.in}} }} '''ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ''' (ಕೆಂಪು ತೊಗರಿ) ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ತೊಗರಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಹೆಸರು == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ತುವರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ತೋಮರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ವಿವರಣೆ == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 700 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಬೀಜಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೀಜದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಸಿರಿಧಾನ್ಯ ಗ್ರಾಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಪ್ರದೇಶವು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಳಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಳೆಯ ನಂತರ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಷು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. 2017ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಯ 40 ಕುಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಇದರಿಂದ 1,605 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು 485 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, 225 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳು, 150 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು, 50 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 60 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಕಾಳುಗಳಾದ ಶೇಂಗಾವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಯಿತು. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಗೆ 29 ಜುಲೈ 2022ರಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಅಗಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘವು "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ"ಗೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2020ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2022ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಗೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ತೊಗರಿಗೆ "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿಶೇಷ ಕಾನೂನು ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ತೊಗರಿ ತಳಿ ಹಾಗೂ ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 40ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. GI ಮಾನ್ಯತೆಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು, ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತೂ ದೊರೆತಿದೆ. 44nwk2xdu3pvqxsoua09yvsqplefb9o 1379726 1379725 2026-08-10T06:25:24Z Santhosh Notagar99 82732 1379726 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of Pigeon pea variety from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ (അട്ടപ്പാടി തുവര) | image = | alt = | caption = | alternative names = ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ, ತೋಮರ | description = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ತೊಗರಿ ತಳಿ | type = ತೊಗರಿ ತಳಿ | area = ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | registered = 29 July 2022 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687|ipindia.gov.in}} }} '''ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ''' (ಕೆಂಪು ತೊಗರಿ) ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ತೊಗರಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=State’s five agricultural products get GI Tag |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/states-five-agricultural-products-get-gi-tag/article66271422.ece |access-date=16 January 2025 |work=The Hindu |date=16 December 2022 |language=en-IN}}</ref> ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last1=Velluva |first1=Sanathanan |title=Land Settlement and Degradation: Dynamics of Land Use in Recently Settled Forest Areas of Kerala |url=https://www.google.co.in/books/edition/Land_Settlement_and_Degradation/PgXtAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |publisher=Serials Publications |date=2006 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=General |first1=India Office of the Registrar |title=Census of India, 1961 |date=1966 |publisher=Manager of Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1961/stUcAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> == ಹೆಸರು == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=The Calling.... |url=https://keralataxes.gov.in/wp-content/uploads/2018/09/The-calling-final-book_opt-compressed.pdf |website=State Goods and Services Tax Department |publisher=Kerala GST |access-date=15 January 2025}}</ref><ref>{{cite book |title=Census of India, 1981: pt. 2A. General population tables |date=1900 |publisher=Controller of Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1981_pt_2A_General_popul/q8AUAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ತುವರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ತೋಮರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name=":4">{{cite web |title=Attappady Thuvara |url=https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687 |website=ip |access-date=15 January 2025}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 700 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಬೀಜಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೀಜದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |last1=Rajendran |first1=Nanu |title=Muduga Language |date=1986 |publisher=Ennes Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Muduga_Language/kpMtAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಸಿರಿಧಾನ್ಯ ಗ್ರಾಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಪ್ರದೇಶವು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಳಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಳೆಯ ನಂತರ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಷು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |last1=Nair |first1=K. N. |last2=Menon |first2=Vineetha |title=Social Change in Kerala: Insights from Micro-level Studies |url=https://www.google.co.in/books/edition/Social_Change_in_Kerala/au_ZAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |publisher=Daanish Books |date=2007 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Singh |first1=V. |title=Indian Folk Medicines and Other Plant-based Products |date=2007 |publisher=Scientific Publishers (India) |isbn=978-81-7233-481-9 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Indian_Folk_Medicines_and_Other_Plant_ba/mN0SAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> 2017ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಯ 40 ಕುಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಇದರಿಂದ 1,605 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು 485 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, 225 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳು, 150 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು, 50 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 60 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಕಾಳುಗಳಾದ ಶೇಂಗಾವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last1=Conversation |first1=The |title=New research shows young men objectifying women more likely to be violent towards their partners |url=https://www.newindianexpress.com/specials/2024/Nov/11/new-research-shows-young-men-objectifying-women-more-likely-to-be-violent-towards-their-partners |access-date=15 January 2025 |work=The New Indian Express |date=11 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=There is virtually everything on the menu for tribals in Attappady, except nutrition |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2021/12/13/projects-galore-attappady-tribes-food-crisis.html |access-date=15 January 2025 |work=Onmanorama}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಗೆ 29 ಜುಲೈ 2022ರಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Attappady Thuvara |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/687 |website=Intellectual Property India |access-date=16 January 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Kerala tops GI tag list in FY 2022-23 - ET LegalWorld |url=https://legal.economictimes.indiatimes.com/news/industry/kerala-tops-gi-tag-list-in-fy-2022-23/99280867 |access-date=15 January 2025 |work=ETLegalWorld.com |language=en}}</ref> ಅಗಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘವು "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ"ಗೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2020ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2022ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಗೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ತೊಗರಿಗೆ "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿಶೇಷ ಕಾನೂನು ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ತೊಗರಿ ತಳಿ ಹಾಗೂ ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 40ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. GI ಮಾನ್ಯತೆಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು, ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತೂ ದೊರೆತಿದೆ. 3vmmjnigi0txo714yup4xwb46ojpyhw 1379727 1379726 2026-08-10T06:26:11Z Santhosh Notagar99 82732 1379727 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of Pigeon pea variety from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ (അട്ടപ്പാടി തുവര) | image = | alt = | caption = | alternative names = ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ, ತೋಮರ | description = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ತೊಗರಿ ತಳಿ | type = ತೊಗರಿ ತಳಿ | area = ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | registered = 29 July 2022 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687|ipindia.gov.in}} }} '''ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ''' (ಕೆಂಪು ತೊಗರಿ) ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ತೊಗರಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=State’s five agricultural products get GI Tag |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/states-five-agricultural-products-get-gi-tag/article66271422.ece |access-date=16 January 2025 |work=The Hindu |date=16 December 2022 |language=en-IN}}</ref> ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last1=Velluva |first1=Sanathanan |title=Land Settlement and Degradation: Dynamics of Land Use in Recently Settled Forest Areas of Kerala |url=https://www.google.co.in/books/edition/Land_Settlement_and_Degradation/PgXtAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |publisher=Serials Publications |date=2006 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=General |first1=India Office of the Registrar |title=Census of India, 1961 |date=1966 |publisher=Manager of Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1961/stUcAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> == ಹೆಸರು == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=The Calling.... |url=https://keralataxes.gov.in/wp-content/uploads/2018/09/The-calling-final-book_opt-compressed.pdf |website=State Goods and Services Tax Department |publisher=Kerala GST |access-date=15 January 2025}}</ref><ref>{{cite book |title=Census of India, 1981: pt. 2A. General population tables |date=1900 |publisher=Controller of Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1981_pt_2A_General_popul/q8AUAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ತುವರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ತೋಮರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name=":4">{{cite web |title=Attappady Thuvara |url=https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687 |website=ip |access-date=15 January 2025}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 700 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಬೀಜಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೀಜದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |last1=Rajendran |first1=Nanu |title=Muduga Language |date=1986 |publisher=Ennes Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Muduga_Language/kpMtAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಸಿರಿಧಾನ್ಯ ಗ್ರಾಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಪ್ರದೇಶವು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಳಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಳೆಯ ನಂತರ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಷು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |last1=Nair |first1=K. N. |last2=Menon |first2=Vineetha |title=Social Change in Kerala: Insights from Micro-level Studies |url=https://www.google.co.in/books/edition/Social_Change_in_Kerala/au_ZAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |publisher=Daanish Books |date=2007 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Singh |first1=V. |title=Indian Folk Medicines and Other Plant-based Products |date=2007 |publisher=Scientific Publishers (India) |isbn=978-81-7233-481-9 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Indian_Folk_Medicines_and_Other_Plant_ba/mN0SAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> 2017ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಯ 40 ಕುಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಇದರಿಂದ 1,605 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು 485 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, 225 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳು, 150 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು, 50 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 60 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಕಾಳುಗಳಾದ ಶೇಂಗಾವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last1=Conversation |first1=The |title=New research shows young men objectifying women more likely to be violent towards their partners |url=https://www.newindianexpress.com/specials/2024/Nov/11/new-research-shows-young-men-objectifying-women-more-likely-to-be-violent-towards-their-partners |access-date=15 January 2025 |work=The New Indian Express |date=11 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=There is virtually everything on the menu for tribals in Attappady, except nutrition |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2021/12/13/projects-galore-attappady-tribes-food-crisis.html |access-date=15 January 2025 |work=Onmanorama}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಗೆ 29 ಜುಲೈ 2022ರಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Attappady Thuvara |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/687 |website=Intellectual Property India |access-date=16 January 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Kerala tops GI tag list in FY 2022-23 - ET LegalWorld |url=https://legal.economictimes.indiatimes.com/news/industry/kerala-tops-gi-tag-list-in-fy-2022-23/99280867 |access-date=15 January 2025 |work=ETLegalWorld.com |language=en}}</ref> ಅಗಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘವು "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ"ಗೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2020ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2022ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಗೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ತೊಗರಿಗೆ "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿಶೇಷ ಕಾನೂನು ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ತೊಗರಿ ತಳಿ ಹಾಗೂ ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 40ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. GI ಮಾನ್ಯತೆಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು, ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತೂ ದೊರೆತಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 7i0f6uxdfvzwc7xxwpuey6f29t7to6y 1379728 1379727 2026-08-10T06:26:49Z Santhosh Notagar99 82732 1379728 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of Pigeon pea variety from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ (അട്ടപ്പാടി തുവര) | image = | alt = | caption = | alternative names = ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ, ತೋಮರ | description = ಭಾರತದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ತೊಗರಿ ತಳಿ | type = ತೊಗರಿ ತಳಿ | area = ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | registered = 29 July 2022 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687|ipindia.gov.in}} }} '''ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ''' (ಕೆಂಪು ತೊಗರಿ) ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ತೊಗರಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=State’s five agricultural products get GI Tag |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/states-five-agricultural-products-get-gi-tag/article66271422.ece |access-date=16 January 2025 |work=The Hindu |date=16 December 2022 |language=en-IN}}</ref> ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last1=Velluva |first1=Sanathanan |title=Land Settlement and Degradation: Dynamics of Land Use in Recently Settled Forest Areas of Kerala |url=https://www.google.co.in/books/edition/Land_Settlement_and_Degradation/PgXtAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |publisher=Serials Publications |date=2006 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=General |first1=India Office of the Registrar |title=Census of India, 1961 |date=1966 |publisher=Manager of Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1961/stUcAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> == ಹೆಸರು == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=The Calling.... |url=https://keralataxes.gov.in/wp-content/uploads/2018/09/The-calling-final-book_opt-compressed.pdf |website=State Goods and Services Tax Department |publisher=Kerala GST |access-date=15 January 2025}}</ref><ref>{{cite book |title=Census of India, 1981: pt. 2A. General population tables |date=1900 |publisher=Controller of Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1981_pt_2A_General_popul/q8AUAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ತುವರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ತೋಮರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name=":4">{{cite web |title=Attappady Thuvara |url=https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/687 |website=ip |access-date=15 January 2025}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 700 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಬೀಜಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೀಜದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |last1=Rajendran |first1=Nanu |title=Muduga Language |date=1986 |publisher=Ennes Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Muduga_Language/kpMtAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಸಿರಿಧಾನ್ಯ ಗ್ರಾಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಪ್ರದೇಶವು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಳಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಳೆಯ ನಂತರ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಷು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |last1=Nair |first1=K. N. |last2=Menon |first2=Vineetha |title=Social Change in Kerala: Insights from Micro-level Studies |url=https://www.google.co.in/books/edition/Social_Change_in_Kerala/au_ZAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |publisher=Daanish Books |date=2007 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Singh |first1=V. |title=Indian Folk Medicines and Other Plant-based Products |date=2007 |publisher=Scientific Publishers (India) |isbn=978-81-7233-481-9 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Indian_Folk_Medicines_and_Other_Plant_ba/mN0SAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Attappady+Thuvara&dq=Attappady+Thuvara&printsec=frontcover |access-date=15 January 2025 |language=en}}</ref> 2017ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಯ 40 ಕುಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಇದರಿಂದ 1,605 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು 485 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, 225 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳು, 150 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು, 50 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 60 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಕಾಳುಗಳಾದ ಶೇಂಗಾವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last1=Conversation |first1=The |title=New research shows young men objectifying women more likely to be violent towards their partners |url=https://www.newindianexpress.com/specials/2024/Nov/11/new-research-shows-young-men-objectifying-women-more-likely-to-be-violent-towards-their-partners |access-date=15 January 2025 |work=The New Indian Express |date=11 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=There is virtually everything on the menu for tribals in Attappady, except nutrition |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2021/12/13/projects-galore-attappady-tribes-food-crisis.html |access-date=15 January 2025 |work=Onmanorama}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಗೆ 29 ಜುಲೈ 2022ರಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Attappady Thuvara |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/687 |website=Intellectual Property India |access-date=16 January 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Kerala tops GI tag list in FY 2022-23 - ET LegalWorld |url=https://legal.economictimes.indiatimes.com/news/industry/kerala-tops-gi-tag-list-in-fy-2022-23/99280867 |access-date=15 January 2025 |work=ETLegalWorld.com |language=en}}</ref> ಅಗಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘವು "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ"ಗೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2020ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2022ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಗೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ತೊಗರಿಗೆ "ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿಶೇಷ ಕಾನೂನು ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯು ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ತೊಗರಿ ತಳಿ ಹಾಗೂ ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 40ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. GI ಮಾನ್ಯತೆಯು ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ತೊಗರಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು, ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತೂ ದೊರೆತಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== p81gmojvb0se5zeb9ot9avvhzq1kweb 0 180137 1379731 2026-08-10T06:33:22Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ''' ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ವಿಧದ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಮತ್ತು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗನ್ನೂರು ತಾ... 1379731 wikitext text/x-wiki '''ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ''' ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ವಿಧದ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಮತ್ತು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗನ್ನೂರು ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಈ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಂಬಾ, ಮಣಿಮಲ, ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೀನಚ್ಚಿಲ್ ನದಿಗಳ ದಡಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಹೆಸರು == ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲವು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಳೆಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ "ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು == ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ "CTJ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ಪಥಿಯಾನ್ ಸರ್ಕರ' ಮತ್ತು 'ಉಂಡ ಸರ್ಕರ' ಎಂಬ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಥಿಯಾನ್ ಸರ್ಕರವು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಕಾಣುವ ಅರೆ-ಘನ ರೂಪದ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತಮ ರುಚಿ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಪಥಿಯಾನ್ ಎಂಬುದು ಮೆತುವಾದ ಅಥವಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಕಾರ ನೀಡಬಹುದಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕರ ಎಂದರೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಸಕ್ಕರೆ ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲ. ಉಂಡ ಸರ್ಕರವು ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದ್ದು, ಉಂಡೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಉಂಡ ಎಂದರೆ ಉಂಡೆ ಎಂದರ್ಥ. == ವಿವರಣೆ == ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲವು ಅತ್ಯಂತ ಸಿಹಿಯಾದ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನಂಶದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕ್ಷಾರೀಯ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲದ ರುಚಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕಬ್ಬನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದೊರೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನ ರಸವನ್ನು ತಾಮ್ರ, ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅಥವಾ ತವರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇಂಧನವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಉಂಡ ಎಂಬ ಉಂಡೆಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದು ಅಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಡಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿದು ಪಥಿಯಾನ್ ಎಂಬ ಅರೆ-ಘನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ತಂಪಾಗಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಬಳಕೆ == ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ 31 ಮೇ 2010ರಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು 1 ಮಾರ್ಚ್ 2029ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ತೃಶ್ಶೂರಿನ ಕೇರಳ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ 2009ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2010ರಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ "ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ವಿಶೇಷ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಭಾರತದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಬೆಲ್ಲದ ತಳಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 18ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. tfqyj0ai7ft0423cixb123w714t7fkn 1379732 1379731 2026-08-10T06:36:38Z Santhosh Notagar99 82732 1379732 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of jaggery (non-centrifugal cane sugar) - agri-product from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ | image = | alt = | caption = | alternative names = CTJ | description =[[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗನ್ನೂರು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು [[ಬೆಲ್ಲ]] (ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ). | type =[[ಬೆಲ್ಲ]] | area = ಕೇಂದ್ರ ವಿಭಾಗ -ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು, ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | registered = 31 ಮೇ 2010 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/163|ipindia.gov.in}}}} '''ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ''' ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ವಿಧದ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಮತ್ತು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗನ್ನೂರು ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಈ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಂಬಾ, ಮಣಿಮಲ, ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೀನಚ್ಚಿಲ್ ನದಿಗಳ ದಡಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಹೆಸರು == ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲವು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಳೆಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ "ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು == ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ "CTJ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ಪಥಿಯಾನ್ ಸರ್ಕರ' ಮತ್ತು 'ಉಂಡ ಸರ್ಕರ' ಎಂಬ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಥಿಯಾನ್ ಸರ್ಕರವು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಕಾಣುವ ಅರೆ-ಘನ ರೂಪದ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತಮ ರುಚಿ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಪಥಿಯಾನ್ ಎಂಬುದು ಮೆತುವಾದ ಅಥವಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಕಾರ ನೀಡಬಹುದಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕರ ಎಂದರೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಸಕ್ಕರೆ ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲ. ಉಂಡ ಸರ್ಕರವು ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದ್ದು, ಉಂಡೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಉಂಡ ಎಂದರೆ ಉಂಡೆ ಎಂದರ್ಥ. == ವಿವರಣೆ == ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲವು ಅತ್ಯಂತ ಸಿಹಿಯಾದ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನಂಶದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕ್ಷಾರೀಯ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲದ ರುಚಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕಬ್ಬನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದೊರೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನ ರಸವನ್ನು ತಾಮ್ರ, ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅಥವಾ ತವರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇಂಧನವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಉಂಡ ಎಂಬ ಉಂಡೆಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದು ಅಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಡಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿದು ಪಥಿಯಾನ್ ಎಂಬ ಅರೆ-ಘನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ತಂಪಾಗಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಬಳಕೆ == ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ 31 ಮೇ 2010ರಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು 1 ಮಾರ್ಚ್ 2029ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ತೃಶ್ಶೂರಿನ ಕೇರಳ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ 2009ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2010ರಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ "ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ವಿಶೇಷ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಭಾರತದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಬೆಲ್ಲದ ತಳಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 18ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. kuymh4quf4hwk4k4qntimsak683m994 1379735 1379732 2026-08-10T06:39:07Z Santhosh Notagar99 82732 1379735 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of jaggery (non-centrifugal cane sugar) - agri-product from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ | image = | alt = | caption = | alternative names = CTJ | description =[[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗನ್ನೂರು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು [[ಬೆಲ್ಲ]] (ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ). | type =[[ಬೆಲ್ಲ]] | area = ಕೇಂದ್ರ ವಿಭಾಗ -ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು, ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | registered = 31 ಮೇ 2010 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/163|ipindia.gov.in}}}} '''ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ''' ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ವಿಧದ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಮತ್ತು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗನ್ನೂರು ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಈ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last1=PRESIDENCY |first1=THE MADRAS |title=THE LAND REVENUE |date=1864 |url=https://www.google.co.in/books/edition/THE_LAND_REVENUE/xaAIAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=travancore+jaggery&pg=RA15-PA13&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Committee |first1=Indian National Congress National Planning |title=Rural and Cottage Industries |date=1948 |publisher=Vora |url=https://www.google.co.in/books/edition/Rural_and_Cottage_Industries/hY8EAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=travancore+jaggery&dq=travancore+jaggery&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಂಬಾ, ಮಣಿಮಲ, ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೀನಚ್ಚಿಲ್ ನದಿಗಳ ದಡಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |title=Census of India, 1991: Bhārata Kī Janagaṇanā, 1991, Śœrṅkhalā 12, Kerala. Kerala |date=1995 |publisher=Controller of Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1991/9HsESBNV5uYC?hl=en&gbpv=1&bsq=Chengannur+taluk+sugarcane&dq=Chengannur+taluk+sugarcane&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=la}}</ref><ref>{{cite book |last1=Agriculture |first1=Travancore (India) Dept of |title=Administration Report |date=1927 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Administration_Report/q_kfAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Chengannur+taluk+sugarcane&dq=Chengannur+taluk+sugarcane&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |title=A schoolteacher popularises Central Travancore jaggery, and triggers a sweet revolution |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/schoolteacher-popularises-central-travancore-jaggery/article36336470.ece |access-date=14 November 2024 |work=The Hindu |date=7 September 2021 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite web |title=Agricultural Research Station, Thiruvalla |url=https://iisr.icar.gov.in/iisr/aicrp/pages/thiruvalla.htm |website=All India Coordinated Research Project on Sugarcane |access-date=14 November 2024}}</ref> == ಹೆಸರು == ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲವು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಳೆಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ "ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Chandan |title=The Role of Intellectual Property Rights in Agriculture and Allied Sciences |date=17 July 2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-351-12526-0 |url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Role_of_Intellectual_Property_Rights/jDNlDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=central+travancore+jaggery&pg=PT157&printsec=frontcover |access-date=14 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Delhi |first1=Indian Agricultural Research Institute |title=Bulletin |date=1918 |publisher=Superintendent, government printing, India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Bulletin/oEESAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=travancore+jaggery&dq=travancore+jaggery&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref> == ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು == ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ "CTJ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ಪಥಿಯಾನ್ ಸರ್ಕರ' ಮತ್ತು 'ಉಂಡ ಸರ್ಕರ' ಎಂಬ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಥಿಯಾನ್ ಸರ್ಕರವು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಕಾಣುವ ಅರೆ-ಘನ ರೂಪದ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತಮ ರುಚಿ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಪಥಿಯಾನ್ ಎಂಬುದು ಮೆತುವಾದ ಅಥವಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಕಾರ ನೀಡಬಹುದಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕರ ಎಂದರೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಸಕ್ಕರೆ ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲ. ಉಂಡ ಸರ್ಕರವು ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದ್ದು, ಉಂಡೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಉಂಡ ಎಂದರೆ ಉಂಡೆ ಎಂದರ್ಥ. == ವಿವರಣೆ == ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲವು ಅತ್ಯಂತ ಸಿಹಿಯಾದ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನಂಶದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕ್ಷಾರೀಯ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲದ ರುಚಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕಬ್ಬನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದೊರೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನ ರಸವನ್ನು ತಾಮ್ರ, ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅಥವಾ ತವರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇಂಧನವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಉಂಡ ಎಂಬ ಉಂಡೆಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದು ಅಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಡಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿದು ಪಥಿಯಾನ್ ಎಂಬ ಅರೆ-ಘನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ತಂಪಾಗಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಬಳಕೆ == ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |last1=Hiran |first1=U. |title=Taste tradition of central Travancore makes a sweet revival |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/taste-tradition-of-central-travancore-makes-a-sweet-revival/article68501431.ece |access-date=14 November 2024 |work=The Hindu |date=10 August 2024 |language=en-IN}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ 31 ಮೇ 2010ರಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು 1 ಮಾರ್ಚ್ 2029ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Geographical Indications |publisher=Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/163 |access-date=15 November 2024}}</ref> ತೃಶ್ಶೂರಿನ ಕೇರಳ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ 2009ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2010ರಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ "ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ವಿಶೇಷ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{cite book |last1=Organization |first1=World Intellectual Property |title=Food Security and Intellectual Property - How the Private and the Public Sectors Use IP to Enhance Agricultural Productivity |date=29 September 2011 |publisher=WIPO |isbn=978-92-805-2122-1 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Food_Security_and_Intellectual_Property/4JfuDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=central+travancore+jaggery&pg=PA72&printsec=frontcover |access-date=14 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Mohan |first1=Narendra |last2=Singh |first2=Priyanka |title=Sugar and Sugar Derivatives: Changing Consumer Preferences |date=24 December 2020 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-15-6663-9 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Sugar_and_Sugar_Derivatives_Changing_Con/iPYQEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=travancore+sugarcane++jaggery&pg=PA294&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಭಾರತದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಬೆಲ್ಲದ ತಳಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 18ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. l95wom9pmrkais7d7kpb96s7lklbde3 1379736 1379735 2026-08-10T06:39:39Z Santhosh Notagar99 82732 1379736 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of jaggery (non-centrifugal cane sugar) - agri-product from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ | image = | alt = | caption = | alternative names = CTJ | description =[[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗನ್ನೂರು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು [[ಬೆಲ್ಲ]] (ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ). | type =[[ಬೆಲ್ಲ]] | area = ಕೇಂದ್ರ ವಿಭಾಗ -ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು, ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | registered = 31 ಮೇ 2010 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/163|ipindia.gov.in}}}} '''ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ''' ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ವಿಧದ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಮತ್ತು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗನ್ನೂರು ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಈ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last1=PRESIDENCY |first1=THE MADRAS |title=THE LAND REVENUE |date=1864 |url=https://www.google.co.in/books/edition/THE_LAND_REVENUE/xaAIAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=travancore+jaggery&pg=RA15-PA13&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Committee |first1=Indian National Congress National Planning |title=Rural and Cottage Industries |date=1948 |publisher=Vora |url=https://www.google.co.in/books/edition/Rural_and_Cottage_Industries/hY8EAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=travancore+jaggery&dq=travancore+jaggery&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಂಬಾ, ಮಣಿಮಲ, ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೀನಚ್ಚಿಲ್ ನದಿಗಳ ದಡಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |title=Census of India, 1991: Bhārata Kī Janagaṇanā, 1991, Śœrṅkhalā 12, Kerala. Kerala |date=1995 |publisher=Controller of Publications |url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1991/9HsESBNV5uYC?hl=en&gbpv=1&bsq=Chengannur+taluk+sugarcane&dq=Chengannur+taluk+sugarcane&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=la}}</ref><ref>{{cite book |last1=Agriculture |first1=Travancore (India) Dept of |title=Administration Report |date=1927 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Administration_Report/q_kfAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Chengannur+taluk+sugarcane&dq=Chengannur+taluk+sugarcane&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |title=A schoolteacher popularises Central Travancore jaggery, and triggers a sweet revolution |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/schoolteacher-popularises-central-travancore-jaggery/article36336470.ece |access-date=14 November 2024 |work=The Hindu |date=7 September 2021 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite web |title=Agricultural Research Station, Thiruvalla |url=https://iisr.icar.gov.in/iisr/aicrp/pages/thiruvalla.htm |website=All India Coordinated Research Project on Sugarcane |access-date=14 November 2024}}</ref> == ಹೆಸರು == ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲವು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಳೆಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ "ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Chandan |title=The Role of Intellectual Property Rights in Agriculture and Allied Sciences |date=17 July 2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-351-12526-0 |url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Role_of_Intellectual_Property_Rights/jDNlDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=central+travancore+jaggery&pg=PT157&printsec=frontcover |access-date=14 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Delhi |first1=Indian Agricultural Research Institute |title=Bulletin |date=1918 |publisher=Superintendent, government printing, India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Bulletin/oEESAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=travancore+jaggery&dq=travancore+jaggery&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref> == ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು == ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ "CTJ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ಪಥಿಯಾನ್ ಸರ್ಕರ' ಮತ್ತು 'ಉಂಡ ಸರ್ಕರ' ಎಂಬ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಥಿಯಾನ್ ಸರ್ಕರವು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಕಾಣುವ ಅರೆ-ಘನ ರೂಪದ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತಮ ರುಚಿ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಪಥಿಯಾನ್ ಎಂಬುದು ಮೆತುವಾದ ಅಥವಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಕಾರ ನೀಡಬಹುದಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕರ ಎಂದರೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಸಕ್ಕರೆ ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲ. ಉಂಡ ಸರ್ಕರವು ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿದ್ದು, ಉಂಡೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಉಂಡ ಎಂದರೆ ಉಂಡೆ ಎಂದರ್ಥ. == ವಿವರಣೆ == ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲವು ಅತ್ಯಂತ ಸಿಹಿಯಾದ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನಂಶದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕ್ಷಾರೀಯ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲದ ರುಚಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕಬ್ಬನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದೊರೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನ ರಸವನ್ನು ತಾಮ್ರ, ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅಥವಾ ತವರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇಂಧನವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಉಂಡ ಎಂಬ ಉಂಡೆಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದು ಅಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಡಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿದು ಪಥಿಯಾನ್ ಎಂಬ ಅರೆ-ಘನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ತಂಪಾಗಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಬಳಕೆ == ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |last1=Hiran |first1=U. |title=Taste tradition of central Travancore makes a sweet revival |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/taste-tradition-of-central-travancore-makes-a-sweet-revival/article68501431.ece |access-date=14 November 2024 |work=The Hindu |date=10 August 2024 |language=en-IN}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ 31 ಮೇ 2010ರಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು 1 ಮಾರ್ಚ್ 2029ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Geographical Indications |publisher=Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/163 |access-date=15 November 2024}}</ref> ತೃಶ್ಶೂರಿನ ಕೇರಳ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ 2009ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2010ರಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ "ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ವಿಶೇಷ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{cite book |last1=Organization |first1=World Intellectual Property |title=Food Security and Intellectual Property - How the Private and the Public Sectors Use IP to Enhance Agricultural Productivity |date=29 September 2011 |publisher=WIPO |isbn=978-92-805-2122-1 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Food_Security_and_Intellectual_Property/4JfuDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=central+travancore+jaggery&pg=PA72&printsec=frontcover |access-date=14 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Mohan |first1=Narendra |last2=Singh |first2=Priyanka |title=Sugar and Sugar Derivatives: Changing Consumer Preferences |date=24 December 2020 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-15-6663-9 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Sugar_and_Sugar_Derivatives_Changing_Con/iPYQEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=travancore+sugarcane++jaggery&pg=PA294&printsec=frontcover |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಭಾರತದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಬೆಲ್ಲದ ತಳಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 18ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 686q29dypucbxibng1q5z8cqrjg2y54 0 180138 1379737 2026-08-10T06:46:03Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು''' ಅಥವಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗಳಿಕೋಡು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಬಾಳೆ... 1379737 wikitext text/x-wiki '''ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು''' ಅಥವಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗಳಿಕೋಡು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಬಾಳೆಯ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಅನ್ನು ಭಾರತಪುಳಾ ನದಿಯ ದಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರುಮಪೆಟ್ಟಿ, ವಡಕ್ಕಂಚೇರಿ, ಮುಂಡೂರು, ಕೈಪರಂಬು, ದೇಶಮಂಗಲಂ ಮತ್ತು ತಯ್ಯೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಳಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಗುರುವಾಯೂರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಕാഴ്ചಕುಲವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೊಂಚಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20ರಿಂದ 25 ಹಣ್ಣುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿಗೆ ಚೆನ್ನೈನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಎರುಮಪೆಟ್ಟಿಯ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಗಾರರ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಇದರ ನೋಂದಣಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. == ಕೃಷಿ == ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾವಯವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಬಾಳೆ ಗೊಂಚಲುಗಳ ಬಾಹ್ಯ ನೋಟದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾಳೆ ತಳಿಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಿಡಕ್ಕೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಮನ, ವಿಶೇಷ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹಸಿರು ಎಲೆ ಗೊಬ್ಬರ, ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೈತರು ಬಾಳೆ ಗೊಂಚಲುಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣ ಬರಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಹಳೆಯ ಬಾಳೆ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. 4mz2mc99csi6spaz2kgrsywk9lohtla 1379738 1379737 2026-08-10T06:47:12Z Santhosh Notagar99 82732 1379738 wikitext text/x-wiki [[file:Kazchakkula.JPG|thumb| ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿರುವ ಚಂಗಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]] '''ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು''' ಅಥವಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗಳಿಕೋಡು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಬಾಳೆಯ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಅನ್ನು ಭಾರತಪುಳಾ ನದಿಯ ದಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರುಮಪೆಟ್ಟಿ, ವಡಕ್ಕಂಚೇರಿ, ಮುಂಡೂರು, ಕೈಪರಂಬು, ದೇಶಮಂಗಲಂ ಮತ್ತು ತಯ್ಯೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಳಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಗುರುವಾಯೂರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಕാഴ്ചಕುಲವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೊಂಚಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20ರಿಂದ 25 ಹಣ್ಣುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿಗೆ ಚೆನ್ನೈನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಎರುಮಪೆಟ್ಟಿಯ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಗಾರರ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಇದರ ನೋಂದಣಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. == ಕೃಷಿ == ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾವಯವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಬಾಳೆ ಗೊಂಚಲುಗಳ ಬಾಹ್ಯ ನೋಟದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾಳೆ ತಳಿಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಿಡಕ್ಕೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಮನ, ವಿಶೇಷ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹಸಿರು ಎಲೆ ಗೊಬ್ಬರ, ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೈತರು ಬಾಳೆ ಗೊಂಚಲುಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣ ಬರಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಹಳೆಯ ಬಾಳೆ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. 2b8159hzwj6sdo939lhsaepktn26jqh 1379739 1379738 2026-08-10T06:48:06Z Santhosh Notagar99 82732 1379739 wikitext text/x-wiki [[file:Kazchakkula.JPG|thumb| ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿರುವ ಚಂಗಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]] '''ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು''' ಅಥವಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗಳಿಕೋಡು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಬಾಳೆಯ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಅನ್ನು ಭಾರತಪುಳಾ ನದಿಯ ದಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರುಮಪೆಟ್ಟಿ, ವಡಕ್ಕಂಚೇರಿ, ಮುಂಡೂರು, ಕೈಪರಂಬು, ದೇಶಮಂಗಲಂ ಮತ್ತು ತಯ್ಯೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಳಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/nendran-banana-gets-gi-tag/article7055184.ece |title=Nendran Banana gets GI tag |work=The Hindu |date=31 March 2015 |accessdate=2015-04-01}}</ref> ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಗುರುವಾಯೂರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಕാഴ്ചಕುಲವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೊಂಚಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20ರಿಂದ 25 ಹಣ್ಣುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿಗೆ ಚೆನ್ನೈನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಎರುಮಪೆಟ್ಟಿಯ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಗಾರರ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಇದರ ನೋಂದಣಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. == ಕೃಷಿ == ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾವಯವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Chengalikodan_Nendran_Banana</ref> ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಬಾಳೆ ಗೊಂಚಲುಗಳ ಬಾಹ್ಯ ನೋಟದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾಳೆ ತಳಿಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಿಡಕ್ಕೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಮನ, ವಿಶೇಷ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹಸಿರು ಎಲೆ ಗೊಬ್ಬರ, ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೈತರು ಬಾಳೆ ಗೊಂಚಲುಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣ ಬರಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಹಳೆಯ ಬಾಳೆ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. 5a2l127m823jp2y5vdq168jhxf9j8ok 1379740 1379739 2026-08-10T06:48:17Z Santhosh Notagar99 82732 1379740 wikitext text/x-wiki [[file:Kazchakkula.JPG|thumb| ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿರುವ ಚಂಗಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]] '''ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ನೇಂದ್ರನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು''' ಅಥವಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಂಗಳಿಕೋಡು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಬಾಳೆಯ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಅನ್ನು ಭಾರತಪುಳಾ ನದಿಯ ದಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರುಮಪೆಟ್ಟಿ, ವಡಕ್ಕಂಚೇರಿ, ಮುಂಡೂರು, ಕೈಪರಂಬು, ದೇಶಮಂಗಲಂ ಮತ್ತು ತಯ್ಯೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಳಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/nendran-banana-gets-gi-tag/article7055184.ece |title=Nendran Banana gets GI tag |work=The Hindu |date=31 March 2015 |accessdate=2015-04-01}}</ref> ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಗುರುವಾಯೂರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಕാഴ്ചಕುಲವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೊಂಚಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20ರಿಂದ 25 ಹಣ್ಣುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿಗೆ ಚೆನ್ನೈನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಎರುಮಪೆಟ್ಟಿಯ ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಗಾರರ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಇದರ ನೋಂದಣಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. == ಕೃಷಿ == ಚೆಂಗಾಲಿಕೋಡನ್ ಬಾಳೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾವಯವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Chengalikodan_Nendran_Banana</ref> ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಬಾಳೆ ಗೊಂಚಲುಗಳ ಬಾಹ್ಯ ನೋಟದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾಳೆ ತಳಿಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಿಡಕ್ಕೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಮನ, ವಿಶೇಷ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹಸಿರು ಎಲೆ ಗೊಬ್ಬರ, ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೈತರು ಬಾಳೆ ಗೊಂಚಲುಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣ ಬರಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಹಳೆಯ ಬಾಳೆ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== d2emuvhtm4biy99jelol1eb70cstkkj 0 180139 1379742 2026-08-10T06:54:53Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: ಕೈಪಾಡ್ ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ಲವಣಾಂಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಾವಯವ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಪಾಡ್ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂ... 1379742 wikitext text/x-wiki ಕೈಪಾಡ್ ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ಲವಣಾಂಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಾವಯವ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಪಾಡ್ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಕರಾವಳಿಯ ಉಪ್ಪುನೀರು ಮತ್ತು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮಿಶ್ರಣವಿರುವ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಲಕೃಷಿಯನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಭತ್ತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿವೆ. ಕೈಪಾಡ್ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಇದು ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೈಪಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ಲವಣಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಭತ್ತದ ತಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಎಳೋಮ್ ಅಕ್ಕಿ (Ezhome Rice)ಯನ್ನು ಕೈಪಾಡ್ ಪರಿಸರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃಷಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲವಣಾಂಶವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಕರಾವಳಿ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಪಾಡ್ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಭತ್ತದ ತಳಿಗಳು ಕೈಪಾಡ್ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. p3t1ys0qsmfiire1r1zgv1wjnjlkrw7 1379743 1379742 2026-08-10T06:56:19Z Santhosh Notagar99 82732 1379743 wikitext text/x-wiki ಕೈಪಾಡ್ ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ಲವಣಾಂಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಾವಯವ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಪಾಡ್ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಕರಾವಳಿಯ ಉಪ್ಪುನೀರು ಮತ್ತು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮಿಶ್ರಣವಿರುವ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಲಕೃಷಿಯನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಭತ್ತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |title=Kaipad Ecosystem |url=https://www.kaipadfarmers.org/kaipad-ecosystem |website=Kaipad Rice |access-date=21 October 2025}}</ref> ಕೈಪಾಡ್ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಇದು ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/gi-tag-for-kaipad-rice-to-boost-cultivation/article4989083.ece|title=GI tag for Kaipad rice to boost cultivation|journal=The Hindu|date=5 August 2013|access-date=9 October 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> ಕೈಪಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ಲವಣಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಭತ್ತದ ತಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಎಳೋಮ್ ಅಕ್ಕಿ (Ezhome Rice)ಯನ್ನು ಕೈಪಾಡ್ ಪರಿಸರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃಷಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲವಣಾಂಶವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಕರಾವಳಿ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಪಾಡ್ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಭತ್ತದ ತಳಿಗಳು ಕೈಪಾಡ್ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="Ezhome">{{cite news |last1=Sudhi |first1=K.S. |title=Crops cleared for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Crops-cleared-for-farming/article15964123.ece |access-date=9 October 2018 |work=The Hindu |date=19 January 2010 |language=en |format=HTML |quote=The two salinity-resistant varieties, ‘Ezhome 1 and 2,’ were developed for Kaippad area of Kannur.}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== gppufi6bnfs9c8rb1t549qvqkclwjnf 3 180140 1379748 2026-08-10T07:30:47Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1379748 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಕೇಶವ ಕಟ್ಟಿಮನಿ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೦೦, ೧೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 4oem8b4ed2awksufbf144giih6yxzlh 0 180141 1379750 2026-08-10T07:35:13Z Pragathi. BH 88266 ಹೊಸ ಪುಟ: ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ( ಮಲಯಾಳಂ: [ t̪oːpːumbɐɖi ] ) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಸೇತುವೆಯು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ . ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮ... 1379750 wikitext text/x-wiki ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ( ಮಲಯಾಳಂ: [ t̪oːpːumbɐɖi ] ) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಸೇತುವೆಯು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ . ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಾದ ತೋಪ್ಪು "ತೋಪು" ಮತ್ತು ಪತಿ "ಹೆಜ್ಜೆ" ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ. ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಇದು 9°56′7″N 76°15′33″E ನಲ್ಲಿದೆ . ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 9 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ನಗರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಇದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ "ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆ" ಅಥವಾ "ಪಝಾಯ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಪಾಲಂ" ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿಗಳು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಹಾದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯು ಈಗ ತೋಪುಂಪಾಡಿಯಿಂದ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ನವೀಕರಣದ ನಂತರ ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಲಘು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿಯಿಂದ 3 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಳೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47 ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸರಕು ರೈಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತವೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪವು ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ತೇವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ , ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಟ್ರಸ್ಟ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಹೋಟೆಲ್ ತಾಜ್ ಮಲಬಾರ್, ಹೋಟೆಲ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ ಆರೂರ್ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಓಲ್ಡ್ NH 47, ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯನ್ನು SH66 ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ PT ಜಾಕೋಬ್ ರಸ್ತೆ, ಕೊಚ್ಚುಪಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ, ಪಲ್ಲಿಚಲ್ ರಸ್ತೆ, ಟ್ಯಾಗೋರ್ ರಸ್ತೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಆರ್ಥಿಕತೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಮರೀನಾ ಮಾಲ್ ಇದೆ . ಸ್ಥಳ 0x4bu68l8f259u7h0uoj02bjow5sgre 1379751 1379750 2026-08-10T07:38:04Z Pragathi. BH 88266 1379751 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{More citations needed|date=January 2021}} {{Infobox settlement | name = Thoppumpady | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[Town]] | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = Old Thoppumpady Bridge, at night | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[Kochi, India|Kochi]] | website = | footnotes = }} ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ( ಮಲಯಾಳಂ: [ t̪oːpːumbɐɖi ] ) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಸೇತುವೆಯು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ . ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಾದ ತೋಪ್ಪು "ತೋಪು" ಮತ್ತು ಪತಿ "ಹೆಜ್ಜೆ" ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ. ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಇದು 9°56′7″N 76°15′33″E ನಲ್ಲಿದೆ . ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 9 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ನಗರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಇದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ "ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆ" ಅಥವಾ "ಪಝಾಯ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಪಾಲಂ" ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿಗಳು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಹಾದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯು ಈಗ ತೋಪುಂಪಾಡಿಯಿಂದ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ನವೀಕರಣದ ನಂತರ ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಲಘು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿಯಿಂದ 3 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಳೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47 ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸರಕು ರೈಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತವೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪವು ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ತೇವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ , ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಟ್ರಸ್ಟ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಹೋಟೆಲ್ ತಾಜ್ ಮಲಬಾರ್, ಹೋಟೆಲ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ ಆರೂರ್ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಓಲ್ಡ್ NH 47, ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯನ್ನು SH66 ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ PT ಜಾಕೋಬ್ ರಸ್ತೆ, ಕೊಚ್ಚುಪಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ, ಪಲ್ಲಿಚಲ್ ರಸ್ತೆ, ಟ್ಯಾಗೋರ್ ರಸ್ತೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಆರ್ಥಿಕತೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಮರೀನಾ ಮಾಲ್ ಇದೆ . ಸ್ಥಳ eoifdh1tq5r7e8jdqdlzfx3q2adaef7 1379752 1379751 2026-08-10T07:39:06Z Pragathi. BH 88266 1379752 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{More citations needed|date=January 2021}} {{Infobox settlement | name = Thoppumpady | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[Town]] | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = Old Thoppumpady Bridge, at night | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[Kochi, India|Kochi]] | website = | footnotes = }} ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ( ಮಲಯಾಳಂ: [ t̪oːpːumbɐɖi ] ) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಸೇತುವೆಯು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ . ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಾದ ತೋಪ್ಪು "ತೋಪು" ಮತ್ತು ಪತಿ "ಹೆಜ್ಜೆ" ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ. ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಇದು 9°56′7″N 76°15′33″E ನಲ್ಲಿದೆ . ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 9 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ನಗರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಇದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ "ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆ" ಅಥವಾ "ಪಝಾಯ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಪಾಲಂ" ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿಗಳು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಹಾದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯು ಈಗ ತೋಪುಂಪಾಡಿಯಿಂದ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Jul/23/bristows-engineering-marvel-left-to-ruin-2479553.html</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ನವೀಕರಣದ ನಂತರ ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಲಘು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿಯಿಂದ 3 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಳೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47 ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸರಕು ರೈಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತವೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪವು ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ತೇವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ , ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಟ್ರಸ್ಟ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಹೋಟೆಲ್ ತಾಜ್ ಮಲಬಾರ್, ಹೋಟೆಲ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ ಆರೂರ್ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಓಲ್ಡ್ NH 47, ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯನ್ನು SH66 ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ PT ಜಾಕೋಬ್ ರಸ್ತೆ, ಕೊಚ್ಚುಪಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ, ಪಲ್ಲಿಚಲ್ ರಸ್ತೆ, ಟ್ಯಾಗೋರ್ ರಸ್ತೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಆರ್ಥಿಕತೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಮರೀನಾ ಮಾಲ್ ಇದೆ . ಸ್ಥಳ 6les1ljnxh9qr8s7w40n7qadle933ro 1379753 1379752 2026-08-10T07:39:59Z Pragathi. BH 88266 1379753 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{More citations needed|date=January 2021}} {{Infobox settlement | name = Thoppumpady | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[Town]] | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = Old Thoppumpady Bridge, at night | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[Kochi, India|Kochi]] | website = | footnotes = }} ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ( ಮಲಯಾಳಂ: [ t̪oːpːumbɐɖi ] ) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಸೇತುವೆಯು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ . ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಾದ ತೋಪ್ಪು "ತೋಪು" ಮತ್ತು ಪತಿ "ಹೆಜ್ಜೆ" ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ. ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಇದು 9°56′7″N 76°15′33″E ನಲ್ಲಿದೆ . ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 9 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ನಗರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಇದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ "ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆ" ಅಥವಾ "ಪಝಾಯ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಪಾಲಂ" ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿಗಳು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಹಾದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯು ಈಗ ತೋಪುಂಪಾಡಿಯಿಂದ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Jul/23/bristows-engineering-marvel-left-to-ruin-2479553.html</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ನವೀಕರಣದ ನಂತರ ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಲಘು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿಯಿಂದ 3 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಳೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47 ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/Sep/21/island-kannenghat-bridge-in-kochi-to-be-thrown-open-to-public-on-friday-1660366.html</ref> ಹಳೆಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸರಕು ರೈಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತವೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪವು ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ತೇವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ , ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಟ್ರಸ್ಟ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಹೋಟೆಲ್ ತಾಜ್ ಮಲಬಾರ್, ಹೋಟೆಲ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ ಆರೂರ್ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಓಲ್ಡ್ NH 47, ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯನ್ನು SH66 ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ PT ಜಾಕೋಬ್ ರಸ್ತೆ, ಕೊಚ್ಚುಪಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ, ಪಲ್ಲಿಚಲ್ ರಸ್ತೆ, ಟ್ಯಾಗೋರ್ ರಸ್ತೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಆರ್ಥಿಕತೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಮರೀನಾ ಮಾಲ್ ಇದೆ . ಸ್ಥಳ 7wkawnteqtooskctp6glo5c9dt85ief 1379754 1379753 2026-08-10T07:41:14Z Pragathi. BH 88266 1379754 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{More citations needed|date=January 2021}} {{Infobox settlement | name = Thoppumpady | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[Town]] | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = Old Thoppumpady Bridge, at night | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[Kochi, India|Kochi]] | website = | footnotes = }} ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ( ಮಲಯಾಳಂ: [ t̪oːpːumbɐɖi ] ) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಸೇತುವೆಯು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ . ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಾದ ತೋಪ್ಪು "ತೋಪು" ಮತ್ತು ಪತಿ "ಹೆಜ್ಜೆ" ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ. ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಇದು 9°56′7″N 76°15′33″E ನಲ್ಲಿದೆ . ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 9 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ನಗರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಇದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ "ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆ" ಅಥವಾ "ಪಝಾಯ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಪಾಲಂ" ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿಗಳು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಹಾದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯು ಈಗ ತೋಪುಂಪಾಡಿಯಿಂದ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Jul/23/bristows-engineering-marvel-left-to-ruin-2479553.html</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ನವೀಕರಣದ ನಂತರ ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಲಘು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿಯಿಂದ 3 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಳೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47 ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/Sep/21/island-kannenghat-bridge-in-kochi-to-be-thrown-open-to-public-on-friday-1660366.html</ref> ಹಳೆಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸರಕು ರೈಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತವೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪವು ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ತೇವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ , ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ,<ref>https://vajiramandravi.com/current-affairs/operation-southern-readiness-26-2/</ref> ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಟ್ರಸ್ಟ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಹೋಟೆಲ್ ತಾಜ್ ಮಲಬಾರ್, ಹೋಟೆಲ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ ಆರೂರ್ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಓಲ್ಡ್ NH 47, ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯನ್ನು SH66 ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ PT ಜಾಕೋಬ್ ರಸ್ತೆ, ಕೊಚ್ಚುಪಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ, ಪಲ್ಲಿಚಲ್ ರಸ್ತೆ, ಟ್ಯಾಗೋರ್ ರಸ್ತೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಆರ್ಥಿಕತೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಮರೀನಾ ಮಾಲ್ ಇದೆ . ಸ್ಥಳ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== pzs9x9n1z5gaj5jxz2t4wrmk136wvm9 1379755 1379754 2026-08-10T07:42:04Z Pragathi. BH 88266 1379755 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{More citations needed|date=January 2021}} {{Infobox settlement | name = Thoppumpady | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[Town]] | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = Old Thoppumpady Bridge, at night | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[Kochi, India|Kochi]] | website = | footnotes = }} ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ( ಮಲಯಾಳಂ: [ t̪oːpːumbɐɖi ] ) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಸೇತುವೆಯು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ . ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಾದ ತೋಪ್ಪು "ತೋಪು" ಮತ್ತು ಪತಿ "ಹೆಜ್ಜೆ" ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ. ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಇದು 9°56′7″N 76°15′33″E ನಲ್ಲಿದೆ . ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 9 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ನಗರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಇದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ "ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆ" ಅಥವಾ "ಪಝಾಯ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಪಾಲಂ" ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿಗಳು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಹಾದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯು ಈಗ ತೋಪುಂಪಾಡಿಯಿಂದ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Jul/23/bristows-engineering-marvel-left-to-ruin-2479553.html</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ನವೀಕರಣದ ನಂತರ ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಲಘು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿಯಿಂದ 3 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಳೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47 ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/Sep/21/island-kannenghat-bridge-in-kochi-to-be-thrown-open-to-public-on-friday-1660366.html</ref> ಹಳೆಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸರಕು ರೈಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತವೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪವು ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ತೇವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ , ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ,<ref>https://vajiramandravi.com/current-affairs/operation-southern-readiness-26-2/</ref> ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಟ್ರಸ್ಟ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಹೋಟೆಲ್ ತಾಜ್ ಮಲಬಾರ್, ಹೋಟೆಲ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ ಆರೂರ್ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಓಲ್ಡ್ NH 47, ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯನ್ನು SH66 ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ PT ಜಾಕೋಬ್ ರಸ್ತೆ, ಕೊಚ್ಚುಪಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ, ಪಲ್ಲಿಚಲ್ ರಸ್ತೆ, ಟ್ಯಾಗೋರ್ ರಸ್ತೆ ಇತ್ಯಾದಿ.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Old-bridge-may-get-new-lease-of-life/articleshow/36332278.cms</ref> ಆರ್ಥಿಕತೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಮರೀನಾ ಮಾಲ್ ಇದೆ . ಸ್ಥಳ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== ndcsstwuc01ri8a8kz54hcvqofht2nr 1379756 1379755 2026-08-10T07:43:13Z Pragathi. BH 88266 1379756 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{More citations needed|date=January 2021}} {{Infobox settlement | name = Thoppumpady | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[Town]] | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = Old Thoppumpady Bridge, at night | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[Kochi, India|Kochi]] | website = | footnotes = }} ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ( ಮಲಯಾಳಂ: [ t̪oːpːumbɐɖi ] ) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಸೇತುವೆಯು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ . ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಾದ ತೋಪ್ಪು "ತೋಪು" ಮತ್ತು ಪತಿ "ಹೆಜ್ಜೆ" ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ. ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಇದು 9°56′7″N 76°15′33″E ನಲ್ಲಿದೆ . ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 9 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ನಗರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಇದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ "ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆ" ಅಥವಾ "ಪಝಾಯ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಪಾಲಂ" ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿಗಳು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಹಾದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯು ಈಗ ತೋಪುಂಪಾಡಿಯಿಂದ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Jul/23/bristows-engineering-marvel-left-to-ruin-2479553.html</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ನವೀಕರಣದ ನಂತರ ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಲಘು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿಯಿಂದ 3 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಳೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47 ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/Sep/21/island-kannenghat-bridge-in-kochi-to-be-thrown-open-to-public-on-friday-1660366.html</ref> ಹಳೆಯ [[ರೈಲು]] ನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸರಕು ರೈಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತವೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪವು ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ತೇವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ , ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ,<ref>https://vajiramandravi.com/current-affairs/operation-southern-readiness-26-2/</ref> ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಟ್ರಸ್ಟ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಹೋಟೆಲ್ ತಾಜ್ ಮಲಬಾರ್, ಹೋಟೆಲ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ ಆರೂರ್ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಓಲ್ಡ್ NH 47, ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯನ್ನು SH66 ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ PT ಜಾಕೋಬ್ ರಸ್ತೆ, ಕೊಚ್ಚುಪಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ, ಪಲ್ಲಿಚಲ್ ರಸ್ತೆ, ಟ್ಯಾಗೋರ್ ರಸ್ತೆ ಇತ್ಯಾದಿ.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Old-bridge-may-get-new-lease-of-life/articleshow/36332278.cms</ref> ಆರ್ಥಿಕತೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಚ್ಚಿನ್]] ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಮರೀನಾ ಮಾಲ್ ಇದೆ . ಸ್ಥಳ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== i3a1ubwsrzbp95o19gewjrxmiufjlh5 1379757 1379756 2026-08-10T07:44:15Z Pragathi. BH 88266 1379757 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{More citations needed|date=January 2021}} {{Infobox settlement | name = Thoppumpady | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[Town]] | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = Old Thoppumpady Bridge, at night | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[Kochi, India|Kochi]] | website = | footnotes = }} ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ( [[ಮಲಯಾಳಂ]]: [ t̪oːpːumbɐɖi ] ) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಸೇತುವೆಯು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ . ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಾದ ತೋಪ್ಪು "ತೋಪು" ಮತ್ತು ಪತಿ "ಹೆಜ್ಜೆ" ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ. ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಇದು 9°56′7″N 76°15′33″E ನಲ್ಲಿದೆ . ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ [[ದಕ್ಷಿಣ]] ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 9 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ನಗರದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಇದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ "ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆ" ಅಥವಾ "ಪಝಾಯ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಪಾಲಂ" ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿಗಳು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಹಾದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯು ಈಗ ತೋಪುಂಪಾಡಿಯಿಂದ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Jul/23/bristows-engineering-marvel-left-to-ruin-2479553.html</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ನವೀಕರಣದ ನಂತರ ಹಳೆಯ ಬಂದರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು [[ಸೇತುವೆ]]ಯನ್ನು ದಾಟಲು ಲಘು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿಯಿಂದ 3 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ 5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಳೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47 ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/Sep/21/island-kannenghat-bridge-in-kochi-to-be-thrown-open-to-public-on-friday-1660366.html</ref> ಹಳೆಯ [[ರೈಲು]] ನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾರ್ಬರ್ ಟರ್ಮಿನಸ್, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸರಕು ರೈಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತವೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪವು ವೆಂಡುರುತಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ತೇವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ , ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ,<ref>https://vajiramandravi.com/current-affairs/operation-southern-readiness-26-2/</ref> ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬಂದರು ಟ್ರಸ್ಟ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಹೋಟೆಲ್ ತಾಜ್ ಮಲಬಾರ್, ಹೋಟೆಲ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್. ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ ಆರೂರ್ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಓಲ್ಡ್ NH 47, ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯನ್ನು SH66 ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ PT ಜಾಕೋಬ್ ರಸ್ತೆ, ಕೊಚ್ಚುಪಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ, ಪಲ್ಲಿಚಲ್ ರಸ್ತೆ, ಟ್ಯಾಗೋರ್ ರಸ್ತೆ ಇತ್ಯಾದಿ.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Old-bridge-may-get-new-lease-of-life/articleshow/36332278.cms</ref> ಆರ್ಥಿಕತೆ ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಚ್ಚಿನ್]] ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ತೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಮರೀನಾ ಮಾಲ್ ಇದೆ . ಸ್ಥಳ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 9yzcm5me9owpjg1xylwb56ztuo1n65a 3 180142 1379759 2026-08-10T07:56:18Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1379759 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Ranjith K M}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೨೬, ೧೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 569vm4nwqtmyzy309vjvmu9rcs6nnrp 0 180143 1379779 2026-08-10T09:33:52Z Pragathi. BH 88266 ಹೊಸ ಪುಟ: ಚೆಂಬರಿಕ ಚೆಂಬಿರಿ ( ಚೆಂಬರಿಕಾ-ಚೆಂಪರಿಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಮ್ಮನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ . ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಪುರಸಭೆಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 6.5 ಕ... 1379779 wikitext text/x-wiki ಚೆಂಬರಿಕ ಚೆಂಬಿರಿ ( ಚೆಂಬರಿಕಾ-ಚೆಂಪರಿಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಮ್ಮನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ . ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಪುರಸಭೆಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 6.5 ಕಿಮೀ (4.0 ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 59.5 ಕಿಮೀ (37.0 ಮೈಲಿ) ಇದೆ, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ( ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಬೀಚ್ ) ದಡದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಇದು ಮೇಲ್ಪರಂಬದ ಬಳಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದ್ದಮಾ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ನದಿಯಿಂದ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ . ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಕಿಝೂರ್ , ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮವಿದೆ. ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕರಾವಳಿಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯು ಅದರ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಫಲವತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಸೊಂಪಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕಾಸರಗೋಡು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ ಚೆಂಬಿರಿಕವು ತನ್ನ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಿನ್ನದ ಮರಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕಡಲತೀರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಡಲತೀರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕಡಲತೀರ ಆಧಾರಿತ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಬರುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ, ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಜನರಿಗೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬೀಚ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯು ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ಇತಿಹಾಸ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಲತ್ತುನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ, 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಈ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಯೋಜಿತ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸುರಂಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಸುರಂಗ ಎಂಬ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗವು ಚೆಂಬಿರಿಕದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 110 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇರಳದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ನೂಂಬಿಲ್ ನದಿಯ (ಚೆಂಬಿರಿಕ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನೋಟ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ನದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿರಳವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] nle242zgaf4a9lotc7nthydr007jyxz 1379780 1379779 2026-08-10T09:34:31Z Pragathi. BH 88266 1379780 wikitext text/x-wiki ಚೆಂಬರಿಕ ಚೆಂಬಿರಿ ( ಚೆಂಬರಿಕಾ-ಚೆಂಪರಿಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಮ್ಮನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ . ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಪುರಸಭೆಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 6.5 ಕಿಮೀ (4.0 ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 59.5 ಕಿಮೀ (37.0 ಮೈಲಿ) ಇದೆ, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ( ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಬೀಚ್ ) ದಡದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಇದು ಮೇಲ್ಪರಂಬದ ಬಳಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದ್ದಮಾ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ನದಿಯಿಂದ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ . ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಕಿಝೂರ್ , ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮವಿದೆ. ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕರಾವಳಿಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯು ಅದರ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಫಲವತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಸೊಂಪಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕಾಸರಗೋಡು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಚೆಂಬಿರಿಕವು ತನ್ನ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಿನ್ನದ ಮರಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕಡಲತೀರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಡಲತೀರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕಡಲತೀರ ಆಧಾರಿತ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಬರುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ, ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಜನರಿಗೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬೀಚ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯು ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ==ಇತಿಹಾಸ== ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಲತ್ತುನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ, 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ===ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== ಈ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಯೋಜಿತ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸುರಂಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಸುರಂಗ ಎಂಬ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗವು ಚೆಂಬಿರಿಕದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 110 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇರಳದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ನೂಂಬಿಲ್ ನದಿಯ (ಚೆಂಬಿರಿಕ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನೋಟ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ನದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿರಳವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] nqz0i8ek1hvfhg8kzhva3yy09rqtr7l 1379781 1379780 2026-08-10T09:38:59Z Pragathi. BH 88266 1379781 wikitext text/x-wiki ಚೆಂಬರಿಕ ಚೆಂಬಿರಿ ( ಚೆಂಬರಿಕಾ-ಚೆಂಪರಿಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಮ್ಮನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ . ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಪುರಸಭೆಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 6.5 ಕಿಮೀ (4.0 ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 59.5 ಕಿಮೀ (37.0 ಮೈಲಿ) ಇದೆ, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ( ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಬೀಚ್ ) ದಡದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಇದು ಮೇಲ್ಪರಂಬದ ಬಳಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದ್ದಮಾ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ನದಿಯಿಂದ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ . ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಕಿಝೂರ್ , ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮವಿದೆ. ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕರಾವಳಿಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯು ಅದರ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಫಲವತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಸೊಂಪಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕಾಸರಗೋಡು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಚೆಂಬಿರಿಕವು ತನ್ನ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಿನ್ನದ ಮರಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕಡಲತೀರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಡಲತೀರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕಡಲತೀರ ಆಧಾರಿತ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಬರುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ, ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಜನರಿಗೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬೀಚ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯು ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ==ಇತಿಹಾಸ== ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಲತ್ತುನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ, 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ===ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== ಈ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಯೋಜಿತ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸುರಂಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಸುರಂಗ ಎಂಬ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗವು ಚೆಂಬಿರಿಕದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 110 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇರಳದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ನೂಂಬಿಲ್ ನದಿಯ (ಚೆಂಬಿರಿಕ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನೋಟ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ನದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿರಳವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ===ಶಾಲೆಗಳು=== ಜಿಯುಪಿಎಸ್ ಚೆಂಬಿರಿಕ ಚೆಂಬರಿಕಾ ಜಮಾ-ಆತ್ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ ಮದರಸಾಗಳು ದಿರಾಯತುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಮದರಸಾ ಸಿರಾಜುಲ್ ಹುದಾ ಸುನ್ನಿ ಮದರಸಾ ಮುಬಾರಕ್ ಮದರಸಾ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು ===ಮಸೀದಿಗಳು=== ಚೆಂಬರಿಕ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬರಿಕಾ ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಬದರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ನೂರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಕಲ್ಲಂವಳಪ್ಪು ಮಾನಿ ಮಸೀದಿ ಚತ್ತಂಗೈ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ ===ದೇವಾಲಯಗಳು=== ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಚಾತಂಕಾಯಿ ಪುತ್ತುಕೂಡ್ ತರವಾಡು ಕಿಳಕೇಕರ ಶ್ರೀ ವಳ್ಳಿಯೋಡನ್ ತರವಾಡ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಫ್ರೇಮ್ಸ್ NASC ಕೆಂಬಿರಿಕಾ ನಯಾ ಪಡೋಸಿ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಸಫ್ದರ್ ಹಶ್ಮಿ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಗ್ಯಾಲಿ ಬಾಯ್ಸ್ ಕೆಂಬರೀಕಾ ಅಂಗಡಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ===ಅಂಗಡಿಗಳು=== ಸಿಎಂಎ ವ್ಯಾಪಾರಿ (ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿ) ಅಲ್-ಅಮೀನ್ ಸ್ಟೋರ್ ಕೆ.ಹೆಚ್. ಸೆನ್ಟರ್‌ ಹೋಟಲ್‌ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಟಾಪ್ ಟೆಲರ್ಸ್ ಚೆಮ್ಬೀರೀಕಾ ಫ್ಲೌರ್ ಮಿಲ್ಸ್‌ ರಾಜನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪಡಿತರ ಅಂಗಡಿ ರಹೀಂ ತಟ್ಟುಕಡ ಕಡಪ್ಪುರಂ ಅಲ್ ಮುದೀಸ್ ಸ್ಟೋರ್ ===ರಾಜಕೀಯ ಮಾಹಿತಿ=== ಚೆಂಬಿರಿಕ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಮಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ . ಚೆಂಬಿರಿಕವು ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ಚೆಮ್ನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗೆ ಸೇರಿದೆ . ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ , ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ , ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) , ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ , ಸೋಶಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ , ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ , ಪೀಪಲ್ಸ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಫೇರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮುಂತಾದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಚೆಂಬಿರಿಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅನುಕ್ರಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. dij6kyg8n882r0eajytxyoh5xmzdxk1 1379782 1379781 2026-08-10T09:40:08Z Pragathi. BH 88266 1379782 wikitext text/x-wiki ಚೆಂಬರಿಕ ಚೆಂಬಿರಿ ( ಚೆಂಬರಿಕಾ-ಚೆಂಪರಿಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಮ್ಮನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ . ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಪುರಸಭೆಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 6.5 ಕಿಮೀ (4.0 ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 59.5 ಕಿಮೀ (37.0 ಮೈಲಿ) ಇದೆ, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ( ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಬೀಚ್ ) ದಡದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಇದು ಮೇಲ್ಪರಂಬದ ಬಳಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದ್ದಮಾ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ನದಿಯಿಂದ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ . ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಕಿಝೂರ್ , ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮವಿದೆ. ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕರಾವಳಿಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯು ಅದರ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಫಲವತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಸೊಂಪಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕಾಸರಗೋಡು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಚೆಂಬಿರಿಕವು ತನ್ನ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಿನ್ನದ ಮರಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕಡಲತೀರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಡಲತೀರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕಡಲತೀರ ಆಧಾರಿತ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಬರುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ, ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಜನರಿಗೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬೀಚ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯು ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ==ಇತಿಹಾಸ== ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಲತ್ತುನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ, 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ===ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== ಈ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಯೋಜಿತ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸುರಂಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಸುರಂಗ ಎಂಬ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗವು ಚೆಂಬಿರಿಕದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 110 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇರಳದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ನೂಂಬಿಲ್ ನದಿಯ (ಚೆಂಬಿರಿಕ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನೋಟ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ನದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿರಳವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ===ಶಾಲೆಗಳು=== * ಜಿಯುಪಿಎಸ್ ಚೆಂಬಿರಿಕ * ಚೆಂಬರಿಕಾ ಜಮಾ-ಆತ್ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ * ಮದರಸಾಗಳು * ದಿರಾಯತುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಮದರಸಾ * ಸಿರಾಜುಲ್ ಹುದಾ ಸುನ್ನಿ ಮದರಸಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮದರಸಾ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು ===ಮಸೀದಿಗಳು=== ಚೆಂಬರಿಕ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬರಿಕಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಬದರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ನೂರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಕಲ್ಲಂವಳಪ್ಪು * ಮಾನಿ ಮಸೀದಿ * ಚತ್ತಂಗೈ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ ===ದೇವಾಲಯಗಳು=== * ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ದೇವಸ್ಥಾನ. * ಚಾತಂಕಾಯಿ ಪುತ್ತುಕೂಡ್ ತರವಾಡು * ಕಿಳಕೇಕರ ಶ್ರೀ ವಳ್ಳಿಯೋಡನ್ ತರವಾಡ * ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು * ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಫ್ರೇಮ್ಸ್ * NASC ಕೆಂಬಿರಿಕಾ * ನಯಾ ಪಡೋಸಿ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ * ಸಫ್ದರ್ ಹಶ್ಮಿ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಗ್ಯಾಲಿ ಬಾಯ್ಸ್ ಕೆಂಬರೀಕಾ * ಅಂಗಡಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ===ಅಂಗಡಿಗಳು=== * ಸಿಎಂಎ ವ್ಯಾಪಾರಿ (ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿ) * ಅಲ್-ಅಮೀನ್ ಸ್ಟೋರ್ * ಕೆ.ಹೆಚ್. ಸೆನ್ಟರ್‌ * ಹೋಟಲ್‌ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಟಾಪ್ ಟೆಲರ್ಸ್ * ಚೆಮ್ಬೀರೀಕಾ ಫ್ಲೌರ್ ಮಿಲ್ಸ್‌ * ರಾಜನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ * ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪಡಿತರ ಅಂಗಡಿ * ರಹೀಂ ತಟ್ಟುಕಡ ಕಡಪ್ಪುರಂ * ಅಲ್ ಮುದೀಸ್ ಸ್ಟೋರ್ ===ರಾಜಕೀಯ ಮಾಹಿತಿ=== ಚೆಂಬಿರಿಕ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಮಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ . ಚೆಂಬಿರಿಕವು ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ಚೆಮ್ನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗೆ ಸೇರಿದೆ . ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ , ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ , ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) , ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ , ಸೋಶಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ , ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ , ಪೀಪಲ್ಸ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಫೇರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮುಂತಾದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಚೆಂಬಿರಿಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅನುಕ್ರಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 5ufspiml2lrbwlkl38kjkkyit9zxysz 1379783 1379782 2026-08-10T09:44:47Z Pragathi. BH 88266 1379783 wikitext text/x-wiki ಚೆಂಬರಿಕ ಚೆಂಬಿರಿ ( ಚೆಂಬರಿಕಾ-ಚೆಂಪರಿಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಮ್ಮನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ . ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಪುರಸಭೆಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 6.5 ಕಿಮೀ (4.0 ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 59.5 ಕಿಮೀ (37.0 ಮೈಲಿ) ಇದೆ, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ( ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಬೀಚ್ ) ದಡದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಇದು ಮೇಲ್ಪರಂಬದ ಬಳಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದ್ದಮಾ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ನದಿಯಿಂದ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ . ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಕಿಝೂರ್ , ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮವಿದೆ. ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕರಾವಳಿಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯು ಅದರ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಫಲವತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಸೊಂಪಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕಾಸರಗೋಡು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಚೆಂಬಿರಿಕವು ತನ್ನ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಿನ್ನದ ಮರಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕಡಲತೀರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಡಲತೀರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕಡಲತೀರ ಆಧಾರಿತ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಬರುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ, ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಜನರಿಗೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬೀಚ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯು ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ==ಇತಿಹಾಸ== ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಲತ್ತುನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ, 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ===ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== ಈ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಯೋಜಿತ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸುರಂಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಸುರಂಗ ಎಂಬ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗವು ಚೆಂಬಿರಿಕದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 110 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇರಳದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ನೂಂಬಿಲ್ ನದಿಯ (ಚೆಂಬಿರಿಕ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನೋಟ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ನದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿರಳವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ===ಶಾಲೆಗಳು=== * ಜಿಯುಪಿಎಸ್ ಚೆಂಬಿರಿಕ * ಚೆಂಬರಿಕಾ ಜಮಾ-ಆತ್ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ * ಮದರಸಾಗಳು * ದಿರಾಯತುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಮದರಸಾ * ಸಿರಾಜುಲ್ ಹುದಾ ಸುನ್ನಿ ಮದರಸಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮದರಸಾ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು ===ಮಸೀದಿಗಳು=== ಚೆಂಬರಿಕ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬರಿಕಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಬದರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ನೂರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಕಲ್ಲಂವಳಪ್ಪು * ಮಾನಿ ಮಸೀದಿ * ಚತ್ತಂಗೈ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ ===ದೇವಾಲಯಗಳು=== * ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ದೇವಸ್ಥಾನ. * ಚಾತಂಕಾಯಿ ಪುತ್ತುಕೂಡ್ ತರವಾಡು * ಕಿಳಕೇಕರ ಶ್ರೀ ವಳ್ಳಿಯೋಡನ್ ತರವಾಡ * ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು * ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಫ್ರೇಮ್ಸ್ * NASC ಕೆಂಬಿರಿಕಾ * ನಯಾ ಪಡೋಸಿ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ * ಸಫ್ದರ್ ಹಶ್ಮಿ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಗ್ಯಾಲಿ ಬಾಯ್ಸ್ ಕೆಂಬರೀಕಾ * ಅಂಗಡಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ===ಅಂಗಡಿಗಳು=== * ಸಿಎಂಎ ವ್ಯಾಪಾರಿ (ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿ) * ಅಲ್-ಅಮೀನ್ ಸ್ಟೋರ್ * ಕೆ.ಹೆಚ್. ಸೆನ್ಟರ್‌ * ಹೋಟಲ್‌ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಟಾಪ್ ಟೆಲರ್ಸ್ * ಚೆಮ್ಬೀರೀಕಾ ಫ್ಲೌರ್ ಮಿಲ್ಸ್‌ * ರಾಜನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ * ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪಡಿತರ ಅಂಗಡಿ * ರಹೀಂ ತಟ್ಟುಕಡ ಕಡಪ್ಪುರಂ * ಅಲ್ ಮುದೀಸ್ ಸ್ಟೋರ್ ===ರಾಜಕೀಯ ಮಾಹಿತಿ=== ಚೆಂಬಿರಿಕ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಮಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ . ಚೆಂಬಿರಿಕವು ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ಚೆಮ್ನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗೆ ಸೇರಿದೆ . ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ , ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ , ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) , ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ , ಸೋಶಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ , ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ , ಪೀಪಲ್ಸ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಫೇರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮುಂತಾದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಚೆಂಬಿರಿಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅನುಕ್ರಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಪರಂಬದಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಚೆಂಬಿರಿಕವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 65 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ರಸ್ತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 1.5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು , ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕ (ಸ್ಥಳೀಯ) ರೈಲುಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕೋಟಿಕುಲಂ [[ರೈಲುಸಾರಿಗೆ|ರೈಲು]] ನಿಲ್ದಾಣವು 8 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಕಡಿಮೆ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಕಾಸರಗೋಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ , ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 1.5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಜ್ಪೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿವೆ, ಇದನ್ನು ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (IXE) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ , ಇದು ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 65 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ( CCJ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ , ಇದು ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 112 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಏಕೈಕ ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ( ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿ ) ಬಸ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳಿಲ್ಲ. ಸಮೀಪದ ಮೆಲ್ಪರಂಬ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. c53dncxw5sxxi8x82j55qdtcqy1gvis 1379784 1379783 2026-08-10T09:46:17Z Pragathi. BH 88266 1379784 wikitext text/x-wiki ಚೆಂಬರಿಕ ಚೆಂಬಿರಿ ( ಚೆಂಬರಿಕಾ-ಚೆಂಪರಿಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಮ್ಮನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ . ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಪುರಸಭೆಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 6.5 ಕಿಮೀ (4.0 ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 59.5 ಕಿಮೀ (37.0 ಮೈಲಿ) ಇದೆ, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ( ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಬೀಚ್ ) ದಡದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಇದು ಮೇಲ್ಪರಂಬದ ಬಳಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದ್ದಮಾ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ನದಿಯಿಂದ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ . ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಕಿಝೂರ್ , ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮವಿದೆ. [[ಕಡಲತೀರ|ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ]] ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಕರಾವಳಿ (೨೦೨೬ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕರಾವಳಿಯ]] ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯು ಅದರ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಫಲವತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಸೊಂಪಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕಾಸರಗೋಡು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಚೆಂಬಿರಿಕವು ತನ್ನ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಿನ್ನದ ಮರಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕಡಲತೀರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಡಲತೀರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕಡಲತೀರ ಆಧಾರಿತ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಬರುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ, ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಜನರಿಗೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬೀಚ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯು ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ==ಇತಿಹಾಸ== ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಲತ್ತುನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ನೈಟ್ಸ್|ಅರೇಬಿಯನ್]] ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ|ಮೀನುಗಾರಿಕಾ]] ಸಮುದಾಯಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ, 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ [[ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಿರುದುಗಳು|ಮಿಲಿಟರಿ]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ===ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== ಈ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಯೋಜಿತ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸುರಂಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಸುರಂಗ ಎಂಬ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗವು ಚೆಂಬಿರಿಕದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 110 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇರಳದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ನೂಂಬಿಲ್ ನದಿಯ (ಚೆಂಬಿರಿಕ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನೋಟ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ನದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿರಳವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ===ಶಾಲೆಗಳು=== * ಜಿಯುಪಿಎಸ್ ಚೆಂಬಿರಿಕ * ಚೆಂಬರಿಕಾ ಜಮಾ-ಆತ್ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ * ಮದರಸಾಗಳು * ದಿರಾಯತುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಮದರಸಾ * ಸಿರಾಜುಲ್ ಹುದಾ ಸುನ್ನಿ ಮದರಸಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮದರಸಾ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು ===ಮಸೀದಿಗಳು=== ಚೆಂಬರಿಕ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬರಿಕಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಬದರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ನೂರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಕಲ್ಲಂವಳಪ್ಪು * ಮಾನಿ ಮಸೀದಿ * ಚತ್ತಂಗೈ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ ===ದೇವಾಲಯಗಳು=== * ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ದೇವಸ್ಥಾನ. * ಚಾತಂಕಾಯಿ ಪುತ್ತುಕೂಡ್ ತರವಾಡು * ಕಿಳಕೇಕರ ಶ್ರೀ ವಳ್ಳಿಯೋಡನ್ ತರವಾಡ * ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು * ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಫ್ರೇಮ್ಸ್ * NASC ಕೆಂಬಿರಿಕಾ * ನಯಾ ಪಡೋಸಿ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ * ಸಫ್ದರ್ ಹಶ್ಮಿ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಗ್ಯಾಲಿ ಬಾಯ್ಸ್ ಕೆಂಬರೀಕಾ * ಅಂಗಡಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ===ಅಂಗಡಿಗಳು=== * ಸಿಎಂಎ ವ್ಯಾಪಾರಿ (ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿ) * ಅಲ್-ಅಮೀನ್ ಸ್ಟೋರ್ * ಕೆ.ಹೆಚ್. ಸೆನ್ಟರ್‌ * ಹೋಟಲ್‌ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಟಾಪ್ ಟೆಲರ್ಸ್ * ಚೆಮ್ಬೀರೀಕಾ ಫ್ಲೌರ್ ಮಿಲ್ಸ್‌ * ರಾಜನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ * ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪಡಿತರ ಅಂಗಡಿ * ರಹೀಂ ತಟ್ಟುಕಡ ಕಡಪ್ಪುರಂ * ಅಲ್ ಮುದೀಸ್ ಸ್ಟೋರ್ ===ರಾಜಕೀಯ ಮಾಹಿತಿ=== ಚೆಂಬಿರಿಕ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಮಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ . ಚೆಂಬಿರಿಕವು ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ಚೆಮ್ನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗೆ ಸೇರಿದೆ . ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ , ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ , ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) , ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ , ಸೋಶಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ , ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ , ಪೀಪಲ್ಸ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಫೇರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮುಂತಾದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಚೆಂಬಿರಿಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅನುಕ್ರಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಪರಂಬದಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಚೆಂಬಿರಿಕವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 65 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ರಸ್ತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 1.5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು , ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕ (ಸ್ಥಳೀಯ) ರೈಲುಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕೋಟಿಕುಲಂ [[ರೈಲುಸಾರಿಗೆ|ರೈಲು]] ನಿಲ್ದಾಣವು 8 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಕಡಿಮೆ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಕಾಸರಗೋಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ , ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 1.5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಜ್ಪೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿವೆ, ಇದನ್ನು ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (IXE) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ , ಇದು ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 65 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ( CCJ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ , ಇದು ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 112 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಏಕೈಕ ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ( ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿ ) ಬಸ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳಿಲ್ಲ. ಸಮೀಪದ ಮೆಲ್ಪರಂಬ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. 6wfvryzf2enmthoa0b7ir3izx8amho1 1379785 1379784 2026-08-10T09:50:18Z Pragathi. BH 88266 1379785 wikitext text/x-wiki ಚೆಂಬರಿಕ ಚೆಂಬಿರಿ ( ಚೆಂಬರಿಕಾ-ಚೆಂಪರಿಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಮ್ಮನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ . ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಪುರಸಭೆಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 6.5 ಕಿಮೀ (4.0 ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 59.5 ಕಿಮೀ (37.0 ಮೈಲಿ) ಇದೆ, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ( ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಬೀಚ್ ) ದಡದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಇದು ಮೇಲ್ಪರಂಬದ ಬಳಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದ್ದಮಾ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ನದಿಯಿಂದ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ . ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಕಿಝೂರ್ , ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮವಿದೆ. [[ಕಡಲತೀರ|ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ]] ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಕರಾವಳಿ (೨೦೨೬ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕರಾವಳಿಯ]] ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯು ಅದರ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಫಲವತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಸೊಂಪಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕಾಸರಗೋಡು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಚೆಂಬಿರಿಕವು ತನ್ನ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಿನ್ನದ ಮರಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕಡಲತೀರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಡಲತೀರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕಡಲತೀರ ಆಧಾರಿತ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಬರುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ, ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಜನರಿಗೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬೀಚ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯು ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ==ಇತಿಹಾಸ== ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಲತ್ತುನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ನೈಟ್ಸ್|ಅರೇಬಿಯನ್]] ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ|ಮೀನುಗಾರಿಕಾ]] ಸಮುದಾಯಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ, 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ [[ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಿರುದುಗಳು|ಮಿಲಿಟರಿ]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ===ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== ಈ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಯೋಜಿತ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸುರಂಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಸುರಂಗ ಎಂಬ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗವು ಚೆಂಬಿರಿಕದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 110 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇರಳದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ನೂಂಬಿಲ್ ನದಿಯ (ಚೆಂಬಿರಿಕ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನೋಟ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ನದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿರಳವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ===ಶಾಲೆಗಳು=== * ಜಿಯುಪಿಎಸ್ ಚೆಂಬಿರಿಕ * ಚೆಂಬರಿಕಾ ಜಮಾ-ಆತ್ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ * ಮದರಸಾಗಳು * ದಿರಾಯತುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಮದರಸಾ * ಸಿರಾಜುಲ್ ಹುದಾ ಸುನ್ನಿ ಮದರಸಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮದರಸಾ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು ===ಮಸೀದಿಗಳು=== ಚೆಂಬರಿಕ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬರಿಕಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಬದರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ನೂರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಕಲ್ಲಂವಳಪ್ಪು * ಮಾನಿ [[ಮಸೀದಿ]] * ಚತ್ತಂಗೈ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ ===ದೇವಾಲಯಗಳು=== * [[ಚಂದ್ರಗಿರಿ]] ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಶೇಖರ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]. * ಚಾತಂಕಾಯಿ ಪುತ್ತುಕೂಡ್ ತರವಾಡು * ಕಿಳಕೇಕರ ಶ್ರೀ ವಳ್ಳಿಯೋಡನ್ ತರವಾಡ * ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು * ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಫ್ರೇಮ್ಸ್ * NASC ಕೆಂಬಿರಿಕಾ * ನಯಾ ಪಡೋಸಿ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ * ಸಫ್ದರ್ ಹಶ್ಮಿ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಗ್ಯಾಲಿ ಬಾಯ್ಸ್ ಕೆಂಬರೀಕಾ * [[ಅಂಗಡಿ]] ಜಂಕ್ಷನ್ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ===ಅಂಗಡಿಗಳು=== * ಸಿಎಂಎ ವ್ಯಾಪಾರಿ (ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿ) * ಅಲ್-ಅಮೀನ್ ಸ್ಟೋರ್ * ಕೆ.ಹೆಚ್. ಸೆನ್ಟರ್‌ * ಹೋಟಲ್‌ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಟಾಪ್ ಟೆಲರ್ಸ್ * ಚೆಮ್ಬೀರೀಕಾ ಫ್ಲೌರ್ ಮಿಲ್ಸ್‌ * ರಾಜನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ * ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪಡಿತರ ಅಂಗಡಿ * ರಹೀಂ ತಟ್ಟುಕಡ ಕಡಪ್ಪುರಂ * ಅಲ್ ಮುದೀಸ್ ಸ್ಟೋರ್ ===ರಾಜಕೀಯ ಮಾಹಿತಿ=== ಚೆಂಬಿರಿಕ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಮಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ . ಚೆಂಬಿರಿಕವು ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ಚೆಮ್ನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗೆ ಸೇರಿದೆ . ಇಂಡಿಯನ್ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್|ನ್ಯಾಷನಲ್]] ಲೀಗ್ , ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ , ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) , ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ , ಸೋಶಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ , ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ , ಪೀಪಲ್ಸ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಫೇರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮುಂತಾದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಚೆಂಬಿರಿಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅನುಕ್ರಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಪರಂಬದಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಚೆಂಬಿರಿಕವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 65 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ರಸ್ತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 1.5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು , ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕ (ಸ್ಥಳೀಯ) ರೈಲುಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕೋಟಿಕುಲಂ [[ರೈಲುಸಾರಿಗೆ|ರೈಲು]] ನಿಲ್ದಾಣವು 8 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಕಡಿಮೆ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಕಾಸರಗೋಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ , ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 1.5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಜ್ಪೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿವೆ, ಇದನ್ನು ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (IXE) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ , ಇದು ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 65 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ( CCJ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ , ಇದು ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 112 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಏಕೈಕ [[ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆ]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ( ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿ ) ಬಸ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳಿಲ್ಲ. ಸಮೀಪದ ಮೆಲ್ಪರಂಬ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. 41avi9alq9rb1o1i2gpf6l0nukypnro 1379786 1379785 2026-08-10T09:52:09Z Pragathi. BH 88266 1379786 wikitext text/x-wiki ಚೆಂಬರಿಕ ಚೆಂಬಿರಿ ( ಚೆಂಬರಿಕಾ-ಚೆಂಪರಿಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೆಮ್ಮನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ . ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಪುರಸಭೆಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 6.5 ಕಿಮೀ (4.0 ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 59.5 ಕಿಮೀ (37.0 ಮೈಲಿ) ಇದೆ, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ( ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಬೀಚ್ ) ದಡದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಇದು ಮೇಲ್ಪರಂಬದ ಬಳಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದ್ದಮಾ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ನದಿಯಿಂದ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ . ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಕಿಝೂರ್ , ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮವಿದೆ. [[ಕಡಲತೀರ|ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ]] ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಚೆಂಬೀರಿಕಾ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಕರಾವಳಿ (೨೦೨೬ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕರಾವಳಿಯ]] ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯು ಅದರ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಫಲವತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಸೊಂಪಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕಾಸರಗೋಡು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಚೆಂಬಿರಿಕವು ತನ್ನ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಿನ್ನದ ಮರಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕಡಲತೀರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಡಲತೀರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕಡಲತೀರ ಆಧಾರಿತ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಬರುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ, ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಜನರಿಗೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬೀಚ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯು ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ==ಇತಿಹಾಸ== ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಲತ್ತುನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ನೈಟ್ಸ್|ಅರೇಬಿಯನ್]] ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ|ಮೀನುಗಾರಿಕಾ]] ಸಮುದಾಯಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ, 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಲತಿರಿ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ [[ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಿರುದುಗಳು|ಮಿಲಿಟರಿ]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ===ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== ಈ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಯೋಜಿತ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಸುರಂಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಸುರಂಗ ಎಂಬ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗವು ಚೆಂಬಿರಿಕದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 110 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇರಳದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ನೂಂಬಿಲ್ ನದಿಯ (ಚೆಂಬಿರಿಕ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನೋಟ, ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ನದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿರಳವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ===ಶಾಲೆಗಳು=== * ಜಿಯುಪಿಎಸ್ ಚೆಂಬಿರಿಕ * ಚೆಂಬರಿಕಾ ಜಮಾ-ಆತ್ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ * ಮದರಸಾಗಳು * ದಿರಾಯತುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಮದರಸಾ * ಸಿರಾಜುಲ್ ಹುದಾ ಸುನ್ನಿ ಮದರಸಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮದರಸಾ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು ===ಮಸೀದಿಗಳು=== ಚೆಂಬರಿಕ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬರಿಕಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಬದರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ನೂರ್ ಮಸೀದಿ, ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಮುಬಾರಕ್ ಮಸೀದಿ, ಕಲ್ಲಂವಳಪ್ಪು * ಮಾನಿ [[ಮಸೀದಿ]] * ಚತ್ತಂಗೈ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ ===ದೇವಾಲಯಗಳು=== * [[ಚಂದ್ರಗಿರಿ]] ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಶೇಖರ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]. * ಚಾತಂಕಾಯಿ ಪುತ್ತುಕೂಡ್ ತರವಾಡು * ಕಿಳಕೇಕರ ಶ್ರೀ ವಳ್ಳಿಯೋಡನ್ ತರವಾಡ * ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು * ಚೆಂಬಿರಿಕಾದ ಫ್ರೇಮ್ಸ್ * NASC ಕೆಂಬಿರಿಕಾ * ನಯಾ ಪಡೋಸಿ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ * ಸಫ್ದರ್ ಹಶ್ಮಿ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಗ್ಯಾಲಿ ಬಾಯ್ಸ್ ಕೆಂಬರೀಕಾ * [[ಅಂಗಡಿ]] ಜಂಕ್ಷನ್ ಚೆಂಬಿರಿಕಾ ===ಅಂಗಡಿಗಳು=== * ಸಿಎಂಎ ವ್ಯಾಪಾರಿ (ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿ) * ಅಲ್-ಅಮೀನ್ ಸ್ಟೋರ್ * ಕೆ.ಹೆಚ್. ಸೆನ್ಟರ್‌ * ಹೋಟಲ್‌ ಚೆಂಬೀರಿಕಾ * ಟಾಪ್ ಟೆಲರ್ಸ್ * ಚೆಮ್ಬೀರೀಕಾ ಫ್ಲೌರ್ ಮಿಲ್ಸ್‌ * ರಾಜನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ * ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪಡಿತರ ಅಂಗಡಿ * ರಹೀಂ ತಟ್ಟುಕಡ ಕಡಪ್ಪುರಂ * ಅಲ್ ಮುದೀಸ್ ಸ್ಟೋರ್ ===ರಾಜಕೀಯ ಮಾಹಿತಿ=== ಚೆಂಬಿರಿಕ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಮಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ . ಚೆಂಬಿರಿಕವು ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ಚೆಮ್ನಾಡ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗೆ ಸೇರಿದೆ . ಇಂಡಿಯನ್ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್|ನ್ಯಾಷನಲ್]] ಲೀಗ್ , ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ , ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) , ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ , ಸೋಶಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ , ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ , ಪೀಪಲ್ಸ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಫೇರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮುಂತಾದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಚೆಂಬಿರಿಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅನುಕ್ರಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಪರಂಬದಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಚೆಂಬಿರಿಕವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 65 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ರಸ್ತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 1.5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾನಾಡ್ ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು , ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕ (ಸ್ಥಳೀಯ) ರೈಲುಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕೋಟಿಕುಲಂ [[ರೈಲುಸಾರಿಗೆ|ರೈಲು]] ನಿಲ್ದಾಣವು 8 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಕಡಿಮೆ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಕಾಸರಗೋಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ , ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 1.5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಜ್ಪೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿವೆ, ಇದನ್ನು ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (IXE) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ , ಇದು ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 65 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ( CCJ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ , ಇದು ಚೆಂಬಿರಿಕದಿಂದ 112 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಚೆಂಬಿರಿಕವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಏಕೈಕ [[ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆ]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ( ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿ ) ಬಸ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳಿಲ್ಲ. ಸಮೀಪದ ಮೆಲ್ಪರಂಬ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * [https://www.facebook.com/chembirika/timeline] * [https://www.facebook.com/pages/Chembirika-photographes/398993326889645?ref=br_rs] 8ec5nxnv1x9ksgszhax3zrq2ye1uols 0 180144 1379787 2026-08-10T09:55:14Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿ''' ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಬೆಳೆಯಲಾದ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ತಳಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ沿ವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್... 1379787 wikitext text/x-wiki '''ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿ''' ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಬೆಳೆಯಲಾದ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ತಳಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ沿ವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಸಾಲೆಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಏಲಕ್ಕಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಸುಶ್ರುತ ಸಂಹಿತೆ ಮತ್ತು ಚರಕ ಸಂಹಿತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗ್ರೀಕರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ನರು, ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಯಿತು. 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಏಲಕ್ಕಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂದರಾಗಿದ್ದ ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಏಲಕ್ಕಿ ತಳಿಗೆ ಅಲೆಪ್ಪಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಇದನ್ನು ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಅಲೆಪ್ಪಿಯು ಈ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ಕೃಷಿ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 800ರಿಂದ 1,300 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಗೋಡುಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಜೇಡಿಮಣ್ಣುಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ pH ಮೌಲ್ಯವು 7ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಏಲಕ್ಕಿ ಗಿಡವು ಸುಮಾರು 3 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಳೆಯಾಶ್ರಿತ ಬೆಳೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜುಲೈನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ನೈಋತ್ಯ ಮುಂಗಾರು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಗಾರು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಐದರಿಂದ ಏಳು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ನೆಟ್ಟ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಗಿಡವು ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್–ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಪಕ್ವವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್–ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ沿ವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. == ವಿವರಣೆ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಯು ಏಲಕ್ಕಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು Alpinioideae ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ Elettaria cardamomum ಸಸ್ಯದ ಪಕ್ವವಾದ ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಣ್ಣಾಗದ ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕಾಯಿಗಳು ತಿಳಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮೂರು ಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ಕಾಯಿ ಸುಮಾರು 21 ಮಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 8 ಮಿಮೀ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಹ್ಲಾದಕರ ಸಿಹಿ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನಂತಹ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳಕ್ಕೆ ಟರ್ಪಿನೈಲ್ ಅಸಿಟೇಟ್, ಸಿನಿಯೋಲ್, ಲಿನಾಲೂಲ್ ಮತ್ತು ಲಿನಾಲೈಲ್ ಅಸಿಟೇಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತೈಲಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದರಿಂದ ತೈಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೈಲವನ್ನು ಸುಗಂಧ ತೈಲ ಮತ್ತು ಸೋಂಕುನಿವಾರಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಉತ್ಪಾದನೆ == ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದ ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸುವ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಒಣಗಿಸಬಹುದು. ಒಣಗಿಸಿದ ನಂತರ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ತೂಕ, ಗಾತ್ರ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ದರ್ಜೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಲಕ್ಕಿಯು ತಿಳಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಒಣಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಳಂಬವಾದರೆ ಅದು ಕಂದು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಬಹುದು. ತೇವಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹವಾಗದಂತೆ ಗಾಳಿಯಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಣಿ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು 65°C ವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಗೆ 2007–08ರಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪೈಸಸ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. 9ka2lot8uwaffve9jbg9ydkh9iy5aco 1379788 1379787 2026-08-10T09:57:02Z Santhosh Notagar99 82732 1379788 wikitext text/x-wiki {{Short description|Variety of cardamom}} {{Use dmy dates|date=July 2019}} {{Infobox geographical indication | name = ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿ | image = Cardamom Anakkara.jpg | image_size = 200px | caption = | description = ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಏಲಕ್ಕಿ | type = ಕೃಷಿ | area = ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳ <br> ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡು | country = ಭಾರತ | registered = 2007–08 | material = | official website = }} '''ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿ''' ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಬೆಳೆಯಲಾದ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ತಳಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ沿ವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಸಾಲೆಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಏಲಕ್ಕಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಸುಶ್ರುತ ಸಂಹಿತೆ ಮತ್ತು ಚರಕ ಸಂಹಿತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗ್ರೀಕರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ನರು, ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಯಿತು. 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಏಲಕ್ಕಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂದರಾಗಿದ್ದ ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಏಲಕ್ಕಿ ತಳಿಗೆ ಅಲೆಪ್ಪಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಇದನ್ನು ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಅಲೆಪ್ಪಿಯು ಈ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ಕೃಷಿ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 800ರಿಂದ 1,300 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಗೋಡುಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಜೇಡಿಮಣ್ಣುಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ pH ಮೌಲ್ಯವು 7ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಏಲಕ್ಕಿ ಗಿಡವು ಸುಮಾರು 3 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಳೆಯಾಶ್ರಿತ ಬೆಳೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜುಲೈನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ನೈಋತ್ಯ ಮುಂಗಾರು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಗಾರು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಐದರಿಂದ ಏಳು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ನೆಟ್ಟ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಗಿಡವು ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್–ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಪಕ್ವವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್–ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ沿ವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. == ವಿವರಣೆ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಯು ಏಲಕ್ಕಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು Alpinioideae ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ Elettaria cardamomum ಸಸ್ಯದ ಪಕ್ವವಾದ ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಣ್ಣಾಗದ ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕಾಯಿಗಳು ತಿಳಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮೂರು ಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ಕಾಯಿ ಸುಮಾರು 21 ಮಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 8 ಮಿಮೀ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಹ್ಲಾದಕರ ಸಿಹಿ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನಂತಹ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳಕ್ಕೆ ಟರ್ಪಿನೈಲ್ ಅಸಿಟೇಟ್, ಸಿನಿಯೋಲ್, ಲಿನಾಲೂಲ್ ಮತ್ತು ಲಿನಾಲೈಲ್ ಅಸಿಟೇಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತೈಲಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದರಿಂದ ತೈಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೈಲವನ್ನು ಸುಗಂಧ ತೈಲ ಮತ್ತು ಸೋಂಕುನಿವಾರಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಉತ್ಪಾದನೆ == ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದ ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸುವ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಒಣಗಿಸಬಹುದು. ಒಣಗಿಸಿದ ನಂತರ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ತೂಕ, ಗಾತ್ರ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ದರ್ಜೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಲಕ್ಕಿಯು ತಿಳಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಒಣಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಳಂಬವಾದರೆ ಅದು ಕಂದು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಬಹುದು. ತೇವಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹವಾಗದಂತೆ ಗಾಳಿಯಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಣಿ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು 65°C ವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಗೆ 2007–08ರಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪೈಸಸ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. tc6btwrzg98zqqyoo7xqherp7ifjcy2 1379790 1379788 2026-08-10T09:58:12Z Santhosh Notagar99 82732 1379790 wikitext text/x-wiki {{Short description|Variety of cardamom}} {{Use dmy dates|date=July 2019}} {{Infobox geographical indication | name = ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿ | image = Cardamom Anakkara.jpg | image_size = 200px | caption = | description = ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಏಲಕ್ಕಿ | type = ಕೃಷಿ | area = ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳ <br> ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡು | country = ಭಾರತ | registered = 2007–08 | material = | official website = }} '''ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿ''' ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಬೆಳೆಯಲಾದ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ತಳಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ沿ವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಸಾಲೆಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಏಲಕ್ಕಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಸುಶ್ರುತ ಸಂಹಿತೆ ಮತ್ತು ಚರಕ ಸಂಹಿತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗ್ರೀಕರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ನರು, ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|title=GI status to spice up branding of unique crop varieties|newspaper=[[The Times of India]]|date=29 March 2011|access-date=21 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043105/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಏಲಕ್ಕಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂದರಾಗಿದ್ದ ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಏಲಕ್ಕಿ ತಳಿಗೆ ಅಲೆಪ್ಪಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಇದನ್ನು ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಅಲೆಪ್ಪಿಯು ಈ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ಕೃಷಿ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 800ರಿಂದ 1,300 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಗೋಡುಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಜೇಡಿಮಣ್ಣುಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ pH ಮೌಲ್ಯವು 7ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಏಲಕ್ಕಿ ಗಿಡವು ಸುಮಾರು 3 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಳೆಯಾಶ್ರಿತ ಬೆಳೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜುಲೈನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ನೈಋತ್ಯ ಮುಂಗಾರು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಗಾರು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಐದರಿಂದ ಏಳು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ನೆಟ್ಟ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಗಿಡವು ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್–ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಪಕ್ವವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್–ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ沿ವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. == ವಿವರಣೆ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಯು ಏಲಕ್ಕಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು Alpinioideae ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ Elettaria cardamomum ಸಸ್ಯದ ಪಕ್ವವಾದ ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಣ್ಣಾಗದ ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="Kerala">{{cite report|url=https://sites.cdit.org/wto/index.php/alleppey-green-cardamom|title=Alleppey Green Cardamom|publisher=[[Government of Kerala]]|access-date=1 December 2023}}</ref> ಇದರ ಕಾಯಿಗಳು ತಿಳಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮೂರು ಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ಕಾಯಿ ಸುಮಾರು 21 ಮಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 8 ಮಿಮೀ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಹ್ಲಾದಕರ ಸಿಹಿ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನಂತಹ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳಕ್ಕೆ ಟರ್ಪಿನೈಲ್ ಅಸಿಟೇಟ್, ಸಿನಿಯೋಲ್, ಲಿನಾಲೂಲ್ ಮತ್ತು ಲಿನಾಲೈಲ್ ಅಸಿಟೇಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತೈಲಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದರಿಂದ ತೈಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೈಲವನ್ನು ಸುಗಂಧ ತೈಲ ಮತ್ತು ಸೋಂಕುನಿವಾರಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಉತ್ಪಾದನೆ == ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದ ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸುವ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಒಣಗಿಸಬಹುದು. ಒಣಗಿಸಿದ ನಂತರ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ತೂಕ, ಗಾತ್ರ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ದರ್ಜೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಲಕ್ಕಿಯು ತಿಳಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಒಣಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಳಂಬವಾದರೆ ಅದು ಕಂದು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಬಹುದು. ತೇವಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹವಾಗದಂತೆ ಗಾಳಿಯಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಣಿ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು 65°C ವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಗೆ 2007–08ರಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪೈಸಸ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.<ref name="GIJ">{{cite web|title=GT Application No. 72|url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/72|publisher=[[Government of India]]|access-date=1 December 2023}}</ref> puh17dp6n87hhkqpxt8hqx7yk8vo2ri 1379791 1379790 2026-08-10T09:59:20Z Santhosh Notagar99 82732 1379791 wikitext text/x-wiki {{Short description|Variety of cardamom}} {{Use dmy dates|date=July 2019}} {{Infobox geographical indication | name = ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿ | image = Cardamom Anakkara.jpg | image_size = 200px | caption = | description = ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಏಲಕ್ಕಿ | type = ಕೃಷಿ | area = ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳ <br> ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡು | country = ಭಾರತ | registered = 2007–08 | material = | official website = }} '''ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿ''' ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಬೆಳೆಯಲಾದ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ತಳಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ沿ವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಸಾಲೆಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಏಲಕ್ಕಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಸುಶ್ರುತ ಸಂಹಿತೆ ಮತ್ತು ಚರಕ ಸಂಹಿತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗ್ರೀಕರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ನರು, ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|title=GI status to spice up branding of unique crop varieties|newspaper=[[The Times of India]]|date=29 March 2011|access-date=21 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043105/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಏಲಕ್ಕಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂದರಾಗಿದ್ದ ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಏಲಕ್ಕಿ ತಳಿಗೆ ಅಲೆಪ್ಪಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಇದನ್ನು ಅಲೆಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಅಲೆಪ್ಪಿಯು ಈ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ಕೃಷಿ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 800ರಿಂದ 1,300 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಗೋಡುಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಜೇಡಿಮಣ್ಣುಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ pH ಮೌಲ್ಯವು 7ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಏಲಕ್ಕಿ ಗಿಡವು ಸುಮಾರು 3 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಳೆಯಾಶ್ರಿತ ಬೆಳೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜುಲೈನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ನೈಋತ್ಯ ಮುಂಗಾರು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಗಾರು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಐದರಿಂದ ಏಳು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ನೆಟ್ಟ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಗಿಡವು ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್–ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಪಕ್ವವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್–ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ沿ವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. == ವಿವರಣೆ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಯು ಏಲಕ್ಕಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು Alpinioideae ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ Elettaria cardamomum ಸಸ್ಯದ ಪಕ್ವವಾದ ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಣ್ಣಾಗದ ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="Kerala">{{cite report|url=https://sites.cdit.org/wto/index.php/alleppey-green-cardamom|title=Alleppey Green Cardamom|publisher=[[Government of Kerala]]|access-date=1 December 2023}}</ref> ಇದರ ಕಾಯಿಗಳು ತಿಳಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮೂರು ಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ಕಾಯಿ ಸುಮಾರು 21 ಮಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 8 ಮಿಮೀ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಹ್ಲಾದಕರ ಸಿಹಿ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನಂತಹ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳಕ್ಕೆ ಟರ್ಪಿನೈಲ್ ಅಸಿಟೇಟ್, ಸಿನಿಯೋಲ್, ಲಿನಾಲೂಲ್ ಮತ್ತು ಲಿನಾಲೈಲ್ ಅಸಿಟೇಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತೈಲಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದರಿಂದ ತೈಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೈಲವನ್ನು ಸುಗಂಧ ತೈಲ ಮತ್ತು ಸೋಂಕುನಿವಾರಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಉತ್ಪಾದನೆ == ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದ ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸುವ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಒಣಗಿಸಬಹುದು. ಒಣಗಿಸಿದ ನಂತರ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ತೂಕ, ಗಾತ್ರ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ದರ್ಜೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಲಕ್ಕಿಯು ತಿಳಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಒಣಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಳಂಬವಾದರೆ ಅದು ಕಂದು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಬಹುದು. ತೇವಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹವಾಗದಂತೆ ಗಾಳಿಯಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಣಿ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು 65°C ವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಅಲೆಪ್ಪಿ ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿಗೆ 2007–08ರಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪೈಸಸ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.<ref name="GIJ">{{cite web|title=GT Application No. 72|url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/72|publisher=[[Government of India]]|access-date=1 December 2023}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == qhrgq3htqyjeitdqy7njmgq8aetwby3 0 180145 1379792 2026-08-10T10:04:24Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಕೇರಳದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಲಂಕೃತ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು''' ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲ... 1379792 wikitext text/x-wiki '''ಕೇರಳದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಲಂಕೃತ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು''' ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಕಪ್‌ಗಳು, ಹೂದಾನಿಗಳು, ನಶ್ಯಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಅಡಿಕೆ ಬಟ್ಟಲುಗಳು, ಪುಡಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಮಚಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪು ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕರಕುಶಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಈ ಕರಕುಶಲದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಮತ್ತು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ. ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು ಗೋವಾ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಪುದುಚೇರಿ, ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಿತ್ತಾಳೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು ಕಂಬೋಡಿಯಾ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಕೇರಳದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಲಂಕೃತ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ, ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ == ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕರಕುಶಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯುಕ್ತರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, **"ಕೇರಳದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಲಂಕೃತ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲ"**ಕ್ಕೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ ಸರಕುಗಳ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1999ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 13ರ ಉಪವಿಭಾಗ (1)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗ–20ರಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಗ Aನಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ನೋಂದಣಿಯು 30 ನವೆಂಬರ್ 2015ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. l12y343ske8z4b67b3ywnmnjisjh56i 1379793 1379792 2026-08-10T10:08:41Z Santhosh Notagar99 82732 1379793 wikitext text/x-wiki '''ಕೇರಳದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಲಂಕೃತ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು''' ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಕಪ್‌ಗಳು, ಹೂದಾನಿಗಳು, ನಶ್ಯಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಅಡಿಕೆ ಬಟ್ಟಲುಗಳು, ಪುಡಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಮಚಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brass_broidered_coconut_shell_craft_of_Kerala</ref> ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪು ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕರಕುಶಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಈ ಕರಕುಶಲದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಮತ್ತು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ. ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು ಗೋವಾ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಪುದುಚೇರಿ, ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಿತ್ತಾಳೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|last1=A. Sreedhara Menon|title=Cultural Heritage of Kerala|date=2008|publisher=D C Books|location=Kottayam, Kerala|isbn=9788126419036|page=163|url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC&q=Brass+broidered+coconut+shell+craft+of+Kerala&pg=PA164|access-date=30 January 2016}}</ref> ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು ಕಂಬೋಡಿಯಾ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಕೇರಳದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಲಂಕೃತ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ, ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name=InCH>{{cite web|last1=Debanjali Banerjee|title=Coconut Shell Craft|url=http://www.craftrevival.org/voiceDetails.asp?Code=302|website=Asia InCH Encyclopedia|publisher=Craft Revival Trust a not-for-profit NGO|access-date=30 January 2016|archive-date=5 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205204123/http://www.craftrevival.org/voiceDetails.asp?Code=302|url-status=dead}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ == ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕರಕುಶಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯುಕ್ತರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, **"ಕೇರಳದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಲಂಕೃತ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲ"**ಕ್ಕೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ ಸರಕುಗಳ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1999ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 13ರ ಉಪವಿಭಾಗ (1)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗ–20ರಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಗ Aನಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref name=GIJ>{{cite journal|last1=Government of India|title=Brass broidered coconut shell craft of Kerala - GI Application No. 517|journal=Geographical Indications Journal|date=30 November 2015|volume=77|page=89|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_77.pdf|access-date=28 January 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203215443/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_77.pdf|archive-date=3 February 2016}}</ref> ಈ ನೋಂದಣಿಯು 30 ನವೆಂಬರ್ 2015ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. rubx2gwr6squv06nyyx2tw7lefrlejs 1379794 1379793 2026-08-10T10:08:54Z Santhosh Notagar99 82732 1379794 wikitext text/x-wiki '''ಕೇರಳದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಲಂಕೃತ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು''' ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಕಪ್‌ಗಳು, ಹೂದಾನಿಗಳು, ನಶ್ಯಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಅಡಿಕೆ ಬಟ್ಟಲುಗಳು, ಪುಡಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಮಚಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Brass_broidered_coconut_shell_craft_of_Kerala</ref> ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪು ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕರಕುಶಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಈ ಕರಕುಶಲದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಮತ್ತು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ. ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು ಗೋವಾ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಪುದುಚೇರಿ, ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಿತ್ತಾಳೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|last1=A. Sreedhara Menon|title=Cultural Heritage of Kerala|date=2008|publisher=D C Books|location=Kottayam, Kerala|isbn=9788126419036|page=163|url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC&q=Brass+broidered+coconut+shell+craft+of+Kerala&pg=PA164|access-date=30 January 2016}}</ref> ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು ಕಂಬೋಡಿಯಾ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಕೇರಳದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಲಂಕೃತ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲವು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ, ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name=InCH>{{cite web|last1=Debanjali Banerjee|title=Coconut Shell Craft|url=http://www.craftrevival.org/voiceDetails.asp?Code=302|website=Asia InCH Encyclopedia|publisher=Craft Revival Trust a not-for-profit NGO|access-date=30 January 2016|archive-date=5 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205204123/http://www.craftrevival.org/voiceDetails.asp?Code=302|url-status=dead}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ == ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕರಕುಶಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯುಕ್ತರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, **"ಕೇರಳದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಲಂಕೃತ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕರಕುಶಲ"**ಕ್ಕೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ ಸರಕುಗಳ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1999ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 13ರ ಉಪವಿಭಾಗ (1)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗ–20ರಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಗ Aನಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref name=GIJ>{{cite journal|last1=Government of India|title=Brass broidered coconut shell craft of Kerala - GI Application No. 517|journal=Geographical Indications Journal|date=30 November 2015|volume=77|page=89|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_77.pdf|access-date=28 January 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203215443/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_77.pdf|archive-date=3 February 2016}}</ref> ಈ ನೋಂದಣಿಯು 30 ನವೆಂಬರ್ 2015ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == olsc2u3dmm7u2ftzdf8cz449r89eemh 0 180146 1379795 2026-08-10T10:27:09Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಧೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಟ್ ಮುಂಡುಗಳು''' ಕೇರಳದ ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ನೇಕಾರರು ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಟ್ ಮುಂಡುಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಂಡುಂ ನೆರಿಯಾತುಂ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.... 1379795 wikitext text/x-wiki '''ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಧೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಟ್ ಮುಂಡುಗಳು''' ಕೇರಳದ ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ನೇಕಾರರು ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಟ್ ಮುಂಡುಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಂಡುಂ ನೆರಿಯಾತುಂ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ ಸರಕುಗಳ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1999ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 13ರ ಉಪವಿಭಾಗ (1)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 13 ನವೆಂಬರ್ 2015ರಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲೂಮ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಚಾರಿಟಬಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಕನ್ಸಾರ್ಟಿಯಂ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ ಧೋತಿ ಅಥವಾ ಡಬಲ್ ಮುಂಡು, ಡಬಲ್ ವೇಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಧೋತಿ, ಸೆಟ್ ಮುಂಡು ಅಥವಾ ಮುಂಡುಂ ನೆರಿಯಾತುಂ ಮತ್ತು ನೆರಿಯಾತು ಅಥವಾ ಕಾವಣಿ ಸೇರಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಕೇರಳದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಳಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕಿನ ತಿರುವಿಲ್ವಾಮಲ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಸ್ತ್ರಗಳ ನೇಯ್ಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ನೇಕಾರರನ್ನು ಕುತಂಪಳ್ಳಿಗೆ ಕರೆತಂದು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಸಿದರು. ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೇಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ನೇಕಾರರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರ ಮೂಲಕ ಕುತಂಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೈಮಗ್ಗ ನೇಯ್ಗೆ ಪರಂಪರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಧೋತಿ, ಸೆಟ್ ಮುಂಡು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. p2m3v9d2atm7bin68147ina18diqrcy 1379796 1379795 2026-08-10T10:28:29Z Santhosh Notagar99 82732 1379796 wikitext text/x-wiki '''ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಧೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಟ್ ಮುಂಡುಗಳು''' ಕೇರಳದ ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ನೇಕಾರರು ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಟ್ ಮುಂಡುಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಂಡುಂ ನೆರಿಯಾತುಂ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ ಸರಕುಗಳ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1999ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 13ರ ಉಪವಿಭಾಗ (1)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 13 ನವೆಂಬರ್ 2015ರಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲೂಮ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಚಾರಿಟಬಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಕನ್ಸಾರ್ಟಿಯಂ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web|url=https://ikasavu.com/kerala_women_ethnic_collection/kerala_set_mundu/handloom_set_mundu|title=Kuthampully Saree|publisher=external|access-date=3 October 2019|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411161758/https://ikasavu.com/kerala_women_ethnic_collection/kerala_set_mundu/handloom_set_mundu|url-status=dead}}</ref> ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ ಧೋತಿ ಅಥವಾ ಡಬಲ್ ಮುಂಡು, ಡಬಲ್ ವೇಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಧೋತಿ, ಸೆಟ್ ಮುಂಡು ಅಥವಾ ಮುಂಡುಂ ನೆರಿಯಾತುಂ ಮತ್ತು ನೆರಿಯಾತು ಅಥವಾ ಕಾವಣಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name=GIJ>{{cite journal|last1=Government of India|title=Kuthampally Dhoties & Set Mundu - GI Application No. 402|journal=Geographical Indications Journal|date=30 November 2015|volume=77|page=37|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_77.pdf|accessdate=28 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203215443/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_77.pdf|archivedate=3 February 2016}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಕೇರಳದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಳಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕಿನ ತಿರುವಿಲ್ವಾಮಲ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಸ್ತ್ರಗಳ ನೇಯ್ಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kuthampally_dhoties_and_set_mundu</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ನೇಕಾರರನ್ನು ಕುತಂಪಳ್ಳಿಗೆ ಕರೆತಂದು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಸಿದರು. ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೇಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ನೇಕಾರರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರ ಮೂಲಕ ಕುತಂಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೈಮಗ್ಗ ನೇಯ್ಗೆ ಪರಂಪರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಧೋತಿ, ಸೆಟ್ ಮುಂಡು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. 4h9rsiyay765xxhrijs382nv8xlf9d0 1379797 1379796 2026-08-10T10:28:45Z Santhosh Notagar99 82732 1379797 wikitext text/x-wiki '''ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಧೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಟ್ ಮುಂಡುಗಳು''' ಕೇರಳದ ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ನೇಕಾರರು ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಟ್ ಮುಂಡುಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಂಡುಂ ನೆರಿಯಾತುಂ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ ಸರಕುಗಳ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1999ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 13ರ ಉಪವಿಭಾಗ (1)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 13 ನವೆಂಬರ್ 2015ರಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲೂಮ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಚಾರಿಟಬಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಕನ್ಸಾರ್ಟಿಯಂ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web|url=https://ikasavu.com/kerala_women_ethnic_collection/kerala_set_mundu/handloom_set_mundu|title=Kuthampully Saree|publisher=external|access-date=3 October 2019|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411161758/https://ikasavu.com/kerala_women_ethnic_collection/kerala_set_mundu/handloom_set_mundu|url-status=dead}}</ref> ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ ಧೋತಿ ಅಥವಾ ಡಬಲ್ ಮುಂಡು, ಡಬಲ್ ವೇಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಧೋತಿ, ಸೆಟ್ ಮುಂಡು ಅಥವಾ ಮುಂಡುಂ ನೆರಿಯಾತುಂ ಮತ್ತು ನೆರಿಯಾತು ಅಥವಾ ಕಾವಣಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name=GIJ>{{cite journal|last1=Government of India|title=Kuthampally Dhoties & Set Mundu - GI Application No. 402|journal=Geographical Indications Journal|date=30 November 2015|volume=77|page=37|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_77.pdf|accessdate=28 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203215443/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_77.pdf|archivedate=3 February 2016}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಕೇರಳದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಳಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕಿನ ತಿರುವಿಲ್ವಾಮಲ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕುತಂಪಳ್ಳಿ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಸ್ತ್ರಗಳ ನೇಯ್ಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kuthampally_dhoties_and_set_mundu</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ನೇಕಾರರನ್ನು ಕುತಂಪಳ್ಳಿಗೆ ಕರೆತಂದು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಸಿದರು. ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೇಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ನೇಕಾರರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರ ಮೂಲಕ ಕುತಂಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೈಮಗ್ಗ ನೇಯ್ಗೆ ಪರಂಪರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಧೋತಿ, ಸೆಟ್ ಮುಂಡು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == p78jyn2djh1bgsl2b47reklod8mli5t 0 180147 1379799 2026-08-10T11:06:35Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox scientist | name = ಎನ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ | image = | alt = | caption = | birth_date = 6 ಜುಲೈ 1927 | birth_place = [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | death_date = {{death date and age|df=yes|2010|4|21|1927|7|6}} | death_place = ವಳುತ್ತಕಾಡ್, [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | residence = | fields = ಸಾಗರ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ | workplaces = {{ublist | ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವ... 1379799 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ಎನ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ | image = | alt = | caption = | birth_date = 6 ಜುಲೈ 1927 | birth_place = [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | death_date = {{death date and age|df=yes|2010|4|21|1927|7|6}} | death_place = ವಳುತ್ತಕಾಡ್, [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | residence = | fields = ಸಾಗರ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ | workplaces = {{ublist | ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮಂಡಳಿ | ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ | ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ }} | alma_mater = {{ublist | ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ }} | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = ಜಲಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ<br>ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್ನ ಜೈವಿಕ ಹಾನಿ | awards = 1971&nbsp;ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>1980&nbsp;ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಜುವಾಲಜಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ<br>1984&nbsp;[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]<br>1988&nbsp;ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಚಂದ್ರಕಲಾ ಹೋರಾ ಸ್ಮಾರಕ ಪದಕ }} ನಾರಾಯಣ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ (1927-2010) ಅವರು ಸಮುದ್ರ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Kerala Science Congress held from 1989 to 2016">{{cite web | url=http://www.ksc.kerala.gov.in/ksc_over_28_yrs.pdf | title=Kerala Science Congress held from 1989 –2016 | publisher=Kerala Science Congress | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160916233757/http://www.ksc.kerala.gov.in/ksc_over_28_yrs.pdf | archive-date=16 September 2016 | url-status=dead }}</ref> ಹೇ ಅವರು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಲಿಂಗ್ (ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ಬಲೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ) ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಂತರ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.<ref name="N Balakrishnan Nair dead">{{cite web | url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article196219.ece?service=print | title=N Balakrishnan Nair dead | publisher=Indian Express | date=22 April 2010 | access-date=15 September 2016 }}{{dead link|date=February 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದ ನಾಯರ್, ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಲಂಡನ್‌ನ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಚುನಾಯಿತ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair">{{Cite web |url=http://insaindia.res.in/detail/N75-0506 |title=Deceased fellow - N. B. Nair |date=2016 |publisher=Indian National Science Academy |access-date=15 September 2016 |archive-date=13 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813021235/http://insaindia.res.in/detail/N75-0506 |url-status=dead }}</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ವಲಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್' (CSIR), ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ 1971ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ 'ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web | url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx | title=View Bhatnagar Awardees | publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize | date=2016 | access-date=4 September 2016}}</ref>ಅವರಿಗೆ 1984ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ 'ಪದ್ಮಶ್ರೀ'ಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು..<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2013 | access-date=15 September 2016 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆರುಂಬಾವೂರಿನಲ್ಲಿ 1927ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 5ರಂದು ಜನಿಸಿದರು.<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{cite web | url=http://ssbprize.gov.in/Content/Detail.aspx?AID=207 | title=Brief Profile of the Awardee | publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> 1955ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (ಪಿಎಚ್‌ಡಿ) ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು 1965ರಲ್ಲಿ 'ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್' ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" /> ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜಲಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಂತಹ ವಿವಿಧ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref name="Agar plant Commissioned at Mandapam ">{{cite web | url=http://eprints.cmfri.org.in/6423/1/July-September_1999.pdf | title=Agar plant Commissioned at Mandapam | publisher=Central Marine Fisheries Research Institute | work=Newsletter | date=July 1999 | access-date=15 September 2016 | pages=1 of 6 | issn=0972-2386}}</ref> (ಅವರು 1968-80ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 1978ರಲ್ಲಿ ಬೇರೆಡೆಗೆ ತೆರಳುವವರೆಗೂ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಡೀನ್ (1976) ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ, ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ 'ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮಿತಿ'ಯ (STEC) (ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮಂಡಳಿ) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು 2020ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ'ದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು..<ref name="Order">{{cite web | url=http://envfor.nic.in/legis/crz/so20.htm | title=Order | publisher=Ministry of Environment and Forests, Government of Kerala | date=2002 | access-date=15 September 2016}}</ref> 1991 ರಿಂದ ಅವರು ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ (CCIR) ನಲ್ಲಿ ಎಮೆರಿಟಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" /> ನಾಯರ್ ಅವರು ಗೋಮತಿಯವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಬಿ. ಚಂದ್ರ ಮೋಹನ್ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದನು; ಚಂದ್ರ ಮೋಹನ್ ಹಾಗೂ ಅವರ ಮಗ ಜಿ. ಅಪರ್ಣ ಕೃಷ್ಣ ಮೋಹನ್ - ಇವರಿಬ್ಬರೂ ವೈದ್ಯರು..<ref name="N Balakrishnan Nair dead" /> ಆ ಕುಟುಂಬವು ತಿರುವನಂತಪುರದ ವಜುತಕಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 21, 2010 ರಂದು ತಮ್ಮ 82ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಯೋಸಹಜ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="Fellow Profile">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Nair,_Prof._Narayana_Balakrishnan | title=Fellow Profile | publisher=Indian Academy of Sciences | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> == ಪರಂಪರೆ == ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು; ಮರವನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ (molluscs) ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಅವು ಮರವನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾದವು.<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web | url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf | title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners | publisher=Council of Scientific and Industrial Research | date=1999 | access-date=15 September 2016 | pages=33 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043957/http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf | archive-date=4 March 2016 | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಕರಾವಳಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref name="N Balakrishnan Nair dead" /> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಲಿಂಗ್ (ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ಬಲೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ) ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅವರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಟ್ರಾಲಿಂಗ್ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿಗಳ ಸಂತತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. 'ಜಲವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌ನ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆ' (biodegradation of cellulose in aquatic environments) ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯವು ಗುರುತಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" /> ಅವರು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಡಲ ಪಾಚಿ ಹಾಗೂ ಕಡಲ ಹುಲ್ಲುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ..<ref name="Articles written by Nair, Balakrishnan N.">{{cite web | url=http://www.currentscience.ac.in/php/auth.php?authid=13588&author=Nair,%20N.%20Balakrishnan | title=Articles written by Nair, Balakrishnan N. | publisher=Current Science | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref><ref name="WorldCat Identities">{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol48B_1982_1_Art00.pdf | title=WorldCat Identities | publisher=WorldCat | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಕೂಡ.<ref name="au:Balakrishnan Nair">{{cite web | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=ccl%3Dau:Balakrishnan+Nair,+N.+and+branch:UL+and+au:Balakrishnan+Nair,+N.+and+au:Balakrishnan+Nair,+N.&sort_by=call_number_dsc | title=au:Balakrishnan Nair | publisher=Cochin University of Science and Technology | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref>{{Refn|group=note|ಅವರ ಬರಹಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="WalterProctor2001">{{cite book | author1=DE Walter | url=https://books.google.com/books?id=TH9-5crww4wC&pg=PA575 | title=Acarology: Proceedings of the 10th International Congress | publisher=Csiro Publishing | date=16 July 2001 | author2=H Proctor | author3=RA Norton, M Colloff, RB Halliday | pages=575– | isbn=978-0-643-09850-3}}</ref><ref name="Curtis2013">{{cite book|author=Fred A. Curtis|title=Energy Developments: New Forms, Renewables, Conservation: Proceedings of ENERGEX '84, The Global Energy Forum, Regina, Saskatchewan, Canada, May 14-19, 1984|url=https://books.google.com/books?id=I0EfAwAAQBAJ&pg=PA240|date=17 September 2013|publisher=Elsevier Science|isbn=978-1-4831-8949-9|pages=240–}}</ref><ref name="Gupta2001">{{cite book|author=Rabin Sen Gupta|title=The Indian Ocean: A Perspective|url=https://books.google.com/books?id=S3i4uFXR-MYC&pg=PA465|year=2001|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5809-224-3|pages=465–}}</ref><ref name="ChristensenPauly1993">{{cite book|author1=Villy Christensen|author2=Daniel Pauly|title=Trophic Models of Aquatic Ecosystems|url=https://books.google.com/books?id=eIMQJ0LDahEC&pg=PA89|year=1993|publisher=WorldFish|isbn=978-971-10-2284-6|pages=89–}}</ref>}} ''ಎ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಮರೈನ್ ಎಕಾಲಜಿ'',<ref name="NairThampy1980">{{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=D. M. Thampy|title=A textbook of marine ecology|url=https://books.google.com/books?id=ZAk-AAAAYAAJ|year=1980|publisher=Macmillan|isbn=9780333903209 }}</ref> ದ ಬಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ವುಡ್‌ಬೋರಿಂಗ್ ಟೆರೆಡಿನಿಡ್ ಮಾಲಸ್ಕ್ಸ್,<ref name="NairSaraswathy1971">{{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=M.. Saraswathy|title=The Biology of Woodboring Teredinid Molluscs|url=https://books.google.com/books?id=HU5PNwAACAAJ|year=1971}}</ref> ಮರೈನ್ ಟಿಂಬರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಾಯಿಂಗ್ ಆರ್ಗನಿಸಮ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಂಡಮಾನ್-ನಿಕೋಬಾರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ್ ಆರ್ಕಿಪೆಲಾಗೊ<ref name="Marine timber destroying organisms of the Andaman-Nicobar Islands and the Lakshadweep archipelago">{{cite book | url=https://www.amazon.co.uk/destroying-Andaman-Nicobar-Lakshadweep-archipelago-Zoological/dp/B0006F9OSI/ref=sr_1_7?s=books&ie=UTF8&qid=1473958056&sr=1-7 | title=Marine timber destroying organisms of the Andaman-Nicobar Islands and the Lakshadweep archipelago | publisher=The Survey | author=N. Balakrishnan Nair | year=1994 | pages=87 | asin=B0006F9OSI}}</ref> ಮತ್ತು ಅಡ್ವಾನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಬಯಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಫಿಶರೀಸ್ ,<ref name="Advances in Aquatic Biology and Fisheries">{{cite book | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=16591&query_desc=au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20branch%3AUL%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N. | title=Advances in Aquatic Biology and Fisheries | publisher=Prof. N Balakrishnan Nair felicitation committee |author1=Natarajan, P |author2=Suryanarayanan H |author3=Balakrishnan Nair, N. | year=1987 | pages=437}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 'ಪರಿಸ್ಥಿತಿಜ್ಞಾನಂ' (ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು) ಮತ್ತು 'ಸಮುದ್ರ: ಒರು ಅದ್ಬುದಂ' (ಸಾಗರ: ಎ ವಂಡರ್), ಎರಡೂ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ.<ref name="Kadal: Oru Adbhudam">{{cite book | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=52692&query_desc=au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20branch%3AUL%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N. | title=Kadal: Oru Adbhudam | publisher=The State Institute of Languages | author=Balakrishnan Nair N. | year=2002 | pages=149 | isbn=81-7638-325-2}}</ref> ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೆಲವು ಇವೆ. 1989ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ನಾಯರ್ ಅದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 1992ರವರೆಗೆ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Kerala Science Congress held from 1989 to 2016"/> ಆರ್ ''ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಸರ ಸಮಿತಿ'' (STEC) (ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಸರ ಮಂಡಳಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್) ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್ ಆದ್ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸದಸ್ಯೆರಾದಿತ್ತೆರ್.<ref name="List of Scientific Papers Published by Academy Staff Members in 1967">{{cite journal | jstor=4064618| title=List of Scientific Papers Published by Academy Staff Members in 1967 | author=Academy of Natural Sciences | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | year=1967 | volume=119 | pages=345–347}}</ref> ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ‘ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಟ್ಟಿ ಕೇಂದ್ರ’ದ (Coastal Zone Management and Coastal Shelter Belt Centre) ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Experts">{{cite web | url=http://iomenvis.nic.in/index1.aspx?lid=4&mid=-1&langid=1&linkid=4 | title=Experts | publisher=Centre for Coastal Zone Management and Coastal Shelter Belt | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಹಾಗೂ ಅವರು 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ'ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Order" />ಅವರು 1991ರಲ್ಲಿ 'ಕಲ್ಲಡ ಪರಿಸರ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ಕ್ಕಾಗಿನ ಇಂಡೋ-ಡಚ್ ನಿಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 1986ರಿಂದ 1991ರವರೆಗೆ ಅವರು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" />ಅವರು 1978-80ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ'ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎಂಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು; ಜೊತೆಗೆ 1980 ರಿಂದ 1986ರವರೆಗೆ 'ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಬಯಾಲಜಿ' (Aquatic Biology) ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು 'ಮರೀನ್ ಬಯಾಲಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'ದ ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Life member">{{cite web | url=http://mbai.org.in/php/life_members.php?keywords=&listing_per_page=30&page=3 | title=Life member | publisher=Marine Biological Association of India | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಹೇ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಹಲವಾರು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Meetings, Seminars and Discussions">{{cite web | url=http://www.vmft.org/category/activities/meetings-and-seminars/ | title=Meetings, Seminars and Discussions | publisher=Vakkom Moulavi Foundation Trust | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=12 April 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110412044315/http://www.vmft.org/category/activities/meetings-and-seminars/ | url-status=dead }}</ref><ref name="Proceedings of the Indian National Science Academy">{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol48B_1982_1_Art00.pdf | title=Proceedings of the Indian National Science Academy | publisher=Indian National Science Academy | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> == ಪರಂಪರೆ == ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು; ಮರವನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ (molluscs) ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಅವು ಮರವನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾದವು.<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web | url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf | title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners | publisher=Council of Scientific and Industrial Research | date=1999 | access-date=15 September 2016 | pages=33 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043957/http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf | archive-date=4 March 2016 | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಕರಾವಳಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref name="N Balakrishnan Nair dead" /> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಲಿಂಗ್ (ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ಬಲೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ) ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅವರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಟ್ರಾಲಿಂಗ್ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿಗಳ ಸಂತತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. 'ಜಲವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌ನ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆ' (biodegradation of cellulose in aquatic environments) ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯವು ಗುರುತಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" /> ಅವರು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಡಲ ಪಾಚಿ ಹಾಗೂ ಕಡಲ ಹುಲ್ಲುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.<ref name="Articles written by Nair, Balakrishnan N.">{{cite web | url=http://www.currentscience.ac.in/php/auth.php?authid=13588&author=Nair,%20N.%20Balakrishnan | title=Articles written by Nair, Balakrishnan N. | publisher=Current Science | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref><ref name="WorldCat Identities">{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol48B_1982_1_Art00.pdf | title=WorldCat Identities | publisher=WorldCat | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕೊಲುಲಾ.<ref name="au:Balakrishnan Nair">{{cite web | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=ccl%3Dau:Balakrishnan+Nair,+N.+and+branch:UL+and+au:Balakrishnan+Nair,+N.+and+au:Balakrishnan+Nair,+N.&sort_by=call_number_dsc | title=au:Balakrishnan Nair | publisher=Cochin University of Science and Technology | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref>{{Refn|group=note|ಅವರ ಬರಹಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="WalterProctor2001">{{cite book | author1=DE Walter | url=https://books.google.com/books?id=TH9-5crww4wC&pg=PA575 | title=Acarology: Proceedings of the 10th International Congress | publisher=Csiro Publishing | date=16 July 2001 | author2=H Proctor | author3=RA Norton, M Colloff, RB Halliday | pages=575– | isbn=978-0-643-09850-3}}</ref><ref name="Curtis2013">{{cite book|author=Fred A. Curtis|title=Energy Developments: New Forms, Renewables, Conservation: Proceedings of ENERGEX '84, The Global Energy Forum, Regina, Saskatchewan, Canada, May 14-19, 1984|url=https://books.google.com/books?id=I0EfAwAAQBAJ&pg=PA240|date=17 September 2013|publisher=Elsevier Science|isbn=978-1-4831-8949-9|pages=240–}}</ref><ref name="Gupta2001">{{cite book|author=Rabin Sen Gupta|title=The Indian Ocean: A Perspective|url=https://books.google.com/books?id=S3i4uFXR-MYC&pg=PA465|year=2001|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5809-224-3|pages=465–}}</ref><ref name="ChristensenPauly1993">{{cite book|author1=Villy Christensen|author2=Daniel Pauly|title=Trophic Models of Aquatic Ecosystems|url=https://books.google.com/books?id=eIMQJ0LDahEC&pg=PA89|year=1993|publisher=WorldFish|isbn=978-971-10-2284-6|pages=89–}}</ref>}} ''ಎ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಮರೈನ್ ಎಕಾಲಜಿ'',<ref name="NairThampy1980">{{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=D. M. Thampy|title=A textbook of marine ecology|url=https://books.google.com/books?id=ZAk-AAAAYAAJ|year=1980|publisher=Macmillan|isbn=9780333903209 }}</ref> ದ ಬಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ವುಡ್‌ಬೋರಿಂಗ್ ಟೆರೆಡಿನಿಡ್ ಮಾಲಸ್ಕ್ಸ್,<ref name="NairSaraswathy1971">{{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=M.. Saraswathy|title=The Biology of Woodboring Teredinid Molluscs|url=https://books.google.com/books?id=HU5PNwAACAAJ|year=1971}}</ref> ಮರೈನ್ ಟಿಂಬರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಾಯಿಂಗ್ ಆರ್ಗನಿಸಮ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಂಡಮಾನ್-ನಿಕೋಬಾರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ್ ಆರ್ಕಿಪೆಲಾಗೊ<ref name="Marine timber destroying organisms of the Andaman-Nicobar Islands and the Lakshadweep archipelago">{{cite book | url=https://www.amazon.co.uk/destroying-Andaman-Nicobar-Lakshadweep-archipelago-Zoological/dp/B0006F9OSI/ref=sr_1_7?s=books&ie=UTF8&qid=1473958056&sr=1-7 | title=Marine timber destroying organisms of the Andaman-Nicobar Islands and the Lakshadweep archipelago | publisher=The Survey | author=N. Balakrishnan Nair | year=1994 | pages=87 | asin=B0006F9OSI}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ಅಡ್ವಾನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಬಯಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಫಿಶರೀಸ್ ,<ref name="Advances in Aquatic Biology and Fisheries">{{cite book | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=16591&query_desc=au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20branch%3AUL%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N. | title=Advances in Aquatic Biology and Fisheries | publisher=Prof. N Balakrishnan Nair felicitation committee |author1=Natarajan, P |author2=Suryanarayanan H |author3=Balakrishnan Nair, N. | year=1987 | pages=437}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 'ಪರಿಸ್ಥಿತಿಜ್ಞಾನಂ' (ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು) ಮತ್ತು 'ಸಮುದ್ರ: ಒರು ಅದ್ಬುದಂ' (ಸಾಗರ: ಎ ವಂಡರ್), ಎರಡೂ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ.<ref name="Kadal: Oru Adbhudam">{{cite book | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=52692&query_desc=au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20branch%3AUL%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N. | title=Kadal: Oru Adbhudam | publisher=The State Institute of Languages | author=Balakrishnan Nair N. | year=2002 | pages=149 | isbn=81-7638-325-2}}</ref> ಇವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹಗಳಾಗಿವೆ. 1989ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ನಾಯರ್ ಅದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 1992ರವರೆಗೆ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Kerala Science Congress held from 1989 to 2016"/> ಅವರು 'ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮಿತಿ'ಯ (STEC) (ನಂತರ ಇದನ್ನು 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮಂಡಳಿ'ಯಾಗಿ ಪುನಾರಚಿಸಲಾಯಿತು) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದ 'ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್'ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="List of Scientific Papers Published by Academy Staff Members in 1967">{{cite journal | jstor=4064618| title=List of Scientific Papers Published by Academy Staff Members in 1967 | author=Academy of Natural Sciences | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | year=1967 | volume=119 | pages=345–347}}</ref> ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ‘ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಟ್ಟಿ ಕೇಂದ್ರ’ದ (Coastal Zone Management and Coastal Shelter Belt Centre) ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Experts">{{cite web | url=http://iomenvis.nic.in/index1.aspx?lid=4&mid=-1&langid=1&linkid=4 | title=Experts | publisher=Centre for Coastal Zone Management and Coastal Shelter Belt | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಹಾಗೂ ಅವರು 'ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ'ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Order" />ಅವರು 1991ರಲ್ಲಿ 'ಕಲ್ಲಡ ಪರಿಸರ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ಕ್ಕಾಗಿನ ಇಂಡೋ-ಡಚ್ ನಿಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 1986ರಿಂದ 1991ರವರೆಗೆ ಅವರು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" />ಅವರು 1978-80ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ'ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎಂಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು; ಜೊತೆಗೆ 1980 ರಿಂದ 1986 ರವರೆಗೆ 'ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಬಯಾಲಜಿ' (Aquatic Biology) ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು 'ಮರೀನ್ ಬಯಾಲಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'ದ ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Life member">{{cite web | url=http://mbai.org.in/php/life_members.php?keywords=&listing_per_page=30&page=3 | title=Life member | publisher=Marine Biological Association of India | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಹೇ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಹಲವಾರು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Meetings, Seminars and Discussions">{{cite web | url=http://www.vmft.org/category/activities/meetings-and-seminars/ | title=Meetings, Seminars and Discussions | publisher=Vakkom Moulavi Foundation Trust | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=12 April 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110412044315/http://www.vmft.org/category/activities/meetings-and-seminars/ | url-status=dead }}</ref><ref name="Proceedings of the Indian National Science Academy">{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol48B_1982_1_Art00.pdf | title=Proceedings of the Indian National Science Academy | publisher=Indian National Science Academy | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == ನಾಯರ್ ಅವರಿಗೆ 1971ರಲ್ಲಿ 'ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್' (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ) ವತಿಯಿಂದ, ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ 'ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'ಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="Brief Profile of the Awardee" /> 1979ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗವು (ಭಾರತ) ಅವರನ್ನು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ'ರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು 1980ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ 'ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಝುವಾಲಜಿ'ಯ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. "ಮರವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆಯ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ" (Ecology of biodegradation in the sea around India with special reference to wood-destroying organisms) ಎಂಬುದು ಅವರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="List of Jawaharlal Nehru Fellows">{{cite web | url=http://www.jnmf.in/flist.html | title=List of Jawaharlal Nehru Fellows | publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund | date=2016 | access-date=15 September 2016}}</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 1984ರಲ್ಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಗೌರವ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು 'ಪದ್ಮಶ್ರೀ' ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.<ref name="Padma Awards" /> ಅವರು 1975ರಲ್ಲಿ 'ಫೆಲೋ' ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಮತ್ತು 1987ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಿಂದ 'ಚಂದ್ರಕಲಾ ಹೋರಾ ಸ್ಮಾರಕ ಪದಕ'ವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="Chandrakala Hora Memorial Medal">{{cite web | url=http://insaindia.res.in/recipients.php#56 | title=Chandrakala Hora Memorial Medal | publisher=Indian National Science Academy | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=16 September 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#56 | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಭಾರತ,<ref name="NASI fellows">{{cite web | url=http://www.nasi.org.in/deceased.htm | title=NASI fellows | publisher=National Academy of Sciences, India | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=28 May 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150528102550/http://www.nasi.org.in/deceased.htm | url-status=dead }}</ref> ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ (೨೦೦೨),<ref name="TWAS fellows">{{cite web | url=http://twas.org/twass-former-fellows | title=TWAS fellows | publisher=The World Academy of Sciences | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160916205721/http://twas.org/twass-former-fellows | archive-date=16 September 2016 | url-status=dead }}</ref> ಜೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್, ಜೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಮರೈನ್ ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="Deceased fellow - N. B. Nair" /> ನಾನ್ಸೆನ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ (ಭಾರತ) ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ—"ಪ್ರೊ. ಎನ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ"-ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಗುರುತುಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ.<ref name="Prof. N. Balakrishnan Nair Award">{{cite web | url=https://www.nersc.no/sites/www.nersc.no/files/NERCI-2013-final.pdf | title=Prof. N. Balakrishnan Nair Award | publisher=Nansen Environmental Research Centre | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=16 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210516060618/https://www.nersc.no/sites/www.nersc.no/files/NERCI-2013-final.pdf | url-status=dead }}</ref> == ಆಯ್ದ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=M.. Saraswathy|title=The Biology of Woodboring Teredinid Molluscs|url=https://books.google.com/books?id=HU5PNwAACAAJ|year=1971}} * {{cite book|author1=Narayana Balakrishnan Nair|author2=D. M. Thampy|title=A textbook of marine ecology|url=https://books.google.com/books?id=ZAk-AAAAYAAJ|year=1980|publisher=Macmillan|isbn=9780333903209 }} * {{cite book | url=http://opac.cusat.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=16591&query_desc=au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20branch%3AUL%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N.%20and%20au%3ABalakrishnan%20Nair%2C%20N. | title=Advances in Aquatic Biology and Fisheries | publisher=Prof. N Balakrishnan Nair felicitation committee |author1=Natarajan, P |author2=Suryanarayanan H |author3=Balakrishnan Nair, N. | year=1987 | pages=437}} * {{cite book | title=Marine timber destroying organisms of the Andaman-Nicobar Islands and the Lakshadweep archipelago | publisher=The Survey | author=N. Balakrishnan Nair | year=1994 | pages=87 | asin=B0006F9OSI}} * {{cite book | title=Kadal: Oru Adbhudam | publisher=The State Institute of Languages | author=Balakrishnan Nair N. | year=2002 | pages=149 | isbn=81-7638-325-2}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{reflist|group=note}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{cite web | url=http://www.kufos.ac.in/pub%26awards.php | title=Publications and Awards | publisher=University of Kerala | date=2016 | access-date=15 September 2016 | archive-date=4 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151004043314/http://www.kufos.ac.in/pub%26awards.php | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://id.loc.gov/authorities/names/n81130985.html | title=Balakrishnan Nair, N. (Narayana) | publisher=Library of Congress | work=Author profile | date=2016 | access-date=15 September 2016}} j7gx7asn680tor466u6c50rw5jsdcgl 0 180148 1379802 2026-08-10T11:16:00Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox prepared food | name = ಓಲನ್ | image = Olan.jpg | caption = | alternate_name = ഓലൻ | national_cuisine = [[ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಭಾರತ]] | region = [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]] | creator = | course = | served = | country = ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳು | main_ingredient = | var... 1379802 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ಓಲನ್ | image = Olan.jpg | caption = | alternate_name = ഓലൻ | national_cuisine = [[ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಭಾರತ]] | region = [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]] | creator = | course = | served = | country = ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳು | main_ingredient = | variations = ಸಾಮಾನ್ಯ, ನಂಬೂದಿರಿ | calories = | other = }} 'ಓಲನ್' (Olan) ಕೇರಳದ ಅಡುಗೆ ಪದ್ಧತಿಯ ಒಂದು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬೂದುಗುಂಬಳಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಅಲಸಂದೆ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ತೆಂಗಿನ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktfood">{{cite web |title=Recipe of Olan |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/olan-recipe/124/ |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |access-date=23 July 2026}}</ref><ref name="vri">{{cite web |last=Sanghvi |first=Dassana Amit |title=Olan Recipe (Kerala Olan Curry) |url=https://www.vegrecipesofindia.com/olan-recipe/ |website=Dassana's Veg Recipes |access-date=23 July 2026}}</ref> ಇದು ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವ 'ಸದ್ಯ' (ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಔತಣಕೂಟ) ಎಂಬ ಭೋಜನದ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ; ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ಬೆರೆಸುವ (ಒಗ್ಗರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿಯುವ ಬದಲು) ಇದರ ಹಗುರವಾದ ಒಗ್ಗರಣೆಯ ವಿಧಾನವು ಇದನ್ನು ಇತರ ಖಾದ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/> == ತಯಾರಿಕೆ == ಇದರ ಮುಖ್ಯ ತರಕಾರಿ ಬೂದುಗುಂಬಳಕಾಯಿ (ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬಹುದು); ಇವುಗಳನ್ನು ತೆಳುವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/>ಕೆಂಪು ಅಲಸಂದೆ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಮೃದುವಾಗುವವರೆಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ, ಸೀಳಿದ ಹಸಿ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಸೋರೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಅದು ಮೃದುವಾಗುವವರೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ktfood"/> ಇದಕ್ಕೆ ತೆಂಗಿನಕಾಲನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಆದರೆ ಕುದಿಯಲು ಬಿಡಬಾರದು); ನಂತರ ಉರಿಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಹಸಿ ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ತಾಜಾ ಕರಿಬೇವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕಲಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="vri"/><ref name="ktfood"/> 'ಓಲನ್' ಒಂದು ಸೌಮ್ಯವಾದ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಾದ್ಯ. ಕೇರಳದ ಅನೇಕ ಅಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸಾಸಿವೆ ಒಗ್ಗರಣೆ, ಮೆಣಸಿನ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನವನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗಾಗಿ ಇದರ ರುಚಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತೆಂಗಿನ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಅಲಸಂದೆ ಕಾಳುಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/> ಬೂದು ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಹಳದಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಅಲಸಂದೆ ಕಾಳಿನ ಬದಲಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣಿನ ಅಲಸಂದೆ ಕಾಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.<ref name="vri"/> == ಬಡಿಸುವಿಕೆ == ಓಲನ್ ಎಂಬುದು ಓಣಂ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಔತಣಕೂಟವಾದ 'ಸದ್ಯ'ದ (sadhya) ಒಂದು ಅಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="ktfood"/><ref name="hindu">{{cite news |last=Sathyendran |first=Nita |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=10 September 2016 |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Onam-on-a-leaf/article14631217.ece |access-date=23 July 2026}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.nammuderuchikal.com/olan/ nammuderuchikal.com/olan] - olan recipe * [https://www.youtube.com/watch?v=wG3xV8CT1Kk Youtube] - preparation video [[Category:Kerala cuisine]] [[Category:Wax gourd dishes]] [[Category:Indian legume dishes]] [[Category:Foods containing coconut]] [[Category:Ginger dishes]] lio1vcjgla08otey7379fstqy27n209 0 180149 1379804 2026-08-10T11:17:21Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು''' ಅಥವಾ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾಂಗ ಕೇರಳದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಮಾವಿನ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾಂಗ, ಕಣ್ಣಪುರಂ ಮಾಂಗ, ಕುಂಜಿಮಂ... 1379804 wikitext text/x-wiki '''ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು''' ಅಥವಾ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾಂಗ ಕೇರಳದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಮಾವಿನ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾಂಗ, ಕಣ್ಣಪುರಂ ಮಾಂಗ, ಕುಂಜಿಮಂಗಲಂ ಮಾಂಗ ಮತ್ತು ವಡಕ್ಕುಂಬಾಗಂ ಮಾಂಗ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇದೇ ಮಾವಿನ ತಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. == ಹೆಸರು == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಇದು ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾವು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ == ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರಿನಿಂದ ಇರಿಕ್ಕೂರು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಈ ಮಾವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ನಂಬಿಯಾರ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮಾವಿಗೆ "ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾವು" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ವಿವರಣೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ತನ್ನ ಕಿತ್ತಳೆ-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ರುಚಿಯಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಹಣ್ಣಾದಾಗ ಇದರ ಸಿಪ್ಪೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಹಣ್ಣಿನ ಆಕರ್ಷಕ ನೋಟ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾವಿನ ತಳಿಯು ತಿರುಳುಭರಿತ ಮತ್ತು ರಸಭರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾರಿನಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಾವನ್ನು ಹಣ್ಣಾಗಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಸಂರಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕಾನ್ಜಿರಂ (Strychnos nux-vomica) ಮರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. == ವಿಶೇಷತೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಲ್ಲಿನ ಪುಡಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಎಲೆಗಳ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ 14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021ರಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು 3 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2029ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯ ಕೃಷಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಆದರ್ಶ್ ಕೆ. ಕೆ. ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ಉತ್ಪಾದಕರ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿಗೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 2020ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2021ರಲ್ಲಿ ಈ ಮಾವಿಗೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ "ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಮಾವುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಾವಿನ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. 2tvogokj3keh7gq76j6bkcr0cyhvr51 1379805 1379804 2026-08-10T11:19:11Z Santhosh Notagar99 82732 1379805 wikitext text/x-wiki {{Short description|Mango cultivar from Kerala, India}} {{Infobox cultivar | name = ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು | image = Kuttiattoor mango from Kuttiattor village.jpg | image_caption = | genus = ಮ್ಯಾಂಗಿಫೆರಾ | species = ಮ್ಯಾಂಗಿಫೆರಾ | cultivar = ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು | origin = [[ಭಾರತ]] }} '''ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು''' ಅಥವಾ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾಂಗ ಕೇರಳದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಮಾವಿನ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾಂಗ, ಕಣ್ಣಪುರಂ ಮಾಂಗ, ಕುಂಜಿಮಂಗಲಂ ಮಾಂಗ ಮತ್ತು ವಡಕ್ಕುಂಬಾಗಂ ಮಾಂಗ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇದೇ ಮಾವಿನ ತಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. == ಹೆಸರು == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಇದು ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾವು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ == ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರಿನಿಂದ ಇರಿಕ್ಕೂರು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಈ ಮಾವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ನಂಬಿಯಾರ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮಾವಿಗೆ "ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾವು" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ವಿವರಣೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ತನ್ನ ಕಿತ್ತಳೆ-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ರುಚಿಯಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಹಣ್ಣಾದಾಗ ಇದರ ಸಿಪ್ಪೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಹಣ್ಣಿನ ಆಕರ್ಷಕ ನೋಟ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾವಿನ ತಳಿಯು ತಿರುಳುಭರಿತ ಮತ್ತು ರಸಭರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾರಿನಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಾವನ್ನು ಹಣ್ಣಾಗಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಸಂರಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕಾನ್ಜಿರಂ (Strychnos nux-vomica) ಮರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. == ವಿಶೇಷತೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಲ್ಲಿನ ಪುಡಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಎಲೆಗಳ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ 14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021ರಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು 3 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2029ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯ ಕೃಷಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಆದರ್ಶ್ ಕೆ. ಕೆ. ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ಉತ್ಪಾದಕರ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿಗೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 2020ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2021ರಲ್ಲಿ ಈ ಮಾವಿಗೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ "ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಮಾವುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಾವಿನ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. m3ovh1j2sa4c404qkd022oooxpjakr8 1379806 1379805 2026-08-10T11:21:31Z Santhosh Notagar99 82732 1379806 wikitext text/x-wiki {{Short description|Mango cultivar from Kerala, India}} {{Infobox cultivar | name = ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು | image = Kuttiattoor mango from Kuttiattor village.jpg | image_caption = | genus = ಮ್ಯಾಂಗಿಫೆರಾ | species = ಮ್ಯಾಂಗಿಫೆರಾ | cultivar = ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು | origin = [[ಭಾರತ]] }} '''ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು''' ಅಥವಾ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾಂಗ ಕೇರಳದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಮಾವಿನ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾಂಗ, ಕಣ್ಣಪುರಂ ಮಾಂಗ, ಕುಂಜಿಮಂಗಲಂ ಮಾಂಗ ಮತ್ತು ವಡಕ್ಕುಂಬಾಗಂ ಮಾಂಗ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇದೇ ಮಾವಿನ ತಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite news |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |title=The sweet taste of brand Kuttiattoor |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/kuttiattoor-mango-from-kerala-gets-gi-tag-native-mangoes-get-a-boost/article65453357.ece |access-date=6 October 2024 |work=The Hindu |date=2 June 2022 |language=en-IN}}</ref> == ಹೆಸರು == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಇದು ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾವು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Will a mango by any other name taste as sweet? |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/will-a-mango-by-any-other-name-taste-as-sweet/article7426005.ece#:~:text=Locals%20call%20it%20the%20'Nambiar,a%20sizeable%20presence%20in%20Kuttiattoor. |access-date=6 October 2024 |work=BusinessLine |date=15 July 2015 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=John |first1=Haritha |title=The curious fight over "upper-caste" mangoes in a Kerala village |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/curious-fight-over-upper-caste-mangoes-kerala-village-30450 |access-date=6 October 2024 |work=The News Minute |date=7 July 2015 |language=en}}</ref> == ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ == ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರಿನಿಂದ ಇರಿಕ್ಕೂರು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಈ ಮಾವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ನಂಬಿಯಾರ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮಾವಿಗೆ "ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾವು" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ವಿವರಣೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ತನ್ನ ಕಿತ್ತಳೆ-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ರುಚಿಯಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಹಣ್ಣಾದಾಗ ಇದರ ಸಿಪ್ಪೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಹಣ್ಣಿನ ಆಕರ್ಷಕ ನೋಟ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=6 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> ಈ ಮಾವಿನ ತಳಿಯು ತಿರುಳುಭರಿತ ಮತ್ತು ರಸಭರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾರಿನಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಾವನ್ನು ಹಣ್ಣಾಗಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಸಂರಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕಾನ್ಜಿರಂ (Strychnos nux-vomica) ಮರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. == ವಿಶೇಷತೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಲ್ಲಿನ ಪುಡಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಎಲೆಗಳ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mangoes: Fruits with a royal lineage, ripened with hay and 'kaanjiram' leaves |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2023/05/09/kuttiattoor-mango-ripen-hay-kaanjiram-kannur.html |access-date=6 October 2024 |work=Onmanorama}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ 14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021ರಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು 3 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2029ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web |last1=Sen |first1=Piyali |title=10 Indian Mangoes With GI Tags |url=https://www.outlooktraveller.com/explore/food-and-drink/10-indian-mangoes-with-gi-tags |website=Outlook Traveller |access-date=6 October 2024 |language=en |date=2 June 2023}}</ref> ರಾಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯ ಕೃಷಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಆದರ್ಶ್ ಕೆ. ಕೆ. ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ಉತ್ಪಾದಕರ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿಗೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 2020ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2021ರಲ್ಲಿ ಈ ಮಾವಿಗೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |title=This Kerala Mango Variety First From The State To Get GI Tag |url=https://www.news18.com/india/this-kerala-mango-variety-first-from-the-state-to-get-gi-tag-8911895.html |access-date=6 October 2024 |work=News18 |date=31 May 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/660 |website=Official website of Intellectual Property India |access-date=6 October 2024}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ "ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಮಾವುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಾವಿನ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. re09yttit713ztat0irbcreuk1jvip0 1379807 1379806 2026-08-10T11:21:53Z Santhosh Notagar99 82732 1379807 wikitext text/x-wiki {{Short description|Mango cultivar from Kerala, India}} {{Infobox cultivar | name = ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು | image = Kuttiattoor mango from Kuttiattor village.jpg | image_caption = | genus = ಮ್ಯಾಂಗಿಫೆರಾ | species = ಮ್ಯಾಂಗಿಫೆರಾ | cultivar = ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು | origin = [[ಭಾರತ]] }} '''ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು''' ಅಥವಾ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾಂಗ ಕೇರಳದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಮಾವಿನ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾಂಗ, ಕಣ್ಣಪುರಂ ಮಾಂಗ, ಕುಂಜಿಮಂಗಲಂ ಮಾಂಗ ಮತ್ತು ವಡಕ್ಕುಂಬಾಗಂ ಮಾಂಗ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇದೇ ಮಾವಿನ ತಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite news |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |title=The sweet taste of brand Kuttiattoor |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/kuttiattoor-mango-from-kerala-gets-gi-tag-native-mangoes-get-a-boost/article65453357.ece |access-date=6 October 2024 |work=The Hindu |date=2 June 2022 |language=en-IN}}</ref> == ಹೆಸರು == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಇದು ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾವು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Will a mango by any other name taste as sweet? |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/will-a-mango-by-any-other-name-taste-as-sweet/article7426005.ece#:~:text=Locals%20call%20it%20the%20'Nambiar,a%20sizeable%20presence%20in%20Kuttiattoor. |access-date=6 October 2024 |work=BusinessLine |date=15 July 2015 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=John |first1=Haritha |title=The curious fight over "upper-caste" mangoes in a Kerala village |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/curious-fight-over-upper-caste-mangoes-kerala-village-30450 |access-date=6 October 2024 |work=The News Minute |date=7 July 2015 |language=en}}</ref> == ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ == ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರಿನಿಂದ ಇರಿಕ್ಕೂರು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಈ ಮಾವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ನಂಬಿಯಾರ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮಾವಿಗೆ "ನಂಬಿಯಾರ್ ಮಾವು" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ವಿವರಣೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ತನ್ನ ಕಿತ್ತಳೆ-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ರುಚಿಯಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಹಣ್ಣಾದಾಗ ಇದರ ಸಿಪ್ಪೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಹಣ್ಣಿನ ಆಕರ್ಷಕ ನೋಟ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=6 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> ಈ ಮಾವಿನ ತಳಿಯು ತಿರುಳುಭರಿತ ಮತ್ತು ರಸಭರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾರಿನಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಾವನ್ನು ಹಣ್ಣಾಗಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಸಂರಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕಾನ್ಜಿರಂ (Strychnos nux-vomica) ಮರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. == ವಿಶೇಷತೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಲ್ಲಿನ ಪುಡಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಎಲೆಗಳ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mangoes: Fruits with a royal lineage, ripened with hay and 'kaanjiram' leaves |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2023/05/09/kuttiattoor-mango-ripen-hay-kaanjiram-kannur.html |access-date=6 October 2024 |work=Onmanorama}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ == ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ 14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021ರಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು 3 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2029ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web |last1=Sen |first1=Piyali |title=10 Indian Mangoes With GI Tags |url=https://www.outlooktraveller.com/explore/food-and-drink/10-indian-mangoes-with-gi-tags |website=Outlook Traveller |access-date=6 October 2024 |language=en |date=2 June 2023}}</ref> ರಾಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯ ಕೃಷಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಆದರ್ಶ್ ಕೆ. ಕೆ. ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವು ಉತ್ಪಾದಕರ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು ಮಾವಿಗೆ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 2020ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು 2021ರಲ್ಲಿ ಈ ಮಾವಿಗೆ GI ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |title=This Kerala Mango Variety First From The State To Get GI Tag |url=https://www.news18.com/india/this-kerala-mango-variety-first-from-the-state-to-get-gi-tag-8911895.html |access-date=6 October 2024 |work=News18 |date=31 May 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/660 |website=Official website of Intellectual Property India |access-date=6 October 2024}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ "ಕುಟ್ಟಿಯಟ್ಟೂರು" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಮಾವುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಾವಿನ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== ix8ygxq00lhge4app20nhlzie3a6yzq 0 180150 1379808 2026-08-10T11:24:48Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು''' ಕೇರಳದ ಇಂದಿನ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಬೆಳೆಯಲಾದ ಕಾಳುಮೆಣಸಿನ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾ... 1379808 wikitext text/x-wiki '''ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು''' ಕೇರಳದ ಇಂದಿನ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಬೆಳೆಯಲಾದ ಕಾಳುಮೆಣಸಿನ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾವಿಕರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸೂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಈ ತಳಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸಿಗೆ 2007–08ರಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪೈಸಸ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ GI ಮಾನ್ಯತೆಯು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೆಣಸಿನ ತಳಿಗೆ ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. == ವಿವರಣೆ == ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು (Piper nigrum) Piperaceae ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹೂಬಿಡುವ ಬಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ರುಚಿಕರ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 5 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಸದ ಸಣ್ಣ ಹಣ್ಣಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಕ್ವವಾದಾಗ ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಬೀಜವಿರುತ್ತದೆ. ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅನ್‌ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಎರಡು ದರ್ಜೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ಗೋಳಾಕಾರದ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅನ್‌ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯೂ ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದಂತಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣವು ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. 1f6q8pnlro1szetgl740smoziazpj1g 1379809 1379808 2026-08-10T11:26:41Z Santhosh Notagar99 82732 1379809 wikitext text/x-wiki {{Short description|Variety of black pepper}} {{Use dmy dates|date=September 2019}} {{Use Indian English|date=September 2019}} {{Infobox geographical indication | name = ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು | image = Pepper - കുരുമുളക് 01.JPG | image_size = 200px | caption = | description = ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕರಿಮೆಣಸು | type = ಕೃಷಿ | area = ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ [[ಕೇರಳ]] <br> [[ಕೊಂಗು ನಾಡು|ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು]] | country = ಭಾರತ | registered = 2007–08 | material = | official website = }} '''ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು''' ಕೇರಳದ ಇಂದಿನ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಬೆಳೆಯಲಾದ ಕಾಳುಮೆಣಸಿನ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾವಿಕರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸೂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಈ ತಳಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸಿಗೆ 2007–08ರಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪೈಸಸ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ GI ಮಾನ್ಯತೆಯು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೆಣಸಿನ ತಳಿಗೆ ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. == ವಿವರಣೆ == ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು (Piper nigrum) Piperaceae ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹೂಬಿಡುವ ಬಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ರುಚಿಕರ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 5 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಸದ ಸಣ್ಣ ಹಣ್ಣಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಕ್ವವಾದಾಗ ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಬೀಜವಿರುತ್ತದೆ. ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅನ್‌ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಎರಡು ದರ್ಜೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ಗೋಳಾಕಾರದ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅನ್‌ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯೂ ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದಂತಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣವು ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. pai8xpc8087diorobc6abganv8vg7h2 1379810 1379809 2026-08-10T11:27:53Z Santhosh Notagar99 82732 1379810 wikitext text/x-wiki {{Short description|Variety of black pepper}} {{Use dmy dates|date=September 2019}} {{Use Indian English|date=September 2019}} {{Infobox geographical indication | name = ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು | image = Pepper - കുരുമുളക് 01.JPG | image_size = 200px | caption = | description = ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕರಿಮೆಣಸು | type = ಕೃಷಿ | area = ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ [[ಕೇರಳ]] <br> [[ಕೊಂಗು ನಾಡು|ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು]] | country = ಭಾರತ | registered = 2007–08 | material = | official website = }} '''ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು''' ಕೇರಳದ ಇಂದಿನ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಬೆಳೆಯಲಾದ ಕಾಳುಮೆಣಸಿನ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾವಿಕರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸೂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಈ ತಳಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref name="Kerala">{{cite report|url=https://sites.cdit.org/wto/index.php/malabar-pepper|title=Malabar pepper|publisher=[[Government of Kerala]]|access-date=1 December 2023}}</ref> ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸಿಗೆ 2007–08ರಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪೈಸಸ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ GI ಮಾನ್ಯತೆಯು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೆಣಸಿನ ತಳಿಗೆ ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite report|url=https://ipindia.gov.in/registered-gls.htm|title=Geographical indications in India|publisher=[[Government of India]]|access-date=1 December 2023|archive-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203233006/https://ipindia.gov.in/registered-gls.htm|url-status=live}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು (Piper nigrum) Piperaceae ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹೂಬಿಡುವ ಬಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ರುಚಿಕರ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 5 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಸದ ಸಣ್ಣ ಹಣ್ಣಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಕ್ವವಾದಾಗ ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಬೀಜವಿರುತ್ತದೆ.<ref name="GIJ">{{cite journal|title=GT Application No. 49|journal=Geographical Indications Journal|date=3 October 2007|volume=19|page=29|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/19.pdf|accessdate=30 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130809230933/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/19.pdf|archive-date=9 August 2013|url-status=dead}}</ref> ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅನ್‌ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಎರಡು ದರ್ಜೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ಗೋಳಾಕಾರದ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅನ್‌ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯೂ ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದಂತಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣವು ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Black Pepper|url=http://www.mccormickscienceinstitute.com/resources/culinary-spices/herbs-spices/black-pepper|publisher=McCornick Science Institute|access-date=30 January 2016}}</ref> 37awmqwbz3fneqnejfxvqo4l7x07mjo 1379811 1379810 2026-08-10T11:28:19Z Santhosh Notagar99 82732 1379811 wikitext text/x-wiki {{Short description|Variety of black pepper}} {{Use dmy dates|date=September 2019}} {{Use Indian English|date=September 2019}} {{Infobox geographical indication | name = ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು | image = Pepper - കുരുമുളക് 01.JPG | image_size = 200px | caption = | description = ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕರಿಮೆಣಸು | type = ಕೃಷಿ | area = ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ [[ಕೇರಳ]] <br> [[ಕೊಂಗು ನಾಡು|ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು]] | country = ಭಾರತ | registered = 2007–08 | material = | official website = }} '''ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು''' ಕೇರಳದ ಇಂದಿನ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಬೆಳೆಯಲಾದ ಕಾಳುಮೆಣಸಿನ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಯಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Malabar_pepper</ref> ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಒಂದು ತಳಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾವಿಕರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸೂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಈ ತಳಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref name="Kerala">{{cite report|url=https://sites.cdit.org/wto/index.php/malabar-pepper|title=Malabar pepper|publisher=[[Government of Kerala]]|access-date=1 December 2023}}</ref> ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸಿಗೆ 2007–08ರಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪೈಸಸ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ GI ಮಾನ್ಯತೆಯು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೆಣಸಿನ ತಳಿಗೆ ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite report|url=https://ipindia.gov.in/registered-gls.htm|title=Geographical indications in India|publisher=[[Government of India]]|access-date=1 December 2023|archive-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203233006/https://ipindia.gov.in/registered-gls.htm|url-status=live}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು (Piper nigrum) Piperaceae ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹೂಬಿಡುವ ಬಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ರುಚಿಕರ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 5 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಸದ ಸಣ್ಣ ಹಣ್ಣಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಕ್ವವಾದಾಗ ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಬೀಜವಿರುತ್ತದೆ.<ref name="GIJ">{{cite journal|title=GT Application No. 49|journal=Geographical Indications Journal|date=3 October 2007|volume=19|page=29|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/19.pdf|accessdate=30 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130809230933/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/19.pdf|archive-date=9 August 2013|url-status=dead}}</ref> ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅನ್‌ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಎರಡು ದರ್ಜೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ಗೋಳಾಕಾರದ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅನ್‌ಗಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯೂ ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದಂತಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣವು ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Black Pepper|url=http://www.mccormickscienceinstitute.com/resources/culinary-spices/herbs-spices/black-pepper|publisher=McCornick Science Institute|access-date=30 January 2016}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== 75wotatr6tj5mw87whnq96ywffxokyt 0 180151 1379812 2026-08-10T11:31:32Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ''' ಕೇರಳದ ಮರಯೂರ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಲ್ಲೂರ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ಹಿಂಡಿದ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವಿಕುಳಂ ತಾಲ... 1379812 wikitext text/x-wiki '''ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ''' ಕೇರಳದ ಮರಯೂರ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಲ್ಲೂರ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ಹಿಂಡಿದ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವಿಕುಳಂ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುತ್ತುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ರೈತರು ಕಬ್ಬನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮರಯೂರ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಲ್ಲೂರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಮಳೆನೆರಳು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. == ಹೆಸರು == ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಬೆಲ್ಲವು ಮರಯೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು == ಇದನ್ನು "ಮರಯೂರ್ ಶರ್ಕರ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು 'ಉಂಡ ಶರ್ಕರ' ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಣ್ಣವು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಉಂಡ" ಎಂದರೆ ಉಂಡೆ ಅಥವಾ ಚೆಂಡು ಎಂದರ್ಥ, ხოლო "ಶರ್ಕರ" ಎಂದರೆ ಕಚ್ಚಾ ಸಕ್ಕರೆ ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ. == ವಿವರಣೆ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಮ ಗಡಸುತನ ಮತ್ತು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕೃತಕ ಸಿಹಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶವಿಲ್ಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಿಹಿ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಒಣಗಿಸಿರುವುದರಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದ ಅಂಶದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಅಂಶವೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆ == ಮರಯೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಕಲೆಗೆ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕಬ್ಬಿನ ಗದ್ದೆಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 150 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಲು ಸುಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಕಬ್ಬಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯವಾದ ಬಗಾಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿ ದೊಡ್ಡ ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಕಲಾಯಿ ಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರಸವನ್ನು ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಮಣಿ ಮತ್ತು ಬಾಫಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ರಸವು ಸುಟ್ಟುಹೋಗದಂತೆ ಉದ್ದವಾದ ಮರದ ಸೌಟುಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಲಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಸರಿಯಾದ ಗಟ್ಟಿತನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಣ್ಣೀರಿನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಸರಿಯಾದ ಹದ ಬಂದ ನಂತರ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ರಸವನ್ನು ಮರದ ತೊಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ತಂಪಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಉಂಡೆಗಳಾಗಿ ಉರುಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬೆಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 6,000 ಟನ್ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪ ಉಂಡ ಶರ್ಕರ ಆಗಿದ್ದು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ದ್ರವ ರೂಪದ ಪಾಣಿ ಮತ್ತು ಪುಡಿ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಸಿಹಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಬಳಕೆ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿಹಿಕಾರಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸದಯ ಭೋಜನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಲೇಪನ ಹೊಂದಿರುವ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಶರ್ಕರವರಟ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು 6 ಮಾರ್ಚ್ 2019ರಂದು GI ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ನೋಂದಣಿ 15 ಮಾರ್ಚ್ 2028ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮರಯೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ಅಂಚುನಾಡು ಕರಿುಂಬು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಘಂ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲದ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. 2018ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, 2019ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರಿಂದ "ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು ದೊರೆಯಿತು. ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲದ ನಂತರ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ಬೆಲ್ಲದ ವಿಧವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಸರಕುಗಳ ಪೈಕಿ 31ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. 1b4rmw3p32l3o0tuc6yv6y8g6451rvm 1379813 1379812 2026-08-10T11:34:24Z Santhosh Notagar99 82732 1379813 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of jaggery (non-centrifugal cane sugar) - agri-product from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ | image = Marayoor Jaggery in bar form.jpg | alt = ಬಾರ್ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ | caption = ಬಾರ್ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ | alternative names = ಮರಯೂರ್ ಶರ್ಕರ | description = ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ [[ಬೆಲ್ಲ]] (ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ) [[ಮರೆಯೂರು|ಮರೆಯೂರು]] ಮತ್ತು ಕಂತಲ್ಲೂರು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]] | type =ಬೆಲ್ಲ| area = ಮರಯೂರ್, ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | registered = 6 ಮಾರ್ಚ್ 2019 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/613|ipindia.gov.in}}}} '''ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ''' ಕೇರಳದ ಮರಯೂರ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಲ್ಲೂರ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ಹಿಂಡಿದ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವಿಕುಳಂ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುತ್ತುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ರೈತರು ಕಬ್ಬನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮರಯೂರ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಲ್ಲೂರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಮಳೆನೆರಳು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. == ಹೆಸರು == ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಬೆಲ್ಲವು ಮರಯೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. == ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು == ಇದನ್ನು "ಮರಯೂರ್ ಶರ್ಕರ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು 'ಉಂಡ ಶರ್ಕರ' ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಣ್ಣವು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಉಂಡ" ಎಂದರೆ ಉಂಡೆ ಅಥವಾ ಚೆಂಡು ಎಂದರ್ಥ, ხოლო "ಶರ್ಕರ" ಎಂದರೆ ಕಚ್ಚಾ ಸಕ್ಕರೆ ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ. == ವಿವರಣೆ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಮ ಗಡಸುತನ ಮತ್ತು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕೃತಕ ಸಿಹಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶವಿಲ್ಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಿಹಿ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಒಣಗಿಸಿರುವುದರಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದ ಅಂಶದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಅಂಶವೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆ == ಮರಯೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಕಲೆಗೆ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕಬ್ಬಿನ ಗದ್ದೆಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 150 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಲು ಸುಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಕಬ್ಬಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯವಾದ ಬಗಾಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿ ದೊಡ್ಡ ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಕಲಾಯಿ ಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರಸವನ್ನು ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಮಣಿ ಮತ್ತು ಬಾಫಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ರಸವು ಸುಟ್ಟುಹೋಗದಂತೆ ಉದ್ದವಾದ ಮರದ ಸೌಟುಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಲಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಸರಿಯಾದ ಗಟ್ಟಿತನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಣ್ಣೀರಿನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಸರಿಯಾದ ಹದ ಬಂದ ನಂತರ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ರಸವನ್ನು ಮರದ ತೊಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ತಂಪಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಉಂಡೆಗಳಾಗಿ ಉರುಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬೆಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 6,000 ಟನ್ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪ ಉಂಡ ಶರ್ಕರ ಆಗಿದ್ದು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ದ್ರವ ರೂಪದ ಪಾಣಿ ಮತ್ತು ಪುಡಿ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಸಿಹಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಬಳಕೆ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿಹಿಕಾರಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸದಯ ಭೋಜನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಲೇಪನ ಹೊಂದಿರುವ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಶರ್ಕರವರಟ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು 6 ಮಾರ್ಚ್ 2019ರಂದು GI ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ನೋಂದಣಿ 15 ಮಾರ್ಚ್ 2028ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮರಯೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ಅಂಚುನಾಡು ಕರಿುಂಬು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಘಂ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲದ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. 2018ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, 2019ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರಿಂದ "ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು ದೊರೆಯಿತು. ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲದ ನಂತರ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ಬೆಲ್ಲದ ವಿಧವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಸರಕುಗಳ ಪೈಕಿ 31ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ssjdj4gmbc5xluy32eylo8rejn8m2pf 1379814 1379813 2026-08-10T11:37:22Z Santhosh Notagar99 82732 1379814 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of jaggery (non-centrifugal cane sugar) - agri-product from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ | image = Marayoor Jaggery in bar form.jpg | alt = ಬಾರ್ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ | caption = ಬಾರ್ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ | alternative names = ಮರಯೂರ್ ಶರ್ಕರ | description = ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ [[ಬೆಲ್ಲ]] (ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ) [[ಮರೆಯೂರು|ಮರೆಯೂರು]] ಮತ್ತು ಕಂತಲ್ಲೂರು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]] | type =ಬೆಲ್ಲ| area = ಮರಯೂರ್, ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | registered = 6 ಮಾರ್ಚ್ 2019 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/613|ipindia.gov.in}}}} '''ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ''' ಕೇರಳದ ಮರಯೂರ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಲ್ಲೂರ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ಹಿಂಡಿದ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವಿಕುಳಂ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುತ್ತುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ರೈತರು ಕಬ್ಬನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮರಯೂರ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಲ್ಲೂರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಮಳೆನೆರಳು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=6 Types Of Jaggery You Must Know |url=https://www.news18.com/web-stories/lifestyle/6-types-of-jaggery-you-must-know-2-1638083/ |website=www.news18.com |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{cite news |title=The Sweet History GI Tagged Marayoor Jaggery From Kerala |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/the-sweet-history-of-keralas-gi-tagged-marayoor-jaggery-article-111033930 |access-date=15 November 2024 |work=Times Now |date=16 June 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Kerala: Tribal honey finds a haven in Marayoor |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/07/kerala-tribal-honey-finds-a-haven-in-marayoor-1811129.html |access-date=15 November 2024 |work=The New Indian Express |date=7 May 2018 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Marayoor To Coconut: 6 Types Of Jaggery To Replace Your Sugar |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/marayoor-to-coconut-6-types-of-jaggery-to-replace-your-sugar-article-110917931 |access-date=15 November 2024 |work=Times Now |date=11 June 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raman |first1=Giji K. |title=Marayur jaggery finally gets Geographical Indication tag |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/marayur-jaggery-finally-gets-geographical-indication-tag/article26460646.ece |access-date=15 November 2024 |work=The Hindu |date=7 March 2019 |language=en-IN}}</ref> == ಹೆಸರು == ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಬೆಲ್ಲವು ಮರಯೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite news |title=6 nutrient-rich jaggery varieties you need to try |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/6-nutrient-rich-jaggery-varieties-you-need-to-try/photostory/104828643.cms?picid=104828673 |access-date=15 November 2024 |work=The Times of India |date=30 October 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Marayoor Jaggery |url=https://forest.kerala.gov.in/index.php/vanasree/marayoor-jaggery#:~:text=%E0%B4%AE%E0%B4%B2%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B4%82-,Marayoor%20Jaggery,crop%20of%20Marayoor%20and%20Kanthalloor. |website=Kerala Forest Department |access-date=15 November 2024}}</ref> == ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು == ಇದನ್ನು "ಮರಯೂರ್ ಶರ್ಕರ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು 'ಉಂಡ ಶರ್ಕರ' ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಣ್ಣವು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಉಂಡ" ಎಂದರೆ ಉಂಡೆ ಅಥವಾ ಚೆಂಡು ಎಂದರ್ಥ, ხოლო "ಶರ್ಕರ" ಎಂದರೆ ಕಚ್ಚಾ ಸಕ್ಕರೆ ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ.<ref>{{cite web |title=GEOGRAPHICAL INDICATIONS JOURNAL NO. 113 NOVEMBER 05, 2018 |url=https://ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/IPOJournal/1_2680_1/Journal_113.pdf |website=Intellectual Property India |access-date=15 November 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Marayoor Jaggery |url=https://www.mofpi.gov.in/mediapr/enewsfeb5.html |website=Ministry of Food Processing Industries |access-date=15 November 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Vellaram |first1=Sandeep |title=Tribal farmers join hands to launch jaggery production unit |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tribal-farmers-join-hands-to-launch-jaggery-production-unit/article68577184.ece |access-date=15 November 2024 |work=The Hindu |date=28 August 2024 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sulaiman |first1=Nejma |title=Kerala: Jaggery from tribal hamlets of Marayur to hit the market under new brand name |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Aug/30/kerala-jaggery-from-tribal-hamlets-of-marayur-to-hit-the-market-under-new-brand-name |access-date=15 November 2024 |work=The New Indian Express |date=30 August 2024 |language=en}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಮ ಗಡಸುತನ ಮತ್ತು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Vanasree Products |url=https://forest.kerala.gov.in/index.php/vanasree |website=Kerala Forest Department |access-date=15 November 2024}}</ref><ref>{{cite book |last1=Experts |first1=Arihant |title=AMU Aligarh Muslim University B.A. Bachelor Of Arts 2022 |date=30 November 2021 |publisher=Arihant Publications India limited |isbn=978-93-257-9605-8 |url=https://books.google.com/books?id=K0BZEAAAQBAJ&dq=Marayoor+Jaggery+hand&pg=PP48 |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Spurious products pose threat to Kerala's GI tagged Marayoor jaggery |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/spurious-products-pose-threat-to-keralas-gi-tagged-marayoor-jaggery-2824806 |access-date=15 November 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕೃತಕ ಸಿಹಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶವಿಲ್ಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಿಹಿ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಒಣಗಿಸಿರುವುದರಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದ ಅಂಶದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಅಂಶವೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆ == ಮರಯೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಕಲೆಗೆ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕಬ್ಬಿನ ಗದ್ದೆಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 150 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=The Sweet History GI Tagged Marayoor Jaggery From Kerala |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/the-sweet-history-of-keralas-gi-tagged-marayoor-jaggery-article-111033930 |access-date=15 November 2024 |work=Times Now |date=16 June 2024 |language=en}}</ref> ಮೊದಲಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಲು ಸುಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಕಬ್ಬಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯವಾದ ಬಗಾಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿ ದೊಡ್ಡ ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಕಲಾಯಿ ಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರಸವನ್ನು ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಮಣಿ ಮತ್ತು ಬಾಫಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ರಸವು ಸುಟ್ಟುಹೋಗದಂತೆ ಉದ್ದವಾದ ಮರದ ಸೌಟುಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಲಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಸರಿಯಾದ ಗಟ್ಟಿತನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಣ್ಣೀರಿನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಸರಿಯಾದ ಹದ ಬಂದ ನಂತರ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ರಸವನ್ನು ಮರದ ತೊಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ತಂಪಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಉಂಡೆಗಳಾಗಿ ಉರುಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬೆಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 6,000 ಟನ್ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪ ಉಂಡ ಶರ್ಕರ ಆಗಿದ್ದು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ದ್ರವ ರೂಪದ ಪಾಣಿ ಮತ್ತು ಪುಡಿ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಸಿಹಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಬಳಕೆ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿಹಿಕಾರಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |last=Sanand |first=Swapna Raghu |date=18 March 2019 |title=Sweetest ever Marayur jaggery gets GI tag: This labour of love will move you! |newspaper=[[The Financial Express (India)]] |url=https://www.financialexpress.com/life/lifestyle-sweetest-ever-marayur-jaggery-gets-gi-tag-this-labour-of-love-will-move-you-1519642/ |access-date=15 November 2024 }}</ref> ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸದಯ ಭೋಜನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಲೇಪನ ಹೊಂದಿರುವ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಶರ್ಕರವರಟ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು 6 ಮಾರ್ಚ್ 2019ರಂದು GI ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ನೋಂದಣಿ 15 ಮಾರ್ಚ್ 2028ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ..<ref>{{cite web |title=Geographical Indications |publisher=Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/613 |access-date=15 November 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Paul |first=Biju E. |title=Onattukara sesame enters list of GI-tagged products from Kerala, thanks to KAU |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2023/Jan/03/onattukara-sesame-enters-list-of-gi-tagged-products-from-kerala-thanks-to-kau-2534085.html |access-date=15 November 2024 |newspaper=[[The New Indian Express]] |date=3 January 2023 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Kerala's Marayoor jaggery shipped to Canada |url=https://english.mathrubhumi.com/news/money/kerala-s-marayoor-jaggery-shipment-to-canada-flags-off-1.8176552 |access-date=15 November 2024 |newspaper=English.[[Mathrubhumi]] |date=30 December 2022 |language=en}}</ref> ಮರಯೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ಅಂಚುನಾಡು ಕರಿುಂಬು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಘಂ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲದ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. 2018ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, 2019ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರಿಂದ "ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{cite web |date=9 March 2018 |title=GI Registration of Marayoor Jaggery |publisher=IPR Cell, [[Kerala Agricultural University]] |url=https://www.origin-gi.com/wp-content/uploads/2022/02/2019-04-16_18.59.55.pdf |via=oriGIn {{!}} Organization for an International Geographical Indications Network |access-date=15 November 2024 }}</ref> ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲದ ನಂತರ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ಬೆಲ್ಲದ ವಿಧವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಸರಕುಗಳ ಪೈಕಿ 31ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. eu7ky99bc6n1wh1v2758vgw0faqp1r0 1379815 1379814 2026-08-10T11:37:40Z Santhosh Notagar99 82732 1379815 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of jaggery (non-centrifugal cane sugar) - agri-product from Kerala, India}} {{Infobox geographical indication | name = ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ | image = Marayoor Jaggery in bar form.jpg | alt = ಬಾರ್ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ | caption = ಬಾರ್ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ | alternative names = ಮರಯೂರ್ ಶರ್ಕರ | description = ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ [[ಬೆಲ್ಲ]] (ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ) [[ಮರೆಯೂರು|ಮರೆಯೂರು]] ಮತ್ತು ಕಂತಲ್ಲೂರು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]] | type =ಬೆಲ್ಲ| area = ಮರಯೂರ್, ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | registered = 6 ಮಾರ್ಚ್ 2019 | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/613|ipindia.gov.in}}}} '''ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ''' ಕೇರಳದ ಮರಯೂರ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಲ್ಲೂರ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ಹಿಂಡಿದ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವಿಕುಳಂ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುತ್ತುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ರೈತರು ಕಬ್ಬನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮರಯೂರ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಲ್ಲೂರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಮಳೆನೆರಳು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=6 Types Of Jaggery You Must Know |url=https://www.news18.com/web-stories/lifestyle/6-types-of-jaggery-you-must-know-2-1638083/ |website=www.news18.com |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{cite news |title=The Sweet History GI Tagged Marayoor Jaggery From Kerala |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/the-sweet-history-of-keralas-gi-tagged-marayoor-jaggery-article-111033930 |access-date=15 November 2024 |work=Times Now |date=16 June 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Kerala: Tribal honey finds a haven in Marayoor |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/07/kerala-tribal-honey-finds-a-haven-in-marayoor-1811129.html |access-date=15 November 2024 |work=The New Indian Express |date=7 May 2018 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Marayoor To Coconut: 6 Types Of Jaggery To Replace Your Sugar |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/marayoor-to-coconut-6-types-of-jaggery-to-replace-your-sugar-article-110917931 |access-date=15 November 2024 |work=Times Now |date=11 June 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raman |first1=Giji K. |title=Marayur jaggery finally gets Geographical Indication tag |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/marayur-jaggery-finally-gets-geographical-indication-tag/article26460646.ece |access-date=15 November 2024 |work=The Hindu |date=7 March 2019 |language=en-IN}}</ref> == ಹೆಸರು == ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಬೆಲ್ಲವು ಮರಯೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite news |title=6 nutrient-rich jaggery varieties you need to try |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/6-nutrient-rich-jaggery-varieties-you-need-to-try/photostory/104828643.cms?picid=104828673 |access-date=15 November 2024 |work=The Times of India |date=30 October 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Marayoor Jaggery |url=https://forest.kerala.gov.in/index.php/vanasree/marayoor-jaggery#:~:text=%E0%B4%AE%E0%B4%B2%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B4%82-,Marayoor%20Jaggery,crop%20of%20Marayoor%20and%20Kanthalloor. |website=Kerala Forest Department |access-date=15 November 2024}}</ref> == ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು == ಇದನ್ನು "ಮರಯೂರ್ ಶರ್ಕರ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು 'ಉಂಡ ಶರ್ಕರ' ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಣ್ಣವು ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಉಂಡ" ಎಂದರೆ ಉಂಡೆ ಅಥವಾ ಚೆಂಡು ಎಂದರ್ಥ, ხოლო "ಶರ್ಕರ" ಎಂದರೆ ಕಚ್ಚಾ ಸಕ್ಕರೆ ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ.<ref>{{cite web |title=GEOGRAPHICAL INDICATIONS JOURNAL NO. 113 NOVEMBER 05, 2018 |url=https://ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/IPOJournal/1_2680_1/Journal_113.pdf |website=Intellectual Property India |access-date=15 November 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Marayoor Jaggery |url=https://www.mofpi.gov.in/mediapr/enewsfeb5.html |website=Ministry of Food Processing Industries |access-date=15 November 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Vellaram |first1=Sandeep |title=Tribal farmers join hands to launch jaggery production unit |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tribal-farmers-join-hands-to-launch-jaggery-production-unit/article68577184.ece |access-date=15 November 2024 |work=The Hindu |date=28 August 2024 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sulaiman |first1=Nejma |title=Kerala: Jaggery from tribal hamlets of Marayur to hit the market under new brand name |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Aug/30/kerala-jaggery-from-tribal-hamlets-of-marayur-to-hit-the-market-under-new-brand-name |access-date=15 November 2024 |work=The New Indian Express |date=30 August 2024 |language=en}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಮ ಗಡಸುತನ ಮತ್ತು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Vanasree Products |url=https://forest.kerala.gov.in/index.php/vanasree |website=Kerala Forest Department |access-date=15 November 2024}}</ref><ref>{{cite book |last1=Experts |first1=Arihant |title=AMU Aligarh Muslim University B.A. Bachelor Of Arts 2022 |date=30 November 2021 |publisher=Arihant Publications India limited |isbn=978-93-257-9605-8 |url=https://books.google.com/books?id=K0BZEAAAQBAJ&dq=Marayoor+Jaggery+hand&pg=PP48 |access-date=15 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Spurious products pose threat to Kerala's GI tagged Marayoor jaggery |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/spurious-products-pose-threat-to-keralas-gi-tagged-marayoor-jaggery-2824806 |access-date=15 November 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕೃತಕ ಸಿಹಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶವಿಲ್ಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಿಹಿ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಒಣಗಿಸಿರುವುದರಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದ ಅಂಶದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಅಂಶವೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆ == ಮರಯೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಕಲೆಗೆ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕಬ್ಬಿನ ಗದ್ದೆಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 150 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=The Sweet History GI Tagged Marayoor Jaggery From Kerala |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/the-sweet-history-of-keralas-gi-tagged-marayoor-jaggery-article-111033930 |access-date=15 November 2024 |work=Times Now |date=16 June 2024 |language=en}}</ref> ಮೊದಲಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಲು ಸುಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಕಬ್ಬಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯವಾದ ಬಗಾಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿ ದೊಡ್ಡ ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಕಲಾಯಿ ಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರಸವನ್ನು ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಮಣಿ ಮತ್ತು ಬಾಫಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ರಸವು ಸುಟ್ಟುಹೋಗದಂತೆ ಉದ್ದವಾದ ಮರದ ಸೌಟುಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಲಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಸರಿಯಾದ ಗಟ್ಟಿತನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಣ್ಣೀರಿನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಸರಿಯಾದ ಹದ ಬಂದ ನಂತರ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ರಸವನ್ನು ಮರದ ತೊಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ತಂಪಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಉಂಡೆಗಳಾಗಿ ಉರುಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬೆಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 6,000 ಟನ್ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪ ಉಂಡ ಶರ್ಕರ ಆಗಿದ್ದು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ದ್ರವ ರೂಪದ ಪಾಣಿ ಮತ್ತು ಪುಡಿ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಸಿಹಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಬಳಕೆ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿಹಿಕಾರಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |last=Sanand |first=Swapna Raghu |date=18 March 2019 |title=Sweetest ever Marayur jaggery gets GI tag: This labour of love will move you! |newspaper=[[The Financial Express (India)]] |url=https://www.financialexpress.com/life/lifestyle-sweetest-ever-marayur-jaggery-gets-gi-tag-this-labour-of-love-will-move-you-1519642/ |access-date=15 November 2024 }}</ref> ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸದಯ ಭೋಜನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಲೇಪನ ಹೊಂದಿರುವ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಶರ್ಕರವರಟ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ == ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು 6 ಮಾರ್ಚ್ 2019ರಂದು GI ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ನೋಂದಣಿ 15 ಮಾರ್ಚ್ 2028ರವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ..<ref>{{cite web |title=Geographical Indications |publisher=Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/613 |access-date=15 November 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Paul |first=Biju E. |title=Onattukara sesame enters list of GI-tagged products from Kerala, thanks to KAU |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2023/Jan/03/onattukara-sesame-enters-list-of-gi-tagged-products-from-kerala-thanks-to-kau-2534085.html |access-date=15 November 2024 |newspaper=[[The New Indian Express]] |date=3 January 2023 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Kerala's Marayoor jaggery shipped to Canada |url=https://english.mathrubhumi.com/news/money/kerala-s-marayoor-jaggery-shipment-to-canada-flags-off-1.8176552 |access-date=15 November 2024 |newspaper=English.[[Mathrubhumi]] |date=30 December 2022 |language=en}}</ref> ಮರಯೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ಅಂಚುನಾಡು ಕರಿುಂಬು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಘಂ ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲದ GI ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. 2018ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, 2019ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರಿಂದ "ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{cite web |date=9 March 2018 |title=GI Registration of Marayoor Jaggery |publisher=IPR Cell, [[Kerala Agricultural University]] |url=https://www.origin-gi.com/wp-content/uploads/2022/02/2019-04-16_18.59.55.pdf |via=oriGIn {{!}} Organization for an International Geographical Indications Network |access-date=15 November 2024 }}</ref> ಮರಯೂರ್ ಬೆಲ್ಲವು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಲ್ಲದ ನಂತರ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ಬೆಲ್ಲದ ವಿಧವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದಿಂದ GI ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಸರಕುಗಳ ಪೈಕಿ 31ನೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== qm0852yikm8dlnusf2y5a3ebzpgcauk 0 180152 1379816 2026-08-10T11:43:07Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ನವರ ಅಕ್ಕಿ''' (ಅಥವಾ ನಜವಾರ ಅಕ್ಕಿ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಲವು ವಿಧದ ಅಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಒಂದು ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು Oryza ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಧಾನ್ಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ... 1379816 wikitext text/x-wiki '''ನವರ ಅಕ್ಕಿ''' (ಅಥವಾ ನಜವಾರ ಅಕ್ಕಿ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಲವು ವಿಧದ ಅಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಒಂದು ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು Oryza ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಧಾನ್ಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನವರ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2007–09ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನವರ ಅಕ್ಕಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಉತ್ಪನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಗುರುತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ == ನವರ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಧಾನ್ಯಾಹಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನವರ ಅಕ್ಕಿಗೆ ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನವರ ಅಕ್ಕಿಯು ಕೇವಲ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರದೆ, ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. dsfczbme5k9rvxezk39a9zo82p19pag 1379817 1379816 2026-08-10T11:44:07Z Santhosh Notagar99 82732 1379817 wikitext text/x-wiki [[File:Njavara paddy seed.JPG|thumb|ನವರ ಅಕ್ಕಿಯ ಬೀಜ]] '''ನವರ ಅಕ್ಕಿ''' (ಅಥವಾ ನಜವಾರ ಅಕ್ಕಿ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಲವು ವಿಧದ ಅಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಒಂದು ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು Oryza ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಧಾನ್ಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನವರ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2007–09ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನವರ ಅಕ್ಕಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಉತ್ಪನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಗುರುತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ == ನವರ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಧಾನ್ಯಾಹಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನವರ ಅಕ್ಕಿಗೆ ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನವರ ಅಕ್ಕಿಯು ಕೇವಲ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರದೆ, ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. 362zk5jw505j1hyhf58eofr3bwkdvnu 1379818 1379817 2026-08-10T11:46:31Z Santhosh Notagar99 82732 1379818 wikitext text/x-wiki [[File:Njavara paddy seed.JPG|thumb|ನವರ ಅಕ್ಕಿಯ ಬೀಜ]] '''ನವರ ಅಕ್ಕಿ''' (ಅಥವಾ ನಜವಾರ ಅಕ್ಕಿ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಲವು ವಿಧದ ಅಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಒಂದು ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು Oryza ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಧಾನ್ಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನವರ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Navara_rice</ref> 2007–09ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನವರ ಅಕ್ಕಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಉತ್ಪನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಗುರುತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.downtoearth.org.in/environment/navara-the-rice-that-cures-2521</ref> == ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ == ನವರ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಧಾನ್ಯಾಹಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>http://www.rkmp.co.in/video-gallery/njavara Video on Medicinal Rice of Kerala -Njavara/Navara</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನವರ ಅಕ್ಕಿಗೆ ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. <ref>http://www.irri.org/publications/catalog/pdfs/science_technology.pdf</ref>ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನವರ ಅಕ್ಕಿಯು ಕೇವಲ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರದೆ, ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಯಾಗಿದೆ.<ref>http://www.irri.org/publications/catalog/pdfs/science_technology.pdf</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== cu7tg9s1u6azoildcy7jwa8jredub47 0 180153 1379819 2026-08-10T11:53:01Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ''' ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸತ್ತ ಪೂರ್ವಜರಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಪಿತೃಬಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಸಂದರ್ಭ... 1379819 wikitext text/x-wiki '''ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ''' ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸತ್ತ ಪೂರ್ವಜರಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಪಿತೃಬಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ದರ್ಭೆ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಬೆಳ್ಳಿಯನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಗಂಟಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ಇದನ್ನು ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಮೂಲವು ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ದರ್ಭೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ನುರಿತ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗೆ ಒಂದು ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇಡೀ ದಿನ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == 'ಪವಿತ್ರಂ' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧತೆ ಅಥವಾ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ ಮತ್ತು 'ಉಂಗುರಂ' ಎಂದರೆ ಉಂಗುರ. 'ಪವಿತ್ರಂ' ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, 'ಉಂಗುರಂ' ಎಂಬುದು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂನ ಪದವಾಗಿದೆ. == ಆಕಾರ == ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವುಗಳಾದ ಇಡಾ, ಪಿಂಗಳ ಮತ್ತು ಸುಷುಮ್ನಾಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಮಾನವನಲ್ಲಿರುವ ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. == ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಚೈತನ್ಯ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರಿನ ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರವನ್ನು ಪಯ್ಯನ್ನೂರಿನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಜನಪ್ರಿಯತೆ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಸಿ.ವಿ. ಕುಂಞಂಬು ಅವರು ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದರು. == ಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಯೋಗ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವುಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಸುಗಮ ಹರಿವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಿಂಗಳ ದೇಹದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡಾ ಬೆನ್ನುಹುರಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸುಷುಮ್ನಾ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂಬ ಯೋಗ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಉಂಗುರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವು ಈ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. == ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಂಶಗಳು == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇದರ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಅನೇಕ ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮೂಲ ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 22 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬೆಲೆ ಚಿನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ತೂಕ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಧರಿಸುವ ವಿಧಾನ == ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವ ಕೈಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೆರಳಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಉಂಗುರ ಬೆರಳು ನೀರಿನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಮೊതിരಂ ಧರಿಸಲು ಉಂಗುರ ಬೆರಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. pte31k6pj7hw2a8nr7kezhnnphqb8i7 1379820 1379819 2026-08-10T11:54:09Z Santhosh Notagar99 82732 1379820 wikitext text/x-wiki [[File:Payyanur Pavithram Ring.jpg|thumbnail|ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ]] [[File:Payyannur Sree Subrahmanya swamy Temple Pond.jpg|thumbnail| ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಯ್ಯನ್ನೂರು]] [[File:Pavithram made by Halfa grass.jpg|thumbnail|ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ]] '''ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ''' ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸತ್ತ ಪೂರ್ವಜರಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಪಿತೃಬಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ದರ್ಭೆ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಬೆಳ್ಳಿಯನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಗಂಟಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ಇದನ್ನು ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಮೂಲವು ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ದರ್ಭೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ನುರಿತ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗೆ ಒಂದು ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇಡೀ ದಿನ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == 'ಪವಿತ್ರಂ' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧತೆ ಅಥವಾ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ ಮತ್ತು 'ಉಂಗುರಂ' ಎಂದರೆ ಉಂಗುರ. 'ಪವಿತ್ರಂ' ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, 'ಉಂಗುರಂ' ಎಂಬುದು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂನ ಪದವಾಗಿದೆ. == ಆಕಾರ == ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವುಗಳಾದ ಇಡಾ, ಪಿಂಗಳ ಮತ್ತು ಸುಷುಮ್ನಾಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಮಾನವನಲ್ಲಿರುವ ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. == ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಚೈತನ್ಯ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರಿನ ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರವನ್ನು ಪಯ್ಯನ್ನೂರಿನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಜನಪ್ರಿಯತೆ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಸಿ.ವಿ. ಕುಂಞಂಬು ಅವರು ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದರು. == ಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಯೋಗ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವುಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಸುಗಮ ಹರಿವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಿಂಗಳ ದೇಹದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡಾ ಬೆನ್ನುಹುರಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸುಷುಮ್ನಾ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂಬ ಯೋಗ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಉಂಗುರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವು ಈ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. == ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಂಶಗಳು == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇದರ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಅನೇಕ ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮೂಲ ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 22 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬೆಲೆ ಚಿನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ತೂಕ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಧರಿಸುವ ವಿಧಾನ == ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವ ಕೈಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೆರಳಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಉಂಗುರ ಬೆರಳು ನೀರಿನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಮೊതിരಂ ಧರಿಸಲು ಉಂಗುರ ಬೆರಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. 69zrggyw23mbvir9q09yo94u4s5czp6 1379821 1379820 2026-08-10T11:55:25Z Santhosh Notagar99 82732 1379821 wikitext text/x-wiki [[File:Payyanur Pavithram Ring.jpg|thumbnail|ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ]] [[File:Payyannur Sree Subrahmanya swamy Temple Pond.jpg|thumbnail| ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಯ್ಯನ್ನೂರು]] [[File:Pavithram made by Halfa grass.jpg|thumbnail|ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ]] '''ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ''' ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸತ್ತ ಪೂರ್ವಜರಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಪಿತೃಬಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ದರ್ಭೆ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಬೆಳ್ಳಿಯನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಗಂಟಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ಇದನ್ನು ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Payyannur_Pavithra_ring</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಮೂಲವು ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ದರ್ಭೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ನುರಿತ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗೆ ಒಂದು ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇಡೀ ದಿನ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Payyannur-Pavithra-Mothiram-in-a-Geographical-Indication-tag-ownership-tussle/articleshow/40549595.cms|title=Payyannur Pavithra Mothiram in a Geographical Indication tag ownership tussle|work=The Times of India|date=21 August 2014 }}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == 'ಪವಿತ್ರಂ' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧತೆ ಅಥವಾ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ ಮತ್ತು 'ಉಂಗುರಂ' ಎಂದರೆ ಉಂಗುರ. 'ಪವಿತ್ರಂ' ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, 'ಉಂಗುರಂ' ಎಂಬುದು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂನ ಪದವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=52DeArixNoQ|title=Market Scene - Payyanur Pavithra Mothiram|date=16 December 2014|publisher=|via=YouTube}}</ref> == ಆಕಾರ == ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವುಗಳಾದ ಇಡಾ, ಪಿಂಗಳ ಮತ್ತು ಸುಷುಮ್ನಾಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಮಾನವನಲ್ಲಿರುವ ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. == ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಚೈತನ್ಯ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರಿನ ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರವನ್ನು ಪಯ್ಯನ್ನೂರಿನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಜನಪ್ರಿಯತೆ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಸಿ.ವಿ. ಕುಂಞಂಬು ಅವರು ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/shopping-options/shop-payyannur-pavithra-mothiram-kerala/1|title=Pavithra Mothiram|publisher=}}</ref> == ಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಯೋಗ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವುಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಸುಗಮ ಹರಿವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಿಂಗಳ ದೇಹದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡಾ ಬೆನ್ನುಹುರಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸುಷುಮ್ನಾ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂಬ ಯೋಗ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಉಂಗುರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವು ಈ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. == ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಂಶಗಳು == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇದರ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಅನೇಕ ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮೂಲ ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 22 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬೆಲೆ ಚಿನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ತೂಕ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಧರಿಸುವ ವಿಧಾನ == ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವ ಕೈಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೆರಳಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಉಂಗುರ ಬೆರಳು ನೀರಿನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಮೊതിരಂ ಧರಿಸಲು ಉಂಗುರ ಬೆರಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. f6a5sy7zxj5cvegkr4p3ogl16ug0upo 1379822 1379821 2026-08-10T11:55:37Z Santhosh Notagar99 82732 1379822 wikitext text/x-wiki [[File:Payyanur Pavithram Ring.jpg|thumbnail|ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ]] [[File:Payyannur Sree Subrahmanya swamy Temple Pond.jpg|thumbnail| ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಯ್ಯನ್ನೂರು]] [[File:Pavithram made by Halfa grass.jpg|thumbnail|ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ]] '''ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ''' ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸತ್ತ ಪೂರ್ವಜರಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಪಿತೃಬಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ದರ್ಭೆ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಬೆಳ್ಳಿಯನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಗಂಟಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ಇದನ್ನು ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Payyannur_Pavithra_ring</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಮೂಲವು ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ದರ್ಭೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ನುರಿತ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗೆ ಒಂದು ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇಡೀ ದಿನ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Payyannur-Pavithra-Mothiram-in-a-Geographical-Indication-tag-ownership-tussle/articleshow/40549595.cms|title=Payyannur Pavithra Mothiram in a Geographical Indication tag ownership tussle|work=The Times of India|date=21 August 2014 }}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == 'ಪವಿತ್ರಂ' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧತೆ ಅಥವಾ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ ಮತ್ತು 'ಉಂಗುರಂ' ಎಂದರೆ ಉಂಗುರ. 'ಪವಿತ್ರಂ' ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, 'ಉಂಗುರಂ' ಎಂಬುದು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂನ ಪದವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=52DeArixNoQ|title=Market Scene - Payyanur Pavithra Mothiram|date=16 December 2014|publisher=|via=YouTube}}</ref> == ಆಕಾರ == ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವುಗಳಾದ ಇಡಾ, ಪಿಂಗಳ ಮತ್ತು ಸುಷುಮ್ನಾಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಮಾನವನಲ್ಲಿರುವ ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. == ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಚೈತನ್ಯ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರಿನ ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರವನ್ನು ಪಯ್ಯನ್ನೂರಿನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಜನಪ್ರಿಯತೆ == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಸಿ.ವಿ. ಕುಂಞಂಬು ಅವರು ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/shopping-options/shop-payyannur-pavithra-mothiram-kerala/1|title=Pavithra Mothiram|publisher=}}</ref> == ಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಯೋಗ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವುಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಸುಗಮ ಹರಿವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಿಂಗಳ ದೇಹದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡಾ ಬೆನ್ನುಹುರಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸುಷುಮ್ನಾ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂಬ ಯೋಗ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಉಂಗುರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವು ಈ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. == ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಂಶಗಳು == ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇದರ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಅನೇಕ ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮೂಲ ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 22 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬೆಲೆ ಚಿನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ತೂಕ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಧರಿಸುವ ವಿಧಾನ == ಪವಿತ್ರ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಲಗೈಯ ಉಂಗುರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವ ಕೈಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೆರಳಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಉಂಗುರ ಬೆರಳು ನೀರಿನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಮೊതിരಂ ಧರಿಸಲು ಉಂಗುರ ಬೆರಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== nka0e2fsuxl21mymzwn5scmotcppql8